P. 1
Arap.Dilinde.Edatlar

Arap.Dilinde.Edatlar

|Views: 2,191|Likes:
Yayınlayan: Mehmet Zaman

More info:

Published by: Mehmet Zaman on Nov 04, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/24/2013

pdf

text

original

Arap Dilinde

EDATLAR

Hazırlayan

Hasan Akdag

TEKİN KİTABEVÎ Uzun Bedesten KONYA

T ü r k o c a ğ ı Sofcak No 14

.

edatlara benzediklerinden dolayı bu kitapta yer verilmiştir. ben de diğer arkadaşlarım gibi hissetmiş­ tim. bazı denemelere giriştiğim de olmadı değil. bir köşeye atıyordum. karşılığını bulma yoluna gittim. kendi konusunda işlenirken. Bununla beraber her edat. takdir hakkı okuyucuya aittir.Edatlar işlenirken isim. Burada da kendi dilini iyice bilmeyenin başkala­ rının dillerini kavrayamayacağı gerçeği açıkça kendini göstermiş oluyordu. hepimiz tarafından arzu ediliyordu. isim fiil. konusunda duyulan ihtiyaca tam anlamıyla cevap verir mahi­ yette olduğunu iddia edemesem de. Bu şekilde sürdürdüğüm bir senelik çalışma sonucu bu kitap ortaya çıkmış oldu. İmam-Hatip Liseleri ve dini tedrisat yapan diğer okullar için hazırlanmıştır. Konya İmam-Hatip Lisesinde Arapça dersi öğretmenliğim sırasında böyle bir kitaba şiddette ihtiyaç olduğunu. Kitabın Özellikleri: 1. bu denemeleri herkesten önce kendim beğenmiyor. Bir ara bu işi üzerime almayı düşündüm. Ancak.Aslında edatlardan olmadıkları halde fiillere. sonra Türkçe karşılıkları verilmeye çalışılmış. harf olanlar. Türkçe dilbilgisi kitaplarını yeniden gözden geçirdim. büyük ölçüde duyulan ihtiyacı gidereceği kanaatindeyim. arkadaşların teşvik ve israrlariyie. Türkçede bulma güçlüğü idi. -Nakıs fiiller gibi. Deneme/erimdeki bu başarısızlığım.Konular işlenirken önce edatların isim. Bu çalışmam esnasında Türkçede kullanılan edatları. 1 . Bununla bera­ ber. İşte bu durumdan dolayı. not ettiğim Türkçede kullanılan edatlara bakarak. Arapça edatları işlerken takıldığım zaman. 2. Buna sebepte. harf olduğuna dair gereken bilgi verilmiş. Fakat. kullanılış örnekleriyle not ettim. harf ayrımı yapılmaksızın alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir. kitabın sonunda ayrıca isim. Arap dilindeki edatların tam karşılığını. Konuşmalarımız esnasında bu konuda bir kitabın hazırlanması. bu yükün altından kalkabilme cesaretini kendimde bulamıyordum. Tabiidir ki. fiil. fiil. fiil harf olduğuna temas edilmiş. isim olanların i'rapları belirtilmiş ve kullanılış şekilleri çeşitli misallerle gösterilmeye çalışılmıştır. Bu kitabın. gruplara ayrılarak gösterilmiştir. beni yeniden Türkçe dilbilgisi kitapla­ rını gözden geçirmeye şevketti. 3.ÖNSÖZ «Arap dilinde EDATLAR» adı ile kaleme alınan bu eser.

Okuyucu. bir nevi edatlar kamusudur. 5. 1981 Hasan Akdağ 2 . anlaşılması güç ifadelerden kaçınılmış.Faydalı olacağı kanaatiyle kitabın sonuna ismin halleriyle ilgili bir bahis ilave edilmiş. bir kamusa bakarcasına bu kitabı açıp edatla ilgili bilgileri kolayca bulabilecektir.Kitabın sonunda fiillerin çekimlerinde görülen güçlükleri giderebilmek için.11 . 4 . Türkçede fiil zamanları daha çok ve daha çeşitlidir. bu bahiste ismin halleri Türkçe-Arapça olmak üzere karşılıklı bir şekilde izah edilmeye çalışılmıştır. herkesin kolayca anlayabileceği sade ve kolay bir üslûp kullanılmıştır. Arapça her hangi bir metni okurken takıldığı edatlarda. 6. Edatlar işlenirken Arapçadan Türkçeye şeklinde işlendiği halde fiil çekimleri Türkçeden Arapçaya şeklinde yapılmıştır. Tevfik ve hidayet Allah'tandır.4. Türkçe-Arapça fiiller zamanlara göre karşılıklı yazılmıştır.Bu kitapta. Zira. 7.Bu kitap.

Kitabımızı ikinci baskıya tekrar hazırlarken bazı ilaveler ve düzenlemeler yaptık. 1984 Hasan Akdağ 3 .2. Eskiden «her dil bir insan sayılır» demişlerdir. Bu münase­ betle onu da yakında okuyucularımıza sunmayı düşündüğümüzü hatırlatmak isterim. ikinci kitabımız olan «Arap Dilinde Fiiller» adlı kitabımızın hazırlanmasında cesaret verdi. Her ne için öğrenilirse öğrenilsin bizim için yarar vardır. Bunu. hata bulunabileceği düşüncesiyle kitabımızın. ikinci baskısının yapılmasını gerekli kılmıştır. dini bir dil olması yanı sıra. ticarî bir dil haline getirmiştir.memleketimizde Arapça öğrenimi bir hayli hız kazandı. okuyucuları­ mızın her hangi bir hususta yapabilecekleri tenkit ve uyarılara açık olduğunu bildirir ve faydalı olacağı kanaatıyla şimdiden teşekkür ederiz. Bu cümleden olarak sonundaki Türkçe-Arapça fiil çekimlerine bazı ilave­ ler de yaparak. Biz bu kitabı ilk olarak okuyucularımıza sunduktan kısa bir zaman sonra -Devletlerimiz arası sıkı ilişkilerden olacak. zarar yoktur. 12 . B A S K I N I N Ö N S Ö Z Ü Kitabımızın birinci baskısının kısa denebilecek bir zamanda bitmesi ve oku­ yucularımızdan gördüğümüz teşvik. Arap ülkelerinin açık pazar durumunda oluşu bu dili.oraya aktardık. 9 . Sözüme burada son verirken her kitapta bulunacağı gibi bu kitapta da elimizde olmayarak. ilk eserimiz olan bu kitabın kısa sürede bitmesi bize. İmam-Hatip ve İlahiyat camiası dışında aldığımız talep­ lerden de anlamak mümkündür. yeni hazırladığımız «Arap Dilinde Fiiller» adlı kitabımıza -daha uygun düşeceği düşüncesiyle. Bizde de getirmek üzeredir.

Fakat okunmaz.y . . .j i ] rüldüğü gibi. .Muzâri' ve emir fillerinde._ | »ljûr»1 IJ Nüdbe konusu için bak.Uzaktakileri çağırmak için. . harfin sonuna yazılır. B u 3nasp hallerinde. 1 . Misâller: ) duğu için. 4. Diğer harflerle birlikte kelime yapılarında kullanılması dışında. L ç>%$ . Misâller: 10. fiillerin aslından olan (j) ların ayırdedilebilmesi f için.Fiillerde tesniyelik alâmeti olur. imlâ yönünden bu harflerden sonra yazılır. şeddeli te'kid <<j)ıu getirilmek istenirse.Her hangi bir şeyin azlığından.i!. \j . oU&J £l£M misâllerinde l# £ ^ . M> y ? L > VÎC E | j f b u r a d a m e ( j lîlslii *!>])b ' o i ^ i j h a r f j m a h i y e t n d e d J\ j r 7. Bu durumda görevi ya fail veya nâib-ü faildir. bu harflerin birbiri ardında gelmemesi için. Misâl­ ler: o^t-jM ~ elif. bunlardan sonra elif yazılmaz. Misâller: 8. Beş isimler t diye bilinen. nida (ünlem) edatı olarak kullanılır. Misâl: . ikisi arasına elif yazılır. Arap alfabesinin ilk harfidir.[L»î-£İ . Misâller: {xr\ ] _ liUrül o)Nidâ konusu için bak (Ç) bahsi. Misâller: \Jj& - JJ v e O y s a . y£. Adına (Itlak elifi) denir.İsimlerde olduğu gibi. Misâller: j ü t k ) I JJ~ cJJu. çokluğundan vb. bu isimlerin raf hallerinde de zammenin yerine geçer. jjû. ( 6. C'jJ> £&?J\ O ..Jîj^ m i s â l l e r j n d e d e n â l b _ û f â j | d i r 2.»»• . tesniye isimlerin nasp ve cer hallerinde ( ) ya dönüşür. zamirlerde de tesniyelik alâmeti olur. v. Bu durumda elif. .-. fethanın yerine geçer. bu harekeyi biraz uzatmak için. hayret ve şaşkınlık 4 . çeşitli görevleri vardır.Şiirlerde ikinci mısraın son harfinin harekesi fetha olması halinde. Nüdbe ! »t benzerlerinde ( j ) lar kelimenin aslından ol­ için kullanılır. cemi' müennes (0)ı larından sonra.. 9.j j * î 5bahsi. u i j o» ^ j ^ ı .Çw - fail.isimlerde tesniyelik alâmeti olur. isimleri tesniye yap­ mağa yaradığı gibi.Fiillerde cemi' ( kelimelerinin misâlinde gö­ ) lan ile.Elif.

) U b a h s L 12. doğrudan doğruya o söylenir. Misâller: şjur-î '[] ÇJÜ? Ji-t = Ali mi yoksa Ahmet mi bir öğrencidir? ŞJj'I J. ancak aranılan vasfın. öbürlerinin görevi birer alâ­ met (işaret) olmaktan öteye gitmez.\yjb\ . birinci cümlede iki şahıstan birinin öğrenci olduğunu biliyoruz. ikinci ve üçüncü gruptakilerin hareke görevleri olduğu halde. fakat okunmaz. İkincide de. b) Sorup öğrenilmek istenilen konu hakkında önceden bir bilgiye sahip olunması. zamîr olan (jj)yi.Soru edatı olan hemze: Bu hemzenin iki türlü kullanılış tarzı vardır: a) Sorup öğrenilmek istenilen konu hakkında önceden her hangi bir bilgiye sahip olunmaması gitt hallerde. bilgimizde kesinlik yoktur. 1 . ibarede ayırdedebilmek için. ikiden birinin hangisinde olduğunun kesin olarak bilinmemesi gibi hallerde ise. kesin olarak hangisinin öğrenci olduğunu bilmiyoruz. Meselâ: Birincide.Bir nasp edatı olan ( 'J\ ) ile.I s t i ğ a s e ( i m d a t ) ç a ğ ı r ı ş ı için k u l l a n ı l ı r . Üç çeşit hemze vardır.Eşitlik (tesviye). bu bir kitaptır. işte bu tür sorularda. verilecek cevap.J l i cJ) İ Sen okulda bir öğrenci misin? Bu tür soru­ (**> Evet. soru cümleleri şu şekilde kurulur.u-lliJI doğdu mu? 5İ«3JÛJI J t .bildirmek için. denir. kelimenin sonuna elif yazılarak.Nida edatı. Ancak. Ali bir öğrencidir. il-JJûJl j ÛÛ? cU . soru cümleleri şu şekilde kurulur. son harfin harekesi uzatılır. ı Uİ£c U Bu konu için de ( L ) bahsine bak.T . harftir. aranılan vasıf hangi­ sinde ise. Misâller: liR KM lî •* B a k ( . İkinci cümlede de önümüzdeki şeyin kitap veya defter olduğunu bilmemizle beraber. Ancak. 3. 5 . (evet-hayır) ile değil de. diğerleri ise. imlâ yönünden zamîrin sonuna.Soru edatı. olumlu ise. diye başlar. Misâl­ ler: ıl U Ç . bir öncekinde olduğu gibi.Vgibi. Misâller: ş^-UiJI c ü l s I G ü n e ş lara verilecek cevap.Î l'ji v j l i f î = B u b i r k i t a P m ı yoksa bir defter midir? Bu misâllerde de görüldüğü gibi biz. 2. 2. 1 1 . şayet olumsuz ise. ( [•] ) şeklinde yazılır. 1 . V Hayır. N o t : Birinci gruptaki elifler zamîr.

Urİ halde.de . bu üç edattan^ sonra yer şldığı halde. ( ( f i ) ) den sonraki kısımdır. 6 . soru sorulmayıp. soru edatı olarak Meselâ: halde. M )? denemez. Türkçeye tercemesinde. Misâller: ((jj-îi = E kardeşim! \ = Be adam! \ . Görüldüğü gibi. ( ( f i ) ) ile birleşerek. 3-f - JBÎ .j <•*} ). kullanılamaz.A Ahmet! Nida konusunda geniş bilgi için.. birinci şıktakilerden ayırdetmek için. yalnız yakındakiler çağrılır. şekil" ve "yapı yönünden ikinci İşıktaki. .Eşitlik (tesviye) hemzesi: Bu tür (hemze) ile kurulan cümle. Bir tarafı. Diğer bir ayrı yönü de. hemze kaldırılabilir. burada hemzenin anlamı. bir işin yapılıp yapılmamasının eşit olduğunun belir­ tilmek istenişidir. > uyarmanda bir uyarmaman da.. Misâl­ ler: P f' aİC-JJI c3"l liÛs..) in cümle ortasında bulunmasına dikkat etmek yetişir.Ş^~?l J\ <jû\ 'a*J ~ atıt edatları ile birlikte geldiği V*P LiiŞ^ zaman... Mektubu ister yaz. Bu durumdan dolayı bu edata. ( (Ç) ) bahsine bak.. Bundan dolayı da. yukarıdaki soru türlerinin her ikisinden de. Cümlede yalnız hemze ile birinci kısım kalır. hemze ile ( ( f i ) ) arasındaki kısım.î <Ş* • Birinci şıktaki soru cümlelerinde hemzenin yerine ( (JI) ikinci y e r i n e T.. bu tip cümlelerde. ( ft ) den önce ve sonra. hemzenin karşılığı olan (mi) ekinin tekrarlanmasına ve bir atıf edatı olan ( (J»1). ikinci kısım hazfedilir. inanmazlar. Genellikle birinci kısım olumlu..Soruların bu türlerini. ikinci kısım ise olumsuzdur. j yerine..î'y^ÜI c & türlerde ^f'f' v*^ * & . ister. muadele (denklem) edatı da denir. mastar anlamlı fiil cümlesi bulunur. (hemze) bunlardan önce gelir. 'fj j^oJwî İ ~ anları. Ancak. soru cümlelerine benzer.Nida edatı olan hemze: Bununla. j>uji H . Misâl: şjJU.. Bazan bu tip soru cümlelerinden ( ( f ' ) ) ile birlikte.\'M Ijil Bazan da cümlenin durumundan soru cümlesi olduğu anlaşılacağı için. . Bu durumda cümle bir (denklem) halindedir. . ister yazma farkı yoktur.ha. Mektubu ha yazmışsın ha yazmamışsın.<«. Misâller: { t cJ&İ kujlanılabileceği îy«'«JI >. A's* Mektubu yazmanda bir yazmaman da.f j Js. diğeri de. 2. Mektubu yazmanla yazmaman arasında fark yoktur. ister. 3.ha . bu hemzeye eşitlik hemzesi denmiştir. bununla kurulan cümle­ lerde. N o t : Diğer soru edatları.de. [ j _ o _ p ] Misâller: . şeklindedir. denebildiği ^ ^* î ü jLÎ LÜ 'js.

temelli. Türkçede olumlu cümlelerde kullanılmaz. Edat. jJ^VjlJjV'l^ gibi.tfb 2.'^J] çekimsiz.Sanmak.rJ* . tahmin etmek anlamı ifade edenler: - ^ v-«> _ [ L-* - _ Ji. orada devamlı kalacaklar­ dır. mecrûr olarak geldiği d e olur. Kelimelerin ikisi de dilimize. Bu­ nunla b e r a b e r . diğerleri çekimlidir . nın başlangıçsız olduğunu ifade eder.îLgil jul.Jju* . '4 'j* Genellikle zaman zarfı olduğu için. «asla gelmez. ' ' Nitekim. Misâller: . ( û > k ) ) ve benzerleri adı altında üç grup halinde Bu fiil. jÇVl Jul ju^I _ > J J I jJİ _ j # l lul _ ' j j j f t ' l X) .J^l : ) nin benzerlerindendir.'^J . edinme. son harfinin harekesi mansûptur. cer harfi i l e . Çünkü bu iki kelime. Meselâ: «Asla gelir. gelecekte zamanın sonsuzluğunu ifade etmeye yarar. yerine göre. hiç. kılma ve çevirrne anlamına gelenler: Bu fiillerden yalnız JÛ*.Zaman zarfı olan bu kelime. bu şekilde dilimizde kullanıldığı gibi. ( İncelenir. Cennet'ten asla çık­ m a y a c a k l a r d ı r . Diğer karşılıklariyle terceme edilir. yalnız olumsuz cümlelerde kullanılmaz. olumlu cümlelerde geldiği zaman. (asla hiç) kelimeleriyle terceme edilmez. cemisi mahiyetinde olan şu kelimelerle. 1 . Ancak. Bu fiiller. ifade edilebilir. Fiilin izahına geçmeden önce.S** - . geçmişte zama­ ( j j j ) ). hiç gelir» denmez de. ( (asla. ( (Jb) ) ve benzerleri hakkında bilinmesi gereken kaideleri gözden geçirmemiz yerinde olur. Misâller: j ^ B u günden sonra hiç yalan söylemeyeceğim. ( (Jj\) ) kelimesinin tam zıddıdır. devamlı ve sürekli) kelimeleri ile de.L-» Jlî- 3. Bazan bu kelimenin anlamındaki sürekliliği daha da artırmak için. bir hadisi şerifte Peygamber efendimiz: <>iJuVl jul i l l i öJ~J>\ J = Mü'minler. muzaf olarak kullanılır._ . Çünkü bu kelime.Bilmek anlamı ifade edenler: [ p# . Olumlularda da kullanıldığı olur. hiç gelmez» denir.Dönüşme. etme. 4- I . Misâl: IjJİ I 4 J Onlar. (ebedi. '^ju^l Jul . buyurmuşlardır. ezeli) şeklinde geçmiştir. Seninle IjJİ jûb asla konuşmam.J 7 lir* .

Bu fiil zarf hükmündedir. b) Fiillerin iki mefûl arasında veya onlardan sonra gelmeleri halinde.p i j ) devamlı kalp fiili olarak kullanılırsa da. Son üçüncü gruptakiler. zihin işi olduğundan. Yukarıda [ < ^ « J _ Lif _ adı _ £ u _ JL. konumuz olan fiillerin mefûlleri kadar kuvvetli değildir. ( kelimelerinin biri cümleden atılamaz. kalp fiilleri denir. cl-»> ikisi [jfc'ji olduğu gibi. görev yönünden yukarıdakilere benzedikleri için. iki mefûl olarak nasbederler.Fiillerin a n l a m l a r ı : Yukarıda da söylendiği gibi. bunların mefûlleri. birinci gruptakiler. iki mefûl alan bir grup fiil daha vardır. Misâller: (JU.Üutiği zaman 'jl mefûilerinin c de ^ 1 ] oy^'j ü biri m hazfedilemez. Ayet-i kerimeden hazf edilmiştir. Bunlardan yalnız. Çünkü. normal fiiller gibi bir mefûl alırlar. onların harekelerine etki ederler. Kalp Fiillerinin Özellikleri: 1Bu fiillerden IİU. bunların mefûilerinin. konumuz olan kalp fiilleri dışında. aslı. Bununla beraber. G ö r e v l e r i : Aslı mübtedâ-haber olan isim cümlelerini. [ Jl> —i-«*-> . ÛIS" Q t c 3 Fiillerin bu durumuna. mübtedâ-haber olmadığı için bunlara. l e s i n d Meselâ: e . diğerleri ancak yukarıdaki anlamları ifade ettikleri zaman kalp fiilleridirler. bu fiillerde iki mefûl yerini tutar. Bilmek. isim cümlesi olmadıklarından iki mefûl arasındaki bağ. aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alırlar. etki edebilme ve etkisiz kalmaları konusunda üç halleri vardır: a) Mefûllerden önce geldikleri zaman. hareke etkileri kalmaz. Yukarıdaki misâl: Zannımca Ali âlim­ 8 . Fakat. j = Bu duruma. ( ) ve benzerleri diye de tanıtılırlar. aynı anlamları ifade etmedikleri halde. bu fiillere. kalp yani. gerektiği zaman mefûi­ lerinin biri hazfedilebilir. iki mefûl alan fiillerden. i s i m cümlesi. tahmin etmek. l i l i Oc. Değilse. gibi. Oysa. ( Öy**-'S> ) fiilinin iki mefûlü yerine geçtiği halde. ( ) zanımca dernektir.. demek'ölur. 2. Misâl: denir. ikinciler: sanmak tahmin etmek anlamlarına gelirler. Yani. isim cümlesinin harekesine. bilmek.c 3 '-^•fc = jfe dir. kalp fiilleri adı altında toplanmışlardır.) geçen fiiller dışında. l ^ & ' J J .Kalp fiillerin önlerindeki. jA misâlinde '&J&\. burada yer vermeyeceğiz. Ancak. ( *UÜ^1 durumda ) denir. görüldüğü gibi. sanmak. gerek­ birden hazf edilebilir.jfcjîı ) ile başlayan isim cümleleri.' « c 3 ^Jli 'Js.

den. yukarıdaki kalp fiillerinin üçüncü grubundiğer çekimleri de Allah c. O .c. dost . Çekimi yaptığı görevi . Ebu Bekir'i dost e d i n i r d i m . Misâller: dahdır. Misâller: mefûl durumunda olan bu çeşit isim cümlelerine. mecrûrdur. bir atıfta bulunulmak istendiği zaman. fiillerin görünüşte mefûlleri üzerinde hareke etkisi yoktur. Anlamı: Edindi. yalnız kalıp fiillerinin çekimli olanlariyle ilgilidir. Bunlardan çekimi yapılamayan. Yani. ( Fiillerin hareke etkisini askıya almak Ö***^ ) denir. Meselâ: diyen birine. devamlı muzaf olarak kullanılır. Yerine göre Türkçede. atıf yapılan yerin ma'nen mefûl olduğu göz önünde Ilu-Lî I j ^ j .. okuldan ayrıldım. Genellikle verilen için köyden e . Yukarıda açıklamaya çalıştığımız bu üç durum.. başlangıç (ibtidâ). U V Ji'j AMazisinin J&\ ) fiili.den dolayı) anlamlarına gelen bu kelime. demektir. mansûp olur.^ haberleri : doğrulamak OF jS*Ali E w e t Bir cevap edatı olan bu kelime. .wU bulundurularak. (için. yapar.J * ) cer harflerinden Misâller: '^AJ = A r k a d a ş ı için şehir­ Halit.c) Fiillerden sonra gelip mefûl olması gereken isim cümlelerinin başında. £•] ^ ^ ÎL^AlcZj J ( = ^ . Bununla beraber. gelmiştir. üçüncü gruptakilerin bu konu ile ilgisi yoktur. Bu duruma. » eleriz. Asıl konumuz olan ( yapılabilir. il. u = Ondan dolayı 6.. m i kullanılır. edindi. «l> Jİ = 9 ? t i r 9 .»-AİJJI 4 İ j S I = U ibrahim A. soru veya olumsuzluk ifade eden bir edatın gelmesi halinde. . önle­ rindeki isim cümleleri ma'nen mefûlleri sayılır. şehire senin için geldi. jû j î cLJ* gibi.jll jilt AâiJİs» Ji-Î 'a/j.S. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. demektir.. bunlarda konusu değildir. atıf yapılan kelimenin harekesi. Devamlı da ( biriyle den ayrıldı. (evet) anlamına gelir. Rab- _ jUUij (ilga ve ta'lik) ile söz ljj«î* CJŞ 'J= ş a y e t b ı m d a n b a ş k a bir dost e d i n s e y d i m ."\ .

'jîjİ>j] fiille­ 2-Haberleri devamlı ( j i 'jî ) bulunup bulun­ olarak da kullanılır. ) alanlar: Bunlar 'j> . Asıl konumuz olan ( olduğu zaman anlamı: '&\ (Aldı) ) fiili.fiilleridir.Başlama (şurû') fiilleri: Başlama fiillerinin sayısı.Mukarebe (yaklaşma) fiilleri: Bu fiiller. isimlerinin vasıflanmasının umut edildiğini bildirdikleri için. Türkçeye terce'J\ ) varmış gibi. isimlerinin vasıflanmasının yakın olduğunu bildirdikleri için. 2.] Bu fiillerden. ifade ettikleri anlamlara. gruplara ayrılırlar. [J**. isim ve jl«f J4^* .Haberleri hiç ( ridir. ( °j| ) li muzâri' bir fiildir.7- V - : Bu fiil. mastar anlamı mesi yapılırken.3^.V!? - 'JiS^- - IJJ* ) ve benzerlerinden farkı. bu fiilin kendi anlamı atılır. bunlarda (recâ) fiilleri adını almış­ lardır. mukarebe (yaklaşma) fiilleri adını almışlardır. Bu ve benzerleri. haberlerinin muzâri' fiil 'jî ) bulunup Li - Bu fiiller... Bu fiiller. bazan gelmeyenler: Bunlar da ) gelmeyip. Benzerleri: •I . haberlerinin ifade ettiği anlamla. haberleri olan muzâri' fiillerin başlarında ( mamasına göre. Nakıs olarak kullanıldığı gibi. ijİ ) almayanlar: Bunlar (başlama) fiilleridir. Oysa. Nakıs olarak gelişine 10 . biz yukarıda çok kullanılanları vermiş bulunuyoruz. haberlerinin ifade ettiği anlamla.^ . bazılarında da daha çok gösterilmiştir. ) gelsin isterse gelmesin .'jîji>J] dır. 1 . bazan gelenler: Bunlar da fiilleridir.ü & j l ] 4. (başladı) anlamı verilir. bu fiillerin sayısı bazı kitaplarda az. tam olarak da kullanılır. Bunlar. 3. haber olan bu muzâri'lere ( edenler grubundandır.Ümit (recâ) fiilleri: Bu fiiller de.Genellikle haberlerine ( Itjr*. İşte bundan dolayı.Ui'l - . Tam oluşuna misâl: 'J\ J) 'J\ ) gelip. 3. [âlff _ L»jST _ üLijl] fiilleridir. O zaman bunların faili.'j£i>l] tam fiil fiilleridir. diğer iki grubun fiilleri gibi. Tam fj-ûJI jUÛII = M a r a n g o z k e s e r i a l d ı . [ isl~jî .^sj> . sınırlı değildir. başlama (şurû') fiillerindendir. Bu fiiller. 1 . olîf) gibi. ( haber alırlar. yukarıdaki fiillerin (başlama) ifade demektir. dört gruba ayrılırlar. haberleri olan muzâri'de ( bulunmamasına göre. Bu fiillerin haberine ister ( verilir. Ancak. bunların dışında herhangi mâzî bir fiilden sonra muzâri' bir fiil gelirse.Genellikle haberlerine ( [ âlİT _ L»JÎT. Bu fiillerin ( cümlesi olmasıdır.

misâl: dı.

'-^M

^

- Çiftçi ekini b i ç m e y e başladı.

= İJlif İJL LJÛaJJ J»î Ö ğ r e n c i k i t a b ı n ı o k u m a y a b a ş l a ­ N o t : Başlama fiillerinin yalnız mazileri bu anlamda kullanılır. Mâzî dışındaki çekimleri, (başladı) anlamında nakıs fiil olmazlar. Kendi asıl anlamları ne ise, 9 şekilde kalırlar.

8

a -

ı.
) nin benzerlerinden olup (ümit) ifade edenler grubundandır. 'J\ ) li geldiğini bir önceki bahiste söylemiş­ (Yaklaştı) demektir. Misâl: yaklaştı.

Bu fiil, ( îlüf

Haberinin ifade ettiği anlamla, isminin vasıflanmasının umulduğunu ifade etmeye yarar. Bunun haberinin devamlı ( olduğu zaman jlil~pl
j4jj

tik. Genellikle nakıs olarak kullanıldığı gibi, tam olarak kullanıldığı da olur. Tam anlamı: 'jl öJj&j
=

Bahçenin

meyve vermesi

Nakıs oluşuna misâller: yağacak. meyve verecek.

Jas. 'jl \\^J>\ cjd^i»l = S e m a n ı n y a ğ m u r y ? Umarım = bahçe

yağdırması umulur. İnşallah yağmur yağacak. U m a r ı m yağmur

Yalnız mazisi vardır. Nakıs olarak kullanılışı, tam olarak kullanılışından daha çoktur.

Bu edatın cümle içinde çeşitli görevleri ve kullanılış şekilleri vardır. 1- Geçmiş zaman için kullanılan bir isim olarak, cümlelerde yer alır. Bu durumda dört türlü kullanılış tarzı vardır: a) Geçmiş zaman zarfı olur: Bu şekilde cümlelerde Bulunan ( M i s â . . . b ^ OI^l I 'il '<il l jjjj e VI r Eğer ij ) ler, ( 'oy> ) anlamındadır. (Zaman, vakit, ...de, ...ince) kelimeleriyle ifade edilir.

siz o n a y a r d ı m e t m e z s e n i z , i n a n m a y a n l a r o n u ( M e k k e ' d e n ) çıkardığı zaman, Allah c.ç. ona yardım etmişti... Bârî o n l a r , ...lyO-âî \slX ^JbtU- 'il YJJ kendilerine azabımız geldiği vakit yalvaraydılar... Bu şekilde kullanılan ( İl ) lerin anlamı, kendilerinden sonra gelen fiil mâzî ise, yukarıda gösterildiği şekildedir. Şayet kendilerinden sonraki fiil muzârî'

11

veya isim cümlesi ise, o zaman edat; (iken) anlamı ifade eder. Misâller:

J r&Aj bJij^k i&^ıil
vurduklarını bir görseydin!... . ULU*? J-**j U*>jÜ l j ü^aJ p-s-j j i c

'c?.Ş\ 6jî 'il tfj 'Jj =

Melekler, inanmayanların canlarını alırken, yüzlerine ve sırtlarına U * « ^ 0_»*/pil *J c î > .»i*

Suçlular başlarını önlerine eğip Rabbımız! gördük, işittik, artık d ü n y a y a b i z i g e r i ç e v i r d e , i y i i ş ( a m e l ) i ş l e y e l i m ( d e r l e r ) k e n bir göreydin! Bu tür ( il ) ler, kendilerinden önceki fiilin mefûlün fihidir. Kendileri de 'il ) lerle kurulan cümleler; daha sonraki fiile muzaftırlar. b) Cümlelerde mefûlün bin olur: Bu tür ( önce geçmiş olan bir olayı, muhataba (konuşanın karşısındaki kişiye) hatırlatmak için kurulur. Olay, muhatapla birlikte geçirileceği gibi, onunla ilgisi olmayan bir olayı da, bildiği, duyduğu ve başkasından öğrenmiş olduğu kabul edilerek, kuru­ lan cümleler, her iki durumda da aynı olur. Edattan önce gizli veya açık; (hatırlaan) anlamına gelen; ( Cümle, bu fiille ^"il Edat ) fiili bulunur. İşte edat, bu fiilin mefûlün bihidir. da bu fiilden sonra ^yer alır. *[} Misâller: il. başlar.

. . . i l i jûJ 'JA ;Uİ> J&U*..'il I j j ^ i l j - . . . İJ fiil gizli ise, cümle; ( i l ) veya ( . . / p i l i 'J J l î 'il - ... &FITII Kerimde bu şekilde bir çok ayet vardır.' 'idîj J l î 'il J

) şeklinde başlatılır. Misâller: Kur'an-ı

Bu tür cümlelerin tercemesine gelince; edattan sonra mazi fiil gelmişse, Türkçeye terceme edilirken; (-misli) geçmişin hikâye kipi, karşılık olarak kullanılır. Edattan önceki ( JF'I) ) yerine -ister açık, ister gizli olsun- bizde, karşılığı olan; (hani) kelimesi kullanılır. Misâller:

... 'iil CU^ 'üû; 1 J'J] <JI.jU*IJ5j J l î 'ij j = ı lî
İbrahim A.S. babası; Azere putları tanrı m ı ediniyorsun, demiş i d i ? . ...t^j^l j
'î£\Î>J ^ 'e?

Hani

•.*)

IJJ^G

(Rabbınız) sizi Ad k a v m i n i n y e r i n e g e t i r m i ş , y e r yüzünde yerleş­ t i r m i ş i d i d e . . . Görüldüğü gibi, edattan önceki fiil, ister gizli ister açık olsun biz, cümleyi terceme ederken, (hatırla) anlamına gelen (hani) kelimesini, fiile karşılık olarak kullanıyoruz. Edatın görevi de kendisinden sonraki fiilin zamanında deği­ şiklik yapıp onu, mâzîden -misli geçmişin hikâye kipine dönüştürmektir. Türkçede de buna benzer cümleler kurulur. Meselâ: Bir arkadaşımıza, geçen yıl aramızda geçen bir olayı hatırlatmak için, cümleyi şu şekilde kurarız. «Hani geçen yıl okulun bahçesinde oturup çay içmiştik de parasını vermeyi unutmuş­ tuk.» deriz. Aynı cümleyi, (hani) kelimesini kullanmaksızın: «Hatırındadır, geçen yıl şöyle, şöyle olmuştu» da, diyebiliriz. İşte yukarıdaki cümleler bu türdendir.

12

N o t : Bir soru edatı olan ve (nerede) anlamında kullanılan (hani) ile, yukarı­ dakileri karıştırmamak lâzımdır. Misâl: Hani kaleminiz? Kaleminiz nerede? Kale­ mim masanın üzerinde. Edattan sonra muzâri' fiil gelmesi halinde edat, fiili şimdiki zamanın hikâye kipine dönüştürür. Misâller: ^Lii jJLUİ j 4ıI 'P&TJT. i l = H a n i Allah c.c. onları, uykunda sana az gösteriyor idi. Hani iki yüzlüler v e kalplerinde hastalık olanlar; Allah c.c. v e pey­ gamberi, bize s a d e c e kuru vaadlerde bulunmuşlar, diyorlardı. Edattan sonra isim cümlesi gelmesi halinde ise edat, cümlede fiil olmadığı İçin, sadece (idi) kelimesiyle cümleye katkıda bulunur. Misâller: ^xL. JJLİ.LJT^IJ.^JLAIJL ijJj«3L jj>j Ç j J I î j j i 3 l Jjül 'il = H a n i siz v a d i y e e n y a k ı n , o n l a r d a e n u z a k y a m a ç t a , k e r v a n ı n süvarileri d e d a h a a ş a ğ ı d a idiler... ^

H a n i s i z y e r y ü z ü n d e a z , z a y ı f v e b i ç â r e i d i n i z d e . . . Bununla beraber, bu durumda bile edattan sonraki isim cümlelerinde gizli haber olan; ( *J>J* ) ker­ kelimesine karşılık, (bulunuyor) kelimesini getirerek, yukarıdaki misâlde; de bir önceki gibi düşünmek yerinde olur. c) Cümlede mefûlün bih olan kelimeden bedel olur: Bu durumda edat, bir önceki (b) şıkkındakinin aynısıdır. Ancak, i'rapları değişiktir. O, mefûlün bih ol­ duğu halde bu, mefûlün bih olan bir kelimeden bedel olur. Misâl: . lîi^i

vanın süvarileri de daha aşağıda bulunuyorlardı, diyebiliriz. Yani; isim cümlesini

I4IİÎ

<JA

oJuiJİ

ilpjjA

t-j.USJl. tj ^jitj

;

K i t a p t a M e r y e m ' i d e a n , hani o, a i l e s i n d e n ayrılıp doğu y ö n d e bir y e r e ç e k i l m i ş t i . Bu misâlde, Meryem kelimesi, önceki fiilin mefûlün bihidir. Edat da bu kelimeden bedel olur. d) Cümlelerde muzafün ileyh olarak gelir. Genellikle de şukelimelere muzafün ileyh olur: Misâller: zaman. j£L< = O sene. - Sr* = O — f - K - *-^~> jŞ?
=

- ^ O saat.

-

. O ^ O yıl.

Ondan sonra, Jcij

Ondan önce.

gpn. JiiiC =

O v a k i t . Bu misâllerde, edattan sonra gelen

tenvin; kendisinden sonra gelmesi gereken bir cümlenin hazfedilmesi halinde, edatın sonuna, cümlenin hazfolduğunu belirtmek için getirilir. Yani; edatın so­ nuna gelen bu tenvin, hazfolunan o cümlenin yerini tutar. Misâl:
<JS.

cJJl» i^~>j A l i l d i '(J\ jJl> < l Âİü- cJJL. «l> il CA>J =>

ü-jJİI

\J\

jJI> «li* *l> ),

Bu misâlde de görüldüğü gibi, birincide, edattan sonra gelen ( ikincide hazfedilmiş, hazfolan bu cümlenin yerine edat, tenvin almıştır.

Bu edattan sonra tenvin geldimi, mahzûf bir cümle var demektir. Daha önce

13

cümle muzâf ileyh olduğundan (. çünkü. . 'j&L )£j = O . Misâl: 'Js. o r m a n d a y ü r ü r k e n . birden.geçen bir cümlenin benzeri olduğundan. k a r ş ı m ı z a bir k u r t ç ı k ı v e r ­ di! Bu tür ( •i' ) lerin anlamı: (Aniden. Yerine göre. Bundan önce genellikle sâll©r* f a p m ı ş t = ı . Misâller: il 'j^SM ( Hhidir. il û>U*i <-İ^J = Misâl: Onlar.Gelecek zaman zarfı olur: Bu (' ( ij ) gibidir.) şeklindedir. 14 . miştir. birinci şıkkın (a) grubundaki ) anlamındadır. Bu da onun gibi kendisinden önceki fiilin mefûlün p^ilü-i j 3. Dolayısıyle bu ikisinin bulundukları cümlede hareke etkileri (i'rabları) yoktur. O geçmiş.den. edattan sonra hazfe­ dilen cümlenin aynısıdır. birden bire. olayın olduğunu bildirmek için kullanılır. . gelecek zaman zarfıdır. Ancak anlamlarıyle cümleye katkıda bulunurlar. Yuka­ rıdaki misâlde. gelecek zaman ifade etmesinden anlaşılır. bir de ne görelim. Bu ve bir önceki harf. Aniden bir işin. Bu tür ( edilir. 'il LU)l i öişS"' & B i z . Suçluyu cezalandırdım. bu karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerden biriyle terceme [lilj_£J] kelimeleri bulunur.ğı) eki alır. 4.. 2. bu ise.!|**ljö)l Aİa i) Ji. zira) kelimele­ ridir.. İkisi arasında sadece zaman farkı J l » *l> cümlesi. . Geç kaldığın için.A l i g e l d i ğ i z a m a n . İL> 'il .\i £ j £ ^ ü .Müfacee (süpriz) edatı olur.. Söylenmesi bir tekrar mahiyetinde olduğu için hazfedil- vardır. Mi- . hazfedilir. tekrar edilmemesi için. Geç kaldığından öğ­ il ) lerin anlamı: (. kendisinden önceki fiilin yapılış sebebini X . dolayı. N o t : ( *) ) ler kendilerinden sonraki cümleye muzâf oldukları zaman.. bukağılar boyunlarına geçirildiği z a m a n bileceklerdir.den. diğerleri isimdir. cümledeki fiilin. kötülük y 'fj r e t m e n sınıfa g i r m e n e m ü s a d e e t m e d i .Sebep bildirir: Bu ( bildirir. bir de baktım ki.. ansızın. ö ğ r e t m e n sınıfa g i r m e n e izin v e r m e d i .. bir d e b a k t ı k k i . Suçluyu kötülük yaptığından dolayı cezalandırdım. edattan önceki. k a r d e ş i n i a r a r k e n . Çünkü. .. bir d e n e g ö r s ü n p a r a l a r ı ç a l ı n m ı ş ! !L. bir de gördük ki. ( Oj* A! ). için. ). İkisi arasındaki fark.İ ' i l Çj'ill cJİLc Suçluyu Kötülük yaptığı için cezalandırdım.

. Misâller: ı o U l i l * l i p L>J> = Ç ı k t ı m . bunlara. fiil gizlidir. Birincisi. 15 . Fiil malûm ise. ^ J l fil . yerinde fail.10- Y.( 'i) ) lar.cJÛSJ ' . Misâller: j l * j ^ l C^JÜ'^JS 2* İli = Bahar geldimi çiçekler açar.Gelecek zaman zarfı olur: Bu tür ( li) ) ların anlamında şart da bulun­ duğundan. yani. fiilleri cezmetmediklerinden.ise) şeklindedir. ) nın geldiği olur. Oysa.Li^JI M\ . Sükûn üzere mebnî olduğundan. Ancak. . b i r de ne göreyim.. bu ve benzerleri. kapıda bir yılan! 'oYs.mi. Bu edattan sonra devamlı iki fiil gelir. Misâl: f li) = G e l d i ğ i z a m a n . ['J _ Sfp _ lî _ C\ „ föyya. yerinde nâib-ü fail bulunur. Yalnız bir tane fiil bulunur... 3.. şekil yönünden mazi gelmesine ra'men anlam yönünden gelecek zaman ifade eder. Daha sonra gelen bir fiil.. Bahar geldi­ ğinde çiçekler açar. olayın olduğunu bildirir. Bu durumda edatın isimlerden önce de gelebileceği zannedilir. Anlamı: (Zaman. Cevap fiili mâzî de olsa muzâri' anlamı verilir. Görüldüğü gibi. Misâl: İkinci fiil. birincinin te'kididir. Şart fiili genellikle mâzî olur. dördüncü kullanılış şekline benzer. bu türlerden sonra iki fiil gelmez. .. Cevabı olan fiil de kendisini zaman zarfı. bu edatın şartı.cX£\ '«U-ll d k î l fil = ' ' Bazan edattan sonra zâid bir ( harfin cümleye etkisi yoktur. şayet meçhul ise. cezmetmeyen şart edatları denir. Yerine göre bu kelimelerden biriyle ifade edilir. mahallen mansûp denir. bazan şart anlamı ifade etmeyip yalnız zaman anlamı ifade ederler. şartı olan bu fiile devamlı muzaftır. diğer şart edatları gibi.ince. Edat. Misâller: i L İ l SIŞİ li^. Anlamı için oraya bak. Misâller: ^IU_ fi) J l Ü l j = A n d o l s u n g e c e n i n k a r a n ­ lığı b ü r ü d ü ğ ü z a m a n a . 1 . Kelimenin bu yönü. Zâid olduğu için.. li) jLfülj = A n d o l ­ sun gündüzün aydınlandığı zamana. edata muzaf ileyh olmasındandır. bu £ Ü ^ J l j Lyljll 'c^fjj LüU3l C lal = Edattan sonraki fiilin (-ği) eki alması. \YJ>^\\j£ SU 'j^AJ 'J\ c ö j l li) = Namaz k ı l m a k i s t e d i ğ i n v a k i t a b d e s t i u n u t m a . bir önceki ( i) )in. ikincisi de cevabıdır. . kendisine gelecek zaman zarfı denmekten başka. edattan sonraki şart fiili. şart edatı da denir. fy : Bu edatın üç türlü kullanılış tarzı vardır.Müfacee (süpriz) edatı olur: Ansızın bir işin. g e l d i ğ i n d e . bu gelmesi gereken fiil hazfedilebilir. . 2. g e l d i ğ i v a k i t . Bahar geldiği z a m a n çiçekler açar.de. bu gizli olan fiili açıklar.. mefûlün fihi olarak nasbeder. vakit. . Şart edatı olmaktan çıktıkları için. Bu tür ( li) ) lardan sonra devamlı fiil gelmesi gerektiği halde bazan.. . Bu da genellikle kasem (yemin) den sonra gelişindedir.

Anlamı: (ise) demektir. anlamı ve kullanılışı itibariyle. Diğer şart edatları isim oldukları halde. cevap olarak. diyen birine.>£2LoJ S a y a r s a n s a y ı ­ l ı r s ı n .J*^ C'J^ llKsfy'STJJ* fiti 0? Ben ALI'yi c ö m e r t b i r a d a m s a n ı y o r d u m . O. iddia edenler de vardır.YJ: Muzâri' fiilleri nasbeden dört edattan. îiUp \ 'j>\ = viLîl Ul = Sana O halde. misâlinde olduğu gibi. Şart konusu için de ( 'j\) bahsini oku. y a ğ m u r yağıyor! ^»G r j ^ lâtföUşWl j L»lî£3l ' 1 = r r r t t - h a n d a k i t a b ı a ç t ı m . Bak cevap (*J) si bölümü. ö ğ r e t m e n ö n ü m d e duruyor! Yukarıdaki misâllerden de anlaşılacağı gibi. ansızın beklemediğimiz bir du­ rumla karşılaştığımız zaman edat. Misâller: $>:j ^ fiti i l i c3 = B e n s e n i z e n g i n bir a d a m s a n ı y o r d u m . ikisinden sonra devamlı fiil cümlesi geldiği halde.!^i»tt£tal) fili c^>. bir durumun tam tersi ile karşılaşırsak. harftir. fiilleri doğ­ rudan doğruya nasbetmez. 1.Edatın cevap cümlesinin başında yer alması: g e l i y o r u m . benzerleri gibi. [ j î _ y _ 'JS _ oöl] biridir. Mifacee edatı ( 131 ) nın. Misâl: ^Js£f. Ancak bu. (meğer) anlamı ifade eder.C o J : iki fiil cezmeden şart edatlarından olan bu kelime. ( \l\ ) gibi.N Y . Şu şartların bulunması gerekir.Nr-. ileride açıklaması gelecek olan ( ) e benzer. bir d e g ö r d ü m k i . b i r d e b a k t ı m k i . 2. o zaman edat. Bu edat için bir önceki ( ) nın son kısımlarına bak.Kendisinden sonraki fiilin gelecek zaman ifade etmesi: Yukarıdaki. bundan sonra devamlı isim cümlesi gelir. bu ise. c i m r i n i n b i r i y m i ş ! N o t : Birinci ve ikinci şıktaki ( Ut ) lar isim. sana i k r a m d a b u l u n a c a ğ ı m .<D 1 2 13. 16 . Bu edatın isim olduğunu. zaman ifade ettiğini. . bu ikisi harftir. M e ğ e r o . M e ğ e r s e n d e fakirin biriymişsin! . bu anlamları ifade ediyor. Bir de daha önce bildiğimiz yahut öyle olduğunu sandığımız. cevap ( o ) si yerinde kullanıldığı olur.= Ç ı k t ı m .

mefûlün fihi olduğu için mansûptur. gibi. onun gelmesinden sonra olacağı için. kendisinin hem şart edatı hem şart fiili yerini tuttuğu ve yukarıda belirtilen şartlarla. gibi.j] da gibi. jJ^ c^-Ai <J-c.= cr K a r ş ı s ı n a o t u r d u . muzâri' fiilleri nasbettiği için. „ ' . şart ve nasp edatı.( <<ilj ) hariç. cevap. geçmişte zamanın başlangıçsız olduğunu ifade etmeye yarar. Bu kelime isim ola­ zaman anlamı ayar. a k r a n ı d ı r . fiili nasbetmediğini görüyoruz. .iiUJJİ 'jjl de olduğu gibi.» mısraında görüldüğü gibi. . Ancak bu. 14. Çünkü. Anlamı: (Öyle ise. daha önce geçen bir cümleye cevap verdiği. gelecek zaman ifade etmektedir. Bu ise. an­ lamıyla bir ilgisi yoktur. her halinde aynıdır. misâlinde. ile kullanıldığı akran da olur. Bazen kelimenin ifade ettiği anlamı artırmak için. c e v a p o l a r a k . fiille arasında ) kelimesi olduğu için edatın. JljVl Jjj şeklinde kullanılır. Kelime zaman mecrûr olduğu zarfı. karşı anlamına gelen bu kelime. ( ) fiili. g i b i . kullanılarak. . gelecekte zamanın sonsuzluğunu ifade ediyor­ du. A l i ç a l ı ş ı r . o takdirde) şeklindedir. O n l a r . N o t : Edatın fiili nasbetmesiyle ilgili şartların bulunup bulunmamasının. Anlamı.m .: Ön. o halde. d i y e n b i r i n e . . zarar vermez.yy»» ^ ^J&JlC-a-î ^ ^fc-v 'üij Bu edata. denilmiştir. 3. . . Bununla beraber Uüj kullanılabilir. . O. harfi olan ( -i ) 4IB JJ rak da Ö n ü n d e (karşısında) d u r d u .\ l . 17 . o n l a r ı n a y a r ı d ı r . muzâf olarak. . mekân (yer) zarfı olduğu için son harfinin harekesi üstündür.* Ö ! . bir cer O »«|)J I » . zaman zarfıdır. . Bununla beraber.o*) = Ö y l e i s e . misâ­ linde görüldüğü gibi. cer harfleriyle ) gibi. demektir. Bu da onun gibi. vardır. bu da ( cemisine. ( t. Türkçeye geçmiştir. hür yaşadım. onun ifade ettiği anlamın tam tersini ifade eder. ( ) # t y nin bulunması ise. benim ikramda bulunmam. «Ben ezelden beridir. . 12) Jjkjljl 'p* = 15-\0-'JJÎ Bu kelime de ( Jul ) gibi. hür yaşarım. edatla fiil arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması: L^ji! V lil = B e n ç a l ı ş m a m .

anlamında kul­ Görüldüğü gibi. kullanılır. 3 U - û-yı devamlı nakıs. nakıs (eksik) fiiller denir. LOJJ* .f . idi. isim-haber alırlar.3^ . Asıl anlamı böyle olmakla beraber. isim cümlesinden önce gelirler. 3>jJI = A d a m s a b a h l a d ı .16- . [ . çevrildi) anlamları ifade ederler. olarak.£«-»1 . ayrı ayrı yerlerinde görülecek olan bu f i i l l e r . kullanıldıkları halde.'burada. bazılarını burada kaydetmekte varar vardır. Bunlar: IJJ. Nitekim. = Fiil. *<y^U] de eksik çekimli. Misâller: oldu. [ J l j U .c>. Bu fiillerden. diğerleri tam olarak da kullanılırlar.L. döndü. bu fiiller. verilen anlamlar dışında. kendi öz anlamları dışında. 'iiLJül jU _ .1 '£J\. Konumuz olan. ^ _ 'J<La l i 3 i * î i (N) fiilleridir. yalnız mâzî ve muzâri'leri vardır.L»t'] tam çekimli. Bu fiiller. nakıs fiiller gibi. oldu. gibi. dönüştü. Tam fiil olurlar. ) fiili. o^-£r*l-j£* Bu fiilin açıklamasına geçmeden önce. bu fiillerin tam fiil olarak kullanıldığı da olur. bunların ismi olarak merfû'. Bundan dolayı bu fiillere. haberinin ifade ettiği anlamla isminin = sabahleyin vasıflandığını ifade etmeye yarar. bazan yukarıdaki anlamlarda kullanıla­ rak. fâil-mefûl almazlar. ['^41 _ f ISU _ L» _ *J&>- 3ljU] dışında. Yalnız mâzîleri vardır. _ ^lîU] ise. nakıs fiil olmaktan çıkarlar. ( fiillerine.ü f t u . bazılarında zaman kaydiyle beraber. bir manâda kullanılma­ ları halinde.1 ^jî««li {Çs = û-g . onun için de nakıs fiiller gibi.Jj**^ • • 'jlif ) ve benzerleri diye bilinen. bunlardan başka. s a b a h a ç ı k t ı . Bununla beraber. s a b a h l e y i n u y u d u .L U î l U . ['jo u . nakıs fiiller denir. Mübtedâ. gibi. dönüştü. ( j«^İ lanılmış.t . Bu fiiller. haber de. Bunlardan yalnız. Nakıs fiillerin anlamı: Sırası geldikçe. bu ve benzerleri hakkında bijai ver­ memiz gerekir. isim-haber almışlardır.Jjj. Bu durumda olan fiillerin sayıları çok olmakla beraber. camıd fiillerdir.lîsJ. Edatlardan bazıları gibi. 18 . \ft> 3*H' jLs> = o l d U j _ anlamında = Çocuk Suçlu Sis yoğunlaştı. mansûp olur. daha çok. kullanılır. diğer tam fiiller gibi. f j ^ . [ ^JJ. (sabahladı) anlamında tam oîarak da. bunların haberi olarak. hasta mahkum Çocuk Misâller: oldu. bir çok tam fiil. (oldu.

of) ünlemleri karşılığıdır. Tam ve nakıs A d a m k u ş l u k v a k t i n e ç ı k t ı . ) takısının tam karşılığı yoktur. «Bir zamanlar okulda bir öğrenciydik» misâlinde görüldüğü gibi. bezginlik. isminin kuşluk vakti vasıflandığını ifade etmeye yarar. Yukarıda (tenvin) karşılığı olan (bir) ile sayı olan (bir)i karıştırmamak gerekir. olarak kullanıldığı zaman. Türkçede (bir) kelimesinin karşılığı olan. cansıkıntısı gibi duyguları ifade etmeve varayan bu kelime. Türk­ çede tam karşılığı olmadığı için. . Bununla beraber. ikisini birlikte incelememiz gerekecektir. ( erişti) demektir. başında bulunduğu kelime cümle içinde 19 . Misâl: . Tam olduğu zaman anlamı: (Kuşlukladı. Meselâ: = = G ü l . bu isimleri belirli yapmak için. tenvinin tam zıddıdır. (zamanlar) şeklinde çoğul olmazdı.\ V .Harf-i ta'rif diye bilinen ve yalnız kelime türlerinden. Lii *'J*LAJ\ = Sıkılı­ y o r u m . G ö r i M i ğ ü gibi. Kelimenin kullanıldığı yerler ve görevleri: İki çeşit ( 'Jİ ) vardır: 1. cümle içinde olmaksızın. . kendisinden sonraki. deriz..Lii }JL % = O n l a r a öf b i l e d e m e . gibi. NA Usanç. H a v a kuşluk vakti yağışlı oldu. bizdeki. ( 'Jİ ) takısının. ( kullandığımız olur. 'Jİ tenvinin Türkçede karşılığı olduğu halde. Nakıs olarak. (ten­ vin) cins isimleri belirsiz yapmak için. Şayet bu da sayı (bir) olsaydı. ( 'Jİ ) takısı. Türkçede tam karşılığı olmadığı halde.1 7 . Görevleri L»ü£)l ) den­ ' ' Bir s a k s ı .. isimlerin başında yer alan. bazan işaret isimlerinin birini Bu gün.. «Her şey zıddı ile bilinir» kaidesine göre. isim-fiil muzâri' kabul edilir. biz. > ^ : Bu fiil de bir önceki gibi. . J>JJI J>i^\ jlfT = ) nin benzerlerindendir. Misâller: ^ ıs*^»İ ? J^~ = Adam kuşluk vakti uyudu. Meselâ: ( mez. isim. tek kelime ile kullanıldığı zaman. Bir isim aynı zamanda hem belirli hem belirsiz olamayacağı için. ı s . (üf. ( %j 'Jİ = Bir g ü l . öf. isim-haber alır. bu isimlerin son harfleri ne geldiği halde. devamlı gizli zamir ((Jİ ) dir. bulundukları yer de aksi yöndedir. anlamında. diğer benzerleri gibi. 'i^jl = B u y ı l . ) takısına karşılık. imlâ yönünden bitişik olarak yazılan bu kelime. kullanılır. Haberinin ifade ettiği anlamla. *ij*>-~ '4>jl1 = Saksı. Faili. kuşluk vaktine çıktı. ikisi bir isimde birleşmez. Misâllerle izah etmeye çalışalım. isimlerin başında yer alır.

Bu ( ) kelimesinden '$>J\ o U = O a d a m ö l d ü . ^ 1 'o'jJZ biraz önce aldığımı söylediğim kalemi kırdım. tenvinlerine karşılık göstermeyiz. Misâller: tenvinlere B i r şu şekilde karşılık 9 ' U P ö ğ r e n c i g e l d i . Jİ/. yalnız (o) ile Türkçeleştirilir. Diğer tenvin türlerinin harf-i ta'rifle ilgisi olmadığı için onlara burada yer 20 . özel isimleri doğrudan Türkçeye çevirir. Türkçe karşı­ Jİ ) takılı = B i r '*K> = . j L İ ^ I 'jl = Şüphesiz bütün in­ s a n l a r z a r a r d a d ı r . «l» = B i r a d a m g e l d i . ikinci defa söz ederken. cins isimlerin sonundaki tenvin aynı şeyler değildir. Onun için bu isimleri Türkçeye çevirirken. Yukarıdaki misâllerde. derim. Özel isimlerin sonundakiler. Yani. Misâl: bunlardaki L>bU» geldi deriz. kalemi kırdım» gibi. ismin sonundaki tenvine karşılık. (bir) kelimesi kullanılırken. söz etmek istediğimiz zaman. . cins isimlerin cemilerindeki tenvinlere de A d a m l a r g e l d i l e r . özel isimler tenvinli de olsalar ( isimlere benzerler. tenvinlerini kaldırarak. Bir ç o k a ğ a ç satın aldım. isimlerin başına ( lıklarında da aynı şeyi yaptık. sayı olan (bir) in karıştırılmaması gerektiği gibi. Fakat ikinci defa sözünü ettiğimiz zaman... deriz. bizce. Halbuki. ismin hallerini belirtmeye yara­ yan harekeler olduğu halde. belirsiz olduklarından tenvinli söyledik. o. takının karşılığı olarak. N o t : özel isimlerin sonundaki tenvinler ile. harf-i ta'rif karşılığı olan (i) ekini karıştırmamak gerekir. geldiğini söylediğim adam öldü. Ancak. Şayet sayıları çoksa. JU-j <l> = Ali geldi. Bütün. isimlerin (i) halinde aldığı (i) eki ile. bunun zıddı olan tenvinli. Iflj c / j » İ = den. demek isteriz. bir çok öğrenci übtirf \'J^\ J£il = B i r k a ç k a l e m s a t ı n a l d ı m . 'Jİ ) takılı isimler mefûlün bih olduğu zaman. Yani bununla müfred isim cemi hale gelir. p d a m g e l d i . belirsiz isimler bu eki almazlar. bir de başında bulunduğu ismin anlattığı bütün kısım ve fertleri içine aldığını ifade etmeye yarayanı vardır. tüm kelimeleriyle ifade edilebilir. Bununla beraber. belirli hale geldiklerin­ den. deriz. gösterilebilir. Fakat belirli isim. cins isimlerde. (alınan kalem) olarak. ismi belirsiz hale getirirler. Meselâ: Karşılık gösteremeyiz. «Kalemi kırdım» veya «o. bu görevden başka.geldiği zaman. isimlerden ilk defa söz ederken. Konuyu misâllerle izah etmeye çalışalım. = ) takısı getirdik. B i r ç o k k a l e m c^Aj = B i r k a ç a ğ a ç g ö r d ü m . (i) eki veya bununla birlikte (o) işaret sıfatını kullanmak yerinde olur. g ö r d ü m . ( ( 'Jl B i r k a l e m a l d ı m . o. verilmemiştir. fail veya nâibü-fâil ise. Bu. bizdeki (i) ekiyle ifade edilebilir. belirli hale geldiğin­ ) takısıyla kullanırız. Tenvinin karşılığı olan (bir) ile. kalem kelimesinden ikinci defa K a l e m i k ı r d ı m . Yani. demek isterim. Yukarıdaki har-i ta'riften başka. Yani.

Onun için bu edata (istiftah) ve (tenbih) edatı denilmiştir. bu. Bazan soru edatı hemze ile birleşerek. Misâl: . ism-i fail ve ism-i mefullerin başında geldiği zaman. dikkat edin. aldığı olur. bu ( vl ). Bu durumda kelime. kelimeler kullanırız. Kelimenin cümle içinde üç türüne raslanır. Türkçedeki (-en -an) ekl&i karşılığıdır. ( ol ) benzerlerinden olduğu için. n e d e onlar üzüntü çekeceklerdir.Başlangıç (istiftah). Burada kelime. dinleyenlerin dikkatin çekmek. mahallen mansûp sayılır. Bulunduğu cümlelerde başka bir görevi yoktur. Allah'ın velilerine n e bir k o r k u (vardır). nef-i cins ( V ) sının bileşimi olan ( 't) ): n i n Şuradaki ( V ). bilmiş olun. (şimdi) demektir.Soru edat» hemze ile. Orada bu hususta gerekli açıklamalar yapılmıştır. Konuşmacı. devamlı isim Yoksul) dan cümlelerinden önce gelir. 1 .2. Sonu fetha üzere mebnî olduğu için.'4#l Ü\ VI = Bilmiş olun k i . tenbih edatı olur. ' 2.Bir soru edatı olan hemze ile.0 V î : Zaman zarfı olan bu kelime. (iyi bilin. önce Vakit Misâller: tövbe geçmeden î o ' j f l o l y 'JŞ OJTJS'İS e t m e z m i s i n i z ? \ L i ' j j Vİ = G i t m e z m i s i n ? 21-YN . Misâl: lara yardım eden yok mu? ^djitöl ^ j i S | ^Jtf Vi = 3.Harf-i ta'rif. harf-i ta'rif plmaktan çıkar mevsût edatı olur Misâl: | A ÜjSİ'j 3?l3t Öldürül©»! d e ö l d ü r e n i d e y o l d a g ö r d ü m . bu kelimeye karşılık olarak. ileride İzahı gelecek olan ( . ): Bir önceki devamlı isim cümlelerinden önce geldiği halde. Misâller: j V ) cû> = Simdi gel­ dim. onlan uyarmak ve konuşacağı sözün önemli olduğunu belirtmek için. ism-i mevsûller hakkında geniş bilgi için ( ^ jJi ) bahsine bak. Türkçe'de tam karşı­ lığı olmadığı için biz. bu böyle biline) gibi.HJYK h& ii> * <ii. Konuşmasını bu edatla başlatır.jM ) anlamı ifade eder. ûVl L * l i tfl = Ben şimdi gidiyorum. nef-i cins ( V ) oluşan ( devamlı Sfl fiil cümlelerinden = dışında her hangi bir ( ^ gelir. IJI) Ş i m d i m i ? şeklini 21 .

Misâl: * M duJS) V = Seninle asla ko­ n u ş m a m .( USfl ) şeklinde yazılması gerektiği halde. zihinle ise. meful-ü mutlak olduğu için mansûptur. ikinci ve üçüncü misâllerde (bulma) işi zihinle olduğundan (bilmek) anlamında kullanılmış ve iki mefûl almıştır. . Bu kelime. Orada gerekli açıklamalar yapıldı. iki türlü kullanılışı vardır. bu iki elifin karıştırılmaması için burada yazılmamış­ tır. Yerinde görülecektir. Ancak zihinle bulunur.xr - . (hiç. öğrenci­ ma'nevi yani.Y i . (neye-niçin) demektir.< y û İ : Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu fiilin. (hiç. soru edatı ( U )nın bileşimi olan bu kelime. bu harekeyi biraz uzatmak için. Şiirlerin ikinci mısraında. 23. (üJ) ) şeklinde olanı vardır. Bu konu ve benzeri fiiller hakkında geniş bilgi için. normal fiiller gibi kullanılarak. Anla­ mı: (Buldu) demektir. doğru veya yalan olduğu gözle bulunmaz. o zaman kalp fiili olarak iki mefûl alır. ( U )nın. Misâller: jUiLJİ JÜN = n i n s ö z ü n ü y a l a n b u l d u . j^l ) 22 .. bir mefûl alır. Ancak. yanlış olduğu. y î c4*)İ = ÜLU> 'JÛ)J cJJÜl = ÇiS" <JÛAI\ 'JJI B i r k a l e m b u l d u m . sözün. görüşün. Kalem ise. gibi. asla) kelimeleri dışındakilerle terceme edilir. daha önce geçen (elif) bahsinde söylemiştik. Şayet kelimeden önceki cümle olumlu ise. elbette) anlamlarına gelir. a r a n ı z ­ daki bu anlaşmazlık neye? N o t : Soru edatı ( U ) nın sonundaki elif. Çünkü. daha önce geçen ( bahsine bak. Bunun bir de ( Bunun hemzesi katı'dır. Kelime. bu iki kelime. Çünkü. doğru. Görüldüğü gibi. kesinlikle. fiil birinci misâlde gerçek (bulma) anlamında kullanıldığı için bir mefûl. (Bulma) işi maddi olursa. İkinci ( f^J ). 24. Şayet (bulma) işi Görüşünü hatalı Öğretmen buldum.Bir cer harfi olan ( J j ) ile. Misâl: ^ 1 j^öL' L i & l fî\ = Neye. olumsuz cümlelerde bulunduğu zaman. asla. bizde olumlu cümlelerde kullanılmaz. Yani. son harfin harekesinin fetha olması halinde. maddi olduğundan gözle bulunur. bir elif getirildiğini. biz cer harflerinden sonra elifin düştüğünü belirtmek için. bilinir. elifsiz yazmayı uygun gördük. S e n i n l e k e s i n l i k l e k o n u ş m a m . cer harflerinden sonra gelmesi halinde düşer.

L>bÛ*)l *l> Tam gibi. muttasıl.-S/I: Tek kelime halinde bulunabileceği gibi. Bununla beraber biz. tam. Cümlede sırayla. cümlede müstesna minhü bulunup bulunmayışına. şayet ayrı iseler. v. Bu tür istisna cümlelerinde. munkatı' diye ikiye ayrılırlar. İstisnanın bu türle­ rinde. bir şart edatı olan ( edatı ( V ) nın bileşimi olarak da bulunabilir. V] dür. Yukarıda da işaret edildiği gibi. müstesna minhü -edat.25-T0. müstesna ile müstesna minhü aynı cinsten iseler. cU-U gibi.jjo- vı L>btaı . edatı VI . jj ) ile. Ç T VI iLiÜI cûl»Ü o l u m l u . Tam istisnalar. Bundan dolayı. müstesna minhü de önce gelir. ondan bedel de yapılabilir. müstesna minhünün harekesi verilerek.müstesna bulunur. İstisna: Bu edatlardan sonra gelen kelimeyi (müstesna). gruplara ayrılır.Uil> . Bu türlerinde. Yukarıdaki cümlede. devamlı IjJU. Bu konuyu daha iyi anlayabilmemiz için. müstesnâ-minhü yoktur. müstesnaya.Tek kelime olan ( VI ) : Bu bir istisna edatıdır. Edatın benzerleri: _ _ _ I j * _. a) Tam muttasıl istisnalar: istisnanın bu türü kendi arasında. Edatın izahını yapmadan önce. l'{< Vl Ic-iÜI ^»'^r^* olumsuzdur. müstesna 23 . müstesna muttasıl olumsuz. müstesna ise. olumlusu da olumsuzu da mansûp okunur. IİL& Vl L6âa)lU> = Ali'den başka bütün öğren­ c i l e r g e l d i l e r . olumlu olumsuz diye ikiye ayrılırlar. müstesnanın harekesine gelince. müstesna ne müstesna minhü ayrı cinslerden olduğu için. bunlarda. bunlarda bedel olma durumu söz konusu değildir. nefi 1 . olumsuz diye ikiye ayrılır.ju.'öjfc. istisna cümlesinin unsurlarını tek tek ele almamız gereklidir. ( istisna. şayet yoksa. müferrağ adı verilir.ı jii & ULu b) Tam munkatı' istisnalar: Bunlarda. edat yok­ muş gibi hareket edilir. Devamlı müstesna edattan sonra.V I mansûptur. konuyu misâllerle izah etmeye devam edelim. olumlu. istisna kanusu hakkında gerekli bilgileri gözden geçirmemiz yerinde olur. yukarıdakine benzetilerek mansûp okunabileceği gibi. c) Müferrağ istisnalar: Bu türlerde cümlenin başında olumsuzluk ifade eden bir edat bulunur. Tam muttasıl olumlu. Konunun sonunda bu durum şematik olarak gösterilecektir. ( CXt ) kelimeleridir. gibi. İstisna. Cümlede müstesnâ-minhü varsa. Edattan önceki kelimenin ihtiyacına göre. boş anlamında. Bu türlerinde ise. Bu edatlarla kurulan cümleye. vı L&5aiı . Misâller: i'ju.jÇJ . istisna cümlesi denir. öncekkilerin dışında bırakmaktır. müstesna minhü. müstesna ile müstesnâ-minhünün aynı cinsten olup olmayışına göre.

bu kelimelerden biriyle Türkçeleştirilebilir. müstesna. bulunup de *&I o. k ö t ü l ü k etmemezlik etmez. 'Jİ J U = 24 . Hareke etkisi yoktur. merfû'.B a b a n ı r a z ı e t m e d i k ç e s a n a i z i n v e r ­ mem.1 LâLaJI j mefûlün fâii j»^lVJ. merfû' şayet mefûle ihtiyacı varsa. <ı Ji'y>\ U Vl jjb cJi U = olduğundan başkasını •ıJTÂ Vl «13 U = Onlara. sin»de ( de. V T= şuKretmemezlik Kişi gayret etmedikçe jçtf 'jl VI »lii y. Kişi gayesine erişemez. yalnız.ı Allah'ın p e r i ş a n e t m e d i ğ i bir millet yoktur. Bu du­ rumda cümleye sadece anlamıyla katkıda bulunur. bazan. mansûp okunur. U = Okumadık kitap » etmez.1 erişemez. kelimelerdir..cümleler arasında (hasr) edatı olarak bulunabilir.l j^S Ü> £ = Cihadı bırakıp d a C e n a b . U = « S a d e c e H a l i t g e l d i » de. ancak. İstisna edatlarının anlamı: (. Yerine göre. *1\ V) = A n c a k . bana emretmiş söylemedim.hareke alır. fail olduğu 'ci\'j IjJU-V. B a k . bırakmadık.. Müferrağ istisnalarda iki olumsuz bulunduğundan. çVo V| cJİ U = S e n b i r ç i f ç i s i n . ettim o n a VI iiÇİP cJJJiİ = j £ J Vl Aİİt c i i î i U = yapma- Vl Ç U * # J . L i ^ U nâib-ü cjj yJÜ? VI cJl U =. Meselâ: Edattan önceki kelimenin faile ihtiyacı varsa. olumlu manâ da verilebilir.. gibi. Meğer ki gayret e d e .. müs­ tesna) vb. Misâl­ lerde görelim: . hedefine da o'. belegât yönü göz önünde bulundurulmaksızın -iki olumsuz bir olumlu yapar kaidesine göre. sadece. ^y^sfJ <jî VI iiÜ £—İ V . U Sınıfsa y a l n ı z H a l i t ' i için için mansûp. . gördüm dı»da. f a k a t . hariç.. n e var ki. bini olduğu olduğu «Yalnız suçlu cezalandırıl« S e n s a d e c e bir öğrenci- ) nin haberi olduğu için merfû'dur. ^ f _ _gelmemezlik Yemin B o n etmez. merfû'. Ben ona gelip mazlık etme. Misâllerle izah ede(im. ıjf^ X' * ^ Ben ona gelip d e o b a n a i k r a m d a b u l u n m a m a k t ı k e t m e z .den başka. j j & V) J\ için.cümleye. ( Vl ).. 'XJ\ VI 4J) cU>»1 U = _ B e n o n a i y i l i k e d i p d e o .ü\ Vl i Q .

Senden. olum­ Misâller işinde yardım istiyorum. birinciden ayırmak kolaydır. kınama anlamı ifade Bâri ders çalışsaydın. edat. ( ) ' bileşimi olan ( V ) nefî içinse. j j û l j VI = Haydi hazır- Bu edat da ( da karşımıza çıkabilir. Bu fiiller muzârî' ise. hareke etkisi yoktur. tek kelime olarak bulunabileceği gibi. V ) nehî içinse. Yukarıdaki ( ( y etkisi olmaz. nefî edatı ( V ) nın bileşimi olan ( S f l ): Görünüşte bir önceki istisna edatı ( Sfl ) nın aynı ise de. fiil üzerinde hareke etkisi olmaz. O n a . Şayet ( V j> VI ) nın ise. 2.ıİ '»JF^JSfl olLı j u j = etmemeni 'J>-\X. VI AJ c î î = Ona.Bir şart edatı olan ( ö\ ) ile. ( çevirir. 26n _ V I . g e ç k a l m a m a s ı n ı s ö y l e d i m . V) = l a n s a n a . yukarıdaki gibi. g e ç k a l m a d i y e s ö y l e d i m . birinciden kolayca suz olan bu fiili mastara da çevirir. Ancak. Sfl ) gibi. devamlı fiillerden önce jl ) bir gelir. gibi. nefî veya nehî edatı olan ( V ) nın bileşimi olan( VI )=( V j î ) : Bu bileşik edat da. d ı n y a ! gibi.Tek kelime olan ( Kendisinden sonraki D^AZ VI = eder. bileşik olarak VI ): Edatın bu türü devamlı fiillerden önce gelir. geç kalma dedim. kendisinden sonraki fiili nasbettiği gibi. ( çevirir. c~*ji fiil muzâri' Haydi namaz kılsana. Ders çalışsay­ nasp edatı olduğundan. edat.Şem'a (1) İstisna r ' T a m \ Muttasıl Munkatı' Müferrağ / X / \ Olumlu Olumsuz Olumlu Olumsuz 2. teşvik anlamı ifade eder. Bu durumda ( bu. s ı n ı f t a k a l ı r s ı n . Misâl: LLŞj ! x f ^ VI = Ç a l ı ş m a z s a n . bundan sonra devamlı şart-cevap adı verilen iki fiil bulunur. 1. O n a . İşte bu durumlar göz önünde bulundurularak ayırdedilebilir. Bu 25 . Şayet edattan sonra mazi fiil gelmişse. fiili olumsuz yapar. Bu durumlardan dolayı bunu. ondan ayırdetmek kolaydır. ( bj ) bir şart edatı olduğundan. mastara da ) in bileşimi olan ( n ) fiili cezmeder. Çünkü. ona . ayrı ayrı yerlerinde görülecektir. o zaman ( jî ) in hareke ) sadece bu fiilin anlamını mastara 'jl ) fiili nasbettiği gibi. sonlarını cezmeder. ( V ) da cümleyi olumsuz yapar. Bununla beraber bunu.Bir nasp edatı olan ( j j ) ile. Bu bi­ leşik edat. ise.

E w i n d e n k a c a n 'üf H A t f i î l '^Xı =• adamı gördüm..lifJI o l j i = Çarşıdan satınaldığım ki­ tabı okudum.yjJl ~&J)\ [p. Diğer çekimleri konunun sonunda şematik olarak gösteril­ G ö r e v l e r i : İsm-i mevsûller. Ancak.ğu) eklerinden birini verir. BIC INI R m'ısaıiBrue Edatlardan sonra şibih cümleler. Meselâ: VY-ii. tesniye ise. istek (talep-inşâ) anlamı ifade eden fiillerden sıla cümlesi olmaz.en.an) ekleri vermektedirler.. car-mecrûrlar veya zarfların sıla cüm­ leciği olması halinde. . sıla cümlesi denir. S ı l a c ü m l e s i v e a i d : Bu edatlardan sonra gelen cümleye. Misaller: l\^ij\^'I ü^[iYJ.ği.{'J\'J-V) J Kırmızı bir a r a b a s ü r e n k a d ı n a b a k . Meselâ: Edata dönen zamir.. L İ r i J\%$\ > Ü = İşte dalından koparılan gül. Bu cümlenin i'rabı yoktur. A i d l e r : Sıla cümlelerinde edata dönen bir zamir bulunur.. edat. . A n l a m l a r ı : Mevsûllerin de diğer edatlar gibi. Mefûl mevkiinde bulunduklarından. edatlar işaret ettiğimiz (ekleri) vermektedirler... Her yönüyle bu zamirler edatlara uyarlar. o da müfret. . müzekker ise müzekker.. (aid) zamirlerin cümledeki yerlerine göre değişir. dün arkadaşına Jİ LfcsS'.. (-ki) eki verirler. o zaman edatlar..ğı. V _ LJkjl ^ j j denmez. Ali. '£J} = . üçüncüde de nâib-ü faildir. (.^JJl L>tüf31 = S a t ı n a l a c a ğ ı m k i t a p ç a r ş ı d a v a r d ı r . cemi ise cemi. birinci ve ikinci misâllerde fail. zamirler gizli...an) ekleri verirler.. Sıla cümlesi fiillerden olabileceği gibi.. edat. yani. mefûl mevkiinde ise. ^SfL ti>Jlj *J>Y> «üjJÛoJ *JBJ ^ j J l .. Kendilerinden sonraki cümleye ek anlam verirler. başlı başına bir anlamları yoktur. grup (a\a) zamırıer. müfret ise.YY miştir. Bu zamirlere (aid) denir. Bu ekler de kendilerine dönen. İkinci gruptakiler de ise. car-mecrûr ve zarflardan da olabilir.. fiillerin haber kipleri dışında­ ki. tesniye. ) • tefsîriye bölümüne bak. ^ l jJl>'I/l»l bağışladığı kalemi geri aldı. Misâller: . = Halit. Şayet edatlara dönen zamirler fail veya nâib-ü fail mevkiinde iseler. yazdığı mektubu İzmir'e gönderdi. edatlar. Misâller: 26 .ğü. . kendisinden sonraki fiilin sonuna (. . . kendilerinden sonraki cümleyi (sıla) daha önce geçen bir cümleye veya kelimeya bağlar.. şibih cümle denilen. Bunun için de (. : İsm-i mevsûldür. Bu zamirler gizli veya açık olabilirler. sıla cümlelerinin sonunda açık olarak görülüyor.konu için ( 2 7 . Yani.. müennes ise onlar da müennes olurlar. j j j İ J I '^.en.«IJsliJ ^JÎI L»..

Ü) « A Cer harflerinden olan bu kelime de diğer benzerleri gibi. (-e. -an) fiilde zaman ayırımı gözetilmeksizin. bu ekler. asıl sıfâ cümlesi. -e kadar. ^ r . Fâii mevkiindedirler. Cümle içinde i'raptan yerleri. fiilin kök kısmına bitişirler. (-en. ister mâzî ister muzâri' olsun. edatların karşılığı olarak gösterdiğimiz. -ya. . İsm-i mevsûllerin tesniyeleri dışındakiler mebnîdirler. isim cümlesi olduğundan. Türki­ Alkali J İ ü L _ = . Jill Jİ üli> = y e ' y e g e l d i k . -ye. -ye. Misâller: «Lil J İ i)U^oJİ = Seni a k ş a m a kadar LZ'J J İ üijt» = bekledik. Son harflerinin harekesini kesre yapar. ifade ettiği anlam. Ş e m ' a (2) İSM-İ MEVSULLER Müzekkerler Müennesler. S ı l a c ü m l e l e r i n d e z a m a n : Edatlardan sonra sıla cümlesi olan fiil. (-ğı) ve benzeri eklerde zaman daha belirgindir. bu cümlelerde (aid) olan J*> _ ) şeklinde gizlidir.şcJJl i (jJJl 'ü* nedir? ( zamirler. (yanına-yakınına) anlamları ifade ( Öğretmenin yanına (yakını­ 27 . BunuMa beraber. Ism-i mevsûllerde üç şey aranır. i i Harf olanlar aynı zamanda mastar edatı da olurlar. Kendilerine dönen (aid) zamirler. Çünkü. bunlarda haberler grup misâllerden kabul etmek yerinde olur. gibi. İzahları yapılacaktır. ^ i î l j^i = Y a n ı n ı z d a k i k i m d i r ? ^15" _ J ^ l > takdir edilen ( ) şeklinde gizlidir. devamlı isimlerden önce yer alır. (Kadar) kelimesinin yerine. -a. Evdeki kimdir? J^üJl li = Elindeki ş j ^ j i c . na) oturduk. 28- Y . -a kadar. Sıla cümleleri. y . Müzekker-müennes akıllılar Müzekker-müennes akılsızlar Yukarıdakilerin tümü için Harf olan mevsuller y . (dek-değin) kelimeleri de kullanılabilir. O k u l a v a r d ı k . Bundan dolayı bu türleri de ikinci — J^»l> ) kelimelerinde ( ^y» Bu türlerde. ya kadar) şeklindedir.y . yerine göre. J?j ettiği de olur.

. Soru veya eşitlik hemzesinden sonra bu adı-alır. muttasıl. 1 . . : 30. ^I ) Ancak. ister. ): Edatın bu türü. daha önce geçen ( (yemin) gelmesidir. vallahi seni seviyorum. İstiftah ve tenbih edatı olur. . müfred kelimeleri bir birine atfettiği gibi. Bu J-? ) atıf edatının ifade ettiği J ) da. . cümlelerde bileşik veya tek kelime halinde bulunur. Eşitlik hemzesinden sonraki ( mastar anlamlı cümleleri birbirine bağlar. devamlı gizli zamir ( lu£j ) dir.de.. genellikle benzer. ( bak. eşitlik Hemzesinden sonra an­ lamı hemze ile karışarak.'Soru hemzesinden sonra gelişinde. ileride açıklaması gelecek olan ( anlama benzer bir manâ ifade eder. bağlantısı olup olmayışına göre. 2. atıf edatı olmaktan çıkmaz. (benden uzak ol. karanlıklarla aydınlıklar ) bahislerine 3i. iki kullanılış tarzı vardır.ha. (yoksa) anlamına geldiği halde... n - Uî. insanlardan i s t e m e k ( d i l e n m e k ) z i l l e t t i r . Faili.Munkatf ( fİ ) : Edatın bu türleri. ıJIII defter midir? Iluç fol l)j>~ll B u b i r k i t a P m ı y o k s a bîr Çjjî •j&Vefc* ÜJu ^üüljljl» istenilen (kişi).V * * Daha önceki cümle ile.de. cümleleri cümlelere de atfeder. cümlelerde hemzesiz gelir. ister) şeklindedir. uzaklaş) demektir.Muttasıl ( geçmişti. yalnız cümleleri cümlelere atfeder. bunların ifade ettiği durumda edat.Tek kelime olan ( & \ sonra.. olmayana da. ister ikinci şekilde olsun.ha. soru edatı hemzeden sonra gelişinde. bak. ( İsim-fiil emir olan bu kelime. ): Edatın bu yönü daha önce geçen hemze bahsinde 1.. Kendisinden önceki cümle ile bağlantısı olana. ) ya Misâl: <ğ\ )dar^ tek farkı. kendisinden Bu kelime de. j»l ) de.(1) ) anlamında kullanılan ( 'S> -j = - Görenlerle görmeyenler bir midir? Oysa. (.. 3* fl j ü ^ ' J c f * * ^ ' <J-?~*i 3* b i r o l u r m u ? Kelimenin bu tür kullanılışı için. Bunun ( kasem IiL>) J>\ 4ilj U) = Bilmiş ol ki. Yerine göre ( anlamda kullanılır. munkatı' ( jLj ) denir.. ( î ) ister birinci. ister yakın (akraba). ister uzak olsun.n - Ü£\ : cJİ ) dir. 28 . Müfred kelimeleri atfetmez. Kelimenin çekimli fiil karşılığı.29. Bu tip cümlelerde edatın diğer anlamları için daha önce geçen hemze bahsine bak. ( ^ ise.

cr*^4 = \'Ja£ j i l jlS" = tır. namaz Misâller: durdum. Tam oluşuna misâl: Adam a k ş a m l a d ı .(l) Misâller: . bir soru edatı olan hemze ile. Olumsuz soru tarzı olmakla. £ j ): Bu edat. geçen her hangi bir günden söz edecek olursak.pil J. tek başına kullanıl­ dığı zaman sonu zamme olduğu halde. 34- Zaman zarfı olan bu kelime (dün) anlamına gelir. mu'rap- Dünümüz geçti. Daha dün k ü ç ü k bir ç o c u k t u n . (ilerle) anlamında isim-fiil emir F I I gizli zamir ( AL Ti • cJl ) dir. normal harekesini alır. yukarıdakinden kolayca musun? Cümlelerde mekân (yer) zarfı olarak kullanılan bu kelime. Dediğimi anlamadı­ çocukları görmüyor ) dan ibarettir.L.UÎ c l L » = IjUVlJjİ&IUliü 33. başka bir kelimeye muzaf olduğu zaman. ' j ! ) takılı veya muzaf olarak H e r yarın bir dün olacaktır. A k ş a m a g i r d i . sonu kesre üzerine mebnidir. olumsuzluk U JUl^i Uİ = ^j Uİ = B a h ç e d e . Misâller: LU.TO . Nakıs olduğu zaman.Bileşik olan ( edatı ( nız L. tam . içinde bulunduğumuz günden bir gün öncesi kastedilirse. ( ) fiilidir. Misâller: mı? j Yi ) bahsine bak. kelime. ( geldiği vakit.Daha geniş bilgi için ( 2. haberinin ifade 29 . Evin j ) cer harfi varmış gibi. ÜLJ»! Ijçila U j C*£ Kelimenin cemisi. şeklindedir. Dün hava yağışlı idi. başında ( -dal ekleri ilave edilir.r r de olur.İ^Udl & ^} = Babam dün başkentten geldi. da kullanıldığı olur. . ayırdedilebilir.1 c i î j = .( ^ » ^ : ( jL? )nin benzerlerinden olan bu fiil. mefûlün fihî olarak mansûptur.] 'JLO Jkt = = Bunun dışında. ı^~*' = olarak. nakıs olarak kullanıldığı gibi. J ' ^ '^JJ\ J m 35. Çekimli fiil karşılığı. Nekre (belirsiz) olduğu zaman tenvinli. kendi anlamına (-de. Anlamı: ^IJJI j.ÜUUÎ Askerler ileri! . Bu şekilde kullanılışında başka bir cer harfi yoksa tercemesi yapılırken. Görünüşte (önünde) demek olan bu kelime. e r i ş t i . (ön-ileri) önünde Minberin önünde demektir. kıldım. kelime ( 'Jİ ) takısız.

o l u r s a o l s u n . edattan sonra yalnız cevap cümlesi bulunmaktadır. çeşitleri ve kullanılış şekilleri: iki çeşit ( Ûj ) vardır. Misâl: 'S*i o'ljl Ûî & j>\ UÛ" 'Uij O i k i s i . Misâl: lîjÇ ' »ÂA)\ 0 JJJ>\ = H a v a a k ş a m l e y i n s ö ğ ü ­ ? Çiçek akşam­ jv^î ) bahsine bak. ( H e r h a l ü İcarda. Oysa.Tek kelime halinde olan^ [J . . i k i k a r d e ş t i l e r .karşılığı olan cümle ile karşılıklı yazalım. C\ > nın anlamı. Vi5 . Edatın cümle içinde anlamları: Yerine göre edat.. bunlar bu fiilleri cezmetmedikleri için. B ü y ü ğ e g e l i n c e . bu ( o kaydırılmış = ) nin. ( û j ) ve benzerleri önlerindeki fiilleri cezmetmeksizin. ( >-i) mübtedâ olan Cj.. S 'üÇ+f&. şart edatı denmekten başka.. (her hâl-ü kârda. bir yıl ö n c e ö l d ü . gerekirdi. Ancak. N e Edatın cevabı devamlı isim cümlesi olur. daha önce geçen ( Konumuz olan ( ( £j M ' ) bahsi. Sibevyh. kullanılabilir. amma) anlamlarına gelir. bu anlamlardan biriyle Türkçeleştirilebilir. 8u ve benzerleri için daha önce geçen. bu durumu daha açıklığa kavuşturmamız için. kendi­ sinden sonra yalnız cevap cümlesi bulunur. Bu edata. isminin akşamlayin bir iş yaptığını ifade eder. anlam bakımından. Hava akşamleyin soğuk oldu.ettiği anlamla isminin akşamlayın vasıflandığını. yani. şart-cevap adı altında iki fiil alırlar. gibi. Bu misâlde de görüldüğü gibi. habere olduğu LAIJJ Lİ Ul gibi.. ne ise. haberin başında bulunur.ise. dü.lal . Biz.& : Edatın görevleri. her ne olursa olsun. Bak. Bulunduğu yere göre. Bunun için de cevabında devamlı ( o ) bulunur. şeklindedir. Ancak. mübtedânın başında bulunması gerekirken.W 1 Lî ): Edatın bu türü. diğer benzerleri.OJ [&> - ) ile önündeki şart fiilinin anlamına eşittir demiştir. genel kaideye göre. bu fiillere şart anlamı verirler. Misâller: G e m i y e g e l i n c e .gelince. daha önce geçen bir cümleyi genişleterek. ben şehire gidiyorum. ( ifade ettiği anlam. her ne ise. için. Bunlar da diğer şart edatları gibi.fi UU &\ şeklinde olması ( Uİ ) den önce gelerek. cezmetmeyen şart edatları grubundandır. anlatmak için. V»fi*Ul Cİ = L»lâ UÜ *J. ( 3 6 . Yani. o. Çünkü. ş e h i r d e iki y e t i m ç o c u ğ u n idi. yukarıdaki cümleyi.Y"\ . 30 . C\ ) nın ) hem şart fiili hem edatın yerini tuttuğundan. cezmetmeyen şart edatları adını almışlardır. ama. . tafsil (genişletme) edatı da denir. l e y i n s o l d u . ü y t â CJ15NJ 'iLiÎJI Ûîj = N e olursa olsun. 1 .

bir mastariye edatı olan ( ^ )ile. Uİ ): Buna tafsil (genişletme) edatı denir. Bulundukları cümle. Peygamberimize salat ve se­ lamdan sonra. n n 37. Ul UUfil l / l = Bu anlamlan dışında birde iki şeyden veya konudan birini seçmekte serbest­ lik ifade eder..Tek kelime halinde olan ( tekrarlanır. Bulunduğu yerler sayılıdır. Peygamberine saîat v e selamdan s o n r a . y a z e k i d i r . demektir. gibi.ı i j İki çeşit ( Uİ : ) vardır: 1 . ikisinden biriyle okumakta serbestsin. hutbelerdir. Onun yerine zâid bir ( U ) getirilir. J J Uİ <<ii J Û 'J*. konuşmaya başlarken. Çok az da olsa karşımıza çıkabilir. ifade ettikleri anlam birbirinden çok farklıdır. Û ^üûl û» = J 1. daha sonra izahı gelecek olan ( Ul j ^ bl-> Kitabı. Ulj ^Sİ Ul LJLklI \JA = B u ö ğ r e n c i . cJ±£>\ İJ>prcJİ Uİ = Sen çalışkan olduğun için b e n d e çalıştım. Bu misâlden ( ö& j hazfedilir. bu edatla konuya girerler. r y . Fiilin ismi olan ( o ) ayrı yazılarak ( cJİ ) olur. Misâller: \ 'ç. cümlenin başındaki ( J ) atılır: Bilinen tecvid kurallarına göre. Ul. ikincinin ifade ettiği anlam ( j mesinin kullanıldığı kelimesinin verdiği anlamı andırıyor. y a d a b u d a l a d ı r . ( 'jİ ) ile ( U ) birleştirilerek ( Uİ ) olu­ şur. ( jÜT )nin isminin ( o ) olmasına bağlıdır. Hutbelerde hatipler. Bu işlemden sonra yukarıdaki cümle şu şekli alır. ya Ali yahut Hatiftir. Bu edatın oluşması.Edatın bu yönüne en iyi misâl. 2.ıöyjiil li ü U i = Yani. ister Ali. y%J\j \yLa)\j <i !ûil = u Cenab-ı Allah'a hamd-ü sena. Daha sonra.Tek kelime halinde. Misâller: f Hatta atıf edatı olduğunu söyleyenler de vardır. Misâl: . Bu durum. .mBulunduöu cümlede genellikle Bu aelen: ya Ali ya da Hatiftir. 2-Bileşik olan ( Uİ ): Bu edat. . bununla önceki edat arasında hiç bir ilişki yoktur. Bundan dolayı da kolayca ayırdedilebilirler. O Ul J <jJ J I _T J 31 . konunun izahına geçerken. Görüldüğü gibi. Bu gelen. JI ) de de söz ^jf. cümlede nakıs fiillerden ( ) ' > ( ^ ) den sonra gelmesine.zâidbir ( U ) dan ibarettir. Görüldüğü gibi.. ) ile birleşerek. ( JI jJU-JI ^ Ul joüül IU J» konusudur. J\ Ul. Misâl: C'V|iVI \'x£*r c£ j V = S e n ç a l ı ş k a n o l d u ğ u n i ç i n b e n d e ç a l ı ş t ı m .Bileşik halde. ( JI) Yahut ) keliolur. önce Cenab-ı Allah'a hamd ve sena. k o n u m u z a g e l i n c e . Bu durumdan dolayı yerine. ister Halit'le oku.

. Misâl: C\ ).U'ij .JI] da aynı görevleri yaptığından. ) in. Bu durumlar göz önünde bulunduru­ larak yukarıdakinden kolayca ayırdedilebilir. zâid bir ( U ) dan oluşur. t o ' d i p e t m e k t e v e y a iyi m u a m e l e y a p m a k t a da serbestsin. çalışmamıza bağlıdır..X\-'ü\ . dilek (talep) anlamı ifade eden fiillerden de gelmez. . hazfe­ . Şart fiili. Her ikisi de mâzî. duaların bitiminde söyle­ nir. . bu edatın açıklamasına geçmeden önce. iki atıf edatı bir arada gelmez demişlerdir. Bundan sonra devamlı sonu te'kitli muzâri' bir fiil gelir. (Bu duaya) a m i n diyen kulu.^ \ 1 v t Bu ve b e n z e r l e r i . birincinin gerçekleşmesine bağlıdır. 'jıi ci\ ) dir. .< > ' .s. ŞFE tâ Sonu sükûn üzere mebnîdir.C> . jl = İyi k o n u ş m a k t a . Bu misalde de görüldüğü gibi. Çekimi yapılamayan tek şekilli (câmid) fiillerden gelmediği gibi. muzâri' veya biri mâzî biri muzâri' olabilir. s u s . ikincisine cevap fiili denir. JJII İ n s a n l a r d a n birini g ö r e c e k olursan d e k i .\I H\ j Not: ( Ûl s u s m a k t a s e r b e s t s i n . Çekimi yapılabilen haber (bildirme) kiplerinden olur. Misâl: 'ğ^'xf>J 'jl Ç a l ı ş ı r s a k b a ş a r ı r ı z .]££ .C A ^ : İsim-fiil emir olan bu kelime. Misâller: 32 . tekrar etmez. beytinde olduğu gibi. şart fiili olduğundan cümlede bir de cevap cümlesi bulunur. ( ) dir. . Faili devamlı gizil zamir ( şebilir.c.f A . ( şini gerekçe göstermişler. Cevapta bu şartlar yoktur. (kabul et) anlamında..u i . d e ğ i l s e . Çalışma olmazsa. başar­ mada olmayacaktır. şart konusuyla ilgili genel bir malûmat verilmesi yerinde olacaktır. fethaya dönü­ ^ >. 2.. 14j> -J*£~Î ^ JI'J ç = iILP -il Rabbım! Onun sevgisini benden ebedi çekip a l m a . cümlede yerini tutan bir kelime olması halinde. 38. ) nın atıf edatı olmadığı söyleyenler. dedik.. 'cSL.Bileşik halde olan ( şart edatı ( jj ) : Bir şart edatı olan ( *jj ) ile. . 39. Adı geçen edatlara şart edatı denir.U . değilse. Bu fiil. f _ . Allah c.. Birincinin atıf edatı olmadığında aralarında ihtilaf yoktur. Birincisine şart. devamlı cevaptan önce gelir. bağışlasın. Bununla beraber şiirlerde bu sükûn. . .C&) . G > î / ~ î l ÖF CRIJ = Bu bileşik edat yukarıdaki gibi. Kelimenin ç e k i m l i fiil k a r ş ı l ı ğ ı . . Türkçede de aynı anlamda kullanılır. İkincinin gerçekleşmesi. Bunlardan sonra devamlı iki fiil gelir. başarmamazı. Y a iyi k o n u ş . . VV >> ) şeklinde geli­ .Z U l k a r n e y n ! O n l a r h a k k ı n d a . Bazan ikinci ( dilir.

Her ikisi de mâzî olduğu zaman. JSİLİ (jjoj ijl ^J^l** . seklinde idi. başarırsın. O H T o) J Pİ U^J Çalışırsan . Şart Edatlarının Anlamı: Konumuz olan ( bj ). Şart v e C e v a p Fiillerinin i'rabı: 1 . İkisinin birden hazfedildiği de olur. 4. Şart ve Cevabın Hazfi: Söz gelişinden anlaşılabileceği için. sırası geldikçe yerlerinde görülecektir. meczûm olurlar. Şartın hazfedilişine misâl: l^T/i* i 'DZ~XJS • J . J*i->li ci^J oj = j . = şeklinde idi. cJ*t«J bj Şayet başarırsan okumaya d e v a m et.uİu!= Y ü r ü r s e k u l a ş ı r » . cevap merfû' veya meczûm okunabilir.SÛ Hazfedilmeden önce S j II&AJSJŞJJ J / LI&ffl jŞjj bj = Beni ziyaret edersen sana ikramda bulunacağım. oj j <&F*\J>.Şart mâzî.j j ) den sonra bazan şart fiili hazfedilebilir. cümlenin başında (eğer-şâyet) kelimeleri de kullanılabilir. ol = Ç » ' * " ' « » k Ü3u.Şartın muzâri* cevabın mâzî olması nadirdir.. daha önceki cümlenin tekrarı sayılır.(. cevabın cümlede bulunması.. başarına. yerinde fail. muzâri'ye mâzî manâsı verildiği de olur. Bununla beraber. ijfjj V.İkisi de muzâri' olduğu zaman. tercemesinde genellikle muzâri' anlamı verilir. Cevabın hazfedilişine misâl: u' İUjî'U. Hazfedilmeden önce cümte. İi*»*. Her ikisinin birden hazfine misâl: . cevap muzârî' ise. mebnî olduklarından mahallen meczûm sayılırlar. cümle^Jfl S Û J^Ş S bj j f bjşeklinde idi. Değilse bırakıver.= S a n a ikramda bulunacağım beni ziyaret edersen. Bunun için hazfedilmiştir. daha ö n c e o n u n b i r k a r d e ş i d e h ı r s ı z l ı k y a p m ı ş t ı . bazan da cevap hazfedilebi­ lir. . şart fiilinin sonuna (ise) eki verir. bazan şart. Cevap cümlesine genellikle muzâ­ ri' anlamı verilir. 2. S^'ö* ^T}ö Y = 33 . Diğer edatlar.f j = ^ iJjAft ji = Başkasını sayarsan sayılırsın.. Bazan bu kaidenin dışına çıkılarak. 3. Hazfedilmeden önce cümle. hayır. Fiil malûm ise. ( bj ) den sonra şart fiili ister mâzî ister muzârî' olsun. Şart edatından önce. Misâl: s* Ov-î'j) Eğer çalmış ise. Değilse. cevaba benzer bir cümle bulunduğundan.

Cenab-ı Allah'ın k e l a m ı n ı i ş i t m e s i i ç i n .~ B a b a m bana.Nefî (olumsuzluk) edatı olan ( j) ) devamlı fiillerden önce geldiği halde. devamlı isimlerden önce gelir. bir harf getirilerek. ( J * ) v e ( Üj £ ) nın ifade ettiği bir manâ ifade ettiği olur. ( '^Â ) gibi. bak. şart edatı olmaktan çıktığı. Konunun sonuna yaklaşırken. bak. Ancak. ( U _ V . harekeye etki edebilmesi için şu şartların bulunması gerekir: a) İsmi ite haberinin yer değiştirmemesi.. isminin önce haberinin sonra 34 . Bu konu cevap ( ) si bölümünde yeniden ele alınacak ve misâllerle izah edilecek­ tir.yik ) gibi.meçhul ise yerinde nâib-ü fâii kalır. de­ 2. uygun olmayan bu cümleleri. isimlerden önce hiç gelmez. Devamlı fiillerden önce gelir. Misâller: ur-G? i ^ ö\ ^ JŞ~. E n i n d e s o n u n d a .«ûıl £*w '<>j>& ÜjlşûLl dn^^ill j-» öjj = M ü ş r i k l e r d e n biri s a n a sığınmak i s t e r s e .o V ). a) İsim cümleleri.^ .4Ûİ j. Deyim: mektir. bu cümle­ lerin başına.. okumaya devanı edip etmediğimi sordu. Mübtedâ bunun ismi olarak merfû' kaldığı halde haber. edatın isimlerden önce de gelebileceğini zanneder. o n a s ı ğ ı n m a h a k k ı t a n ı . cevap ( o ) si adı verilen. hem isim cümlesine etki hem ifade ettikleri anlam yönünden ( I r 4 î ) ye benzediklerinden. bu. c) Dilek (talep) anlamı ifade eden fiiller. Onu te'kid eder.. Bu tür cümleler cevap cümlesi olmaya elverişli değildirler.. ( ^ J j ) ye benzeyen edatlar adını almışlar­ dır. . ( o\ )in. şu şekilde idi. . lil ) da da ^jJ'L UiaLsVI J& = hatırlayıp hatırlamadığını sordum. d) ( ' j j _ j î _ U . b) Çekimi yapılamayan tek şekilli (câmid) fiiller. daha sonra gelen fiil hazfolan fiilin tekrarıdır. Oysa bu edat. mansûp olur. A n l a m l a r ı : (Değil) demektir. arkadaşların beni Er g e ç . birincisi hazfedilmiştir. bu harfle şart fiiline bağlamak suretiyle cevap cümlesi olabilirler. fiillerden sonra gelişinde. Aynı kelimeyi iki defa söylememek için. Ancak. j\ Suic j\ = Ona. Bu ve benzerleri. Daha önce geçen ( aynı konuya temas edilmişti. ( o' ) in bazan ( Jt. cevap olması uygun düşmeyen yerleri de gözden geçirelim.. bunun haberi olarak.*>ür <j^> üjl>ûl»l ^ V ( i J j U i J ) jjjGörüldüğü gibi. Bu durumu bir misâlle izah edelim..o»jl) Harflerinden biriyle başlayan cüm­ leler. Yani. Bu durumu gören. Hazfedilmeden önce Ayet.

y. v ı u jaı j£ jiıı ^ü. ( j j ) hafifle­ yerek ( j j ) şeklini aldığı zaman. j j — . yerine göre.gelmesi. i l j j l l j Lülîıî J i j j 'fJ>j&\ lji*L UJ>j jjj '^I^Â* j i J J I J * Vl ÎJAJÜ CJIİT j l j F i i l cümlelerine misâller: ljil£ VJ j>jCaîl< UUjilÜ jp . Bu ( u ). olur. Yalnız te'kid anlamı kalır.i*uî ^ Q * ^ j j Vi 1 ^ : 'jij. haberine ayırdedici (farika) bir ( J ) getirilir. Misâller: IJUU L>LÎT i-J'JLL J 'JJ = O k u l d a faydalı bir k i t a p yoktur. Bunun yukarıdakilere benzememesi ve kolayca ayırdedilebilmesi için. misâlinde görüldüğü gibi. jv^Uj Bu edatı diğer ( 'j\ ) lerden ayırdedebiimek için. . ısım cümlesine etki edebilmesi içindir. ıi>ilp. ( j j ) haline getirilir.ıj. c) Car-mecrûr veya zarf dışında ismi ile arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması. (Vasi) edatı olur. (-yok. mevsul ( U ) larından ve tenbih edatı ( VI) dan sonra da geldiği olur. veva ( j î » ) ve benzerlerinden.( jjj ) şeklinde ( J ) ile birlikte geldiği zaman j l j jill-U. kendisinden sonra ister fiil ister isim cümlesi gelsin.pj # . (değil) olmakla beraber. -me. Bu şartların bulunup bulunmaması euatın. (-mi)) ekleriyle de terceme edilebilir. Anlamı genellikle. N o t : Şart edatı ( liCi 'JLi\ j£ uj ). fiil cümlesinden önce geldiği zaman hareke etkisi tamamen kalkar. İsim cümlelerinden önce gelme özelliği de kalmaz.= şart edatı olmaktan çıkar. Değilse anlamı. kendisinden sonrabü tür fiillerin gelmesine ve haberinde ( J ) bulunmasına dikkat etmek yeterlidir.( j | ) nin hafifletilmiş şekli olan ( j l ): Bazan ( j j ) nin şeddesi kaldırılarak. haberinde bulunur. sefere çıkacağım. İsim cümlesine misâl: *L'JA\ j LJLt Q i . her halinde aynı kalır. Şu kadar var ki. Fiil cümlelerinden önce de gelebilir. 3.l of cLii 'jfJj cLi j l U Mastariye. hareke etkisi kalkacağı gibi. 35 . VJ 0 Misallerinde görüldüğü gibi. 'jl = Olumsuzluğunun £S V I J i j j = -u A l i b i r ö ğ r e n c i d e ğ i l d i r . Edat. B u üJl C i l i '»'^\ jl 9 Ü " Ali bize gelmiyor. b) ÜÜ? 'j*.uiî»îj sfc . gibi. ( VI ) ile bozulmaması. Kendisinden sonraki fiil cümlesi ya ( j l i f ) ve benzerlerinden. -ma. 4.Cümle içinde zâid (fazla) olarak gelen ( j l ) : genellikle nefî (olumsuzluk) ( U )sından sonar gelir. bü tür kullanılışında cevap istemez. Misâl: ÜUil U. 0 rf j i u ^ J j j&\ ' Uı. Yolculuk zor da olsa. v g > . görüldüğü gibi. A l i s a d e c e b i r ç i f t ç i d i r . etki de yaptırılabilir.

bulunan mastara intikal ettirmek için. edat ve önündeki fiilin yerine. bu olumsuzluğu. Edattan sonra gelen fiilin zamanı ne olursa olsun onu mastara çevirir.-P-ji Aiji ç>u?ı # j dj'jLaZ 'jl t$ p 'jı a. y«. Gitme . Bilindiği gibi. Gitmek . Gelme .-iûı J «ı — <1-JK> U li&ijLaTı. görevleri ve çeşitleri. L i u j v y ' . Misâllerle görelim. «Olmam» yerine bazan 36 . Türkçede mastarların sonu (K) ile biter. -ğı. Benzerleri de aynı görevi yaparlar. Fiillerden önce gelir. gibi.Gelme. Şayet fâii.Gitmesi. mebnî olduklarından. Bu durumu izah için. Bu mastarların yeni şekline. bir ilave yapmak istediğimiz zaman. Bilindiği gibi. 'Jf _ U . ister muzâri'. ( ^ jM ) bahsinde de işaret 'J\ ) in kendisinden edildiği gibi. ism-i mevsûller. -an) gibi ekler veriyorlardı. # V^. Gitmek .» r J.P ^ j ) »Cl rV 1 P ^ 'M y o^vt -JJ . Yani. c) Edattan sonraki fiil olumsuz ise. cümleye ilave edilir. Mastarların bazı kullanılış şekillerinde. Mastarlar da birer isim olduklarından. araya kaynaştırma harfi dediğimiz. Mâzî veya emir fiillerin gelmesi hâlinde ise. b) Fiilin mastarı bulunarak. kendisinden sonra. fiili mastara çevirme anlamında. (K) yi kaldırmadan önce olsaydı (K . Oysa bu yaptığımız ilave.Gitmeği. zaman ifadesi taşımazlar. merfû' zamîr ise. önlerindeki fiillere verirler. Kendisinden sonra gelen fiil muzâri' ise sonunu nasbeder. -en. munfasıl şekliyle ayrı olarak yazılır. mastarlan şu şekilde söyleriz.Ğ) ye dönüşecek.AiJ Bu ve benzerleri. Ancak biz. Gelmek . (S) yi getiririz. şu şekli alacaktı. fiilin failine muzaf yapılır. Yapılan bu işleme.Gelmeği. bu fiillerin anlamını mastara çevirir.Gelmesi. mevsûl harfleri de denir. ( ' j i ) ve benzerleri de aynı ekleri. Yani. mastarı koymamız yetişir. ( sonraki fiili mastara çevirdiğini.'J ' harflerine mastar harfi denmekten başka.Gitme gibi. biraz önce gördük. ı ) . bunlar üzerinde hareke etkisi yoktur. d) Mastara çevirmeden önce fiilin sonunda muttasıl mansûp bir zamîr bulu­ nuyorsa. ( ^j * ) kelimesi. E d a t t a n S o n r a k i Fiili M a s t a r a Ç e v i r m e U s û l ü : a) önce cümleden ( j i ) kaldırılır. Gelmek .Edatın kullanılışı. isimlerde zaman anlamı yoktur. Cümlede anlam yönünden bir değişiklik olmadığını görürüz. (-ki. mastardan önce ve mastara muzaf olarak. ister mâzî. mevsûl ekleri daha belirgindir. bazan bu harfi kaldırır. muzaf ileyh olacağından cer haline dönüştürülür. ister emir gelsin. j[te'vil-i mastar) denir.Nasp ve mastar edatı olur. her mastar harfi aynı zamanda mevsûl harfidir de. Dört çeşit ( y ) vardır: 1 .

( Misâller: •SiLfİJI J*. cer harfi ( J ) den sonra gelişinde. ) anlamında kullanılan ( ) dan sonra. dönene dek. nasp edatlarından bir ayrı yönü de onlar.jaiı -jrjjjı = jl ). devamlı gizlidir. «. Yine burada 37 .lJ^ 'JjiiuTi P i ş m a n o l m a m a k ( o l m a m a n ) i ç i n y a p m a . işte daha önce de görüldüğü gibi. jV ç-iiil J l J j î l O k u l a ö ğ r e n m e k ( ö ğ r e n m e m ) i ç i n g i r d i m . dönmedikçe) ş e h i r d e n a y r ı l m a y a c a ğ ı m . «gelmem» yerine bazan gelmekliğim. Aşağıdaki edatlardan sonra ise. Diplomayı elde etmedikçe okuldan ay­ rılmayacağım. ism-i mevsuller de bu ekleri veriyorlardı. Yani.olmaklığım. Harf olduklarından cümle içinde i'rapları da olmaz.OI j Bu misâllerde ( jü» ). ifade ettikleri ek anlam ve önlerinde sıla cümlesi bulunması yönünden isimlere benzerler. i î l f J I J i 3^*>î -J* <u»>»il jjIJI 'J = D i p l o m a y ı e l d e e d i n c e y e k a d a r okuldan ayrılmayacağım. cer harfidir. '^âİ\jgS 'x£>\ = D i p l o m a y ı e l d e e t m e k i ç i n ç o k ç a l ı ş . . harf olanların (aid) zamire ihtiyaçları yoktur. Edat. bu misâllerde hem anlam hem görev yönünden bu harflere. Y a p m a k i .J^-. şeklinde tercemesi yapılır. Yazın çalış ki kışın dinlenesin.C e r harfleri. E d a t ı n . bu da onlar gibi. _ j î _ 'j£ ( y 'j£ _'J _ U. mastar ve harf-i mevsûl olma yönünden de ( y _ ) ya benzemektedir. *i>3l Cı* Çr'jt İLjJll j i l t t y = Kardeşim köyden dönene kadar (dönünceye kadar. cer harfi ( J-d! Güreşi seyretmek için sahaya in. . 2 . ( J _ J l ) benzer.Sebeb (için) anlamı ifade eden. bu misâllerde ( J] ) anlamına kullanılmıştır. bu fiilleri hem gizli hem açık nasbeder. yukarıdaki izahlar ışığında naşp edatı olma yönünden ( jil ) e. Altı yerde fiilleri gizli olarak nasbettiği görülmüş ve tesbit edilmiştir. Misâller: ^ _ ^'<&\'öy i ^ j l l _ 'Ş&i 'i^JİI c^S = JAUS. ism-i Mevsuller İle Harf-i Mevsûllerin Farkı: Her iki grup da kendilerinden sonraki cümleye aynı anlamı verdikleri halde. dönmesine kadar. başında bulundukları fiilleri yalnız açık olarak nasbettikleri halde. ( " . ( y ). 1 . diğer benzerleri.JS»). p i ş m a n o l m a y a s ı n . Ç o k ç a l ı ş k i . misâllerinde olduğu gibi. )in. Sırayla görelim. J ) den sonra gizli veya açık gelebiliyor. ( '^SJi. ö n c e s i n i n v e sonrasının olumsuz o l m a s ı h a l i n d e . <) ) anlamında kullanılmıştır. Ancak. t-âllaJI j Kışın dinlenmek için yazın çalış.ithali Görüldüğü gibi ( . YX^i. d i p l o m a y ı e l d e e d e s i n .

Bu tür cümlelerde ( j \£ ) nin haberi devamlı gizli olan ( Ud.3i p 'Ç" meleri için ekmediler. Hedefe erişinceye k a d a r z o r l u k l a n k o l a y s a y a c a ğ ı m .Tefsîriye veya müfessire adı verilen ( Jİ ): Bu ( Ji ).J ) gibi (için-ki) anlamları ifade eder. = B 8 6. gemiyi yap diye vahyettik. tevbe e d e . Bununla beraber. Ona. Edattan önceki kısım. M e ğ e r k i . Yani. Bundan dolayı da cümlede olumsuz istek anlamı vardır. 3-( J ) . ! 3-Cümlelerde zâid (fazla) olarak bulunan ( J ): Bu da genellikle ( I İ )dan sonra ve Kasem (yemin) ifade eden bir kelimeyle ( J ) arasında gelir. ( Sil ) anlamına gelişine misâl: V-**. Misâller: Ju-jjil i £ V = Okulu bırakacak değil idim.Beraberlik anlamı ifade eden ( J ) dan sonra. JL>Lâ. Bu kelimenin söyleniş sebebini izah eder. Ona bir mektup göndermesini yazdım. Tevbe e t m e m e s i halinde suçluyu cezalandır. Meselâ. ( ok ) şeklinde mastariye edatı olarak düşünmemiz mümkündür. = S u ç l u y u c e z a l a n d ı r . bu ikisini bir arada yeme. sonrasına sebeb teşkil eder. Bundan dolayı da bu adı almıştır. Okulu bırakasım yoktu. Çalış ki başarasın. AJUj J Ol c3" = O n a .«V — ^ / U l i l j â » 'üj J l =. gemiyi yapmasını vahyettik. ( J ) bu fiilin olumsuzluğunu pekiştirmeye yarar.( J ) anlamında kullanılmıştır. A c e l e e t m e ki pişman olmayasın. hitabetmek. Misâller: 38 . söylemek. Misâller: ÜÜJUI £İLs>l J\ *!J\ ül>jl j = Ona. yukarıdaki misallere bu itibarla yeniden manâ verelim.^ j ) anlamına gelen ( j i ) den sonra:( J j ) anlamına kullanılı­ şına misâl: ^ 1 î l j i l j i LJ>Lail. Okulu bırakmak niyetinde değil idim. 0^-4 j l L ç C L L T T J ^ i j Ç "V = H e m arabını kullanıp h e m sağa sola b a k m a . 2.'. Arabanı kullanırken sağa sola b a k m a . Misâller: '^JÜI L*JJJ> üi—JI J ^ İ İ V = H e m balık yeyip h e m süt içme. 4. anlamı ifade eden bir kelimeden sonra gelir. Misâller: Çff^z» = Başarmak (ba­ şarman) için çalış. A c e l e e t m e ki pişman olursun. demek. Savaştan k a ç m a k i s t e m i y o r d u .Olumsuzluk (inkâr) ( J ) sinden sonra: Bu harften önce olumsuz bir ( J& ) geçmesi gerekir. v»*Le— 'J Vl ^jJll L i U . ( J l i ) ve çekimi dışında. 5. I j j u a ^ ly-j. Türkçedeki (diye) kelimesinin karşılığıdır. ÂfTJkil J* Lt^J U = Savaştan k a ç a c a k değildi. l»JUI» ^_yw ı Pişman o l m a m a k için a c e l e e t m e . D U tür ( J)) leri de. bir m e k t u p gönder diye y a z d ı m . kendilerinden önce bir cer harfi ( y ) takdir ederek. çağırmak yazmak vs.Sebep anlamı ifade eden ( vJ ) den sonra: Bu ( ) de biraz önce izahı geçen ( t/> . Ekmediler ki biçsinler./») d) kelimesidir.

Şe'n: Hal.K»H\ j U J ) Ü ^ . k e m i k l e r i n i bir a r a y a g e t i r i p (diriltmeyeceğimizi) mi sanırlar? insanlar. çbU Ü-U J\ c i £ Bildim k i Ali bir çiftçidir. bol su (yağmur) verirdik. bunun ismi. s i z d e n k i m i n i z h a s t a o l a c a k t ı r . Kendisinden sonraki cümleye dikkati çekmeğe yarar. devamlı gizli olan ve adına da zamir-i şe'n denen devamlı da ( ) şeklinde bulunduğu kabul edilen bir zamirdir. edatla arasında. bize doğru s ö y l e m i ş s i n . değişmez. k e n d i l e r i n e bir söz söylemediğini görmezler mi? G ö r m e z l e r m i k i . Yani. vaziyet.. . * i l k t £Û?J 'Jı y j U V I L~J>Çİ = i n s a n l a r . İfade ettiği anlam ( j l ) ile karışarak. diğer ( j l ) terden kolayca ayırdedilebilir.İ V - t'î : Merfû' (yalın) munfasıl zamirdir. k o n u ş m a z l a r . zannederler mi ki. Ancak. jim j u^uiı y y i î ) nin hafifletilmiş şekli olan ( y ):( j l jnin bu hale gelmesiy­ le.. Bildi k i . daha önce geçen bir ismin yerini tutmayışıdır. müenneslik farkı yoktur. devamlı gizli olan şe'n zamiridir demiş­ tik. 41. kendilerin- 39 . (ben) zamirinin karşılığı olan bu kelimenin. haber cümlesi. Bu zamirin diğer zamirlerden farkı. ( j l ) in ismi olan şe'n zamiri devamlı ( J j | ) şeklinde rhefred-müzekker gaiptir. V j i jUllj 'çfTji V j l 'ö'/ji %\ ( P u t l a r ı n ) .4-( jl jşjâ\ y »t . Misâller: Bize.j ) veya olumsuz­ luk ifade eden edatlardan biri bulunur. Yukarıdaki izahlar ışığında. Biliriz k i . İsmi. Türkçedeki. Bir -de bunun haberi devamlı cümle olur.Sizden kiminizin hasta olacağını bildi. durum. harekesine etki yapabilme yönünden bir değişiklik olmaz. kadın. erkek her iki cinsde. doğru söylemiş olduğunu biliriz. Bil k i h e r t a k d i r o l u n a n b a ş a g e l e c e k t i r . çekimi yapı­ labilen fiillerden ise. edatla arasında yabancı bir kelime bulunmaz. isim veya çekimi yapılamayan (câmid) fiil cümlesi ise. Ali'nin bir ç i f t ç i olduğunu b i l d i m . (-ğı. -ki) şeklini alır. misâllerinde olduğu gibi.l l i j ^ l i ^ ^ » İ«j Jtül J i lj-»LuLl y j = A m a doğru yola girmiş olsalardı onlara. ( "jl ) nin hafifletilmiş şekli olan ( 'jl ). (o putlar) k e n d i l e ­ r i n e bir s ö z s ö y l e m e z l e r . Edattan sonraki cümle. isim cümlesinin. k e ­ m i k l e r i n i bir a r a y a g e t i r i p o n l a r ı ( d i r i l t m e y e c e ğ i z ) ? Û'J£. JL. demektir. Şayet kendisinden sonraki. kendisi arasında. ( "jl) nin de aynı anlamı ifade ettiğini daha sonra göreceğiz. Ijjti l i [fi Jfc Lijl» y JJ&-I = Her takdir olunan (başa) gelecek olduğunu bil.J j l j = İnsana s a d e c e çalıştığının karşılığı vardır. Bu cümle isim veya fiil cümlesi olabilir. ( &İjû<? Ji j l p&üj ^'JA pNİ» j j x l i " O' ^ ji ^ .

( j J Î gibi ( Isfy ) bu zamirin munfasıl-mansûp şeklidir.'£S ) şeklindedir. N a s p v e c e r h a l l e r i n d e ( <> ) y a d ö n ü ş ü r .$ 1 . Misâl: il-jjil j du\ = S e n o k u l d a b i r ö ğ r e n c i s i n .<£Â iiÛI = D o ğ r u s u o n l a r d a ö l e c e k l e r d i r . Haber olur. Fiile bitişik olarak yazıldığı zaman ( 'jİ ) kısmı atılır. ileride gelecektir. • ' vfc. . doğrusu. Nakıs Öğretmen yazmaya başladı. yalnız ( İ > ) kısmı kalır. ( : c-M . Misâller: £-i'J~* . fiile benzeyen edatlardandır. Cümle­ lerde mübteda olur. Görüldüğü gibi. Te'kid bahsine ( u ) işlenirken daha geniş yer verilecektir. Misâl: LJÜ» Ül = B e n b i r ö ğ r e n c i y i m . gibi. İsim cümlesinin harekesine bu şekilde etki yaptığı gibi.i t KTF : . K r a l b i r k ö ş k i n ş a e t t i . bak. ger­ çekten ve hakikaten) gibi anlamlar verir. Devamlı isim cümlelerinden önce gelir. '-4H> g i b i .. Misâller: 'j>_ Ji" «il j j Şüphesiz Allah c. t . müenneslerde. ( cJ'l _ $ 1 _ ). Tam oluşuna misaller: oluşuna misâller: L3w t*iM = ÛJS \% Ç j l l ü l &5Î = Ö ğ r e n c i b i r k i t a p o k u m a y a b a ş l a d ı .c.ö\ : Buedatda. haberi de kendisine haber olarak harekesini olduğu gibi bırakır. Misâl: tfi £ ? & i B a ş a r a n b e n i m . = 42.den söz etmek istedikleri zaman kelimeyi değiştirmeksizin kullanırlar. Bununla beraber yerine göre. • IjlS J i & Î V C-aîîsUİl&l Ali bir ev yaptı. kendisine isim olarak mansûp.( ül-ü^-öfJ-^y-L^ gibi. 40 . Başlama (şurû') fiillerinden olan bu kelime. 'dû/S** 43. her şeye kadirdir. Bu da yukarıdaki ( Uİ ) zamirinin kullanıldığı "yerlerde kullanılır. Nasp ve cer hallerinde ( û ) ye dönüşür. bak.i i . . Mübtedâyı. Fiile bitiştiği zaman ( o ) şeklini alır.İ Y . edatın ifade ettiği bu anlamlar. cümle­ nin ifade ettiği anlamı da pekiştirir. Bizdeki (sen) zamirinin karşılığıdır. Bu ve benzeri fiillerin yalnız mazilerinin (başladı) anlamında kullanıldığını daha önce geçen ( ) bahsinde söylemiştik.C J ! Merfû' (yalın) munfasıl zamirdir. ••. 44. müzekkerlerde. bak. Çekimi. öJÇ» 'f£\j.Mansûp-munfasıl şekli V D ( jüC I ) dir. Bu tür fiiller hakkında orada gerekli izahlar da yapılmıştır. s e n d e ö l e c e k s i n . tam ve nakıs olarak kullanılabilir. kuşkusuz. bulunduğu isim cümlesine (şüphesiz. söylenmeden de Türkçeye terceme edilebilir.

daha önce ( oj ) bah­ sinde işaret edilmişti. Ancak. İşittim k i . . cevap edatı olarak kullanmasına nadiren raslanır. 'pjLa jl c 3 = Bu gün Ali'nin oruçlu olduğunu sandım. ben Allah'ın kuluyum. Bu edatlar. Misâl: gelmesi isimden önce ji Bu ( J ) nin. mübtedânın başında geldiği zaman ) geldikten sonra habere adı (ibtidâiye) olduğu halde.. burada bile isimle haberin. ( j benzemektedir. ism-i mevsûller gibi ek anlam vermesindeı\ism-i mevsûllere. isimleriyle haberleri yer değiştirmezler. ( $ ji )nin anlamına benzer bir mâna verir."jl halinde. Oaha geniş bilgi edinmek için ileride gelecek olan (lâm) bahsine bak. harf sayılarının üç olması. Misâl: ( ( jj jj ) nin hafifleyerek ( ) ve benzerlerinin. 41 S a n d ı m k i . <Ş ) sı geldiği zaman fiillerde olduğu gibi. Bu durumun sonucu edat­ lar. Ha­ reke yönünden aynı etkiyi yapar. isim cümlelerinden önce geldiği zaman. gizli olan ve bu car-mecrûrların. ( jj ). Yani. yer değiştirmediğini görürüz.l ^ L * ) kelimeleri olduğunu düşünürsek. kendi­ sinden sonraki cümleyi mastara çevirmesi yönünden mastar edatlarına. isimleri nasbetmesi ve sonlarına mütekellim (. benzediğini daha önce görmüştük. hem adı ham yeri değişir. ( geldikten sonra habere geçer. ) ve benzerlerinin sonuna ( U ) i kâffe (engel) geldiği zaman bu edatların isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kalmaz. ( jj ) nin. fiil cümlesinden önce de gelebilirler. zarfların bağlı olduğu ( c) ( üj •.<ü)l «4* J>\ = anlamları verdiği halde. son harflerinin üstün olması. ordumuz savaşta galip gelmiştir. ( "jj ) nin ismi gelebilir. bunun hareke görevinden başka. başlangıç lamının. Bununla beraber asıl haberlerin. a) isimleri hiç bir zaman hazfedilmez. Allah'ın kulu olduğunu söyledi. ifade ettikleri anlamların fiillere benzemesi. o\ Dedi ki.. Ali bu g ü n oruçludur. fiillere. yukarıda işaret edilen ) ve çekiminden sonra geldiği zaman ( .İ O — üî : ( jl )nin benzerlerinden olup devamlı isim cümlesinden önce gelir. cümlenin başına ( geçtiği zaman adı (müzahlega) olur. Misâl: jj ) XJJA\ j cJlî» j J l i haberinden sonra iiUi j j l XJJA\ j LlLkî IjJU. ) u vikaye almasından 45. Misâllerle izah edelim. ) haline geldiğine. Bu ( de J ). b) Car-mecrûrlar ve zarflar dışında.Bazan mübtedânın başında yer alan başlangıç (ibtidâiye) ( J )si. rdumuzun savaşta galip geldiğini işittim.

2-Haberinde ( "5l ) ve benzeri olumsuz bir edat varsa. kelimelerdir.j l ) şeklinde hemzelerinin harekesinin değiştiğini iddia etmişlerdir. hareke etkisi yönünden ( j j ) ve benzerlerine. ( j l ) ye benzemekte aynı anlamı ifade etmektedir. b~»ü4 ^! A n c a k suçlular cezalandırılır. = L>Y-J>\\ bjJöpil JJIJ ûl =.Haberinin mastarı bulunarak. Hem isim hem fiil cümlelerinden önce gelebilir. cümlenin yeni şeklinde. Yukarıdaki cümleleri mastara çevirerek yeniden yazalım.iifjall lL£j> jliaiİl CJul» f •** '*•. bu iki edat arasında isim cümlesinin harekesine etki etmeleri dışında. ( j j ) ile ( U ) i kâffenin bileşimidir. buna yer verilmez. bJLİ» cJİ lll = S e n s a d e c e b i r ö ğ r e n c i s i n . fiil çekimleri yapılırken tekrar ele alınacaktır.*•'•" Bazıları bu edatla ( j l ) nin aynı şeyler olduğunu. Bak ( ^ i 3 i ) bahsi. başka bir benzerlik yoktur. bir önceki ( oj ) bahsinde de işaret edildiği gibi. (-ki -ğı) anlamı ifade etmesi yönünden de mevsûl edatlarına benzemektedir. kendisinden sonraki cümleyi mastara çevirme yönünden ( j l ) ve benzerlerine. bu olumsuzluğu. yerine göre: (Ancak. Hatta anlamı da değişerek. l>*j öj^i^l l*j S a d e c e mü'minler kardeştirler. . yalnız) vb. ikisinin de te'kid anlamı ifade ettiğini.jİ ). sadece. Fakat cümle içinde yerine göre ( j j . bu yeni kelimenin ( OJ ) ile hiçbir ilgisi kalmaz. LüÛ> V I cJÎ U = LJÜ* CJÎ lil ' demektir.jl ) okunan yerler diye bir bahis açmışlardır. Yani. haberinin. 46-N-I*. sen çalışmazmışsın. A n c a k s e n b i r ö ğ r e n c i s i n . bulunan mastarına ( p ) kelimesi muzaf olarak ilave edilir. Hatta bu görüşün sonucu olarak kitapla­ rında ( j j . Misallerde görelim. ( jj . isim cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz. ismine muzaf yapılır. 3. 47-İV-Ul : 42 . Bu edat. Bu durumda ( j) ). Yalnız gayret edenler başarıya ulaşırlar. Bu Edattan Sonraki Cümleyi Mastara Çevirme Usûlü: 1 .Senin çalışmadığını işittim. ( Uj ) : ( Vl U)dır. J* CÜ JK J c Bu iki edat. ( bj ) bu hâle geldikten sonra hareke yönünden isim cümlesine etki edemez olur.( j l ) nin görevi bittiğinden. Aksine ( b*Û ) ve çekimlerinden sonra gelişinde ( j j ). Oysa görüldüğü gibi. A n l a m ı . İşittim ki. Bu durumun sonucu. yeni bulunan şekle aktarmak için.

L»İİ Li'i. Oysa aşağıdaki misallerden de anlaşılacağı gibi. üi ûı = 48- İA - J> 1 Bu edatın soru ve şart edatı olarak iki türlü kullanılışı vardır: 1 .\ = Nereye gidersen ^idarim. isim cümlesi üzerinde hareke etkisi yoktur. kelimenin isim cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz. A n c a k b e n . isim cümlesi üzerinden hareke ) ile aynıdır. Konumuz olan ( liî ) nın da. Fiil cümlelerinden önce de gelebilir. lil I j l i t l j = oyalanmadan ibarettir. Ayetin mealinden. Onun için bu ( U ) ya kâffe (elgel) adı verilmiştir. Misâller: LT** Nerede oturursan dinlenirsin. anlamlar veren (hasr) edatıdır. Bu ( U ) oJJ ) ) nin benzerlerinden ( V ) nın dışındakilerin tümüne gelebilir. [£j _ _ \&Ş \ şart edatlarının verdiği anlamları verir. .. ıii 31.ı A l l a h ' a v e P e y g a m b e r i n e a i t t i r . Misâller: li» ^1 = Bu s a n a nereden? ^jJl ci> = B u g ü n n e z a m a n g e l d i n . aralarında hiçbir benzerlik yoktur. isim cümleleri üzerinden hareke etkisini kaldırır. R a b b ı n ı z ı n bir t e k T a n r ı o l d u ğ u b a n a v a h y o l u n u y o r . ( etkisi kalktığı halde anlamı ( bahsinde işaret ettiğimiz görüşlerinin sonucu olarak. ( j) )( jl lil ) ya dönüştüğü zaman hem anlam hem isim cümlesinin lil ji ) şeklini alınca. Bilin ki g a n i m e t o l a r a k e l d e ettiğiniz ş e y l e r d e n b e ş t e biri C e n a b . sizin gibi bir i n s a n ı m N e v a r k i . değişmez. bir önceki ( ( jj ) nin ( U )-i kâffe ile bileşimidir. şart edatı olarak kullanıldığı zaman.. Şu ayette ikisi de bir arada gelmiştir. îîiUi ^JS = O . v ij idi ^ i ı . J. dünya h a y a t ı bir oyun v e Jj~-X> jU ^ 'j* \JSc\j = Ganimet olarak elde ettiğiniz şeylerden b e ş t e birinin Cenab-ı Allah'a v e P e y g a m b e r i n e a i d olduğunu bilin. bu ) nın da aynı şeyler olduğunu ileri harekesine etki etmesi yönünden değişik bir edatın ortaya çıktığını daha önce görmüştük. j î j L*J LJjJI î U İ I . ( hariç diğerlerinin. . ileride izahı gelecek olan. ne zaman ve nasıl) demektir. ( l i l sürmüşler.Şart edatı: Bu edat. ••• Dünya hayatının bir oyun 4 v e o y a l a n m a olduğunu bilin. ( ) bahsi..jl ] benzerliği iddiasında bulunanlar.Soru edatı: Bu edat soru edatı olduğu zaman anlamı: (Nereden. Bilin k i . Daha önce ( ) ile ( lil ji ) [ j) . farklı olduklarına dikkat et. 2. d e . ikisi de (ancak) vb.Bu edat. demişlerdir. n a s ı l olur? Bunun ve diğer soru edatlarının i'rabı için bak. Bunun sonucu olarak. 43 . ( ) ise.^ > .

« U jl L Bu durumda ( |£jş 'j\ Sj « |^Ll Ji fl o İster inanın ister inanmayın.Bir şeyin şüpheli olduğunu ifade etmeye yarar. Misâl: —J» jLJ&'d V] ) anlamında kullanılır. gibi.. k â h n a m a z k ı l a r d ı m . B e n k â h o r u ç t u t a r . Orada şart edatlarının i'rabı tüm olarak ele alınacaktır. 7. Genellikle nakıs olarak kullanılırsa da. Bu manâyı ) daha önce geçen ( daha çok emir fiillerinden sonra verir. JJÜİ jl j ^ J = gibi. de. Nakıs olarak gelişine misâller: sinden daha çok kullanılır. Bir v e y a i k i g ü n k a l d ı k .lîÛjjLf L3W = S e n nasıl y a z a r s a n a r k a d a ş ı n da (öyle) yazar.Bir şeyin müphem (kapalı) olduğunu ifadeye yarar.İki şeyden birini seçmek için kullanılır. gibi. Paralar tükendi tükeneyazdı. Bu misâlde ( jt 4. 49. 1>UL* üll>l j j = A r k a d a ş ı n ı i s t e r s a b a h i s t e r a k ş a m l e y i n z i y a r e t e t . Misâller: oJJI L £ s l j l 'a.( ) daha önce geçen ( Lij> j l ^ii l jH-j Üi&i = Jl ^ iiüij) J = = K e l i m e . bazan namaz kılardım. byj< j l û j î Y a b i r y a i k i g ü n k a l d ı k . I»jl Jlol c 3 * = Ben bazan oruç tutar.Bazan . Y a d ü ş m a n l a s a v a ş a c a ğ ı m .Taksimlerde kullanılır. 5. j i l J i . meğerki itaat ede. müfred kelimeleri bir birine bağladığı gibi. 2. gibi. Bunun ve diğer şart edatlarının i'rabı için. tam olarak lüi. 50.İJI '£ = = Y a balığı ye yahut sütü İç. itaat etmemesi ha­ linde düşmanla savaşacağım. ( kullanıldığı da olur. bunun dışında çeşitli manâlarda kullanıldığı da olur: 1 . Misâl: jîii£. Paralar bitmek üzereydi.0 • - j ' : ) şeklinde muzâri'i mazi­ Mukarebe fiillerinden olan bu kelimenin.j3V H a k k ı m ı verinceye kadar senden ayrılmayacağım. tükenesi oldu. bİ a u iiUîjl = >l Paralar tükenesi oldu. ileride açıklaması gelecek olan ( ) bahsine bak. y a i s i m . cümleleri cümlelere de atfeder. jl 3. y a o.. Ul ) ya benzemektedir. Düşmanla savaşacağım.j I : Bir atıf edatı olan bu kelime. y a h a r f o l u r . Üj ) anlamında kullanılır. bazan anlamında kullanılır. Biz m i y o k s a siz m i h a k üzeresiniz? ) e benzemektedir.. Paralar 44 . y a f i i l . boyun e ğ e c e k .1 1 .( 6. Genel olarak (yahut) anlamı ifade edeıee de.

Güçlü adamlar.o \ . devamlı muzaf olarak gelir. paralı : para 45 . a c ı d u y u y o r u m .Ot ( Ji : ) kelimesinin. Faili. bu kelimede de zammenin yerini ( J ). Türkçedeki. gibi. cemisi anlamında kullanılan bu kelime. fethanın ve kesrenin yerini ( ^ ) tutar. gibi. haberlerinin ifade ettiği anlamla. demektir. çekilen sıkıntılar sonucu söylenen bir kelimedir.Nerde ise paralar t ü k e n m e k üzereydi. iyû j l JiUJÜI'J^J>_= Nerde ise yolcu dönmek üzeredir. a n l a m ı n a g e l e n m u z â r i ' fiilidir. tJ 52.İ ' J U . (-li) ekiyle Türkçeleştirilebilir.»LI» Bu kelime de ( '»] ) gibi. ^-UJI L*jâ ji İLijl = Tam oluşuna misaller: Güneşin batması yaklaştı. Anlamı: Mâzîde (yaklaştı). uf. anlam yönünden mâzî ile muzâri' arasında kayda değer bir fark yoktur.ojji = JK. l ^j'l = J»^\ JJ = Emir sahipleri. Tam olarak gelişinde yalnız faili bulunur. isimlerinin vasıflan­ masının yakın olduğunu ifade etmeye yararlar. JIK Bir de bu fiilden ( i>l LSL-ij = Baharın gelmesi yakındır. Jjl cJj = J*Sl) Jjl . Emir sahiplerine uğradım. İ'rabı harf iledir. için bak. fiilin Türkçe karşılıkları verilmeye çalışıldı. devamlı ( jl ) li bir muzâ- ri'dir. Hareke yönünden cemi'-müzekker salimlere benzer. Mallı : Mal sahibi. Bilindiği gibi Türkçede. muzâri'de (yakın)dır. Görüldüğü gibi. mazi de muzâri' de. Yukarıdaki misâllerde. Isim-fiil muzâri' kabul edilir. . evvah) acınma ve şikâyet ünlemleri gibi. = Siz a z i m l i k i ş i l e r s i n i z . hareke ile değildir. (ah. Yolcunun dönmesine az kaldı. Emir sahiplerini gördüm. Yerine göre de. Bu ve benzerleri 51. -li) şeklindedir. (Hemen yakında) demektir. Faili devamlı gizli zamîr ( |/f ) dir. (li) ekiyle (sahip) kelimesi arasında fark azdır. Anlamı: (Sahip. Elifsiz ( ' \ ) ş e k l i n d e s ö y l e n d i ğ i d e o l u r . H a t t a ( »jl ) şeklinde bile karşımıza çıkabilir. Çekimli fiil karşılığı £>yl = A c ı n ı y o r u m . Misâller: . of. f > yy sahibi. Yani. duyulan acılar. dL-tjM) veya ( Ji- ) kelimesi kullanılır ki bunun da anlamı: Ali y a k ı n d a ( h e m e n ) g i d e c e k . Çünkü. ( o>î ) bahsi. Misâller: J.

İkisinin irabı da _ J^L. ~ ) E v e t . anlamına gelir. gibi. özlem ve hasret hatta temenni gibi duyguları yansıtır. iVjSİl 'CJ%\ «Vj* = Bunlar çocuklu kadınlar­ iVjVl oSfji = Ç o c u k l u k a d ı n l a r ı g ö r d ü m . acınma ve yakınma için kullanılır.^Ul : j SUİ = H o ş g e l d i n . (ey) ünlemi karşılığı nida edatı. Ancak bu. s a f a g e l d i n . duyulan acıları. Ancak bu. Fiilleri de.oV . cümlelerde yer alır. Yani. Dolayısiyle bir önceki kelimenin de müennesidir. 1- Nida edatı olur: Misâl: ş jUkVl %>^a '£Ji j j j j [ £ j 'J\ = 46 . ) kelimesiyle birlikte. bir 57. 5 4 . devamlı muzaf olarak gelir. hareke yönünden cemi'-müennes salimlere benzer.0"V . İsim-fiil muzâri' kabul edilir. Diğer halleri normaldir. { 5 6 . ( Faili devamlı gizli zamir ( Zamirleri açığa çıkmaz. şikâyet. veya tefsiriye açıklama edatı olarak. (hoş geldin) e karşılık olarak devamlı mefûl-ü mutlaktır.Bu kelime ( j* ) kelimesinin müennesi ol n ( a oli ) kelimesinin cemisi anlamında kullanılır.'Vi Türkçede de aynı şekilde ve aynı anlamda kullanılan bu kelime. . Misâller: gibi. dediğin JC>* c & \J> ^'J gerçektir. Misâller: ! ı^lj » U f b a ş ı m ! 1 önceki ( '»Ijl ) gibi. ( devamlı yemirf ifadesi taşıyan Evet.ıj\ : Cevap edatı olan bu kelime. (jj ) dir. üzüntüleri. ~ Evet. mefûllerinden sonra gelmezler. Türkçedeki.j \ : iki kullanılış tarzı olan bu kelime. bu kelimede fethanın yerini kesre tutar. ) şeklinde devamlı bCf-. « =Of d i ş i m ! Bunun da çekimli karşılığı daha 1 £>yl ) muzâri' fiilidir. Rabbıma yemin ederim ki O. gizlidir. Bununla beraber daha çok. isim fiiller. bir kelimeden vallahi önce gelir. Misâller: dır. Bu da onu^n gibi.ö 0 ( kullanılır. Anlamı. 55.o i . bir önceki kelimenin aynıdır.

başka bir cümleyle de açıklayabilir. .Açıklama edatı oluşuna misâller: 11-1 'J Qj* d w b O r m a n d a b i r h i z e b r . mutlak olarak mansûptur. Bizdeki (ev) ünlemi karsılıüıdır. . Cümlelerde (tekrar) anlamı ifade eder. .. Dün = Bu gün d e yağıyor. da) ve (yine) anlamlarında kullanılır. kendisinden sonraki cümle. devamlı bu fiilden meful-ü y-lüf l i * = bir Bu bir yağdı.Câû\ 'JUj = V e yine buyurdu ki.. Türkçedeki. Misâl: Ey A l i ! ( B u r a y a ) g e l .0^ Bu ^Lİİ da . fiilinin mastarı olan bu kelime. 59. li = 60. müfred kelimeyi başka müfred bir kelimeyle açıkladığı gibi. bir Kur*an v a r .B e a d a m ! Ç o c u k l a r ı n g ü r ü l t ü s ü n ü i ş i t m e d i n mtTYerine göre de.. (Andolsun. 'Jj 'J\ 'ÜLTLOAKS^ Bu edat. Nidâ-münâdâ konusu için bak ( Ç ) bahsi. 2... i'rabı olmayan cümlelerden biri de tefsiriye cümleleridir. Bilindiği gibi. demekki) şeklindedir. bak.* ^ J»il J> = \LAA'f'Y)\'jyjj . nida edatlarındandır.L ) bahsinde geniş olarak ele alınacaktır. (yani. Müfred kelimeyi açıkladığı zaman. CAA L>üf l'Jij = f Bu da yağmur kitaptır. ~. u * . yemin 47 . uzaktakileri çağırmak için kullanılan nida (ünlem) edatlarındandır. Misâllerle görelim.Li ."V— Û * J İ ( : ) : Döndü. Bu gün yine yağıyor.. kitaptır. Cümleleri açıkladığı zaman ise. .. y a n i . (ey) ünlemi ile terceme edilebilir.fi» : Devamlı kendisine yemin edilen bir isimden önce gelir. . öncekinden bedel veya atf-ı beyan olur. kendisin­ den sonraki kelime. bir a r s l a n g ö r d ü m . Bir d e . Nidâ-münâdâ konusu ( . B e n d e bir Mushaf. Misâl: \'£jj= Ey a d a m ! T e n b e l l i ğ i b ı r a k .ilâül j = demektir. cümleyi. (de. demek. bir önceki gibi. Anlamı: Yerine göre. y a n i . tefsiriye olduğundan yerinin i'rabı yoktur. 61-"^ . 58- ö .*J\ A j-JOi 0 \ Bu kelimede ( C ) gibi.

Bunun ve diğer soru edatlarının i'rabı için bak. Haberi de. cümlelerde yer aldığı zaman. edat yalnız şart edatı olduğu zaman gelir. 65-^Û - +i] : Yapılmakta olan bir işe ve konuşmaya devam edilmesini istediğimiz zaman (devam et) anlamında bu kelimeyi kullanırız. Bu edat için. Görüldüğü gibi. nereye) anlamlan ifade eder. Misâller: ? JXJLJÛ [yj = | = Okulunuz nerededir? ?b_**JJ = • r^"^ ü i ' Nerede okudunuz? N e r e y e g i d i y o r s u n u z ? Diğer soru edatları gibi. Bulunduğu cümlede yeri. Cenab-ı Allah'a yemin ederim ki.'£İ .1Y-oJİ 63- : Her yönüyle yukarıdaki. ö l ü m sizi b u l u r . Bu kelime soru edatı olarak kullanıldığı zaman (nerede. devamlı muzaftır. Misâller: U j j jjtf |£İ j vO-ai ui' = Y e r yüzünde n e r e y e gidersen (git) rızık bulursun. Edatın sonuna gelen bu (U). yemin edilen isme. Soru edatı olduğu zaman gelmez. ders çalışacağım.olsun) anlamında kullanılır. yukarıdaki ( "JA ) nin ikinci şıkkına bak. yani cevabının mefûlün fihidir. şart edatlarının i'rabı ( Uf») bahsinde geniş olarak ele alınacak­ tır. Bazan bu edatın sonuna zaid bir ( U ) gelerek ( Misâl: ) şeklini aldığı olur. İ'rabı devamlı mekân zarfı. iki fiil cezmeder. bazan ( lir. Ders çalışacağıma Cenab-ı Allah'a yemin e d e r i m . o4l : Bu kelimenin iki türlü kullanılış tarzı vardır: 1 . ojll Ç&SJJİ \Jj& £ l = N e r e d e o l u r s a n ı z ( o l u n ) . onun başka bir şeklidir. Kelime.^! devamlı gizli zamîr ( c J j ) dir. bu da devamlı cümlelerin başında yer alır. emir fiilidir. Yani. 2. Çekimli karşılığı ( 'j*sL\) D e v a m e t . cümlede v~^V devamlı ((_*•»— ) ^ ' 5 gizli tj = olan ( ) kelimesidir. (1) 48 = Eee (anlat bakalım daha n e o l m u ş ) demektir. Faili şeklinde de karşımıza çıkabi­ . 64-*U . Edatın bu tür kullanılışında yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilir.Şart edatı olur: Şart edatı olarak. Bununla beraber. 62. kelimeye benzer.Soru edatı olur. devamlı mübtedâdır. bu da diğer şart edatları gibi. bak. ( \ ^ ) bahsi.

. mefûlün fîhî. e n güzel isimler onundur. edat ( Misâl: jfe j. Cümle içinde yerine göre. t . = N e z a m a n çalışırsan.ise) anlamına gelirse de. derslerinde başarılı olursun. (Sus artık yetişir).İki fiil cezmeden şart edatlarından olur. Daha önce geçen ( öj ) bah­ sinde edatın bu yönüne işaret edilmişti. Faili devamlı gizli zamîr ( c J İ ) dir.66- «H - <t\ : Yukarıdaki kelimenin tam zıddıdır. A n l a m ı : Genellikle ( & ) (Hangi . £»ıl> ^r-> J j yJLt J i = H a n g i ö ğ r e n c i ç a l ı ş ı r s a . bazı şart edatlarının ifade ettiği anlamlara benzer manâlar verir. zarf-ı zaman yani. başarırsın. Her yönüyle ona benzer. İ ' r a b ı : Şart edatlarından yalnız ( J İ ) mu'raptır. 68- 1A - <JÎ : Kelimenin kullanıldığı yerler. Hangi deri işlenmişse. ikincide mübtedâ. muzaf olduğu kelimelerin deJe'siriyle.. Konuşmasından veya her hangi bir hare­ ketinden usanıp bıktığımız birinin susmasını sağlamak için kullanırız. Misâller: ^JLJ-İ «'iLStl *ts \jt-'x> U Ul = Hangisini derseniz (deyin). Bazan edatın sonuna zâid bir ( U ) gelerek. ö ğ r e t m e n i n t a r a f ı n d a n m ü k â f a t l a n d ı r ı l ı r s ı n . OE cjj J ) = -Vîjtf ^Jû . mefûl-ü mutlak olur. 49 . Bu da isim-fiil emir olur. ondan yararlanırsın. mefûlün bihi. yerine göre.i Lçl = |j| ) şeklini alır. Çekimli fiil karşılığı ( ) S u s » e m i r f ül'd' - r 67- "W ..Q : Yukarıdaki kelimenin tenvinli şeklidir. başarır. 1 . üçüncüde zaman anlamı ifade eden bir kelimeye muzaf olduğu için. görevleri ve çeşitleri. b a ş a r ı r . dördüncüde şartının mastarına muzaf olduğu için. J ' i^ J Ji ~ Hangi vakit çalışırsan. Meselâ: rf>k '•H^z Jİ = JA^W~ i>* >\yû = Kim çalışırsa. birinci misâlde olduğu gibi.^-^ 'j*Ul&2u*jJ J i i . -u JJL^AJÛ '^i'-'f y U 5 J l =<cu L N okursan. temizlenmiştir. J İ = H a n g i işi y a p a r s a n . demektir.

Nida edatından sonra gelen münâdâda ( j j arasına.2. Misâller: ı i L>üif3l = Onların hangisinin imtihanda kitabı açtığını gördüm. c^JCi\ü^^yıj\ = H a n g i k a l e m i s a t ı n a l d ı n ? Soru edatlarının i'rabı için ( 'J* ) bahsine bak. sıfat olur.Soru edatı olur. = Ali'yi g ö r d ü m . . müzekkerlerde. kendisinden önceki ismin durumuna göre i'rabı vardır. sana-ikinize-size. (aman ne) de denebilir. seni-ikinizi-sizi.h J>j Jİ JUV o j j * olur. Bu durumda devamlı muzaf olur. edat. a m m a nasıl bir a d a m ! H a l i f e u ğ r a d ı m . üstünlük. kendilerinden sonraki isim câmid ise. Daha önce geçen ( cjî ) zamirinin mansûp. cJui öy>ü£}\ Jİ *\J) . c) Daha önce geçen bir fiilin mastarına muzaf olması halinde. fiillere ve bazı harflere bitişik yazılmak istendiği zaman ( 50 . ^ ^-b = Bir a d a m g ö r d ü m .LP' t i ' X£ ^ İ = kebap yedik. a m m a n a s ı l b i r a d a m ! gibi. a) Kendisinden önceki isim belirsiz ise.Nida edatı ile münâdâ arasında aracı olur. hayret ve beğenme ifade eden bir kelime olur. anlamlarına gelirler ( isimlere. Misâller: ^v* T . a m m a n e kadın! a d a m a u ğ r a d ı m . a m m a n e yeyiş! (Amma ne) yerine. Sırayla. Edatın bu tür kullanılışında. Misâller: ! j U V l t j l Ü . Orada mevsuller hakkında geniş bilgi verilmiştir. edatın sıfatı olur. a m a n e a d a m ! gibi. B tftl^alZA »\y>\ cJJj = ! J^j <J' S^y.J^j î i ' 0? ^. (hâl) olur. müenneslerde. ! Jl «û c İri = 4 = ' r b) Kendisinden önceki isim ma'rife (belirli) ise. edat. doğrudan doğruya çağrılmayıp nida edatı ile \£A ) getirilir.i k i k i t a p t a n i s t e d i ğ i n i o k u . f i ğ _ l^ÛJ . mefûl-ü mutlak Soğuk bir s u içtim. ) ve çekimi.J U _ \ £ £ I ] şeklindedir. ) takısı varsa. ( sonundaki ( l * ) ya tenbih ( L» )sı denir. a m m a n e a d a m ! Bir k a d ı n g ö r d ü m . Bak ( ^JJI ) bahsi.İsm-i mevsûl olur. İki şeyden birinin ta'yini için kullanılır. atf-ı beyan. 3.u O I l ^ j U _\' J&\ t j l C = U ( ''J\ _ '"ZŞ ) kelimeleri münâdâ. munfasıl şeklidir. Çekimi.j ^ Û ] [£p£j . a m a n e içiş! B i r !.ı MN = Onların hangisi M e r y e m ' e kefil olacaktır? <•. türemiş (müştak) ise.Cümlelerde. müzekkerlerde. '<^'jy !. müenneslerde. 5. Cl ) kısmı yerine göre de. ( l^j ). Edatın Burada 4.

Bu haliyle ileride açıklaması gelecek olan ( ^ ) ya benzer. Misâller: bir k a l e m v e r d i m . bu edatların ismidir. Misâller: 5 öi. Mansûp halde olan bu zamir ( zaman. \Jî l<£Ja&\ = S a n a S e n d e n . yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilerek. Orada açıklaması Bu edatın şart ve soru edatı olarak. 1.kaldırılır. gibi. (ne zaman) demektir. L i i İ L â j j jÜÎ = gibi. Genellikle insanlar üzerinde etkisi büyük olan olaylar hakkında soru edatı olarak kullanılır. J*i ) ve benzerlerinde mansûp. isimlere bitişik olarak geldiği zaman ise. i'rabı için bak ( J i ) bahsi. 51 .' S e n o l m a s a y d ı n .-^' •** Of o ji*? ÖÇİ = öC' = Kıyamet günü ne zaman? Kabirlerinizden n e z a m a n dirileceksiniz? Anlamında hem soru hem zaman bulunduğu için. üÜ*J = B e l k i s e n . diyebiliriz. ( mahallen merfû'dur. (ne zaman . geriye kalan kısım yazılır. Oraya bak. Edatın bu yönüne daha önce geçen ( o] ) bahsinde işaret edilmişti. ( 'jl ) bahsine bak. Yukarıda da işaret edildiği gibi. Çekimlerinin tesniyelerinde müenneslik. dY'J . İsimlere bitiştiği zaman. müzekkerlik farkı yoktur. i)j>İ = S e n i n k a r d e ş i n .ise) şeklini alır. Zaman anlamı ifade ettiği için. edat devamlı cevabının mefûlün fihidir. Cer harflerinden sonra mecrûr. Misâl­ ler: (jllii = S e n i n k a l e m i n . Bu durumda anlamı. Doğrudan doğruya ) ve çekimi bazı harflere bitiştiği ek almaksızın Türkçeleştirilir. kalemin.Şart edatı olur. '&'y-'s S e n i ç a ğ ı r d ı m .LIL : ) bahsine bak. 2. Bununla beraber şart edatlarının i'rabı tüm olarak ( \&> ) bahsinde ele alınacaktır. Şart konusunda yeterli bilgi için. munfasıl olduğu ve fiillere bitişik olarak geldiği zaman devamlı mefûl mevkiindedir. kardeşin de.Soru edatı olur. devamlı muzaf ileyhtir. A« L merfû' (yalın) halde imiş gibi. *J ) dan sonra mübtedâ sayıldığı için.. Bu şekilde fiillere bitiştiği zaman anlamında bir değişiklik olmaz. iki türlü kullanılış tarzı vardır. r-*İ üQI = Ne zaman kalkarsan kalkarım. muzaf ileyh olacağından (senin) anlamı verilir.. . ( 70-Y • Bu edat için daha önce geçen ( yapıldı. N e zaman gidersen giderim.

fiil veya fiile benzeyen bir keli­ meye bağlanması lâzımdır. Cer harflerinden sonra soru edatı ( U ) geldiği zaman. bu ( U ) nın sonun­ daki elif düşer. Zarflarda da. Bunlar da: ( 'x» . her cer harfi önündeki isimle. kullanılabilir. anlam yönünden o kelimeyle birlikte düşünülmeleri gerekir. Cer harfleri önlerindeki isimlere göre beş kışıma ayrılırlar.J i ] cer harfleridir. Zâid olan cer harflerinde bu durum söz konusu değildir.jh gibi.UiL>] dür. Asıl veya zâid durumunda olan cer harfleri: Cer harflerinden [ _ L>'j _ SU.'TJF .ö* . yukarıda işaret edildiği şekilde.CsU* .(i) Cer harflerinden dokuz tanesi devamlı harf olarak kullanıldığı halde.0* .Yalnız belirli zaman ifade eden isimlerden önce gelebilenler. Cer harflerinden ^ o/ara/c da.. 5.y I dir. aynı durum mevcuttur.Yalnız açık isimlerden önce gelip zamirlerden önce gelemeyenler. kullanılır. fiil veya fiile benzeyen bir isme bağ­ lanmaları: Cer harfleri önlerindeki isimlerle beraber. Cer harflerinin. Meselâ: föh = K a l e m l e . ) Bunların. bir kelimeye bağlanmaları.J j .J . Diğer cer harfleri asıldır. zamirlerden yalnız mûfred-müzekkergâib (şe'n zamiri) nden önce gelebilen.J . Son üçünün.İsimlerden yalnız belirsiz. oraya bak. 52 . ( ö ) vardır.Açık isimlerden yalnız bir tanesinden önce gelebilen. Bunlar: [ ^ . . tam bir anlama sahip değil­ dirler. beş tanesi isim olarak da. 2.j _ SU.z>) IJ cer harfleridir. |JÜİ)l 'CIJS = K a l e m l e y a z d ı m . U^jj ) için._ Jfc _ ü _ jJu _ Ju) [SU. Anlamlarının tam olması için. 3. önlerindeki isimlerle. daha önce geçen ( j \ ) bahsine 73- Vr-H .J .«>»•— .Açık isim ve zamirlerden önce gelebilenler._ I j i ] za/d olmaya daha yakındır.72-VY-#: Bu kelime ve müennesi ( bak. İsim olarak da kullanılabilenler: [ Jt. j j ' _ j ü . 4. anlamları yönünden istisna edatları olduklarına. _ J . ( S/j bahsinde işaret edilmişti. önlerindeki isimler üzerinde hareke etkileri. Bu durumdan dolayı. 1 . şeklinde söylendiği zaman tamlanır.jlu ) harfleridir. kelimesinin anlamı. bu da yalnız ( L>j ) dir. Bunlar: [ v _ . diğerleri kadar kuvvetli değildir.° . Harf olarak kullanılanlar: l j ._ I j i . yani.Bu harfin izahına geçmeden önce cer harfleriyle ilgili bazı bilgileri gözden geçirelim. Buna (tealluk) denir.v o ._ Ijİ .

gibi.> ) kelimesi olması. j J ^ > ^ FÛL = Ç a l ı ş a c a ğ ı m a C e n a b .( haberlerinde. gibi. Bin dinar karşılığında s a t t ı . ( D Konumuz olan ( y ) de diğer benzerleriii gibi.' j * gelebilir.a* babam sana Deyimlen^LJ I $ ~ A ^ = CJÎ Canım kurban.Teaccüp fiillerinden ^JŞ ) fiilinin failinde.ı A l l a h ' a y e m i n e d e r i m . Misâl: İşlediği bir hata yüzünden uyardı.< İ I U j 3. canım feda.'_Ç<T ) olması halinde. son harflerinin harekesini kesre yapar. aj>. A d a m çocuğunu işlediği bir h a t a d a n dolayı uyardı. Misâl: . şeklinde kullanılanı yalvarma. Ali seni fedadır. . Çiftçi evini bin dinara s a t t ı .Mübtedânın ) dan sonra gelmesi veya­ 6. sonlarındaki ( <J ) elif şeklinde yazılır.')' ^Şc 4l = t f A l l a h a ş k ı n a f a k i r l e r e y a r d ı m e d i n . aiiî <İl = A l l a h a ş k ı n a . jlio »jli çbtsJI çjü = '^kk.. olumsuz edatların > J-^ 2. bu iki kelimeden önce de gelir. 6 —! cJ>^ kelimelerinin te'kid olarak kullanılması halinde. Misâl: c) (Sebep) ifade eder. ^ ü > ) lerinin hareke etkisine mani olmaz. ( gibi. *LJU • * . 4. yakarma anlamı ifade eder. »lüj 'J>)\ b) (Karşılığında) anlamında. Misâller: JJ^ fiti y l 3 l i L jJI> «Umüteaddi yapar. Bunun. çeşitli anlamlar ifade ettiği de olur.Sfr hut da haberinin ( a^l^ Misaller: ^ " — X*.c £ ) sonuna bir ilave yapıl­ ^ f Sl _ . e) Zâid olarak geldiği olur. diğer­ J | . veya müfacee edatı ( .J i l « j . ali* *ûL . . Bunlardan yalnız ( Cer harflerinden. C^Ij fiilleri ( y ) lâzım • Ali geldi. Yal- a^ *l> = A l i s e n i g e t i r d i . \Ji i. Misâller: [<-*> . devamlı isimlerden önce gelerek.' ^ î ..('^^İİJİ) ve ( Oy^l) ( L l . Çj» =Anam. fj&j — . d) Kasem (yemin) için kullanılır. Ji. Genellikle (ile le) anlamına gel­ mekle beraber.<>> .) Beraber anlamında.( •ikincisinin failinde. A l i ç ı k t ı .Sljİ _ J& _ 'j J 5. ^ üj yf ^»21 _ JJu jkjTÎ. a) ( '{f .Şu fiillerin mefûllerinde. ç ı k a r d ı .Bazan ( L>j . aiü «ât = 53 . Misâller: Iju^-i liL.| ^ s İ * <*^b. ması halinde. Misâller: ^ r l * ) ve ( Ü ) gibi. Misâl: Jl?u jljJI cl>S ül> £ İ jllül cJ£o = Eve Halit'le beraber girdim. 1. ( - ) cer harflerinden sonra zâid bir ( U ) ) nin hareke etkisine mani olduğu halde. mübtedânın başında yer alır.

Misâl: p ü k l l i UuÜ.^ : ) nin belirsiz şeklidir.varırım sana. \J>j - Bize şeyhimizi geri verin. Fiilleştirilerek ( ç £ J ) şeklinde söylendiği de vardır. 54 . aşkolsun. (Kâfi. Allah aşkına 74( alır.) _ 'JgjR ) fiilleridir. Faili devamlı gizli zamir ( cJÎ ) dir. ! JH = O h ! o h ! şek­ linde söylenir. sevindirdiniz) deriz. konuda yeterli bilgi için. kullanılış ve manâ yönünden ( ) gibidir. ) kelimesine bak. gibi. daha önce geçen ( 76-Yl-'j^H: Cevap edatı olan bu kelime. 77- W Başarı ile bitirilen bir işten dolayı bir kimseyi övmek. Çekimli karşılığı ( <J&\ ) fiilidir. ( tf£ 'Zû\ ) şeklinde söylendiğine de raslanır. isim-fiil muzâri' olduğu kabul edilir. (yetin) demektir. haberinin ifade ettiği anlamla. Nakıs olarak kullanılışı. yorgun idi. haber beraber. ( çX. ) İkisi de (evet) demektir. ( LL> kelimesine benzer. başarısın­ dan dolayı memlunluğumuzu ifade etmek için. memnun oldurn. (aferin. bize yeter. tam olarak gelişine de raslanabilir. Faili devamlı gizil zamir ( \Î\ ) dir. Nakıs olduğu zaman fiil. isim. daha önce geçen ( ii3İ Anlamı için. bravo. Bununla ' j ^ J l 'cX> = geceleyin ÇiU £')\ f A d a m g e c e l e d i . Vi . tam oluşun­ vasıflandığını ifade ^ = dan daha çoktur. Biz bu kelimeye karşılık olarak (oh) kelimesinden başka. ( 75- Yo . Misâller: olf = A d a m geceyi yorgun geçirdi. A d a m geceleyin &>ij» Ç o c u k g e c e l e y i n h a s t a i d i . sonra o. Bu durumda daha sonra açıklaması gelecek olan. takdir etmek. başarınızla bizi şaşırttınız. Bu ) bahsine bak. yeter. Daha önce geçti. Türkçedeki (oh)! ünlemi karşılığıdır. isminin etmeye yarar.£>^ : ol£ ) n i n benzerlerinden olan bu fiil de diğer benzerleri gibi. Çekimli karşılığı. söylenen bir kelimedir. Genellikle tekrarlanarak. yetişir) anlamında isim-fiil muzâri' olduğuna da raslanabilir. Devamlı ( c J ) fiilinden mefûl-ü mutlak olan bu kelime. 78- YA - Lri : Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelime.

iki keli­ meyi veya cümleyi. (. ( türlü de okunabilir. Halbuki. olumsuzluk için 1 55 . Bu da. „ .ofJ . [j . ( j U Y ^ . ileride izahı gelecek olan ( j ü j nin zıddıdır. Misâl: jJlij > = Ali i l e Halit geldi. ) varmış gibi. Çekimli fiil karşılığı. 81- A N . daha önce geçen bir cümleye bağlamaktır. Bu durumda. olumsuz mazi bir fiilden sonra gelirse (henüz) anlamı ifade eder. birbirine bu şekilde atfedemezdik. A n l a m ı : (Ne kadar yavaş.o -'^ . 80. ister ( d e n s o n r a . daha önce geçen bir kelimeye veya bir cümleyi. iİjjC '{y> £ jiil Jl 'cX*aj = K ö y e s e n d e n s o n r a u l a ş t ı m . Bununla beraber. bu ikisi ayrı ayrı işler yapmış olsalardı. ağır. Mazi-isim fiillerin anlamında (hayret) bulunduğundan. . Bununla beraber. Cümlelerde genellikle muzaf olur. zamme üzere mebni olur. geç) demektir. atıf konusuyla ilgili bilgileri gözden geçirmemizde yarar vardır. yukarıda S _ JJ _ JSO f ) gibi. birbirine bağlamak mümkün olmuştur. Misâller: ..V . gibi.er *"] atıf edatlarıyla gerçekleşir. J J ^ jûç genellikle ( öf 1 U = Yolcu henüz gelmedi. .j l .S*. ûŞjû S e n d e n s o n r a .lûu : Genellikle zaman zarfı olarak kullanılan bu kelime. ( tk)î ) dir.. kısa da olsa.A • . Misâller: Öğretmenden sonra geldim. birbirine atfetmek bir yarar sağlamaz.den sonra) anlamı ifade eder. daha sonra gelecek olan. anla­ mına (ne)! ilave edilmiştir. mefûlün fih olarak man­ sûp veya ( Of ) ile mecrûr olur. Bucümlede Halit de Alide aynı işi yapmışlardır. Ali henüz okula u l a ş m a d ı . Atıf: Bir kelimeyi. jJU.JJ : Atıf edatlarından olan bu kelimenin izahına geçmeden önce. 'o? ) bulunsun ister bulunmasın = Sen­ Jl J i '^fu JJ = Bu kullanılışı dışında kendisinden önce. Onun için bu iki kelimeyi. kendisinden sonra gelmesi gereken muzaf ileyhin bazan bulunmaması halinde. Değilse.İ Ü *: ) kelimesi­ Y) nin harekesi üç İsim-fiil mazi olan bu kelime. ) bahsine bak. . Birbirine atfedilen kelimelerin aynı konuda birleşmesi gerekir. ( gibi. diğeri­ nin gittiğini söylemek istesek.W . Kullanılışı için. r t r •>*'. Meselâ: Bu iki şahıstan birinin geldiğini.79.Liij J i *l> sayıları belirtilen atıf edatlarından. ikisine de ayrı ayrı fiil kullanmamız gerekir.

dilek veya olumlu ise. diğerleri de hem şekil hem manâ yönünden. önceki cümleye zıd bir anlam verdirir. a k s i n e bir ö ğ r e t m e n d i r . bu edatlar. Görüldüğü gibi. belirtmeye yarıyor. olumsuzluk ifadesi taşıyorsa. sonrakine dönüş yapıldığı için. demektir. Bu cümlede Hatifin geldiği. şekil (hare­ ke) yönünden atıf görevinde bulunmakta. Maksadım şu idi. edat bu misallerde. bu adı almıştır. ise yine iki şık arzeder: a) Kendisinden önceki cümlenin ifade ettiği anlamın doğru olmadığını. bir manâ vermektedir. sonrası olumsuzdur. önceki cümleyi hâli üzere bırakıp sonrasına.Edattan sonra. ( J j ) bu durmda. Konumuz olan ( ) in. Birbirine atıf yapılan fiiller arasında. iki kullanılış tarzı vardır: 1. Bu durumda.«U. müfred kelime gelmesi halinde. yok hayır Halit geldi. 2. dilek (talep-inşâ) kiplerine atfedilemeyeceği gibi. Bunlar­ dan. (ıdrap) edatı da denir. sonrası olumlu da olabilir. şeklinde.= ) in öncesi olumsuz. aynı işte (fiilde) birleşme durumu yoktur.J J = Bu durumda edat.Kendisinden sonra cümle gelmesi halinde. y o k h a y ı r bir d e f t e r v e r . kendilerinden öncesi olumlu. u ~ - Ali. Meselâ: Ji v**! denemeyeceği gibi.olanlarda. kendisinden önceki kelimenin bir hata. Jj cJİ J i . Yani. iki şık arzeder: a) Kendisinden önceki cümle. Misâller = jÛw JJ A l i b i r ö ğ r e n c i d e ğ i l . yanlış­ lık veya dalgınlık sonucu söylendiğini. bu iki kişi aynı işte birleşmedikleri halde. bu tarz kullanılışında atıf edatı denmekten başka. Idrap: Dönüş yapmak. bu görevi yapmaktadırlar. Kendisinden önceki kelime­ den vazgeçildiği. bulunduğu cümlede atıf görevi yapar. birbirine atfedilmişlerdir. olumsuz­ luk ifade ettiklerinden. (aksine. A l i bir ç i f t ç i d e ğ i l . Aynı işte birleşmedikleri halde bu iki ismi atfetmek nasıl mümkün olmuştur? Bu durumda olumsuz anlam taşıyan bu üç edat. asıl ifade edilmek istenilenin sonraki oldu­ ğunu. dilek kipleri de. Önemli sonralarının farklı olmasıdır. vazgeçmek. Misaller: J j y î jl 'Si 0^ Si *J = j= > B i r k a l e m . Jİ. yok hayır onu demek istemedim. kendisinden sonra müfred veya cümle gelmesi halinde. b i l a k i s bir d e n i z c i d i r . Mesela: Bildirme (mâzi-muzâri') kipleri. edat. ( olan J j . kendisinden önceki cümleye göre. b) Kendisinden önceki cümle.'jfJ önceleriyle J i 1 jJU. Ali'nin gelmediği bildirilmektedir. Edata. bilakis) anlamları vermektedir. O n a bir k a l e m . doğ- 56 . bildirme kiplerine atfedilemez. Verilen misallerden de anlaşılacağı gibi. Çünkü. Misal: A l i d e ğ i l H a l i t g e l d i . yok hayır bir d e f t e r a l . *l> de böyledir. kip (sığa) yönünden birlik olması lâzım­ dır. (yok hayır) anlam­ larına gelir.

( S) in bu tür kullanılışında. edata karşılık olarak. Kendisin­ den sonra gelen isim. Bu­ nunla beraber. d e d i l e r . ise) anlamları ifade eder. vazgeç) anlamlarına gelir. 3. f e d a t l değildir.( 'J'JC ) Nasıl. Bak (j) bahsi. kendisinden sonraki cümleyi öncesine bağlamaz.İsim-fiil emir olduğu zaman. Faili. dünya hayatını tercih ediyorsu­ n u z . üç harekeyle de okunmuştur. bunun muzaf ileyhi olduğundan mecrûr olur. halbuki. anlamında soru edatı olduğu zaman. mefûlün bih olduğundan mansûptur. sonuncu ile birinci şıktaki kullanılışı arasında fazla fark yoktur. sadece (ıdrap) edatıdır. (Bilakis ve aksine) kelimeleri bu türlerde uygun düşmez. öncesi ile sonrası arasında ilişki tamamen kesilmiş değildir. Bu iki durumda ( S )• b i r a t .^ j r* 1 J*-* S* ç& ^ = Arınmış olanlar. OjrfjSL» ille. s a a d e t e ermişlerdir. bu üç itibardan dolayı aşağıdaki ( kelimesi. birinci şıkta. Yukarıda izaha çalışılan. kendisi gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olarak mahallen mansûptur. Buna göre edat. 2. bir iddiayı çürütmek ve doğrusunu belirtmek için değil de. Halbuki siz. Sonraki cümle başlı başına bir cümle sayılır. Kendisinden sonraki isim de.Yani. kendisi mukaddem haber. soru edatı veya mastar kabul edilerek. oysaki. geçiş için kullanılır. kendisinden sonraki isim de mübtedâ olduğundan merfû' okunur. Bu durumda. 57 . ( j ) un da bu anlamlarda kullanıldığını ileride göreceğiz. Ji= A l i n a s ı l d ı r ? gibi. bir konudan başka bir konuya intikal içindir. misâlinde olduğu gibi. (bırak. yukarıda olduğu gibi. atıf edatı ( j ) a benzediğini ileri sürenler olmuş­ tur. Misâl: il* = Ali'yi bırak. Bu tür cümlelerde edat. devamlı gizli zamir ( cj'l ) olur. halbuki. müfûl-ü mutlak olduğu da vardır. b) Bir maksattan başka bir maksada veya bir konudan diğer bir konuya. ikinci şıkta ise. (oysa. oysaki. (atıf) ve (ıdrap). genellikle isim-fiil emir olarak kullanı­ lırsa da. 82- AY - : Üç türlü kullanılış tarzı olan bu kelime. j i £ j j l£üf LaS'VI İİİ L St &f ) L^ULİ Ç>Li> ^ ' L İ I j£ Anlam yönünden. '^j İjJj X£\ I j J l î j R a h m a n ç o c u k e d i n d i . 1.rusunun sonraki olduğunu ifade etmeye yarar.(Bırakmak) anlamında mastar kabul edildiği zaman. Rabbının adını anıp n a m a z kılanlar. Misâl: Ç j j ı suiı Ö/J$ 'S> J . Burada. (oysa. H a ş a ! O y s a ( o n l a r ) ş e r e f l i k u l l a r d ı r . bilakis ve aksine) kelimeleri kullanılır.

4J1 jJJ JJ*1> jJrJJI Ij* = Ş u k a d a r v a r k i z e k i d i r . olumlu cevap teşkil etmezler. ancak. olumsuz cümlelere cevap teşkil ettiği zaman. Edat muzaf. olumsuz soru cümlelerine. ortaya (evet değilsin) ) nın dışındaki cevap edatları. bunun dışındaki cevap edatları. diğer cevap edatları. edat. yalnız) kelimeleriyle de. amma. 85- AO - iSu : Devamlı muzaf olarak cümlelerde. Şu kadar var ki. Ali'nin malı çoktur. olumlu ise cevap da olumlu olur. Zaman zarfı oluşuna misâl: 58 . J»* gibi. cimridir. (ama. Çünkü. Türkçeleştirilebilir. Bu a d a m cahildir. mekân veya zaman zarfı olan bu kelime. ( Jj ). bir manâ çıkar. <oî Vl = i j j JI. mekân zarfı olur. ) kelimesini kullanmış olsak. zaman anlamı ifade eden kelimelere muzaf oluşunda. 84- Aİ - JÛJ : ( Vl ) nın benzerlerinden istisna edatı olan bu kelimenin. kelimeleri de kullanılabilir. Yerine göre. Yani. olumsuz soru cümlelerine olumlu cevap veriyor. genellikle olumsuz soru cümlelerine cevap vermek için gelir. ) diğer cevap edatlarının yerine kullanılabilir. o zaman diğerleri ( JJ ) nın yerine kullanılabilir. bu edatın yerine başka bir cevap edatı kullanılamaz. Bu durumu özetleyecek olursak. Fakat cimridir. Misâllerle görelim. Soru cümlesi olumsuz ise. cevap teşkil ettikleri soru cümlelerini hâli üzere bırakırlar. Kendisinden sonra devamlı ( j\ ) ile başlayan bir isim cümlesi bulunur. Bu tür olumsuz soru cümlelerinde. Bu misâlden de anlaşılacağı gibi. ( JJ ) nın yerine. Bu edatın yerine aynı anlamda. Meselâ: Yukarıdaki Ayette ( J J cevap edatlarından ( . İstisna konusu için ( S/l ) bahsine bak. F a k a t z e k i d i r . Orada istisna konusunda yeterli bilgi verildi. mekân (yer) an­ lamı ifade eden kelimelere muzaf oluşunda da. Ne var ki cimridir. son harfi devamlı istisna üzere mansûp olur.83- Ar - <jw : Devamlı cevap edatı olarak kullanılan bu kelime. cevap da olumsuz. Misâl: IjJÜ < 'pji v-^Jİ = B e n s i z i n R a b b ı m z d e ğ i l m i y i m ? E v e t d e d i l e r . bu isim cümlesinin yeri de muzafün ileyhtir. Bununla beraber ( J . zaman. bunun yerine kullanılmaz. j-j«J 'Jî jJJ Jlil jfl Ji = Ali'nin malı çoktur. Şayet olumlu soru cümlelerine cevap edatı olarak gelmişse..

demektir.Mazi fiillerde. ' ^ il ) ile. y a ğ m u r d a n k o r k a r k e n . cer harfi ( L J J ) ve fiile ) nin sonlarına gelir. Kendisinden sonraki cümle «'Jb.A"\ .'J»Î UL> bir a d a m g i r d i . Misâl: .isimlerde. isimlerde ve bazı harflerde müenneslik alâmeti olarak kullanılır. zâid bir elifin bileşimi olan bu kelime. . ojil.'CJ>'AJ> ' i l i î l i _ 'iJ»Û _ p ). Yukarıdaki misallerde ( ül* ) nın yeri­ ne. ) kelimesiyle gelerek ). Bu harfleri şekil yönünden c^J _ i j j — cJ j _ cJii) _jjjj de l o ) sakin ) de ise. = A y r ı l ı k . Misâller: 3. müenneslik müzekkerlik söz ko­ Edat. gerçekte bu harflerde. bir d e doluya t u t u l d u . sırada) ' Biz o t u r u r k e n . iiliJ j J^>. Zamire muzaf olması halinde tekrarlanır. Misâller: 2. olduğu gibi kullanılabilir. Mekan zarfı oluşuna misâl: v O ' i i'jiüJI £\J c~Jl> = Kapıyla pencere arasında oturdum. 86.A Y & Bir önceki ( Jj ) ile zâid bir ( l i ) nın bileşimi olan bu kelime. 1 .:= Akşamla yatsı arası sefere çıktım. 'Ç$^LO\ 'JxŞ i -üılij = < Allah'a ( y e m i n e d e r i m ki) putlarınıza bir oyun y a p a c a ğ ı m . arada. mazi fiillerde. { — Ji OvJj ^ . mekân zarfı ( müennes yaparsa da. yukarıda belirtilen görevlerinden başka ( kasem (yemin) edatı olur.Atıf edatı ( p benzeyen edatlardan ( nusu değildir. sonundaki ( l i ) ile mastara çevrilen cümleye muzaf sayılır.oıBu takdirde edat. değişiklik yapmaksızın. bu edat. 59 . Misâller: J^j Ulü J^o 'il 'j-jii. 88.l l J : Yukarıda açıklaması geçen ( içinde genellikle müfacee edatı ( anlamlarını ifade eder. 87. Edat... ) bulunur. tetha okunur ve yuvarlak yazılır.1 'il jU. (iken. Sonundaki ( l i ) nın mastariye ( l i ) sı olduğunu söyleyenler de vardır. her yönüyle yukarıdaki ( U1İ ) ya benzer. ( ^ cJlİ _ o y l l .1 J» LiîU- £J = O. a n s ı z ı n y a n ı m ı z a kendisinden sonraki cümleye devamlı muzaf olur. Misâller: Bunlardan veya fetha okunabilir. ( ZC ) şeklinde.A A - A Bu harf.COAJIJ öy.

( ^ ) şeklindedir. insanların hatırlıları. elbisesinin altında değil. yön. Kelime bazan ( J ' ) takısı alarak sıfat olur. anlamlarında tarafına karşı görevimizi kullanılır. Bu misâl­ lerde de görüldüğü gibi kelime.yılı 'J&î . İ J L k ü ) TJ'jbS 'j* 'jjrj\ İİÂ = B u a d a m a ş a ğ ı k ö y d e n d i r . alçaklar.\ \ . İLJJİI \\f L i i = 'liUUtf ü~rt* p * a^Ull a « ULL» = b= Sana yapamadık. İnsan dilinin altındadır. onların ayakları altında olanlar ve tanınmayanlardır» buyurdular. fuhuş ve cimrilik ortaya çıkıp. gibi. O zaman kelime zamme üzere mebni olur.A . 9 1 .Daha önce ( _ c j j _ c J İ ) yalın zamirlerin fiillere ( o ) şeklinde bitiş^ $ . ^ cJİ . Bununla beraber ( ) kelimesi. <^ öf = Alttan (aşa­ ğ ı d a n ) g e l d i . ağacın altındadır. Devamlı mekân zarfı olduğundan son harfinin harekesi üstündür. Bu kelimenin cemisi. zaman zarfıdır. düşük insanlar demek de olur. Misaller: 4JLİ11? cjtf u^JJ 4JLJ cj£ j l U ^ = i j k l ^ l cJ£ '$~ÂL\ - At. . Dinleyenlerden: — «Vuûl» ve «tuhût» nedir? denildi. güvenilir insanlar hain. M e s c i d i n k a r ş ı s ı n a o t u r d u k . hain olanlar güvenilir sayılır. 9 0 . \ . tuhût ise. Nitekim Peygamber efendimiz bir hadis-i şeriflerinde: . aşağılıklar. ( ÖJ* = ) (üst) kelimesinin tam zıddıdır. c& cJİ tiğini görmüştük. . karşı. gitti. Peygamberimiz: — Vuûl. gibi. . Misâller: 8 9 . : 60 . Devamlı da muzaf olur.V I SA'j W J ' J » ü \ & .£>£ : (Alt) anlamına gelen bu kelime cihat-ı sitte (altı yön) den biridir. «vuûl» hlk ea olup «tuhût» ortaya çıkmadıkça kıyamet kopmaz.'£F ( *>j ) : ) kökünden türetilen bu kelime daha sonra gelecek olan («ufr benzer Qkul = kelimesine taraf.XJ\J Cümlelerde genellikle belirsiz olarak kullanılan bu kelime.J ^ k£J» S^ f ss% T e r c e m e : «Varlığım kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki. Bazan izafetten kesildiğine yani muzaf ileyhinin hazfolduğuna raslanır. gibi. muzaf olarak kullanılıyor.

öf ) dan türetilmiş bir mekân zarfıdır. bazan.îjlî J * J = cümlede tekrarlanır. b a z a n m e z . ( çekimsiz (câmid). Türkçedeki. . karşı. Bu an­ < > f İLJJII dS Misâl: j-J. M bulunduğu V î j U j JFC . iki mefûl alabileceklerine. daha önce geçen ( lamda kullanıldığı zaman.. Bunun çekimli fiil karşılığı ( . A * ' Nefsin tedavisinin düşmanını y e n m e k l e olduğunu bil. ~k>= 0 lır: Taraf.kâh) kelimeleri karşılığıdır. Misâl: Kalp fiillerin birinci grubundan . i 61 . b a z a n gelir. kılmak. Sırayla misâllerde görelim: Karşısına Musa A. bir cer ) den sonra da gelebilir. yalnız emri vardır.. onunla ilgisi yoktur.. iki mefûl alır. jJcl ) bahsinde işaret edilmişti. Bu ve benzerlerinin. dc£JI - Şehiri onun için t e r k e t t i m . Cümle içinde şu anlamlarda kullanı­ cJ> 11 = Y o k s a K â z ı m a ( M e d i n e ' n i n b a ş k a b i r a d ı ) rüzgâr mı esti. O . yön. o LJ» ) fiilinin J5M ) bahsinde işaret edil­ JJ*J (•*** ~ . kalp fiillerinden olur.olan bu fiilin. Bilindiği gibi. kâh . gel­ O.S. ( harfi olan ( i l k l i " elit" 'j» tarafından oturdu. diğerlerinin çekimli olduğuna ( mişti. etmek. çevirmek. 93( JJUJ \ \ . k â h g e l m e z .Genellikle JK. Yukarıdaki anlamlarda kullanıldığı zaman. (bazan . (dönüştür­ mek. »«Üi. Konumuz olan bu fiilin asıl anlamı: (Bıraktı.. yapmak ve edinmek) anlamlarında kullanıldıkları zaman. " ) ke­ ) dir. cr-*-^ ''-'i " Anlam bakımından daha önce geçen ( limelerine benzeyen bu kelime. Kalp fiillerinden yalnız bununla.e doğru ve kendiliğinden. terketti) demektir. Görünüşte (öğrendi) bu ise. . Medyen'e doğru yönelince. u m a r ı m ki Rabbim bana doğru yolu gösterir dedi. .» 94\ I *ÜÜJ : ) den ( .. bir mefûl alır. • • • c * r ' ' ~ Of o' J Jj^î^J ~ (Kur'an-ı Kerim'i) kendiliğimden değiştirme yetkisine sahip deği­ lim. 92- \ t - ip : Bu fiil.. Seni grubun başkanı yaptım (kıldım).jU*î ) fiilinin emr-i hazırı gibi ise de. k â h g e l i r . Zarf olduğu için son harfinin harekesi üstün olduğu gibi. (bil) demektir. kalp fiillerinin üçüncü grubundandır.

.den dolayı) anlamları ifade eder. bak daha önce geçen ( ^ ) bahsi.p-î : (yer) zarfı olan bu k e l i m e . birinin de bir müddet sonra aynı işi yaptığını belirtmeye yarayan bir atıf edatıdır. Fiilin bu şekilde. kelimenin Türkçe karşılığı. (Sandı) anlamında kullanılışına misâl: o m e l e k l e r i . hem cümleleri cümle­ lere atfedebiliyordu. Kendi anlamlarında kullanı- 62 . Ancak biz. işin yapılışında öncelik sonralık olduğu için.= Halit geldi. 96- ^1 . sözü edilen bu harf ile birleşince. kendisinden sonra muzâ­ ri' bir fiilin gelmesi gerekir. daha önce geçen ( yer almıştı. (Başlama) fiillerinin mazileri dışındaki çekimler normal fiiller gibidirler. %J _ c^J ) gibi.j L 3 ü J i 'JJL> A l i b a b a s ı n a b i r m e k t u p y a z m a y a b a ş l a d ı .o ) bahsinde işaret 97- W - S * * :" Kalp fiillerinden olan bu kelime.. yeterli bilgi için. = LJJü 'Jj p = O r a d a bir ç o c u k o y n u y o r . s e n i o r d u y a k o m u t a n y a p t ı ( k ı l d ı ) . (sandı. ( o ) gelmeden önce hem müfredleri müfredlere. ( ÛÜI öür-jJI j£4 ) bahsinde. Müfred kelimeleri atfetmez olur. d i ş i ( y a r a t ı k l a r ) s a n d ı l a r . (Başlama) anlamında kullanılmazlar. Misâl: j ÜJ» c . önce öğrenciler. ( o ) bahsinde. Bazan ( 'JA ) ile Mekân kullanılarak. (için.den. (Başladı) anlamına gelişine misâl: Görüldüğü gibi fiil.. J il p Ul s o n r a d a ö ğ r e t m e n g i r d i . Edat.\ O . Misâller: «LJJI p Jt>j)l = ö n c e erkekler. ( B u n d a n d o l a y ı a r k a d a ş ı m a bir m e k t u p y a z d ı m ..(*J : Sırayla bir kimsenin.9 5 . '&\ ) bahsine bak. (başladı) anlamı ifade etmesi için. = Salona. Ijûû ' J)\ KR ΣÛA> = B a ş k a n . Atıf konusu için. . (orada) demektir. bu edatın sonuna bazan bir ( o ) geldiğini görmüştük. Görüldüğü gibi. sonra da kadınlar geldiler. çıkıp gitti. bu iki anlamda kullanıldığı zaman iki mefûl alır. hem ikinci hem üçüncü grup fiiller arasında ) bahsi işlenirken (başlama) fiilleri arasında da. kıldı) anlamlarına geldiği için. gibi. (Kıldı) anlamına gelişine misâl: u ii2-\'Js. yalnız cümleyi cümleye atfeder hale gelir. cümleye (önce) kelimesini ilave etmeyi uygun bulduk. Bazan da sonuna bir ( o ) geldiğine daha önce geçen ( . Bu konuda. yer 'oi-tfl 'iS-'Vİl i j ı i i . ( 4^1 J l İJL. Oysa. (sonra da) dır. sonra da. . bir işi önce. 'c^g p ^ J Û ? J l AJLwj edilmişti.j = Rahman'ın kulları olan aldığını görmüştük.J lıJli «U. Orada atıf konusunda gerekli izahlar yapıldı.

' .'jji\ İJAC cJJaJ IjJU = İnci gerdanlıklarını dizdin mi d e d i l e r ? ( O n l a r a ) e v e t . (Hoş. aynı işleme tabidir. 63 .o-î* . bir hareket bildirmedikleri halde. Sırası geldikçe açıklamaları yapılacaklardır. Çünkü bu fiillerde teaccüp fiilleri gibi hayret anlamı vardır. olarak ayrı bir kelime kabul edilmiştir. bazan da. ( ü ) nın ayrı bir anlamı da yoktur. cer harfi. şekil yönünden fiillere benzediklerinden çekimsiz (câmid) fiil kabul edilmişlerdir. iyi) anlamlarında ~ Bahar güzeldir! Bahar hoştur. Onun dışında her şeyin-değersiz Bu da yukarıdaki gibi. başlangıç (ibtidâ) edatı olarak üç türlü kullanılış tarzı vardır. dedik. ister mukarebe. (Büyük) anlamında kullanılışına misâl: CJJİÎSŞayet bağışlarsam. Fiilin tahlili yapılırken ( \l ) fail. . Görüldüğü gibi. ister kalp. 101- ^ • > . ( . " Ç a l ı ş m a k iyidir! f !iCfr2>VI IJui. Misâl: 100. fiil-fâil ( IJu> ) nın tek kelime kabul edilmesi daha uygun düşüyor. Konumuz olan ( kullanılır.J*> : Şüj^' Ö l ü m e atılır mısınız (dediler)? (Onlara) e v e t . büyük bağışta bulunacağım. kıymetsiz) anlamlarında kullanıldığı olur. Oysa. ( Ç*iJ\ )mübtedâ.^ ) (övme). atıf edatı. cevap edatıdır. (değersiz. ( v«» )fiil. mazilerinin yaptığı görevi diğer çekimleri de yapar. Misâller: 'V* ). (ne hoş. Bunlardan.= Kelimenin Tahlili: . güzel. 98- U - Ji> : genellikle cevap edatı olarak kullanılan bu kelime. başlama fiilleri dışındakiler. Oysa. bir (övme) fiilidir. diğerleri (yerme) fiilleridir.• JI> I : Bu edatın. ne güzel) de denebilir.IJu» V _ «L. ( li ). 99-M . bunun öne geçmiş haberidir.\ * * IJu> : Bu kelime ve benzerleri.lırlar. d e d i m . bu fiilin değişmez failidir. (Değersiz) anlamına gelişine misal: »IJ— J i Vİ = olduğu biline (bilinmiş ola).( IJu>V ). bu kelimenin olumsuzu olarak. fiil-fâil. Yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelere (ne) eklenerek. Cevap edatı oluşuna misâl: J i > c J i <. kelimeleri. bazan (büyük). ister diğer nakıs fiiller olsun. . bir iş bir oluş.

Bu edatla bir kelimeyi. Misâl: JJ ^j^JlJ^ »bCaJt i £ l = Bana ölüm gelinceye kadar n a m a z ı b ı r a k m a y a c a ğ ı m . Diğer atıf edatlarına göre ( J~> ) atıf edatı olarak daha az kullanır. Mastar anlamlı fiillerden önce gelişine misaller: LâlâJI JjıIl ji-JJ JJ> | ^y*** 'jf rji fj^İ JJ - Ö ğ r e t m e n sınıfa girinceye k a d a r yerimden k a l k m a y a c a ğ ı m .j r j » ) J J = Arkadaşım evden dönünceye kadar 4^' uf Lfh^ Cf sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m .«ÜaiJI u4J = mesi karşılığıdır. bol olan (maldan) bağış­ lamak cömertlik sayılmaz. Edat. Bu tür ( <_. daha başka anlamları da ) anlamında. Ancak. Edat bu tür kullanılışında. kendilerinden sonraki fiilleri mastara çevirdiklerinden. Açık isimlerden önce gelişine misaller: o g e c e . Misâl: 4II y>\ J l \Jş isyan edenlerle savaşın. anlamı. cer eder. ister ( ber. hem kullanılış hem anlam yönünden ( leri halde. bu misallerde ( bahsi. jİ ) ile j\ ) ler. Arkadaşım evden dönene kadar sınıftan çıkma­ y a c a ğ ı m . kendisinden sonra gelen açık isimleri cer ettiği gibi. Türkçedeki (için) keli­ JİŞ ^ \ IjL'Us = A l l a h ' ı n e m r i n e d ö n m e l e r i i ç i n . sözü geçen bu cer harfleri.i> ) lar. ) anlamında. hem açık isimlerden hem zamirlerden önce geldik­ J~> ).Atıf edatı olur. Anlamı için bak. ( jl ) li muzârileri cer etmek­ 64 . a) Yukarıda görüldüğü gibi ( J j JULJI jl Jl ) li muzâri' gelsin. t a n yeri ağarıncaya kadar esenliktir. şu kadar var ki.Cer harfi olarak kullanılışı. Misâl: îi-j^ j . kendisiyle arasında gizli ( ( # J .birlikte bu fijller de isim sayılırlar. c LiLaJI J .Jj ) cer harflerine benzer. Dün sabaha kadar uyudum. ( vardır. c) İstisna edatı ( VI J U Î âÇjJ Uj ''Jj> Yanındaki az (maldan) bağışlamadıkça. başka bir kelimeye atfedebilmek için şu şartların ıJ^ ) bütün bu misallerde cer harfidir. ( mez. Arkadaşım evden dönmedikçe sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m . Bununla bera­ ) li muzâri'den önce gelen ( ) nın. Zamirlerden önce gel­ jl ) bulunan muzâri' fiillerin mastara dönüşen şekillerini de.^ ) anlamında. ( J>YIİ\ £Üa* J» £İLaJI J^> Â>jÜ) J i = Edat. b) ( J . ( \J* < . Jl ) J j ) anlamında kullanılmıştır.1. edattan sonra ister açık isim. Diğer anlamları için yukarıdaki misallere bak. ( tedir. Yukarıdaki misâllerden de anlaşılacağı gibi. 2. Ö ğ r e t m e n sınıfa g i r m e d i k ç e ye­ rimden kalkmayacağım. Arkadaşım evden dönesiye sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m . yalnız açık isimlerden önce gelir. (medikçe) dışında aynıdır.

65 .bulunması gerekir. şimdiki zaman ifade etmesi halinde nasbedilmez. Fiilin olumsuz olması. (ta) da ilave edilebilir. sonunda ta sonunda. Bu durumda edat. Bu cümleler isim veya fiil cümlesi olabilir.. olumsuz bir edattan sonra U . Dicle'de öldürülenlerden hâlâ k a n f ı ş k ı r ı y o r d u . Bu anlamları dışında gelmesi halinde bile bir açıkça sezilir. öncesinin gayesi. edata karşılık olarak. gaye edatı da denir. D i c l e n i n s u y u k a n a b o y a n d ı .Başlangıç (ibtidâ) edatı olur. Edat bu tür kullanışında. . gibi şartları vardır. ibtida edatı adı verilmiştir.oj Misâller: 'cUJVI jj>. Not: ( ) dan sonra fiilin nasbedilebilmesi için: a) Fiilin olumlu olması. (nihayet. bir atıf edatı değildir... Edat bu cümleleri başlatır. Nihayet. d) Atfolan kelimenin müfred olması. atfolunduğu şeyden daha üstün veya daha aşağı dere­ cede olması. c) Atfolan kelimenin. ... b) Gelecek zaman ifade etmesi gerekir. İsim cümlesine misâl: J> Sc f y ^ = Dicle'de öldürülenlerden kanlar fışkırmaya devam etti. (üstelik . Bütün insanlar... sonunda. (Sonunda) kelimesine.. p e y g a m b e r l e r bile ölürler. Yani. cer ve atıf edatı denmesi yanında. Bundan dolayı da.Û I 'etil = Bütün insanlar. Terim: ( ). Bundan dolayı edata.bile.(1) Bu itibardan dolayı edata (gaye) edatı olduğu yerine göre. Yerine göre bu kelimeler. hedefi ve sonucudur. sonunda.ir. Diclenin suyu kana boyandı..inceye kadar) şeklinde manâ verilmektedir. tek başlarına da kullanılabilirler. Fiil cüm­ lesi gelişine misâl: \_J J v * ^ * " j .inceye kadar) yerine (tâki) kelimesi de kullanılabilir. Bu ( ) darr sonra. a) Edatla atfolan kelimenin açık isim olması. hatta. şeklinde kullanıldığı zaman (. (ta sonunda şeklin­ de. bile) anlamlarına gelir.. cümle olmaması.k ~ Ö ğ r e n c i l e r zil ç a l ı n c a y a k a d a r s ı n ı f t a k a l d ı l a r .. N i h a y e t s o n u n d a . h a t t a çocuklar b i l e s a n a g a l i p g e l d i l e r . b) Atfolan kelimenin.^lill O j £ = B ü t ü n i n s a n l a r . h a t t a P e y g a m b e r l e r bile ölürler. Bu cümlelerde (nihayet. . 3. QCLA)I b . kendisinden sonraki kısım. devamlı cümle gelir.. affolunduğu şeyin bir parçası veya parçası durumunda olması.mez) şeklinde bir manâ ifade eder. ( <J** )> bütün bu misâllerde gaye (sonuç) ifadesi taşır..

Bu ( U 102- N •T : ^ ) ile cer harfi ( J» ) nın bileşimidir. kâfi) anlamlarına gelir. ( ^—^y ) şeklini aldığı ) bahsi. gibi.V o . soru edatı ( elifinin hazfedildiğine daha önce işaret edilmişti. Bak ( • U ) bahsi. Misaller: jJaİ£ 'J\ ji»ll \£J> IJJİ 'J\J'Lİ\ Bak. Misâl: S> uÛ %.L l i .> *T .> * I -\SJ> ( : SliT ) nin benzerlerinden olan bu fiil. girer.V*-*> : 66 . ( L ü 4 y o kadar) anlamları ifade eder. Yolcunun dönmesi umulur.İÎCj A£J c l J I J l J .\ L L > = A d e m o ğ l u n a b e l i n i d o ğ r u l t a c a k k a d a r bir k a ç l o k m a yeter. yalnız. Bazan da muzaf olmaksızın gelerek.j ilj^j>l c J 5 > Seni e r d e m bir a d a m s a n ı y o r d u m . 105. (ancak. Ne za­ £ ) nın Bu edat soru edatı ( mana kadar? demektir. 1 0 3 . ) gelerek. jtlo Bazan kendisinden önce zâid bir ( olur.^ j 'jl U = E v e v a r ı r v a r m a z b i r m e k t u p y a z d ı . Aslı mübteda-haber olan iki mefûl nasbeder. J | ) zaittir. Bak.V"\ . Bunun haberi olan muzâri' fiil de ( Çekimi yoktur. gibi. onların ümit ifade edenler grubuna ) gibi. Yağmurun yağması umulur.J ü c J L j İ = S a n a y a l n ı z e l l i d i n a r g ö n d e r d i m . Yalnız mazisi kullanılır. ü w . y = S a n a bir dinar y e t e r . Misâller: ÎJıL» 'JJÛ O £ İ ! ^il J. ( )ve( ^'j> = ) bahisleri. Cer harflerinden sonra gelişinde. Bu ve benzerleri için daha önce geçen ( 1 0 4 . ) bahsine bak. işte 1 0 6 . : Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime. > 'JA J ^CLail jyVl ol ) lardan sonraki ( = S a b a h olur o l m a z e v i n d e n k a ç t ı . devamlı ( 'J\ ) lidir. (sandı) anlamına gelir.^> : Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu fiil. (yeter.

aslı mübtedâ- Kalp fiillerinden ( haber olan iki mefûl alır. gibi. Bak ( ler: *~jA\ J Qi oLi.. göre) anlamları ifade eden bu kelime. genellikle muj'fjf^nlarak kullanılır. kendisinden sonraki ismi kesre yapıyor hem (başka) anlamı ifade ederek istisna edatı oluyor. jj* ^ JjL»Vl Lü> jJÜJI J i cJUir = Komutana usulünce selam verdim. Misâl­ olarak kullanılır. & « i i j .P e r ş e m b e g ü n ü a d e t ü z r e . Bu da ( J^-p*-J ) gibi. Cer harfi olan bu kelime. Türkçede de anlamda değiştirilmeksizin kullanıldığı olur. devamlı kalp fiili ) bahsi. Misâl: JJI> Q U » L-bdül > U = Halit'ten başka bütün öğrenciler kalktılar.ce. .. k e n d i n i z i ç i n bir ş e r s a n m a y ı n ._^L> = a m a ) b u bir b e ş e r d e ğ i l d i r . Oysa.fiÜ tj^Jd V = O n u .Yerine göre. (üzere. devamlı iki mefûl alır. 108- N *A aynı yiU- : Tenzih için kullanılan bu kelime.. devamlı gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olarak mansûptur. C. Görüldüğü gibi. = Ali'yi okulda bir öğrenci sandım. J iiUJI v_i»> J i c r r ^ . ( v ) '' e v . cer harflerinden ( ( Ji ) ile kullanıldığı gibi.j*ll 'CU'JÂ = D i l e k ç e y i u s û l ü n e g ö r e s u n d u m .LjbUaJI kendisinden önce mastariye adı verilen bir ( şeklinde de okunabilir.' |*J. Yani. Bütün çekimleri de aynı görevi yapar. (ederiz £ i ' I i* U «i .\ »S - . bu üçü dışındakiler (sandı) anlamında kullanıldıkları zaman iki mefûl alıyorlardı. Misâller: Jj^»Vl y~~> J i £-a. t Görüldüğü gibi. fiil faili gizli zamir 67 .~ ^ ) şeklinde veya cer harfi almaksızın kullanıldığı da olur. Bazan da kendisinden sonraki isim mansûp okunarak fiil-i mazi kabul edildiği olur. Ancak. anlamı yönünden istisna edatları arasında yer alır. . hem cer harfi olarak. Kelime bu yönüyle cer harfleri arasında yer alırsa da.. 107- W 'Jb ) nin benzerlerinden olan bu fiil. Ali'nin evinde toplandık. Bu durumda ( Y> ) dir. Bu itibardan dolayı yukarıdaki misâl: ljJl> UiU. Genellikle Cenab-ı Hakk'ı eksik sıfatlardan tenzih için kullanılır. Cenab-ı Allah'ı tenzih 109. kendisinden sonra gelen isimleri kesre yapar. ) nın gelmesi halinde.

Bununla beraber (haber) olarak geldiği de vardır.IJ-*» aill Jû 68 Kral. 1. onlarla karıştırmamak lâzımdır. Misâller: JJ lj?*ij = İstediğiniz y e r e gidiniz. >>> _ \A> . Bu kelimenin isim veya fiil kabul edilmesi. her halinde aynıdır. Misâl: 1*ijAl u J > 1 = Dediğin doğru mudur? i 1 2 . Sil ).t ^ l > • (Ayırdı.olması kesinleşir. Sözü edilen bu üç kelimeyi. değişmez. uzaktan görülebilecek . Misâl: öf y*>(k)l J . u J U cJİ ^jJ^l = Oturduğun yerde otur. Devamlı fiillerden önce gelir. kendisinden sonraki ismin harekesi yönündendir. birbirinden ayırdetmek için.Cîl> ) kelimeleriyle az-çok ilgisi olmakla beraber. Sonraki ismin mefûlün bihi olarak mansûp okunması gereklidir. geldiği zaman gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olur. ( ) şeklinde mansûp olarak. Bu konuda i ti na için ( ss harfleri için ( y ) bahsine bak. Edattan sonraki bu cümle. Çünkü bu ( ).-. her yönüyle buna benzerler. Anlamı ve Şekil yönünden yukarıdaki ( JîU. isim veya fiil cümlesi olabilir. m .Ö ğ r e n c i l e r d e n h i ç b i r i n i a y ı r ı p s e ç m e m ( i s t i s n a e t m e m ) . harflerden önce gelmez.JA._. Edat bu cümleye muzaf olur. Devamlı kendisinden sonra cümle gelir. t-JUa eUI û > = G e r ç e k t e n s e n gayretli bir öğrencisin. fiil cümlesinin gelişi isim cümlesinden daha çoktur. cj'iGaJI J i î w > J>al = Ö ğ r e n c i l e r i n g i r d i ğ i y e r d e n g i r . seçti istisna etti) anlamlarına gelen çekimli bir kelimedir. son harflerine ve kullanılış şekillerine dikkat etmek yeter. Edat.(Şekilde) anlamında Misâller: f öf ıi ji £*s*i O)*. (Gerçekten) anlamında kullanılan bu kelime. anlamı: (Yer) demektir. Benzerleri. Bununla beraber daha bir çok anlamlara gelebilir. mahajlen mansûrj sayılır. ) da.'. ı^U-İ % . cer 110. Ancak. emfûlün tinidir.* l J l > '"-. Sonu zamme üzere mebnî olduğundan. kendisinden önceki bir fiilin mekân zarfı yani.= Rahatça okuyabileceğim bir y e r e ( y e r d e ) o t u r d u m . Görüldüğü gibi. lili>> «_ h. gibi. ( İ J İ _ V o . Değilse anlamı. NY N -A^ : Bu kelime mekân (yer) zarfıdır.

Zaman zarfı olarak 69 . ( ). 2.»i* "J* y*. «ULJJI »jL.(Dolayısiyle) anlamında._UV} = Ankara'ya varması dolayısiyle onu tutukladılar. Misâl: »JÜLi*. Misâller: AL .bir de..(için.^ <*~aJı> = K e n d i s i n i .(İtibarla) anlamında. ( L» ) sız şart edatı olarak kullanılmaz.(Bakımdan) anlamında. 5.>. ÇA>Î ii» = Â~Lİ-i ) şeklinde kullanıldığı olur. Türkçeleştirilirken yukarıdaki anlamına -bir şart edatı olduğundan. P i ş m a n l ı ğ ı n f a y d a v e r m e d i ğ i z a m a n d a p i ş m a n o l d u .vi«> . gibi..ş e k i l d e y ü k s e k bir k ö ş k i n ş a e t t i . CJŞY ^ [_JQ }\ 2 (Jjj Öğrenci öğretmene.(Kadar) anlamında. gibi.Jİ>I$. ö&z«y\ j Ö-^OJ l$i>l = İ m t i h a n d a başarıyı garanti edebilecek kadar çok çalış. n e r e d e a r a r s a n b u l u r s u n .Kendisinden önce yer ismi varsa. Misâl: Nicelik itibariyle bu daha yararlıdır. yalnız (-ğı) eki verir.\ \ T . I îyb) J l .(Zaman veya yer) anlamında: jâ-i ^ f-^ ~ P i ş m a n l ı ğ ı n f a y d a v e r m e d i ğ i yerde* p i ş m a n o l d u . *-»S*iT ^L. sözünü duyacak şekilde yaklaştı. . 3. d ü ş m a n ı n d a n k u r t a r d ı ğ ı i ç i n o n a t e ş e k k ü r e t t i . 4.l £ > : iki fiil cezmeden şart edatları grubuna girer. sayıları ç o k olması bakımından.= Nerede oturursan dinlenirsin. Mebni olduğundan mahallen mansûp sayılır.(Yön) anlamında: Misâl: 10. ' j * Û» ^ y î eİJ*VÎ = Düşmanlar. d J l co> . <Jjc Li'jl LaX" '^•jl = N e r e y e g i d e r s e n b e n d e s e n i n l e g i d e r i m .. . Kendi cevabının mefûlün fihidir. (ise) ilave edilir. Misâller: '&'^J% LILİ£J < 4 V ly* L—iİTI = ^» ! Kendine ye ailene yetecek kadar yiyecek kazan.den. Ltl> = O n u . = 9. SÛ = B u m e k t u b u s a n a g e t i r d i ğ i m d e n dolayı kusura b a k m a . ( Misâl: İJ^' A?> 'c?f '^>y-s<}^ - İ l k e y ö n ü n d e n d a v e t i n i k a b u l e t t i .. ijlka o l ş r a k d a v e t i n i k a b u l e t t i . Misâl: j j û J I ^ T j ^ l bizden daha kuvvetlidirler. Misâl: ÇFRJ oUilrf TJÂJ) ^ G ö r ü ş m e l e r d e b u l u n d u ğ u A n k a r a ' d a n d ö n d ü .*LİJ> &JAI\ j ^JÛ^ciiC? = Yolda geliyorken arkadaşıma rasladım. . 7.(İken) anlamında: Misâl: Colî cÜT . İk JJ^ Lv. »>lc.. den dolayı) anlamında: . 8.. 6. itibarla ilim sayılır. iVi *İJ - Q j b u 113. Kelime burada da mebnidir.

Misâl: zamir ( cJİ ) [ kül»— J4î*-] ) gizli pCaJI Ji. Terimler J J ö)> . aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. 114-m-'Jtf: Bu kelime de daha önce geçen ( şekilde ve aynı anlamda kullanılır... c l > = Ali'yi arkadaşın s a n d ı m .^ dir. Misâl: & î j û f » Of.c5> : J6 .\ \0 . ujf Jl çÇf J* =j»l Jj öf B a z a n . 117.kullanıldığına raslanabilir. Misâl: U*l ıJI J\> JL J L b »l JİS i a I >U) üjf = Zil ç a l ı n c a öğrenciler sınıfa girdiler. 116- . .ince) şeklindedir. gibi. U>= ÇV Bazan.Ç a l d ı ğ ı z a m a n . 1 1 5 . (Haydi) anlamında isim-fiil emir olan bu kelime. Kendisinden sonraki cümleye de de­ vamlı muzaftır. Bu ve benzerleri için ( ) bahsine bak. .\ W - Jl> : k ( Jt ) nin benzerlerinden olan bu fiil de p*i. şeklinde söylendiği olur. Bazan = ( H a y d i n a m a z a ! Devamlı J* ) ile faili birleştirilerek. Kelime ( dür ) b i r z a m a n . A n l a m ı : (Zaman. 118->>A . devamlı kalp fiili olarak. 70 .>-JI 'öf Jlf Ji = Çaldı.rr*'*' gibi. gibi. z a m a n z a m a n . şeklinde de kullanılabilir...ÛA> : Genellikle zaman zarfı olarak kullanılan bu kelime. J* Ji = Edattan sonraki cümle edata muzaf ileyh olduğundan sonuna (-ğı) eki al­ maktadır. Aynı Ö n ü n d e ( k a r ş ı s ı n d a ) o t u r d u . vakit. 5 0 . zannetti) demektir. Cemisi ( - M i s â l : . A n l a m ı : sandı.de. jCJ-l ) Zil çaldığı z a m a n öğrenciler sınıfa girdiler. bulunduğu cümlede kendisinden önceki fiilin mefûlün fihi olur. Bunun ve benzeri şart edatlarının i'rabı için bak ( l*» ) bahsi. a r a sıra. devamlı cer harfi ( ile kullanılır. *İL> i» = ^l~fv ^ ~ e 'ij ) kelimesi gibi mekân zarfıdır.

Orada bu . I r m a ğ ı n b e r i s i n d e bir a r s l a n ( v a r ) . e d a t . Bu durumda anlamı: (Değersiz. d u r u m bildirdiği z a m a n (hâl). # j ji cJ-i> öji = Pencerenin önünde oturdum. geri. ona yakındır.sız) anlamları ifade eder. arka. çeşitli manâları ve kullanılış şekilleri vardır. Bu IJÛJ» = B u o n d a n a ş a ğ ı c a d ı r . (ön. Misâller: Bir k i t a p t a n b a ş k a b ü t ü n k i t a p l a r ı o k u d u m .^x!li»l İÇ* «il j / j J . değersiz.. Kelimenin Diğer Anlamları: î)l i *İji «o* l i * senin değildir. * j£| ) bahsine bak. ( jJ?Ç «İÜ SO. önce. Bulunduğu cümleye göre.. ( mecrûr olur. . onun kadar değildir..VI _ bahislerini iyice oku.. Geniş bilgi için. Görüldüğü gibi. alt. Bilmiş olun k i . aşağı. ( jUÎ ) Önce anlamında kullanıldığı zaman da. (hâl) olur. Bazan muzaf olmaksızın gelerek. jjl J IJo* = B u benim. Bu edat hakkında geniş bilgi için. beri. kıymetsiz. kelime. ÛcS LiİOl oljî = B i r kitaptan başka bütün kitapları okudum. yerine göre zarf-ı mekân. Misâl: £»j • * Ali'yi vefalı b ü d i m . Yani.y ) cer harfleriyle ÇjÜaJl JİO = Öğrenci imtihana kalemsiz girdi. değil. 119- - ^ j i Kalp fiillerinin birinci grubundan olanan bu. mekân zarfı olur. başka. . Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. daha önce geçen ( fiiller hakkında yeterli bilgi verilmiştir. B a z a n d a s o n u n a z â i d bir ( ) gelerek ( 71 . Misâller: fJLi Ojju j U c û ^ l oji JÛ»İ = 'j* . j ^ j i Jjjîl j l = Cenab-ı Allah'tan başka çağırdığınız (putlar) da sizin gibi kullardır. ileri. ) kelimesine benzer. yerine göre de. Aynı zamanda iki zıd anlam ifade eden bu kelimenin. Misâl: ş e k l i n i aldığı olur. tenvin alır. C .J J * Genellikle cümlelerde muzaf olarak bulunan bu kelime. 120- \1 • .^î j i " VI = her şey batıl (asılsız) •Uil> . Bazan da. OJ* 'J* ü> = Bu değersiz Ujî ) b i r ş e y d i r . Kitap sandalyanın ilerisinde veya gerisinde. Allah'tan b a ş k a dır. kendisin­ d e n ö n c e b e l i r s i z bir i s i m g e ç m e s i h a l i n d e o i s m i n s ı f a t ı o l u r . yakın.. aşağılık) demektir.Her yönü ile daha önce geçen ( Uili. (bildi) demektir.

denmez. bu isimlerin sonuna gelen ( isimler arasına uzaklık harfi denen bir ( îiUi ) vs. şeklini alır. Bu isimlerden önce gelen ( U ) nın elifi. ilavelerle fi* = işte bu. k i t a p t ı r . önünde) anlamlarında kullanıldığı da vardır. Edatın diğer çekimlerine de. Bu bir Ancak biz bu kelimeyi Türkçeye çevirirken. iki kişi olmaları halinde ( fazla olmaları halinde ( '^5 . (haydi bakalım. Edat bu durumda ( Bu. bir tek verilen bir harf eklenir. ( \L LıtiS" \ jj> | j i ) gibi.IjSTi _ î ^ l i Yukarıda sözü geçen tenbih ( ler. 1 2 2 U Y . Genellikle bu isimlerden önce (işte) anlamına gelen ve tenbih ( U ) sı adı verilen bir harf bulunur. bu ( isimlerinin yapılan jii'i = Ş u . işaret ismi ( kelime kabul ederek. anlamları şöyledir: fi = ) ilave edilir. imlâ yönünden tesniyeler dışın­ ji ) si adı dakilerde yazılmaz.121- NYN göre iiüji _ duj'i _ \^Ji : sonundaki zamir değiştirilarek ( ) v. ( ilfii U \£ ) ile bu harfi.b. (al) anlamına gelir. Yani.4 & J İ Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu bileşik kelimenin anlamı (Haydi onu al) demektir. Yani.ıi\'i . 124 _ l'i . üç ve daha kişiyi veya kişileri belirtmek ve tayin etmek için kullanılır. buna göre manâ verilir. fakat okunur. (bu) anlamına gelir. Daha önce geçen ( 'jjs ) ile zâid bir ( anlamı ve kullanılış şekilleri için bak ( j j i ) bahsi. (işte bu) yerine yalnız (bu) deriz. şekillerde isim-fiil emir olarak kullanılan Muhataba bu kelime. Yerine göre. ) sı ile bu harfler bir işaret isminde birleşmez­ ) vs. U ) nın bileşimi olan bu kelimenin. Faili devamlı gizli zamîr ( cJİ ) dir. işaret J J ) tesniyelerde gelmez. gibi.'j£ ) şeklini alır. Ancak. Bu harf muhataba göre değişir. Jüi= O ( Ş u ) . Ayrıca anlamı yoktur.p T i . İşaret ismi olan bu kelime. 72 .^ ). 123- - Uîji . Misâller: Hitap zamiri konuştuğumuz i)fi . ) ler ile Daha uzakları işaret edebilmek için. Diğer çekimleri konunun sonunda şematik olarak gösterilecektir. Bazan bu isimlerin sonuna hitap ( kişinin tek olması halinde ( ^ . konuştuğumuz ).

. kendisinde o isme dönen bir zamir bulunur. 73 . Bu durumda. F a t m a k e n d i s i g e l d i . / i l l J b l i o l p l öf J i 'JM 'Srj İUİI Jİ ç° _ o l i jj y y = G ü n l e r d e n bir g ü n . v_~~> o l i j j k t Jx. bedel veya atf-ı beyan.= «uJ?U OcL> = Halit kendisi geldi. Halifenin h u z u r u n a f a k i r b i r a d a m ç ı k t ı . bu tür kullanılışında da muzaftır. Muzaf ileyhi te'kid ettiği isme dönen zamirdir.jiOİi j ^X öf = illi o l i ••• „<J^"-" öf fKj j .İşaret isimlerinden sonra gelen ( ( 'Jİ ) takılı isimler.OÜ] . oUl» = Soylu ihtiyar bir kadına s e l a m verdim. Buda onun gibi. O isme uyan ve ona göre değişen sonundaki zamirdir.*?. Zarflar da muzaf ileyh olacaklardından mecrûrdurlar.Beş isimlerden olan ( hareke iledir. « 9 e c « evden çıktı. . Misâller: Ji ) nun müennesidir. J l ) takısız isimler de haberdir. Kelime bu tür kullanılışında. Kelimenin bu tür kullanılışnda anlamı zarflarla karıştığından açık bir manâsı yoktur. b i r = A . Âjli JJU. Misâllerde görelim. onun i'rabı harf ile bunun ise . Misâller: f^Jİİ JliJJI İL> = Adamlar kendileri geldiler. Misâller: L . Kelime. »U " B u Ali'dir. kendisinden sonraki isim. = B u vAsfJI ti» = B u k i t a p .. 1 .Kendisinden önceki bir ismi te'kid için kullanılır.«U. Ancak. adam. G e c e l e r d e n bir g e c e . te'kidettiği isme müzekkerlik müennesiik vb. = kelime burada yalnız hareke yönünden te'kid ettiği isme uymakta ve bir hal üzere kalmaktadır. " Bu soylu bir kadındır. kendisi de devamlı müfred olur. ti» = Bu isimlerin tesniyeleri dışındakiler mebnî.>.. ^. Aynı anlama gelir.-. $ l-i* = B u bir k i t a p t ı r . Jj o l i »İyi O J İ J = ç o c u k l u b i r k a d ı n g ö r d ü m . . tesniyeleri ise mu'raptır.Ü-JiO İ İ : f »i . Müzekkerler: . Yani. . Onların hareke ve görevlerini üslenir. Müennesler: %\ . Ş e m a (3) İşaret İsimlari . 3. T*?. = Günlerden bir gün. 2.[ öll . (muzaf ileyh) devamlı nekre (belirsiz).jl'i] \l S*J [ü* . Görüldüğü gibi. devamlı muzaf olarak kullanılır.Bazan bu kelime (zaman) anlamı ifade eden kelimelere muzaf olarak gelir.ıf> «5- >T0 - Bu kelimenin üç türlü kullanılışı vardır. . hallerde uyma­ maktadır.

L-lisOl ÛU'i O k i t a p . 74 . raf hallerinde zammenin yerine ( -> ). Yani.* ı J J ^*ib . j U l i Caf. Anlamı için bak ) kelimeleri daha önce geçtiler. cemi' müennes salimlerin i'rabı gibidir.f>l o f i Gönüldeki. Bak ( o V j i )• Yani. sahibine gördüm. Ancak bunun i'rabı. I j i *L> j Yukarıdaki kelimenin tesniyesidir. nasp hallerinde fethanın yerine elif. gönüldekil® r j-İİJI O İ İ = jjJİaJI O İ i = Bir d e f a s ı n d a .K e l i m e y l e İlgili Bazı Deyimler: î j ü l o l i 'çyL>\ = A r a b u l m a k .. tesniyelere benzer. Misâller: Jl^l'aL'= demektir. 129->Y^-Oİjİ Daha önce geçen ( o l i ) kelimesinin cemisidir. Bak iilb ) dir. Bu ve benzerleri. cer hallerinde kesrenin yerine ( <$ ) alırlar. O (şo) anlamında kullanılan bu kelime. 128- >YA A'js. Diğer halleri normaldir. Misaller: j j . uğradım. 1 Müfredi ile aynı anlamdadır. devamlı muzaf olarak kullanılır. = T a s a l ı b i r a d a m a s e l a m v e r d i m . nasp halinde fethanın yerine kesre alır. raf halinde elif. a n l a ş t ı r m a k . nasp ve cer hallerinde (<J) alır. = jJU FJŞI djjA = ( JJ _ oli /•* IS* S>j J*. daha önce geçen. Şöyleki. Hısım akraba Ij* o l i = = j. b a r ı ş t ı r m a k .o i i L . işaret ismi ( ( li li ). Misâller: bir Bir mal mal sahibini.. hareke ile değil de harf iledir. Müennesi ( . 127- >YV - Ji : Beş isimlerden olan bu kelimenin müennesi ( geçti. ( <J\ _ ç) _ ~ji oli ) daha önce ) ( <£ ) -i mütekellim dışında bir kelimeye muzaf ve müfred olmaları tasgir yapılmamaları şartıyle. Ancak bunun i'rabı.jj-** ıJ-i^t ^'jj* Bu da. uzaklık harfi ( ) bahsi. *Jİ dUi = peygamberler. Yani. O J ) ve hitap zamiri ( û ) nin bileşimidir. bunların i'rapları.

Misâl: J *^L^ culj = Ç a r ş ı d a bir y a n k e s i c i g ö r d ü m . İki mefûl nasbeder. (bilmek) anlamında kullanılmış olur. 132Misâl: >TY . raf halinde zammenin yerine elif. Misâller: / Görüldüğü gibi. İ'rabı tesniyelerin i'rabına benzer. Yani. ( ! TJJ = A c a b a ! demektir. raf halinde zammenin yerine ( «TjA . (bilmek) anlamında kullanıldığından iki mefûl almıştır.j j i Daha önce geçen ( cer hallerinde de ( JOfc j j i ji ) kelimesinin cemisidir. nasp ve Ojy salimlerin i'rabına benzer. İ'rabı cemi'-müzekker j ). fiil normal fiiller gibi. bu da devamlı muzaf olarak kullanılır. 130->r« .c ü i . maddi olduğundan fiil. (Görme) işi gözle olursa.JJ* ) alır. ( bli ) kelimesinin birinci şıkkına bak. Bu da devamlı muzaf olarak kullanılır. Anlamı için bak ( y bahsi. devamlı muzaf olarak kullanılır. i2| ) bahsine bak. ikincide ise zihinle yani. Misâl: ÎJR ' JŞ) «il = Cenab-ı Allah'ı her şeyden büyük gördüm. Son harfleri fetha üzere mebni olan bu iki kelime. bir mefûl alır.N V Y . Misaller: ^ ji hj+Z JjLt ^ j j Bu kelime de.c û i .^îj : Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu kelime. 133- >rr . Bu durumda fiil. 75 . Bu konuda fazla bilgi edinmek için. 131.i%\ b l j ' i İ L J «Vj* * JÛltİ ol^'i lll-i c J î j = J l j i İ o l j ' i Anlamı için bak ( 0 *s £ ). Şayet (görme) işi zihinle olursa o takdirde kalp fiili olur. Görüldüğü gibi. Anlamı için daha önce geçen.t"lji Daha önce geçen ( o l a ) kelimesinin tesniyesidir. bir mefûl almış. (şöyle-şöyle) demektir. nasp ve cer hallerinde de ( ) alır. e l i _ cJo JJU. Yani.j j e = Halit şöyle şöyle yapmış. birinci misâlde görme işi gözle yani. (gördü) anlamına gelir.

zâid olmaya daha yakın olduğuna işaret edilmişti. bir değişiklik olmaz.Görünüşte ( L>j ) ile mecrûr. Bu kelimenin ( li J ) şeklinde şeddesi kaldırılabilir.miş olabilir) anlamlarında kullanı­ lan bir cer harfidir. bazan. edat hazfedilerek yerinde aynı anlamı veren..\n-ij: 76 . J ^ l i L/> = B a z a n h a y ı r i ş l e y e n k i ş i n i n y e r i l d i ğ i olur. ona mukaddem mefûl olur. . Cu l . iJ>lj i D j 'cJS'j. \J\Z 'J S/jS JJJJI 'îji r JJ gibi. Misâl: fj^'jj.ebilir. isim ve fiil gözet­ meksizin her ikisinden önce de gelebilir. . L j = ç B a z a n bir g e c e d e . 136. ( ûj ) şeklini aldığı olur. J*Jl çj»£ J J j = B a z a n bir g e c e n i n d e n i z d a l g a l a r ı g i b i . Misâl: ç~e\y> »JU. j£. gerçekte ise.. mübtedâdır. Bazan da.. Bununla beraber manâsı aynı kalır. olur. şe'n zamirleri müphemdir. ) nin ( i û j ) şeklinde şe'n zamiri ile geldiği olur. belirli (ma'rife) sayılmazlar. bak.. daha sonra gelen fiilin mefûlü yoksa. ü s t ü m ü b ü r ü d ü ğ ü olur. B a z a n h a y ı r y a p a n k i ş i y e r i l e b i l i r . Edatın sonuna ( c J j ) şeklinde bir ( o ) geldiğini daha önce geçen ( o ) bahsinde görmüştük. 2. Çünkü. gerçekte ise. 1. Belirli isim veya zamir gelmez. Bu edattan sonra devamlı nekre (belirsiz) isim gelir. ( e k i » ) fiilinin öne alınmış mefûlün bihidir. nice. bir değişiklik olmaz.\Yl . izahı orada geçti bak.1 3 4 .VJ: (Belki. ( V J ) nin hareke etkisi yalnız görünüşte geçerlidir. olur ki. bir ç o k k o n u o k u d u ğ u m o l m u ş t u r . JjJu. Kelimenin bu hâle dönüşmesi hareke etkisine mâni olduğu halde. ( Jf-Li ) kelimesi görünüşte edatın mecrûru. Bundan dolayı.Bazan da..o) Edatın sonuna bazan ( £ )-i kâffe gelerek. ( I ) nini gelişi ( sj ) den daha çoktur. kendisinden sonraki isim.J ) ve ( _ | j * _ Cil> ) cer harfleri­ nin. 1 3 5 . Daha önce geçen ( V ) bahsinde.. Bu misâlde ( ' y ) kelimesi. aynı görevde bulunan bir ( j ) veya ( ui ) bulunur.\r0 : Yukarıdaki ( L>j ) ile ( U ) i kâffenin bileşimi olan bu kelimenin. ( L. Kendisinden sonraki ismin (mecrûrun) iki hâli vardır.. Sonuç olarak da. Edat. manâsı aynı kalır. ( ) mübtedâ ( i»J»X» ) da onun haberidir. Misâl: cJtai> ^'j'i L>j = N i c e zor dersleri ezberlemişimdir. Misâller: . bu durumda hareke etkisini kaybeder. Görüldüğü gibi. t Bazan ( L/.

. .XKJ : Yukarıdaki kelimenin mastariye ( U )sı ile bileşik şeklidir. .ene kadar) şeklindedir.. I^JL^ L Î)XJJ = 77 . Yani. Bununla beraber cümlelerde kendisinden önceki fiilin işlenişinde geçen zamanı. fiilin bu edatlar olmaksızın geldiği de olur. ağır ol) demektir.ecek kadar.. kalp fiili olmaktan çıkar.&J^ _ . *Ls. kendisinden sonraki fiilin mastara dönüşmüş şekline devamlı muzaftır. işinden dönmesine kadar bekledik. I İ A ^ î j İ J I 'Jı*jJ»il IJJSiyah saçlarını da beyaza dönüştürdü. Kelimenin asıl anlamı: (Gecikmek) demektir. 137( WV J : o l j _ <z^j>_ ) fiilinin mastarı olan bu kelime. Genellikle fiil ile ara­ sında. A r k a d a ş ı m ! Ağır ol. bulunsun ister bulunmasın. c ^ J l 'Ji*y-j ij> = Beyaz yüzlerini siyaha çevirdi.. Onu.-> " : b J Dersi y a z m a k t a a c e l e e t m e . Misâller: lîJL. dönüştürdü) anlamına gelen bu fiil. Misâllerde görelim: Vv**-^ JJ\ j l j ^yjjjauil = A k ş a m n a m a z ı n ı k ı l ı n c a y a k a d a r beni bekle.(1) Edatın anlamı için yukarıdaki ( '&İJ ) ye bak. J 1 3 8 .inceye kadar.(Çevirdi. mastariye edatlarından ( U ( U ) veya ( j l ) ' s t e r ) veya ( 'J\ ) bulunur. Misâller: .\T\ . kendisinden son­ raki fiilin mastara dönüşen şekli ile birleşerek belirtmeye yarar. Kelimenin anlamı: (.. her halinde mastar anlamı verilmesi gerekir. Daha önce geçti. fiile mastar anlamı verdiren. zaman zarfı veya mefûl-ü mutlaktır. Bu konuda yeterli bilgi için. Bununla beraber. Ancak. Muzaf veya muzaf olmaksızın tenvinli gelebilir.J» cZ öl^kiîl = O n u . A k ş a m namazını kılana kadar beni bekle. Edat. 1 3 9 . Bu ( ^ ) nın zâid olduğunu iddia edenler de vardır. bir m e k t u p y a z a c a k k a d a r b e k l e d i m . ( ) bahsine bak. (dönüştürdü). Fiil bunun dışında başka bir mânâda kullanıldığı zaman. kalp fiillerinin üçüncü grubundandır. acele etme. iki mefûl almaz..>VA . Anlamı: (Yavaş.IX J j : Cümlelerde devamlı gizli bir fiilden mefûl-ü mutlaktır. i ş i n d e n d ö n e n e k a d a r b e k l e d i k . âJU-j [JJJ AJJOİJI = O n u . A '• .

. Misâller: İJÜUIİ. 143. = Seni tenzih (ederim). = jl Benim. Bununla beraber kelime. bazan (küçümseme) için kullanıldığı olur. deriz.140'JU.. işte böyle olmalı) kelimelerini kullanırız. ( i d d i a e t t i . Faili de devamlı gizli zamîr ( U\ ) olur. dediler. şanı yüce) anlamlarında Cenab-ıAllah'ı eksik sıfat­ lardan tenzih için kullanılan bir kelimedir. Yazar Misâller: '•_•'<"••• jfc = Gelir ^Vs*= Gelecek. yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerin de. muzâri' fiillerin başında bulunur.U f .. Nitekim. Kelime. ( jv) fiilinin mastarıdır.- U •- j^J : ) gibi. beğeni­ rim) demektir. ha şöyle. böyle olmalı. hâşa. diğer benzerleri. geniş zamandan gelecek çevirir. bravo. Türkçede (. Mesela: Yaptığı işi beğenmediğimiz birine. -alay yollu. . B u k o n u d a y e t e r l i bilgi i ç i n . ( 141- UN . Bu fiilden mefûl-ü mutlak olarak devamlı mansûp olur. bazan (küçümseme) için de kullanılır.O : Devamlı isim-fiil muzâri' olarak kullanılan bu kelime. Genellikle tenzih edilen isme veya zamirine muzaf olur. kendisinden sonra değiştiğimi j £ l ) bahsine bak.İ)l*4l» : (Tenzih (ederim). IJJJ « ü Jt ijlîj = R a h m a n çocuk edindi. '^Ja<LS ) 142zamana İJ&J = UY - o" : Bu harf. Bu v e ). <il j ü * l ~ = Cenab-ı Allah'ı tenzih (ederim). AJÜHİİ. Y a z a c a k . Biz Türkçede bu kelimeye karşılık olarak. İmlâ yönünden fiile bitişik yazılır. işte böyle olacak.acak) ek­ leri karşılığıdır. ( (İddia etti. Misâl: UJJU bjjvii jŞ IJ^-j benzeri fiillerde. Haşa! Kulunu bir g e c e g ö t ü r e n . devamlı aslı mübtedâ-haber olan. öne sürdü) anlamlarına gelir. aferin.(2) (Takdir ederim. Kelimenin çekimli karşılığı ( fiilidir.aşkolsun. Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu kelime de. ismi v e h a b e r i iki mefûl yerini tutar. Bu fiilleri. 78 . (aşkolsun. iki mefûl alır. maşallah iyi yapmışsın. Cenab-ı H a k k ' ı n şanı yücedir.ecek. her hangi bir işte gösteri­ len gayretleri ve başarıları takdir etmek için kullanılır.. bazan kendisinden sonraki isimle birlikte (hayret) anlamı ifade eder.

Bu. [<*\J>j de bunlar gibi. hareke etkileri de yoktur. Li'Ju. İkisinin de bu görevleri dışında başka görevleri olmadığı gibi. 79 . devamlı muzâri' fiillerden önce gelir.'J\ U jU-^w = G e r ç e ğ i a n l a t m a k t a ç o k g e c i k m e d i . Misâller: Lijf. = ı j l * j r * = N e k a d a r hızlı demek olur.M i . Onların zamanını geniş zamandan geleceğe çevirir. J i » U Jfr j. Kelimenin çekimli karşılığı ( £yî ) fiilidir.'^J[ L. Bu. Kendi fiillerinden mefûl-ü mutlak oldukları için devamlı mansûpturlar. kendisinden sonraki isim (müstesna) de devamlı muzaf ileyh olarak mecrûr olur. Bunun yerine '^3 demelidir.= Yaptığına hemen pişman oldu. ağır) demekti. f l Ş Uj~< = Uyuyacak. aynı anlamda kullanılır. Bu ise. isim-fiil mazilerde teaccüp (hayret) anlamı da olduğundan ı *s. 145.L & L I Bu harf de. Yaptığına pişman olmakta ç o k g e c i k m e d i .-ü j l U jlfr^*. ( i r ) den daha uzak bir gelecek ifade eder. emret) anlamlarında kullanılır.L*->-Bu kelime. ( İtli? ) kelimesiyle birlikte ( icûs> t i l l .SLO . Çok geçmeden gerçeği anladı. 146. Edatın sonu elif-i maksure ile bittiğinden hareke alamaz.»») = 147- S İV - ^'J? istisna edatlarından olan bu kelime devamlı muzaf olarak kullanıldığından. <i) Misâller: j*w Uyur. İkisi de isim-fiil mazidir. H e m e n gerçeği anladı. fiile bitişik olarak yazılmazsa da fiil ile arasında yabancı bir kelime bulunmaz. Ancak takdir edilir. ) şeklinde (baş üstüne. O. Çabucak gerçeği anladı.h y . Buna göre. LijL = G i d e c e k . daha önce izahı geçen ( o" ) gibi. [)*iî Y Ü j L yanlıştır.Misâl: C £2Â>1 ı -ûıl = Hayret! Ç o c u k babasına karşı m ı gelir? 144. (ne kadar yavaş. L-İJJ= Gider.(ne kadarhızlı.Ü>l*vDaha önce geçen ( ÜQ*J ) kelimesinin tam zıddıdır. süratli) demektir. Çok geçmeden yaptığına pişman oldu.

Bu durumda. Yani. Misâller: % _ jjLj Ir-V. Bütün bu hallerde ( ij>y> ) kelimesidir. Edat. Ali'yi onlardan daha çok severiz. ( olacağı için mecrûr okunur. merfû' okunur. bu edattan sonraki kelime muzaf ileyh olunca.den başka) demektir. a m a Ali gibi değil. misâllerle konunun izahı yapıla­ caktır. temyizlerin nekre (belirsiz) ) nın ismi ( 80 .Gizli bir mübtedânın haberi kabul edilerek. jVl ju J üLUT Ş i m d i s e n i n k i t a p t a n b a ş k a bir k i t a p i s t i y o r u m . Yani. Bunda hareke belli olmadığından.. kesre verilebileceği gibi. _ J i j olması gerekir. alması gerektiği harekeyi ( ıSJY ) ya verir. Ali'yi onlardan daha çok severiz. . kelimenin sonuna bir de ( ) şeklini alır. o) Kelimenin bazan şeddesi kaldırılarak ( W ) şeklini aldığı olur. ( l i ) nın temyizi kabul edilerek mansûp da okunur. anlamında belirsiz bir kelime kabul edilir. anlamına gelen bu kelimenin. Bir de. oraya bak. zamme.. üLai\ J İ S l i = H a t i f t e n b a ş k a sınıfa giren olmadı. J i !<-< % İ l i k l i J**J = kelimesini de kullanabiliriz. istisna edatı olması yanında sıfat da olabilir. gizli ( (belirli) olması halinde mansûp okunamaz. Yani. Misâller: JL> ^yy. ( Jl ) nin benzerlerinden sayılan ( V ) bulunur. 148( MA ~ & ) Gibi. tesniyesi ( li ) eklenir. geniş olarak ele alınacak. YKS tjj** J i \J l i = A l i b u g ü n b i r k i t a p d a n b a ş k a o k u m a d ı . Hatta (gibi) kelimesinin yerine (kadar) J. bu husus bir benzeri olan ( ) bahsinde. yukarıdaki söz konusu durumlar göz önünde bulundurularak. B ü t ü n ö ğ r e n c i l e r i s e v e r i z . % = H Edattan sonraki ismin ma'rife & ). Çünkü. Kendisinden önce. haberi de. Daha önce geçti. alması gereken hareke. göz önünde bulundurarak manâ verelim. .Edattan sonraki isim nekre (belirsiz) ise. Bunun anlamı: (. Edattan Sonraki İsmin Harekesi: 1. Edat ( ol~» ) Jİ» dir. istisna kaidelerine göre müstesnanın harekesidir. Misâl: J i (ji) % Bu ( l i ) ( ) anlamında ism-i mevsûl veya ( \ s _ ) Bir ş e y . İstisna hakkında daha yeterli bilgi için ( H\ ) bahsine bak. z Ö ğ r e n c i l e r i severiz.( l i ) âid kabui edilerek. ) muzaf. yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz (gibi) kelimesini.Edatın. H e l e A l i ' y i . Anlamı bu bileşim sonucu: (Hele özellikle) demek olur. 2. Misâl: J i if— % İ l k ! ! J i J = Bütün öğrencileri özellikle de A l i ' y i s e v e r i z . sonundaki isim muzaf ileyh 3.

Misâl: Ijl» ü y r o J l j U İ I J w = F ı r ı n c ı h a m u r u e k m e ğ e d ö n ü ş t ü r d ü . ü j j JJaJI 'jLa = Çamur ç a n a k (saksı) oldu. İsim-fiil emir olan bu kelime. isim-fiil mazilerde teaccüp (hayret) anlamı s öbui = Ui demek olur. Bu fiillerin de sonlarına gelerek fâii almalarına engel olur. . ^ 1 » İ ) bahsine bak. çevirdi. Anla­ İsim-fiil mâzî olan bu kelimenin çekimli karşılığı ( bulunduğundan. Bu ve benzerleri 151zamîr ( >oY - : ' c&J ) fiilidir.^» Misâl: ijLfş>VI j ÖOÛaJl öv l i oüüi = Ç a l ı ş m a k t a iki öğrenci arasında n e kadar fark var! 150( \0 • — j l ? ) nin benzerlerinden olan bu fiil. (oldu. fiil-fâil yerine. diğer benzerleri: .NOT -iIÛ? [ : Bu fiil de. failinin tesniye anlamı ifade etmesi gerekir. Genellikle faili ile kendi arasında ( l i ) veya ( l i ) ile birlikte ( ÖÇ. Bu kelime. IjaJ -uil l i mı: (Ne kadar fark var!) demektir.lijîs" _ lijt _ lijjJ] gibi. oluşturdu) anlamlarında kullanılır. daha önce geçen ( Tam çekimli bir fiildir. Diğer çekimleri de aynı görevi yapar. Bu da diğer benzerleri gibi. Misâller: ûy«*i3l jU> hakkında geniş bilgi için. Daha önce geçti. Daha önce bu ( li ) nın ( j \ ) ve benzerlerinin sonlarına gelerek. l i şeklinde ( ) bulunur. isim-haber alır.^ OT — : Kalp fiillerinin üçüncü grubundan olan bu kelime. Misâller: 81 . dönüştü) anlamında kullanılır. hareke etkilerine mâni olduğunu görmüştük.1 4 9 . bu edatların isim cümleleri üzerinde. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. <i^j ) fiilidir._ ' jliJS . (yaptı. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için. çekimli karşılığı ( 1 5 2 . sus (konuşma) demektir. iki şey ) arasında farkın çokluğunu bildirdiği için. ( j£l ) bahsine bak. sonuna ( U )-i kâffe geldiğinden fail almaz. Hamur e k m e k oldu. 153. Faili devamlı gizli cJİ ).

Çoktan beri beklediğimiz gün geldi. Ö y l e y s e o n a b u ilgi n e y e ? Bu kelimenin asıl anlamı: (Uzadı) olmakla beraber. 1 5 5 . (geçti). 156-Nûl ( jljf : ) nin benzerlerinden olan bu f iil. gündüzün (öğleyin) bir işin yapıldığını ifade etmek için kullanılır. (oldu. (madem.. Bu fiil ve benzerlerindeki ( l i ) nın kâffedir. ili = = Yer yüzünde cehalet v e sefalet oldukça. f l j i ^ l IJJ> lil^L» = »loksîl Ü Ü> . fail değil fail almasına engel olmuştur. çoktandır. Bir nevi edat hükmündedirler. ÜÛ? Ly. !|** J>. Bu fiiller hakkında ) bahsine bak. göre. geçti) demektir. mastar anlamı verilen muzâri' fiil cümleleridir. Suti Tam olduğu zaman anlamı: (Kaldı) demektir. ^ i l Ls • J*^* Uzun bir zamandır beklediğimiz gün geldi. Tam veya ljl> Âi-Pl Jk J-k = B u nakıs olarak a w a kullanılabilir. Misâl: LiLaJI J bbÛaJI Ji? = Z i l ç a l ı n c a y a k a d a r ö ğ r e n c i l e r s ı n ı f t a k a l d ı l a r .NOÛ . Ali gündüz vaktini ç a l ı ş m a k l a geçirdi.. gizli olan ( Takdir. daha önce izahı geçen ( bununla beraber. 82 . Bu fiillerin fail olduğu iddia edilirse de. çoktan beri.. Ji Ali gündüzün çalıştı.J> = Ne ) kelimesi haberidir. Zaten anlamlarından da faile ihtiyaçları olmadığı anlaşılır. ( G e l m i ş k e n otur.•J İ İ : )nin benzerlerinden olan bu fiil. Nakıs olduğu zaman anlamı yukarıdaki zaman kaydıyla birlikte. 154( ilî" \ 0 İ . Cennet yapraklarından örtmeye başladılar. M a d e m geldin otur. ( U ) geldikten sonra anlamı değişerek. k e n d i s i n i b ı r a k m ı ş t ı . U>. Yer yüzünde cehalet v e sefalet olduğu sürece. Bu ve benzerleri diğer (başlama) fiillerinin haberleri.. uzun süre) anlamları ifade eder. Misâller: { 9 u n ( n ) g ü n d ü z ü n s ı c a k o l d u .^*4=r u^J^' J*_^Ji-U c^r lili? '=. mademki. onların (başlama) ifade edenler gruilli bundandır..£> (j-oli şeklindedir. yerine göre. devamlı ( daha geniş bilgi için. Kelimenin Anlamı: M a d e m o .çe.I J I J * Bizdeki (ne mutlu) kelimesinin Karşılığıdır.. Hatta (iken) karşılığında kullanıldığı da olur. Misâl: öjj'jf ö^*^z &&>j = jj ) siz gelen. . Misâl: m u t l u o n l a r a ! Kelime mübtedâ.

Tam çekimli bir fiildir. diğer normal fiiller gibi. ( benzeyen bu kelime de o ikisi gibi. Misâller: faili. Birinden başka bütün öğrencileri severiz. (sandı. fiil olması kesinleşir.IJL>IJ Iji İJİLJI L^J = Birinden başka bütün öğrencileri severiz. 1 5 9 . kendisinden sonraki isim (müstesna) mecrûr. zannetti) demektir. Burada (sayma) işi manevi olduğundan iki mefûl almıştır. sonundaki ismin harekesi yönündendir. Burada (sayma) işi maddi olduğu için bir mefûl. Hareke etkisi yönünden cer harflerine. (Sayma) işi maddi olduğu zaman fiil. j _ j | j J j l l Sjfij jA\ j J^l % = f Zenginlikte seninle ortak olanı dost sayma (sanma). Değilse. 158- >0A - İJ* : V> _ Cil> ) kelimelerine Her yönüyle daha önce izahları geçen. Kalp fiilleri daha çok bununla tanıtılır. anlamı her halinde aynıdır. Misâller: L_£JI J i "ji = A l i k i t a p l a r ı s a y d ı .\0\ : Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu fiil. fiil-i mazi kabul edildiği zaman da mansûp okunur. mefûlün bih nasbetmesi yönünden fiillere benzeyen bu edat hakkında daha fazla bilgi için. ( t->-Sfl_. Fiil kabul edildiği zaman gizli zamir ( y> ) dir. yoklukta (fakirlikte) s e n i n l e d o s t ( o r t a k ) o l a n d ı r . anlamı yönünden istisna edatlarına. Kelimenin isim veya fiil kabul edilmesi. Çünkü. (saymak) anlamına gelir. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder.üıl>_Vv> ) bahislerini oku. Yani. ( J_> ) nin benzerleri denir. bu ( t i ) mastariye edatıdır. isimlerden önce gelmez. 83 . O takdirde iki mefûl alır. Bak ( j£\ ) bahsi. bir mefûl alır. Şayet manevi olursa (sandı) anlamında kullanılmıştır demektir. Misâl: _JÜL jJ_> CJi __-_» A l i ' y i a r k a d a ş ı n s a n d ı m . dost a n c a k . cer harfi kabul edildiği zaman. Mastariye edatı olan bu ( ( i ). j>lj lü Jj»lj lü l i i-DaJI L_«j = ili__! L*J . kalp fiilleri dediğimiz ve ( JJ^J ) bahsinde izahları geçen fiiller topluluğuna (kalp fiilleri) yerine. Kendisinden önce ( £ ) gelmesi halinde ise. Diğer çekimleri de aynı görevi yapar.157->oV-y*: Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu kelime.

( İî-İ ) bahsi. B e l k i b a ş a r ı r s ı n . Umarım Anlamı: (Umulur. ^ i p l j . '«dfc = B e l k i o . Bununla beraber mastar anlamı verilir. belki. ( jİ ) li bir muzâri'dir. İnşallah sıkıntı dağılır. devamlı ( j j ) siz gelir. Misâl: JAJ ) »Jj 'je. ) ile kullanılır. Bak ( İ » İ ) bahsi.>1\ Devamlı mekân (yer) zarfı olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Üst. Misâller: Sıkıntının dağılması umulur.160( il? • : ) nin benzerlerinden olan bu fiil.N*\Y : ( SÜT ) nin benzerlerinden olan bu fiil. Bunun haberi olan muzâri' fiil de. j o i . Misâl: ^ '^jVj j ) Ali'nin gelmesi yak­ 'jjj ) gibi işler görür.plî^ j ^ Jll j i i = H a s t a a ğ r ı d a n a c ı d u y m a y a b a ş l a d ı . (başlama) anlamı ifade edenler grubuna girer. kullanıldığı olur. Misâl: J i 'j* c-üji Yukarı­ 1 6 2 . Geniş bilgi için bak. Bu ve benzerlerinin yalnız mazilerinin bu görevi yaptıklarına ve (başlama) anlamında kullanıldıklarına daha önce benzeri fiillerde. diğer çe­ 161-. inşallah) şeklindedir. ( ı $ . kullanılabilir. Bu durumda faili. ümit edilir.* ) dan sonra zamir gelmesi halinde. 'J\ ) • lj Muzâri' bir fiil olan haberi. genellikle ( ye benzer.l £ : ( Yani. Anlamı yönüyle de. i 6 3 . k a r a r ı n d a n d ö n e r . ( £>Js i l L i kimleri yoktur. Devamlı cer harfi ( dan indim. ö\ ( ) nin benzerlerinden olan ( İ P ) bu şekilde de ) nın başka bir kullanılış şeklidir. ( o' vJ^J' iS-^ = 9elir. laştı. gibi. sıkıntı dağılır. Bak ( 164-N"\İ -r^ ı: 84 . ( lASj ) ^'j> _ jJ^İM ) fiilleri gibidir. işaret edilmişti. beklenir. (Yaklaştı) anlamında tam fiil olarak. yukarı) demektir.n r . (ümit) ifade edenler grubuna girer. bahsi. Bu fiilin yalnız mâzisî var. " ' F D u yönüyle.

. 3. = *ı Ji kimseye Yavaş. son harflerinin harekesini kesre yapar.(Üzre) anlamında.. Ali'yi c ö m e r t b i l d i m . şart edatlarının verdiği anlamı verir.. üstünde.ya) şeklindedir. cümlenin anlamı: Başka bir iş bulursam okulu bırakmak istiyorum.. ' . - ( Ji ^iji ili Jj-^l J ciîh» j Ji J ~ * j jJjLİ\ 'Ja£\ = = A n n e m benden razı oldumu işler b e n i m için kolaylaşır. dikkat acele Sen kendine bak. üstüne. Anlamı yerine göre: (Üzere. Misâl: ) anlamında. . > • . devamlı isimlerden önce gelerek. SIZ 15. Misal: ) anlamında. . . sayıları az olduğu halde savaşta galip geldiler. i j j l i l Ji . 6. . Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. Tam çekimli bir fiildir. . isim-fiil emir Filân Ji = olarak şu şekillerde p ^ . .J J İ I iljJİ J ju Ji = B a ş k a bir y e r d e iş b u l m a k ü z e r e ( ş a r t ı y l a ) o k u l u b ı r a k m a k i s t i y o ­ r u m . Bu durumda edat. üzerine. et. ( IJI_. Misâl­ ler: ~ Kitabı sandalyanın üstüne koy. ' 'l'jJîi cJ-1» = İ j a I Ji J J O »Jİ İİ J) L>L_x!İ = Ji C\î£cZ_JJZ\ = ) anlamında. Misâl: ü J * ' J Ji Ü . Bu 165- no : Cer harflerinden olan bu harf de diğer benzerleri gibi. Misal: ve benzerleri hakkında daha fazla bilgi için. .Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu fiil. şu anlamlarda da kullanıldığı olmuştur. O k u m a k ü z e r e bir k i t a p satın a l d ı m . bu tür ( Ji ( VI _ J J _ jr£ ) kelimeleri de ( J\ S anlama geliyorlardı. bir nevi şart anlamı ifade eder.Halde (ra'men) anlamında. Fakat Allah'ın rahmetinden umut kesil­ m e z . Bu misâlde de görüldüğü gibi. Misâl: Ji 1£'JA\ Müslümanlar. Kitap m a s a n ı n üzerindedir.. üzerinde. > • . Onu bana getir. diğer çekimleri de aynı görevi yapar. Misâl: ju-JI J+£ -4i Ji J^JlUl «il J* iaJL H <J '«İ cJçi = İstanbul. Müslümanlar. Misâlden de anlaşılacağı gibi. (bildi) anlamına gelir. Ji jUi» ^ UI = Sİ ) gelir. . 85 kendi­ etme. İnkarcı cehennemliktir.(•* Jl 2Aile sofraya oturdu.ye... 45- ( j ( Jp ) anlamında. .a. demektir.e. üzre... de - ) lardan sonra ( ) den önce geldikleri vakit.i î l ^ILTağır ol. 1 .> ÇJi J J J i = j£l ) bahsine bak. bak. Misâl: Yukarıdaki anlamları dışında. Edat. Fatih M e h m e t devrinde fethedildi. . . aynı kullanılır. sayıları az olmalarına r a ' m e n savaşta galip geldiler.JLİi = _J_Jl' Jliii = nize bakın. Yani.

İillJk göre. : sonundaki zamir değiştirilerek. Orada izahı geçti. p i « i 1 ^ jjJLJL. •^M* . kullanılış yerleri aynı değildir. elifi hazfedilmiş soru edatı ( (Neden. Birazdan (biraz sonra. bak. 1 6 7 . ) ile birleşir. Bu edat da.^ : Cer harfi ( kelimedir. demektir. ). o * ) dan sonra mevsûl ( U ) sı gelebilir. U zaman anlamı ifade eden bir kelimeden önce geldiği vakit.. Bazan ( ( \s. bunun elifi ) şeklinde yazılır. nakletme. J*J = B u n a g ö r e . » ) sı ile. elifinin düştüğüne daha önce de 168- MA - : j i ) ile zâid bir ( jUa^\s. hikâye etme) vb. Cer harfi ( bahiste. gibi. hangi şeyden) Hangi şeyden U ) nın bileşimi bir » d e m e k t i r . ayrılma.) kullanılır. ) ın biraz önce yukarıdaki C ) sının da. . gibi. = Y a p t ı k l a r ı n ı z d a n s o r u l a c a k s ı n ı z . düşmez. bu ( 'jA\ y a k ı n d a ) y a ğ m u r y a ğ a c a k . Misâller: 86 .den.^ V . bu şekilde birleştiğine ve onun ( 169Bir cer harfi olan ( ö* )genellikle( 'öf ) gibi (. Ancak. ) ile.Kendisinden önce cer harfi gelmesi halinde hart olmaktan çıkar. mevsûl ( elifinin hazfedilmediğine işaret edilmişti. isim olur. anlamlar ifade eden fiillerden sonra. = L. soruşturuyorlar? edatı ( U ) nın cer harflerinden sonra gelişinde. ( U j i . 166Muhataba . cer harfi ( ^j'^s. Yukarıdaki ( J * ) bahsinin son i i L İ .<S&- vb. = Yakında.. aÇJLc _ j ^ l i i î j ^ i i kısımlarına bak. ( 'öf ) değil ( ö*. aktarma.. Jvlisâl: Soru Anlamı: î j / L i ^ işaret edilmişti. (Uzaklaşma. ) nın bileşimidir. şekillerde isim-fiil emir olur. Misâl: şr^ öf c ^ ^ Minberin üstünden indim. riva­ yet etme.dan) ekleri verirse de.. gibi.

asla) demektir. Misâl: s e n oruç tut. p<?= eki Babanın yerine verir. £>s_ = Y o l c u y a k ı n d a d ö n e r . zaman ifade eden kelimelere muzaf olması halinde zaman.- Sabahleyin. Edat... JiJ . Karşılık olarak gösterdiğimiz.. kullanılan bu kelimenin anlamı: (Hiç. 170- W'v- : Devamlı muzaf olarak cümlelerde yer alan bu kelime. (yanında. vakit) şeklindedir. (-a. -i) ekleri verir. -e. harf-i çerden sonra geldiği zaman (taraf. ULZZ olmaktan çıkar. zarf (mefûlün fih) olarak mansûptur. = 'çSjit . zarfıdır.'ö* — •••• u*. mekân (yer) anlamı ifade eden kelime­ lere muzaf olması halinde de. (.i-jJll'J_pl j i î j i (.. asla) kelimeleri gibi devamlı kendisinden önce olumsuz bir cümle geçer.ü i i j l i l j j = Senden asla ayrılmayacağım. okula istemeyerek girdi. Cenab-ı Allah'ın d i n d e n i n d i r i l m i ş t i r . nezdinde) şeklindedir. 171- WN - : Devamlı gelecek zaman zarfı olarak. mekân (yer) zarfıdır..Zaman anlamı ifade eden bir kelimeden önce gelişinde ( verir... gibi. zaman Misâller: çLaJI xs. Misâl: '^Jf'Js. Sonu zamme üzere mebnî olduğundan mahallen mansûp sayılır. zaman.. harf S a ğ t a r a f ı n d a n . Anlamı: Zaman zarfı olması halinde.in. * ) l i * ü . 3.çlkll J\ ji = iîi^il j * o / l i .iken. Misâller: v i v * j*- 4. j>-£ j i j-» = Ona.Bazı fiillerin mefûlü durumunda olduğu zaman. . midir? nez- ı«ilLaJI JLİC. mekân bu zarfı olur. Hacılar M e k k e ' d e n memleketlerine döndüler. v s j ^ . durum bildiren. Kitabım tül X£. = Şehirden çıkıp gittim.L * f * aşağıdaki anlamlarda da kullanılır. Kendisinden önce cer harfi gelmemesi halinde. Onun mahiyetini keşfetti. Mekân zarfı olması halinde de.erek) - B u n u n ' a beraber edat.. sizde *£jJI jic = misâllerde (yanınızda) Kışın. 1-(Yerine) anlamında. Bunlarda da. j Misâl: ) anlamı = Çocuk. Kelime. malı fayda vermedi. gibi. 2£ Hal. J-s^ 3 ^ iîaiAl ^Üaİll J Ü Ş İ = T r e n b i r a z ö n c e i s t a s y o n d a n u z a k l a ş t ı . 87 .'Ö* 'j ji» jlyûl Kur'an-ı K e r i m ._^lîf j i = Yazın. yön) anlamında isim olur.J&-\ l i % V » j ^ . '^C. (hiç.

) arasında fark yoktur. i l i İJJUU = Halit'in kendisini gördüm. hareke durumunu burada göreceğimizi söylemiştik. son harfinin harekesini kesre yaptık.J l » «li = Halit'in kendisi geldi. Kendisi bir hal üzere kaldığı halde. ( İjJli VI L>!A-ÜI * l i = nın yerine ( nan ( İjJli JI) yı örnek olarak. Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime. Misâller: . İstisna kaidelerine göre ( "JI.IS J & .ii li b^il V I Ujl f \l J5Ü _ o ^ l » . ( ^ ) ve ( ) ile kullanılış şekli vardır. devamlı mahzûftur.L. bu ikisinin hareke durumunu misâllerle izah etmeye çalışalım. . Bundan sonraki isim (müstesna) devamlı muzaf ileyh olduğundan mecrûrdur. kendisinden önce geçen bir kelimeyi te'kid için kullanılır. U** p*Lp İLr-i b a ş k a y o k .J L li ^ Vı çbdziı A> u _ J i i"JI. Devamlı bu zamire muzaftır. J-İJ ) nin ismi kabul edilerek merfû' 88 . Jlijr^ç^UaJliliinci cümlede mansûp oku­ ) ye verdik. Kendisinde.Kelimenin bir de. sonundaki zamir. te'kid ettiği isme dönen bir zamir bulu­ nur.) den sonraki müstesnânın. bahsini işlerken onun da. r-*4i J^jJI «l> = Adamlar kendileri geldiler.J l = > A l i m o l m a y a n bir a d a m g e l d i . Halit'ten başka bütün öğrenciler geldi. PJÎ Hâl olarak gelişine misâl: J\jj>\'jyuJ J İ I J J_J JbCkJI j i . ( Vl )ye )nın sonu elif-i maksûra olduğu için. Burada ( J*){ = Bende on dirhem var. <*~J. diğer istisna şekillerinde de durum böyledir. rrjuzaf ilevh olan müstesna. j i C . 173- NVr - : Kelimenin kullanıldığı yerler ve kullanılış şekilleri. Sıfat olarak gelişine misâl: j j t i JI. JJU* VI JI\ l i — j J l i JI> li ıc l li _ J i i J I . Misâllerle görelim. Bu bakımdan ( ) ile ( ^ J . İstisna kaidelerine göre. 1 . ( olacağından. te'kid ettiği isme göre değişir. gibi. belirli bir isimden sonra gelişinde de hâl olur. Böylece ikinci cümledeki is­ tisna şekli ortaya çıkmış oldu. j \ L İS'Jiil J i J i i = Ali s a v a ş a silahsız girmiş.İstisna edatı olur. J l » J i 2. 3. Öğrenciler öğretmenin sözünü ö n e m vermeksizin dinlediler. ( V I ) nın benzerlerindendir. Bu tür kullanılışında. IJÜU> ) mansûptur.172- WY - : Daha önce geçen ( o l i ) kelimesi gibi.S-_ıı . alması gereken harekeyi-müstesna muzaf ileyh olacağından-( verir. Aynı misâlde ( V l ) jjli ) de muzaf ileyh Bu istisna cümlesinde müstesna ( ) nin harekesini ( ) yü kullanalım.Nekre (belirsiz) bir isimden sonra gelişinde sıfat.

manâ verilebilir.\ ) kullanılabilir. kendisinden önceki fiile (. Misâller: ülJLai l-Ui = K a l k ı p h e m e n n a m a z k ı l d ı k . ) nin karşılığı ise. (-de -da) ekleridir. öncekinden hemen sonra aynı işi yaptığını ifade ) kendisinden sonraki kelimenin. başka yok. bu iki edatın karşılığı. İstisna konusunda daha geniş bilgi için. ^JLT. ö n c e öğrenciler bir m ü d d e t s o n r a d a ö ğ r e t m e n g i r d i . Bu misâlden de anlaşılacağı gibi. Kalktık hemen sonra da namaz kıldık. (değil) kelimesi de ) nün tesniyesi ve cemisi yoktur.ip) eki verir. Cümleyi cümleye atfettiği zaman ise.. (hemen) kelimesini de cümlede kullanmak yerinde olur. bu cümle de. Yukarıda edatın asli görevi belirtilmeye çalışıldı.okunabileceği gibi.i _ p ) nin anlamı (biraz sonra da) veya (bir müddet sonra da) şeklinde gösterilmişti. yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi. edatlardan sonraki kelimelerin. ( Atıf konusu için. bir nevi istisnadır.içip h e m e n sonra d a . birinci fiilden sonra ikincinin ara verilmeden yapıldığını ifade etmek için. kebabı yedik. Misâllerle izah etmeye f t çalışalım. daha önce izahı geçen ( etmeye yarar. Yerine göre. 89 . akibinde yaptığını belirtmeye yarar. daha önce geçen ( ( ^ Ji-î ) fiilini işletmele­ rindeki geçen zaman farkını ve öncelik sonralık sırasını belirtmek için getirilmiştir. ( Vl ) bahsine bak. h e m e n sonra da kebabı yedik. ^J^F ) takdirinde gizlidir. Bu iki cümle tarzı da. ÜJİTU j j i l lilU>l = Çorbayı. haberi kabul edilerek mansûp da okunabilir. kendisinden sonraki kelimenin. ) bahsine bak. Sınıfa. şeklinde bir cemi oluşturulmuştur. Bu ise. Bu türlerde de. birincisine benzer. Edatın bu görevi dışında daha bir çok görevleri vardır. öncekilerden aynı işi. Bununla beraber.= Bende on kalem var.er h e m e n s o n r a d a ö ğ r e t m e n şirdi. daha önce geçen müfred bir kelimeye atfettiği zaman. gibi. Bu durumda. aynı işi öncekinden biraz veya bir zaman sonra yaptığını ifade etmeye yarıyordu. Bu durumdan dolayı ( ( . Hem manâ hem hareke yönünden. f a > o n c e ö ğ r e n c j. ( p p ) gibi. öncekinden hemen sonra yani. ( ( c4 rJ ^ ( ) nin ismi ( JI. <-i ) müfred bir kelimeyi. Çorbayı içtik. sonradan ( j£Ş.Avnı misâli ( p ) ile tekrar yazalım. 174->Vİ-^: Atıf edatlarından olan bu harf de. ) e ( jjt ) ye karşılık olan (yok) kelimesi yerine. bu anlamı verir. yukarda da işaret edildiği gibi kendisinden sonraki kelimenin aynı işi. *I F*î>VIJZ£. > Jîo = = S ı n (JÜÛ Li^JI Jy&\ p i l i p LöLaJI L>bUaJI . Ancak. (Biraz sonra) ve (hemen sonra) kelimeleri ise. (hemen sonra da) şeklindedir.

isim cümlesi. şart edatı da. bazan (de) ekini karşılık olarak gösterebileceğimiz gibi. cevaba ben­ ) getirilebileceği gibi.Cevap ( <J ) si olur.*V ' ^ i U Buraya kadar yapılan izahlardan da anlaşılacağı gibi. zeyen kısmına da ( ri'ler ( k_i ı_i ''^J*^ jl jjûb jl (ât ^ i L İ Bazan anlam yönünden şart ve cevaba benzeyen cümlelerin. ( o ) getirilebilir. cevap cümlesi olması halinde de. daha ö n c e ö*& b U U b e n de sana ikramda kusur e t m e y e c e ğ i m . İşte bu ( ^ Türkçeleştirebiliriz. % CLSJ Lilîç * e** 1>* '*ü ( j ^ i ^ . olumlu veya ( *-i S ) ile olumsuz muzâri' fiillerin. ben de sana söz veriyorum geleceğim.1 . Bizdeki bu »» _ ) ler. şart fiiline bağlandıkları takdirde cevap cümlesi ) ler Türkçedeki (de-da) ekleri karşılığıdır. ÂiTJÂİl V j* <^*j> li) = öf <r>J& j j = Derslerini ezberlersen. ( ) getirilebilir. edatın uygun olmayan cevap cümlelerini şart fiiline bağlamaktan başka gcrsvi yoktur. cümleden önce nefî edatı veya ( jl ) bulunmaz. Derslerini ihmal edersen. sen de mü'min değilsin. edatlarından biri ile başlaması \'JJL> ^ > Ü(I Yukarıda belirtilen yerler dışında. Bu tür ( eklerin bir çok görevi ve kullanılış şekilleri vardır. cevap olmaya uygun değildir. Ancak. Söz konusu bu ( cümledeki (-de) ekine benzerler: «Sen beni davet edersen. Misâller: & . Eğer çalmış ise. sen d e sınıfta kalmazsın. Misâl: 90 . cevap cümlelerinin. S a v a ş t a n k a ç a r s a n . istek (talep-inşâ) fiillerinden biri ile başlaması veya câmid (çekimsiz) fiillerden oluşması veyahut da cevap cümlesi­ nin başında [ j i _ j 3 _ ^ _ L £ ~ _ C] harflerinden birinin bulunması gibi durumlarda cümle. N o t : Cevap cümlesi isim cümlesi olur. ( jj ) veya ( fil ) olursa cevap ( o ) sinin yerine ( ) kullanılabilir. göstermeden de bulunduğu cümleyi Çalışırsan. Daha önce geçen ( jl ) bahsinde de işaret edildiği gibi. ben söz veriyorum geleceğim. dt) jUi-U 'jLjji'^y^f bil ki s e n d e sınıfta kalırsın.» gibi. bu tür cümleler cevap ( ı-J ) si adı verilen bir harf ile. sen de başarırsın. J ^bJİ J U ^ JJ j l = Eğer beni ziyaret edersen. Bu muzâ- ) geldikten sonra merfû' okunurlar.» Biz bu cümleyi (de) siz de söyleyebiliriz: «Sen beni davet edersen. şu olabilirler. J I Î 'öf J £ İ J j ~ *JUc i LJ İ Î j l = o 'ş->_ j j = o n u n bir k a r d e ş i d e hırsızlık y a p m ı ş t ı . £>-jli İÎİL» £f'j^-j j U i b j j j l l o j j j l misâllerinde görüldüğü gibi. Günah işlersen cezasını da göreceksin. cevap cümlesinin [ j l _ Lct _ liüf _ Lî j ] halinde de. Misâller: £u*U cJti ^jjj L*Jj jl = j[ = ÎTT-U ) lere.

Bu tür ( «_i ) ler kendilerinden öncesinin. Efendim! Yedi çocuk babası olduğum için bana merhamet et.. talebin cevabı ^ J J J . sınıfı g e ç t i . umma (terecci).. Misâllerle görelim.. ) lerden sonra bu işin bölümleri.. Bundan dolayı bu harfe. (sebebiye) adını almıştı..den dolayı.KJ>'JL = yüzünü ve ayaklarını yıkadı. (zira) s e n k o v u l m u ş s u n . sonrasına sebep teşkil ettiğini anlatmaya yarar. kendilerinden sonra gizli bir ( 'jî ) ile muzâri' fiillerin nasbedilenidir. 3. ) si denen bir ( sine sebep teşkil eder.. o n a s e v i n i r l e r . sonrasına sebep teşkil _i ) vardır ki.S. Misâller: °çj>\ = O r a d a n ç ı k . Bu konuda. Ç o c u k . Ali a b d e s t aldı. Bu ( _i _ i ) lerden önce özet olarak.ki) anlamları ifade eder. Nuh A. o ediyordu. Jİ1 'j* ^ 1 ~ö\ ç j JU» *jj ç > Jsti'j - 91 .Tafsîl (genişletme) ( _j ) si. meczûm okunabilir. yapılan bir işi bildiren bir fiil bulunur. Bu türlerden önce. Başarman için çalış. Sınıfı g e ç m e s i i ç i n ç a l ı ş m a d ı . dersi e z b e r l e d i ğ i n d e n dolayı sınıfı g e ç t i . Ç o c u k . başarasın. dilek sayılır. Bir de bu türden sayılan. nefî (olumsuzluk) veya dilek (talep) ifade eden bir cümlenin geçmesi gerekir. dersi ezberlediği için sınıfı g e ç t i . . nida vb._r^J —• • b J .İ n s a n l a r a bir r a h m e t t a t t ı r d ı k m ı . -*fz£ pJ = Ç a l ı ş m a d ı k i sınıfı ->-pr) Çalış ki g e ç s i n . Rabbına nida etti. Bu tür ( _i ) lerin en çok kullanılanı. dersi e z b e r l e m e s i y l e sınıfı g e ç t i . h e m e n (bir d e ) onlar umutlarını keserler. bunun sonraki kısmı önce­ 1 i . Ç o c u k . Kovulduğun için oradan çık. yorulursun. _ f j j j ) lerin önceki kısmı. . dersi ezberledi k i .. Yorulmamak çok Çalıştın mı ki başarasın? Başarman için bu ç a l ı ş t ı n mı? Çalıştın m ı d a sınıfı g e ç e c e k s i n ? Yukarıda sayılan yerlerden nefî (olumsuzluk) dışındaki durumlarda ( _i olarak.. ( genişletilerek anlatılır. . ikllj L>l ÜİÎ I ^ J Û L Q J-jl = (jr Efendim bana acıyın! Zira ben yedi çocuk babasıyım. A m a k e n d i l e ­ r i n e y a p t ı k l a r ı n d a n d o l a y ı bir k ö t ü l ü k g e l d i m i d e .den. Misâller: *İJ. ellerini.. 2. . Türkçedeki (çünkü-zîra) kelimeleri karşılığıdır. soru.. bl>4->l J> = LJc-j için Jiii V = Çok ç a l ı ş m a ki çalışma. Bundan dolayı da. temenni. (tafsîl) edatı denir. b-ZjjJI JjJI J_i» = Çocuk. Misâl: Yukarıda izahına çalışılan ( adına ta'liliye ( ı_» jU>j _JÜU U>u JÜJVİ ) nin bazan hazfedilmesi halinde kendisinden sonraki fiil.için.Sebep (. S~** Ji. Ç ü n k ü .

şansı da ona yardım etti. aşağıdaki metni terceme ederek ( . şart edatıyla birlikte. 4-Fasîha (açıklama) ( o ) si. başlatmaktan başka görevleri yoktur. P o l i s e h a b e r v e r . Bu tür cümlelerde. öncesine atfetme imkanı yoktur. ^ Ü J I j i u . ) si: İsminden de anlaşılacağı gibi bu ( «-i ) ler. 92 kelimelerindeki ( o ) ler bu türdendir. şart fiili hazfedilir.Jüi J J . cevap cümlesinin başında bulunan bu edattan önce. «»i ) Konumuzun sonuna yaklaşırken. Bu edattan sonra da.Netice (sonuç) ( başında gelir. bu kelimeleri şekil yönünden güzelleştirir. Üçüncü misâlde edattan önceki kısım soru. Bilin­ diği gibi.Sahile gitmek istermisin? ^ ^ l v < l i j * > l ~ J I J i s ^ c J J İ . Başka bir görevi yoktur. O h a l d e s e n d e o n a y a r d ı m e t .S a h a d a bir g ü r ü l t ü o l d u . ( tısız. Yani. Misâller: U ' J ü l Ü l a j i C j J 4 Î I I J J i '<cfJj = elde etti. 5. 7. Nihayet (sonunda) sene sonu sınıfta kaldı. [!taîi . öncesinin (dilek) kipi olması halinde ortaya çıkar. Daha önce geçen ( ^ ) bahsinde de işaret edildiği gibi. siğa (kip) ti ) ler. Keşke gitmeseydi. Bu durum. Misâl: İJ^LJ 'Sö\ İJİ — '»Lu-UJ oUl'iS" öLS" fil j^T 'S>J\ IOABU a d a m f a k i r d i r . müstakil bir cümle kabul edilir. birbirine atfedilen cümlelerin. hazfolan bu cümleyi hissettirdiği. Sonunda (nihayet) gördüğünü o ) si: Bu ( o o jJ ) lerin cümleleri ) bahsine bak. birinci ve ikinci misâllerde edattan önceki kısım haber. gayret etti. öncesinin haber (bildirme) kipi veya sonrasının haber. Misâller: 'jiLL ^Ull j î l L = Öğretmen gitti.Rabbım! Oğlum benim ailemdendir. emir de temenni de (dilek) sayılır. Atıf konusunda geniş bilgi için ( 6. atıf görevi yönünden birbirine uyması gerekir. birinci şıktaki cevap ( «J ) sinin aynıdır. ileride açıklaması gelecek olan. Bu edat. zaittir. neye vardığını ve nasıl sonuçlandığını özet olarak. Bu ( o ). Edat. cümlenin.IİU-UAİ] lerin diğer anlamlarını görelim. Ancak. Açık bir anlamları olmadığı için zait oldu­ yapamadıklarından kendilerinden sonraki cümle öncesi ile ilgisi olmayan bağlan­ ) ler. ikincide de emirdir. cevap cümlesi olmaya uygun olmayan cümlelerden olduğuna dikkat etmek lazımdır.S U L İ . edatın sonrasının dilek (talep-inşâ). yapılan işlerin sonunun ne olduğunu. Soru da dilekten sayılır. cümle başlarında bulunur. Kendisinden sonraki cümleyi. anlatan cümlenin Lwji jç£ J_ J> o LJLkJI 3*^1 Ö ğ r e n c i d e r s l e r i n i i h m a l e t t i . J>) j F a k a t o. Görüldüğü gibi. sonrası haberdir. bu adı almıştır. .İsti'nâfiye (başlangıç) ( o ) si. dedi. ç a l ı ş t ı . açıkla­ dığı için. birincide edattan sonrası temenni.Tezyiniye ( kelimelerden önce gelerek.L J I J I JJLS\ B ü t ü n i n s a n l a r g i t m i ş l e r . Bu tür ( ğunu söyleyenler de vardır. bazı gayret göstermedi.

Derken. ama. bir kurt gelmiş bunları görerek: Bu adam.. .den dolayı. Kendisinden önce devamlı zâid bir ( _ i ) bulundu­ ğundan. bunun üzerine.oLs < ~ ç _ t .. »cljj LÎ Jİ. Fakat yoluna yabani bir domuz dikilmiş. fakat.. Misâl: I = Kitapları elliye.jf \ lif. j>. .ip. buraya alınmıştır.. Bunun üzerine kirişi koparıncaya kadar kemirmiş. 1 7 5 . (hemen sonra da.. yayı elinden düşürmüş.. Bunun üzerine avcı. devamlı (hâl) olarak gelir. ona bir ok atmış. Misâller: 'JA\ JjJ liÛ = o-^ öl V. demekki. ikisi de ölü düşmüşler. işte. Diğerlerini de yarına ve öbür günler için saklarım demiş.. o halde.için. yukaıdaki izahlardan da anlaşılacağı gibi...« <ui oiij iJC—L »GJi 4 ji^» *--' ~t'Û . ok hayvana isabet etmişse de. A n l a m ı : (Daha az._JI j^UI j»iî j (> ) .ki.^ l i . artık) anlamları ifade eder. Bunun ve bir sonraki kelimenin ( o ) lerineatifedatidirdiyenlerdeolmustur. *Jj~« ÛU? ^>jj AJLİÖ I ÇIi» v pVjJc. ( ^Ül_ ) şeklindedir. Aslı ( IJL&L? ) 93 . beni uzun bir müddet beslemeye yeter. daha aşağıya) demektir. nihayet.den. o takdirde. öyle ise. . . zîra. hemen sonra da geyiği yüklenip geriye dönmek üzere evinin yolunu tutmuş.. Özet olarak ( o ).. kopunca da yay fırlamış kurdun boğazına çarpma­ sıyla ölmüş. çünkü. daha aşağıya satın aldım. işte bak.fi) 176-\Y1 - : Bu da yukarıdaki kelime gibi.y^-\ *-jİÜ> 'V*? »—jj^l» !&Xi. Fakat ben (önce) şu kirişe başlayıp yerim ve günlük (günümü) onunla idare ederim. Hatta yerine göre. A*Wj £_ I JJ* gJuc» .>Y0 —bULJ» : Cümlelerde devamlı (hâl) olarak gelen bu kelimenin aslı. demek. bizdeki (ya) kelimesinin yerinde de kullanılır. »ji p^üfî 11 . bu geyik ve domuz. . ö ~. sonunda. gelmek istemezse.> ~ l l û> *->jli» Avcının biri yanına okunu yayını alarak. ava çıkmış ve biraz gider gitmez bir geyik vurmuş.V*îjJ ' t r ^ ' } î« t y öf CjÜsî ij^r-» -«JLJL j>. hemen. domuz avcıya yetişip dişleriyle ona bir darbe vurmuş ki.. İ Ç J£jj . İ _ IJU . yerine göre..P 1 » ^ = Y a Y a yağmur yağarsa..y^\i u?^"-> .

Muzaf olarak kullanılışında muzaf ileyhi zamir olur. Şu halde bu kelime (üst. itli j ^ i ljjb= B u o n d a n d a h a ü s t ü n d ü r .J ^ j ^ J İ y & j l j j r * ' *J! ST E v e t .den fazla ve . ikLDl 1 7 8 .. daha fazlaya satın aldım. dil = Bir a y d a n f a z l a i k a m e t e t t i m . Bu kelime de daha önce geçen ( ) gibi sıfat da olabilir. . Lu-Lai tezyiniye ( . kelime.şeklinde olmakla beraber. Askerler düşmanlara h e m e n ateş ettiler. üzeri. ) kelimesinin tam zıddıdır.. Bak ) si bölümü. (üst. daha fazlaya. JJI. buraya alınmıştır. gibi.J İ«l»y. gibi. Misâller: Ji> = jjjıJI Ji. Nadiren isim olarak kullanıldığına da raslanabilir.WA . iJlîyjJI Z'jûS ÖF J>jJI B u a d a m y u k a r ı k ö y d e n d i r . Bununla beraber zaman ismine muzaf olması halinde. yukarı.wjs-Jj = On beşe. Misâller: 1-itLai j * Üjjjî = Bu günden itibaren seni ziyaret e d e c e ğ i m . gibi. şu anda) anlamlarına gelen bir zaman zarfıdır. dokuzdan daha fazladır. gibi. Yerine göre (artık) kelimesiyle de Türkçeleştirilebilir. H e r ü ş ü n bir a s ı v a r d ı r . e ğ e r siz s a b r e d e r . üzeri) anlamları yanı sıra yerine göre ism-i tafdîl gibi manâ ifade etmektedir. ^ji J > J = H e r ü s t ü n b i r a l t ı v a r d ı r .. daha yukarıya) şeklindedir.\j'J> : (Hemen.J Jt^î^li* 'PFJJ* ÖF. harf-i tarifli veya muzaf olarak da kullanılabilir. bundan böyle. Zarf olduğu için de son harfinin harekesi üstündür. Bu şekilde belirsiz olarak kullanıldığı gibi. Görüldüğü gibi harf-i tarifli kullanıldığı zaman kendisinden önce cer harflerinden u^^*«aiSiwbÜI ÖF fS^. Bu misâlden de anlaşılacağı gibi.. Bu durumda kendisinden önce cer harflerinden (ÖF ) bulunur. A n l a m ı : (İtibaren. muzaf ileyhin görevini alacağından zaman zarfı da olur. gibi. IJ'JI On. Bu da onun gibi ö'j* v^P' ~ K i t a p s a n d a l y a n ı n ü z e r i n d e d i r . - s'y^ ^ jl ^ = H e m e n Ali evine döndü. 177-\VV-^: Daha önce geçen ( cJ2 mekân zarfı olarak kullanılır.den üstün) anlamları ifade etmektedir. P e y g a m b e r e d e i t a a t s ı z l ı k t a n s a k ı n ı r 94 . devamlı zâidbir ( SJ ^) ile kullanıldığından. Sıfat olması dışında genellikle muzaf olduğu için harf-i tarif ve tenvin almaz. j Û I îj2Ll JÛ?İ ( Ji*) bulunuyor.

sanız, onlar da h e m e n sizin üzerinize g e l e c e k olurlarsa, Rabbiniz size nişanlı nişanlı beş bin M e l e k yardım olarak gönderecektir.

179- W \

-İt-İ


|y ) şeklinde _i ) ile kullanıldığından, bu bölümde yer

İsim-fiil muzâri' olan bu kelime, (yeter) demektir. Aslı ( olmakla beraber, devamlı zâid bir ( Jaîi ^Vul XJt- j » = kullanıldığı olur. Misâl: almıştır. Sonu sükûn üzere mebnîdir. Misâller:

B e ş k a l e m a l y e t e r . (Yalnız) anlamında da Jai- yÜÜ-M jûy =

Y a l n ı z i k i ö ğ r e n c i g e ç t i . Kelimenin çekimli karşılığı ( lışı ve anlamı yönünden, daha önce geçen (

<j&i

) fiilidir. Kullanı­

) kelimesine benzer.

1 8 0 - ^A• - ı i : Bir cer harfi olan bu edat, diğer benzerleri gibi, kendisinden sonraki ismin son harfinin harekesini kesre yapar. Genellikle Türkçe karşılığı (-de, -da) ekleridir. Misâller: _ . ^ . „ İ » U I j Î>JL j Û i ^ J l ç^J = j y adı.
; W t a | t | m s a h a d a t o p 0 n

İ/UJI j Ç'j \Z_\j = 1- (

O r m a n d a bir k u r t g ö r d ü k . Bununla beraber edat,

şu anlamlarda da kullanılır. ) anlamında MisâHer: XA\

j ö j l l Jl clufj
j ^JJÜ I

= -

Şehire akşamleyin ulaştım. Kar kışın yağar.

2- (İçin) anlamında. Misâl: ijld Î*S" 4- ( Çf A "-^ ~ *
L J a â =

j jJL> i_J»â = H a l i t t i c a r e t i ç i n g i t t i . Eli h ı r s ı z l ı k t a n d o l a y ı k e s i l d i . İnsanlarla b e r a b e r giriniz.

3- (...den, ...den dolayı) anlamında. Misâl: ) anlamında. Misâl: u-ÛI »jukj Vl o l j > U I j . J IjJİ-İU = U =

5- (Karşı, göre) anlamında. Misâl: Onun serveti diğer servetlere göre, ( k a r ş ı ) p e k a z d ı r . Cer harfleri hakkında geniş bilgi için, bak (-<) bahsi.

181->A>-J^

:

Daha önce geçen ( j i j ) kelimesinin tam zıddıdır. Genellikle zaman zarfı ve muzaf olarak kullanılır. Son harfinin harekesi zarf olduğu için mansûp veya ( öf ) ile mecrûr olur. A n l a m ı : (Önce) demektir. Misâller: i L j l d l öf c^J= Okuldan senden önce çıktım.

95

f^Jl

l'ji j l j

JI'J jj =

.Bu g ü n d e n ö n c e s e n i g ö r m e d i m .

Bazan kendisinden sonra gelmesi gereken muzaf ileyhin gelmemesi halinde edat, zamme üzere mebnî olur. Misâl: OFJ Allah'a aittir. ( ÜF Y'J
=

(Ondan) önce de sonra da, emir "iCÎ ) Ö n c e d e n demektir.

) şeklinde geldiği de olur. Bu durumda kendisinden 'J* ) bulunsun ister bulunmasın Türkçeye mekân zarfı olduğu görülür.

sonra muzaf ileyh tamamen yok edemektir. ( Görüldüğü gibi, edattan önce, ister ( çevrilirken, ( Bazan, 'JF mekân ismine muzaf

) varmış gibi (-den) eki almaktadır. olarak O k u l d a n ö n c e , gibi.

ÂLjjlI j l s =

182-

Ut .

:

Bu kelimenin üç türlü kullanılışı vardır. 1 - Devamlı fiillerden önce gelir. Kendisinden sonraki fiiller haber (bildirme) kiplerinden olur. Yani; bu edattan sonra dilek (talep) ifade eden fiiller gelmez. Fiil ile arasında yabancı bir kelime bulunmaması gerekir. a) Mazilerden önce gelişinde, fiile kesinlik kazandırır, (-di) li geçmişi, (-misli) geçmişin kesinlik ifade eden şekline dönüştürür. Misâller: jÜT U j l i f 1 5 = x LÜT j j j Mxf Bu tür (1x5 il» 1 5 = x Olan olmuştur. j l J - i U J - J Ji D o ğ r u d a y a l a n d a o l s a ; d e n e n d e n m i ş t i r . ) lı fiillere (-misli) geçmişin hikâyesi şeklinde de manâ verilebilir, G e l m i ş t i , gibi. Fiil çekimi bölümüne bak. ifade eder. Misâller: Ljji^JI J j - i i 1 5 = x Yalancı doğru söyleyebilir. Bazan y a l a n c ı d o ğ r u söyler. B a z a n y a l a n c ı n ı n d o ğ r u söylediği olur. F'jJ\ 'J»Lİ\ \y\U 1 5 B e l k i b u g ü n y o l c u d ö n e r . B u g ü n y o l c u d ö n e b i l i r . x Edat, bu tür kullanılışında ( 2( LL> j l l o lülx5 vardır.(1) bj ) ye benzer. Bak, daha önce geçti. anlamında isim olarak kullanılır. Misâl: ) gibi (yeter)

b) Muzâri' fiillerden önce gelişinde; (bazan, ...ebilir, belki, olur ki) anlamları

S a n a bir d i n a r y e t e r . Sonu sükûn üzere mebnîdir. Cüm­ ve anlamı yönünden daha önce geçen *-* (

lede bulunuşuna göre; son harekesini değiştirerek mu'rap kabul edenler de Kullanılışı { L-L> _ liaîi] ) kelimelerine benzer. Ancak, bundan önce ( ) gelmez.

3- Kendisinden sonra mansûp bir isim gelmesi halinde, isim-fiil muzâri' kabul edilir. Anlamı, bir önceki gibi; (yeter) demektir. Anlamları aynı olduğu halde, bu, isim-fiil olarak kendisinden sonraki ismi nasbeder. O ise; kendisinden sonraki isme muzaftır. Misâl: çekimli karşılığı ( failidir. jlijj Ü i A l i ' y e bir d i r h e m y e t e r . Kelimenin jlLi ), kelimenin ^J&^ ) fiilidir. Cümlenin sonundaki (

96

183-

>At - ^ İ ;

Bu kelime, daha önce geçen ( '^Jc) kelimesiyle aynı anlamda kullandığı halde, zamanları ayrıdır. O, gelecek zaman için kullanılıyordu. Bu ise, geçmiş zaman zarfıdır. Misâller: laî üilii- bJjîTU = Sana asla yalan söylemedim. Sana hiç yalan söylemedim. ^ 'JJ.\ ^ ^ i î *J = A s l a r a k ı i ç m e d i m . Karşılık olarak gösterilen (asla - hiç) kelimeleri gibi, ( ^ ) dan önce de, (olumsuzluk) geçmesi gerekir. Sonu zamme üzere mebnidir. Bir zarf olduğu için mahallen mansûp sayılır. Bak ( '^'j*- ) bahsi, daha önce geçmişti.

184-

NA£ -

$5

: ) fiilleri gibi, kâffe ( öj U ) sı gelip fail ) ve benzerlerine gelerek bu edatların isim

Bu fiil de (

illi _

alması engellenen fiillerdendir. ( mâni olur. ( U ) nın, bu fiillerin =

cümlesi üzerinden hareke etkilerini kaldırdığı gibi, bu fiillerin de,

fail

almalarına

faili

olduğunu söyleyenler de vardır.o) Misâl: U - u-J ) gibi olumsuz bir

üSCJOl 'JJIU Ijıi
manâ ifade ettiği olur.

T e n b e l (kişi) nadiren başarıya ulaşır.

A n l a m ı : (Nadiren) demektir. Bazan da, (

185-

>A 0

- ^

:

Kullanılış şekilleri ve görevleri: 1- Benzetme (gibi) anlamı ifade eden bir cer harfidir. Misâli: ^aJÜIİ" c J J l İİA Bu ev k ö ş k gibidir. Bu ev k ö ş k e benzer. Çoğu kez, kendisinden sonra mastariye ( U ) sı gelir. Bu durumda, ( U ) dan sonra fiil cümlesi gelir. ( J ), fiilin mastara dönüşmüş şeklini cer eder. ^ l
\J> ÎJJIÎLÎ'{j~>\=

Babanı saydığın gibi, öğretmenini de say. ) anlamında isim kabul

Edatın bu şekilde kullanılışında, (

e t m e k d e mümkündür. Bu t a k d i r d e , kendisinden sonraki cümlenin mastara dönüşen şeklini, muzaf ileyh olarak cer eder. Bununla beraber, ( C ) nın kâffe olduğunu, ( J ) nin bundan dolayı cer edemediğini, ancak kendisinden sonraki cümlenin tümünü, daha önceki cümleye benzetme.görevinde bulunduğunu söyleyenler de v a r d ı r . ( U ) y ı , m e v s û l ( U ) sı k a b u l e d e n l e r d e y o k d e ğ i l d i r . <i) ... l«J = 2- ( N a s ı l k i , n i t e k i m , demektir. ) zamirinin, fiillere, isimlere ve bazı harflere bitişik şeklidir. ^lej

97

onların mukarebe (yaklaşma) grubundandır. fiillerine benzer. ( [ Is&j! _ L»jîT] Nerde ise.İsim cümlesinden önce gelerek. Bazan (idi) <> jl5" JI Cenab-ı Allah çok Wj 2. genellikle ( j î ) siz gelir. Diğer çekimleri de. Misâller: ÜÜİ ai'i _ vb.Bazan cümlelerde zâid olarak gelir. Nakıs fiillerden olan bu kelime. 186- \A"\ .Slff . Eksik çekimlidir. ÛÜ? Js = LI£ G a y r e t l i bir ö ğ r e n c i o l . mütbedâyı kendisine isim olarak hareke­ sini olduğu gibi bırakan. yer alır.oldu) vs. Yani. nakıs fiillerin başlıcalarındandır. Tam çekimli bir fiildir. (bulundu . Nakıs fiiller. Daha önce geçti. (idi) demektir.Fiil. isim-haber yerine. (İdi) fiilinin. Misâl: ü_iy İl—il ö-T LL» A k ş a m olunca durduk. anlamlarda kullanılması halinde tam fiil olur. Haberi olan muzâri' fiil. Bak._&J » _JL vb. Bu ve benzerleri N e r d e i s e . Türkçede başka çekimi olmadığı için. Bu da genellikle teaccûp ( U ) sı ile fiili arasında bulunur. tam olarak da kullanılabilir. s u s u z l u k b e n i ö l d ü r m e k ü z e r e . C ^ İ _ İ ^ J l Sliü = ) anlam yönünden.ol) şeklinde. Bak ( ^ Û J ) bahsi. aynı görevi yapar.J>^l j-»" = A d a m z e n g i n i d i .İşaret isimlerinin sonunda hitap zamiri olarak. güneş batmak üzereydi. Diğer anlamları için ( (az kaldı. biz ( jÜT ) nin diğer çekimlerine karşılık. 3. Orada geçti. Misâller: JJ_~ül C O L ? = Güneş battı batası oldu. A d a m b u n u n l a z e n g i n o l u r . Misâl: !£so" L K ' «iöli = Bahar n e güzel idi! 98 . Yukarıda işaret edilen anlamlar dışında.Misâller: -IJlls» . Türkçe karşılığı. = yerine (dir) kullanılır. fâii alır. ( \\ ) bahsi. Yalnız mazi ve muzâri'i vardır. isim-haber alırlar.İ > £ : Kullanılış şekilleri ve çeşitleri: 1 ._JÇL-F . 187-NAV . L-H- J=rjJ' oj^-i. az kalsın) kelimeleriyle de Türkçeleştirilebilir. Misâl: merhametlidir. 3. haberini de kendisine haber olarak nasbeden. Yani. i l l i j î ) bahsine bak. ( jlif ) nin diğer çekimlerine karşılık gösteririz. Misâller: llic. (olmak) mastarından (olur . ( _ Ü ) ve benzerleri) diye bununla tanıtı­ »T lırlar.

) iki Jj daha sonra ( jÛT j ) bahsinin ikinci şıkkında bu konu işlenmişti. Bu da benzerleri gibi. câmid (türememiş) isimlerden olursa. Bazan jj ) inden sonra da kendisi hazfedilir. { j V tir. o n u n i y i ­ l i ğ i . Hayır ise hayır. edatın haberi.4. ( 'J ) peşinde geldiği zaman ismi ile D e m i r d e n d e o l s a bir y ü z ü k a r a y ı p b u l .4*** ( . şayet. ) nin muzâri'nin meczûm olduğu hallerde. haberini raf'eder. Misâller: 'jj. ismi ile birlikte hazfedilmiştir. sanki. ( oJtfîil İJLfiİŞ cJJ UJ = C ) getirilmiş­ S e n ç a l ı ş k a n o l d u ğ u n i ç i n . ayrı yazılarak ( cJÎ jj ) ile ( li ) hazfedilerek.Bu fiil. yerine bir ( ) nin ismi olan ( J b ). 1 8 8 . b e n d e ç a l ı ş t ı m . isim-haber alır. gibi. Misâlden de anlaşılacağı ) den sonra gelen ( j l ? ) hazfedilmiş. durumlarda hazf söz konusu olamaz. benzer) anlamlarına gelir. i j b ^ LrS [ r . k ö t ü l ü ğ ü ( f a z i a l ı ğ ı .\AA : Bu kelime. kendi­ sinin peşinde bitişik bir zamir veya sakin bir kelime gelmediği zaman geçerlidir. Bak ('^15" ) bahsi. şer ise Görüldüğü gibi. ismini nasp. türemiş (müştak) isimlerden olursa.e k s i k l i ğ i ) k o n u ş m a d a b e l l i o l u r . Bu da mastariye ( b â ^ > l İJlfiaf c3" j V gibi. gibi. Misâl: iiÇ JJ jj& Jj _ j & ) da hazfedilerek JJ _ JJ f şakin bir Daha araya geldiği için. İkinci durum. Ö£ L-ÛI _ ^ J * £ s j£ 1 C i j j J U l ^ l oy. ( ) şekline dönüştürülmüş. O y s a . sanki).* . ismi haberi kalır.\ K \ . Bak. ) ile. (güya. benzer) kelimeleriyle Türkçeleştir- 99 . Misâl: ). bu iki misâlde ( jl£ gelişinde mümkündür. = 189. ) birleştirilrniştir. (güya.«J S u s k u n l a r d a n n i c e l e r i n i g ö r ü p h o ş u n a g i t t i ğ i olur. ( jl? ( Ûj ( sonra.*jl!f : ( jj ) nin benzerlerinden olan bu kelime. Genellikle şiirlerde bulunur.* JL»] j j J Jj> İnsanlar işİedikleriyle cezalandırılır. ( şeklinde kalır.£ û- 'cr^l = [1. ( j j j ) hazfedilir. (gibi. Orada geniş açıklaması yapılacaktır. şart edatı ( birlikte hazfolur. jl ___ şerle. Misâl: (JLÎKİJI j *Laiİ jl Â5ilî j vjC 'viÜ *^»li» cSy û. ( jiüf ) kelimesinin hafifletilmiş şeklidir.

A l i bir a r s i a n a b e n z e r .. kalmaz. Hafifle­ ) de olduğu gibi şe'n zamiridir.Ji ) harflerinden biri bulunur. Misâller: > U Üs. ) şeklinde gizlidir. Edat bu durumuyla ( Zaten ( jüT ) nin ( J\ ) ile ( J) diği zaman bunun da ismi ( ). JJIL? ) in bir başka yazılış şeklidir. Bunun sonucu olarak da isim cümlesinden önce gelme özelliği kalkar. Kendisinden sonraki cümle Fiil cümlesi gelişine misâller: !^>jJl Jt. misâller: ! £>jl\ J l Ö j î _ J lil? = /jcd Sanki ölüme götürülüyorlar! *Js. Kendisinden sonra fiil cümlesi gelmesi Bu edatın anlamında yerine göre (gûya-sanki) yerine (.i V U Ö * J J J 'JZ halinde cümle ile edat arasında ( ) den farksızdır.jÜT G ü y a Ali c a h i l m i ş . Fiil cümlesinden önce de gelebilir. ( J& âJ ) nin bileşimi olması uzak değildir. mişcesine) de kulla­ nılabilir. Orada açıklaması yapıldı.^ N . Güya Ali cahildir.mek yerinde olur. fiil cümlesinden önce de gelebilir. Edatın bu ( U > ) Bir önceki ( geldikten sonra cümle üzerinde hareke etkisi kalmaz.. hafifletilir. Anlamında ise bir değişiklik olmaz.^ : Bu edat bir sonraki ( benzer bak. İsim cümlesi gelişine misâl: < i ^ . Misâl: ı jjbU. Bununla beraber ( ' j l ? ) şeklini aldığı zaman isim cümlesinden önce gelme özelliği ) şeklinde şe'n zamiridir. Ancak. Her yönüyle ona 100 . ( _ts' ) ' cümlesi üzerinde hareke etkisi aynı kalır. U Ü & 'jl? = ) şeklini alır. Bu edat da diğer benzerleri gibi.U f ö : 'JjS ) nin kâffe ( U > ) sı ile bileşimidir. Şe'n zamiri için ( J\ ) bahsinin sonlarına bak. A l i b i r a r s l a n g i b i d i r . İster fiil ister isim cümlesinden önce gelsin ismi devamlı ( __ JÛ-İ J J gibi ismi ( Anlamı.İJl? J İ N L J = C a h i l m i ş c e s i n e susuyor! 190- S\ • . üt? = G ü y a A l i bir ş a i r m i ş ! ı 1 9 1 . isim J\ ) ye benzer. Sanki Ali cahildir. cJtj j i öl? Bu misâllerden de anlaşılacağı J J . ( 21? öl? 'JZ de isim veya fiil cümlesi olarak haberi olur.

işaret ismi ( anlamı (böyle) demektir. mefûlü mutlak olur.Türkçedeki (nice-çok) kelimesine karşılık olarak kullanılan bu kelimenin anlamında kapalılık olduğu için kendisinden sonra (beyaniye) adı altında bir ( öf ) gelir. çok öy>}\\ ( U U J& = Suçlular çoğu k e z p i ş m a n olurlar. Jjsj J 'LT? öf 'öi^J = 9' b L Edatın i'rabı: Edattan sonra gelen fiil lâzım (geçişsiz) veya müteaddi (geçişli) olur. Misâller: ıLilaJI j v—j ^-JÛ? öf ö$ ~ !4?IJ* yliS 'öf 'Ö>S£ = - Nice öğrenciler sınıfta kalmıştır! Nice kitapları okumuşumdur! Bu misâllere sırayla: Öğrencilerden niceleri sınıfta kalmıştır! Kitaplardan nicelerini okumuşumdur! şeklinde de rrianâ verilebilir. Misâl: ! oyll. Edat mübtedâ olunca haberi de ya cümle veya şibih cümle (zarf.p) 1 9 4 . Bu ( önce zaid olarak gelir. Misâl: ı c ı j j Jo 'öf ö$ ~ Nice ülkeleri ziyaret etmişimdir! Ülkelerden nicelerini ziyaret etmişimdir! Edattan sonraki fiilin bir kaç defa tekrarlandığı ifade ediliyorsa o takdirde edat. Bu ( öf 1 ) edatın temyizi (açıklayıcı) olan kelimeyi cer eder.<2) 1 9 3 . Temyizleri cer eden ( 'öf beyaniyedir.o) ) ler. faillerden. A n l a m ı : (Çoğu kez. ) nın bu fiillerde fail durumunda olduğunu iddia edenler de vardır.~>y> Edattan sonraki ( 'öf ( 'öf ileride de işaret edileceği gibi ( Ö* öy* ~ Nice defalar sefere çıkmışımdır! ) e zaid diyenler olmuşsa da temyizden önce öf ) in beyaniye olması daha uygundur.\SX : Bu fiil de daha önce geçen ( ( U defa. mefûllerden. bu fiilin öne alınmış mefûlüdür. çokça) şeklindedir. car-mecrûr) olur. Edattan sonraki fiil mefûlünü almamış müteaddi bir fiilse o takdirde edat. kendisinden önce gizli olan bir (hâl) e müteallaktır. Car-mecrûr. Kendisinden önce olumsuzluk (neti) veya soru edatların­ dan birinin geçmesi şartı da vardır. mefûlünü alırsa edat mübtedâdır. mübtedâlardan ) zaid değil öf ) zaid olarak gelmez. Misâl: fi ) nın bileşimi olan bu kelimenin <Ş&'JJI'^= Niçin böyle yürü- 101 .^ i . Misâl: IİQ? _ \JÂ ) gibi sonuna kaffe ) sı gelmesi sonucu fail alamayan fiillerdendir.l j £ : Cer harfi ( i) ) ile.

1 'J\ c 4 * i = B u n c a d e f a l a r ş e h i r e g i t t i m » 196- jt-<_/ fi _ l i ? ) bahislerine bak. fakat varmış gibi okunur. « B a n a .' IJ_S ) ya (işte öyle). ( IÜT _ ljjT ). İmla yönünden ( ( ıi ) nın. b u n c a ö ğ r e n c i g e l d i » de fâii. ( liij .J li ) getirilir. [ i & j j _ il?] fiillerine benzeyen bu fiil nakıs fiillerin mukarebe (yaklaşma) ifade edenler grubuna girer. Yalnız mazisi kullanılır. ( ) ile mecrur olduğu halde. Bazan kelime temyizsiz olarak gelir.  IJİT iLjj. Misâller: ÛJS l'j?j İ İ ? cJ.y o r s u n ? Bazan daha önce geçen ( önüne bir ( sonuna ( i . Edatın i'rabı: İjjTCvrt/ = ^ j l c C_? lİ-" = de mefûlü mutlaktır. bu kadar) anlamlarına gelir.V ! ? :• Kullanılış ve anlamı yönünden daha önce geçen. müfred olduğu halde. bunun müfred veya cemi' olabilir. Ancak. Tek olarak söylenebileceği gibi tekrarlanarak. Misâl: ) harfleri getirilerek ( Ijjf \L ) ti İjSti = ) da olduğu gibi bunun da İ ş t e b ö y l e . F i l a n ( f i l a n c a ) y e r d e o t u r d u m . atfedi­ lerek.J=~l = Çl-? İ İ ? I İ ? _4 J ^ j = Bunca bunca kitap satın aldım. Bununla beraber ( ( oUJİ" ) ya (öyle). ( öî« ) in temyizi. Diğer çekimleri yoktur. ( geçti. « B e n d e b u n c a k i t a p v a r . Misâl: 102 . ( _ Jr Jj ) de ( ti nın elifleri yazılmaz. oralarda Bu kelime için daha önce geçen. IjJ^ ) da cvUJ_T Bu durumda anlamı: (Böylece) dernek olur. Bu edat da daha önce geçen ( \jv$ ) gibi anlam yönünden kapalı (müphem) olduğu için. (bunca. bunun mansûp olarak gelir. » da mübtedâ. kendisinden sonra temyiz (açıklayıcı) bulunur. » de mefûlün bihi. « B u n c a p a r a e l d e e t t i m . Bu durumda muzaf ileyh olarak belirsiz yer bildirir. Bazan da ) şeklini aldığı olur.I ) şeklinde de söylenebilir. Daha önce geçen ( ) bahsine bak. ( ) ye de (öylece) anlamları verilebilir. 195- \ \ 0 _ Û £ : Görünüşte bir öncekine benzeyen bu kelime. Misâl: l i ? j l i U j c l l > =. kelime bu şekli alınca tenbih (l>) sı alamaz. Onun temyizi. 197- \ W .

Yani. anlamı için de ı ^ & j j ı bahsine bak. Misâller: 'JL&l . maksûr isimler gibi işlem görürler. Misâller: öjiijJI yS 'J>\* _ j û i j l \⣠b*. Yani. belirli müfred olması halinde de.. Bilindiği gibi sonları elifle biten kelimelerde bu elifler üzerine hareke koyma imkânı olmadığından. Devamlı da muzaf olarak kullanılırlar. kitabın bütün sayfalarını okudum. 198- WA - yş laf ) dır. İ ' r a p l a r ı : Bu iki kelime zamire muzaf oldukları zaman tesniyeler gibi. olduğu gibi kalır değişikliğe uğramaz. Bu ve benzerleri hakkında yeterli bilgi için ( j £ . İ ) . Edatın anlamı: Yukarıdaki misallerden de anlaşılacağı gibi edatın Türkçeye tercemesinde kendisinden sonraki ismin nekre (belirsiz) olması halinde. Anlamı: (Her ikisi) demektir. .ojll üîli < t r i î [p = Tenbel öğrenciler dışında. ister zamir ister açık isim olsun tesniyedir. bu elifler üzerine takdir edilir.. raf hallerinde zammenin yerine elif. Cümlelerde bulun­ duğu yere göre harekeler. Kendisinden sonraki ismin belirli müfred olması halinde ise kelimenin bütün kısımlarını kapsamına alır. takdir etme yoluna gidilir. Her nefis (can) ölümü tadacaktır. . Bu kelimenin izahı için bir önceki ( 200- Y . Bu iki Bu kelimenin müennesi ( kelime. (tüm) kelimeleri karşılık olarak gösterilmiştir. bunlara 199- W -lâf: ) ya bak. Misâller: '\£)S j ^ j H ili. . tesniye anlamı verirler. kendisinden sonraki muzaf ileyhin durumuna göre anlamında değişiklik olur. bu muzaf ileyhlerin tüm fertlerini kapsamına alır. öJ*>Ü çjbUaJI [ji" = b ü t ü n öğrenciler sınıfı g e ç e c e k l e r d i r .'öf VJJU L İ Î J I Lj " >S = Nerede ise kalp tasasından eriyeyazdı.J5 : Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime.'o$>)\ c J l j \QS 'ü&j\ bj Açık isimlere muzaf olmaları halinde ise. nasp ve cer hallerinde fethanın ve kesrenin yerine ( \I ) alırlar. Orada geçti. Kendisinden sonraki ismin nekre veya belirli cemi' olması halinde edat.İj _ j J > j ) l muzaf ileyh olan kelime. sonlarındaki elif. Zamir gelmesi veya edatın ( 'Jİ ) takılı ( JiOI ) şek= Kitabın tümünü 103 .bjji Görüldüğü gibi bu iki kelimede tesniye anlamı bulunduğundan. belirli cemi* olması halinde. (her). Misâl: okudum. (bütün).

. birincinin sıfatı. lafzına bakılmaz.Edatta. de mefûlün"fjihi. Misâl: çJÜaJI Jİ" LJLkJI bJİ Misâller: =' Sen öğrenci t a m (bütünüyle) öğrencisin. Misâller: biai» 'jİ" 'c_Uir tt ^ de mübtedâ... Takdiri. ^5" ) şeklinde muzaf olmaksızın gelebi­ Edat. Vasfettiği kelimenin. edat da müennes sayılır. Misâller. . lafzı nazar-ı dikkate alınarak edat. siz müennes ise. şayet belifj.Herkes.. Acaba cümle içinde bu edatın.. müfred müzekker sayılır. Müfred müzekker bir kelimeye muzaf olduğu zaman jlj gibi lafzan. . Edatın İ'rabı: 1 . 3. 2. JiO'l = H e p s i .Edat nekre (belirsiz) bir kelimeye muzaf olduğu zaman manâsı dikkate alınır. şeklindedir. Muzaf ol­ duğu kelimeye göre anlamı belirlenir. ikinciye ise muzaf olur.»j»lj j £ J % = jjf .Önünde muzaf ileyh olmaması halinde yukarıdaki izahlar göz önünde 104 . çbUaJI J ? cZYj ^jjJI berdir. ma'nen müfred müzekker sayılır.. Misâller: »ir ' JP . '^JJJI Bu iki ye/ dışında i'rabı normal şekilde yapılır. çbüaJI de mefûl-ü . j l i j l l Jİ" p İ da da ha­ Edat. T a m bir s e n e n i n h e p s i n i i k a m e t e t t i k . anlamı da sınırsızdır. b j J _ de mecrûr. lafzı mı yoksa sınırsız manâsı mı nazar-ı dikkate alınarak işlem yapılması gerekir? Bu durumu izah için: X.Marife (belirli) bir kelimeye muzaf olduğu zaman ise.uU*~-' ö^rj JP 4 müfred müzekker. Misâller: 'ç$S = Onların hepsi. Tesniye müzekker bir keli­ J? gibi. sıfatında tam bir üstünlüğe erdiğini ifade etmek için kullanılır. görünüş itibariyle müfred müzekker. ^l_U^_l^. Misâller: H e p s i b i z e d ö n e c e k l e r d i r . *_f Sui? H'J> üÜÎ fâii..U-î)l_p' v.s. )veya( ÖJ*>\J ( ) veya j » l j &)\ JP = şeklindedir. . Muzaf ileyhi belirsiz müzekker ise müzekker.>»>. lafzan müfred müzekker. . H e p s i . Bu durumda görünüşte muzaf olmasa bile ma'nen muzaf sayılır. ma'nen müfred müennes sayılır.. bazan ( lir. *JJ§A\ J5" «l> de mutlak.Her yönüyle aynı olan iki kelime arasında gelerek. İX/>\ j j f gibi lafzan Müfred müennes bir kelimeye muzaf olduğu zaman meye muzaf olduğu zaman ma'nen tesniye müzekker sayılır vs. Takdiri. 2. daha önce geçen bir isme dönen zamir varsa o ismin te'kidir. h e p s i h i ç b i r i n i d e i s t i s n a e t m e ..jHp i & b u l = = Meleklerin hepsi s e c d e ettiler..linde gelmesi halinde (hepsi) kelimesini kullanmak yerinde olur..

onun ya­ nına her girmesinde yanında yiyecekler bulurdu.S. â > j V'JH*' ^-Ş* 3* ~ Z e k e ı i y y a A. deriz. ( C ) ile mastara dönüşen şart fiilinin mastara dönüşmüş şekline muzaf olarak onu cer eder. . kendisini zaman zarfı yerini tutan bir kelime olarak nasbeder. Misâller: O j ^ Ü J 5 — o^y-U FÂJI JS . Zekeriyya A. Cevabı da. Misâller: l î j j UJâc. v a z g e ç m e y e c e k olursa. ^ . Edat bu fiillerin tekrarlandığını ifade etmeye yarar. edata yön veririz. )ve(û£ İstifhamiye (soru).S. Meselâ: Nekre takdir edersek edatın manâsını.İstifhamiye edatı olan ( j ^ " • ) : Bu edattan sonra da ( ) da olduğu gibi. Kendisinden önce geçen cümlenin ifade ettiği fikrin. K ö y ü m e g i t t i k ç e ç o c u k l u k ç a ğ ı m ı hatırlarım. haberiye adı altında iki çeşit ( 1 . LiUJ Ül - ^ = H a y ı r s e n s ı n ı f t a k a l a c a k s ı n .d) 201- Y . 202-Y. Bu fiiller devamlı mazi olur. düşüncenin doğru olmadığını sert jİ bir şekilde ifade vr'j oy: $ '{&\ ^ etmeye yarar. ' j * ) l US J u Düşmanın bize ulaşmasından korkuyoruz.bulundurularak muzaf ileyhi kendimiz takdir eder. cezmetmeyen şart edatlarındandır. onu perçeminden yakalarız. j?-U — ybÛtl! ^ takdirindedir.bÜf : Bir cevap edatı olan bu kelime genellikle tekdir ve azarlama için kullanılır. diyenlere cevap olarak. Meselâ: Çalışmayıp da ç\3<âi\j>J\ S ı n ı f ı g e ç m e y i u m a r ı m diyen bir kimseye. onun yanına her girişinde yanında yiyecekler bulurdu.1 <ûı> p ji3 - G e r ç e k t e n o. jûjb 1 & c/^JJ 4 J) >^4*i IfJi" = Köyüme her gidişimde ç o c u k l u k ç a ğ ı m a k l ı m a gelir. Şayet yukarıdaki gibi kendisinden önce geçen bir cümleye cevap olmaksızın gelmişse o zaman anlamı: (Gerçekten) demek olur. deriz.'fS : ) vardır. Misâl: 4İu?li)L üuü. J 203- Y • T .H a y ı r s i z m u t l a k a k u r t u l a c a k s ı n ı z . Bunun da diğer benzerlerinde olduğu gibi kendisinden sonra şart-cevap adı altında iki fiil bulunur.Y -lc& : ı t Yukarıda izahı geçen ( j i ) ile mastariye ( C ) sının bileşimi olan bu kelime. genellikle temyiz (açıklayıcı) gelir. Bunun temyizi devamlı 105 . şayet ma'rife takdir edersek lafzını nazar-ı dikkate alırız.

Kitaplardan nicelerini okumuşumdur! Edatın İ'rabı: Bu ( pT ) in i'rabını bulabilmek için yukarıda sözü edilen metoda baş "Jf ) li soru cümlesine çevirerek aynı y l i S ' pf — ş o l j s ÇUJ5" Bu cümlede ( Oilr-Sf ) kelimesi soru cümlesindeki ( ^ ) in karşılığı ve cevabıdır. 106 . hikâye etme şeklinde olmasındandır.( o* o ) e 2. Misâller: j Ç 'pS N i c e sefiller a ç l ı k t a n ölmüştür! Nice kitapları okumuşumdur. Temyizi de genellikle gizli olur. Bu cümlede ( ve mübtedâdır. Misâllerle izah edelim.b'ljâ Bu cümleye yukarıda olduğu gibi cevap verelim. soru cümlesinde ( TSF^F hareket edilerek ( dönülecektir. Genel­ likle temyizine muzaf olarak gelir.müfred ve mansûp olur. Temyizi müfred veya cemi' olabilir. Misâl: îL»ls^l.Haberiye (nice) anlamına gelen ( benzer. Herhangi bir mübtedânın haberi olduklarından değildir. t şayet sayılmayanlardan olursa. haber verme. (ne kadar) anlamlarına gelir. Aşağıda konuya yine y ) cer harfi gelerek edat ( ş L>. Cevap cümlesinde mefûlün bihtir. soru cümlesindeki ( ) in karşılığıdır. İkisine de haberiye denir. Bunun bulunduğu cümleyi ( metodu uygularız. .c4jslll (lUi) c4 Jslil J3y pf ): Bu ( = Kitabı k a ç a aldın? ^ ). cümlele­ rinin kuruluşu. Sözümüzü misâllerle ı£~*ji 'J* t P S sorusuna cevap verelim. Aynı sonuca vararak öbür Öyle ise soru cümlesindeki ( vurulur. Bu Bazan edattan önce ( durumda anlamı: (Kaça) demektir. Bu durumda temyizi (öf) ile mecrûrdur.-rf p" |Jf Bu cümlede ( ) kelimesi. İşte bu şekilde ) in cümle içinde i'rabı bulunabilir. ) in i'rabını bulabilmek için soruya verilen cevapta pS" ) in karşılığı olan kelimenin i'rabını bilmek yetişir. Anlamı: (Nice 'çok') demektir.üf3l ) şeklini alır. ( öy^ ) bahsinde bu ( lfj> o U i b l j â Jz£ 'ö?'pZ= öf > L r ) ile ilgili açıklama geçti. Öyle ) de mefûlün bihtir. Bazan muzaf olmaksızın geldiği de olur. Öyle ise soru cümlesinde ( ) de mübtedâdır. 'ÖI'JZS. Cümlede yeri mefûlün bihtir. Bunlara haberiye denmesinin sebebi. Edatın i'rabı: Soru edatı olan ( ( izah etmeye çalışalım. Edatın Anlamı: Temyizi sayılabilenlerden ise. bak. Oilr * 5 \A£ cy. \û'xspf Jjj" sorusuna cevap verelim ) in cevabı ( ) d i r ise. (kaç tane). f3" ) de mefûlün bihtir.

J l l l mastariye de olabilir. ) in cevabı ve ) lerin ikisi de mefûlün bihtir.. J ) ile mecrûrdur. Misâller: r*^ J^. ( J ) sonra gelişlerinde nasıl mastara çevrilirler.. J i pJ — ş o J J T I j i ^jf 'LÜ h**>. Anlam: İsm-ü mevsûl ile (. mefûlün bihtir.'j'cJj-S . bir cer ve benzetme edatı olan ( mevsûl edatı olan ( yapılmıştır.dığı gibi). Misâl: k ö y d e n seni ziyaret e t m e k için geldim. (. Bu şekilde gelişinde.Kendisinden önce cer harfi ( ( Jl ) bulunur. jî ) bahsi. Misâl: 107 . V jtfr jjr ıi£ jıîr j ... anlaşılır.ması gibi) şeklin­ 205- Y •0 - £Y£ Yukarıdaki edata benzer. Ancak ( J » • 206jjjLi ) mastariye olmaz. Orada soru edatlarının i'raplarını bulma konusu genişçe ele alınacaktır.\ £ : Nasp edatı ve cer harfi olarak iki çeşit kullanılışı vardır. . mastariye ise. ( £ dedir. 1 .Kendisinden önce cer edatı ( J ) gelmişse. nasp ve mastar edatı olarak görev yapar.( f> ) e de mefûlün bihtir. ^ j j j ' J£ * î j ^ l J f 207- Y *V - ^4^* : ) Kullanılış ve anlam yönünden daha önce geçen.. i î Y • "\ . Anlamı: (İçin) demektir. Öyle ise ( etraflı bilgi için soru edatı ( r '}) kelimesi ( Cevap verelim. bu durumda kendisi. kendisi ile fiil arasında gizli ) ile mansûptur. Bu durumuyla daha önce izahı geçen ( J İ ) e benzer. Bak ( 2.) bahsine bak. 204- Y•İ -\£ : _l ) ile bir U ) in bileşimidir. bu ( jİ - (için) anlamında cer harfidir.n) Bu konuda daha J .Okula öğrenmek (öğrenmem) için geldim. Edatla birlikte fiilin^mastara dönüşen şekli ( tJ. Edatların izahı ayrı ayrı yerlerinde » Görüldüğü gibi kelime. Anlamı: (Şöyle şöyle) demektir. Fiiller mastariye edatlarından ) yoksa. deriz. Fiil. ( kelimelerine benzer. Misâl: M ü ' m i n olan kafir olan gibi midir? Eşit değildirler.. iLjJİI J l «_i> J gibi. f^J^ Jj J*_) . Bu durum cümlede söz gelişinden X? Durum olduğu (olması) gibi.

İ'rabı için daha sonra izahı gelecek olan ( bak. kâffe ( U ) sının bileşimidir. Anlamı: (Niçin. 1.X . Orada şart edatları tüm olarak ele alınacaktır. gibi. İkisinin de. Orada izahı geçti. ne için -ne diye) şeklindedir. daha sonra izahı gelecek olan ( 2. 211-YN> . Misâl: %X~jA\c%y *<wl? izahı gelecek olan ( Bazan ( j£ olur. Anlamı: Bir şart edatı olduğundan yukarıdaki anlamına (ise) ilâve edilerek. Sen J * ) bahsine bak. Cer harflerinden sonra ) nın elifinin düştüğüne daha önce işaret edilmişti. bu ( U gibi. daha sonra ) in sonuna kâffe ( ) nın elifi düşmez. U > U ) sı gelerek ( )yı. Yukarıdaki ( 210- YV - : ) ile. Bu ( 'J> ) e. <i) ( X$ |J ) ye benzer.Soru edatı oluşunda (nasıl) anlamına gelir. W = N a s ı l y a z a r s a n y a z a r ı m . soru edatı ( U ) nın bileşimi olan bir Daha önce izahı geçen ( gelişinde. 208.. son harfinin harekesi fetha üzere mebnîdir.c*lS" c3 J i JÜ = Ali şöyle ş ö y l e y a p m ı ş . Bu ( olur. muzârileri nasbedemez hâle gelir.{cZ\ljLŞ= n a s ı l s ı n ? Edatın i'rabı için. A- LAŞ : Soru ve şart edatı olarak iki çeşit kullanılışı vardır. bu ( U ) ile. sonuna zâid bir ( U ) gelir. sonuna bir sekt (duraklama) ( ) şeklini aldığı olur. U ) sı ilâve ) de olduğu gibi. soru edatı ( Bazan (' edilerek ( '<ûLjT U kelimedir. ) geldikten sonra.ise) şeklini alır.Ö " : Bu edat daha önce izahı geçen ( 'JZ ( ). 209- Y •^ *-«l? : ) nin ikinci şıkkına bak. (nasıl . Misâl: uLS = LSI Nasıl yürürsen seninle ben de yürürüm. U mümkündür. mastar ( *r X» ) şeklini aldığı ) sı kabul etmek Okulu niçin bıraktın? O k u l u n e d e n b ı r a k t ı n ? Hem anlam hem kullanılış yönünden. ) bahsine Bu tür kullanılışında genellikle.Şart edatı olarak iki fiil cezmeder. Bak 108 .(2) Bak ( 'j£ ) geldikten sonra muzâri' fiili nasbedemez ) bahsi daha önce geçti.. Misâl: .

O k u l u b ı r a k a c a k d e ğ i l d i m . ( J i anlamları ifade ederler.Zâid olarak gelen lâm: Bu da. e) ( J l ) anlamında. d) Akibet (sonuç) ifade eder. Misâller: sjiU ÂLJİI J» ü i > . Genellikle anlamı: (İçin) demektir. Misâller: K a l e m Ali'nindir. karar verdi. bu olumsuzluğu pekiştirmek için gelir. sonrası öncesine sebep teşkil etmektedir. Misâller: <^»lîl !•(*£> = fşy^ c) J i (*£ij ) anlamında. 3. Orada geçti.Cer harfi olan lâm: Bu (lâm) zamirlerden önce gelişinde meftûh. . 4 = B u jjjigi. Çünkü. Yukarıda edatın. Misâl: Okulu bırakmak istemezdim. ^ J*} J J I = Bunun dışında daha çeşitli anlamlarda kullanıldığı olur: _ ' JLJ jJÎJI İ İ İ = Bu k a l e m senindir. bu tür kullanılışında edata.= »JiuJJ ÂLJİI J * l i > > = J Şehirden gezinti y a p m a k için çıktık. suçlunun da aleyhinde. 212. s o n u n d a k e n d i l e r i n e bir d ü ş m a n v e k e d e r k a y n a ğ ı o l m a s ı i ç i n ( n e h i r d e n ) aldılar. 2-Cuhûd (inkâr (olumsuzluk) lâmı: Bundan önce olumsuz bir ( gizli bir ( Jl ) bulunur. Bunları sırayla yerlerine göre izah etmeye çalışalım. Edatın. Misâl: ° j&f ~ O n l a r ı n h e p s i b e l i r l i bir z a m a n a k a d a r d ö n e r l e r . Şehire Ali'yi ziyaret için g i t t i m . cer harfi denmekten başka ta'lil (sebep) edatı da denir. açık isimden önce gelişinde ise. »jlîjJ ŞîiJİI Jj ^4** a) İyelik için kullanılır. Kendisinden sonraki fiil ile. Edat. Orada j« ) geçer. bu tür kullanılışında. s e n j n içi n aldım.. Misâl: Ü>»j I j j i jj» ö j ? J üj^-y J İ '*İWJL»= F i r a v u n ' u n a d a m l a r ı o n u . ) aleyhte b) ( J i . meksürdur. 1. Daha önce geçen ( 109 . 'J ) bahsine bak. kiü i-A-SÜl l i * „. . açık isimlerden ve zamirlerden önce kullanıldığını gördük. iiUiJI p j J ( j ialüll ^ijlA' £-*y - Kıyamet gününde adil ölçüler koyacağız. cer edenler ve etmeyenler diye ikiye ayrılır.TU-'J: Onbir çeşit (Lâm) vardır. Misâl­ ler: . BU misallerden de anlaşılacağı gibi. şehirden çıkmamıza sebep gezintidir.) i'e karşılıklı kullanıldıkları zaman (Lâm) lehte. Misâl: Hakim suçsuzun lehinde. .( Jf ) v e ( ) bahisleri. bir de mastarlardan veya mastar anlamlı fiillerden önce gelişi vardır ki. arasında i i j j i l 'DÎJHL c J ^ l i = geçti.

Misâl: ) nin haberinden önce. Misâl: ) nin ikinci mefûlünden önce. Misâl: v^Nt ~ Yazar. Misâller: j j ' J I * Î U_JJ jj Görüldüğü gibi.Müzehlega Lâmı: Bir önceki (lâm) ın aynısıdır. cümlenin başına ( j l ga) denir. bunun haberine d e g e ç e b i l i r .. ( ( jl Misâl: 'jXA ^ JJ jl jj haberine geçer.Farika (ayırdedici) L â m : D a h a ö n c e g e ç e n ( ) lere benzememesi 110 . liLİ Ul *tf — i ) Ü *5İ Bu lâma. haberinden sonra gelmesi halinde bu ( l â m ) .Emir Lâmı: Bu (Lâm) devamlı muzâri' fiillerden önce gelir. ( jl ) nin 6. Cer Etmeyenler: a) Mübtedânın haberinden önce.Uİ&» l*j?i ^ Y . (müzehle­ ) cümleye geldikten sonra bu adı 7. jw J>_ l i j û î Bu misâlde ( jû* ) mübaleğalı ism-i faildir. Yani. M i s â l : »j^l iiUi j buna işaret edilmişti. — L 3 Ü = . Misâl: b) ( c) ( d) ( e) ( jl OF) Jlj ı^b ) nin haberinden önce. ) in. Son harflerinin harekesini de cezmeder. ondan önce gelmiştir. İsim cümlesinin başında gelmesi gereken bu (lâm). Misâl: jLİÖs.İbtidâ (başlangıç) Lâmı: Bu (lâm) isim cümlesinin anlamını pekiştirmek için mübtedâlardan önce gelir. Bu zayıflık ya fiilin mefuiünden sonra gelmesinden veya ism-i fail..Yazsın. Misâl: ) nin haberinden önce. ) nin ismi. Misâl: ÖJJ^JR *-J^ÛS = G e r ç e k t e n siz ç a l ı ş k a n ö ğ r e n c i l e r s i n i z . b ü y ü k bir a h l â k ü z e r e s i n . Bu fiillerin anlamını geniş zamandan emire çevirir. ( lîjjJI ). diğer getiriliyordu. ileri gelmektedir. ) vardır.Cer Edenler: a) Fiille mefûlü arasında Misâl: Bundan sonra da ( j j . 5. fiile benzeyen türemiş (müştak) isim olmasından. ) den hafifletilen ( için. ism-i mefûl gibi. Misâller: c) istiğâse (imdat] ifade eden cümlelerde imdada çağrılandan önce. Mefûlü üzerinde hareke etkisi zayıf olduğun­ dan lâm almıştır. Misâl: d) Hareke etkisi zayıf olan fiillerin mefûllerinden önce.k j » b) Muzaf. (mukhame lâmı) denir. Bundan dolayı yerinden kaydırılmış anlamında buna. muzaf ileyhi arasında. ) geldiğinden. W . Misâl: ( jl ^Jit ^jil J j J Utfl = Ş ü p h e s i z s e n . yukarıdaki ibtidâ (lâm)ı ( alır. burada ( j j ^ Ü J ) fiilinin mefûlü olduğu halde. j£Jj ^ O l iJljl J i jlj U V^ 0 0 4. isme jj jj jl ) bahsinde.

Bu fiillerin sonuna (-mez. hareke etkisi de yoktur. şarttan sonra gelen cevap. = jU-i'İ ) şeklinde kalır. N o t : Cer harfi olan (lâm)lar isimlerden önce meksûr. Misâl: ü?*^ pr^ Mutlaka gideceğime Cenab-ı Allah'a yemin ederim. O l m a z o l s u n . d a . görevleri ve kullanıldığı yerler.Nefî edatı olur: Bu ( V ). hareke etkisi yoktur. diğerleri meksûrdur. bu '4i"î^H Allah etmesin. Cer etmeyenlerin tümü meftûhtur. JC V = G e l m e z . geniş zaman. Misâller: jJU. şart da. Zâid olanların. Bilindiği gibi kasem de. 111 . Edatın bunun dı­ şında başka görevi olmadığı gibi. cer edenleri. Bu tip cümlelerden bazan. zamirlerden önce meftûhtur. h e m fiil ( isim hazfedilerek cümle. Bazan ) h e m yemin edatıyla birlikte. önce gelene verilir. istiğâse ve zamirlerden öncekiler meftûh. (yemin ederim) anlamındaki ( fiili h a z f e d i l e r e k c ü m l e . 10. L i T İ = Y a z a r ı m . ikisinin d e düzenleri bozulurdu. l'jiJÜ ' İ l VI U l U J j l ? jî Y e r d e g ö k t e C e n a b . fiillere emir anlamı verdirir. S-TJ) ) şart edatlarının cevaplarının başında gelir. Bu (lâm)ın görevi. 9. cevap ister.8-( Bak { Ö J ) bahsi. Emir (lâm)ı meksûr. bu cevap. ): Bunun. Misâller: JC = İ Gelir . Bunun da. muzâri' fiilleri olumsuz yapmak İJ için kullanılır. şart cümlesinden önce. Halit b a ş a r a m a z d ı . kaldırıldıkları zaman manâ bozulmaz. Misâl^ 11işaret isimlerinde Bak( \l uzaklık bildirmek için gelir. j-J JJI *l> j î j <ût< .Bir şart edatı olan ( j\ ) den önce gelir. yemin edilen şeklinde kalır. Bundan dola­ yı.Kasemin cevabından önce. Cümlede yalnız bir cevap bulunduğundan. bir yemin cümlesinin bulunduğunu bildirmektir.ı A l l a h ' t a n b a ş k a ilahlar olsaydı.Atıf edatı olan ( V O l m a s ı n . mâzî fiillerden önce gelerek. 213- Y W - V : Edatın çeşitleri. 1 . Hazfedilmeden ö n c e cümle.çijJll J i y y Ali olmasaydı. Bu­ nunla beraber. atıf edatı olabilmesi için: a) Kendisinden önceki cümlenin olumlu olması. Zâid olanlar cümlenin anlamını kuvvetlendirirler. U İ İ . ö?*^^ £ ^ 1 «l* şeklinde idi. daha sonrakiler de meftûhtur. 2-Dua veya beddua ( jl? V ^ )sı:Bu( V ). kasemin cevabı sayılır. -me) ekleri verir. Misâl: îtâ-âUİ» ) bahsi. Misâller: 3. _ Lı?1 V Y a z m a m .

genellikle hazfedilir. jj ) gelmemesi gibi şartlar vardır. son S f Yazma. ( Ji ) ile ( 3ij ) arasında zıdlık olmadığından.( J«Ü ) ye benzeyen ( ^ ): Bunun da görev yapabilmesi için: a) İsminin ve haberinin nekre (belirsiz) olması. Misâl: ( j J ) ve benzeri atıf edatlarından birinin bulunma­ { J l i X> J * ) gelmiş. misâlinde ise. atıf görevini üslenmiş.Jj ) gibi. d) İsmi ile arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması. -masın) ekleri veriyor. e) Kendisinden sonra zâid bir ( ler: lijls* i^-> * İ = L i l j «Jül^pJ j j j % =Cenab-ı A l l a h ' ı n t a k d i r e t t i ğ i ş e y d e n k o r u y a c a k . hiç bir sığınak yoktur. sonrasının birbirine zıd olması. Kendisinden sonraki fiilin muhatap olması halin­ ) nin benzerlerinden olan ( Sî ) : Bu ( H ). adam ( ^ ). müfred kelimeleri birbirine atfettiği gibi. Bu da ( j £ J . daha önce geçen bir soruya olumsuz ş J i «li j i = A l i g e l d i m i ? Diyen cevap vermek için kullanılır: Genellikle kendisinden sonraki cümle hazfedilir. doğru değildir. Misâl­ H i ç bir basit öğülmüş değildir. ( [ J i <liU] = ) H a y ı r (Ali g e l m e d i ) şeklindedir. olumsuz olduğu ve kendisinden önceki cümlenin de olumlu olması gerektiği için. öncesi ile sonrası aynı işi yazmazlar. L3w = Yazar harflerinin harekesini cezmettiği gibi. yerine göre: (Değilyok) kelimeleridir. Fakat. 6-Nehî edatı olan ( misâller: ıJ&3 V ):Bu( V ). kitabı oku. (-meşin. b i r e r k e k g e l d i . Misâl: B a n a b i r k a d ı n d e ğ i l . ) dan öncesi ile. Yalnız hareke yönünden birbirine uyarlar. c) Olumsuzluğunun ( Vl ) ile bozulmaması. bu misâl. ( c) ( ^ ^ ^ Bu misâlde. gâib olması halinde ise. edattan önce ) ya da sadece olumsuzluk kalmıştır. Âli de adam. Misâl: Dergiyi değil. Yazarsın. fiilin sonuna. Görüldüğü gibi. Anlamı: (Hayır) demektir. Anlamı. isminden y e kendisinden önce gelmemesi. 112 . cümleleri de atfeder. -ma). LJ&jSl = 7. Atıf konusu için daha önce geçen ( bak. 4.( jj Y a z m a s ı n . kelimeleri görünüşte birbirine atfeder. -ma) ekleri de verir. (-me. Edattan sonraki cümle. Soru cümlesinin tekrarı olduğu için. (-me. 5. Misâl: birine.b) Kendisinden önce ( ması. b) Haberinin. muzâri'fiillerden önce gelerek. deriz. yalnız cins de. ( Jj ) bahsine "i ) H a y ı r . J i Sl 34j <jj«£ da Ali'dir. a n l a m ı . A n l a m ı : (Değil) demektir.Cevap edatı olan ( ^ ): Bu edat. Çünkü. Orada izahı geçti.

ne) cer harfi ( i sonra (sız) şeklindedir. ( V mebnidir. Kendisi ile ismi arasında. y a d ı r g a n m a z .Jl>jV H' gibi. jij^> % b j i C = edatın tekrarlanması gerekir. kuşkusuz. şüphe yok. Başında cer harfi gelmemesi. ^ 113 . birinci şıktaki nefî ( V ) sına benzer. Tesniye veya cemi'-müzekker salim ) dır. Misâller: j j j j V . (ne. genellikle gizli olur. yabancı bir kelimenin bulunmaması. ) nın ismi. pji V = Kurtuluş yok. Yukarıda jj ) gibi. nef-i cins ( Sf ) sı adını almıştır. j ^ İ ^ 4»^ IjJÜ — J i J j i j ^ ' İ ^ " ( V ) Bu ( Y ) lar. Şüphesiz. ş a ş ı l a c a k bir ş e y y o k . Car-mecrûr veya zart da olsa._^lif] ' gibi. ( j j ) gibi. fetha üzere J > j V .isimleri olumsuz yaptığından. şu şartların bulun­ ması lâzımdır: a) b) c) d) isminin ve haberinin devamlı belirsiz (nekre) olması. Elbette. mu'raptır. ( V ) nın haberi özel olmadıkça şeklinde gizlidir. Ş a ş ı l m a z . Not: ( V ) bazan.edat. ) den çare Zararı yok. Özel olduğu zaman açıkça görülür. görev yapamaz belirtilen şartların birinin bulunmaması halinde. Muzaf İD veya şibih muzaf olması halinde ise. gibi. olmasıhalinde. gerektir. devamlı habersiz kullanılır. olmamaya yok. Misâller: o & "t = w J V ^ v** \ ~ ^ ^ İ)U* y u^i ^ çare J*üuV J = gibi. Cemi'-müennes olması halinde. Misâller: LiLdl j yJÜ* V = j'jJI j J l j V = olur.j JIJJI j V = jJl» % li Xf Evde a d a m yoktur. Haberi de. ziyanı yok. kesre üzere mebni­ oljiüf-V [ji^.|Uİ1 . j V= S e f e r e a r k a d a ş s ı z ç ı k t ı m . bunlarda fethanın yerini kesre alır. Atıf halinde. Jübj V . gizli olarak bulunduğu da vardır.jjİI JllcCSlj sj* J J * U > Y 9 ' - Aşağıdaki terimlerde -belli olduğu için. hareke yönünden isim cümlesine etkide bulunabilmesi için. tekrarlandığı zaman. Çünkü. olmamaya JU V = JÇJ> V = Gerçekten. kurtuluş yok. Sınıfta hiç öğrenci yoktur. haberinin isminden önce gelmemesi. yok. ( Evde Ali yoktur. Çaresiz. şartlar vardır. müfred veya cemi' mükesser olması halinde. zâid olarak gelebileceği gibi. Bizde. A n l a m ı : (Yok. bunlarda nasp alâmeti ( dir. yok. ( ^ ) üzere mebnidir. E v d e h i ç a d a m y o k t u r .J . n e Zeyd n e d e Halit vardır. Misâller: JIJJI J J i V = j J . e) İsminin cins isimlerden olması gibi. Çünkü. çâre Zararı. değil).

ûîf ü A .Y>0 - LYFCY : Daha önce geçen ( ( ^ V ) bahsinde. Anlamı için ( Sl ) bahsinin sonlarına bak.' »XW Cij CJ"İJ J>XJ> C J J C Î J CJIJ - Pişmanlık z a m a n ı değildir. Misâl: Edat. . . anlamında kullanılır olmuştur. hazfedilerek. Orada belirtilen şartlara ilâve olarak. kullanılan bu kelime. . Kurtuluş z a m a n ı değildir. . ' J J > J I J . haberi gizlidir. Bunlardan biri genel­ likle hazfedilir. . Z a m a n . bazan ismi a J c v _ iiÇii.. üç harfin bileşimidir. 218- Y >A jft f : ) gibi. 2 1 5 . Bununla beraber. .Yv\-jftf. öl> ^ geçen ( H ) bahsinin sonlarına bak. kurtuluş z a m a n ı değildir. Misâl: : Kendisinden sonra devamlı ( 'öf ) veya ( f j ) harflerinden biri gelir. daha önce geçen ) bahsine bak. ( v^Oî S J ÇJÜbdl İfi* = U Öğrenci sınıfta k a l m a m a s ı için gayret eder. İsminin hazfi. Anlamı için. V CL. ( J«*J ) ye benzeyen dört edattan biridir. Bu edat. daha önce O J İ I .. - ) nın.. Orada geçti. bunda da bulunması gerekir. Harfler ayrı ayrı yerlerinde görüldü. . benzeri olan ( V ) a bulunan şartların. J»U._. Bu ve benzerleri hakkında orada yeterli bilgi 217- YW -oSf d . bu ve benzerlerine işaret edilmişti.( Sî 'jSl ) şeklinde idi. bu tür kullanılışında. jî ) ile ( S ) birleştirilerek ( % ) şeklini almıştır. mamak için) şeklin­ dedir.. bunun isminin ve haberinin (zaman) anlamı ifade etmesi lâzımdır. Z a m a n .IbSt verildi.. Bu ve benzerleri için. haberinden daha çoktur. . pişmanlık z a m a n ı değildir. . sonradan ( U> ) Ger­ Aslında ( ( Sl ç e k t e n . görüldüğü gibi.214-YU-bÜ. • * *. Anlamı: (.' :. haberiyle kalır. Şartlar için bak ( V ) bahsi. Misâller: ^. ( J J j ) gibi görev yapabilmesi için. 114 . Misâl: 2ie.

isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kalmaz. Anlamı: (Fakat. Orada açıklaması yapıldı. ) sı gelerek ( \IFJ misâl: ) şeklini alır. Anlamı. amma j l . Bu üçü olumsuz anlam ifade ettiklerin­ den. değişmez.endisinden önceki cümleden A l i z e n g i n d i r .Ic^J : ) ye bak. Fiil. şu kadar var ki) şeklindedir. kendisinden önce atıf edatlarından. Ali'nin cömert olabileceği de akla bu ihtimali önlemek için. önceki aynı işi yapmaz. önlemek için kullanılır.'. atıf görevini ( J ) üslenir.219Bu kelimenin izahı için. Bazan. daha önce geçen ( geniş olarak izahı yapıldı. isim j } j i j k l JÛJ İJŞÜj = F a k a t b e n a s a l e t l i bir ş e r e f cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz. Sonuç olarak da. Orada 220- Y Y• . çıkabilecek muhtemel yanlış bir anlamı.$ : jU-V ) atıf edatları gibi. Bazanda diğerlerinde olduğu gibi. Bu durumda. ama. yalnız olumsuzluk görevi kalır. Bu durumda da. jl? ) de olduğu gibi. Atıf edatı olan bu kelime. ne varki. i ç i n ç a l ı ş ı y o r u m . Orada atıf konusunda gerekli bilgi verildi. ( ancak. denir. Bu edat için yukarıdaki ( 2 2 3 . ( J ) gelir. j l . her halinde aynıdır. fiil cümlesinden önce de gelebilir. sonuna kâffe ( L. Bu durumda. hareke etkisi kalmaz. Aksine bu edatların sonrası. kendilerinden sonraki kelime ile. hemen ilâve edilerek F a k a t c i m r i d i r . öncesinin aksini ifade eder. 222- T t X . & ) bahsine bak. 221( jl Y T N CRF^ — : ) nin benzerlerinden olan bu kelime. Meselâ: J* geleceğinden i*j£J = Bazan. ) bahsine bak.Y Y f . Misâl: ot JJ J\i Jf^ J£J JJIİ = Halit geldi. daha önce geçen ( yalnız hareke yönünden atıf görevi yapar. ( ) e de. bu şekliyle istisna edatı olarak kullanılır. Fakat Ali gelmedi.öj&I ^ : Kelime. Atıf konusu için. ( JSU ) şeklini aldığı olur. cümlesinde. daha önce geçen ( jJ. şeddesi kaldırılarak. nakıs fiillerden olduğun- 115 .

e G ü n e ş d o ğ d u ğ u z a m a n g e l d i m . tesniye olduğu için fethanın yerine ( ^ ( j ) almıştır. Yaptığın daveti canla başla Bu kelimenin görünüşü tesniye de olsa. . Her yönüyle bir önceki ( j j j maksuredir. ) kelimesine benzer. bir değil. kendisinden sonraki müstesna. bir ç o k d e f a i c a b e t e d e r i m . mekân zarfı olduğu zaman ise. Bununla beraber. 225- TT0 - i Zaman ve mekân zarfı olarak kullanılan bu kelime. İ İ J İ ..YTV - & : ) nın bileşimi olan bu kelimenin Bir cer harfi olan ( J ) ile. işaret ismi ( fi 116 . muzaf olmadan önce ( eCJ 1<LUJ = u>l) ) A l l a h ' ı m ! D a v e t i n e bir d e ğ i l . (yanında. Sonu sükûn üzere mebni olduğu için mahallen mansûp sayılır.^^IL . Sonundaki ( i) ) ye muzaf olduğu için de. bir çok defalar yerine getiririm) demektir. Kelime. Devamlı muzaf olur.. İstisna konusunda geniş bilgi için. Misâl: İjJlîgeldiler. Zaman zarfı oluşuna misâl: j J L ü l cJtD? j l ü c i > = misâl: c Güneş doğarken geldim. diğer çekimleri istisna edatı olarak kullanılmaz. S L>bu»JI cl> f 'jg = Halit'ten başka bütün öğrenciler VI ) bah­ ) nin bu şeklinden başka.da. Hem mekân zarfı hem ( Of ) >' gelişine 'of V ^ f c * i ^ ^ A r k a d a ş ı m ı n n e z d i n d e n b a n a bir m e k t u p g e l d i . her yönüyle daha önce geçen ( xs-) kelimesine benzer. Devamlı mahzûf olan fiili. devamlı gizli bir zamîrdir. Misâl: şeklindedir. haberi olarak mansûp okunur.^ şeklinde idi. İsmi de. iken).. Anlamı: Zaman zarfı olduğu zaman: (. nezdinde) şeklindedir. Anlamı: (Çağırma icabet ettim.. zaman. ( sine bak. anlamı cemidir. ) düşmüştür.de. daha önce geçen ( 224-m-'^: Devamlı cümlelerde mefûi-ü mutlak olan bu kelime. vakit. bunun sonu elif-i 227. ( of ) ile kullanıldığı da vardır.dan. Ancak.

J ^ ( jl ) nin benzerlerinden olan bu kelime de. p 228-T Y A : Bir önceki bileşik edata uzaklık bildiren ( J ) ile.t r » Bu edat için bir önceki ( JJ«J ) bahsinin son kısımlarına bak. ilâve etmek yerinde olur. Kendisinden sonraki c ü m l e üzerinde h a r e k e etkisi kal­ m a z . Yerine göre anlamı: (Bunun için. bundan dolayı. (ömrüme yemin ederim) demektir. 'clşS iilİ*) = Belki yazmışsındır. Bak ( |'j ) bahsi.*^i>^ : 117 . Diğer benzerlerinde olduğu gibi. Misâl: ÂİTJÂİI J * \JıJ> LÜIJIJ Onun için savaştan kaçtılar. Umarım yazmışsındır. isimhaber alır. Jî\ ji Ot.JJI) = Ali g e l m i ş o l m a l ı . bir d e ğ i ş i k l i k o l m a z . Bak ( |j ) bahsi. (için. Edatın b a z a n . hitap zamiri ( ^ ) nin de ilavesiyle ortaya çıkan bir kelimedir. O t JJJ Ali b a ş a r m ı ş o l a c a k . A n l a m ı n d a i s e . B u d u r u m d a . 2 2 9 .m . 230. diğer benzerleri gibi. ondan dolayı) şeklindedir. 232- TTT . Kelimenin kendisi muzaf. H a t ı r l a m a n ı z i ç i n . bunun da sonuna kâffe ( U ) sı g e l e r e k . Misâl: •jjjll J l J&ÂL^ l-^J Bunun için istifamı müdüre sundum.anlamı: (Bunun içiriş bundan dolayı) demektir.m j j ^ f ' j j 'PJ& H a t ı r l a y a s ı n ı z d i y e . Kelime devamlı mübtedâ. onun için. ( y*j ) ş e k l i n i a l d ı ğ ı olur. haberi de devamlı gizli olan ( <J?~* ) kelimesidir. Fiil c ü m l e s i n d e n ö n c e d e gelebilir. sonundaki ( <J ) muzaf ileyhtir. Ali g e l m i ş o l a c a k . İsmini nasp haberini raf'eder. i s i m c ü m ­ l e s i n d e n ö n c e g e l m e ö z e l l i ğ i k a l m a z . diye) a n l a m l a r ı ifade e t t i ğ i olur. Yazmış olabilirsin. Bazan anlamına (işte) kelimesini. Misâllerle anlamını görelim. gibi. U^: 231- YT> - : Başlangıç (ibtidâ) lâmı ile ( ^ j * * ) kelimesinden meydana gelen bu kelime.

geniş zamandan geçmiş zamana çevirir. (cahd-i müstağrak) Sürekli olumsuz. muzâri' fiillerden önce gilişinde ise. 234. daha önce geçen ( ) nın aynıdır.tri-eJ: Cer harfi ( J ) ile. c JÂ - Sabah namazını kıldın mı? H e n ü z k ı l m a d ı m . Misâl: madı. denmiştir. manâ ifade eder. Cer harflerinden sonra gelişinde soru edatı ( ( ) de olduğu gibi. ' J J Jj v& jjc Ji* li = ) ile kullanıldığı zaman ( ) anlamı gibi. mâzî fiillerden önce gelişinde isim. Edatın ifade ettiği diye sorsa. Bazan bu kelimenin sonuna şeklini alır. c) Son = harflerinin Yazmadı. bak. henüz kaydı olduğundan. U ) sı gelerek.Cer harfi ( J ). kendisinden sonraki muzâri' a) Anlamını. ( harekesini oezmeder. 1-Muzâri'fiillerden önce gelişinde. ( ) e. sözü edilen geçmiş zamandan. Misâl li ^-^i Yazar. *i ) ) nın elifinin düştüğüne daha önce işaret edilmişti. bir & ) bahsi. derim. ( & ) ya ise. c) Olumsuz yapar. harftir. 233fiilin: YYT - J : J Devamlı muzâri' fiillerden önce gelen bu edat. b) Bu fiillerin son harflerinin harekesini cezmeder. Bak ( 235- Yîö - : ) gibi: Bu edat. nasp edatı ( Jf ). ( L. L3W jj — H e n ü z y a z m a d ı . edat. geniş zamandan geçmiş zamana çevirir. soru edatı ( d ) nın bileşimi olan bu edatın anlamı: (Niçin. nefî edatı ( V ) dan meydana gelen bu bileşik edat. ne diye) şeklindedir. şayet kılmadı isem ben ona. Bak ( J J Yukarıdaki misâllerden de anlaşılabileceği gibi. sekt (duraklama) ( ) bahsi. ( JJ ) İle ( (İ = Yazar Jj LJ&İ Iİ = Henüz yaz­ ) nın Farkı: ( )in ifade ettiği olumsuzluk mutlak olduğu halde. daha önce geçen ( Jj a) Fiilin anlamını. bunun olumsuzluğu. 18 1 . b) Kendisinden sonraki bu fiilleri olumsuz yapar. (cahd-i mutlak) Mutlak olumsuz. denir. konuşulan zamana kadar devam eder. kayıtsız olumsuzluk ifade ettiği için. Meselâ: Kuşluk vakti biri bana ıçLa}\' ^f.

Daha önce geçen ( lal. (henüz) demekle yetinebilir. . (girmedik) fiilini söylemeyebiliriz. öğrencilere s e l a m verdi. (niçin) anlamında soru edatı olan bu kelime. L > j l Iİ •= H e n ü z g i t m e d i m .de.. JJ E d a t ı n A n l a m ı : (Zaman.. sabah namazının vaktinden. cevabı da kendisini zaman zarfı olarak. . edata muzaf ileyh olduğundan. şeklinde­ dir. Bu tür kullanılışında.. Türkçede de ( I İ ) ya karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerden sonra. t A l i n i ç i n g e l d i ? Daha sonra 237- rrv . fakat yazılmak üzere olduğunu belirtmek isterim. nasbeder. vakit. Misâl: ^ i U .. sel aktı. Lfcii Iİ J& 'fi bj t 236.Edat. yazmam gerektiği zamandan bu sözü. cer harfi ( « ) ile soru edatı ( l'jU ) nın bileşimidir. iki fiil bulunur.. Ö ğ r e t m e n sınıfa girdiği z a m a n . kuşluk vaktine kadar devam ediyor. İJCjlI <yJS\ li D a h a m e k t u b u y a z m a d ı m derken. ( | f o ) soru edatına bak. öğrenci­ lere selam verdi. ûj> ) bahislerine bak. 2. Türkçeye tercemesinde (. Misâller: Yağmur yağınca. Şart fiili. ) den bir ayrı yönü de. u = H e n ü z derim. # Bu edatın ( Meselâ: Bana. Kendisinden sonra şart-cevap adı altında. ikisi de mâzî olur.y : Devamlı muzâri' fiillerden önce gelen bu edat: a) önündeki fiilin son harfini nasbeder. 1*LyA\ J l c4>i J i = O k u l a g i t t i n m i ? diyen birine. demektir. ( • <^îf ) gibi zaman zarfıdır. Bu durumu ifade edebilmek için. Misâl: '«li u = G e l d i ğ i z a m a n . iO J J i l aI <jj> J»il 6J> = LL J JU*ll Jiî Iİ = i aI Görüldüğü gibi edat burada. söylediğim zamana kadar mektubun yazılmadığını.. daha.da ince) şeklindedir.l'Mİ : Daha önce geçen ( |J ) gibi. mazilerden önce gelişinde.. Kendisi devamlı önündeki şart fiiline muzaf.t t " \ . fiil hazfedilebilir. (henüz.olumsuzluk. yerine göre fiilin hazfedilebilmesidir. Takdiri. g e l d i ğ i n d e . 119 . Ö ğ r e t m e n sınıfa girince. ( O y ) anlamında isim olur. hâlâ) kelimelerini kulla­ nırız.ğı) eki alır. Misâl: J 5 J i *l> 14 = ^ izahı gelecek olan. . Sükûn üzere mebnî olduğu için mahallen mansûp denir. Meselâ: Tatile girdiniz mi? sorusuna. cezmetmeyen şart edatları grubuna girer. ( ıİ ) n ı n ( Sil ) anlamında kullanıldığı olmuş­ tur.

gizli olan ( J l ) fiilinin failidir. K e ş k e b i z i m l e k o n u ş m a k i ç i n g e l s e n i z .. Adına. Bak ( jl ). Bu edattan sonra devamlı fiil gelir. cevap ( j ) si denir.jJ : Edatın kullanılışı. Misâl: ' J j J LSÜ bül Jj —. 238- YfA . Keşke bize geleydin d e b i z i m l e k o n u ş s a y d ı n . Bizimle o t u r m a k için geliniz.misli) geçmişin şartı. *]J>\ JXJ_ JJ = K a r d e ş i n g e l m e y e c e k t i r veya kardeşin hiç gelmeyecektir. Bu edatın kesinlik ifade ettiğini de iddia edenler vardır. 'J jl ) den farkı: O. cevap ( J ) si denen bir (lâm) bulunur. isimle edat arasında. Görüldüğü gibi. cevabı da geniş zamanın hikâyesi şeklindedir. geniş zamanın hikâyesi veya şartı.uuİJ \i\fi Q i Üjj w1 J . Misâl: ^Jb^İJ ÜJÛ£'J Lütfen bize gelseniz d e bizimle ötursânız. başarırdı. 1 . nasıl mastara çevrilir. Misâl: (*vO J i -Hz>\ş Şayet Ali çalışsaydı. Bu takdirde Türkçeye tercemesinde fiilin sonuna bir (dir) eki ilave edilir. Diyelim k i . İsim cümlesi. elimize n e geçer. bu edatın şart fiili. görevleri ve çeşitleri. cevabı da. Bu ise. ( yoktur. şart cevap adı altında iki fiil bulunur... Bu edatın. Bu iki misâlde de. şeklinde (hiç) ilave edilir. muzâri' de olsa. nasp ve mastar edatı ( J l ) in gizli olarak geldiği yerler. s e n i 'dSû ISÜ ile. fiil gizli demektir. şart fiilinin hikâyesi. Misâller: = Gelir _ J>C JJ Gelme­ y e c e k . Genellikle ceva­ bında. Bak. daha önce geçen şart edatı ( mâzîye çevirir. gibi. muzâriî'ye çeviriyordu. < .Temenni edatı olur: Misâl: ÜJJİO» IİJİJ J K e ş k e bize gelsen de. Şayet kendisinden sonra fiil yerine isim geldiği görülürse. (.. bizimle konuşsan. ) de faraziye (tasarı) ifadesi olduğu halde ( C w 'J gibi. Ali'yi ziyaret ettik. 2. b a ş a r ı r d ı . mâzî de olsa.Cezmetmeyen şart edatlarından olur: Bu kullanışında kendisinden sonra. Ali'yi ziyaret e t m i ş olsak. kendisinden o\ ) de sonra gelen şart fiili.b) Geniş zamandan gelecek zamana çevirir.Arz edatı olur: Arız: Bir şeyin yapılmasını başkasından kibarca istemektir. 3. elimize n e geçer. 120 . isim cümlesi m ü k â f a t l a n d ı r ı r d ı m . c) Olumsuz yapar. Lütfen bize geliniz d e bizimle oturunuz. £3>Ü Jüî C^J'J = B a ş a r m a n b e l l i o l s a y d ı . Bu fiiller muzâri' de olsalar mâzî anlamı verilir. Ş a y e t A l i ç a l ı ş m ı ş o l s a y d ı . Buna (lütfen) kelimesini karşılık gösterebiliriz.

3.jw«J & 'Js. şart anlamı ifade etmediği diğer yerlerde de. cevabından önce genellikle ( J ) gelir. ( î j . Misâl.( ) gibi mastariye edatı olur: Bu durumda kendisinden önce. daha önce izahı geçen ( üj ) de de mevcuttu. öjr& Yj = Ö d e v l e r i n i z i y a z s a n ı z a Ö d e v l e r i n i z i y a z a c a k s ı n ı z . daha önce geçen ( 'jl ) bahsine bak. cevap istemez. m - V>' : (. olumsuz geçmişin şartı. Misâl: 'p^y 'J LJÛtlI Ö ğ r e n c i sınıfı g e ç m e y i a r z u e d e r .Cezmetmeyen şart edatlarından olur. 2. A İ ü I j j l i 'FJJ ij. = Uzakda olsa. 1 . Misâl: 'A±£. şart-cevap adı altında iki cümle bulunur. 239Edatın görevleri. Bu ikisi cümlede söz gelişinden veya söyleniş tarzından ayırdedilebilir. Bu tip cümlelerde edat.Arz ve tahzîd edatı olur: Arz: Bir şeyin yapılmasını başkasından kibarca istemektir. olumsuz şartın hikâyesi cevabı da.jüVy 'tfi'J gibi.( L i ) den sonra ( 'J\ ) gizlidir.Mazilerden önce gelişinde kınama edatı olur. Bir önceki ( J ) de olduğu gibi. 4. Genellikle haber ( sj-y> ) şeklinde gizlidir. Misâl: jJU. kullanıldığı yerler ve çeşitleri. = Bâri (hiç olmasza) ona dört şahit getirseydiler y a ! 240- Ti • - : Her yönüyle bir önceki ( H'J ) ya benzer bak. 241- U\ - : 121 . Birinciye misâl: ]&~'j'J İkinciye misâl: ÖJ-H^ H'J '^M^j Lütfen derslerinize çalışsanız.H'j) = Ali o l m a s a y d ı . olumsuz geniş zamanın hikâyesi veya şartı. Ancak.Kendisinden önce ( -> ) gelmesi halinde. kendisinden sonra. H a l i t s ı n ı f ı g e ç e m e z d i . (vasi) edatı olur. cevap almamaktadır. Medine'ye ÎJUJU cJl? 'Jj İ L J İ I J l g i d e c e ğ i m . bunun şart cümlesi isim cümlesidir.m i s ) ifaiSÎI cii> ll. Bunun da. H a l i t sınıfı g e ç e m e z d i . haberi de olumsuz geniş zamanın hikâyesi şeklindedir. Görüldüğü gibi. A l i o l m a m ı ş o l s a y d ı . Mastariye ve mastar edatları için. *fy ) 9'bi diller geçer. 5. Görüldüğü gibi edat. Tahzîd: Bir şeyin yapılmasını sertçe istemektir. Bu durum. bunun şartı. i l .

Misâl' ' e r . üzüntü. isim-haber alır. Temenni: Elde edilmesi imkansız veya zor olan şeyleri istemektir. ( öJ^ ) kelimesi olması halinde. müzekker. temennide kullanılır. ( l £ j ) şeklini alır. j^iiJÛs» çA 122 . İstisna konusu için de ( H\ ) bahsini oku. sezgi) ifade eden. 1 242- t İ t . ( U ) ile birleştikten sonra da. Misâl: benzeri olan ( Misâl: U ı^jj^l D e r s z o r d e ğ i l d i r . ^ j j j j l 'JA _ Q. Misâl: Ali'den b a ş k a . notaydı. bu edattan önce ( katar. ( 'S?"^* ) şeklinde devamlı gizlidir. bunun da. diğer benzerleri gibi. esef A n cJ^î = köşke milletim bilseydi! Bazan da. (bilgi.^-JJ : n n 1 . iki hâl de geçerlidir.. ) da olduğu gibi. haberi. sonuna kâffe ( L. Kelimenin. Bunda. k e ş k e bir biteydim? B a ş a r ı p b a ş a r a m a y a c a ğ ı m ı k e ş k e bir b i l s e m . Vj ^ = Başka değil. İsmini raf. tek) şeklindedir..Kelime. > *. anlamına.. L > o& Bazan. > . diğer çekimleri yoktur. diğerlerinde isim cümlesinin üzerinde hareke etkilerine mâni olduğu halde.Daha önce izahı geçen ( ) ' benzerlerinden olan bu kelime.( üj ) nin benzerlerinden olan bu edat. j # l 2. ) sı gelerek. Yalnız mazisi var. bunda mâni olmaz. Kendisinden sonraki (müs­ tesna) fiilin haberi olduğundan. Yani. Misâller: C j i IJIÛ IJI1I\ cJ = K e ş k e g e n ç l i k bir g ü n d ö n e y d i ( d ö n s e ) . ( U ). . ( cJJ ). muhatap ve gaip zamirlerde. diğer benzerlerinde olduğu gibi. Bazan. pişmanlık. haberini raf'edebiiir. devamlı mansûptur. istisna edatı olarak da kullanılabilir. ismini nasp. bâri. misâl: j y İ JJ> ^J*-^ cJJ = Acaba başarabilecek miyim. cemilik alâmeti olur. İsmi de.. t t Edatın ismi. Misâl: (OJSJU C bl) = T e k b a b a m s a ğ olaydı* ) gelerek. haberini nasbeder. bütün öğrenciler geldiler. devamlı gizli bir zamirdir. 243- tir . Edatın Türkçe karşılığı: (Keşke. şeklinde bir kullanışılı olduğuna daha önce geçen ( Sil ) bahsinde işaret edilmişti. bunun da haberine zâid bir ( V ) gelir.f : Bu harf. Misâl: .

ü£'.. isim-haber alır. diğer benzerleri gibi.Nefî (olumsuzluk) edatı olur: a) Fiillerden önce: Mazî fiillerden önce gelişinde..Soru edatı olur: Akılsızlar hakkında soru sormaya yarar. 5. olumsuzluğunun ( Sfl ) ile bozulmaması gerekir. kendisinden sonraki fiilin anlamını mastara çevirir.ise) demektir. Edatın bu tür kullanışında. Şart konusu için bak ( j l ) bahsi. 2.Mastariye-zamaniye edatı olur: Edatın bu türleri yukarıdaki gibi. Orada. Mastar konusu için daha önce geçen A d ı n n e d i r ? Soru edatlarının i'rabı için. bunun haberinden önce de zâid bir ( y ) gelebilir. Anlamı: (Ne) demektir. . yerine göre isim.. Misâl: j j U j » .Mastariye adatı olur: Bu ( l u t U 4 & JIJ. muzâri' fiillerden önce gelişinde buna ek olarak. 6. akılsızlar için kullanılır. yalnız olumsuzluk ifade ettiği halde. bu edatlardan sonra fiillerin mastara nasıl dönüştü­ 123 .j ) Çeşitli görevleri olan bu edat. zâid olarak cümlelerde bulunur.ı A l l a h ' ı n n e z d i n d e k i l e r i s e . akılsızlar için ^-ÂJÎ ) bahsinde işaret edilmişti. Misâl: *i» '.fiil cezmeden şart edatlarından olur: Bu durumda da. ^ JiUL-âl U j Cenab-ı Allah yaptıklarınızdan gafil değildir. 3. hareke etkisi yoktur. Orada soru edatlarının i'rabı tüm olarak ele ) bahsine bak. mastar IV ). Anlamı: (Ne . Bu şartlardan birinin bulunmaması halinde isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kal­ maz.. daha sonra izahı gelecek olan ( 'J» ) bahsine bak. yerine göre harf. Bazan ( ^ ) de olduğu gibi.i \YS U = N e okursan. Yalnız olumsuzluğu kalır. İsmini raf haberini nasbeder. b) İsimlerden önce: İsimlerden önce gelişinde ( ^-11 ) gibi. ismi ile haberi­ nin yer değiştirmemesi.İki . ( ~ l î ) gibi görev yapabilmesi için. u C e n a b . fiilin zamanını. ondan faydalanırsın. yerine göre de. Mevsûller için ( 4-. Misâl: Sizin yanınızdakiler tükenir.= jLVcü. geniş zamandan şimdiki zamana dönüştürür. Misâl: Sizin sıkıntıya düşmeniz o n a ağır gelir.. 1" ( kullanıldığına daha önce geçen ( . ( 'jj rüldüğü gösterilmiştir. (jW «İti X £ U j Ju& J > Jit U = L bahsine bak. I l p f yJÜaJI U = Öğrenci ç a l ı ş k a n değildir.. Misâller: şüiU = Bu nedir? ş ıiUİ"! U = alınacaktır.244- UX : ) anlamında ism-i mevsûl olur: Ancak bunun. b a k i d i r . Her halinde anlamı: (Değil) demektir. Misâller: %• = Geldi <ü»L Gelmedi. = G e l i r J^ U = G e l m i y o r .

Bu ( b) Tam ma'rife genel: Bu ( sebebi de. Misâl: güzeldir! İ ' r a b ı : Edat mübtedâ.Genellikle övgü ve yergi fiillerinden sonra gelen bir ( tam ma'rife özel.Zâid olarak gelen ( U ) ya. yukarıdaki ( ^ n e g ü z e l ş e y d i r o! 10. 9. sıfatı da nekre olur. Dünya durduğu sürece (müddetçe) seni u n u t m a m . Edat. S e n d e f a y d a s ı u z a k o l a n bir şey için çalışıcı olma (çalışma).İM ) Bu( U b) Harflerden sonra: [ j l . ) fiilinin U C ) daha vardır ki. Bun­ ( SCt ) kelimesinin sıfatı mahiyetindedir.Nekre (belirsiz) (birşey) anlamına gelen ( U ): Bundan sonra devamlı bir sıfat gelir. U şeklinde yazdığımız zaman. Kendi fiili ile birlikte. 'cj!b\ ) sı: Bu ( [ £ . bulunan mastara ( îji Dünya durdukça seni unutmam. j ı % f LJ\ jl± & a .Teaccüp (hayret) anlamı ifade eden ('. Misâl: » Sadakalarınızı a ç ı k ç a verirseniz. Bak( y ) bahsi. ( j ) l ) ise. ı ^' r» ) ya dönen ( j i j ) zamiriyle j)l J İ . sonuna geldiği kelimenin görev 124 . Bu iki tür ( "L*jj olialdJI IJJÛJ j l = U ) gibi. Anlamı: (Ne)! demektir. C onların görev yapmasına mâni olduğu için. Durada ( ^ n e iyi y ı k a y ı ş ! ( failidir. (tam ma'rife genel) denmiştir. (özel) denmiştir. Orada daha geniş açıklama yapılacaktır. (birşey) anlamında nekre olduğu için. J Ü J I'PJU*>Ci. tam ma'rife genel diye ikiye ayrılır. ( dan dolayı yukarıdaki cümleyi. bu ( Ü ) ya. I İ Î J İ a U l Sf = bulunduğundan. > M i s â l : . U ).j î _ JİS" o f i -'S**. Lı'Jii) »îjll cJLt = ^ ).au->jjt JU*. > \*1 %J. Bak ( '^MJ ) bahsi. U ). Bundan sonraki fiilin mastarı bulunduktan sonra. A k ı l l ı ( k i ş i ) f a y d a l ı b i r ş e y i ç i n ç a l ı ş ı r . oliJuaJI Ijjü. Jpu adı almıştır. (nekre-i nakısa) denir. ( JJM ) ( birlikte haberi. fiilin mefûlün bihidir. Devamlı bir sifata muhtaç olduğu için. L ): Bu edat. a) Tam ma'rife özel: Bu ( sıfatı mahiyetindedir. teaccüp fiillerinden » önce gelir. 8. j l = ). fiil ile birlikte daha önce geçen bir ismin K a d ı n ç a m a ş ı r l a r ı bir y ı k a d ı k i . (şey) kelimesiyle takdir edilmediği için. Misâl: LJjJI 'C~İJ U JJUJİ S( = Ç j J I . önce geçen ( j ü ) kelimesiyle takdir edildiği. . kendisinde zaman anlamı da ) kelimesini muzaf yapmak gerekir.Î U Bahar n e 7. bazı kelimelerin sonuna gelerek — . L>ji)l ) = »Ijil cJli. Misâl: .^ gibi. manâda bir değişiklik olmaz. vs. (şey) kelimesiyle takdir edildiği ve ma'rife » U ) ya (tam) denmesinin olduğu için.& - ).v o ] — ^! . sıfata muhtaç olmamalarındandır.Kâffe (engel) ( a) Fiillerden sonra: 11 . demektir.anlamı ile zaman anlamı da ifade ederler.

Bu üçünün yalnız mâzî ve muzâri'leri vardır. \c*gibi. ( ) bahsi. 246- T İ * \ . 1 1 1 247. ( y . nakıs fiillerdendir. Bunların da. Misâller: Ji Işiİ! = Ali ayrıldı.Sf ) dan sonra: Bu kelimeden sonraki isim muzaf ileyh olarak mecrûr olduğu takdirde ( U ) zaittir. | Juj| U = H a s t a hâlâ yaşıyor (hayatta­ dır). l i J* = H e r h a n g i b i r g ü n . bir önceki gibi. [ J . ( j l ? ) benzerleri gibi. b i p l j»İ • j j U = E w e 9' r e r g i ' m e z o t u r d u . l i şeklinde geldiği zaman (... bulun­ ması gerekir. gibi. ibadet etmekten ayrılmayacağız. Musa A.S.. nakıs fiiller olarak isim-haber alabilmeleri için. 245-XI 0 & : v e Bu ve benzerleri. bu fiillerdeki ayrılmazlığı yani. ( ÇJ. Misâl: u»* -** ^ ! TZ'j J^f * TJJ* J yJl* = Musa A.Nekre isimleri daha belirsiz yapmak için gelen ( Li ): l i C a k l i = H e r hangi bir kişi. Biz. diğer benzerleri gibi. ibadet e t m e y e d e v a m edeceğiz. gibi. bize dönmedikçe.4»l j * ÎJ-J \ ..<-<J? ^ ) eksik çekimli nakıs fiil­ lerdir.'dUîl l i = Ali ayrıl­ m a d ı .mez) anlamı verir. Bak. Misâl: c v s JIJ> JJ£. N o t : ( Li ) ( j » ) ile...er .^<'-üi^-J'l c) Şart edatlarının bazılarından sonra: l i l _ L/l? « L i l i 12. [ jj_Li^_(^4». Aynı şartların bunda da..T\j>Y** : Bu fiil de.Ö*- ) dan sonra: . gibi. devamlılığı (hâlâ) kelimesiyle ifade edebiliriz.f l i U ( jljf : ) nin benzerlerinden olan bu fiil. a) Cer harflerinden. J -Y-TJ b) ( 't-... bize dönünceye kadar ona. ona. . j l l i = S a b a h olur o l m a z i s l a m i y e t i k a b u l e t t i . .yapmasına mâni olmaz. kendilerinden önce devamlı nefi veya nehî edatlarından birinin bulunması gerekir. Ji . Misâller: CâuJ Ji J û j | l i = A l i h a s t a l ı k t a n a y r ı l m a d ı . J . j » . isim cümlesi 125 . A l i h â l â h a s t a d ı r .S. L?Ü JJJİ li = Çocuk hâlâ ağlıyor.YİV . A n l a m l a r ı : Bu fiillerin anlamları: (Ayrıldı) demektir.

J'ji . Misâl: ÜiL» j ^ J l j l > . ( ) den sonra gelişinde ism-i mevsûl olarak daha sonra izahı gelecek olan ( kullanıldığına raslanılabilir. Kendisin­ den sonraki mansûp kelime. Misâl: anlamı bulunduğundan. Konumuz olan bu fiilin çekimi. Bak ( Uujl U ) bahsi. j J--LSKJJI lili = B u t e n b e l l i k n e d i r ? İsm-i mevsûl t oluşuna misâl: -r^f ' »= jl İL Y a n ı n ı z d a k i n e d i r ? Bununla be­ ) gibi bir kullanılış tarzı vardır. tam olarak kullanılır.jlj ) şeklindedir. ( Li ) sız gelebilir. ( Bazan bu fiil.üzerinde etkide bulunabilmesi için. Bunun bir de ( Vljj _ j _ Jlj ) şeklinde olana vardır ki. akılsızlar için kullanılan bir soru edatıdır. Edatın bazan. Edat. [ £ ^ li _ l i & l li _ gibi. ( V j J . Misâl: ÛQ> J x ^li = A l i bir ö ğ r e n c i o l a r a k d e v a m e t t i . bulunan mastara ( . haberi değil (hâl) olur. Bu fiilin mâzîsi. tam fiil olur.Liili Î>yLa}\ Jİy \ j î = ll* ^VJS »İU 'ljCai\ JİJi) j j jj ) bahsi. Misâl: ÛÛF L o U 'JF±>\ = o l d u ğ u n s ü r e c e ç a l ı ş . bu tür raber tek kelime olarak kullanılışı daha çoktur. değişmez. j u ) keli­ Çi. devamlı olumsuz kullanılır.' : Bu fiil de daha önceki. manâsı (ne) demektir. Fiil. lili <_^L = S a n a n e s a t ı n a l d ı ğ ı m ı b a n a s o r d u . sözü edilen Öğrenci oldukça çalış. 248- YİA - : Li ) gibi. kendisinden önce mastar ve zaman anlamı ifade eden bir ( ( U li ) nın bulunması gerekir. bu durumuyla tam çekimlidir. (Ne) fi ) ile soru li ) v e Daha önce geçen ( edatı ( li ber^ li anlamında tek kelime olduğunu kabul edenler var olduğu gibi. Misâl: lili = N e y a p t ı n ? ( fi ) nın işaret ismi oluşuna misâl. Öğrenci li ) da. bir manâ verir". ( j j t ) ve ( iil) c^j^\ kullanılışında. ( ) nın zâid olduğunu söyleyenler de olmuştur. Ancak bu takdirde. ( ji fi ) nın bileşimi olduğunu söyleyenler de yok değildir. ) bahsi. Bu ve benzeri soru edatlarının i'raplarını bulabilmek için bak ( j i 249-YİV-'Jlj£. hem soru edatı hem ism-i mevsûl gibi. Fiillerin mastara çevrilişi konusu için bak. fiil mastara çevrilirken.. Bununla bera­ )nın. ( fili ) nın tek kelime veya ( \l ) nın zâid kabul edilmesi halinde. gibi. 126 . hem mastar hem zaman ) i'e nakıs fiil olarak kullanılır. Fiilden önceki ( mesini ilave etmek gerekir. H = A d a n hâlâ endişelidir. Bunun yalnız mâzî ve muzâri kullanılır.

£ ) gelerek. 1 . Edat. ı^İJÜl £jîi> JU cJ?î U = G ü n e ş d o ğ a l ı d a n b e r i y e m e k y e m e d i m .. ( J£» ) şart edatı olduğu zaman edatın sonuna gelir. G e l e l i b e n i z i y a r e t e t m e d i m . Misâl: c4> JU JH'Jj U = Geleliden beri beni ziyaret etmedin. Güneş doğalı y e m e k y e m e d i m . harf olarak kullanıldığı zaman ise. ( U J* ) şeklini Bu tür kullanılışında. daha önce geçen ( ) bahsine bak.ToN Soru ve iki fiil cezmeden edat olark. Bir önceki ( ) ile zâid bir ( \^ üj ) nın bileşimidir.li) şeklindedir. N e ataman g i d e c e k s i n ? ( 'J* ) bahsi. Şart konusu için daha önce geçen ( 253. Bak ( UÛÎI L* ) bahsi. daha önceki fiilin de mefûlün fihi olur.Kendisinden sonra cümle gelmesi halinde. S e n i bir s e n e d i r g ö r m e d i m .İki fiil cezmeden şart edatı oluşuna misâller: l i U i j i C l 'jfJi J* alır. =i Sen ne zaman gidersen. 127 . 1 . de­ vamlı olumsuz kullanılır. İsim olduğu zaman... 2. Nakıs fiillerin tümü için.dir.den beri. bazan sonuna zâid bir ( î J^> \û'Ja£> JC» 'Jl = S e n i n e z a m a n a k a d a r b e k l e y e c e ğ i z ? Soru edatlarının i'rabı için bak 2. cer harfidir.Soru edatı oluşuna misâller:. 2 5 1 .. .. Şart edatlarının i'rabı için ( \&» ) bahsine bak.. £ ). ben de seninle giderim. edat. 252- YûY - (JZ* . iki çeşit kullanışı vardır. Edattan sonraki kelimenin şimdiki zaman anlamı ifade etmesi halinde. zaman zarfı olarak bu cümleye muzaf olduğu gibi. Bu ( ) bahsine bak. ben de çalışırım.250- Y0 • - : ( j l ? ) nin benzerlerinden olan bu fiilyukarıda geçen benzerleri gibi. Anlamı: (. .Y OV - : İsim ve harf olarak iki türlü kullanılışı vardır. Soru edatı olduğu zaman gelmez. isimdir. zaman zarfı. > er* ~ N e z a m a n ders çalışırsan.. Misâl: 'üLJ J>'Â'£îi H Hâlâ Yusuf'u anıyorsun.Cer harfi oluşuna misâller: İZ* 'X> îiUîU S e n i bir s e n e d e n b e r i g ö r m e d i m .

o n d a n dolayı jl ) bahsi. c e z a l a n d ı r ı l ı r .. Misâl: Onun (dünyanın) üzerindekilerin 128 . görevleri ve çeşitleri.. Zaman zarfı oluşuna bL2Qİ1 ' j j j î l » = Anarşi zamanla kaybolacaktır.de .'Ö* = K i m bir k ö t ü l ü k y a p a r s a .harf-i cer ( j ) gibi.de. bana k i m garantiler? 2. Misâl: TJ j i j ü . zaman veya mekân zarfı olan bu kelimenin anlamı: (ile . akıllılar için kullanılır. birlikte beraber) demektir. Kelimenin bazan.Y0"V 1dün? Terimler: garantiler.. FT^Â* o j s U = (JTYÇ* O n l a r l a b e r a b e r g i t t i m . (.... ( olur. genellikle de lafza-i celâle muzaf olarak kullanılan bu kelime.iki fiil cezmeden şart edatlarından olur. Beraber geldik. Cer harfleri için. 2 5 6 .. £* ~ £j) = Ali'de bir k a l e m (var). Misâl: 255- Y00 - : = Devamlı muzaf.le. iv» ) şeklinde muzaf olmaksızın kullanılır. Bu durumda da. Şart konusu için bak. Misâller: K«mi gör­ K i m geldi? j»\ J - Bu a d a m ı n işini b a n a k i m = JijJI <sS*\ A 'ö* * '"^ . Allah etmesin. (. Allah'a sığınırım.da..^ 'ü* Onu. yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilir. Misâl: ıJP'JT-'* x» c i > = Beni çağırdığında geldim. ^ ) bahsine bak. yanında) anlamlarına geldiği olur. Akıllılar ö* = olur. ( 254- YOİ - : Genellikle muzaf olarak kullanılan ve muzaf olduğu kelimeyi göre de.ism-i mevsûl olur. Bu durumda (hâl) f& . 5 t>» : hakkında soru edatı {^Sj ]Y = Kelimenin kullanılışı. Misaller: V ^ f U?* ~ T B e n d e bir k i t a p (var). B e n i m y a n ı m d a bir k i t a p (var). Mekân misâl: zarfı oluşuna misâller: 'dlü c i > = Seninle geldim. Misâl: <&! i U * Allah korusun.. Edat bazan. ( jÛ j i 'Js = 3. Bu durumda yine akıllar içindir. . fiili devamlı hazfolan mefûl-ü mutlaklardandır.da) eki verir. Bu tür kullanılışında bir şart edatı olduğundan.

J\ -JC*. Soru Edatlarının Cümle İçinde İ'rablarını Bulma M e t o d u . deriz.> . ( Lil? ) de (hâl) dir. ( J i ) de ( ı ) nin haberidir. Öyle ise ( Ji ) de soru cümlesinde ( \JC\) fiilinin haberidir. c) Cevap cümlesi gözden geçirilerek. soru cümlesinde ( li ) da. Öyle ise. Bak ( JjT ) bahsi. ( İILİ ) kelimesidir ve mefûlün fihidir.jJ\j* (t>^j — Jjjll j i Jl» Cevap cümlesinde ( ).J* ) harf. ( I . 1ft»li _ J>. bu cümlede soruya cevap olan kelime­ nin i'rabı bulunur. Orada da. tbjilL ^A LLİ oj»CGörüldüğü gibi. soru edatı ( Lil? ) nin cevabı ( Çi li) dir ve (hâl) dir. Bu edatlardan isim olanların i'rabını bulabilmek için: a) Soru cümlesine bakılır. 1? .li? IJÂ cevap cümlesinde soru edatı ( li ) nın cevabı ( blî?) kelimesidir ve haberdir. üCI _ y ] dür. Bilindiği gibi. ( li* ) nın öne geçmiş haberidir. ( JJU. şLJJ. Öyle ise ( I / ^ ) da. Öyle ise. U . sonucuna varırız. diğerleri isimdir. Edatın bu yönü için. ICJ\ 'cy> — jJli tfî Cevap cümlesinde soru edatı ( Ji ) nin cevabı. Soru edatları: [ 1 . soru cümlesindeki ( * \ ) nün cevabıdır ve nriübtedâdır.Lil? — Çiti DS.o) İşte bu şekilde hareket edilerek soru edatla­ rının i'rapları bulunabilir. İki _ . harflerin cümle içinde i'rapları olmaz. bu konuyla ilgili bir izah geçmişti.t ü m ü fânidir. d) Cevap cümlesindeki soru edatına cevap olan kelimenin i'rabı. ^ . Devam edelim. b) Soruya fazla veya eksik olmaksızın cevap verilir. Misâllerle görelim. ( ) dışında tümü mebnîdir. Öyle ise. Cevap cümlesinde. Öyle ise. ) kelimesidir ve ( Üİ ) nin haberidir. bak ( ) bahsi. Nakıs fiillerden örneklerle konuya devam edelim. {IIİLJLO jj?y j> — Ot uk}-" üj?J cevap cümlesinde soru edatı ( ü* ) in cevabı ( ü i ) kelimesidir ve ( J j£J ) fiilinin haberidir. (J e K i 257- TûV - 'JF : 129 . \ r. cevap cümlesinde soru edatı ( ) nın cevabı. Öyle ise. önündeki ( bjİC ) fiilin mefûlün fihidir. soru cümle­ sindeki soru edatının i'rabı demektir. î ^ l i l J cû? lili — Ljii lil J Ji? Cevap cümlesinde ( Lİ** ). soru edatı ( lili ) nın cevabıdır ve ( Li? ) nün haberidir. ( lili ) da soru cümlesinde ( Ji? ) nin haberidir. ( [A] ) de mübtedâdır.

Misâl: Ahiret hayatının yerine. 4. (sendeki) kelimesinin ne olduğu ( yr^>JI ÖF ~ ) i ' açıklığa kavuşuyor. kurtulmuş değildir. Misâl: <ukj J £>j JjJl = Ç o c u k k a r n ı n d a k i bir a ğ r ı d a n (ağrıdan dolayı. Misâl: Evden okula kadar yürüdüm. ağrı sebebiyle. Kendisinden önce geçen ve anlam yönünden kapalı (müphem) olan bir kelimeyi. ( ÖF ) ona karşılık başlangıcını bildirir.Beyaniye edatı olur. dünya hayatına razı mı oldunuz? Ahiret hayatına karşılık. bu durumda (den-dan) anlamı dll> cJc = Sana sattım. Bu v e benzeri cer harfleri için d a h a ö n c e g e ç e n Bazı fiiller mefûllerini ( ifade etmez. ism-i mevsuller ve şart edatlarıdır. Görüldüğü gibi. Cümleye (hiç) anlamı karşılığı kesinlik kazandırır. bir şeyin bitişini rfade ettiği halde. mefûl ve mübtedâdan önce gelir. 3. • C j j l l J l c i p i ÖF b İ J u = Ü> 2. ağrı yüzünden) ağladı. Misâller : y U l ÖF <~JJ = ÖF ) ile alırlar. kitaplar azdır. . bunun dışında başka anlamlarda da kullanıldığı olur: 1-( JJ ) nın aksi yönde bir kullanılışı vardır: ( J) ).Yerine (karşılık) anlamında kullanılır.T O A : Her yönüyle daha önce geçen ( ) kelimesine benzer bak. ş ı*»ljJJI 'ÖF ^At. Misâller: Jji y 3 Ü I 'ÖF ^JU» d j j = e Sendeki. soru. fail. K i t a p l a r d a n s e n d e k i l e r a z d ı r . Bu kapalı kelime­ ler genellikle. = ÖF İJ»I L>Lai V Kötülerden hiç biriyle arkadaşlık e t m e . genellikle kendisinden önce.Cümlelerde zâid olarak bulunur.U — J > 1 ÖF JT^^ = JJ^iS J^)'ÖF£. Edat. Kapıya yaklaştı.Bir kısım (bazı) anlamında kullanılır.Sebep anlamına gelir. nefî (olumsuzluk) nehî geçmesi ve kendisinden sonraki ismin nekre (belirsiz) olması şartıyla. Misâller: B a n a h i ç bir k i m s e g e l m e d i .J U * S ! I ÖF ^ ^J&L ( y OF v f ^ ^ = ^ U . Misâl: Jl İİ3? LijJiî = Sizden öğrencilerin bir k ı s m ı (bazıları) ö ğ r e t m e n l e r o d a s ı n a gitsin. 130 . y a l a n l a ÇÛÛ_ jkiî U _ C J J Î O I ) bahsine bak.Genellikle (den-dan) ekleri karşılığı kullanılan bu harf. JjT = Paralardan s e n â e ne kadar var? ^ J * " ^ ' OF Y~-*-J>J = Yanında ne kadar para var? 5. 258. H i ç bir k i m s e . soru edatları. Bu da. açıklığa kavuşturmak için kullanılır. dünya h a y a t ı n a razı mı oldunuz? 6.

bak. soru edat ( 'J» ) nin bileşimi diyenler de vardır.J) . daha önce geçen ( kelimesine benzer. Misâl: k Ijû j j ) =Arkadaşım yavaş! 262- nt - : ' ^ j > ' U* = H e r n e e k e r s e n (onu) 'j\ ) bahsine iki fiil cezmeden şart edatlarından olan bu kelimenin anlamı: (Her ne . c£\- J ^ - W. diğerleri isimdir. Misâller: şil» li 'J> = manâsına bir tesiri yoktur. diğerleri mebnldir.( 'J _ U « harf. Faili devamlı gizli zamir ( ( LMJTİ 261- H> : Devamlı mefûl-ü mutlak olan bu kelimenin anlamı: (Yavaş.u'ii J J . : LJj ) dir. vazgeç. ağır ol. Yalnız ( ^| ) Gruplara ayırarak i'raplarına geçelim. Bunlardan sonraki şart fiili müteaddi olur. 1. Şart Edatlarının i'rapları: Toplu olarak şart edatları şunlardır: b i ç e r s i n .. acele etme) demektir. edatlar 131 .ise) şeklindedir. Tek kelime kabul edilmesi halinde. oluşuna Yanınızdaki kimdir? ) şeklinde yazılması ye­ ^ J U C ta & rinde olur. ( 260- T"\ • ) fiilidir. Şart konusunda yeterli bilgi için daha önce geçen ( [jj . tek kelime olduğunu söyleyenler olduğu gibi. Bununla beraber. ( £ Kim |'j ) nın zâid olduğu da iddia edilir. İsm-i mevsûl B u k i m d i r ? Zâid kabul edilmesiyle tek kelime kabul edilmesinin.259işaret ismi ( Y 6\ l'j . ) nın i'rabı: Bu edatları üçü de sükûn üzere meb­ nldir. mefûlünü de almış olursa.İİ 'D* : Daha önce geçen ( |'iU ) gibi. yapma) şeklindedir. ( O i J-» = ) nın ism-i mevsûl geldi? misâl: olarak kullanıldığı yerlere de raslanır. Kullanılış ve anlam yönünden.'j - - - J\] Bunlardan [b|_U'il] mu'rap. Misâl: bak. Çekimli fiil karşılığı Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Bırak. ) ile...

mefûl-ü mutlak olur. Çünkü [c5^*-bQl] [Ö>\ . de öne geçmiş mefûlün bihidir.^ . Bu ikisi zaman zarfıdır. cevaplarının mefûlün fihidirler. J l . d) Durum anlamı ifade ettiği zaman ( j^ti lı^îsÇ yJÜ» ^ \ = «u Jj\i L-»Lıa5 ) gjbi kabul edilmesi gerekir. ( ) sız şart edatı olarak kullanılmaz. de mefûl-ü mutlaktır. Misâl: lelerinin tümüdür. j _ ~ Bu edatların bazılarının sonlarına zâid bir ( ) geldiğine daha önce işaret . Bu durum yalnız [ W* .-' gibi. Misâl: şJî 23\Ç$A 'J* jL. de zamme üzere mebnidir. gibidir. Şart fiilinin lâzım olması halinde de. Diğerleri İÜ ) sız gelmişse.d ] için geçerlidir. jsfûd J ^ i ^ durum böyledir.V > 4] akıllılar için kullanılır.( 5yapılır. u o}. Haberleri ise. haberi. ( l» Ü £ _ ur ^ SJ -l£> t* . UiŞ ) gibi (hâl) olur. Yani. mefûlün fihi. uı. m ]y> . nîdir.© •^ - u u£ • ^ . üçüncüsü ) (nasıl) anlamında kullanıldığı zaman ( JT'< olan ) devamlı hâlidir. öne geçmiş mefûlün bihtirler. edilmişti. Bunlardan yalnız ( c l > ) ( ) sız da kullanılabilirler. Kendi cevaplarının mefûlün fihi olurlar. şart-cevap cümlesi. b) Zaman isimlerine muzaf olduğu zaman.öQ1] [ ^ İ _ 'JA _ j î l i .. • s JjjL» Jl 'L'--'\ cevabına müteallaktır.mübtedâdır. ikincisi fetha üzere mebnın i'rabı: Birincisi fetha. İAŞ ( [c/') i'rabı: Fetha üzere mabnî olan ( ) nün i'rabı: Mu'rap Û^'-Û'] şeklinde hareke alır. . şart ve cevap cüm­ Bunlardan sonraki şart fiilinin müteaddi olup mefûlünü almamış olması ha­ linde edatlar. Ancak ( ^yİ oili" 4. gibidir. *^ -T* U da zaman zarfı. Misâl: ^ |j£ j £ t . ikincisi sükûn. bu edat. Mastar anlamı ifade etmez. Misâl: j j l i > cJti ÜÜti j & '\^A Mastar anlamı taşıyorlarsa mefûl-ü mutlak olurlar. . j c gibidir. e) Mastara muzaf olduğu zaman ise. Cevap cümlesi. nin i'rabı: Birincisi sükûn. bu fiillerin öne geçmiş haberi olurlar.W*l .J>\ . . Bunların üçü de mekân zarfıdır. Taşıdığı anlama göre i'rabı [ o* . a) Şahıs isimlerine muzaf olduğu zaman."-'A ' '. >.. Sırayla misâller: da mübtedâ. doğru- ) veya müfacee edatı ( 132 . c) Mekân isimlerine muzaf olduğu zaman. Misâl: ^ j j \ î ' -i'^î v Şart fiilinin nâj<ıs fiillerden olup haberini almamış olması halinde ise edatlar.

bu fiillerin anlamının gelecek zaman için olması gerekir. 133 . ( kesreden korur. Misâl: JL». Y muzâri'yi cezmeden gizli bir şart edatıdır.Vikaye (koruyuculuk) görevinde bulunur. JJuli L»ls£ll p) = ^IKI U\ji\ J '<J/jj. temenni. soru. ( ve benzerlerinde de. teşvik. Misâl: ü ^ ) -u vikaye denir. ( gelmesi halinde. j j «ilj j ^ J j IISJ 'O\ gibi. Misâl: jiü LA> Ü J > İ JJUJ ÖJ . aynı görevi yapabilir. ne oldu) anlamına gelir. umma (terecci). 263- 'tSjâ bp L>. (ne var. anlamlarını geniş zaman­ dan gelecek zamana çevirecek. fille bu harf arasında bulunarak filleri. Mâzî fiillerde. Muzâri'lerde ise.: Soru edatı olarak kullanılan bu kelime. şeddeli veya şeddesiz olarak gelir. )-i mütekellim Fiillerin son harfi kesre kabul etmediğinden. Buna. nehl. Öğrenciler! Lütfen ders çalışacaksınız. Bu fiillerin ifade ettiği anlamları pekiştirir. fiillerin sonuna ( <Ş ) nin gereği olan o| ) . 264-Hi . Bir cümlede şart ve kasem bir arada gelmiş. ( ) ın bu görevi yaptığını daha önce görmüştük. cevap cümlesi mahallen meczûm sayılır. mevcut olan cevaba benzer bir cevap takdir edilir. bu ikisi de cevap istediğinden. o J * L J J > = \JL Ö Y L ~ J elU) = v>>-j-^ Sil = C '/Jü. Sırayla misâller: loc. Bundan dolayı da kendilerinden önce. Şayet cevap cümlesinde bu iki harften biri varsa. ifade eden edatlardan birinin bulunması gerekir. bulunan cevap. arz. Misâller: 2. görevleri ve çeşitleri. dUlVl "ÖJIEU îiüjj = Keşke isteklerini elde edebilecek olaydın. Dilek (taleo) fiillennden sonra muzâri' cezmolur. Gerçekte burada ^ git>i. yemin. Kayıtsız şartsız emir fiillerin sonuna gelebil­ diği halde. cümlede de yalnız bir cevap varsa.dan doğruya fiil cezmolur. Ji'j <J?$ Fiile benzeyen. 1 .j : Kullanılışı.Muzâri' ve emir fillerinin sonuna. Sonrakine de. Takdir: il» juiil. Derslerinizi ihmal etmeyesiniz. mazi fiillere hiç gelmez. FTS^JJ* bU = ™~ Yarın mutlaka gidecek misin? U m a r ı m yarın mutlaka gideceksin.U&3t "ijsl -jy&j '^j-i * 4 J ^ ' S fj/^ UT - jU*. önde gelenindir. Çocuklar haydi uyuyacaksınız.

gelecek­ sin. Te'kid ( ü ) l a r ı n ı n A n l a m ı : Bu ( O ) lar yerine göre. ' ü u J j U-LjLû = «Belki l a n d ı r ı l d ı k » da nâib-ü fail. şeddeliler. Meselâ: Yüksek ve öfkeli bir sesle. Ketime burada ( . Jilt .e doğru. isim olduğu halde yukarıdakiler harftir. fiillere ve bazı harflere bitiştiği zaman yukarıdaki şekli ( alır. Misâller: _ ^ J*A>_ — ey. gideceksin. bulunduğu cümleye (belki) kelimesi ilavesiyle. Sırayla misâllerde görelim. O k u l u m u z g e n i ş t i r de muzaf ileyh. ve üslûp) anlamlarına gelir. ihtimal ifade etmesi kesinleşir. Türkçede daha çok cümlenin söylenişteki ses tonundan.uj kökünden türetilen bu kelime. elbette. Devamlı raf halinde bulunur. Şeddesiz ( ö )lar. muhakkak. (Biz) demektir. tf ) 267-nV-^î. 3-Fiillerde cemi'müenneslik alâmeti olur: Fiiller. UuJ = JL 4 I lilij = & biz» de «Allah c.. . U» -J*± . de mefûlün bih. Kendisi de fetha üzere mebnî olduğun­ dan mahallen merfû' bu fiillerin failidir. Ancak. Bilindiği gibi Türkçedeki (dir) eki aynı zamanda hem ihtimal hem kesinlik ifade eder. Anlamı ve i'rabı: ' L L \LSJJ = Biz i l i m l e r ı z ı k \)F Biz ö ğ r e n d i k » d e f a i l . zinhar) ve cümlelerin sonuna gelen (dir) ekleri karşılığı manâlar ifade ederler. bize ilim bahşetti» bu edatın ismi. Bununla beraber. Belki turistler müzeyi ziyaret etmişlerdir. muzâri' ve emir fiillerinin tesniyeleri dışındaki çekimle­ rine gelebildikleri halde. dediğimiz gibi. bu fiillerin çekimlerinin tümüne gelirler. Misâl: 134 . (kadar. Misal: Turistler müzeyi ziyaret etmişler­ dir.0 » w : Bir önceki zamirin munfasıl şeklidir. UJ = <i « A l i b i z e u ğ r a d ı » da mecrûrdur.c.|>»u* iL. isimlere.. ~ Elli sene kadar yaşadı. cümlenin kesinlik ifade ettiği anlaşır. gramer. minval. mutlaka bu ( J ü ) ) lara karşılık kullanılması gerekmez. sonlarına bu ( ü ) lar geldiği zaman sükûn üzere mebnî olurlar. 266- rn . kesinlikle. Bu.jr\İl ji-iSf «İlj = Vallahi iyilik y a p a c a ğ ı m .öt Bir sonraki ( üUü = ) zamirinin bitişik şeklidir. ) anlamında kullanılmaktadır. gibi. (mutlaka. yukarıda ( lara karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerin.

tabi ve olur) kelimeleri de edata karşılık olarak kullanılır. £\>v 3*9^ ^ J~ c?*"^ = Eve doğru yürüdü. Türkçe tercemesine en yakın olanı. Fiilin Bulunduğu C ü m l e n i n İ ' r a b ı : Bu cümlenin bir kaç türlü i'rabı varsa da.f»* : Cevap edatlarının en çok kullanılanı bu edattır. ) bahsi orada bununla ilgili bir izah geçmişti. J_JJ)I = Gramerci. Misâl: bir kelimeyle gibi. o 268- T"\A - : Övgü fiillerinden olan bu kelime de diğer benzerleri gibi. Çünkü bu f i i l l e r d e . birinci ve üçüncü misallerde zarf. (iyi. (hay hay. şekil yönünden mazi fiillere benzediği için.CfJS gUİI 'JJt otUİJI J i l i = elli s e n e k a d a r yaşamıştır. Karşılık olarak gösterdi­ ğimiz bu kelimelere (ne!) kelimesi de ilave edilerek. Bununla beraber yerine göre. (ne iyi! ne hoş! ne güzel!) denir. gibi. peki. Bir (yerme) fiili olan ( 269- . Anlamı: (Evet) demektir.J Y a p t ı ğ ı g i b i y a p t ı .. !£si'J\ J-*»JI p*i = _ tr*< Bahar ne güzel mevsimdir! ) de buna benzer. Fatih Sultan M e h m e t | j i J i 'jJ-l J i *liJi»J. üslûbunu kullandı. (_ J . açıklanan gizli bir zamir . fâii merfû'dur. Kelime. Cemisi ÖYIJFCI) g e l i r . (hayret) anlamı da vardır. Y>CS\ = G r a m e r . B u r a d a k e l i m e ( j j u ) a n l a m ı n d a k u l l a n ı l m a k t a d ı r . Misâj. Misâl: 1 IfJıIl JJÛaJI l i u = Bu fiilin a) ( b) ( Jİ Ç a l ı ş k a n ö ğ r e n c i n e iyidir! !JA~Aİ)I İ«JJ J j i l ji* l ö ü ^ l L>lî olabilir. fiil kabul edilmiştir. Misâl: (belirsiz) ' j | ) takısı olan bir kelimeye muzaf olur. Bazan edatın anlamını kuvvetlendirmek için kendisinden önce ( 135 . hoş. fiil ile önündeki failin mukaddem haber. sonraki ismin de mübtedâ kabul edilme­ sidir. Misâl: CJ Nekre ^-J d) ism-i mevsûl ( U Bak ( e) (Şey) anlamında bir ( ü ) olabilir. güzel) kelimeleridir. diğerlerinde isimdir. ) sı olabilir. ^* \ * ^ * * l » ^ faili: ) takılı olur. . . J i *l» g i b i . Durum bu minval üzere devam etti. Türkçe karşılığı. izinden gitti. Misâl: l * î öl*JwaJl «« jl L. Yerinde unutulmuştur. bir oluş bir iş bir hareket bildirmediği halde.

Ali bir yazar olarak yeter. Ali d e Halit d e geldiler. Edat. iyiliklerin yayılmasına çalışmayan. ile) dışında aynıdır. lîjC U i l j LU-C ^ Û J I V . cümlede bir kaç defa tekrarlandığı zaman Türkçeye tercemesinde yalnız bir tanesi söylenir. 270- W• - : ) fiilinden ism-i faildir. Kelimenin asıl anlamı bu olmakla beraber sonradan (hayret) anlamında da kullanılır olmuştur. Halit geldi. 1.o) 2 7 1 . s u i s e soğuk içilir. Ali v e Halit geldiler. başkasını a r a m a y a g e r e k y o k . Halit geldi v e sınıfa girdi. Misâl: JNJİ! <y. Ali. Bilindiği gibi ^ Misâl: ÛLS" J*J îsA-*tf = anlamı ifade eder. cümleler arasında da aynı görevi yapar. » Bu­ nunla beraber edat. j j j j i l l 'JX>_j. j JJli -L> = Ali ile Halit geldiler. j .. ister müfretler ister cümleler arasında gelsin anlamı: (.j : Edatın kullanılışı. .Atıf edatı olur. b) (ise) anlamında. k ü ç ü k l e r e a c ı m a y a n v e b ü y ü k l e r i s a y m a y a n b i z d e n d e ğ i l d i r . LiLaJI > ^ JJU. Bunun dışında cevap edatından önce kullanı­ lan bu kelimenin manâsı ve görevi yoktur. Misâller: [p. Daha önce geçen ( böyle bir kullanılışı vardı. Müfred kelime­ leri birbirine atfettiği gibi. Hitap zamiri ( J ) ile birleşerek bir şeyi nehyetmek yasaklamak Bu kelime ( ^ yeni bir kelime şeklini almıştır. Misâl: Ç a y s ı c a k .pLl ) kelimesinin kullanıldığı olur: Meselâ: «JJÛJ 'jJiaJİ = Doğruluk. gibi. demek isteriz. (bırak arama vaz geç anlamlarına gelir. / ^ f i .T V N . görevleri ve çeşitleri. . b e n d e s e v m e m . Yani. f a k a t A l i ç a l ı ş ı y o r . Ö*^*? U-*^ O ) = o > «Kötülüklere mani o l m a y a n . pt'l deriz. >.. Jij CJVF = S e n t e n b e l l i k e d i y o r s u n . Görüldüğü gibi edat.ip. 136 . evet bu sözü söyle­ Sf I ) dan önce de diyen birinin sözünü tasdik için yen doğru söylemiş. yazarlık işinde kemale ermiştir. sınıfa g i r d i . ^ ^ c) (de) anlamında Misâl: ^ Sen çayı seviyorsun. şu anlamlarda da kullanılır. söyleyen için faydalıdır.'A> Halit gelip sınıfa girdi. Kelimenin bu şekli ise. Diğerlerinin yerine virgül kullanılır. j ü l a J I F>JIJ _ -*~F^\'J£Y. Sen kâtip (yazar) arıyorsan aradığını buldun. a) (Fakat) anlamında. demektir. Atıf edatlarının en çok kullanılanı bu edattır.

yüzünde gülümseme belirmiş g e l d i . Kipleri ayrı olduğu için. Misâl: j xs. Tercemesinde karşılık gösterilmez. İsim cümlesine misâl: AJJ» j *4>'j 'J*. b u n u a l e m bilir. Hal cümlelerinden önce gelir. »ıJJ j JJı> cl> = jfa j ö j jJl> il> = Halit.fakirdir. biri önce biri sonra da gelebilir..İbtidâiye (başlangıç) edatı olur. derler. 2. bu anlamları öncesi ile sonrası arasında zıdlık olduğu zaman vermektedir. sonraki muzâri'dir.» Edatın bu türlerinin görevi. sonrasının dilek olması halinde ortaya çıkar. Fiil cümlesine misâl: o l d u ğ u h a l d e g e l d i . e l l e r i c e b i n d e o l a r a k g e l d i . Bu durumda atıf edatı değildir. İ'tiraziye cümlelerini (parantez içi cümleleri) başlatır. H a l i t . Kendisinden sonraki cümlenin öncesiyle irtibatı yoktur.^l^. 6.'jf 'JS *J (Jul öjyî j j>-)lj= «İlimde söz sahibi olanlar. bu iki fiili birbirine «İl'qS&UY cümlesi yeni başla­ atfetme imkanı yoktur. Bu tür kullanılışında anlamı: (Ki-ama) 5. 3. Allah size ( b i l m e d i k l e r i n i z i ) ö ğ r e t e c e k t i r .İ'tiraziye edatı olur. 'J>'J\ . (onların) hepsi Rabbı'mızın nezdindendir.v a t a n ı m ı z ı s e v e r i z . sonrakinin de aynı işi.Maiyet (beraberlik) edatı olur.iyiyim. ( ( <J <-» ) ile ( J ) un farkı: ) kendisinden önceki kelimenin işi önce. .Görüldüğü gibi edat.ai^ll^^ demektir. Bunda ise bu tertip ve öncelik sonralık söz konusu değildir.d i derken.Haliye edatı olur. ikisi de beraber hemen sonra yaptığını anlatmaya yarıyordu. B U a d a m -Allah bilir a m a . Cümleleri başlatmaya yarar.k i B e n k l A l | h l^jî^. bak. erek) ekidir. Bu durumda edattan öncesinin (dilek) (talep-inşâ) sonrasının haber (bildirme) kipi veya öncesinin haber. edattan önceki kısım ) fiili emir. Daha önce geçen (vjı de yerine göre bu anlamları veriyordu bak. ^ " 7 _ ^Jiil J l j . Bundan dolayı da tılmış bir cümle kabul edilir. . Bu cümleler isim veya fiil cümlesi olabilir._ = " a ' a şükür. Atfedilen cümlelerin birbirine sığa(kip) yönünden uygun olması gerektiğine daha Önce geçen ( Misâl: «il ( \YÜ\ J ) bahsinde işaret etmiştik. ona i m a n e t t i k . Biz T ü r k l e r . gelebilecekleri gibi. yalnız cümleleri başlatmaktır. 4. J 4i> X «_ <ûl ly£L> = «Allah'tan korkunuz. Birbirine atfetme imkânı olmayan iki cümle arasında geldiği zaman bu adı alır. Bundan sonraki kelime mefûlü meah olduğu 137 . ondan lüU-j 'Js.İsti'nafiye edatı olur.. Anlamı: (Halde ve. elleri cebinde olduğu halde Halit. » Görüldüğü gibi. Misâller: 'jyai .

için de söyleyebilirler. ( SfJ ) dan sonra zâid olarak gelir. ölüm. hazfedilerek onun yerine geçer ve anlamını alır. hem cer harfi hem yemin edatıdır. yazık ıülL»^ = Misâller: Hüseyin'e! bazan da bir ( U ) ilave­ V a h d i ş i m ! Bazan. muzâri' ve emir fiillerinin sonlarına gelerek onları cemi yapar. . ( sözü edilen zamirler arasına. Misâl: Dağ boyunca yürüdüm. ) u denir. Bak ( ) VJ ) şekilde ve aynı anlamda kullanılır. facia. bunlarda zammenin yerini tutar. Adına işba' ( J 12. ia Nûdbe: Felâket. >jî *Jj Sfl j i . acınma ve döğünme nidâsıdır. duyulan acılardan dolayı kişiler. Türkçe karşılığı: (Vah vah. nidanın yalnız (nüdbe) kısmında kullanılır. (mendûba) bir elif ilave edilerek. bir -. j j L / > j _ JA'J bahsi.le.. edattan sonraki isme yani. mazi.ı A l l a h ' a ( y e m i n e d e r i m ) . 9. 8. Bu fiiller ile 272- YVY - lj : Bir nd edatı olan bu kelime. Orada bununla ilgili izah geçti. . J^.için devamlı mansûptur. Misâller: 10.l l j ojw = D a ğ ile birlikte yürüdüm. 7. Edat bu kullanılışında.r^v* ' ) gibi. Münâdâ için geçerli kaideler bunun için de geçerlidir. içinde bulunduğu felâketten dolayı başkasına yapılacağı gibi. . Edatın bu tür kullanılışında anlamı: (ile .. cemi'-müzekker muha­ tap mazi fiillere mansûp muttasıl zamirler doğrudan doğruya gelmez. \\ L Lİ> x - J . Misâl ^1»>Î A p-**^ . beraber. l üy->lj = !i£V«»lj= siyle ı «Ull^lj kendileri Vah.Cemi' müzekker salimler ve beş isimlerde raf alâmeti olarak. Misâller: 11.İ 'o* £ gibi.Daha önce geçen ( L / . gibi. Misâl: <ü>lj = C e n a b . Çünkü. Bu nida. jtiüit — TJJUIE. Kendisine yemin edilen isimden önce gelerek. bu edattan sonraki isim (mendûp) belirli isimlerden olur. bilinmeyen bir şey için. acı duyulmaz. Türkçede de aynı ) den önce geldiği zaman. 138 .Zâid olarak gelir.Cemi edatı olur.(işba') edatı olur.. Cemi müzekker. |^>j>l _ (i^»i>j>l ( j ) getirilir. şeklinde söylenir. bazan ( N i c e g e c e l e r . İşba: Doyurma demektir. Ancak. yazık vay) şeklindedir. acıma ve ağrıma gibi hallerde acıma. birlikte) şeklindedir. Daha sonra izahı gelecek olan ( U ) bahsine bak.Kasem (yemin) edatı olur. bu ismin sonunu cer eder.

277- YVV - ^ J : (Hayret) anlamı ifade eden bu kelime. o^-s* ) kelimesine benzer. maddi ise. Anlamı: (Hayret. görüşün doğru veya hatalı oluşu zihinle bulunur yani. Şayet (bulma) işi zihinle yani. sevinme.m Oh 274Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu kelime. 276- YV"\ - y*J : Kalp fiillerinin üçüncü grubundan olan bu fiil.o l i U ( Ulj _ »lj _ l\j IAIJ = H e y g i d i e s k i g ü n i e r h e y ! Kelimenin. Misâl: \'*JlA U '«d lÂlj > n e k a d a r h o ş ! Bununla beraber.lilj : Tenvinli veya tenvinsiz kullanılan bu kelime. ( tfî ). Yeterli 3*^! )bahsi. bu durumda kalp fiili olur ve iki mefûl alır. bak ( i£\ ) bahsi. Kalem gözle bulunduğu halde. hasret ve özlem duygularını dile getirmek için de kullanılabilir.273. Çekimli fiil karşılığı ( devamlı gizli zamir ( JÇ j ) dir.^ j : 2 7 5 . Ancak (bulma) işi gözle yani. Misâl: \jj CJ'J>J Bir k a l e m b u l ­ d u m . (bilmek) anlamında gelirse.YVT . aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. b e n ^ s a n a f e d a k ı l s ı n . Orada yeterli izah yapılmıştır. kıldı. Kelime.. (bağışladı. bir mefûl alır.£d J 139 . hoşlanma duygularını dile getirir. YVİ . ) şeklinde söylendiği de vardır. 278- TVA . aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder.YYO : Bu kelime. Diğer benzerleri gibi. vay. Anlamı: (Buldu) demektir. faili ) şeklinde de kullanılabilir. Bu ve benzerleri hakkında geniş bilgi orada geçti. normal fiiller gibi. bilinir. isim-fiil muzâri' kabul edilir. Türkçedeki (oh!) ünlemi karşılığıdır. Misâl: lü?t» LÜlj olv>j = Görüşünü hatalı buldum. Misâl: ! f l i ^ l o. Bu ve benzerleri hakkında daha geniş bilgi için. vay canına) şeklindedir. her yönüyle daha önce geçen ( bak. Misâl: bilgi için bak ( İ l j i <İl ~*ı {J = A l l a h . vaybe. etti) anlamla­ rına gelir.

Her yönüyle aşağıdaki ( S--> ) kelimesine benzer. (Acımak, acınmak) mev­ kiinde kullanıldığı gibi, (tekdir, kınama ve azarlama) için kullanıldığı da olur. Anlamı: (vah, yazık, vay haline, bak hele, şuna bak) şeklindedir. Misâller: ı Qiü . £ j = Yazık Ali'ye! cû., = Y a z ı k s a n a ! irabı: Kelime muzaf olarak gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olur. Muzaf olmaksızın geli­ şinde mefûl-ü mutlak olabileceği gibi, mübtedâ kabul edilerek, merfû' da okunabilir. Misâller: .! &^zj ı'di L İ \ - ! istf rûj = Vay haline! Ş u n a b a k ! baksana! bak hele!

279- T -

'SIJ

Yukarıdaki kelimenin aynıdır. Ancak bu, genellikle (tekdir, azarlama ve kı­ nama) için kullanılır. Misâller: sana! ( j4j ı J-> j£ - J » & i A ) bahsi. = i di J j j= Vay haline! Yazıklar olsun V a y b a ş ı m a g e l e n l e r ! İ'rabı için bak

280-

T • - **L A

J

Yukarıdaki ( j j j

) kelimesiyle (

*fi

'S--»

) şeklinde ( ^

) ke­

limesinin bileşimi olan bu kelime, aslında beddua için kullanıldığı halde, sonradan hayret ve beğenme anlamında kullanılır olmuştur. Anlamı: (Vay anasına!) demek­ tir. Kelimelerin ikisi bir kelime haline getirilerek, ( ^ tir. ) den cer harfi hazfedilmiş-

281-

TA \ - 4*J :

(Haydi, tez ol, acele et, çabuk) anlamlarında kullanılan bu kelime, isim-fiil emir kabul edilir. Teşvik mevkiinde kullanılır. Çekimli fiil karşılığı ( ' ^ j J ) fiili, faili de gizli zamir ( cJİ ) dir. Devamlı da gizli olur. ZJ-AJ şeklinde söylendiği olur.o»

2821- ( tim,

TAT - - * :
ji ) nin muttasıl şeklidir. Fiillere muttasıl olarak geldiği zaman, de­ «JÛTC = geldiği zaman, devamlı Ona geometri öğret­ muzaf jl ileyhtir. Misâl: ) den ) ve benzerlerinde sonuna

Görevleri, kullanıldığı yerler ve kullanılış şekilleri. vamlı mefûlün bihtir. Misâl: isimlerin

'jJÛ> iAîŞ =

Onun kitabı faydalıdır. ( \>yn

bu edatların ismi olur. Misâl:

Keşke o dönse! (

140

sonra mübtedâ olur.

Ow1 l i

»Vjî =

O o l s a y d ı g e l m e z d i m . Cer harfle­ *!• o i > İ = O n d a n a l d ı m . Zamir

rinden sonra mecrûr olur. Misâl:
2

bütün bu hallerinde mebni olduğu için, mahallen i'rap edilir. " ( L5? ) ' ' (
n n

^

) şeklinde fiillere, isimlere ve bazı harflere muttasıl

şeklidir. Kullanılışı ve anlamı yukarıdaki ( i _ ) ye benzer. Ancak o, müzekkerler bu ise, müennesler içindir. 3- Tenbih edatı olur. Daha önce geçen ( fi ) bahsinde buna işaret edil­ mişti. Anlamı: (işte) demektir. Misâller: I_J1Ü£JI j * l i = işte o kitap. w~Aİi Ul li = İşte ben gidiyorum. 4- Sekt (durma-duraklama) edatı olur. Kelimeler söylenirken, herhangi bir kelimede duraklamak istendiği zaman kelimenin, son harfinin harekesini belirt­ mek için, sonuna getirilir. Misâller: J _ Ü . hitap zamiri ( lerde, JU _ L?U _ ^ U i) ) veya ( < = _ '«ul? . İ - * l i illjiî l i j ) getirilerek, çekimi yapılır. Çekimi: MüzekkerMüenneslerde, 5- fiil emir olur. Bu fiil dışında çekimi yoktur. Anlamı: (AL) demektir. Sonuna '«U - l i j U - f j U şeklindedir.o)

283Yalnız

YAT - ü U
emr-i o U - LJU _

:

hazırı

olan

bu

fiil,

(getir, gibi.

ver)

anlamına

gelir.

J V U lyU = LJ^
^"U.LJU-JJU

Delilinizi

getirin,

Çekimi

müzekkerlerde:

IjSU

m ü e n n e s l e r d e , şeklindedir.

284-

TAİ— İJ&> :
li _ 2) _ U ) bileşimidir. Bu harflerin ayrı jjSw İjSjtî = Dostluk böyle m i olur? i ş t e b ö y l e c e bizi ç ö l d e bıraktılar.

Görüldüğü gibi üç harfin; ( böyle) şeklindedir. Misâller: j \5JZj\'&j>j = LÜlji =

ayrı açıklamaları yerlerinde yapılmıştır. Bu bileşik kelimenin anlamı: (Böylece, işte

B u n u n g i b i , b u n a b e n z e r , (v.s. - v.b.) demektir.

285-

YAû -

:

Yalnız emr-i hazırı olan bu fiil, kalp fiillerinin ikinci grubundandır. Bu da diğer benzerleri gibi aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. Anlamı: (farzet, tut ki, diyelim ki) şeklindedir.

141

-fdUi JJÛ 'gLaJ liLâ ( ji

c&l Li

=

T u t ki (diyelim ki) sınıfı g e ç t i n , jî ) den gelmektedir.

Y a o n d a n s o n r a n e y a p a c a k s ı n ? gibi. Genellikle kendisinden sonra ) gelir. Anlamındaki (ki) eki de, bu ( ( LJbj ) den gelen ( L i ) ile bunu karıştırmamak gerekir. Onun anlamı: (Bağışla, hiba et) şeklindedir. Bununla şekil bakımından başka bir ilgisi yoktur. Yukarda da belirtildiği gibi bunun, yalnız emr-i hazırı vardır, mazisi ve muzârisi yoktur.

Nakıs fiillerin (başlama) grubundan olan bu fiilin anlamı: (Başladı) demektir. Misâl:

'öyf&k v U J Li = b aI '

Öğrenciler y a z m a y a başladılar.

Fiilin asıl anlamı: (Esti) demektir. (Başladı) anlamında kullanılması için, mazi olması ve kendisinden sonra muzâri' gelmesi gerekir. Değilse, asıl» anlamında kullanılır. "J\ Bak ( L^f Misâller: =

'ç£_'J\'c~*=

Rüzgârlar

esti.

R ü z g â r l a r e s i y o r . Bu ve benzerlerinin yalnız mazile­

rinin (başlama) anlamında kullanıldığına daha önceki bahislerde işaret edilmişti. '&.) ) bahsi.

287ni n harf

MV olduğuna,

:
geçen bahislerde işaret edilmişti. Misâl:

Daha önce geçen (hemze) gibi soru edatıdır. Soru edatlarından yalnız ikisi­ J i «U J i = A l i g e l d i m i ? Türkçedeki (mi) soru eki karşılığıdır. = B e n d e n yarın Ali'nin gidip

Bununla beraber bazan ism-i mevsuller gibi bir manâ verir. Misâl: Sl Y\ linç j i l l i J i J i g i t m e y e c e ğ i n i s o r d u . Bak (hemze) bahsi orada bunun izahı yapıldı.

288-

MA _ bU
) gibi, muzâri' fiillerden önce gelişinde

Bu edat da daha önce geçen ( V)
Öj-HZ*

(teşvik) mazilerden önce gelişinde de (kınama) anlamı ifade eder. Misâller:

bU =
Ji

Haydi çalışsanıza. ) ile ( S f

LLjji c k > bU = %ö

Bari derslerini ezberleyeydin. Derslerini ezberleseydin y a . Bu edata ( ) nın bileşimi diyenler de vardır.(1) O takdirde olumsuz soru şeklinde aynen (teşvik) ve (kınama) anlamları ifade eder. {JL^JJİ C & A İ bU = {jj'^fj? bU = Çalışmaz mısınız? Derslerini ezberlemedin mi? Derslerini

142

bazan 4Ş ÂÎVjJI iiUlü = üi Burada otururlar. (İşte burası. şeklini alır.) demektir. ( li demek olur. ( fi ) bahsi. Buradan şuraya. \J3i> = Şahitlerinizi getirin & j tjLU = Bize (doğru) gelin. Anlamı: (Gel. gelsene) anlamları ifade eder. beri gel. 289- YM . .VIÜ c L J* : isim fiil emir kabul edilen bu kelime. 290Misâller: X\. Bazan tenbih : ) sı ile birleştirilerek. Kelime. ( zaman U4* ) şeklini alır. fji = Bunun gibi. nida edatlarındandır. hitap edilen şahıslara göre değişir. genellikle cümlelerde mekân zarfı olarak yer alır.Y^Y .4* : Yalnız emr-i hazırı olan bir fiildir. Misâl: jl o < * Lf . ( İAJ ) dir. c4> P c4* v. Çekimli fiil karşılığı.. kullanılabilir.OI4S> : İsim-fiil mazi olan bu kelimenin anlamı: (Ne kadar uzak) demektir. jjliiç Jü* J l üi J> = dan buraya.s. buna benzer. ve saire (v. v. (sana söylüyorum. getir) demektir. Daha sonra izahı gelecek olana ( 292. Misâl: olarak l i * _ J l ü _ iiUli* = zarfı işte o zaman hakimiyet Allah'ındır.s. Misâller: 'P\>\+i. işte burada) şeklindedir. 293- Y^f . olduğu gibi kaldığı halde sonundaki zamir.^ : Ç ) ) gibi.b. ~— Çalışkan öğrencinin sınıfta kalması 143 . - Ü* : İşaret ismi olan bu kelime. Çekimi: Kelime. Ui J l JU* J * s Şura­ J j & öf ~ Buradan oraya.. Bak 291( C bahsine bak.ezberlemeli değil miydin? gibi.

Kes­ renin yerini tutar. ( Misâller: ^jte Jfc = gelerek.Tesniye ve cemi'-müzekker salimlerde nasp alâmeti olur. çabuk) demektir.. Belki ben. . Bu kelimeden sonra (Lâm) zâid olarak gelebilir.Beş isimler. ( yerini tutarlar. Bundan dolayı nida konusu daha önce geçen. . fiillerin sonunda geldiği zaman devamlı ö\ ) ve benzerlerinde bu edatla­ ) dan sonra mübtedâ olur. Fâıli devamlı gizli zamir ( fiilidir. ıj <J ) si: Bu ( B e n d e n . işlenmemiş buraya bırakılmıştır.. . 4.. Bu edatlar. bulundukları cümleye. Misâl: ^y5 V ^f-f^r} ~ Çalış ki k ı n a n m a y a s ı n . fethanın yerini tutar. K ı n a n m a m a k için çalış.&? \Sı» = Bana B u b e n i m k i t a b ı m d ı r .Muhataba ( ) muzâri' ve emir fiillerinin sonlarına fail veya nâib-ü fail olur. tesniye ve cemi'-müzekker salimlerde cer alâmeti olur. ( Yukarıdaki edatlara. isimlerde devamlı muzaf ileyh. Misâl: öj-ily ti o L $ l * o L j l i ( \ ) (DGörüldüğü gibi bazan ( o L $ l i 0I4L» ) şeklinde tekrarlanarak kullanılır. 294- TU . £. bir kitap ver. nida cümlesi. Misâl: . Misâl: ) fiilinin < I jli ^iül _ İ > «Sı! Xi-C Görüldüğü gibi. Si'J 2. cer harflerinden sonra mecrûr. münâdâ. Bundan dolayı münâdâlar mebni olanları dışında mansûp- 144 . cümlede devamlı gizli olarak bulunan. .. 'J*l = Ben olmasaydım.Mütekellim ( mefûlün bih. ( rın ismi. Misâl: îruJillJ Lu lk I O^Vj rJJ İ . Misâl: 296- T<H . bu fiilin mefûlün bihidir. ^iUÎ bu edatlarla çağrılan ve devamlı bunlardan sonra gelen kelimeye. Wjl ÇL*= Haydi (çabuk) çocuklar! 295- 1\0 -ıj: <Ş ) si: Bu kelime. münâdâ (çağrılan) denir. 3. Görevleri ve kullanılış şekilleri: 1 .^ : î _ Jl _ Ül _ L* ) nida edatları bahislerinde Nida edatlarının en çok kullanılanı bu harftir.n e k a d a r u z a k t ı r . nida edatı.. çekimli fiil karşılığı ( \\r^ ) Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Haydi.ti* : ^j) ).

iJdLkJI 4Ü C = Ey A l l a h ' ı m z a l i m l e r i n e l i n d e n i m d a t ! Bazan da imdada çağırılan (müstegâs) ismin başından (lâm) kaldırılarak. \ J J J Vljüt» C f kulla­ şeklinde eliften şeklinde ) getirilir. Misâl: JJJ Ü Ey A l i . ~J*) IJJI> Ü sonra bir de ( <gibi. küçüklüğün­ den. imdat (yardım) istemek için yapılır. Bu ni a şeklinde. gibi. Misâller: </$ Ü = Aman ne su! A m a n n e d e n i z ! İmdat nidasında olduğu gibi bundan ılUÜ-ıÇitÜ ) bahsine bak. muzaf. müstegâs-lehünün aleyhinde ise. manâlarının kendilerinden sonraki bir kelimeyle tamamlandığı. H a ­ l i t ' i n i m d a d ı n a g e l ! Görüldüğü gibi. (çağın) nidası: Bu ni a d şekliyle her hangi bir şahsın yanımıza = Ey Ali! gelmesini sağlamak için yukarıdaki edatlardan biriyle gelmesi istenilen şahıs çağrılır. bu bakımdan muzaflara benzedikleri ancak. Bu ni a şeklinde d ) kullanılır. acınma. muzafa benzer anlamında şibih-muzaflar denilmiştir. ikincide ise. bu cümlede Ali. b) Şibih muzaflar: Şibih muzaflar. (müstegâslehü) denir. 3. çokluğundan de genellikle ( jJxJD Ü = bilir. Bu nidanın normal şeklidir. Bundan dolayı bu tür nidalara. Mu'rap olanlar: Bunlar. araların­ daki ilişkinin muzaf muzaf-ileyh kadar kuvvetli olmadığı için. Daha M ü n â d a n ı n i'rabı: Münâdâlar mebni ve mu'rap olmak üzere ikiye ayrılırlar. duyulan hayret sonucu yapılan nidadır. Nida (çağırma işi). Misâl: \'J^l 2.Teaccüp (hayret) nidası: Her hangi bir şeyin büyüklüğünden. Her ikisinden öncede (lâm) gelmiştir. ağıt ve döğünme nidâsıdır. şibih muzaf ve nekre-i gayri maksûdelerdir. Misâl: . yerine (elif) getirile­ 4. (müstegâs). Ancak (bu (lâm). Birinci (lâm)ın zaid olduğuna. Misâller: \A> SJi Cf\j Ü = Ey b i s i k l e t e b i n e n ! 145 .Nübde nidası: Bir çeşit acıma.İstigâse (imdat) nidası: Nidanın bu türü. a) Muzaflar: !«il Jüt C _ . yerine kelimenin sonuna bir (elif) getirildiği olur. çağırılana. meksûrdur. Nidanın Çeşitleri: Dört çeşit 1.â l JJ~<J C . daha önce (lâm) bahsinde işaret edilmişti. önce de.s. Bununla beraber j JJJ jJl> Ü söz konusu harflersiz de söylenebilir. Halit'in imdadına çağırılı­ yor.turlar.Davet nida vardır. (lâm) yerine J) nılır. imdat (istigâse) nidası denmiştir. H a l i t ' i n i m d a d ı n a y e t i ş ! Ey A l i . zâid bir (lâm) bulunur. Bundan da (lâm) kaldırılarak. d çağıran kişiye (müsteğis). birincide meftûh. felâket içinde bulunan ve yardıma muhtaç !Jli olana da. Misâller: önce geçen ( lj ü v.

) bahsinde ( J İ ) takılı münâdâların doğrudan ). ( y j kaldığı olur. Daha önce geçen ( ( \^L\ ( doğruya çağrılanîadığı müzekkerlerde edatla arasına ( ) getirildiği görülmüştü. tanınmayan bir kimse demektir. Nidanın bu türü. -. müenneslerde Bak ( ^1 ) bahsi. Misâller: *. ı ^ o ^ j > %rj U = Ey a d a m e l i m d e n t u t ! demesi. Burada müfredden maksat.^ Bir âmânın. Ay. S4UIÜ—ıjj»l sonuna şeddeli bir ( dönüştürülerek yapılır. ( o ) getirilmiştir.c-1 L (elif) ve (• * nebilir. münâdâ oldukları zaman bu harekeyle mebni olurlar.T •. Buna ( i iU?Ü U _ ı |J?U ü . fâii olmaları halinde alacakları hareke ne ise.ı V ' R •V ' R Nida edatlarının Türkçe karşılıkları: (A. T'JS-U A l i ! gibi. görmediği tanımadığı birine.ç. gibi. i'elLİ U gibi. Bu durumda sonlarına şeklinde de söyle­ t? ) hazfedi­ ) ) sine muzaf olduğu zaman bu ( *- bazan da edat hazfedilerek. şeklinde j J j Ü — y j C ^ ) getirilerek.E. hû. Yukarıdaki nekre-i gayrı maksûdelerin aksine bu türler mebni olurlar. Bununla beraber yerine göre. gibi.\. Misâller: j * . d) Müfred alemler:(1) Bu konuda münâdâ. ister müfred ister tesniye ister cemi olsun müfred kabul edilir. .uJÜ? Ü = Ey d a ğ a ç ı k a n ! ı'jâ. muayyen bir hedef olmaksızın. be. İstigâse ve nübde nidalarında bu de ( f Li ) kaldırılarak onun yerine.\ j Ç i C U = Ey h a y ı r l a r d a k o ş a n ! c) Nekre-i gayri maksûdeler: Görülmeyen.I O L J İ İ I L ^ İ Ü . kelimenin düşüncesiyle son harfi düşürülür. veya şibih muzaf olmayan demektir.<^1 ( <J ). . ı e) Nekre-i maksûdeler: Tanınmayan fakat görülebilen. jüü»)i u» ı t . Misâller: li — ! • Z^-o C Bazan da nida edatı hazfedilebilir. gelişi güzel. . p-sf-j^f : ) Bazan münâdâların söylenmesinde kolaylık olsun |*sf-j^ ) denir. mütekellim ( lerek. kelimenin sonuna konan bir ünlem (!) işareti ile de yetinilebilir. Mebni olanlar: Bunlar müfred alemler ve nekre-i maksûdelerdir. 'JS. Münâdâların bu türleri. Kelimenin tahlili yapılırken eski şekline kelimeleri münâdâ olduğu zaman sonlarındaki ) ye dönüştürülebilir. r jj . i ı^ff^ ı ç\~o U .I çU^» durum söz konusu değildir. bre. Münâdâ. 146 . muzaf.Ey. c . 1 ! JA\ Ü — ı cU) Ç 1 ^ 1 L . JA .L> .1 î j l c J . Misâller: i O j l L İ l Içİ Ü . rasgele yapılan nidalardır. Bu durumda sonuna (elif) ve ( ) getirilerek. yakınımızdaki kişi demektir. rasgele. hey) ünlemleri­ dir.

" \ .'il _ ll _ JJUda fiil olarak kullanı­ nın isim olarak da kullanıldığı gibi. UiU _ uı (Elif) YS_ j f j . . y y ..UiU lır.bu konuya temas etmekte yarar görülmüştür.c J _ j o > .j»U . Bunlara -in halini de katarsak altı olur. . U'il _Vl VI _ Ul .J * . ^'JFC = şeklinde söylendiği olur. yerine göre de cer halinde olmasından ileri gelmektedir.j r > .j i ü . ne demek olduğu pek bilinmeyen ismin halleriyle ilgili terimlere de açıklık getirmek maksadiyle -kısa da olsa.J İ ."'"* ' a böyledir.bU» . U İ .. yalın -i -e -de -den şeklinde beş hali vardır.^ U o l * _ LU _ JU_jj _ pı» _ jlS" _ _T _ UJ_S" _ ^j^S" _ 'ÜLÜI U _ j ^ j U _ f l S U . B e a d a m ! Y a h û ! !<Jv*r ^ Acaba! \ J İ A d !İÖ* Ü = hileydim! ^ = K e ş k e bir = Vay başıma gelenler! j C .iCjÜ ve !»^jli .Lij-.. cer harfiyle birlikte mefûlün bih-gayri sarih denildiği gibi. bU _ LU .L * . mefûlün fihler de Türkçeye tercemelerinde -de halindedirler.o U C5 _ J l i . .j J . JJÜ _ ü . ^ . i .U . Meselâ: Cer halinde olan isme.^»iî _ Lwî _ LUijl .Çİ .j .ı_»j . İsmin Halleri. Arapçada ise. b u .. _ L > .J î - - . -u^-u -. 147 . Arapçada ismin bu hallerini Türkçedekilerle karşılaştırarak izah etmeye çalı­ şalım. ^ ^ • k a h r a m a n ! demektir.ı »lî^-i. ^ .C meğer ki.A)1 . jlS" _ Jl ._o-j---A( .i-^-^-^-y-o_ l x c r -->-i-J_J_ .J l j U U Edatlardan Harf Olanlar ^'-«J..j J . Bu hallerin Türkçede çok Arapça'da daha az olması -e -de halinde olan isimlerin Arapçada yerine göre nasp.j J .İ j i .A m a n ne kahraman! A m m a ne E d a t l a r d a n Fiil O l a n l a r - _ ij _ j î l _ i>l _ Jîjli-I _ jtl^î _ ^Li\ . '^c _ LİÎ_İJJ7_ 1İİJ_ J J I İ _ L o . raf nasp ve cer adı altında üç hal vardır. j i _ bV (Hemze) Bununla beraber fil . U i . _Hn jjtt = Ancak. Bilindiği gibi Türkçede ismin.u .. Bu iki grup dışındakiler de isimdir. Konumuz edatlar olmasına rağmen öteden beri terim olarak ezberlenen fakat.

1- Raf hali: Arapçada ismin raf hali Türkçede yalın halin karşılığıdır. Türkçede ismin yalın hali; ismin çekim eki almamış şeklidir. Yalın haldeki isimler; özne belirtisiz nesne, yüklem olarak kullanılabilirler. Aynı şekilde Arapçada raf halinde bulunan isimleri Türkçeye çevirdiğimiz zaman, çekim eki almadığını, yalın halde bulunduğunu görürüz. Misâller: J^^J jJl> = Halit cimridir. üj ) ve benzerlerinin haber­ Sjl> «l> = Halit geldi.

Arapçada raf halinde olan isimler «merfûat» adı altında beş grupta toplanır­ lar. Bunlar; failler, nâib-ü failler, mübtedâ-haber, ( leri, ( j l ? harekesi ) ve benzerlerinin isimleridir. zamme olur. Bu hareke de açık açık Jj* veya *l> gizli olabilir. Meselâ: ve

Raf halinin harekesi zammedir. Bu halde bulunan isimlerin son harflerinin ÛJI «l*

benzerlerinde de takdir edilir. Bununla beraber, cemi-müzekker salimlerde, beş isimlerde zammenin yerine ( j), tesniyelerde ise, elif geçer. Şu halde raf halinin harekesi; zamme, vav ve eliftir. Raf halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme, -bu harekeyi almış anlamında- merfû' denir. Bu harekeyi alma imkanı olmayan mebni isimlere -raf halinde de olsalar- raf halinin harekesini alamadıkları için bunlara merfû' diye­ meyiz. Meselâ: J^Y> «L> = B u n l a r g e l d i l e r , misâlinde ( CVJA ) kelimesinin i'rabını yaparken; ism-i işaret mebni alelkesir fi mahalli rafın faildir, deriz. Bu halin harekesini alamadığı için merfû' diyemeyiz. Yukarıdaki izahlar ışığında, raf; ismin yalın hali, merfû'; raf halinde bulunan ismin, bu halin harekesini almış olması şekli, zamme, vav, elif bu halin harekesidir. . 2- Nasp hali: Arapçada isimlerin nasp hali, Türkçede ismin -i veya -e halleri­ nin karşılığıdır. Türkçede -i halinde isimler cümlede belirtili nesne, -e halindeki isimler ise yaklaşma, girme, fiilin bildirdiği eylemin kendinde sona ereceğini bildirme vardır. Bu ek ya bazı edatların kullanılmasını veya dolaylı tümleç, zarf tümleci yapmayı sağlar.o) Arapçada nasp halinde olan isimleri Türkçeye çevirdi­ ğimiz zaman genellikle bu ekleri aldığını görürüz. Misâller:

oTi = Kitabı okudum.

L>.&3l

'Jîûû-Î =

Kitabı sana verdim.

Nasp halinde bulunan isimler «mansûbat» adı altında onbir grupta toplanır­ lar. Bunlar; mefûlün bihler, mefûl-ü mutlaklar, mefûl-ü fihler, mefûl-ü meahlar, mefûl-ü lehler, hâller, temyizler, münâdâların bir kısmı, istisnalar, ( benzerlerinin ismi, ( j l ? jj ) ve ) ve benzerlerinin haberidir. Bu grubun harekesi fetha-

dır. Nasp halinde olup da fetha alan isme, bu halin harekesi olan fethayı almış anlamında «mansûp» denir. Bununla beraber, cemi'-müzekkeri salimlerde, tes­ niyelerde fethanın yerine ( u» ), beş isimlerde de elif geçer. Cemi-müennesi salimler ise fethanın yerine kesre alırlar.

148

3- Cer hali: Arapçada isimlerin cer hali Türkçede -de -den -in halinin karşılı­ ğıdır. Bununla beraber -e halinin de bazan cer halinden olduğuna raslanır. Türk­ çede -de halini almış isimler durma, kalma hallerini bildirir ve cümlede dolaylı tümleç ve yüklem olurlar, -den halinde olan isimler de bir yerden çıkma uzak­ laşma bildirirler. Bu haldeki isimler ya bazı edatların kullanılmasını sağlarlar veya dolaylı tümleç, yüklem olarak kullanılırlar.(2) Cer halinde olan isimleri Türkçeye çevirdiğimiz zaman aenellik|e aynı ekleri aldığını görürüz. Misâller:

İL A\

<j*i^ f

=

,

Arkadaşım şehirden geldi. Ali sınıfta oturdu, Okulun kapısı.

LiloJI J 'Js. 'u&r = yJLklI c >U5' =
R

î i i L& C J J L = A l i ' y e s e l a m v e r d i m . Öğrencinin kitabı. XJJJL\ L>L' = Cer halinde olan isimler, «mecrûrat» adı altında iki grupta toplanırlar. Bunlar; muzaf ileyhler ve cer harflerinden sonra gelen isimlerdir. Bu grubun harekesi kesredir. Cer halinde olup da bu harekeyi alan isme «mecrûr» denir. Bununla beraber cemi'-müzekker salimlerde, tesniyelerde ve beş isimlerde kesrerin ye­ rine ( ti ) geçer. Gayr-i münsarifler de kesrenin yerine fetha alırlar, -de -den -e halleri, cer harflerinden sonraki isimler, -in hali de daha çok muzaf ileyhler için geçerlidir. . Arapçada bir de cezm hali vardır. Bu hal Türkçe'de yoktur. Cezm hali yalnız fiillere mahsustur. Nitekim cer hali de yalnız isimlere mahsustur. Emir, neni fiilleri ve şart edatlarından sonra gelen muzâri' fiiller bu halde bulunurlar. Bu halin harekesi «sükûn» dur. Bununla beraber efal-i hamsede ( j ) ların düşmesi, sonu harf-i illetli olan fiillerde bu harflerin düşmesi sükûn almış olan fiile «meczûm» denir. Konunun özeti: Arapçada ismin raf nasp ve cer olmak üzere üç hali vardır. Raf halinin harekesi; zamme, ( ( IJ J ) ve eliftir. Raf halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme «merfû'» denir. Nasp halinin harekesi, fetha, elif ve ) dır. Nasp halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme «mansûp» t? ) dır. Cer halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme denir. Meftûh: Bu harekelerden yalnız fethayı almış demektir. Cer halinin hareke­ si; kesre ve ( «mecrûr» denir! Meksûr: Bunlardan yalnız kesreyi almış demektir. Bu durumda, mazmûm, meftûh ve meksûr sırayla zamme, fetha ve kesreye hastır. Merfû', mansûp ve mecrûr bu harekelerle beraber. Bunların yerine geçen harflere de şamildir. Bu konuda her dilin kendine has bir özelliğe sahip olduğu göz önünde bulundurulursa, bizim genel anlamda bir karşılaştırma yaptığımız ortaya çıkar. Öğrencilerin bir başka dili kendi dilleriyle karşılaştırarak öğrenebilecekleri gerçeği bizi bu konuda bu kısa açıklamayı yapmaya zorlamıştır. Zaten maksadımız iki dilde ismin hallerini karşılaştırmak değil, öğrencilerimizin -her hangi bir cümleyi tahlil yaparken- karşılaştıkları i'rapla ilgili bu terimlere açıklık getirmektir.

149

FAYDALANDIĞIMIZ ESERLER Eserin adı 123456789101112-Ana Hatlariyle Türk Grameri 13-Türk Dilbilgisi 14-Türkçe Dilbilgisi 15-Dilbilgisi 16-Türkçede Yeni Gelişmeler 17-Temel Dilbilgisi Prof.Dr. Tahsin Banguoğlu Prof.Dr. Muharrem Ergin Dr.M.Kaya Bilgegil Tahir Nejat Gencan Sabri Akdeniz Kemal Demiray Yazarı Basıldığı yer Beyrut Mısır Mısır Mısır Mısır Beyrut istanbul
LI>J JL

Şam Beyrut Beyrut Beyrut İstanbul istanbul İstanbul İstanbul istanbul istanbul

150

İÇİNDEKİLER 12345678- ciJVI 2324- 4546VI A 5» uı * '4 ' ' 6 252627282930- 474849- uı e* VI t ur* Ji 505152- « 910111213141516171819202122- il T 313233343536- ut 5354- OVjl lil » «I Ulil I. 4041- üı VI ûVİ 424344151 ciî . • İUUİ o* 555657- ıiı lil 5859604 JJİ 373839- ûi •* 616263646566«ul ."t Jl .

1 * •OJUI 89- 1111120 j\â L U & 909192939495.* ** * • ' 113114115116117118119120121- OL. 102103104105106107108109110- 124125126- li » 127128129130131132••T . 96979899- « * îu ti- 100101- ı • * ** • 122123- s „ .67686970717273747576777879808182838485868788. e .

' 156157158159160161162- s.133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154• ^ A—» İH. *J 182183184JL» Ui S *-> 163164165166167168169170- > 185186187188189190191- S\5 uı Ts JUC- 192193- 'S * 171> 172173174175176153 <J 194195196197198- Û5 US . j • « 155- 177178179180181*^ .

199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220- . 221222223224225- & U1CJ 243244245- r U İÜ 246247248249- ÜS • 226227228229230231232233vüllJJ 250251252. ul 255« 256-» 257258259260261262263264j *• öl* ov 239240- üL. v 241242- 154 .» 253254- J 234235236237238- ? ?.

155 .Jtl ı vl t * 266267268269270271272 273274275276277278 279280281282283284285286i »i 293294295296- Jj Edatlardan fiil olanlar Edatlardan harf olanlar İsmin halleri Faydalandığımız eserler.— ı.265* U 287288289290291292-İU .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->