P. 1
binom teoremi

binom teoremi

|Views: 89|Likes:
Yayınlayan: Fatma Zehra Doğru

More info:

Published by: Fatma Zehra Doğru on Oct 22, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/06/2012

pdf

text

original

Prof. Dr.

Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik

1.3. Kombinasyonlar: Binom teoremi Bir deste 52 lik standard oyun kağıdı kupa, karo, maça ve sinek olmak üzere dört farklı çeşitten oluşur. Her bir çeşitten 13 kart vardır. Bunlar, birli, ikili, üçlü, dörtlü, beşli, altılı, yedili, sekizli, dokuzlu, onlu, kız , erkek ve papazdır. Eğer yerine tekrar koymaksızın arka arkaya standard bir oyun kağıdından üç kart çekersek, bu takdirde çarpma kuralından, 52x51x50=52!/(49!)=P(52,3) olası durum söz konusudur bunlardan biri AH (kupa birli) , 9C ( sinek dokuzlusu) ve KD (karo papazı) dır. Eğer bunun yerine aynı anda üç kart birden seçersek ve kartların sırası önemli değilse bu takdirde AH-9C-KD, AH-9D-KC, 9C-AH-KD, 9CKD-AH, KD-9C-AH ve KD-AH-9C şeklinde altı permütasyon vardır ve bunların hepsi de bir tane sırasız üçlüye karşılık gelir. Sonuç olarak, üç kartın sıralama olmaksızın her bir seçimi ya da kombinasyonu üç kartın (3!) permütasyonuna karşılık gelir. Bunu aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz. (3!)(52 li desteden üç kart seçimlerinin sayısı)=(52 kart için üçlü permütasyonların sayısı) dır. Sonuç olarak, standart bir kağıt destesinden yerine koymaksızın üç kart (52!)/(3!)49!) = 22.100 yoldan seçilebilir. Eğer n tane farklı nesneden başlarsak ve bu nesnelerin r tanesinin sıralamaya bağlı olmaksızın seçimi ya da kombinasyonu bu n tane nesneden r taneli (r!) tane permütasyonuna karşılık gelir. Böylece n tane nesnenin r taneli kombinasyonlarının sayısı 0 ≤ r ≤ n olmak üzere P(n, r) n! = r!(n − r )! C(n,r)= r! dir.
⎛n⎞ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ C(n, r) sembolü yerine ⎝ 0 ⎠ sembolü de kullanılır. Her iki sembol de n altında r

olarak okunur. Burada her n ≥ 0 için C(n,0)=C(n,n)=1 olduğunu görüyoruz. Hatta

11

Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik her n ≥ 0 için C(n. Buradan çarpma kuralından. Bir ev hanımı bir komitenin üyelerinin bazılarını eve akşam yemeğine davet edecektir.3)=10 yoldan seçebilir ve diğer dört soruyu da C(5.18. öğrenci sınavda soruları ⎛10 ⎞ ⎜ ⎟ 10! 10 x9 x8 = = 120 ⎜ ⎟ ⎝ 7 ⎠ = 7! 3! 3x 2 x1 yoldan seçip cevaplayabilir. r)=C(n.19. ilk üç soruyu ilk beş soru arasından seçebilirse ve dört soruyu da son beş soru arasından seçebilirse bu takdirde ilk beş sorudan üç soruyu C(5. 12 . n-r) dir. en az üç soruyu ilk beş soru arasından seçebilirse bu takdirde aşağıdaki durumlar karşımıza çıkar. 0 ≤ r ≤ n olduğu zaman C(n. r)=0 olarak alınır. Kadının evinin küçük olması nedeniyle kadın 20 komite üyesinin yalnız 11 tanesini davet edebilecektir.4)=10x5=50 yoldan olabilir. Bu da yine çarpma kuralından.3)C(5.11)== ⎝ 11 ⎠ =20!/(11!)(9!) =167. Sıranın önemli olmadığı durumda problemi çözmede kombinasyon önemli rol oynayacaktır.C(5. Sıra önemli olduğu zaman permütasyonların ve düzenlemelerin terimlerini düşüneceğiz ve çarpımın kuralını düşüneceğiz. n-1)=n dir. Eğer öğrenci. Bir öğrenci matematik sınavında 10 sorudan herhangi yedi tanesini cevaplayacaktır. Sıra ile ilgili herhangi bir durum yok dolayısıyla. bu durum (b) de olduğu gibi C(5. C(5. öğrenci sınav sorularını C(5. C(5. Bu da yine çarpma kuralından.960 yoldan davet edebilir. Dr.4)=10x5=50 yoldan seçip cevaplayabilir. 0 ≤ n ≤ r olduğu zaman C(n.4)=5 yoldan seçebilir. (iii) Öğrenci beş soruyu ilk beş soru arasından ve iki soruyu son beş soru arasından seçebilir. Örnek 1. 1)=C(n. Sıra önemli değildir dolayısıyla şanslı 11 kişiyi ⎛ 20 ⎞ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ C(20. Örnek 1.4)C(5.5)C(5. (i) Öğrenci ilk üç soruyu ilk beş soru arasından ve dört soruyu son beş soru içinden seçebilir.3)=5x10=50 yoldan yapılabilir. (ii) Öğrenci dört soruyu ilk beş soru arasından ve üç soruyu son beş soru arasından seçebilir. Son olarak. Bir sayma problemi ile ilgilenirken.3).2)=1x10=10 yoldan yapılabilir.Prof. problemde sıranın önemi hakkında kendimize soru sormalıyız. Çarpma kuralından.

3)+ C(5. (ii) ve( iii) de yapılanları birleştirerek.1. Sabit bir doğal sayı k olmak üzere 1 den k ya kadar olan doğal sayıların çarpımına k faktoriyel (ya da k çarpansal) denir ve k! ile gösterilir.3)C(5. toplama kuralını uygulayarak.6)=15.4)C(5. k. Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik Yukarıda (i).2)=50+50+10=110 yoldan yapabilir. m pozitif tamsayılar olmak üzere am+am+1+. Bu seçimlerin her biri için geri kalan beş kız öğrenciyi C(25.550 yoldan yapabilir. Sonuç olarak.087.700 yoldan seçilebilir.5) yoldan seçebilir. (a + b )n ifadesinin a ve b nin kuvvetleri cinsinden açılımını vermeden önce faktoriyel ve binom katsayısı kavramlarını verelim..836.5)C(5.+am+n-1+am+n m+n toplamını k =m ∑a k sembolü ile göstereceğiz. Eğer birinci sınıfta iki tane kız öğrenci ve diğer sınıflarda da bir tane kız öğrenci en iyi sıçrayan kız öğrencilerse ve bunların takımda mutlaka olmaları gerekiyorsa bu takdirde takımın geri kalanı C(50.20.431. n. öğretmen takımını bu özel turnuva için C(28. Şimdi Binom teoremini vermeden önce vermemiz gereken seri kavramını açıklıyoruz. en az üç soruyu ilk beş soru arasından seçerek yedi soru cevaplayacak bir öğrenci bu cevaplama işini C(5. Buna göre 13 .9)=4.. Dr. Öğretmen birinci sınıftan dört kız öğrenciyi C(28.3. Örnek 1. Belli bir turnuva için takım birinci sınıftan dört ve diğer sınıflardan beş kişiden oluşmalıdır.890.Prof. çarpma kuralından.5)=1.750 yoldan seçebilir.4) yoldan seçebilir. 1.4)C(25.Tanım.4)+ C(5. Eğer birinci sınıfta 28 kız öğrenci ve diğer sınıflarda 25 kız öğrenci varsa beden eğitimi öğretmeni bu seçimi C(53.613. Bir lisede bir beden eğitimi öğretmeni bir voleybol takımı için birinci sınıftan ve diğer sınıflardan dokuz kız öğrenciyi seçecektir.

2..k dır. n! ⎛ n ⎞ n( n − 1)(n − 2). ⎜ ⎟= 2! 2! 2! 2.1 2 2 25 ⎜2⎟ ⎝ ⎠ 1 ⎛1⎞ ⎜3⎟ 3 1 ⎜ ⎟ = 1! = 3 ..3..2. Ayrıca her n doğal sayısı ve her 0 ≤ k ≤ n için 14 . n ≥ k olmak üzere ⎛ n ⎞ n( n − 1)(n − 2). Özel olarak n ile k doğal sayılar olduğunda.1 6 48 16 ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ 1 1 1 1 1 4 4 ⎛1⎞ [ − (2 − 1)] ( − 1) (− ) − ⎜5⎟ 5 5 2 = 5 5 = 5 5 = 25 = − .( n − k + 2)(n − k + 1)[(n − k )!] = ⎜ ⎟= k![(n − k )!] k![(n − k )!] ⎝k⎠ elde edilir.3 12 = = = = 6. Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik k!=1. ⎜1⎟ ⎝ ⎠ dir.. = 2 2 = 2 2 ⎜3⎟ = 3! 3! 3. α bir reel sayı ve k da bir doğal sayı olmak üzere ⎛α ⎞ ⎜ ⎟ ⎝ k ⎠ sembolü α altında k diye okunur ve ⎛ α ⎞ α (α − 1)(α − 2).3.5=120 dir.2.( n − k + 2)(n − k + 1) ⎜ ⎟= k! ⎝k⎠ eşitliğinin sağ tarafının pay ve paydasını (n-k)! ile çarparsak.Prof.[α − (k − 2)][α − (k − 1)] ⎜ ⎟= k! ⎝k⎠ ⎛α ⎞ ⎜ ⎟ =1 ile tanımlanır ve ayrıca ⎝ 0 ⎠ olarak tanımlanır.2. 1. Mesela ⎛ 4 ⎞ 4[ 4 − ( 2 − 1)] 4( 4 − 1) 4.3. Örneğin. ⎜ ⎟= 2! 2.(k-1). 4!=1... 0!=1 olarak tanımlanır. 5!=1.2..1 ⎝2⎠ 3 1 1 1 1 1 1 1 1 3 ⎛1⎞ ( − 1)[ − (3 − 1) ( − 1)( − 2) (− )(− ) ⎜2⎟ 2 2 2 2 2 =8= 3 = 1. Dr. Bu tanımdan her k∈IN için (k+1)!=k!(k+1) olduğu hemen görülmektedir.Tanım.4.4=24 ..3.

. 1.(α − k + 1)(α − k ) (k + 1)! + (k + 1)! (k + 1)α (α − 1)..3.... İspat.. b reel sayısı ve her n pozitif tamsayısı için ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛ n⎞ ⎛n⎞ = ⎜ ⎟a n + ⎜ ⎟a n −1b + ⎜ ⎟ a n − 2 b 2 + ... + ⎜ ⎟ab n −1 + ⎜ ⎟b n ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ n −1 ⎠ ⎝n⎠ (a + b )n dir. Dr.(α − k + 2)(α − k + 1)(α + 1) (k + 1)! (α + 1)α (α − 1). Şimdi Binom teoremini veriyoruz: 1.Teorem.Prof.4..(α − k + 2)(α − k + 1) ⎛ α +1 ⎞ =⎜ ⎟ (k + 1)! ⎝ k +1 ⎠ = bulunur..(α − k + 2)(α − k + 1) + α (α − 1)(α − 2).(α − k + 2)(α − k + 1) α (α − 1)(α − 2).(α − k + 2)(α − k + 1)[(k + 1) + (α − k )] = = (k + 1)! α (α − 1). (Binom Teoremi) Her a .Teorem. 15 .. ⎛α ⎞ ⎛α ⎞ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ = 1+α ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎛ α +1 ⎞ ⎜ ⎟ = α +1 ⎝ 1 ⎠ ve olduğundan k=0 için eşitlik doğrudur.(α − k + 1)(α − k ) (k + 1)! = α (α − 1).10. IN 0 = INU {0} olmak üzere her α reel sayısı ve her k ∈ IN 0 için ⎛ α ⎞ ⎛ α ⎞ ⎛ α +1 ⎞ ⎜ ⎟+⎜ ⎟ =⎜ ⎟ ⎝ k ⎠ ⎝ k +1 ⎠ ⎝ k +1 ⎠ eşitliği sağlanır. İspat...(α − k + 1)(α − k ) + ⎜ ⎟+⎜ ⎟ = k! (k + 1)! ⎝ k ⎠ ⎝ k +1 ⎠ = α (α − 1).(α − k + 2)(α − k + 1)(k + 1) α (α − 1)(α − 2)..3. ⎛ α ⎞ ⎛ α ⎞ α (α − 1).... İspatı tümevarım yöntemi ile yapacağız. Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik ⎛n⎞ ⎛ n ⎞ ⎜ ⎟=⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎝k ⎠ ⎝n − k ⎠ eşitliği sağlanır. Şimdi de herhangi bir k doğal sayısı için eşitliğin sağlandığını gösterelim....

.. b=1 yazınız. Bu eşitliğin her iki tarafını (a + b) ile çarparsak..3. Bu takdirde ⎛m⎞ ⎛m⎞ ⎛m⎞ ⎛ m⎞ ⎛m⎞ = ⎜ ⎟a m + ⎜ ⎟a m −1b + ⎜ ⎟a m − 2 b 2 + ... + ⎜ ⎟a b + ⎜ ⎟ ab + ⎜ ⎟b ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ m−2 ⎠ ⎝ m −1 ⎠ ⎝m⎠ + ⎝0⎠ bulunur. Eşitliğin n=m için doğru olduğunu kabul edelim.1. ⎝ 0 ⎠ ⎝ 0 ⎠ ⎝ m ⎠ ⎝ m +1 ⎠ olduğu ve Teorem1.m-1 için ⎛ m ⎞ ⎛ m ⎞ ⎛ m +1 ⎞ ⎜ ⎟+⎜ ⎟ =⎜ ⎟ ⎝ k ⎠ ⎝ k +1 ⎠ ⎝ k +1 ⎠ olduğu kullanılırsa (a + b )m+1 = ⎛ ⎜ ⎝ m +1 0 ⎞ m +1 ⎛ m +1 ⎞ m ⎛ m +1 ⎞ m −1 2 ⎛ m +1 ⎞ 2 m −1 ⎛ m +1 ⎞ m ⎛ m +1 ⎞ m +1 ⎟a + ⎜ ⎟ a b + ⎜ ⎟a b + . Böylece tümevarım prensibinden dolayı her n doğal sayısı için Binom formülünün doğru olduğu ispat edilmiş oldu. + ⎜ ⎟ a b + ⎜ ⎟ab + ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ m −1 ⎠ ⎝m⎠ ⎛m⎞ m ⎛ m ⎞ m −1 2 ⎛ m ⎞ m − 2 3 ⎛ m ⎞ 2 m −1 ⎛ m ⎞ m ⎛ m ⎞ m +1 ⎜ ⎟a b + ⎜ ⎟ a b + ⎜ ⎟a b + . + ⎜ ⎟ab + ⎜ ⎟b ] ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ m −1 ⎠ ⎝m⎠ m ⎞ m +1 ⎛ m ⎞ m ⎛ m ⎞ m −1 2 ⎛ m ⎞ 2 m −1 ⎛ m ⎞ m ⎟ a + ⎜ ⎟ a b + ⎜ ⎟a b + . ⎝ 0 ⎠ ⎝ 1 ⎠ olacağından eşitlik n=1 için sağlanır. Şimdi de n=m için eşitliğin doğruluğunun n=m+1 için doğruluğunu gerektirdiğini ispat edelim.. + ⎜ ⎟ab m −1 + ⎜ ⎟b m ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ m −1 ⎠ ⎝m⎠ (a + b )m dir.. 16 .. (Yol Gösterme: Binom formülünde a=1. (a + b )m (a + b) = (a + b)[⎛ ⎜ (a + b )m+1 = ⎛ ⎜ m ⎞ m ⎛ m ⎞ m −1 ⎛ m ⎞ m − 2 2 ⎛ m ⎞ m −1 ⎛ m ⎞ m ⎟a + ⎜ ⎟a b + ⎜ ⎟a b + .Prof. (a + b ) 1 = a+b ⎛1⎞ ⎛1⎞ ⎛1⎞ ⎛1⎞ ⎜ ⎟ = 1... 1.3 Alıştırmalar (Binom Teoremi) ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛ n ⎞ ⎛n⎞ n ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ...3 den dolayı k=0.2..a + 1...). Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik Önce n=1 için eşitliğin doğru olduğunu görelim. ⎜ ⎟ = 1 ⎜ ⎟a + ⎜ ⎟b = 1. + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ = 2 ⎝ n −1 ⎠ ⎝ n ⎠ ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ eşitliğinin sağlandığını gösteriniz. Burada ⎛ m ⎞ ⎛ m +1 ⎞ ⎛ m ⎞ ⎛ m +1 ⎞ ⎜ ⎟ = ⎜ ⎟ = ⎜ ⎟ = ⎜ ⎟ = 1. Dr. + ⎜ ⎟a b + ⎜ ⎟ab + ⎜ ⎟b ⎠ ⎝ 1 ⎠ ⎝ 2 ⎠ ⎝ m −1 ⎠ ⎝ m ⎠ ⎝ m +1 ⎠ elde edilir.b = a + b ⎝0⎠ ⎝1⎠ ve olduğundan.

. 17 .).). ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + .)...... + 2 ⎜ ⎟ + 2 ⎜ ⎟ = 3 0⎠ 1⎠ 2⎠ n −1 ⎠ n⎠ ⎝ ⎝ ⎝ ⎝ ⎝ eşitliğinin sağlandığını gösteriniz. b=2 yazınız. Dr. 3 ⎞ ⎛ ⎜ 2x − 2 ⎟ x ⎠ ⎝ 2 11 ifadesinin açılımında x3 lü terim var mıdır? Varsa bulunuz... = ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟. 2 2 2 (2n)! ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛ n ⎞ ⎛n⎞ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + .)... b=-1 yazınız. + ⎜ ⎟ x n ][⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ x + ⎜ ⎟ x 2 + .. (Yol Gösterme: Binom formülünde a=1. + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ = (n!) 2 ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ n −1 ⎠ ⎝ n ⎠ 2 eşitliğinin sağlandığını gösteriniz. = 2 ⎝1⎠ ⎝3⎠ ⎝5⎠ eşitliğinin sağlandığını gösteriniz.. + ⎜ ⎟ x n ] ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝n⎠ ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝n⎠ ⎛n⎞ ⎛ n ⎞ ⎜ ⎟=⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎝ k ⎠ ⎝ n − k ⎠ eşitliğini kullanınız.. (Yol Gösterme: Bir önceki alıştırmayı ve birinci alıştırmayı kullanınız. ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ n −1 ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + . (Yol Gösterme: Bir önceki alıştırmayı kullanınız.). + ( −1) n −1 ⎜ ⎟ + (−1) n ⎜ ⎟ = 0 ⎜ ⎟ ⎝0⎠ ⎝1⎠ ⎝2⎠ ⎝ n −1 ⎠ ⎝n⎠ eşitliğinin sağlandığını gösteriniz.. (Yol Gösterme: ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ (1 + x) n (1 + x) n = [⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ x + ⎜ ⎟ x 2 + . (Yol Gösterme: binom formülünde a=1. ⎝1⎠ ⎝3⎠ ⎝5⎠ ⎝0⎠ ⎝2⎠ ⎝4⎠ eşitliğinin sağlandığını gösteriniz... eşitliğinde xn in katsayılarını karşılaştırınız ve n ⎛ n⎞ ⎛ n⎞ 2⎛ n ⎞ ⎞ n⎛n⎞ n −1 ⎛ n ⎜ ⎟ + 2⎜ ⎟ + 2 ⎜ ⎟ + .Prof. Hüseyin ÇAKALLI Saymanın Temel Prensipleri Kombinasyonlar Ayrık Matematik ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛n⎞ ⎛ n⎞ ⎛n⎞ − ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ − +.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->