1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

de Dr.Tablo1de S.(Şekil 1.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey. 2 . de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.Bu güçlükten kaçınmak için.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile . Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.(Şekil 1.C.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.B.M.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.B.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.S.Bu.Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.S.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir.dış bükey dişli sistemidir.(Şekil 1.ve diş üstü.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.diş dibi daireleri.Evolvent. Her zaman için z bir tam sayı ve =3.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir.C.Müh. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.Böyle bir dişli düzeninde dişler.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile .ilerlerler.

5.S.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur. 3.1. S. 1.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır. Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir. Düz.S.1 -a. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip.(Şekil 2.S.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.B. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları.b.B.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır. 3 . imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.C.Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır. 4.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri. 2.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri.Böylece.imal edilirler.C.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir.

3.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.9. den 8.5.dişli azdırma.ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler. Türetmeli işlemede. ve 11.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler. 6.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.)diş boşluğunu giderek keser. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir..Bunun da ötesinde. 3.2. ve 7.4. 4 .. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler.. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar.7.8..yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur. 3.Diğer metot ise.deformasyona yol açmaz.1. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar.8. 10.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. hassasiyet derecesinden dişliler.3.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar. 2. ve 8. Ve 10.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir..Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir. Şekil 2. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar. Dişli imalatında profille işleme metodu.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar.. 4.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler.Dairesel sıyırma yapılır. 8. Azdırma usulünde ise..Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları.Bundan sonra. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı..Elde edilen profil.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi.Bundan sonra 6.

bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.Bir diş boşluğu işlendikten sonra. Standartlara göre bunlar 8.özellikle çok sayılı takımlarla. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.her diş için çakının yaklaştırılması.1-b).dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.çünkü.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler.1-a ve b). Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir. 2.bir profilli freze işlemidir.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür. Bu işlem.özellikle V dişliler.Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.Bu işlem süresince.(Şekil 2.Yüksek 5 .Gerçekte.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Bu çakılarla.Kremayerler aynı anda çalışan bir.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır. Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.(Şekil 2.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.dişten dişe indeksleme.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar.

Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.(Şekil 2.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir. 6 .Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.(Şekil 2.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir. Dişli azdırma işleminde. a.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir.1c) Bir kremayer.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir.6 sına.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.Kesici ağızlar.4 üne ayarlanır.üretgenliğin nedeni.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.3).2 de gösterilmiştir.dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.ikinci pasoda 0.

çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.azdırma çakısının ilerletilmesi.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur.daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir.Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.4-a).özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir.düz.Dişli azdırma çakısı (6).Kolon (2).Dişli azdırma.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.dişli yüzüne göre. Şekil 2.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır. Dişlilerin azdırmalarında.azdırma çakısının dönüşü. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.4-c)yapılabilir. b.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse. En yaygın kullanılan dişli tezgahı. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.Bu şartlar altında.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.Dişlilerin planyası: 7 .Eğimli ilerlemede ilerleme.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.eksenel ilerleme ile (Şekil 2.dişli kaba parçasının dönüşü.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.aralıklı bir kesme işlemidir.

Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir. Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.genellikle iki adet git.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası.(3) Malafanın ucuna. c.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin.Şekil 2. Şekil 2.Kızak üzerinde . Şekil 2.rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.Dişli düzeni (6). Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir.Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir.Dişli planya çakısı gerçekte .Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır.9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır. Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.Bütün mekanizmaları.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.

12 de gösterilmiştir.döner veya dairesel sıyırma usulüyle.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir.ince işlemede aksi yönde ilerler. Küçük konik dişliler.kaba parça bir dişlik indekslenir. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.sessiz ve verimli çalışırlar.Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler. Şekil 2.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir. 9 .Bu.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.Bu bir profilli işlemedir.diş profilini meydana getirir. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca. Dairesel sıyırma takımı.Kayar taban (10).Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.13 de kaba işleme dişleri (1).dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.Bunlar daha düzgün .ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler.Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir.

helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir.(Şekil 2.bu trapez dişli vidayı andırır.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır. Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde.(Şekil 2.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.14 de gösterilen çakı. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.Bu doğru diş şeklini türetir.Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.2-c).Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.Türetme hareketi. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer.(Şekil 2.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .yan yüzleri. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.1).düz.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı. 2.Bu.2.2-a).Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar. Şekil 2.Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.2.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.2.2.(Şekil 2. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.2.Bu.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.2b).

düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler. a.Bu nedenle.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.2.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.Bu.2.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.(Şekil 2.böylece eşlenik sonsuz vida. silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.2-a).sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi.Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır. En uygun profilde vida dişi elde etmek için.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar.Böyle sonsuz vidalar. genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.dişli azdırma tezgahında. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır.verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.çeşitleridir.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır. 11 .Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır.(Şekil 2. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır. Evolvent sonsuz vidalar.Bu çeşit sonsuz vida. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .2.(Şekil 2.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken. diş profilinin.

bu alttan kesme.Teğetsel ilerleme. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz. Çok çeşitli sonsuz vidalar.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar. 12 . Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.Tek dezavantajı.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir. Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir.4).Radyal içten ilerleme. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.ancak.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır.Bu nedenle vida dişi frezesi.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar.3) çakının dönüş ekseni.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir. 2.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.(Şekil 2.2.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.2.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler.eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.

Bu metot. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir.Bu.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.Dişli planyası.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1). Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.raspalama.taşlama.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır.2. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.2.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.Azdırma çakısı sadece döner. 2.Dişli dişlerinin yuvarlatılması.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.Kesme işleminde azdırma çakısı.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında. Dişli raspalama.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.Döner 13 . düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.hassas işleme yaparak tamamlar.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır.Bu metodun tek dezavantajı.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları.3. dişleri kaba olarak işler.Birincisi.Birleşik ilerleme.ikincisi.10.

3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.Bu hareket.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.Pim (1).Bu.1-0.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2.150 lik helis açılı dişlere sahiptir. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.005 mm içersinde.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.3.02-0.04 mm lik bir içten ilerleme yapar.Bu.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.işleme payına bağlıdır.dişli dişlerini.(Şekil 2.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.Gerekli kurs sayısı.ortalama hatve ve profil hatası 0. lık hızla döndürülür.Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır.Her kursun sonunda.dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.Đşlenen dişli. a.2).hatve dairesi kaçıklığı 0.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir.Burada iki zımpara taşı (1). Eğer.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir. işlenen dişlinin.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir.1 da gösterilmiştir.250 dev/dak.03 mm içersinde.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine. Türetmeli taşlama. Bir dişli. Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.3.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 . Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.3.3 de gösterilmiştir.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır.

Dişli dişi honlama 1.Her yuvarlanma hareketinin sonunda.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır. Dişli dişi honlama işlemi.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır.honlama payına (0.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır. 15 .(Şekil 2. dereceye kadar taşlayabilir.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir. 2. b. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir.Bu operasyon.iki ağızlı zımpara taşı ise 7.3.025-0.monte edilir.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.3. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.Zımpara taşı.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle.(Şekil 2.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.3-b).Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir. Bu işlem.böylece.

Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.Dişli tepeleme.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır.Bunlar.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 . Dili lepleme işlemi Şekil 2. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır.3.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.birikmiş hatve hatası 0. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır.3.Leplenen dişlilerde.c. verimli bir çapak temizleme metotudur.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.08 mm içersindedir.yanyana hatve hatası 0. d.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.01mm içersinde ve profil hatası 0.02 mm içersinde.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.3. Dişli parlatma.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar. Tamburda çalkalama. Küçük dişlilerin çapakları. e.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.Bu dönüş hareketinin yanında. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme.5-b de gösterilmiştir.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar.5-a da gösterilmiştir.sert.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir.

bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir. 2.birlikte döndürülmesinden ibarettir.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir. 2.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 .işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.4.3 den az) olan çeliklerdir.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.. 2. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.karbon yüzdesi düşük (%0.4.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58..Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.4. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.64 HRC dolayında olur. 2.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir..havagazı.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.Bu nedenle bu metot.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.

4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0. 2.4.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir. 18 .Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.gerçekleştirilir.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful