1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile . de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir.S.dış bükey dişli sistemidir.C.Tablo1de S. de Dr.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.M.diş dibi daireleri.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.ve diş üstü.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.(Şekil 1.B.Böyle bir dişli düzeninde dişler. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir.Bu güçlükten kaçınmak için.ilerlerler.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.(Şekil 1.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile.Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.C. Her zaman için z bir tam sayı ve =3. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.Bu.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile .Evolvent.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.Müh.(Şekil 1.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.S. 2 .2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey.B.

C. Düz. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi.B. Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri.Böylece.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.C. 2.1. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip. 3 .Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir. S.S.B.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.b.(Şekil 2.Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır. 4. 5.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır.S. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir. 1.S. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları. 3.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır.imal edilirler.1 -a.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.

azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir.7.)diş boşluğunu giderek keser.Bundan sonra 6. ve 11.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler.4.Diğer metot ise.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi. Şekil 2. hassasiyet derecesinden dişliler. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.Bunun da ötesinde.Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar.Dairesel sıyırma yapılır.Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar.. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı. ve 7.Elde edilen profil.Bundan sonra. 10.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya. Azdırma usulünde ise.8..Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır. 8.3.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır..dişli azdırma. den 8. 3. Türetmeli işlemede.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.. ve 8. 6. Ve 10. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir.ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler.1. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar..Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar. 3.deformasyona yol açmaz.5.2. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir..döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası..8.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur. 4.3. 2.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. 4 ..Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.9. Dişli imalatında profille işleme metodu.

Bu işlem.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler.Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.dişten dişe indeksleme. Standartlara göre bunlar 8. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.1-a ve b). 2.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır.(Şekil 2.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.bir profilli freze işlemidir.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.Kremayerler aynı anda çalışan bir.böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.(Şekil 2.Bu çakılarla. Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.Yüksek 5 .çünkü.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar.Gerçekte. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.özellikle V dişliler.her diş için çakının yaklaştırılması.Bir diş boşluğu işlendikten sonra.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.Bu işlem süresince.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).özellikle çok sayılı takımlarla.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.1-b).her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.

Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.üretgenliğin nedeni.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.1c) Bir kremayer.Kesici ağızlar.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.2 de gösterilmiştir.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.3).dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.ikinci pasoda 0.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.(Şekil 2.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir.4 üne ayarlanır.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir. Dişli azdırma işleminde.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.(Şekil 2.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.6 sına. a.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler. 6 .sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.

Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.azdırma çakısının ilerletilmesi. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.dişli yüzüne göre.Dişlilerin planyası: 7 .azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.düz.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.4-c)yapılabilir. b.Eğimli ilerlemede ilerleme. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.dişli kaba parçasının dönüşü.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir.Kolon (2).Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.Bu şartlar altında.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.eksenel ilerleme ile (Şekil 2.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse. Dişlilerin azdırmalarında.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .4-a).çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.aralıklı bir kesme işlemidir.Dişli azdırma.azdırma çakısının dönüşü. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.Dişli azdırma çakısı (6).teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2. Şekil 2.

9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır. c. Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).Dişli planya çakısı gerçekte .dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır. Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken.Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Dişli düzeni (6).rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir. Şekil 2.Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır. Şekil 2.Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.(3) Malafanın ucuna.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası.genellikle iki adet git.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir. Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.Kızak üzerinde .Bütün mekanizmaları.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır.Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir.Şekil 2.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır.

Bunlar daha düzgün .sessiz ve verimli çalışırlar. Dairesel sıyırma takımı.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler. Küçük konik dişliler. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.kaba parça bir dişlik indekslenir.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir.Bu.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması.ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir. 9 .Bu bir profilli işlemedir.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür.döner veya dairesel sıyırma usulüyle.ince işlemede aksi yönde ilerler.Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2.Kayar taban (10).Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.12 de gösterilmiştir. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin. Şekil 2.diş profilini meydana getirir.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir.13 de kaba işleme dişleri (1).

2.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar.Bu.Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.Bu.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.1).sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır.Bu doğru diş şeklini türetir.2.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.(Şekil 2.14 de gösterilen çakı. 2.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.(Şekil 2.2b).2.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.Türetme hareketi.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.2.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.2-c).Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.2.2-a).Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.yan yüzleri.(Şekil 2. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir. Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.bu trapez dişli vidayı andırır.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.düz.(Şekil 2.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir. Şekil 2.

2. genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır.Bu.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır. 11 .Bu çeşit sonsuz vida. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.2.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi.(Şekil 2.böylece eşlenik sonsuz vida.Bu nedenle.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.2-a).Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.çeşitleridir.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir. Evolvent sonsuz vidalar.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler. En uygun profilde vida dişi elde etmek için. silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar.(Şekil 2.(Şekil 2. diş profilinin. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .Böyle sonsuz vidalar. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır.Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır.dişli azdırma tezgahında. a.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur.2.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir.

3) çakının dönüş ekseni.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.Radyal içten ilerleme.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır. 12 .basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir.Tek dezavantajı.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.Bu nedenle vida dişi frezesi.Teğetsel ilerleme. Çok çeşitli sonsuz vidalar. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır.eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez.2.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.bu alttan kesme.4).eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.ancak.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir. Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2. 2.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.(Şekil 2.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.2.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1.

ikincisi. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1).10.2. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında.Bu metodun tek dezavantajı. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2.Döner 13 .lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir. Bu metot.taşlama.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları.Birincisi.Kesme işleminde azdırma çakısı.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir.Azdırma çakısı sadece döner.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır. Dişli raspalama.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır. dişleri kaba olarak işler.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır. 2.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır.3.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.Bu.hassas işleme yaparak tamamlar. düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir.2.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.Dişli planyası. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.Dişli dişlerinin yuvarlatılması.Birleşik ilerleme.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur.raspalama.

Her kursun sonunda.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.Đşlenen dişli. Eğer.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.hatve dairesi kaçıklığı 0.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.250 dev/dak.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.işleme payına bağlıdır.Gerekli kurs sayısı. a.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir.02-0.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.2).3. lık hızla döndürülür.03 mm içersinde.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.1 da gösterilmiştir.dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.(Şekil 2.Burada iki zımpara taşı (1).3.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2. Türetmeli taşlama. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır.04 mm lik bir içten ilerleme yapar.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0.Bu.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.ortalama hatve ve profil hatası 0.dişli dişlerini.3.Pim (1). Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.Bu. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.1-0.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.150 lik helis açılı dişlere sahiptir.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine. işlenen dişlinin.Bu hareket.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .005 mm içersinde.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir.3 de gösterilmiştir. Bir dişli.

işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü.Dişli dişi honlama 1.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle. b.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır. Bu işlem.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir.honlama payına (0. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.025-0.3-b).Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur.(Şekil 2.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.3.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.böylece.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.monte edilir.Zımpara taşı.Bu operasyon. dereceye kadar taşlayabilir. Dişli dişi honlama işlemi.(Şekil 2.Her yuvarlanma hareketinin sonunda. 2.iki ağızlı zımpara taşı ise 7. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama. 15 .3.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.

3.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2.5-a da gösterilmiştir.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1. Dili lepleme işlemi Şekil 2.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin. Dişli parlatma.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.Dişli tepeleme.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.yanyana hatve hatası 0.sert. e.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .3.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır.01mm içersinde ve profil hatası 0.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme.08 mm içersindedir.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.birikmiş hatve hatası 0. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür.02 mm içersinde.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir. Tamburda çalkalama.Bunlar. d.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.Bu dönüş hareketinin yanında. Küçük dişlilerin çapakları. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.Leplenen dişlilerde.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı.3.5-b de gösterilmiştir.c.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir. verimli bir çapak temizleme metotudur.

Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez. 2.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 .3 den az) olan çeliklerdir.karbon yüzdesi düşük (%0.bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir..Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır.Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.Bu nedenle bu metot.4.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.4.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir..4.1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri.havagazı. 2. 2.Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.birlikte döndürülmesinden ibarettir. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58..Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır. 2.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir.64 HRC dolayında olur.

gerçekleştirilir.4.4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir. 2.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir. 18 .Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0.