P. 1
Dişliler Ve Dişli İmalatı

Dişliler Ve Dişli İmalatı

|Views: 573|Likes:
Yayınlayan: kaslangs

More info:

Published by: kaslangs on Oct 02, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/27/2011

pdf

text

original

1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

C.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.C.Müh.ilerlerler.Evolvent.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.Tablo1de S.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile . Her zaman için z bir tam sayı ve =3.B. de Dr. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.(Şekil 1. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir. 2 .(Şekil 1.Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.(Şekil 1.dış bükey dişli sistemidir.Bu güçlükten kaçınmak için.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile .Bu.Böyle bir dişli düzeninde dişler.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”.diş dibi daireleri.S.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.M.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.S.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir. de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.B.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir.ve diş üstü.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.

Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri.1.B.S. S.(Şekil 2.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir. 5.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir.C.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2. 2.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.S. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri.C.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip. 1.b. Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır. 3. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.1 -a.Böylece.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri.imal edilirler.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri. Düz. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır. 3 .Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır.B. 4.S. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar.

Şekil 2.ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.Diğer metot ise.azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler. Dişli imalatında profille işleme metodu.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.8.dişli azdırma. ve 8.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar..Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir.5.. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.. ve 7. 10.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.3.Bundan sonra.Dairesel sıyırma yapılır.1. 4 .azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı. hassasiyet derecesinden dişliler.)diş boşluğunu giderek keser..Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.. 2.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır.Bundan sonra 6. Ve 10. 6. 3.Bunun da ötesinde.. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar.3.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya.. Azdırma usulünde ise.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar. ve 11.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur..4.2.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi. 4.9.Elde edilen profil. 3. Türetmeli işlemede.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur. 8.8.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar. den 8.7.deformasyona yol açmaz.

Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler. Standartlara göre bunlar 8.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.dişten dişe indeksleme.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.Bir diş boşluğu işlendikten sonra.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.Gerçekte.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.özellikle çok sayılı takımlarla.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.1-a ve b).böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler. 2.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.özellikle V dişliler.her diş için çakının yaklaştırılması.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.Bu işlem süresince.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler. Bu işlem. Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.Yüksek 5 .Bu çakılarla.bir profilli freze işlemidir.1-b).(Şekil 2.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.çünkü.(Şekil 2.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.Kremayerler aynı anda çalışan bir.dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).

1c) Bir kremayer.ikinci pasoda 0.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir.3).6 sına.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.(Şekil 2.üretgenliğin nedeni. Dişli azdırma işleminde.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir. a.Kesici ağızlar. 6 .2 de gösterilmiştir.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.(Şekil 2.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2.dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.4 üne ayarlanır.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.

Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.Dişlilerin planyası: 7 . Dişlilerin azdırmalarında. Şekil 2.eksenel ilerleme ile (Şekil 2. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir.Eğimli ilerlemede ilerleme. b.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.Dişli azdırma çakısı (6).daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.azdırma çakısının ilerletilmesi.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.Kolon (2).düz. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.Bu şartlar altında.dişli yüzüne göre.4-a). Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur.özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.dişli kaba parçasının dönüşü.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.azdırma çakısının dönüşü.4-c)yapılabilir.helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.aralıklı bir kesme işlemidir. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur.Dişli azdırma.

türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir.Şekil 2. Şekil 2.Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .Bütün mekanizmaları.rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.(3) Malafanın ucuna.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası.Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir. c.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin. Şekil 2.Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır. Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır.Dişli düzeni (6).Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir. Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Dişli planya çakısı gerçekte .dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1). Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır.Kızak üzerinde .genellikle iki adet git. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.

parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür.diş profilini meydana getirir.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir.Bu bir profilli işlemedir. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir. Küçük konik dişliler.Bu.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir.Kayar taban (10). Şekil 2.Bunlar daha düzgün . Dairesel sıyırma takımı. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir.kaba parça bir dişlik indekslenir.döner veya dairesel sıyırma usulüyle. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur.Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır. 9 .Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden.Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.12 de gösterilmiştir.ince işlemede aksi yönde ilerler.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler.sessiz ve verimli çalışırlar.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler.13 de kaba işleme dişleri (1).üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.

diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.(Şekil 2.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.2.2b).Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.2.2. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır.yan yüzleri.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .Türetme hareketi.Bu.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir.Bu doğru diş şeklini türetir.bu trapez dişli vidayı andırır. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.(Şekil 2.2. 2.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.(Şekil 2.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.Bu.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.2-a).düz. Şekil 2. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir.Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.(Şekil 2. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.2.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar.1).Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.2-c). Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde.Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.14 de gösterilen çakı.

düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır.(Şekil 2.Bu çeşit sonsuz vida.Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.böylece eşlenik sonsuz vida.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.Böyle sonsuz vidalar.2-a).verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler. genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi.2.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .2.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır. diş profilinin.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar. a. Evolvent sonsuz vidalar.Bu. En uygun profilde vida dişi elde etmek için.dişli azdırma tezgahında.(Şekil 2.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur.Bu nedenle.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir.(Şekil 2. 11 . silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir.çeşitleridir.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.2.

Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir. 12 . Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.3) çakının dönüş ekseni.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.ancak.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar.Tek dezavantajı.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.(Şekil 2. Çok çeşitli sonsuz vidalar.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.Bu nedenle vida dişi frezesi.bu alttan kesme.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.Teğetsel ilerleme.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri.2. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.4).2.Radyal içten ilerleme.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir. 2.

talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.Bu.raspalama. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.Döner 13 .Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.Dişli planyası. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında.hassas işleme yaparak tamamlar. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.10. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2.Dişli dişlerinin yuvarlatılması.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.Bu metodun tek dezavantajı.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.Birincisi. Dişli raspalama. dişleri kaba olarak işler.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.Azdırma çakısı sadece döner.2.taşlama.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1). düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır.ikincisi.2. 2.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.Kesme işleminde azdırma çakısı. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.Birleşik ilerleme.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar. Bu metot.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir.3.

Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.işleme payına bağlıdır.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.005 mm içersinde.Bu hareket.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir.3.3.Her kursun sonunda.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır. a.Bu. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır.04 mm lik bir içten ilerleme yapar.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.(Şekil 2. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır. Bir dişli.Burada iki zımpara taşı (1).arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.Bu.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.Pim (1). lık hızla döndürülür.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0.hatve dairesi kaçıklığı 0.3 de gösterilmiştir.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.1 da gösterilmiştir.03 mm içersinde.Đşlenen dişli.02-0.Gerekli kurs sayısı.dişli dişlerini. işlenen dişlinin.Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama.3. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.250 dev/dak.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır. Eğer.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.ortalama hatve ve profil hatası 0.2).150 lik helis açılı dişlere sahiptir. Türetmeli taşlama.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.1-0.

Dişli dişi honlama işlemi.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.Zımpara taşı.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle.honlama payına (0.Dişli dişi honlama 1.3.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır.3. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.(Şekil 2.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama.3-b).025-0.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.Bu operasyon.Her yuvarlanma hareketinin sonunda.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.iki ağızlı zımpara taşı ise 7. 2. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir. dereceye kadar taşlayabilir. b.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır. 15 .Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6. Bu işlem. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.böylece.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır.(Şekil 2. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir.monte edilir.

verimli bir çapak temizleme metotudur.02 mm içersinde. Dili lepleme işlemi Şekil 2.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.01mm içersinde ve profil hatası 0.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.3. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır. d. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.5-b de gösterilmiştir.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.Leplenen dişlilerde.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.sert.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı.Bunlar.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır.08 mm içersindedir.yanyana hatve hatası 0.3. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.Dişli tepeleme.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.c.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse. Dişli parlatma.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .birikmiş hatve hatası 0. Tamburda çalkalama.Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2. e.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1.3.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür. Küçük dişlilerin çapakları. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.5-a da gösterilmiştir.Bu dönüş hareketinin yanında.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar.

bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.64 HRC dolayında olur.birlikte döndürülmesinden ibarettir.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir.Bu nedenle bu metot.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde..Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir. 2.4. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir.Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58.. 2. 2.4.Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.havagazı. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.4.Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri..Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 . 2. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.3 den az) olan çeliklerdir.karbon yüzdesi düşük (%0.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.

Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0. 18 .gerçekleştirilir. 2.4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.4.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->