1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.M.Bu güçlükten kaçınmak için.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir.C.Tablo1de S. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.diş dibi daireleri.(Şekil 1.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır. de Dr.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.Böyle bir dişli düzeninde dişler.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile .Müh.ilerlerler. 2 . Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.S.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.B.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir. Her zaman için z bir tam sayı ve =3.Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır.dış bükey dişli sistemidir.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile. de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir.C.(Şekil 1.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.B.2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.ve diş üstü.S.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.Bu.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile .Evolvent.(Şekil 1. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları.

Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri.C.B.C.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar. 3 . 2. 3. S. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır.Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2.1.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır. Düz.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir.S.imal edilirler.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.(Şekil 2.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri.Böylece.S.1 -a. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip.S.b. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar.B.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri. 4. 1. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır. 5.Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi. Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır.

...dişli azdırma..)diş boşluğunu giderek keser.8. Şekil 2.sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.9. 2.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur.gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi. Dişli imalatında profille işleme metodu.Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir.2. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar.Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları..azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler.3. Azdırma usulünde ise. 4.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur. 3..deformasyona yol açmaz.Bundan sonra 6. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir.Bundan sonra. Türetmeli işlemede. ve 11. 6.türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar. 10. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı. 3.Diğer metot ise.4. den 8.Bunun da ötesinde..7. 4 . hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar.3. 8.8.1.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya. ve 8.Dairesel sıyırma yapılır.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır. ve 7.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.5..ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası. hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.Elde edilen profil. Ve 10.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar. hassasiyet derecesinden dişliler. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler.

Bu işlem süresince.1-b).dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez. Standartlara göre bunlar 8.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.Kremayerler aynı anda çalışan bir.dişten dişe indeksleme.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.(Şekil 2.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.çünkü. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.Bu çakılarla. 2.Yüksek 5 .özellikle V dişliler.Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.Gerçekte.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir. Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.özellikle çok sayılı takımlarla.her diş için çakının yaklaştırılması. Bu işlem.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.Bir diş boşluğu işlendikten sonra.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır.bir profilli freze işlemidir.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder.Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler.1-a ve b).işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar.(Şekil 2.

6 sına.2 de gösterilmiştir. Dişli azdırma işleminde.dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.1c) Bir kremayer.üretgenliğin nedeni.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler.Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.4 üne ayarlanır.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0.(Şekil 2. 6 . Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.Kesici ağızlar.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.3).(Şekil 2.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.ikinci pasoda 0.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre. a.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır.

iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.Kolon (2).helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır. b.kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.aralıklı bir kesme işlemidir. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.dişli yüzüne göre.daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir.Dişlilerin planyası: 7 .azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur. Dişlilerin azdırmalarında.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur.5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.Dişli azdırma.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır.Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.4-c)yapılabilir.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.azdırma çakısının ilerletilmesi.azdırma çakısının dönüşü.düz. Şekil 2.4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.Eğimli ilerlemede ilerleme.dişli kaba parçasının dönüşü. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2.4-a).Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.eksenel ilerleme ile (Şekil 2.Dişli azdırma çakısı (6).mili ve hareket mekanizması ile birlikte .kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse.Bu şartlar altında.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.

diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir.dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.genellikle iki adet git. Şekil 2.Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir.Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.Kızak üzerinde .aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin.11 de gösterilen prensibe göre çalışır.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 .9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır.Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler.Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır. Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.Dişli planya çakısı gerçekte . Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2.Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir.Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır.gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler.Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).Dişli düzeni (6).9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.Bütün mekanizmaları.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası. c.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2.Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1). Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken. Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.(3) Malafanın ucuna.Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır. Şekil 2.Şekil 2.

Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2. Dairesel sıyırma takımı.Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.diş profilini meydana getirir.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler.döner veya dairesel sıyırma usulüyle.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.Bu.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler.ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir.Bunlar daha düzgün .Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.13 de kaba işleme dişleri (1).Kayar taban (10).parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler.ince işlemede aksi yönde ilerler. Şekil 2.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden.12 de gösterilmiştir. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur. Küçük konik dişliler.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir. 9 .sessiz ve verimli çalışırlar. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.Bu bir profilli işlemedir.kaba parça bir dişlik indekslenir.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.

Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.düz.bu trapez dişli vidayı andırır. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.2. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.(Şekil 2.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir.Bu. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir.2.Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir.2b). Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı.1).14 de gösterilen çakı.yan yüzleri.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.2-c).Bu.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir. Şekil 2.(Şekil 2.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır.Türetme hareketi.2-a). 2. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.2.(Şekil 2.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.2.Bu doğru diş şeklini türetir.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.(Şekil 2.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .2.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.

Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.2.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır.çeşitleridir.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir. a.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir.Böyle sonsuz vidalar.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.böylece eşlenik sonsuz vida. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için .2.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.(Şekil 2. En uygun profilde vida dişi elde etmek için. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır.verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir. Evolvent sonsuz vidalar. Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır.Bu.(Şekil 2.2-a).(Şekil 2. 11 . genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.Bu nedenle.Bu çeşit sonsuz vida. diş profilinin.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.2. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır. silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır.dişli azdırma tezgahında.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.

sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür. 12 . Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir.(Şekil 2. Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.Bu nedenle vida dişi frezesi.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.ancak.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.4).eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır. 2.bu alttan kesme.Radyal içten ilerleme.Teğetsel ilerleme.2.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici. Çok çeşitli sonsuz vidalar.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri.3) çakının dönüş ekseni.2.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar.Tek dezavantajı. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.

Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.ikincisi.2. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2.10. düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir. Bu metot.Dişli planyası.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2.Kesme işleminde azdırma çakısı.Bu.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir.raspalama. dişleri kaba olarak işler.3.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.taşlama.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.Bu metodun tek dezavantajı. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.2.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında. Dişli raspalama. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1).Döner 13 .Birleşik ilerleme.Dişli dişlerinin yuvarlatılması. 2.Birincisi.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.hassas işleme yaparak tamamlar.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni.Azdırma çakısı sadece döner.

tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .Bu hareket.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa. Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.işleme payına bağlıdır.Bu.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.Pim (1).Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama. lık hızla döndürülür. a.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.250 dev/dak.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.3.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.hatve dairesi kaçıklığı 0.dişli dişlerini.Bu.Gerekli kurs sayısı.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.Đşlenen dişli.tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.2).dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.3.1 da gösterilmiştir.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine.03 mm içersinde.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.150 lik helis açılı dişlere sahiptir. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2.işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır. Türetmeli taşlama.zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.ortalama hatve ve profil hatası 0.02-0.1-0. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.(Şekil 2.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır. Eğer.3.Her kursun sonunda. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir.Burada iki zımpara taşı (1).diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır. işlenen dişlinin.04 mm lik bir içten ilerleme yapar.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir. Bir dişli.3 de gösterilmiştir.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.005 mm içersinde.

b.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur. Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir. Dişli dişi honlama işlemi.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.Dişli dişi honlama 1. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir.025-0.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu. Bu işlem.(Şekil 2.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır.Zımpara taşı.(Şekil 2. 15 .3. 2.3.böylece.Bu operasyon.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.monte edilir.honlama payına (0.iki ağızlı zımpara taşı ise 7.Her yuvarlanma hareketinin sonunda.3-b).yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır. dereceye kadar taşlayabilir.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır.Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama.

Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2.3. verimli bir çapak temizleme metotudur.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.Bu dönüş hareketinin yanında.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.birikmiş hatve hatası 0.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir.5-a da gösterilmiştir.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır. Küçük dişlilerin çapakları. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.3.Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.01mm içersinde ve profil hatası 0.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir.yanyana hatve hatası 0. Dili lepleme işlemi Şekil 2.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme.Leplenen dişlilerde. e.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır. Dişli parlatma.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.02 mm içersinde.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar. d.3.sert.c.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.Dişli tepeleme.Bunlar.5-b de gösterilmiştir.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar. Tamburda çalkalama.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.08 mm içersindedir.

işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir.havagazı.64 HRC dolayında olur.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır.bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir. 2.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.4.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır. 2.Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir.Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir. 2.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.karbon yüzdesi düşük (%0.3 den az) olan çeliklerdir.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı. 2. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri... hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.Bu nedenle bu metot.4.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen.Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58.Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 ..birlikte döndürülmesinden ibarettir.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir.4.

Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur.gerçekleştirilir. 2.4.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir. 18 .4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful