P. 1
fen ve teknoloji 6 ogretmen-4.ünite

fen ve teknoloji 6 ogretmen-4.ünite

|Views: 11,574|Likes:
Yayınlayan: hileli555

More info:

Published by: hileli555 on Oct 11, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/09/2012

pdf

text

original

4. Ünite www.sbsfenci.

com
Yaşamımızdaki Elektrik
Üniteye Genel Bakış
Bu ünite, 4 ve 5. sınıfta yer alan basit elektrik devre uygulamalarını temel alıp daha da genişleterek elektrik enerjisinin iletimi konularını veren bir içeriğe sahiptir. Ünite aynı zamanda, öğrencilerin öğrendikleri yeni kavramları, sahip oldukları ön bilgiler ile ilişkilendirmeyi ve elektriğin tehlikelerinden sakınarak gereken önlemleri alma konusunda bilinçlendirmeyi amaçlar. Bu ünitede, soyut ve anlaşılması zor bir kavram olan akım kavramına girilmeden, ampul parlaklığından hareketle iletken ve yalıtkan maddelerin elektrik enerjisini ileten ve iletmeyen maddeler olarak sınıflandırılması esas alınmıştır. Dolayısıyla direnç kavramı, elektrik enerjisinin iletimine gösterilen zorluk olarak ifade edilmiş, fakat dirençlerin seri ve paralel bağlanması konularına yer verilmemiştir. Öğrenciler, 5. sınıfta pil sayılarını değiştirerek veya pil sayısını sabit tutup ampul sayısını değiştirerek ampullerin parlaklığını değiştirebileceklerini (artırıp-azaltabileceklerini) öğrenmişlerdi. Bu seviyede ise öğrenciler; iletkenin boyunun, dik kesit alanının veya cinsinin değiştirilmesi ile bir ampulün parlaklığını değiştirebileceklerini deneyerek keşfeder. Öğrenciler, bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının devredeki iletken telin direncinin değerinin artması/azalması ile değişebileceğini gözlemleyerek bir reosta modeli tasarlar. Öğrenciler, direncin biriminin “Ohm” olarak adlandırıldığını öğrenecek; fakat “Ohm Yasası” konusuna bu düzeyde girilmeyecektir. Öğretmenler fizikî şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. Ünitede öğrencilerin, çeşitli tahminlerde bulunmaları, bu tahminleri test etmeleri ve problem çözmeleri teşvik edilerek, alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir.

Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler
Konu Başlıkları 1. Elektrik Enerjisi Nasıl Taşınır? 2. İletkeni Değiştir, Ampulün Parlaklığı Değişsin Önerilen Süreler 4 Ders Saati 6 Ders Saati

Kavram Haritası
Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. Bu kavram haritası, sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir.

129-b 129

Üniteye Hazırlık
Tüm ünite öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür. Ünite giriş sayfası üniteye ilişkin beklenti oluşturma, merak uyandırma, ön bilgilerini yoklama ve zihinlerindeki “Niçin öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarmak amacıyla incelenir. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilebilir: Ünite giriş sayfasında ne görüyorsunuz? Bu fotoğrafların benzerlerini çevrenizde görüyor musunuz? Resimdeki yapıların ve tellerin amacı ne olabilir? Elektrik enerjisinin günlük yaşamdaki yeri nedir? Elektrik enerjisi olmasaydı nelerden mahrum kalırdık? Konu başlıklarını fotoğraflarla nasıl eşleştirebilirsiniz?

4.

Ünite

fen ve teknoloji
130

Y

aşamımızdaki Elektrik

Ünite giriş sayfasındaki paragraf öğrencilere okutulur. Öğrencilerin burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini ifade etmeleri sağlanır.

Performans Görevi: Dirençler
Öğrencilerin ünitede kazandırmak istediklerimizi ne kadar öğrenip uygulamaya geçirdiklerini belirlemek için Çalışma Kitabı’ndaki performans görevi verilir. Bunun için öğrenciler beşer kişilik gruplara ayrılır. Gruplar belirlenirken öğrenci düzeyleri dikkate alınarak her grupta farklı düzeyde öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Her grubun, başkanını seçerek grup içinde görev dağılımını yapması istenir. Performans görevi olarak “Dirençler” konusu verilir. Öğrencilerin bu ünitede öğrenecekleri dirençlerin, elektrik ve elektronik devrelerde hangi amaçla kullanıldıklarını araştırarak değişik direnç şekillerini anlatan bir poster yapmaları istenir. Bu performans görevinin konusu tavsiye niteliğinde olup farklı bir araştırma konusu da verilebilir. • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin 4 ve 5. sınıflarda öğrendikleri konuları hatırlamalarını sağlamak için Çalışma Kitabı’ndaki “Devre Elemanlarını Hatırlayalım” adlı 1. etkinlik yaptırılır.

Konular
1. Elektrik Enerjisi Nasıl Taşınır? 2. İletkeni Değiştir, Ampulün Parlaklığı Değişsin

Performans Görevi :Dirençler
Sınıf 6. Sınıf ‹çerik Yaşamımızdaki Elektrik Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 3 Hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı

Elektrik enerjisinden, günlük hayatta ütü yapma, televizyon seyretme, telefonu şarj etme, müzik dinleme ve aydınlatma gibi birçok alanda yararlanırız. Bu enerjinin kullanım yerlerine iletilmesinde iletken maddelerden yararlanılır. ‹letkenlerin elektriği iletme özellikleri direnç kavramını ortaya çıkarmıştır. Kullanıldıkları yerler dikkate alınarak çok değişik tipte dirençler üretilmektedir. Sizden, yukarıda verilen açıklamalar doğrultusunda, bu ünitede öğrendiklerinizi de kapsayacak şekilde, dirençlerin elektrik/elektronik devrelerindeki kullanımlarıyla ilgili araştırma yapmanız ve poster hazırlamanız beklenmektedir. Bu görevi için aşağıdaki adımları izlemek size yardımcı olacaktır: 1. Görev için sınıfınızda beşer kişilik grup oluşturunuz. 2. Grubunuza isim veriniz. 3. Yukarıda verilen konu ile ilgili olarak aşağıdaki soruları, çeşitli kaynaklardan araştırarak cevaplayınız (Her bir soru için bir arkadaşınızı görevlendiriniz). • Direnç nedir? • Dirençlerin kullanım amaçları nelerdir? • Hangi tipte dirençler vardır? • Bir radyonun ses ayar düğmesi bir çeşit dirençtir. Radyonun sesini artırmak istediğimizde bu düğmenin bağlı olduğu direncin değerini azaltırız. Bunun nedeni nedir? • Dirençlerin kullanıldığı yerler nelerdir? 4. Grup olarak araştırmalarınızı paylaşınız. 5. Posteriniz için kullanacağınız uygun bir başlık belirleyiniz. 6. Araştırmalarınızdan elde ettiğiniz cevapları dikkate alarak posterinizde nelerin olması gerektiğine karar veriniz. 7. Posterinizde yer alacak materyalleri ve yazıları hazırlayınız. 8. Aldığınız kararlara bağlı kalarak posterinizi oluşturunuz. 9. Posterinizde kullanacağınız resimlerin konuyu açıklayıcı ve net olmasına, yazıların kısa, konuyu/resmi açıklayıcı ve anlaşılır olmasına özen gösteriniz. 10. Posterinizi öğretmeninizin belirlediği tarihte bitirerek grup olarak sınıfınızda hazır bulununuz. 11. Posterinizi arkadaşlarınıza sözlü olarak açıklayınız. 12. Posteriniz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. 13. Posterinizi sınıf panosunda bir hafta sergileyiniz.

80

130

ünitede yer alan “Nereden. s 131 Yaşamımızdaki Elektrik DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı.. şemaları ve görevleri ile ilgili açıklama tahtaya yazılır. Sunumda sorulan sorulara.2 puan Geliştirilmeli . içeriğine uygun değil... Poster. grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. sayfasındaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Posterde.. Sunumda sorulan sorulara...4 puan ‹yi . 1 82. 2. Poster özgün. konuyu ve amacını hiç yansıtmamakta.. Posterde kullanılan resim.. okullarımıza ve iş yerlerimize bu kablolarla taşınır. Grup üyelerinden birkaç kişinin sunumda görevi var. / .. konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta... Bu enerji kullanıldıkları yerlere göre ışığa. Etkinlik : Devre Elemanlar›n› Hat›rlayal›m Yukarıda basit bir elektrik devresinin resmini ve şemasını görmekteyiz. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir.3 puan Orta ..+ + Üniteye Başlad ığımız Tarih: NEREDEN .. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. Nasıl Geldim?” adlı 2.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları ‹çerik Poster. Grup üyelerinin çoğunluğunun sunumda görevi var. konuyu ve amacını az yansıtmakta. grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili.. Devre Elemanı Pil Anahtar Ampul Devre Elemanının Görevi Elektrik enerji kaynağıdır.4 puan ‹yi . Nereye. I. bu ünite hakkında bildiklerimizi... Öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin birinci bölümündeki soruları üniteye başlamadan önce öğrencilerin cevaplaması istenir.3 puan Orta .. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun ikinci bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. özgün ve yaratıcı değil... Devreyi açıp kapatmaya yarar. Grubun Adı: ..2 puan Geliştirilmeli . / ... ancak yaratıcı değil. Posterde. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var.. Poster. BÖLÜ M 81 82 . içeriğine hiç uygun değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok... Performans Düzeyi Çok ‹yi . Poster.. grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili.. / . Nereye. BÖLÜM II. etkinlik yaptırılır. öğrencilerin verdikleri doğru ve yanlış cevaplara göre..2 puan Geliştirilmeli .1 puan Çok ‹yi . Nereye.. Daha sonra öğrencilerin ünitenin başında ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak..1 puan Posterin görünümü temiz ve düzenli. Elektrik enerjisi basit bir elektrik devresinde olduğu gibi elektrik santralinde başlayıp evlerimize kadar uzanan ve oradan tekrar santrale dönen kapalı bir devrede taşınır.1 puan Çok ‹yi . özgün ve yaratıcı. Elektrik enerjisini ampule iletir..4 puan ‹yi . Posterin tamamı alıntı. Aynı zamanda öğrenciler ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler.. alıntı çok fazla.. alıntı çok az. Poster. neyi... Bu devre elemanlarının görevlerini açıklayalım... ısıya ve harekete dönüşür. Posterdeki bazı noktalar açık ve anlaşılır değil. Posterdeki birçok nokta açık ve anlaşılır değil. Elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştürür.. Alınan Puan:.. Özgünlük Poster. Posterin görünümü temiz ve düzenli ancak boyutu içeriğine uygun değil.....1 puan Çok ‹yi . grubun verdiği cevapların hepsi yanlış ya da hiç cevap yok. Poster. Cevapları / .. içeriğine uygun. fabrikalarımıza. Posterin görünümü kirli ve düzensiz. Sunumda sadece bir kişinin görevi var.. grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. açık ve anlaşılır... grubun verdiği cevapların hepsi doğru. Bunun için çalışma kitabımızın 11. Bu dev direk de ne? Ona bağlı olan kablolar ne işe yarıyor? Resimdeki kablolar dikkatimizi çekmiştir. konuyu ve amacını tamamen yansıtmakta.4 puan ‹yi .. Posterin görünümü temiz ancak düzenli değil ya da düzenli ancak temiz değil. Posterde kullanılan resim. 1. etkinlikteki tabloyu öğrencilerin deftere çizmeleri sağlanır. Elektrik enerjisi evlerimize. Nasıl Geldim?” adlı 2.. Posterde kullanılan resim. Görünüm Çok ‹yi ... Etkinlik : Nereden. Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: . alıntı hiç yok.. Poster. m mek istiyo rum? Öğrenmek istedi ve nasıl öğren klerimi nered en ebilirim? Neler öğren dim? Öğrendikler imi hayat alanında kullanabiliri ımın hangi m? Öğrendikler ilginç buldu imden hangilerini m? Öğrendikler daha farklı imle artık neleri yapabilirim? Öğrendikler hangi sorulaim....3 puan Orta . Etkinlik: Nereden.. NEREYE Bu Ünite Neler biliyo Neleri öğren rum? NASIL GELD yle ‹lgili... Nereye.1.2 puan Geliştirilmeli .. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Posterin boyutu......3 puan Orta ... hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. zihnimde rı oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim tekrar bakm konulardan hangi lerine am gerek iyor? 131 ... aynı zamanda posterinizde hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. ‹letken tel 2.3 puan Orta .. Üniteyi Bitirdiğ imiz ‹M? Tarih: . Sunumda sorulan sorulara. Posterde. açık ve anlaşılır değil. Buradaki her bir devre elemanının adını ilgili boşluklara yazalım. Poster. özgün ve yaratıcı.. Daha sonra onlardan öğrendiklerinin farkına varmaları. s 2 82... Etkinlik: Devre Elemanlarını Hatırlayalım Bu etkinlikte. Sunumda sorulan sorulara. Sunum Grup üyelerinin hepsinin sunumda görevi var. grubun verdiği cevapların çok azı doğru. Posterin boyutu... Bu anahtar. kendilerini değerlendirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. / .. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Bunun için Çalışma Kitabı’ndaki 1. Posterin boyutu. grubun verdiği cevapların çoğu doğru.4 puan ‹yi . sese. Bu yolla öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikler tamamlanarak yanlış bilgilerini düzeltmeleri sağlanır.. / . Materyal Kullanımı ve Materyallerin Birbiriyle Uyumu Posterde kullanılan resim...2 puan Geliştirilmeli ... devre elemanlarının sembolleri...

3... elektrik enerjisinin taşındığı bu kablolar hangi elektriksel özelliklere sahip olmalıdır? Acaba sıvılar da bu kablolarla aynı elektriksel özelliklere Evlerimizdeki elektrik kabloları. Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir.. prizlere nasıl gelir? Bunun için yararlandığımız maddelerin hangi özelliklere sahip olduğunu biliyor muyuz? Sınıfımızdaki elektrik düğmesine bastığımızda lamba ışık verir.. 1... Sizce.... • Piller dolu ve ampul sağlam olduğuna göre sizce bu el feneri ışık vermekte midir? . Diğer Derslerle İlişkilendirme 1..... Alternatif Etkinlik: El Feneri Aşağıdaki resimde bir el fenerinin içi görülmektedir... Kendisi ve çevresindekilerin güvenliği açısından elektrik çarpmalarına karşı alınması gereken önlemleri listeler (TD-5).....1.. Her bölüme bu iki kavramdan birisi yazılır..... Duvardaki elektrik anahtarını açıp kapatarak bu enerjiyi kontrol edebiliriz. Anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek birbirlerine düşündüklerini açıklamaları söylenir...7. Metallerin iletken..... bir elektrik devresindeki ampulün ışık vermesi için kapalı bir devre olması gerektiğini bilmektedirler. 1. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişinde yer alan resim inceletilir............. Peki....... her sınıfa daha ince kablolarla dağıtılır.... Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır. prizlere ve anahtarlara bağlanır..... Defterlerinden bir boş sayfa açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir.. Konu girişinde yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır.. Anahtar bir elektrik devresini açıp kapamaya yarar... Akü..... Bu konuda.... Elektrikli aletleri çalıştırabilmem için de fişlerini prize takmam gerekir....6......... ‹htiyacımız olan ilk şey.... duvarların içinden lambalara.... bazılarının ise yalıtkan olduğunu fark eder.......... sınıfta elektrik devre elemanlarını. elektrik enerjisini iletme bakımından iletken ve yalıtkan maddeler olarak sınıflandırır (BSB-4)..... Bunun için ya direkler üstünden ya da yer altından geçen kablolar kullanılır... bunların görevlerini.. plastiklerin ise yalıtkan olduğunu fark eder.Elektrik Enerjisi Nas›l Tafl›n›r? Elektrik Enerjisi Nas›l Tafl›n›r? • Konuya Başlarken 1. Sınırlamalar 1....... Bu lambanın ışık verebilmesi için nelerin gerekli olduğunu düşünelim... Okulumuza ulaşan ana kablolar. öğrenciler sahip oldukları ön bilgiler ile yeni kavramları ilişkilendirerek maddelerin iletkenlik özellikleri hakkında bilgi sahibi olacaklardır. Alternatif Etkinlik)” etkinliği yaptırılabilir.1......... kazanımı. 1......... • Basit bir elektrik devresinde ampulün ışık vermesi için devrenin kapalı olması gerekir.. sahip midir? 132 • Öğrenciler Neredeler. [!] Uyarı Yalıtkan maddelerin bazı durumlarda iletken olabileceği vurgulanır... Bir el fenerindeki anahtar nasıl çalışır? Şekli inceleyerek açıklayalım. Yalıtkan maddelerin.....5.. 1.. pil sayısını veya ampul sayısını değiştirerek ampullerin parlaklıklarını değiştirebileceklerini öğrenmişlerdi. santrallerde üretilen elektrik enerjisinin sınıfınıza kadar taşınmasıdır... 1. Bu etkinlikte öğrencilerden resimde görülen el feneri ampulünün ışık verebilmesi için devresinin kapalı olması gerektiğini bilmeleri beklenmektedir.......... basit elektrik devresi kurmasını. Her sınıfa ayrılan kablolar. • Bu el fenerinde ampulün ışık vermesini sağlayan kapalı devreyi resim üzerinde renkli kalemle dolaşarak çizelim.... Alternatif Etkinlik: El Feneri 132 .....4. Anahtar Kavramlar iletken yalıtkan KAZANIMLAR Anahtara bastığımda ampul ışık verdi....... Öğrenciler. AÇIKLAMALAR Elektrik santralinin yapımından sonra ihtiyacımız olan ikinci şey........... Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi şehir cereyanı üreten tesisler genellikle okulumuzdan ve yerleşim bölgelerinden çok uzak yerlerde kurulmuştur... Maddelerin elektriksel iletkenlik ve yalıtkanlık özelliklerinin çeşitli amaçlar için kullanıldığını fark eder (FTTÇ-28).. sınıftan.. Maddeleri...... . evlerindeki veya okullarındaki elektrik prizlerine çeşitli maddeleri sokmamaları ve bu durumun tehlikeleri konusunda uyarılır.. Öğrenciler 4 ve 5. ....2.... Elektrik enerjisini ileten ve iletmeyen maddelerle ilgili olarak öğrenciler... Nereye Gelecekler? Öğrenciler 4 ve 5. 1.. Resme dikkatle bakarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. 1......... Elektrik enerjisi üretmek üzere kurulan bu tesislere elektrik santrali adı verilir.... elektrikli aletleri çalıştıran bu enerji. Gaz maddelerin iletkenliği konusuna girilmeyecektir. Ama gazların da iletken veya yalıtkan olabileceği vurgulanmalıdır.. Maddelerin elektrik enerjisini iletip iletmediklerini test etmek için basit bir elektrik devresi tasarlar ve kurar (BSB-16).6. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur.... duvarların içinden geçer.......... Bazı sıvı maddelerin iletken. 1. 1.. elektrik enerjisi kaynağıdır......... elektrik enerjisinin sebep olabileceği tehlikelere karşı korunmada nasıl kullanılabileceğini araştırır (FTTÇ-5).... günlük yaşamda çoğunlukla şehir cereyanı kullanılır..... Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgilerini yoklamak amacıyla alternatif olarak “El Feneri (1. pil ve bataryalar birer elektrik enerjisi kaynağı olmasına rağmen.

Elektrik enerjisi taşıyan bu kabloların hangi özellikleri taşıması gerektiği sorgulatılır. • Devrenin test uçlar›n› yanda belirtti¤imiz kat›lar ve beherglas içerisine koydu¤umuz s›v›larla temasa getirip lamban›n ışık verip vermediğini gözlemleyelim. Elektrik enerjisini ileten maddelerin özelliklerini öğrenmeleri için öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “İletkenler ve Yalıtkanlar” başlıklı metin okutulur. etkinlik yaptırılır. plastik ataş. “Araç ve Gereç” listesinde verilenlerin dışında başka malzemeler de kullanılabilir. Sonuca Varalım • Lambanın ışık verip vermemesi konusundaki tahminlerimizden kaç tanesi doğru çıktı? Tahminlerimizde yanıldığımız maddeler olduysa bunu nasıl açıklarız? • Test uçları arasına bazı maddeler konduğunda lambanın ışık vermesini bazı maddeler konduğunda ise ışık vermemesini nasıl açıklarız? • Katı ve sıvı maddeleri yukarıda keşfettiğimiz elektriksel özelliklerine göre nasıl sınıflandırırız? Test devresi 133 2. Ayrıca bir priz getirilerek kablodan gelen bakır telin priz içindeki metal kısma temas ettiği gösterilebilir. tuzlu su ve alüminyum folyo gibi malzemelerin elektrik enerjisini ilettiği gözlemlenir. dışındaki plastik kısmın güvenlik amaçlı olduğu vurgulanır. Bu test devresindeki ampulün neden ışık vermediği sorularak beyin fırtınası yaptırılabilir. Etkinlik Gözlemleyelim. 133 . ‹nceleyelim Hangi Maddeler Elektrik Enerjisini ‹letir? Araç-Gereçler Araç ve Gereç ◆ tuzlu su ◆ alüminyum folyo ◆ dört adet beherglas ◆ cam ◆ saf su 9 V’lik ◆ güç kayna¤› (veya pil) ◆ ampul (6 V) ◆ duy ◆ krokodilli bağlantı kabloları ◆ sirke ◆ şekerli su ◆ plastik ataş ◆ çivi rot ◆ iki adet bak›r elekt Elektrik enerjisini iletir Bunları Yapalım • Devre elemanlarını kullanarak basit bir elektrik devresi oluşturup ampulün ışık vermesini sağlayalım. fiş ve priz getirilebilir. suyun borulardaki hareketine benzetilerek modellenebilir.) Not: Deney sırasında öğrencilere güç kaynağının gerilimini kademeli olarak artırmaları konusunda uyarı yapılmalıdır. Alternatif Etkinlik: Ampül Işık Verdi. • Aşağıdaki gibi bir çizelgeyi defterimize çizerek tahminlerimizi kaydedelim. S›v›larla yapt›¤›m›z deneyde bu uçlara elektrot ba¤layal›m. saf su ve şekerli suyun elektrik enerjisini iletmediği. bazı maddelerin ise iletmediği sonucuna varılır. Su Çarkı Döndü Elektrik enerjisinin devredeki hareketi. Açık kalan uçları da test uçları olarak adlandıralım. • elektrik enerjisini • ampulü • iletken teli temsil eden şekiller hangileridir? NOT: Bu etkinlik üst seviyedeki öğrenciler için uygun olup elektrik akımından bahsedilmemelidir. Bu etkinlikle bazı maddelerin elektrik enerjisini ilettiği. Su Çarkı Döndü” adlı 2. Su Çark› Döndü pompa I II 2. katı ve sıvı maddelerin elektriksel iletkenliklerinin gözlemlenmesidir. Keşif Aşaması 1. Deney sonucunda cam. sirke. • Bu test uçlarını değişik katılara temas ettirdiğimizde veya beherglas içine koyduğumuz değişik sıvılara daldırdığımızda ampulün ışık verip vermeyeceğini tahmin edelim. • Gözlemlerimizi çizelgeye kaydedelim. Etkinliğin “Sonuca Varalım” kısmındaki sorularla ilgili tartışma ortamı oluşturulur. Öğrenciler sınıf şartlarına göre küçük gruplara ayrılır.1. Elektrikli cihazlarda genellikle yalıtkan kaplama olarak sert plastik ve seramik maddeler kullanılırken kablolarda yumuşak plastiklerin tercih edildiği belirtilir. çivi. Aynı zamanda öğrenciler bilimsel bir deneyin işlem basamaklarını uygulayarak tablo kullanmayı da öğreneceklerdir. Etkinlik: Hangi Maddeler Elektrik Enerjisini ‹letir? (Önerilen Süre: 20 dk. Kablonun plastik kısmı soyularak içindeki bakır tel gösterilebilir. Kablolarda elektrik enerjisinin taşındığı kısmın metal tel olduğu. Bu etkinlikte amaç. Bu malzemelerden yararlanarak öncelikle her bir grubun bir test devresi kurması istenir. “I” numaralı resimde görülen basit elektrik devresindeki pili “II” numaralı resimde su pompası temsil ettiğine göre. Basit bir elektrik devresindeki elektrik enerjisinin hareketi suyun borulardaki hareketine benzetilebilir. alternatif etkinliği yaptırılabilir. Bir devredeki ampulün ışık verebilmesi için kapalı bir devre olması gerektiği söylendikten sonra öğrencilerin bu test devresinin açık uçları “Araç ve Gereç” listesinde bulunan katı ve sıvı maddelerle tamamlanarak ampulün ışık verip vermemesi gözlemlenir. Açıklama Aşaması İletkenler ve yalıtkanlar hakkında konu işlenirken sınıfa bir kablo. Bu özelliklerin neler olduğunun gözlemlenmesi ve incelenmesi amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Hangi Maddeler Elektrik Enerjisini İletir?” adlı 1. Yumuşak plastiklerin esneme ve bükülebilme özelliğine sahip olduğundan kablolarda kullanım kolaylığı sağladığı söylenir. Bir devredeki elektrik enerjisinin hareketini anlamak için alternatif olarak “Ampul Işık Verdi. Madde Plastik ataş Alüminyum folyo Çivi Cam Saf su Tuzlu su fiekerli su Sirke Tahminimiz Ampul ışık verdi Ampul ışık vermedi Konu girişinde yer alan metin okutularak günlük yaşantıda kullandığımız şehir elektriğinin üretildiği yerden evlerimize kablolar vasıtasıyla ulaştığı sezdirilir. • Devredeki iki bağlantı kablosunu birbirinden ayırarak devremizi test devresine dönüştürelim. Alternatif Etkinlik: Ampul Ifl›k Verdi.

.......................... Bu da göstermektedir ki elektrik devrelerinde kullanacağımız her madde ampulün ışık vermesini sağlamaz.... 6............. 11........ Etkinlik: Kelime Avı Bu etkinlikteki amaç................................................................. Hafif ve ucuz olduğu için tercih edilen alüminyum teller............................................ Burada kablonun dışı ile içinin birbirinden farklı olduğu görülmektedir................. 4 84............. Çevrelerinden iletken ve yalıtkan maddelere örnekler verebilirler............. 1....................................... alüminyum.................. Çünkü elektrik enerjisini iletir...... Bu bulgulara göre bazı maddelerin elektrik enerjisini ilettiğini bazılarının da iletmediğini söyleriz............ Bulduğumuz iletken ve yalıtkan maddelerin isimlerini ilgili boşluklara yazalım.................................................... porselen............................................. Çünkü elektrik enerjisini iletir....... Münazara Konusu: “ Yaşamımızı kolaylaştıran elektrik enerjisinin kullanılabilir hâle getirilmesinde iletken maddeler mi yoksa yalıtkan maddeler mi daha önemlidir? ” SONUÇ: ........... fiekildeki masa lambası kablosunun iç kısmında iyi bir iletken olan bakır tel kullanılmıştır........ ancak test uçlarına belli maddeleri koyduğumuz zaman ışık verir.....................................................................Etkinlik :: Münazaraya Var m›s›n›z? 4 Etkinlik • Sınıfımızda dörder kişiden oluşan iletkenler ve yalıtkanlar grubu oluşturalım......................................................... .... Münazara sonucu değerlendirilir........... 3................................. ................ 3 83........ kâğıt.... ...................................................................................... çoğunlukla alüminyumdur.. Bu metal tel olmasaydı...... Elektrik enerjisini bakırın yanında demir..... seramik ya da cam yalıtkanlarla dev direklerden yalıtılır....... ampul anında ışık verir.................. ‹letkenler bakır............................ Çünkü........................... ... ........................................ Etkinlikte devrenin açık olan test uçlarına plastik ataş ve cam gibi bazı maddeler yerleştirilerek devre tamamlandığı hâlde ampul ışık vermedi............ • Sınıfımızdaki diğer öğrenciler de seyirciler olarak soracağı sorular ya da yapacağı katkılarla bu grupları desteklesinler.. 10 83 84 134 .............................................. Çünkü elektrik enerjisini iletmez........ Kablonun içinin metal tel olduğunu günlük tecrübelerimizden de biliriz............................................................. 1 2 3 4 X X X X X X X X Çünkü elektrik enerjisini iletmez.... Bu maddelerin isimlerini bulmaya ne dersiniz! Bunun için bulmacaya soldan sağa ve yukarıdan aşağıya bakalım.... 5 6 7 8 9 10 11 12 a) Yukarıdaki kutucukların hangilerinde iletken maddeler verilmiştir? 2...... Etkinlik : Kelime Av› I....... ...... Yal›tkan m›? 5 Etkinlik Numaralandırılmış kutucuklarda bazı maddeler verilmiştir.......... 12 .................. etkinlik yaptırılır........ Metaller gibi üzerinden elektrik enerjisinin geçişine izin veren maddeler iletken olarak adlandırılır................................................. hangilerinin yalıtkan olduğunu bulal›m................ Yalıtkanlar ... iletken tellerde demir gibi metallerin neden kullanılmadığı sorularak tartışma ortamı oluşturulur................Etkinlik :: ‹letken mi......... ......... demir ..................................... Maddeler Bakır Kuru tahta Alüminyum folyo Kâğıt Kurşun kalem ucu Silgi Cam Demir ‹letken Yalıtkan Neden? Çünkü elektrik enerjisini iletir............. ...................................... Duvardaki prizden gelen elektrik enerjisinin...............................................elektrik enerjisini iletmez........................ Elektrik enerjisini iletmeyen bu tür maddeler yalıtkan olarak adlandırılır..... s ? Elektrik santrallerinde üretilen elektrik enerjisini yerleşim yerlerine taşıyan hatlarda kullanılan iletken teller.................................. altın ve gümüş gibi diğer metaller de iletir............... 3.. 4............................... ......................... b) Yukarıdaki kutucukların hangilerinde yalıtkan maddeler verilmiştir? ..................... II........ ................ Sizce....................... Gruplarımız aşağıda verilen münazara konusunun tercih ettikleri yönünü savunsunlar............ bulmacada saklı olan iletken ve yalıtkan maddelerin bulunmasıdır.... sadece dışındaki plastik kılıf ampulün ışık vermesini sağlar mıyd›? “Hangi Maddeler Elekrik Enerjisini ‹letir?” etkinliğinde gözlemlediğimiz gibi ampul... 8............. .... 9. Bu yüzden metallerin genellikle iyi birer iletken olduklarını söyleriz.............. .................... ............ Öğrenciler bulmacadaki iletken ve yalıtkan maddeleri bularak bu maddelerin neden iletken ya da yalıtkan olduğunu açıklarlar..... Aşama Aşağıdaki maddelerden hangilerinin iletken............................. ...................... elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılan teller hangi maddelerden yapılır? İletkenler ve Yalıtkanlar Elektrik anahtarına bastığımızda........ Buna karşılık aynı test uçlarına çivi ve alüminyum folyo gibi maddeler yerleştirildiğinde ise ampul ışık verdi......................................... s 134 Yaşamımızdaki Elektrik 3. kablo yardımıyla ampule nasıl ulaştığını biliyor musunuz? Bu soruya cevap verebilmek için resimdeki masa lambasının kablosuna bakalım.......... Buna karşılık kabloların dışındaki plastik kılıf ve prizlerde kullanılan seramik gibi maddeler ise elektrik enerjisini kolaylıkla iletmez... bakır ya da alüminyum metalinin çok iyi bir iletken olmasının yanında kolay işlenebilir özellikte olmasından kaynaklandığı vurgulanır........................................ 5..... .............. Aşama ‹letken nedir? Yalıtkan nedir? Açıklayalım...................Öğrencilere................. ............. Bunları Biliyor muydunuz Öğrencilerin öğrendikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kelime Avı” adlı 3........................ Aşağıdaki kelime avı oyunu içinde üç iletken........................ P O R S E L E N D L I K T K ‹ R L Ğ E E B E A C A M C I M S A T L P L A S T ‹ K K A Ğ I T S R A R O I L T S I Ğ ‹ K L P R S E R N E L P I U 4....... dört yalıtkan maddenin isimleri gizlenmiştir.................. Çünkü elektrik enerjisini iletir............................................................ 7................. Elektrik enerjisi iletiminde genellikle bakır ya da alüminyum metali kullanılmasının..................................................... cam...................... • Münazara bitiminde ulaştığımız sonucu aşağıdaki boşluğa yazalım.... plastik ............... 5.............................. Kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım... ................ altın...... Çünkü elektrik enerjisini iletmez...................... karşılarındaki kutucuklara “X” işareti koyarak nedenini açıklayalım..... .........

............ Metnin resmi inceletilebilir ve bir gaz olan havanın özel şartlarda iletken hale geçtiği söylenebilir......... Bu tür yangınları söndürmede içerisinde hazır kimyasal söndürücülerin bulunduğu yangın söndürme tüplerinden faydalanılmalıdır........ etkinlik yaptırılır............. Çığlıkları duydum ve durumu anlayıp hemen koşarak şalteri indirdim.... Öğrenciler çevrelerinde bu hava hatlarını görmektedirler........ yağmurla oluşan su birikintisine temas eden kopmuş elektrik telleri faciaya neden oldu.......... Ama iş işten geçmişti....... Bu olayın nedenini hiç düşündünüz mü? Bir elektrik enerjisi boşalması olan yıldırım ve şimşek................ Maçın oynandığı toprak sahanın yanında yapımı süren ve korkuluklarında elektrik kaynağı yapılan bir halı saha var...... 4................................... etkinlik yaptırılır............... Münazara sonunda sınıfın çoğunluğu tarafından kabul gören teze ilişkin öğrencilerin kişisel görüşlerini etkinlikteki ilgili yere yazmaları istenir..A muhabirine olayı şöyle anlattı: “Benim takımım da turnuvada oynadığı için maçı izliyordum.................. seramik gibi yalıtkan maddeler kullanıldığı kitaplarındaki fotoğraftan da yararlanılarak vurgulanmalıdır................... Etkinlik ::Problem Çözme 6................. Kâğıthane’ de bir spor tesisinde oynanan amatör küme maçında................. saf su ve şekerli suya daldırıldığında ışık vermez............................................ ....... Planlama Basamakları Problem: . Bu tellerin iletken olduğu ve bu tellerin direklere temas eden kısımlarında cam. Bu nedenle öğrenciler yüksek gerilim hatlarından uzak durmaları konusunda uyarılmalıdır.................. 2 çocuk da çeşitli yerlerinden yaralandı.. ‹htiyaçlarım: ............................................................................................... Yalıtkan mı?” adlı 5.................... Etkinlik: Münazaraya Var mısınız? Sınıfta üye sayısı 4 olan iki grup oluşturulur ve her gruptan birer sözcü seçilir........ Çalışma Kitabı’ndaki “Kelime Avı” adlı 3.... Günlük yaşantıda iletken ve yalıtkan maddelerden nasıl yararlanıldığını öğrenen öğrencilerin bu maddelerin hayatımızda çok önemli bir yere sahip olduğunu kavramaları için Çalışma Kitabı’ndaki “Münazaraya Var mısınız?” adlı 4...................... Acaba Gazlar da İletken midir? Fırtınalı bir günde.......... fakat uygun şartlar sağlandığında iletken hâle gelebildiğinden bahsedilebilir.. Bu seviyede sadece gazların normal şartlarda yalıtkan olduğu..... Edinilen bilgiye göre................................ Katı ve sıvıların iletkenlik özelliklerini öğrenen öğrenciler................. 5 Genişletme Aşaması Öğrencilere şehir cereyanının................................................................. elektrik çarpması sonucu 4 kişi hayatını kaybetti.................................................................... Sıvılarla katıların iletkenliğini ve yalıtkanlığını öğrenen öğrencilerin genel bir pekiştirme yapmalarını sağlamak için Çalışma Kitabı’ndaki “İletken mi.............. Kâğıthane’ deki bir spor tesisinde 12–16 yaşlarındaki gençlerden oluşan amatör küme maçı sırasında.... Yapacağım plan: .. Yalıtkan mı? Bu etkinlikle öğrencilerin dikkatleri günlük hayatta kullandığımız iletken ve yalıtkan maddelere çekilir.. “Bunları Biliyor muydunuz?” metni okutularak açıklanır................ ....... 85 Sonuca ulaşmak için ne yapmalıyım? Öğrencilerden gelen cevaplar değerlendirilir.. Görgü tanığı..... top oynayan 3 çocuk ve antrenörleri hayatını kaybederken.... s Yukarıdaki gazete haberine göre ıslak ortamların kuru ortamlardan daha riskli olduğunu söyleyebilir miyiz? Bunları Biliyor muydunuz ? 6 85............................... Etkinlik: ‹letken mi............ Çünkü tuzlu su ve sirke elektrik enerjisini iletir........................... normalde yalıtkan olan havanın iletkenlik kazanması sonucu meydana gelir....... bir anda etrafımızın aydınlandığına ve ardından gelen gök gürültüsüne tanık olmuşuzdur...................... Aydınlatmada kullanılan floresan lambaların ve reklam tabelalarında kullanılan neon lambaların gazların özel koşullarda iletkenlik kazanmasının bir sonucu olarak ışık verdikleri vurgulanır........................ etkinliği tamamlayan öğrenciler iletkenlik ve yalıtkanlığın ne olduğunu öğrenmiş olurlar............. Bu amaçla “Acaba Gazlar da İletken midir?” başlıklı metin okunur.......’’ 84... Onların bu kavramlarla ilgili bilgilerini genişletmek için elektrik enerjisinin kullanım alanlarına ulaşmasında iletken ve yalıtkan maddelerin nasıl kullanıldığı....... şekerli su ve saf su ise iletmez.... ............ 135 ...................... Bu yüzden elektrikli aletlerin sıvılardan uzak tutulması gerekir.. Çünkü: ...........Elektrik Enerjisi Nasıl Taşınır? Yaşamımızdaki Elektrik Etkinlikte devrenin test uçları sırasıyla tuzlu su ve sirkeye daldırıldığında ampul ışık verirken................ soyunma odasından geçip halı sahaya uzanıyor............................................... Gruplardan biri yaşamımızı kolaylaştıran elektrik enerjisinin kullanılabilir hâle getirilmesinde iletkenlerin daha önemli olduğunu savunurken diğer grup yalıtkanların daha önemli olduğunu savunur............................ Oyuncular soyunma odasından çıkıp otomobillere giderken olay oldu.... halı saha ile toprak sahanın arasındaki bir su birikintisine değmiş.. Yapacağım işlemde bunları değiştirmeliyim: ............................................................................. .... elektrik santrali adı verilen tesislerde üretildiği ve bu tesislerden evlerimize........ Yağmurla gelen facia! Sağanak yağış İstanbul’da can kayıplarına neden oldu......................... Yapacağım işlemde bunları değiştirmem gerekmez: .................................. okullarımıza......................... yangının büyümesine ve yeni yangınlara sebep olabilir......... suyun elektrik enerjisini iletmesidir..................... Elektrik yangınlarını şalteri kapatmadan suyla söndürmeye çalışmak................................................................................. gaz hâlindeki maddelerin iletkenliği konusunu da düşünebilirler.......................................... .................................. Burada havanın yalıtkan olduğu ancak belli durumlarda iletken hâle gelebileceği vurgulanır.... Buraya giden elektrik kabloları...................................... Sanırım bu uygun bir test olacak................................................. A. iş yerlerimize kadar iletken teller vasıtasıyla taşındığı vurgulanmalıdır......... s ‹tfaiyeciler.................... Etkinlik Bir cismin iletken ya da yalıtkan olduğunu anlamak için hangi işlemleri yaparız? Nasıl bir test devresi kurmalıyım? ‹htiyacım olan devre elemanları nelerdir? Yapacağım plan için bana yardım eder misin? 5......... Buna örnek olarak yıldırım ve şimşek olayları gösterilir.... Bunun nedeni........... 135 Yaşamımızdaki Elektrik 6...... Bu kabloların çıplak ucu. Ancak yalıtkan sıvıların da belirli şartlar altında iletken hâle gelebileceğini unutmamak gerekir..... Öğrencilerin ilgisini çekmek için “Benjamin Franklin Çok Şanslıydı” metni okutulur........ Olayda.............. elektrik kaçağı sonucunda meydana gelen yangınlara müdahale etmeden önce elektrik şalterini kapatırlar.... Yalıtkan sıvılar yüksek elektrik enerjisinin etkisiyle iletkenlik kazanır..

................ resim : ..... Etkinlik: Bal›k K›l盤› Bu etkinlikte amaç...... Bu kabloların neden farklı teknik ve malzemelerle yalıtılmış oldukları ve nerelerde kullanıldıkları tartışılabilir..................... Elektrik enerjisinin günlük yaşantıda çok önemli bir yere sahip olmasının yanında tehlikelerinden de bahsedilmelidir..................... 7.. Bozulmuş prizler yenileri ile değiştirilmelidir................. öğrencilerin öğrendikleri bilgileri kullanarak gazete kupüründe verilen durumla ilgili yanlışları balığın üst kısmına................. gazların özel koşullarda iletkenlik kazanmasından yararlanılarak yapılmıştır................................ yıldırımın bir elektrik enerjisi boşalması olduğunu gösterdi... resim : .. Sınıfa fiş.. 1 2 3 4 5 6 8...................... resim : ... Nemli ortamlarda elektrikli cihazlar kullanılmamalıdır.. 5... Onun fikirleri günümüzde bile kullanılan birçok icada ilham kaynağı oldu...... devrede elektrik enerjisi olmamalıdır. 1.................................. Nitekim Franklin’den sonra aynı deneyi Avrupa’da tekrarlayan üç bilim insanından biri hayatını kaybetti........ sınıf fen ve teknoloji dersinde öğrendikleri elektrik güvenliği konusu pekiştirilir... duy... plastik............... Bu çok tehlikeli bir deneydi................... Elektrikli cihazları tamir ederken. Problem çözme yönteminin birçok yolu vardır. Elektrik kablolarının yanında yanıcı ve ısıtıcı cihazlar kullanılmamalıdır............ Böylece öğrencilerin 4............................ Elektrik güvenliği konusunda Çalışma Kitabı’ndaki “Balık Kılçığı” adlı 8............... Araştıralım..... Fırtınalı bir havada ucuna metal anahtar bağladığı bir uçurtmanın yükselmesini sağlayarak yıldırım çarpması sonucu anahtardan kıvılcımlar çıktığını gözledi. 2.........Öğrencilerin iletkenlik ve yalıtkanlık konusuyla ilgili yeni öğrendikleri bilgilerle bir problem durumunu çözebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Problem Çözme” adlı 6.... Yüksek enerjili şehir cereyanı ile çalışan aletlerin kullanımı sırasında doğabilecek tehlikeleri engellemek için bazı güvenlik önlemleri alınır...................... sayfasındaki güvenlik önlemlerin yazılı olduğu uyarılar gözden geçirilir.. uzaktan kubirçok elektrikli manda cihazı ve kasetçalar alet neden yalıtkanla gibi birçok alet pil ile çalışır............. resim : .................. 6..... ampül değiştirirken............. etkinlik yaptırılır....... Çalışma Kitabı’ndaki “Hataları Düzeltelim” adlı 7.... televizyon ve buzdolabı gibi şehir cereyanı ile çalışan birçok alet için aynı şeyi söyleyemeyiz......... etkinlik yaptırılır.... Etkinlik: Problem Çözme Bu etkinlik Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 135... Bu nedenle elektrikli aletleri kullanırken çok dikkatli olunması gerektiği hatırlatılır ve Ders Kitabı’nın 137........ 3........................ Aşağıda numaralandırılmış resimlerde. Öğrencilerin hazırladıkları araştırma ödevi değerlendirildikten sonra kendilerine tekrar verilerek ve arkadaşlarıyla bu ödevleri paylaşmaları istenebilir.. Bu önlemlerden birisi de yalıtımdır.. Yalıtım amacıyla en çok kullanılan maddeler................ priz ve elektrik anahtarı gibi araçların elektrik yalıtımı da aynı maddelerle sağlanır..... 136 .... bakalit ve kauçuktur..... 1752 yılında................. Aydınlatmada kullanılan floresan lambalar ve reklam tabelalar›nda kullanılan neon lambalar........... resim : ................ Benjamin Franklin Çok fianslıydı Benjamin Franklin.......... etkinlik yaptırılarak öğrencilerin elektrik enerjisinin tehlikelerine karşı alınması gereken önlemleri kavramaları sağlanır.................... Benjamin Franklin gerçekten çok şanslıydı.. Yine duy... Hazırlanalım Burada amaç..... 86 Yıpranmış kablolar yenileri ile değiştirilmelidir.................... priz ve değişik elektrikli aletler getirilerek bu aletlerin yalıtkan kısımları ve nasıl yalıtıldıkları gösterilebilir................ bir maddenin iletken mi yoksa yalıtkan mı olduğunu anlamak ve bilimsel bir problemin çözümünde izlenecek basamakların öğrencilere fark ettirilmesini amaçlamaktadır........ sayfasında yer almaktadır..................... porselen.. kaplıdır? Piller düşük elektrik enerjili olduğundan bizim için tehlike oluşturmaz.. yapılan yanlışlıkları giderecek çözüm önerilerini ise balığın alt kısmına yazmalarını sağlamaktır..... öğrencilerden planlama basamaklarını doldurmaları istenir.. Her yıl birçok kişinin elektrik çarpmaları sonucu öldüğü veya sakat kaldığı vurgulanır................. Üzerinden elektrik enerjisi geçen çok sayıda tel ve düzenekten oluşan elektrikli ev aletleri yapılan yalıtım sayesinde güvenli biçimde kullanılır. 1706 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde doğdu........... Herhangi bir elektrikli aletin fişini bu maddelerle yalıtılmış kılıfından tutarak prize takarız............. resim : .... Öğrencilerin elektrik enerjisinden korunma yollarını gösteren bir poster ya da afiş hazırlamaları istenebilir. Bu etkinlik. Çünkü ıslak ip elektrik enerjisini iletip kendisini çarpabilirdi.. Etkinlik: Hatalar› Düzeltelim Bu etkinlikte öğrencilerden altı hatalı davranışı bulup bu davranışların doğrusunu yazmaları istenmektedir...... 4... Etkinlikte........... Her bir durumda yapılan hatayı görüp buradaki davranışın doğrusunu ilgili numaranın karşısına yazalım........ 136 7...................... Bir prize birden fazla fiş sokulmamalıdır..... Elektrik olaylarını ayrıntılı olarak inceleyen ilk bilim insanıdır..... Ancak günlük hayatta kullandığımız ütü......... Etkinlik : Hatalar› Düzeltelim Elektrik enerjisini kullanırken hatalı veya dikkatsiz davranmak üzücü sonuçlar doğurabilir........ öğrencilerin evlerinde ve çevrelerinde gördükleri elektrikli ev aletlerini ve bunların tamirini yapan kişilerin araç gereçlerini gözlemleyerek bunların yalıtım biçimlerini araştırmalarıdır...... 6... bazı hatalı kullanım ve davranışlar verilmiştir... Yalıtkanlar Sizi Korusun Acaba kullandığımız El feneri.......... Ayrıca farklı amaçlar için üretilmiş kablolar da getirilebilir. Öğrenci problemini çözmek için bir plan yapmalıdır.

....... Fırtınalı ve yağmurlu havalarda ağaç altında durmayalım....... 2.................................................................... Fişin dış kısmı plastik yalıtkandır ve onu tuttuğumuzda çarpılmamızı önler............. ...... Bir elektrik prizine aynı anda birden fazla fiş takmayalım............ ... Elektrik enerjisi prizlerine........................ Elektrikli aletlerde ve elektrik kablolarında başvurduğumuz bunca yalıtım önlemlerine rağmen enerjinin yanlış kullanımından dolayı bazı elektrik kazalarının yaşandığını zaman zaman duyarız...... Bir sonraki ders için “İletkeni Değiştir Ampulün Parlaklığı Değişsin” konusunun okunması tavsiye edilir.. Yaşanmış bir olaydan alınan yandaki gazete küpüründe faciaya davetiye çıkaran bazı hatalar›n yapıld›¤› anlafl›lmaktad›r............ elektrik fişlerinden başka hiçbir şey sokmayalım............................................................... az daha yaşlı kadının hayatına mal oluyordu............ kırık fiş ve prizleri kullanmayalım..... kullanılan yerin özelliği ve ilettikleri enerji miktarına bağlı olarak farklı teknik ve malzemelerle yalıtılır..................................... ... Yararlı olan elektrik enerjisinin bizim ve çevremizdekilerin güvenliğini tehdit etmemesi için aşağıdaki kurallara uymayı alışkanlık haline getirmeliyiz.................. 86........... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir........ Etkinlik : Bal›k K›l盤› B‹L‹NÇS‹ZL‹K AZ DAHA ‹K‹ CAN ALIYORDU ! Bahçedeki elektirik direğine bağlanmış olan çamaşır teli............ Diğer öğrencilerin de bu doğrultuda kendilerinde bulunan eksiklileri gidermeleri istenir...................... 1. Ayrıca altın ve gümüş gibi diğer iletken metallere göre ucuzdur.. Çamaşır telinin elektrik direğine bağlanması Torunun................................ Evlerimizde kullandığımız su iletkendir......................... Yazılan özetlerden birkaçı okutularak dönüt verilir.......... ....................... ....... Yapılan bu hataları balık kılçığının üstünde verilen kutucuklara................................. ......................................... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1........ Banyo ve buna benzer ıslak ortamlarda elektrikli aletleri kullanmaktan kaçınalım........... 87 .. Elektrik kablolarında neden genellikle bakır ya da alüminyum teller kullanılır? 2....... Bu yüzden elektrikli araçlarda kullanılan yalıtkan ile elektrik enerjisinin vücudumuz üzerinden toprağa geçmesi ve bunun sonucunda doğabilecek ölümcül kazalar da önlenmiş olur.................................. • Bir sonraki konuya geçmeden önce yalıtkan maddelerin hangi amaçlarla nasıl kullanıldıkları konusunda öğrencilerin çevrelerini gözlemlemeleri istenir........ Takılması hâlinde kablolar aşırı derecede ısınıp yangına neden olabilir...... s fiEH‹R CEREYANI ‹LE DENEY YAPMAYALIM! Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplarını defterimize yazalım................. Bu gözlemlerini bir sonraki konuya başlamadan önce sınıfta sunacakları söylenir....................... bu hatalar› giderecek çözüm önerilerimizi de alt kutucuklara yazalım............ Elektrik çarpması......................... Islak elle elektrik prizlerine dokunduğumuzda elimizdeki su damlacıklarının iletken tele ulaşması durumunda çarpılma riskimiz vardır.. • Öğrenciler defterlerine yazdıkları anahtar kavramlara dönerek............ Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir......... ninesinin herhangi bir yalıtkan malzeme kullanmadan kurtarmaya çalışması Elektrik enerji hattının bahçeden geçmesi Notlarım ve Düşüncelerim ...... Bunları Biliyor muydunuz ? 7 Yukarıdaki resimlerde görüldüğü gibi kablolar...............................................Elektrik enerjisinin iletilmesini sağlar................ çünkü yıldırım çarpabilir............................... oyun oynanmamalı .. kavramların doğruluğunu kontrol ederler..... 137 Kablonun içi iletkendir................................................................ Konu Biterken • Öğrencilerden katıların ve sıvıların iletkenlik ve yalıtkanlık özellikleriyle ilgili neler öğrendiklerini kendi cümleleriyle defterine yazmaları istenir..................................... elektrik kaçağın dan dolayı....... açık alanda oynamayalım ve suda yüzmeyelim.............. Yandaki resimde açık durumda bir elektrik fişi görülmektedir............... Yakınlarında uçurtma uçurmayalım ve çeşitli nedenlerle koparak sarkan tellere yaklaşmayalım. Yaşlı kadın yıkadığı çamaşır ları yağmurun dinmesiyle tele asarken elektrik enerjisine kapıldı.... Bir metal çubukla prizden elektrik enerjisini kablodaki iletken tele iletir...... Elektrik enerjisine kapılan kişiler mutlaka iyi bir yalıtkan ile kurtarılmalı Çamaşır teli kesinlikle elektrik direklerine bağlanmamalı Elektrik direklerinin yanında bulunulmamalı. Islak elle elektrik prizlerine dokunmak neden tehlikelidir? 3......................... s Yıpranmış kabloları........................................................ Elektrik iletim hatlarından uzak duralım.... 137 ............. .........Elektrik Enerjisi Nasıl Taşınır? Yaşamımızdaki Elektrik Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.................................... Yaşamımızdaki Elektrik 8........................ Onu kurtarmaya gelen bilinçsiz torunun akibeti de aynı olunca oğlu eline geçirdiği kuru tahta parçasıyla faciayı önledi.................... 8 87... Bu fişin iletken ve yalıtkan kısımlarını belirleyelim........................................... Alüminyum ve bakır iyi iletkenlik özelliği göstermesinin yanında kolay bükülebilir ve hafif olması nedeniyle iletken tel yapımında tercih edilir............................. Ellerimiz ıslak iken elektrikli aletlerden uzak duralım...... Fişin güvenli kullanımı için iletken ve yalıtkan kısımların önemini açıklayalım................ üzerinden elektrik enerjisi geçen bir iletkenle arada bir yalıtkan olmadan doğrudan temas edilmesi durumda meydana gelir........ 3...............

Bir boş sayfa açarak bu sayfaya anahtar kavramla ilgili düşündüklerini listelemeleri ve geri kalan zamanda birbirleriyle düşüncelerini paylaşmaları söylenir. Acaba elektrik enerjisi iletiminde neden alüminyum ve bakır teller tercih ediliyordu? Mert bunları düşünürken fen ve teknoloji dersinde öğrendikleri aklına geldi. • Gruplardan bir kısmım›z ampulün parlaklığının iletkenin uzunluğuna. 14.8 Ohm yasasının ispatı 7. fiehre elektrik taşıyan tellerin alüminyumdan yapıldığını biliyordu.6. Direncin değerinin artması veya azalmasının ampulün parlaklığını nasıl değiştirdiğini deneyerek keşfeder (BSB-30. • Konuya Giriş Öğrencilerden konu girişindeki resmi incelemeleri istenir. Aşağıdaki el fenerlerinde kullanılan pil ve ampuller özdeştir. grup 2. Yalıtkanların direncinin iletkenlere göre çok daha büyük olduğunu ifade eder. sınıfta verilecektir. Ampulün parlaklığı ile ilgili tahminlerini test edecek bir deney tasarlar ve kurar (BSB-16). Fener 2.‹letkeni Değiştir. grup 3. Mert elektrikçinin çalışmasını dikkatle gözlemlerken kullanılan kabloların değişik renklerde olduğunu ancak hepsinin içinde bakır tel bulunduğunu fark etmişti. kalınlığını) ampulün ışık şiddetini değiştirmeyi. • Değişkenlerimizi ve tahminlerimizi örneği aşağıda verilen çizelgeye kaydedelim.10. Fener Parlak Az Parlak 138 .7. bir kısmım›z iletkenin dik kesit alanına (kalınlığına).Pil ya da ampul sayısını değiştirmeden ışık şiddetini değiştirebilir miyiz? . her devre elemanının bir direnci olduğunu öğreneceklerdir.Elektrik devrelerinde kullanılan tellerin boyu ya da kalınlıkları değişirse ampulün parlaklığı değişir mi? gibi sorularla konuya giriş yapılır. 2. Ampulün Parlakl›¤› De¤iflsin • Konuya Başlarken 2. Etkinlik Gözlemleyelim. 2.4.Elektrik devrelerinde genellikle bakır tel kullanılmasının sebebi nedir? . bir kısmım›z da iletkenin cinsine bağlı olup olmadığını test edecek bir devre tasarlayal›m.9. 2. 2. sıra elektrik tesisatının döşenmesine gelmişti. 2. Bu konuda ise devredeki iletken teli değiştirerek (cinsini. Maddelerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdikleri zorluğu “direnç” olarak ifade eder. 2.11. pil sayısını ya da ampul sayısını değiştirerek ampulün ışık şiddetini değiştirmeyi bilmektedirler. Bir iletkenin direncini ölçer ve birimini belirtir.5. Alternatif Etkinlik: Pil Say›s› ve‹liflki Parlakl›¤› Aras›ndaki • Öğrenciler Neredeler Nereye Gelecekler? Öğrenciler daha önceden basit elektrik devresi kurmayı. Buna göre ampullerin parlaklıklarıyla ilgili düşüncelerinizi çizelgeye “X” işareti koyarak kaydediniz. Acaba ampul parlaklığını değiştiren başka faktörler de var mıydı? KAZANIMLAR 2. Ampulün Parlaklığı Değişsin ‹letkeni De¤ifltir.5 V) ◆ ampul (1. Bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının nelere bağlı olduğunu tahmin eder. İletkenlerde elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili olarak öğrenciler. Öğrendiklerine göre bir devredeki ampulün parlaklığı kullanılan pil ve ampul sayısına göre değişiyordu.3. sınıfta verilecektir. Büyükbabası yeni yaptırdığı evin duvarlarını ördürmüş. sınıfta verilecektir.5 V) ◆ duy ◆ bağlantı kabloları ◆ kalınlığı aynı. boyunu. 31). Çok Parlak 1.9 Ampulün içindeki telin neden ışık yaydığı 8. grup Sonuca Varalım • ‹letken telin uzunluğu. uzunlukları farklı. Devre elemanlarının iki uçlu olduğunu gözlemler ve her birinin belirli bir direnci olduğunu ifade eder. aynı cins teller (nikel-krom) dik ◆ 1 m uzunluğunda kesit alanları aynı olan ir ve bakır teller dem Bunları Yapalım • Ampulün parlaklığını etkileyen faktörleri belirlemek için beşer kişilik gruplar oluşturalım. dik kesit alanları farklı. devre elemanlarını. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavram Öğrencilere anahtar kavram ile ilgili ne bildikleri sorulur. 2. dik kesit alanına ve cinsine bağlı olup olmadığıyla ilgili bir yargıya varalım.8. Bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının. 2. dik kesit alanı ve cinsi ile ampulün parlaklığı arasında nasıl bir ilişki vardır? AÇIKLAMALAR 138 Ampul 3. devredeki iletkenin uzunluğu. Fener 4. 2.2. Sınırlamalar Elektrik akımı kavramı 7. • Gözlemlerimizi tahminlerimizle karşılaştırarak ampulün parlaklığının iletkenin boyuna. Bir iletkenin direncinin uzunluğuna. ‹nceleyelim Ampulün Parlaklığını Değiştirmenin Birkaç Yolu Araç-Gereçler Araç ve Gereç ◆ pil (1. Fener 3. 15.1. dik kesit alanına ve cinsine göre değiştiği sonucuna varır (BSB-31). [!] Uyarı Öğrencilere dik kesit alanının ne demek olduğu açıklanır. Direnç kavramı elektrik enerjisi iletiminden yola çıkılarak izah edilecektir. Anahtar Kavram direnç Mert yaz tatilinde ailesiyle büyükanne ve büyükbabasının köyüne gitmişti. Grup ad› De¤ifltirilen de¤iflken Sabit tutulan de¤iflken Tahminimiz Gözlemimiz Sonuç 1. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır. Burada sadece birim olarak verilecektir. • Tasarladığımız devrelerin şemalarını defterimize çizelim. dik kesit alanı ve cinsinin değiştirilmesiyle değişebileceğini deneyerek fark eder (BSB-13. 31). 2. 2. 2. Ampulün de bir iletken telden oluştuğunu ve bir direncinin olduğunu fark eder. . 2. Devredeki ampulün parlaklığını değiştirebilmek için basit bir reosta modeli tasarlar ve yapar (FTTÇ-5). aynı cins teller (nikel-krom) ◆ uzunlukları aynı.

..... 3......... dik kesit alanına (kalınlığına) ve cinsine bağlı olduğu ifade edilir........ Yandaki devrelerde kullanılan nikel-krom bağlantı telinin. Devrelerde bağlantı kablosu olarak kullanılan telin cinsinin yanında uzunluğunun ve dik kesit alanının da ampulün parlaklığını etkileyen bir faktör olduğunu gördük.....) belirtilir......................... Tüm devre elemanları elektrik enerjisinin iletimine karşı direnç gösterir.... ancak uzun telin ince telin nikel-krom telin daha büyük dirence sahip olduğunu da unutmamak gerekir...... Etkinlik : Tahmin Edip Aç›klayal›m 1 2 3 nikel-krom demir bakır Yukarıdaki şekilde verilen elektrik devresinde ampul ve raptiye arasındaki iletken tellerin uzunluk ve dik kesit alanlar› aynı olduğuna göre ataflın sırasıyla 1.......... Yükselen duman...................... onların elektrik enerjisine 11... Elektrik enerji iletiminde iyi iletkenlerden biri olan bakır telin kullanıldığı (Gümüş daha iyi iletken olmasına rağmen pahalı olduğu için kullanılmaz.............................. cinsleri farklı iletken tellerin ampul parlaklığına olan etkilerini araştırırlar............. Çünkü...... Telin uzunluğu arttıkça parlaklık azalırken........ Bu nitelendirmedeki ölçü..... bak›r tele göre............... er e- 9......... ............ Atafl ......... elektrik enerjisi iletimine karşı Bakır tel Nikel-krom tel gösterdiği zorluk.konumunda iken ampul az parlaktır.... Çünkü ............... Direncin birimi Ohm’dur (om) ve (Ω) ile gösterilir.. Bu yüzden bir elektrikli cihazda kullanılacak her devre elemanının uygun dirence sahip olması önemlidir......... Gruplardan bir kısmı boyları ve cinsleri aynı..... (Önerilen süre: 20 dk.. demir ve nikel-krom telden daha iyi bir iletkendir. Bakır telin direnci küçüktür................. Arasındaki ‹lişki 4 ve 5... Eğik düzlemin aynı yüksekliğinden bırakılan araba.. demir. Etkinlik : Pürüzsüz yüzey pürüzlü yüzey Bir devredeki ampulün parlaklığının kullanılan iletkenin cinsine bağlı olduğuyla ilgili Çalışma kitabı’nda yer alan “Tahmin Edip Açıklayalım” adlı 9........... geri kalan kısmı ise boy ve dik kesit alanları aynı. Etkinlik sonunda iletken telin cinsinin.......... Öğrencilerin ön bilgilerini pekiştirmek amacıyla alternatif olarak “Pil Sayısı ve Ampul Parlaklığı Arasındaki İlişki” adlı 3........... elektrik devrelerinde bağlantı kablosu olarak farklı metaller kullanılabilir.... bakır........ Ampulün parlaklığının iletken telin uzunluğuna................ nikel-kromdan daha iyi ancak bakırdan daha kötü bir iletkendir.......... Bu sebeple nikel-krom bağlantı telinin kullanıldığı devrelerdeki ampulün parlakl›¤› daha azdır....... Hemen anahtarlar açılır... diğer bir kısmı dik kesit alanları ve cinsleri aynı boyları farklı........ Çünkü .. Bütün iletkenlerin bir dirence sahip olduğunu öğrendik.... 9.. 2 Atafl... iletken veya yalıtkan diye nitelendirebiliriz....... bazıları da zor iletir..... s Elektrik enerjisini.......... 2.. 1 nikel-krom................ pürüzlü yüzeyde daha az yol alacaktır...... Etkinlik: Tahmin Edip Açıklayalım Öğrenciler bakırın nikel-kromdan daha iyi iletkenlik özelliği gösterdiğini öğrendiler..... Alternatif Etkinlik: Pil Sayısı ve Ampul Parlaklığı 2... 139 .................. Direnç Nedir? Maddeleri sahip oldukları dirence göre.. alternatif etkinlik yaptırılabilir. Açıklama Aşaması 139 Etkinlikler yapıldıktan sonra “Direnç Nedir?” başlıklı yazı okutulur............... Maddelerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdikleri bu zorluk direnç olarak adlandırılır.............. 3 Atafl..... k›sa tele göre. üzerinden geçen elektrik Nikel-krom telin direnci büyüktür......... Cam..... kullanılan metal tellerin iletkenlik özelliği birbirinden farklıdır...... kal›n tele göre...... ancak bağlantı kablosu olarak kullanılan tellerin direnci çok azdır........ bazı iletkenler kolay iletirken...... Bu etkinlikteki tellerin iletkenlik özelliklerine göre ampulün parlaklık sıralamasını doğru yapmaları beklenmektedir.... .. enerjisine direnç gösteremeyen bir devre elemanının yanmasından başka bir şey değildir.......... ... Direnç kavramı aşağıdaki resimlerde görüldüğü gibi pürüzlü ve pürüzsüz yüzeylerdeki arabanın hareketine benzetilerek de anlatılabilir........ Etkinlik : karşı gösterdikleri zorluktur.......... Bu zorluk iletkenlerin direnci olarak adlandırılır.............konumunda iken ampul parlaktır. plastik.............. 10.... bakır telin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluktan daha büyüktür........... sınıf fen ve teknoloji dersinde bir devredeki ampulün parlaklığını pil ve ampul sayısına göre değiştiğini öğrenen öğrenciler bu etkinlikle bu bilgiyi pekiştireceklerdir.... uzunluğunun ve dik kesit alanının ampulün parlaklığına etkisi çizelgeye kaydedilir.. Ancak.) Bu etkinlik için öğrenciler beşer kişilik gruplara ayrılırlar........... etkinlik yaptırılır............. konumunda iken ampul en parlaktır.Direnç Nedir? Yaptığımız etkinliklerde de görüldüğü gibi.. Bütün elektrikli aletler belirli bir dirence sahiptir..... kalınlık arttıkça parlaklığın arttığı vurgulanır.... En iyi iletkenin bile bir direncinin olduğu vurgulanır.......... Bir de ortalıkta oldukça rahatsız edici bir yanık kokusu varsa panik daha da büyür. Etkinlik: Ampulün Parlaklığını Değiştirmenin Birkaç Yolu 9 88..... demir ve bak›rdan daha kötü bir iletkendir.... başlar kötü kötü düşünceler.. Günlük hayatta televizyon arkasından ya da radyodan yükselen incecik bir duman hemen herkesi telaşa düşürür.... dik kesit alanları farklı.. tahta gibi maddelerin direnci çok büyük olduğundan elektrik enerjisini iletmediği (ya da çok az ilettiği) ifade edilir.................. 3 konumlarına getirilmesi durumunda ampulün parlaklığı ile ilgili tahminlerimizi boşluklara yazalım..................

......... dik kesit alanına ve cinsine bağlı olduğunun kavratılmasıdır. Ütü.. konumu: .......... bir malzemenin elektrik enerjisine karşı koymasıdır........... 1 2 3 2 3 1 a devresi a b Ataç 1 konumundayken ampül az parlak. s Telin cinsi Küçük dirençli tel Büyük dirençli tel bakır nikel-krom Telin uzunluğu kısa uzun Telin dik kesit alanı büyük (kal›n tel) küçük (ince tel) 10.. Bu cihazlara elektrik enerjisi taşıyan teller ise düşük dirençli bakır metalinden yapılır........ Ancak ısı enerjisine dönüşen miktar kullanılan malzemenin cinsine ve büyüklüğüne bağlıdır.................. bir iletkenin direncinin uzunluğuna............... ‹letken olmayan maddelerin dirençleri iletkenlere göre çok büyük olduğundan onları yalıtkan olarak adlandırmak yanlış olmaz. iletkenin boyu ile doğru........... konumlarına arasındaki iletken nikel-kromdan yapılmıştır.... 1........... konumu: ............. dik kesit alanı ile ters orantılıdır..... anahtar. duy ve iletken kabloya ihtiyacımız olduğunu ve bu devreye basit elektrik devresi denildiğini biliyoruz. Etkinlik : Ampüllerin Parlakl›¤› Nas›l De¤iflir? Aşağıdaki şekilde ampuller özdeş olup atafl ile ampul 9....................................... Öğrencilerin bunu daha iyi kavrayabilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Ampullerin Parlaklığı Nasıl Değişir?” adlı 10....... Yandaki gibi bir elektrik devresi yapabilmek için pil. etkinlik yaptırılır... 10.... Ölçüm yapmadan önce yan sayfadaki resimlerden yaralanılarak ayar düğmesinin ve kabloların direnç ölçme pozisyonunda olmasına dikkat edilmelidir. 2.................................................... Direnç.......... Nikel-krom yüksek dirence sahip bir iletken teldir............. Ölçüm sonucunda bir iletkenin direnci yapıldığı maddenin cinsine..... b devresi Ataç 1 konumundayken ampül en parlak..... 11.............................. Bu ifade sadece hangi maddelerin iletken ya da yalıtkan olduğunu akılda tutmak bakımından önemlidir............... 11 89... Etkinlik: Bir ‹letkenin Direnci Nelere Bağlıdır? Bu etkinlikte amaç....... uzunluğuna ve dik kesit alanına bağlı olduğunu dirençölçer yardımıyla gözlemlemektir. konumu: ......... Ataç 2 konumundayken ampül parlak........ 10..... 3....... Etkinlik : Sarkan elektrik tellerinden uzak durmalıyız...... metal olmayan maddeler ise yalıtkandır.................. ampul..... Bir iletkenin direnci sadece yapıldığı maddenin cinsine değil aynı zamanda yapısına da bağlıdır............. konumu: ................ Bunun için kalın teller tercih edilir....... Buna neden olan dirençtir............... 9... Çalışma Kitabı’ndaki “Bir İletkenin Direnci Nelere Bağlıdır?” adlı 11. elektriği ileten teller bile belli bir dirence sahiptir..... Ataç 2 konumundayken ampül parlak................. s Büyük dirençli tel Küçük dirençli tel Küçük dirençli tel Büyük dirençli tel Genişletme Aşaması Elektrik enerjisi iletiminde bir miktar enerji ısıya dönüşür. Ataç 3 konumundayken ampül en parlak............. 10 88.. konumu: ................. Bütün elektriksel devre elemanları................... 88 10...........2 ve 3... 140 Yalıtkanlar Her Zaman Yalıtkan mı? Genel olarak metaller iletken.............. etkinlik yaptırılır.. Ayrıca uzun bir telin direncinin kısa bir telin direncinden büyük olduğu belirtilir...... cam ve hava gibi maddeler bile belli şartlar yerine getirildiğinde bir ölçüde iletkenlik kazanabilir............ direncin iletkenin cinsine................... Çünkü yalıtkan olarak bilinen plastik......................................... 140 .......... Bir elektrikli cihaz yapılırken cihazın kullanım amacına ve özelliğine göre uygun teller seçilir................... konumu: . 3... Bunun için uzun ve ince teller tercih edilir............... Etkinlik: Ampullerin Parlaklığı Nasıl Değişir? Bu etkinlikteki amaç.. İstesek de istemesek de elektrik devresinin içindeki devre elemanları ısınır... 2. saç kurutma makinesi ve su ısıtıcısı gibi cihazlarda kullanılan direnç tellerinin büyük dirençli olması gerekir............ Bunun sebebi normalde yalıtkan olan havanın belirli şartlarda iletkenlik kazanmasıdır.... Ölçüm yapılırken direnç ölçme kablolarının yalıtkan saplarından tutulması gerekmektedir..... Ataç 3 konumundayken ampül az parlak.......... Bu yüzden çeşitli nedenlerle koparak sarkan tellerden uzak durmamız gerekir... Isı üretmek için tasarlanmış cihazlarda nikel-krom teller kullanılır..... Etkinlik : Isıtıcılarda nikel-krom teller kullanılır............Bir iletkenin direncinin iletkenin cinsine bağlı olduğunu öğrenen öğrencilere Ders Kitabı’nın 139......... Evlerimize elektrik enerjisi taşıyan tellerin küçük dirençli olması gerekir.............. Bu tel üzerinden geçen elektrik enerjisinin çoğu ısıya dönüşür........ Zaman zaman radyo ve televizyonlardan enerji hatlarından uzak durulması yönünde uyarılar yapılır........... uzunluğuna ve dik kesit alanına bağlı olduğu ölçümle gözlenecektir...... 1. getirilmesi durumunda ampülün parlaklığını tahmin edip yazalım... Direnç... Etkinlik :tellerverilen a ve b devrelerindeAtaflın sırasıyla 1.............................. sayfasındaki tel resimleri inceletilerek ince bir telin aynı metalden yapılmış ve aynı elektrik enerjisini taşıyan kalın bir tele oranla daha büyük bir dirence sahip olduğu vurgulanır...........

Bu devre elemanları da birbirinden farklı direnç değerlerine sahiptir. iletken ve yalıtkan özellik gösteren maddelerden yapıldığından. 11. pil pil anahtar ampul Bunları Yapalım I. 000 000 000 000 125 Batarya Ampul Anahtar Kablo Acaba bütün devre elemanlarının direnci var mıdır? Bunu gözlemleyeceğimiz bir etkinlik tasarlayalım. Bir devre elemanının direncini ölçmek için 3. her birinin direnci farklıdır. 50 cm. ampul. radyo gibi elektronik aletlerde de çok farklı devre elemanları vardır. • Direncini sıfır olarak ölçtüğümüz devre elamanı var mıdır? Buna göre kullandığımız devre elemanlarının dirençlerinin olup olmaması ile ilgili nasıl bir sonuca ulaştığımızı açıklayalım. alüminyum ve demir teller • dirençölçer (Önerilen Süre: 15 dk. Aşağıdaki tabloda bazı maddelerin iletkenlik oranları görülebilir. 3. a iletken • Devre elemanlarının dirençlerini. 75 cm) • farklı dik kesit alanına sahip 50 cm boyunda üç adet bakır tel • aynı uzunluk ve dik kesit alanında bakır. Etkinlik : Bir ‹letkenin Direnci Nelere Ba¤l›d›r? Araç ve Gereç • aynı dik kesit alanına sahip farklı uzunlukta bakır teller (25 cm. Ampulün Parlaklığı Değişsin Yaşamımızdaki Elektrik Elektrik devrelerini daha kolay çizmek için devre elemanları sembollerle gösterilir. anahtar ya da iletken teli incelediğimizde her birinin iki ucu olduğunu gözlemleriz. alüminyum ve demir tellerin dirençlerini dirençölçer ile ölçüp bulduğumuz değerleri aşağıdaki çizelgeye kaydedelim.‹letkeni Değiştir. Etkinlik Gözlemleyelim. Devre Eleman› Ad› Pil Sembolü Öğrencilerin iletken ve yalıtkan maddelerin dirençleri arasındaki ilişkiyi kavrayabilmeleri için “Yalıtkanlar Her Zaman Yalıtkan mı?” başlıklı yazı okutulur. Daha sonra Ders Kitabı’ndaki “Devre Elemanlarının Direncini Ölçebilir miyiz?” adlı 3. 141 Sonuca Varalım • Dirençölçerin tek ucunu tele dokundursaydık telin direncini ölçebilir miydik? Cevabımızın nedenini açıklayalım. Kullandığımız bilgisayar. kavramları daha eğlenceli bir şekilde pekiştirmelerini sağlamak için onlara “Göster Yaratıcılığını” adlı 12. 50 cm. Etkinlik: Devre Elemanlar›n›n Direncini Ölçebilir Yaşamımızdaki Elektrik miyiz? 11. dirençölçer yardımıyla ◆ farklı boyutlard teller ölçelim. ve 75 cm uzunluklarındaki bakır tellerin direncini dirençölçer ile ölçelim. Madde Gümüş Bakır Alüminyum Çelik Su PVC Plastik Hava İletkenlik 66 000 000 64 000 000 44 000 000 5 500 000 0. Etkinlik : NOT: Bu tablo sadece öğretmen içindir. Cinsi Direnç (ohm) Bakır Alüminyum Demir ampul tel Öğrencilerin. etkinliğe geçilir. Bulduğumuz değerleri aşağıdaki çizelgeye kaydedelim. Birer devre elemanı olan pil. Düzenek • 50 cm uzunluğunda ve farklı dik kesit alanlarındaki bakır tellerin direncini dirençölçer ile ölçüp bulduğumuz değerleri aşağıdaki çizelgeye kaydedelim. • Ölçümlerimizi defterimize oluşturduğumuz bir çizelgeye yazalım. Bu devre elemanları. Düzenek • Aynı dik kesit alanına sahip 25 cm. Sonuca Varalım • Bir iletkenin direnci uzunluğuna bağlı olarak nasıl değişir? • Bir iletkenin direnci dik kesit alanına bağlı olarak nasıl değişir? • Kullandığımız iletken tellerin dirençlerini büyükten küçüğe doğru sıralayalım. etkinlik yaptırılır. Fakat metal olmayan maddelerin direnci o kadar büyüktür ki elektrik enerjisinin çok azını iletirler. televizyon. Ölçüm yaparken dirençölçerin ucundaki plastik ◆ dirençölçer kısımdan tutalım. ‹nceleyelim Devre Elemanlarının Direncini Ölçebilir miyiz? Araç-Gereçler Bunları Yapalım Araç ve Gereç • Devre elemanlarının dirençlerini nasıl ölçebileceğimizi ◆ değişik ampuller tahmin edelim. Devre elemenları ve sembollerinin öğretilmesi için aşağıdaki resimden yararlanılabilir. Boy (cm) Direnç (ohm) II. 000 000 000 000 01 0.000 1 0. Bütün maddeler elektrik enerjisini iletir. Dolayısıyla metal olmayan maddelerin ilettikleri elektrik enerjisi ihmal edilerek onlara yalıtkan denilebilir. 11. 89 141 .) Bu etkinlikte amaç öğrencilerinin devre elemanlarının da bir direncinin olduğunu ve bu direncin nasıl ölçüldüğünü kavramalarını sağlamaktır. Dik kesit alanı Direnç (ohm) Küçük Büyük En Büyük 25 cm 50 cm 75 cm batarya anahtar • Aynı dik kesit alanında ve aynı uzunlukta olan bakır.000 000 1 0.

........................................................................................... Ampulde ışık oluşturmak için kullanılan bu tellere filaman denir. 4............... Bilim insanlarının hayat hikâyeleri birçok öğrencinin ilgisini çeker................................ Bu kitap........... Fakat direnç ölçerken multimetre kablolarının direnç ölçme pozisyonunda takılması gerekmektedir............................................... N. birçok elektrik olayını açıklamak için matematiksel bağıntılar içeriyordu................................................................... Bu görevi sırasında okulun o zamana göre iyi donanımlı laboratuvar imkânlarını............................... ‹........... Bugün “Ohm Kanunu” olarak bilinen çalışmasını 1827 yılında çıkardığı kitabında yayımlamıştır........... b).............. Bu yüzden........... R...... Aşağıda bu amaçla üretilmiş iki farklı tipte dirençölçer (ohmmetre) görülmektedir.............................................. öğrencilerin “direnç” kelimesinin harfleri ile başlayan ve öğrendikleri bilgileri içeren cümleler yazmalarıdır.. d)................................................................................ kendisini onurlandırmak için.............. Pahalı olmayan bu alet piyasadan da okul imkânlarıyla temin edilebilir............................................... Dirençölçer denilen aletle devre elemanlarının direncinin ölçülebileceği................................................... 12...... Etkinlik : Göster Yarat›c›l›¤›n› Aşağıdaki akrostiş çalışmasını ünite ile ilgili bilgilerimizi kullanarak tamamlayalım............Ayar düğmesi direnç ölçme konumunda evlerimizde tükettiğimiz elektrik enerjisini ölçen sayaçlar gibi aletler yapılmıştır................... Etkinlik: Göster Yaratıcılığını Bu etkinliğin amacı................................ fen bilimlerini açıklamada pek kullanılmıyordu. Burada her bir devre elemanının iki ucu olduğu belirtilir... bunun için dirençölçerin iki ucuna devre elemanının iki ucunun dokundurulması gerektiği belirtilmelidir... Bir devre elemanının direncini ölçmek için uçlarını direnç ölçerin iki ucuna dokundurmak yeterlidir........................................... Filaman çoğunlukla tungsten metalinden yapılır........... 1.. ..... Büyük bir odayı aydınlatmak için çok ışık veren 142 Filaman NOT: Piyasadaki dirençölçerler genellikle multimetre şeklinde olup direnç.. Ayar düğmesi direnç ölçme konumunda Kabloların direnç ölçme pozisyonu Bir ampulü yakından incelediniz mi? Eğer incelediyseniz bazı ampullerin içerisindeki sarmal teli fark etmişsinizdir....................................... D... c)...... Lise döneminden sonra matematik ve fizik eğitimi almaya başlamıştır..... Analog dirençölçer Dijital dirençölçer 12 90.. letken. Yukarıdaki basit elektrik devresindeki her bir devre elemanının şeklini çizerek adını yazalım...... Ç............. daha sonra 1817 yılında Köln Lisesinde öğretmenliğe başlamıştır.................. Böylece Ohmlar küçük yaştan itibaren tahta....................................... metal ve diğer atölye malzemelerini yakından tanıma fırsatı bulmuşlardır............. Bu yüksek direnci daha da artırmak için filamanın uzun ve ince yapıda olduğu dikkatinizi çekti mi? Evlerde kullandığımız ampuller farklı dirençlere sahiptir. Ohm’un çocukluğunun büyük bir bölümü erkek kardeşi ile babalarının çilingir atölyesinde geçmiştir................................ eğitimini tamamlamış... a) b) c) d) 2) Her bir devre elemanının devredeki görevini yazalım.......... O zamanlar matematik.......................... Ayrıca ayar düğmesi ile oynayarak uygun direnç ölçme konumuna getirilmesi gerekmektedir...... 142 . Etkinlik : 12........... s Kabloların direnç ölçme pozisyonu George Simon Ohm Kimdir? George Simon Ohm (Geork Zimon Om) 1789 yılında Almanya’da bir çilingirin oğlu olarak dünyaya gelmiştir.. a)...................................................... ölümünden yaklaşık 30 yıl sonra direnç birimi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Okul laboratuvarında dirençölçer cihazı yoksa çevredeki radyo-televizyon tamircilerinden ödünç alınabilir. Ohm’un matematik ve fene ilgisini fark eden babası.......................... 3) Eğer bu devrenin A noktasına bir ampul daha bağlarsak devredeki diğer ampulün parlaklığı nasıl değişir? Neden? ..................... Bakır kadar iyi iletken olmayan tungsten metali yüksek dirence sahiptir....... Ohm’un adı... 5 yıl sonra geri dönen Ohm.......................... Maddi durumları iyi olmamasına rağmen babaları bilimsel kitaplar almaktan hiç vazgeçmemiştir......... araştırmaları için kullanmış ve fizik alanındaki buluşlarına burada başlamıştır.. Ohm’un hayat hikâyesi okunarak öğrencilerin bilime ilgileri arttırılabilir..... Alternatif Etkinlik: Devre Elemanlar› ve Görevleri A 13. onun ilk matematik öğretmeni olmuştur.... elektrik enerjisini ileten maddedir...... Fakat maddi imkânsızlıklar sebebiyle eğitimine ara vererek özel öğretmen olarak ‹sviçre’de görev yapmıştır.................................... Ohm’un kendi zamanına göre araştırma yapmada ve araştırmalarının sonuçlarını açıklamada çok başarılı olduğunu söyleyebiliriz..... Öğrenciler önceki yıllarda devre elemanlarını ve özelliklerini öğrenmişlerdir.................... E............................... Ayrıntılı araştırma ev ödevi olarak verilebilir........................................................ akım ve voltu ölçebilmektedir...............

Bazen bu sabit dirençlerin yerine. İlk elektrik ampulleri 1880 yılında gerçekleştirildi. uzun luğu nikel-krom tel ◆ ampul (1. Radyonun sesini ayarlamak devrelerde kullanılan ve özel istediğimizde ayarlanabilen dirençten yararlanırız. Radyonun sesini. küçük) 1. Ampul Ölçüm Sonucu 5. Alternatif Etkinlik: Ampullerin de Direnci Vardır Bu etkinlikle. 5. • Devreye dahil edilen nikel-krom telin uzunluğunu artırdıkça ampulün parlaklığının nasıl değiştiğini gözlemleyelim. • Nikel-krom teli gergin şekilde destek ayaklara bağlayalım. Ampul 2. 143 . • Bu devrenin test uçlarından birini nikel-krom telin bir ucuna sabitlerken diğer ucunu nikel-krom tel üzerinde yavaş yavaş hareket ettirelim.‹letkeni Değiştir. Bu nedenle ampulün içi hava yerine tepkimeye girmeyen bir gazla. büyük. Filaman kurumdan (kömürleşmiş bambu kıymıkları) yapılmıştı. Elektrik devrelerinde. Teller filamanı tutar. farklı ampullerin farklı dirençlere sahip olduğunun dirençölçer yardımıyla belirlenmesi sağlanır. devre üzerinden geçen elektrik enerjisini ayarlamak için özel olarak üretilmiş direnç adı verilen devre elemanları da vardır. Ampul. Hava. Kısmi vakum oluşturmak için içerideki hava emilmişti. değeri değişebilen dirençlerin de kullanılması gerekebilir. Büyüklerimizden yardım alarak evimizdeki farklı ampullerin filamanlarını inceleyelim. Ampulün duya bağlantı kısmı Ampullerinde bir direnci olduğunu öğrenen öğrencilere “Ampullerin de Direnci Vardır” adlı 5. ‹nceleyelim Bunları Yapalım • Devre elemanlarını kullanarak aşağıdaki gibi bir test devresi kuralım. tepkimeye girmeyen bir gazla örneğin argon ile doldurulur. Çok ışık veren bir ampulün filamanı ile az ışık veren bir ampulün filamanını karşılaştıralım. Bunu hoparlöre bağlı bir direncin değerini Elektrik ve elektronik arttırarak gerçekleştiririz. Ampul ne kadar fazla ışık yayarsa o kadar fazla elektrik enerjisi harcar. Ampulün Parlaklığı Değişsin Yaşamımızdaki Elektrik 4. Sonuca Varalım • Bağlantı kablosunun nikel-krom tel üzerinde hareket ettirilmesiyle ampulün parlaklığının değişmesini nasıl açıklarız? Test devresi Araç-Gereçler Araç ve Gereç ◆ pil (1. Filaman. büyük ve Araç ve Gereç küçük olarak tahmin edelim. Daha sonra Ders Kitabı’ndaki “Ampulün Parlaklığını ayarlayabiliriz” adlı 4. Sonuca Varalım: • Tahminlerimizle ölçümlerimiz uyuştu mu? • Ampulün direncini sağlayan hangi parçasıdır? Tahminim (en büyük. Amerikalı mucit Thomas Edison (Tomas Edisın) tarafından tasarlanmıştı. Mühendisler bir elektrik devresini tasarlarken devre üzerinden iletilmesi gereken elektrik enerjisini hesaplar ve gerekli yerlere bu sabit değerli dirençleri monte ederler.5 V) nda ◆10 0 cm. akkor haline o gelerek erimeden 3400 C’a kadar çıkabilen tungsten adlı metalden yapılır. Elektrik Ampulü Nasıl Çalışır? Elektrik ampulünden ışık. • değişik boylarda ampüller • Ampullerin direncini dirençölçer ile • dirençölçer ölçelim (dirençölçerin bir ucunu ampulün ucundaki yivli kısmın yanına. Ampul 3. Dolayısıyla elektrik kurumuna ödeyeceğimiz fatura da aynı oranda artar. Benzer olarak hazırlanmış dirençler şekilde. küçük odayı aydınlatmak için daha az ışık veren ampuller tercih edilir. s 4. Bu anahtarlar hareket ettirilerek direnç değiştirilir. etkinliğe geçilir. hoparlöre iletilen elektrik enerjisini azaltarak kısarız. Bu ampul. öğrencilerin basit devre elemanlarının sembollerine bakarak onları tanımaları ve her bir devre elemanının görevlerini açıklamalarını beklemektir. diğer ucunu da en alta dokunduralım). Alternatif Etkinlik: Devre Elemanları ve Görevleri Bu etkinlikte amaç. sıcak filamanla etkileşip yanmaya neden olan oksijen gazı içerir. 143 ampuller kullanırken.5 V) ◆ duy ◆ bağlantı kabloları ◆ iki adet destek ayak Bunları Yapalım: • Değişik tipte olan ampullerin filamanlarını gözlemleyerek dirençlerini en büyük. Her maddenin bir direnci olduğunu ve bu dirençlerin elektrik enerjisinin iletimine karşı zorluk gösterdiklerini öğrendik. Direncin anahtar aracılığıyla artırılması durumunda devreden iletilen elektrik enerjisi azalır ve lamba daha az ışık verir. • Tahmin ve ölçümlerimizi oluşturduğumuz çizelgeye yazalım. örneğin argonla doldurulur. 13 90. salon lambalarının verdiği ışığı ayarlamak için değişken dirençli anahtarlar kullanırız. alternatif etkinlik yaptırılabilir. Etkinlik Ampulün Parlaklığını Ayarlayabiliriz Gözlemleyelim. Alternatif Etkinlik: Ampullerin de Direnci Vard›r Günümüzde kullanılan bir ampul. gerçekte çok uzun olan ancak ampul içine sığması için sarmal hala getirilmiş filaman adı verilen tungsten telin ısınarak akkor hâle gelmesiyle elde edilir.

7. asfalt ve çakıllı bölgeler de farklı cins iletkenleri temsil ettiğinden asfalt bölge direnci düşük olan bakır tele. ip. Trafik akışı hangi bölgede daha kolay sağlanır. Nikel-krom telin uzunluğu artırıldıkça direnci de artar. ‹letkenler elektrik enerjisinin iletilmesine karşı az da olsa bir zorluk gösterirler. Ampullerin içindeki ince teller (filaman) neden kıvrımlıdır? 3. Ben bir yalıtkanım. farklı cins iletkenleri. Ampulün içindeki filamanın uzunluğunu (dolayısıyle direncini) arttırmak için kıvrımlı yapılması gerekir. ünitenin “Kemiğin Yapısı” isimli etkinliği için sirke. 6. ‹letkenlerin direnci yalıtkanların direncinden daha büyüktür. Diğer öğrencilerin de bu doğrultuda kendilerinde bulunan eksiklileri gidermeleri istenir. Etkinlik bölge bir bölümü onarım çalışması yapıldığından çakıllıdır. ‹letkeni sarmalarım. Doğru çıkışı bulalım. Bir iletkenin direnci cinsine. Y • Öğrencilerden direnç kavramı hakkında neler öğrendiklerini kendi cümleleriyle defterlerine yazmaları istenir. a. hata yaptıkları yerlerde Ders Kitabı’ndaki “Direnç” ile ilgili sayfaya tekrar döndürülür. Çünkü bakırın direnci çok küçük olduğundan ampulün parlaklığı fark edilmeyebilir. uzunluğuna ve dik kesit alanına bağlıdır. iki adet kapaklı cam kavanoz. etkinliği tekrar yapmaları sağlanır. Taşıdığım enerjiyle. Yalnızca yalıtkanların direnci vardır. c. kâğıt ve makas “Kaslarımız” adlı etkinlik için balon. Elektrik devrelerinde kullanılan direnç ve değişken direncin (reosta) sembolleri yandaki gibidir. Buna göre. 3. Y 5. Laboratuvarda kullanılan değişken direnç (reosta) Evlerde kullanılan değişken dirençli anahtar Ben bir iletkenim. 144 asfalt çakıllı bölge 12. Bu durumu direnç kavramını kullanarak nasıl açıklarız? b. Bu benzetmeye göre bir iletkenin cinsi değişti¤inde o iletkenin direnci de de¤iflir mi? Neden? 13. Doğru çıkış dışındaki yollardan çıkan öğrenciler. Yolun bu bölgesi elektrik enerjisini daha kolay ileten düşük dirençli iletkene karşılık gelir. Trafik akışı enerji akışını. tahta cetvel. Örneğin bakırın direnci nikel-krom telin direncinden küçüktür. etkinlik için pipet. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplarını defterimize yazalım. Ayrıca öğrencilerden 5. 2. 2. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Etkinliğimizde. Bu cümlelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek ilgili ok yönünde ilerleyelim. ‹letkenlerin ve yalıtkanların direnci vardır. Etkinlik : Do¤ru Ç›k›fl› Bulal›m Aşağıda birbiri ile bağlantılı cümleler içeren bir etkinlik verilmiştir. Yolun asfalt ve çakıllı bölgeleri. Plastiğin direnci aynı boy ve ayn› dik kesit alan›ndaki demirin direncinden daha büyüktür. ‹şinizde görevliyim. 4. Y D Y D Y Y D 3. Bu sayfadaki bilgiler okunduktan sonra.) Bu etkinlikte öğrenciler bir çeşit değişken direnç yaparak ampulün parlaklığını değiştireceklerdir. Plastiğin direnci aynı boy ve dik kesit alan›ndaki bakırın direncinden daha D büyüktür.4. Bir iletkenin direnci hangi faktörlere bağlıdır? 2. Trafik akışı asfalt bölgede daha kolay sağlanır. Öğrencilerden bir sonraki derse gelmeden önce “Destek ve Hareket Sistemi” ünitesine göz atmaları istenir. bant ve iplik getirmeleri istenir. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. ok yönündeki trafik akışı ise aynı yöndeki elektrik enerjisi iletimini temsil etsin. 1. Bizden uzunlu¤uyla dik kesit alanı ayn› olan bakır ve nikel-krom tellerle bu yolun asfalt ve çakıllı bölgelerini eşleştirmemiz istense nasıl bir eşleştirme yaparız? Neden? c. Eğer beni kırmazsanız. Etkinlik: Ampulün Parlakl›¤›n› Ayarlayabiliriz. Direnç teli olarak bakır seçilmemelidir. a. D Y 1 2 3 4 5 6 7 8 D D 1. (Önerilen süre: 15 dk. çakıllı bölge ise direnci yüksek olan nikel-krom tele karşılık gelir. Bu benzetmeye göre iletkenin cinsi değiştiğinden direnci de değişir. Etkinlik: Doğru Çıkışı Bulalım Bu etkinliğin amacı öğrencilerin direnç konusunda öğrendikleri bilgileri pekiştirmelerini sağlamaktır. Yalıtkanlar elektrik enerjisinin iletimine karşı daha büyük zorluk gösterirler. Direnç Değişken direnç 13. b. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. üç adet tavuk bacağı kemiği. Yalıtkanla çevriliyim. Her bir kararımız bir sonraki aşamayı etkileyece¤inden vereceğimiz cevaplarla farklı yollardan sekiz ayrı çıkış noktasına ulaşabiliriz. büyüteç ve eldiven getirmeleri ve etkinliği inceleyerek kemiği sirkeli suda bekletmeleri istenir. Bu yüzden devrede daha az elektrik enerjisi iletilir ve ampul daha az ışık verir. Çünkü uzunluk arttıkça direnç artar. “Eklemler” adlı 2. Bu çakıllı : Resimdeki otoyolun bölge ile aynı uzunlukta bir asfalt bölgeyi düşünerek bir benzetme yapalım. Yazılan özetlerden birkaçı okutularak dönüt verilir. Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını derfterlerine yazmaları sağlanır. su. yoldaki asfalt ve çakıllar direnci. iletkenin direncinin iletken uzunluğu ile doğru orantılı olmasından yararlandık. Olur size yararım. Konu Biterken 90 • 144 .

müspet ilimdir. Elektrik enerjisinin akışına karşı gösterilen zorluktur.G. 145 . cam ve porselen gibi maddeler iyi birer yalıtkandır.Ünitemizi Özetleyelim Elektrik enerjisini ileten maddelerdir. Dirençleri büyüktür. Elektrik enerjisini iletmeyen maddelerdir. Türklüğün unutulmuş büyük medeni özelliği ve büyük medeni kabiliyeti. Plastik. Daha sonra bu cümleler sesli olarak her öğrenciye okutturulur. Maddenin cinsine bağlıdır. büyüktür. Tuzlu su. Atatürk’ten Bizlere. Öğrenmenin istenen seviyede olup olmadığı kontrol edilir. Cumhuriyet’in 10. Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde öğrencilerden öğrendiklerini genel hatlarıyla kısa ve öz cümlelerle ifade etmeleri istenir. uluslararası medeniyet yarışmasında bir toplumun geride kalmamasının.) 145 ‹LETKENLER Metaller iyi iletkendir. D‹RENÇ Birimi ohm’dur. Asla şüphem yoktur ki. Ünite içeriğine uygun olmayan ifadelerin düzeltilmesi sağlanır. M. Ders Kitabı’nda verilen özet inceletilerek öğrencilerin daha iyi bir karşılaştırma yapmaları sağlanır. sirke ve limon suyu gibi sıvılar örnekleridir. YALITKANLAR ‹letkenlerin yalıtılmasında kullanılırlar. Elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılır.” Öte yandan da Atatürk.S. (Düzenlenmiştir. Dirençleri küçüktür. bilim ve teknolojinin gelişim sürecinin yaratıcıları arasında etkin biçimde yer almakla gerçekleşebileceğini kesin bir dille ifade etmiştir. millî birlik duygusunu sürekli ve her türlü araç ve tedbirlerle besleyerek geliştirmek millî ülkümüzdür. büyük bir millet olmanın ancak medeniyette en ön safta bulunmakla.B.E. Bunu. yıldönümü nedeniyle söylediği Nutuk’ta Türkiye’nin geleceği konusunda Atatürk’ün özlemini duyduğu parlak durum hakkında aşağıda verilen güzel sözleriyle karşılaşmaktayız: “Türk milletinin yürümekte olduğu gelişme ve medeniyet yolunda elinde ve kafasında tuttuğu meşale. küçüktür. Milletimizin. yorulmaz çalışkanlığını doğuştan getirdiği zekâsını bilime bağlılığını. Bizlerden Gelece¤e Atatürk’e göre kültürü ve medeniyeti oluşturan temel öge bilimdir. yüksek karakterini. güzel sanatlar sevgisini. Yıldırım ve şimşek olaylarında olduğu gibi iletkenlik kazanabilirler. onun çeşitli sözlerinden anlamaktayız. geleceğin yüksek medeniyet ufkunda yeni bir güneş gibi doğacaktır. Dirençölçer ile ölçülür. 1988. Gazlar yalıtkandır. güçlü ve saygın bir durumda bulunmakta devam etmesinin yoğun bir çabaya dayanan sürekli gelişme yoluyla mümkün olabileceği konusunda milletini tekrar tekrar uyarmış. Örneğin. bundan sonraki gelişmesiyle. Öğrencilerden “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri kavramlarla ilgili poster ve afiş hazırlamaları istenebilir. Atatürkçülük (Atatürk’ün Görüş ve Direktifleri).

(... 1..... boyu arttıkça azalır. MEMS Teknolojisiyle yapılmış bir teknolojisi sayesinde mikroçipler üzerinde sadece çok küçük mikromotoru tutan karınca. Bu küçülme özellikle 1980 yılı ortalarından beri daha da hızlanmış.... D 9.. ‹letkenin boyu III. ‹mzanın genişliği bir saç telinin çapı boyutlarındadır. En iyi seçeneğini uygula.tr) 146 ÜN‹TE SONU DEĞERLEND‹RME SORULARI A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru..) Bir floresan lambanın ışık vermesi gazların iletkenliğinin bir göstergesidir. D 10. bir yandan da kendini kontrol etmeye çalışmaktadır.. Aşağıdaki maddelerden hangisi iyi yalıtkandır? A) Altın B) Tungsten C) Cam 2.. öğrencilerin verdiği yanıtlarla karşılaştırınız. Y 5.... Etkinlik : 2. Özellikle MEMS (Mikro Elektro Mekanik Sistem) teknolojisi denilen sistem sayesinde küçük elektronik devrelerin yanında mikro motor denilen çok küçük motorların da yapılabildiğine dikkat çekilir. 5. tıptan gıda teknolojisine.. “Eleştirel Düşünme” başlığı altında verilen sorularla elektrik enerjisiyle çalışan aletlerin neler olduğu... Verilen yanıtları 12. “Bilgisayarımızın kablosunun dışı plastiktir.. (. Ekibin yaptığı çalışmalar birçok uluslararası yarışmada ödül kazanmıştır. (..) Bir iletkenin kalınlığı arttıkça direnci azalır... B) elektrik enerjisini iletir... kısaca MEMS (Mikro Elektro Mikro Elektro Mekanik Mekanik Sistem) denilen teknoloji ortaya çıkmıştır. II ve III B) I ve III Yalnız II I. SALDIRGANLIK YERİNE KULLANILABİLECEK BECERİLER Aşağıdaki örnek olayı okuyunuz. Y 2. Meral.” cümlesi aşağıdaki ifadelerden hangisi ile tamamlanmalıdır? A) ›şı¤› geçirir. kelimeler.... Ülkemizde MEMS teknolojisi üzerinde yürütülen baz› çal›flmalar vard›r: Bu çal›flmalardan biri de Orta Doğu Teknik Üniversitesinden bir ekip taraf›ndan yürütülmektedir. D Y 4...edu. ses ve hareket enerjisi olarak hayatımızı kolaylaştırırken aynı zamanda bilginin taşınmasında da kullanılır. cep telefonları.... I... ülkemiz gelecekte bu teknolojide söz sahibi olmaya adaydır..... Daha sonra aşağıda verilen örneği. 1.. (. 13.. birini yukarıdaki resimde görüyorsunuz.. Hayatımızın Neresinde? Nereden Nereye? Elektrik enerjisi....Hayatımızın Neresinde? Bu başlık altında elektrik enerjisine.. (. tahtaya yazınız. (. sesler ve resimler elektronik aletler yardımıyla anlamlı hâle gelir.. Bu resim MEMS teknolojisi elektronik devreler oluşturulmakla kalınmamış. ziraatten kimya ve endüstriyel ürünlere kadar birçok alanda yararlan›lmaktad›r.. Etkinlik : d. Çünkü plastik...odtu.. Kocaman bilgisayarlar 1970’li yıllarda geliştirilen mikroelektronik ve mikroçip sayesinde yerini. (www.) ‹letkenlerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa direnç denir. bilgisayarlar ve ‹nternet hayatımızın vazgeçilmez unsurları hâline gelmifltir.. ışık. Dur ve ona kadar say.... kullanılan kabloların kalınlığı ve karmaşıklığı dikkatinizi çekti mi? Günümüzde aynı boyutlarda bilgisayarların kullanılıyor olduğunu varsayarsak herhâlde çalışma odalarımızda adım atacak yer kalmazdı.. (. Aşamalar 1... II ve III C) II ve III D) Yalnız II 3.(.. Son derece gelişmiş araştırma tesislerinde yürütülen çalışmalarla.. Bu alanda yapılan çalışmaların ülkemizden örneklerle de desteklenmesi sağlanır. 2..) Bütün metallerin dirençleri birbirine eşittir.... bu aletlerin boyutlarının küçülmesinde hangi faktörlerin etkili olduğu ve söz konusu küçülmenin insanlara sağladığı avantajların irdelenmesi amaçlanır.) Islak tahta iletkendir. (. D 3. Y 8.. B Aşağıdaki soruların do¤ru cevab›n› iflaretleyelim.. milyonlarca devreden oluşan mikroçiplerin kullanılmasıyla da avuç içine sığacak kadar küçük boyutlara ulaşmıştır. Bugün benzer çalışmaların makinelerin de küçültülmesine dönük yapılması sonucunda. aynı zamanda ile yapılan mikro mekanik çok küçük makineler de yapılabilmiştir. Y 6. Oradan uzaklaş b. arkadaşı Lale’nin davranışından çok rahatsızdır ve içinden ona bağırıp çağırmak gelmekte..) Reosta elektrik enerjisini ölçmek için kullanılan bir araçtır... D) elektrik enerjisini iletmez.. Bu enerji sayesinde rakamlar.. Geçen yüzyılın belki de en önemli ‹lk bilgisayar ENIAC ancak büyük bir odaya buluşu olan bilgisayarların ilk örneklerinden sığabiliyordu... Aşağıdakilerden hangisi elektrik enerjisini en iyi iletir? A) Metal kaşık B) Yün iplik C) Pencere camı D) Litre D) Paket lastiği Bu kutunun içine yanlızca 2 dörtgen çizerek kedilerin ayrı bölmeler içinde olmalarını sağlayabilir misiniz? 91 146 . a. Seçeneklerini düşün...) Bir devredeki direnç artarsa devreden geçen elektrik enerjisi azalır... bu enerjinin varlığıyla anlam kazanıp hayatımızı kolaylaştıran bazı cihaz ve sistemlere dikkat çekilir.eee... bir tur at... Rahatlama egzersizleri yap... Bahçede koş. Birisiyle bu konuda konuş.. Acaba bugün ilk icat edildiği zamanki boyutlarından daha küçük olan başka hangi elektrikli aletler vardır? • Bu makinaların küçük olmasının avantajları neler olabilir? Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz. 4. ‹letkenin dik kesit alan› D) Demir E¤lenceli Satırlar Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri iletken tellerin elektrik enerjisi iletiminde etkilidir? A)A) I. Nasıl hissettiğini yaz.) Direncin birimi newtondur.) Bir iletkenin direnci.. Geçen yüzyılın önemli buluşlarından olan bilgisayarların gelişim süreci içerisinde giderek küçülmesinde etkili olan küçük elektronik devrelere vurgu yapılması beklenir. Son 20-30 yılda elektronik teknolojisinde yapılan önemli atılımlarla hesap makinaları.. c.) Bir iletkenin direnci iletkenin cinsine bağlı değildir... ‹letkenin cinsi II. ürünlerin hassasiyetini Bugün MEMS teknolojisinden otomotiv sanayinin yan›nda göstermektedir. Vücudunun ne hissettiğini düşün.. Bilgisayarın büyüklüğü.. Aşağıdaki maddelerden hangisi elektrik enerjisini iletir? A) Silgi B) Cam çubuk C) Ahşap cetvel D) Demir çivi 4. C) bir iletkendir.. (.. Aşağıdakilerden hangisi direnç birimidir? A) Volt B) Ohm C) Selsiyus 6... hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m. Eleştirel Düşünme • Bundan 50-60 yıl önce kullanılan radyolar günümüzde kullanılanlardan çok daha büyüktü... e. D 7.. giderek küçülen bilgisayarlara bırakmıştır. Ama nasıl? 1.. ısı. Öğrencilerin konu hakkındaki önerilerini alınız.. 3.. Atatürk’ün üç boyutlu mikroimzası. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım..

metali kullanır.. Bu da yalan makinesinin ibresinin değişmesine sebep olur. b. ç. Elektrik tellerinin dışı.... Aynı ölçülerdeki bakır telin direnci .. Elektrik sobasının ısı üreten kısmında neden bakır ya da alüminyum tel yerine nikel-krom tel kullanılır? 92 a. 3. B. Elektrik malzemeleri üreten bir firma...” ifadesinin devam› niteli¤indeki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun kavramlarla tamamlayarak bu cümleleri defterimize yazal›m (Bir cümle birden fazla kavramla tamamlanabilir... 1. ‹letkenlerin elektrik enerjisine karşı gösterdikleri zorluk . plastik f. 7. kullanmayı tercih eder. 1. Ampulün direnç olarak işaretlediğimiz kısmının niçin bu maddeden yapıldığını açıklayalım. elektrik enerjisini geçirmez ve tehlike anında elektrik teknisyenini elektrik çarpmasından korur... çünkü bir elektrik boşalması olan şimşek ve yıldırım onu çarpabilir ve hayatını tehlikeye sokabilirdi. 2. Demir ve alüminyum elektrik enerjisinin iletimine karşı ayn› direnci gösterir.. c 3.. d. 3. porselen b. plastik. c.. a. 1.. bakalit d. Çünkü nikel-krom telin direnci yüksektir.. b.. Basit bir devre çiziminde kullanılan aşağıdaki gösterimlerden hangisi yanlıştır? A) B) C) D) direnç değişken direnç ampül pil D Aşağıdaki soruların cevaplarını defterimize yazalım.. 4.. olarak adlandırılır... Ampulün flamanında yüksek dirençli . Ampülü duya takarken bu camdan tutar ve çarpılmayız.).... Çünkü. 5. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım. 5.... 3.. Aşağıdaki “Elektrik malzemeleri üreten bir firma...... Bir iletkenin boyu arttıkça direnci artar. Benjamin Franklin’in yıldırım ve uçurtmasıyla yaptığı o ünlü deneyi ona elektrik enerjisi hakkında çok şey öğretti. Çünkü ısınarak ışık üretmesi için direnci yüksek telden yapılmıştır. kullanmayı tercih eder. elektrik enerjisi iletimine karfl› çok büyük direnç gösterir.. Çünkü duydan aldığı elektrik enerjisini içerideki direnç teline iletecektir. direnç. 147 .. Aşağıdaki devrelerde bulunan ampullerden hangisi ışık vermez? A) B) C) D) iletken (metal) demir tel alüminyum tel gümüş tel plastik tel 9.Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D).. 4.. teli kullanmayı tercih eder. 4. 2... f c d B Aşağıdaki cümlelerde daire içine alınmış harflerin bulundu¤u yerleri kutu içindeki uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayarak defterimize yazalım. Benjamin Franklin’in yaptığı deney güvenli değildi. Aynı zamanda cam şeffaf olduğundan ışığın hemen hemen tümünü geçirir. 1... Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A. hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim. a. ç 4. 2.. alüminyum c.... ampül ve iletken teller kullanılarak yapılan şekildeki devrelerde ampüllerin parlaklık sıralaması nasıl olur? parlak az parlak en parlak A) B) C) D) K M L L L K K M M L M K D. değişken direnç (reosta). Elektrik kablolarıyla çalışan elektrik teknisyenleri niçin kalın lastik tabanlı ayakkabı giyerler? 3.... ile ölçülür... Bu durumu kişinin deri direncinin değişimi ile nasıl açıklarız? 147 Gümüş ve altın en iyi iletkenlerdendir. Kavram a. iyi yalıtkan ve direnç olan kısımların› işaretleyelim. Ampulün iyi iletken olarak işaretlediğimiz kısmının niçin bu maddeden yapıldığını açıklayalım.. tuzlu su gibi davranacağından derinin direncini azaltır ve devreden daha fazla elektrik enerjisi geçmesini sağlar... Plastikler.. C. yalıtkan.. telin direncinden daha küçüktür. Y D D Y D iletken plastik direnç dirençölçer (ohmmetre) demir a. bakır D Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım. yalıtkan (cam) direnç (tungsten) yalıtkan (cam) 8... 1. Ampulün iyi yalıtkan olarak işaretlediğimiz kısmının niçin bu maddeden yapıldığını açıklayalım. dirençölçer (ohmmetre).... .. a. 3. Ampülün dış kabı yalıtkandır. maddelerden yapılır.. D. Çalışma Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› K L M Özdeş pil. Ama pahalı olduklarından kullanılmazlar.. demir a 1.. 3.. 2. e b. Yandaki ampulün iyi iletken.. d 5. 1. b. gibi maddelerle kaplıdır. Çünkü plastik yalıtkandır. c. tungsten ç. Elektrik kablolarıyla çalışan elektrik teknisyenleri niçin kalın plastik eldiven giyerler? b.. Bir su ısıtıcısında direnç teli olarak . Bir kişi yalan söylediğinde onun derisi elektrik enerjisini daha iyi iletir.... Yalıtkan olarak .. 1. elektrik çarpmalarını önlemek amacıyla ... Onun yaptığı bu deneyin güvenli olduğunu düşünüyor musunuz? Neden? 3.. Elektrik enerjisi sonucunda ısı üretmek için direnci yüksek teller tercih edilir.. Bir iletkenin direnci . Cam iyi bir iletkendir. bir kişi yalan söylediğinde terlemeden dolayı derisindeki nem oranı artar. ç.. Yandaki resimde bir “yalan makinesi” görülmektedir. Altın ve gümüş elektrik enerjisini çok iyi ileten maddeler olmalar›na ra¤men niçin elektrik enerjisi taşıyan kablolarda veya elektrikli aletlerde altın ve gümüş kullanılmaz? 2. Elektrik telleri elektrik enerjisini kolay iletmesi için .. ‹letken olarak ... 2. 2... nikel – krom e.. 2. b 2... 4. iletken. c. “Ohm’’ direnç birimidir. Ampülün içindeki direnci tutan ayak da camdan yapılmıştır. 1. 3.... Ter.

........................Notlarım ve Düşüncelerim ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................... .......................... .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................ .................. ........................................................................................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ..... ........................................................................................................................................................................................ ...................... ........................................................... ............................................................................................... .......................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................... ........................................................................ ................................................................. 147-a 148 ........................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................... ...................... ............................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................. ........................................................ ........................................................................

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->