1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

ve diş üstü.diş dibi daireleri.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile .Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.(Şekil 1.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.Böyle bir dişli düzeninde dişler.S.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.B.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile .14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.S. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile. Her zaman için z bir tam sayı ve =3.Bu.Bu güçlükten kaçınmak için.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir. de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir.dış bükey dişli sistemidir.(Şekil 1. 2 . Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir.Müh.C.Tablo1de S.C.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”. de Dr.M.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.(Şekil 1.B.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.Evolvent.ilerlerler.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.

Böylece. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır.S.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi. S.C.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır.B.S.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri. 5.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir. 1.Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır.(Şekil 2.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır. 2.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları.B. 4. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.b.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.imal edilirler.1. Düz. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar. 3 .Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri.C. 3.S. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar. Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.1 -a.

ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler. den 8. hassasiyet derecesinden dişliler.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.3.)diş boşluğunu giderek keser.7.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler. 8...sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası. 2.. Azdırma usulünde ise.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar.Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları.1. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya.Elde edilen profil. 4. 6. 3. Türetmeli işlemede.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.8.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar.. Ve 10.8. ve 7. Şekil 2. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar.Diğer metot ise. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar.Bundan sonra 6.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi.deformasyona yol açmaz.3.4.Dairesel sıyırma yapılır.Bundan sonra. 4 ..2..5. 3. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir..azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir.Bunun da ötesinde. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.9.. ve 11. 10.dişli azdırma. Dişli imalatında profille işleme metodu.Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler. ve 8. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır.

Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.Gerçekte.Yüksek 5 .işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Bu çakılarla.Bu işlem süresince.çünkü.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.(Şekil 2.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.(Şekil 2.bir profilli freze işlemidir.1-b).böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.Bir diş boşluğu işlendikten sonra.dişten dişe indeksleme.Kremayerler aynı anda çalışan bir.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır. Standartlara göre bunlar 8.1-a ve b). Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.özellikle V dişliler.özellikle çok sayılı takımlarla.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.her diş için çakının yaklaştırılması. Bu işlem.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1. 2.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.

Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0. 6 .dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.1c) Bir kremayer.6 sına.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir.4 üne ayarlanır.(Şekil 2.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir.üretgenliğin nedeni. a.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir. Dişli azdırma işleminde.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.(Şekil 2.2 de gösterilmiştir.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.ikinci pasoda 0.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.Kesici ağızlar.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir.3).dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.

Đkinci halde dişli azdırma çakısı.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir. Şekil 2.dişli kaba parçasının dönüşü.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.eksenel ilerleme ile (Şekil 2. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir.azdırma çakısının ilerletilmesi.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.azdırma çakısının dönüşü. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.Kolon (2).azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.4-c)yapılabilir. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.Dişlilerin planyası: 7 .özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir.aralıklı bir kesme işlemidir.düz. Dişlilerin azdırmalarında.daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.4-a).Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.Eğimli ilerlemede ilerleme.Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler. b.dişli yüzüne göre. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.Dişli azdırma çakısı (6).helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.Bu şartlar altında.Dişli azdırma.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.

Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası. Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Bütün mekanizmaları.Kızak üzerinde . Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.genellikle iki adet git. c.Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir.(3) Malafanın ucuna.dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır. Şekil 2.9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır.Şekil 2.Dişli düzeni (6).Dişli planya çakısı gerçekte .Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin. Şekil 2.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır. Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.

Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur.kaba parça bir dişlik indekslenir.Kayar taban (10).12 de gösterilmiştir. 9 .sessiz ve verimli çalışırlar. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.13 de kaba işleme dişleri (1).döner veya dairesel sıyırma usulüyle.Bunlar daha düzgün .ince işlemede aksi yönde ilerler.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması. Şekil 2.Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2.Bu bir profilli işlemedir.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler.Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden.diş profilini meydana getirir.ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir. Küçük konik dişliler. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler.Bu.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir.parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür. Dairesel sıyırma takımı.

2.Bu doğru diş şeklini türetir. Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.Türetme hareketi.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.2-a).Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir. 2.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir.(Şekil 2.düz. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.2b).Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.(Şekil 2.(Şekil 2.2-c).Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.Bu. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.14 de gösterilen çakı.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.2.Bu.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır.2.(Şekil 2.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.yan yüzleri.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.bu trapez dişli vidayı andırır.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar. Şekil 2.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.2. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.2.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .1).

genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.dişli azdırma tezgahında. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.2.çeşitleridir.verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler.2.2. En uygun profilde vida dişi elde etmek için. silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir. a. diş profilinin.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir.(Şekil 2. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır. Evolvent sonsuz vidalar.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır.Bu çeşit sonsuz vida.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır.böylece eşlenik sonsuz vida.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır.Bu.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar.Böyle sonsuz vidalar.(Şekil 2.2-a). 11 .Bu nedenle.(Şekil 2.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .

Tek dezavantajı.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.4). Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.ancak. Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de.2.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür.eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.Bu nedenle vida dişi frezesi.3) çakının dönüş ekseni.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında.Teğetsel ilerleme.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır.2. 2.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir.(Şekil 2.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.bu alttan kesme.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir. 12 .Radyal içten ilerleme.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar. Çok çeşitli sonsuz vidalar. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri.

5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.Birincisi.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir. Dişli raspalama.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.raspalama.Bu. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi. Bu metot.hassas işleme yaparak tamamlar. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.3.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı.Birleşik ilerleme. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.Dişli planyası. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni.Dişli dişlerinin yuvarlatılması. 2.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2.taşlama.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.Azdırma çakısı sadece döner.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır.2.ikincisi. dişleri kaba olarak işler.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1). sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.10.Döner 13 .azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları. düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır.Kesme işleminde azdırma çakısı.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.2.Bu metodun tek dezavantajı.

Gerekli kurs sayısı.Pim (1).her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.Bu hareket.3.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.hatve dairesi kaçıklığı 0.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.Đşlenen dişli.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır. işlenen dişlinin. lık hızla döndürülür. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.3.Bu.005 mm içersinde.02-0.04 mm lik bir içten ilerleme yapar. Bir dişli. Türetmeli taşlama. Eğer.işleme payına bağlıdır. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.2).Bu.1 da gösterilmiştir.03 mm içersinde.Burada iki zımpara taşı (1).V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir. a.1-0.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır. Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.3 de gösterilmiştir.Her kursun sonunda.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.250 dev/dak.(Şekil 2.dişli dişlerini.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine.ortalama hatve ve profil hatası 0.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.3. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0.dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.150 lik helis açılı dişlere sahiptir.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.

Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır. Dişli dişi honlama işlemi.(Şekil 2.honlama payına (0. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır.iki ağızlı zımpara taşı ise 7.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir.025-0.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir.(Şekil 2.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir. Bu işlem.böylece.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar. dereceye kadar taşlayabilir. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.Bu operasyon.Her yuvarlanma hareketinin sonunda. 15 .05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.Zımpara taşı.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.monte edilir.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda. b.3-b).honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.3. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama. 2.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.Dişli dişi honlama 1.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.3.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır.

Bu dönüş hareketinin yanında.3.Dişli tepeleme.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.c.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir.08 mm içersindedir.3.02 mm içersinde.sert.Bunlar. verimli bir çapak temizleme metotudur.yanyana hatve hatası 0.3.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır. Tamburda çalkalama.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır. Küçük dişlilerin çapakları.Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.5-a da gösterilmiştir. e.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1.01mm içersinde ve profil hatası 0.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2. Dişli parlatma.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar. Dili lepleme işlemi Şekil 2.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.Leplenen dişlilerde.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar. d.birikmiş hatve hatası 0. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.5-b de gösterilmiştir. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.

Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.havagazı.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır. 2. 2..Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir.Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.64 HRC dolayında olur.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.karbon yüzdesi düşük (%0.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 .Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.birlikte döndürülmesinden ibarettir.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.4. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir. 2.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı.4..1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri.3 den az) olan çeliklerdir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır. 2.. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir.Bu nedenle bu metot.4.bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.

Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir.Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0.gerçekleştirilir.4. 18 . 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful