1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”. 2 . Her zaman için z bir tam sayı ve =3.Bu.(Şekil 1.Bu güçlükten kaçınmak için.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.Böyle bir dişli düzeninde dişler.B. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.diş dibi daireleri.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar.ilerlerler.C.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile . de Dr. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.C.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.(Şekil 1.ve diş üstü. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.M.Tablo1de S.dış bükey dişli sistemidir.Evolvent.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.S. de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile .dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.S.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.B.Müh.(Şekil 1.

Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri. 4.b.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir.imal edilirler.1 -a.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi.C.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.B.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır.(Şekil 2.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar. 3.B.S.1. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2. 1. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları.S.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar. S. Düz.Böylece.C. 2.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir.S. 5.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler. 3 .Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip.

.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler. 2. ve 11.Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.deformasyona yol açmaz..7. Dişli imalatında profille işleme metodu.ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler.Diğer metot ise.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.Bunun da ötesinde.Dairesel sıyırma yapılır.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar. Şekil 2. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler. hassasiyet derecesinden dişliler.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar. Türetmeli işlemede.. ve 8. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.3.1. 3.)diş boşluğunu giderek keser. Ve 10.. 4.Elde edilen profil.8.5. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.9. den 8. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir.3.. 10. Azdırma usulünde ise.Bundan sonra 6.dişli azdırma. 3. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir.8.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir. ve 7..4. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar.Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır..Bundan sonra.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya.2.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur. 6.. 8.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar. 4 .türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.

bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.çünkü. Standartlara göre bunlar 8.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler.Yüksek 5 .her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.dişten dişe indeksleme.her diş için çakının yaklaştırılması.1-b).Bu çakılarla.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.özellikle V dişliler.özellikle çok sayılı takımlarla.işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.Bu işlem süresince.böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.Kremayerler aynı anda çalışan bir.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.1-a ve b).Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.(Şekil 2.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar. Bu işlem. 2.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.(Şekil 2.bir profilli freze işlemidir.Gerçekte.Bir diş boşluğu işlendikten sonra. Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.

çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.ikinci pasoda 0.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.üretgenliğin nedeni.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.(Şekil 2.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir. a.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.1c) Bir kremayer.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.2 de gösterilmiştir.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir. Dişli azdırma işleminde.6 sına.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.Kesici ağızlar. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2. 6 .bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.(Şekil 2.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.4 üne ayarlanır.3).

özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.eksenel ilerleme ile (Şekil 2.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.Dişli azdırma.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.azdırma çakısının dönüşü.dişli yüzüne göre. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.düz.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.Bu şartlar altında.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.4-a).Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir. Dişlilerin azdırmalarında. Şekil 2.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.4-c)yapılabilir.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.dişli kaba parçasının dönüşü.Kolon (2).özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.Dişli azdırma çakısı (6). b. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.Eğimli ilerlemede ilerleme.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse.Dişlilerin planyası: 7 .Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.aralıklı bir kesme işlemidir.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.azdırma çakısının ilerletilmesi.

Şekil 2. Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.Bütün mekanizmaları.Dişli düzeni (6).10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası.genellikle iki adet git. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler. Şekil 2.9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için . Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken.Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.Dişli planya çakısı gerçekte .Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır.Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir.Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir.dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.Kızak üzerinde . Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin. c.Şekil 2. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.(3) Malafanın ucuna.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır.Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).

Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.Kayar taban (10). Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması. Dairesel sıyırma takımı.diş profilini meydana getirir. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler. 9 .döner veya dairesel sıyırma usulüyle.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.Bunlar daha düzgün .Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir.13 de kaba işleme dişleri (1). Şekil 2.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler.parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.Bu bir profilli işlemedir.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.12 de gösterilmiştir.ince işlemede aksi yönde ilerler.sessiz ve verimli çalışırlar. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir.kaba parça bir dişlik indekslenir.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır. Küçük konik dişliler.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir.Bu.

Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.(Şekil 2.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.Bu doğru diş şeklini türetir.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir. Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.2.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır.2.2-a).2b). Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı.Bu.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.düz.2.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.yan yüzleri. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.Bu. Şekil 2. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır. 2.(Şekil 2.2-c).1).vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.(Şekil 2. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.(Şekil 2.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.14 de gösterilen çakı.2.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.Türetme hareketi. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.2.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.bu trapez dişli vidayı andırır.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.

Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler.2. En uygun profilde vida dişi elde etmek için.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.çeşitleridir.dişli azdırma tezgahında.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır. a. 11 . diş profilinin.Böyle sonsuz vidalar.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir.(Şekil 2.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi.Bu. genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.2.2-a). Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir. Evolvent sonsuz vidalar.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir.Bu çeşit sonsuz vida. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.(Şekil 2.(Şekil 2.böylece eşlenik sonsuz vida.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.2.Bu nedenle.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır. silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.

bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür. 2.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici.bu alttan kesme. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir. 12 . Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.2. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında.2.Radyal içten ilerleme. Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.Bu nedenle vida dişi frezesi.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir.ancak.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.3) çakının dönüş ekseni.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.Teğetsel ilerleme.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.4).(Şekil 2.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır.Tek dezavantajı.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır. Çok çeşitli sonsuz vidalar.

dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.Birincisi.Dişli dişlerinin yuvarlatılması.2.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1). Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2. 2.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0. Bu metot.hassas işleme yaparak tamamlar.raspalama.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.ikincisi.2. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.Birleşik ilerleme.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları.10.Azdırma çakısı sadece döner.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.3.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir. düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.taşlama.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı. dişleri kaba olarak işler.Dişli planyası.Kesme işleminde azdırma çakısı.Döner 13 .sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır. Dişli raspalama.Bu.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar.Bu metodun tek dezavantajı.

Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2.Pim (1).kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.işleme payına bağlıdır.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.(Şekil 2. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.Gerekli kurs sayısı. Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.3 de gösterilmiştir.1 da gösterilmiştir.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa.Her kursun sonunda.04 mm lik bir içten ilerleme yapar. lık hızla döndürülür.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .02-0.dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde. Eğer.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.03 mm içersinde.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0. a.2).dişli dişlerini.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0.Bu.3.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.Đşlenen dişli.ortalama hatve ve profil hatası 0.hatve dairesi kaçıklığı 0.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2. işlenen dişlinin.005 mm içersinde. Türetmeli taşlama.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.Burada iki zımpara taşı (1).Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.3.Bu hareket.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine.Bu. Bir dişli.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.150 lik helis açılı dişlere sahiptir.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.1-0.250 dev/dak.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.3.

Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama.Zımpara taşı.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır. Bu işlem.3. 2. b.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi. 15 .ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.3.Her yuvarlanma hareketinin sonunda.3-b).Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.böylece.monte edilir.Dişli dişi honlama 1.honlama payına (0.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.Bu operasyon.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir. dereceye kadar taşlayabilir.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü. Dişli dişi honlama işlemi.(Şekil 2.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.iki ağızlı zımpara taşı ise 7. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur.025-0.(Şekil 2. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.

Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür.yanyana hatve hatası 0. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.Leplenen dişlilerde. Dişli parlatma.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı. d.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.08 mm içersindedir.birikmiş hatve hatası 0.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.5-a da gösterilmiştir. verimli bir çapak temizleme metotudur.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.Dişli tepeleme.3.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.01mm içersinde ve profil hatası 0.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1. Dili lepleme işlemi Şekil 2. e.3.Bunlar.Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.sert.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.c.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar.3.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme. Tamburda çalkalama.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır. Küçük dişlilerin çapakları.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar.5-b de gösterilmiştir.Bu dönüş hareketinin yanında. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.02 mm içersinde.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir.

1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri.Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir.3 den az) olan çeliklerdir..Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır.Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır. 2.bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.Bu nedenle bu metot.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir.4. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.havagazı. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.karbon yüzdesi düşük (%0. 2.4. 2.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır. 2..Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58.4.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 .Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.64 HRC dolayında olur.birlikte döndürülmesinden ibarettir. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.

Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.gerçekleştirilir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0.4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir.4. 2. 18 .5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.