1. DĐŞLĐLER VE DĐŞLĐ ĐMALATI 1.1.

Dişli Çeşitleri,Kullanılma Amaçları ve Özellikleri Modern makinelerin dizaynlarında dişliler çok büyük ölçüde kullanılmaktadır.Bu dişliler,diş profillerine ve diş boylarına göre çok değişik tiplerde oldukları gibi küçük aletlerdeki ufak dişlilerden ağır endüstride kullanılan çok büyük dişlilere kadar çeşitli büyüklüklerde de olurlar. Şekil 1.1-a da gösterilen dişli çeşitlerinin düz dişleri vardır ve bunlar düz dişliler diye adlandırılırlar.Şekil 1.1-b de eşlenik bir helis dişli çifti gösterilmiştir.Biri sağ ve biri sol helisli olmak üzere iki helis dişli yanyana getirildiğinde V dişlisinin yerini tutacak bir dişli meydana getirirler. Şekil 1.1-c de kesişen eksenler için konik dişli düzeni gösterilmiştir.Eksenler herhangi bir açıda kesişebilirler.Konik dişlilerin dişleri düz veya eğrisel olabilir.Dişleri döner bir hiporboloit üzerinde bulunan ve eksenleri kesişmeyen dişli düzenine hipoid dişliler denir. Şekil 1.1-d de gösterilen dişli düzeninde çapraz eksenler vardır;bunlar çapraz eksenli helis dişliler diye adlandırılırlar. Paralel olmayan ve kesişmeyen eksenleri bulunan bir diğer dişli tipi de sonsuz vida dişlisi düzenidir(Şekil 1.1-e).Bunun daha önce anlatılanların hepsinden farklı olan yönü elemanlarından birisinin bir vida,diğerinin ise bu vida dişlerini saran dişleri bulunan bir dişli olmasıdır. Şekil 1.1-f de basit bir kremayer dişli düzeni gösterilmiştir.Elemanlardan birisi düz veya helis dişli diğeri ise üzerine dişler açılmış bir lamadır,yani;dişleri düzgün bir doğru boyunca gerilip düzeltilmiş sonsuz yarı çaplı bir dişlidir.Kremayer dişli düzeninde hareket ya dişliden kremayere veya kremayerden dişliye iletilir. Şekil 1.1-g de dalgalı dişli düzeni denilen sistem şematik olarak gösterilmiştir.Bu sistem,dönüş hareketinin dişlilerden birindeki dalgalı deformasyonla iletilmesi prensibine dayanmaktadır.Bu düzen üzerine tespit edilmiş akslar üzerinde serbestçe dönen ikimakarası bulunan bir taşıyıcıdan (3),dişleri iç yüzeyde bulunan sabit ve rijit bir dişliden (1),dişleri dışta bulunan bir esnek döner dişliden (2) meydana gelmektedir.Rijit dişli,dişli sistemi yuvasına tespit edilmiştir.Esnek dişli ya örnekte gösterildiği gibi ince cidarlı,kolayca deforme olabilen bir kayar burç şeklinde veya deforme olabilen bilezik şeklinde dizayn edilmiştir. Esnek dişlinin bölme dairesi çapı dpf ,rijit dişlinin bölme dairesi çapından dpr: =dpr-dpf Esnek dişli,rijit dişlinin içerisine oturur ve onun çevresi boyunca yuvarlanır ve taşıyıcı ve makaralarıyla birlikte esnek dişlinin içerisine yerleştirilmiştir.Taşıyıcıyı ve makaralarını içine alabilen dairesinin çapı esnek dişli çapından kadar büyük olduğundan esnek dişli elipsin büyük ekseninin iki ucundaki dişler rijit iç dişlinin dişleri ile temas ederler.Taşıyıcı döndürüldüğünde, geçişim halindeki dişler iç dişli boyunca

1

2-a) Düz ve helis dişliler:Düz ve helis dişlilerde diş profilleri genellikle diş üstü ve diş dibi dairelerinde belli değişikliklere uğramış evolvent eğriler halindedir.2-c ve d) Novikov dişlilerinde diş profili yay yarıçapı r ile.2-b): Do/2 yarıçaplı taban dairesi.14 bir kesirli sayı olduğundan t veya Dp de kesirli bir sayı olacaktır.dış bükey dişli sistemidir.B.taban hatvesi “to” yanyana iki dişin aynı yöndeki yüzlerinin evolvent eğrilerine normal (dik) oldukları noktalar arasındaki uzaklık dairesel hatve “t”.ilerlerler.bir daireye A noktasına teğet olan HH teğet doğrusunun bu daire etrafında hiç kaymadan saat veya ters saat yönünde yuvarlandığı sırada A noktasının çizdiği eğriye verilen isimdir.Evolvent.profil yaylarının merkezlerinden geçen dairenin yarı çapıyla Rc. Her zaman için z bir tam sayı ve =3.C.kavrama açısı eşlenik iki dişlinin etki doğrularıyla ortak merkez doğrularının arasında kalan açıdır.Buna göre: M=t/ =Dp/z Modül daima mm cinsinden belirtilir.hatve çapının diş sayısına oranı olarak tanımlanan modül kavramından yararlanılır.(Şekil 1. Evolvent bir dişlinin bölüm dairesi çapı (hatve çapı): Dp=tz/ Burada z dişli üzerindeki diş sayısıdır.S.ya özel üçgen şeklinde veya evolvent profilli olurlar. Bu ölçüler genellikle bölüm silindiri üzerinde ve diş helisine normal kesit düzlemi içersinde tarif edilirler veya türeten kremayerin ölçüleri belirtilerek saptanırlar.etki doğrusu bir biri ile çalışan iki dişlinin taban dairelerinin ortak teğetidir.Tablo1de S.S.M.her profil yayı merkezinin diş simetri ekseninden kaçıklığını belirleyen açısı ile .Bu.(Şekil 1.türeten kremayerin hatvesine veya yanyana iki dişin aynı yüzlerinin hatve dairesi üzerinde birbirlerine uzaklığına eşittir.Bu güçlükten kaçınmak için.(Şekil 1. 2 .C.hetve ve diş sayısını kapsayan diğer bütün ölçülerde belirtilir.Düz dişlilerin elemanları şunlardır.merkez hattı boyu örneğin eşlenik dişlinin hatve dairesinin Rp yarı çapı ile .Novikov tarafından geliştirilen tamamiyle yeni bir tip de bir ölçüde kullanılmaktadır. diş dibinde ve diş üstü daireleri üzerindeki yarıçapları. de Dr.diş dibi daireleri.dişlerinin profilleri evolvent eğriler yerine dairesel eğrilerden meydana gelen bir iç bükey. de kullanılan standart modüllerin listesi verilmektedir.Müh. Modern endüstride kullanılan dişlilerin çoğunun diş profilleri evolvent şeklindedir.B.ve diş üstü.Böyle bir dişli düzeninde dişler. Ağır hizmet dişlilerinde düzenli evolvent profillere ek olarak S.kendisine göre evolvent diş eğrisinin türetildiği veya geliştirildiği dairedir.

Helis ve Konik Dişlilerin Ana Đmal Metotları Dişli imal metodunun seçimi.Takım tezgahlarındaki güç iletim dişlileri. S. Dişliler çok çeşitli takım tezgahlarında işlenip.Yüksek güç değerleri ve hızları olan güç iletim dişlileri. 1-Dişlinin kinematik hassasiyeti 2-Dişlinin çalışmasındaki düzgünlük 3-Dişlerin kavrama hattı 4-Diş boşluğu 2. GOST 9158-59 ve 1643-56 standartları. 5.Hassas aletlerdeki kinematik iletim dişlileri. 1. Profille işleme metodunda dişliler şöyle kesilirler.Orta hızlarda çalışan ağır endüstri ve nakliyat dişlileri.1 -a. 4.Aranan şartlar sabit dişli oranının sağlanması ve dişlilerde boşluk bulunmamasıdır.1.C.B.temelde dişlilerin çeşitli elemanları için kabul edilmiş hassasiyet standartlarına ve aynı zamanda dişli düzeninin çalışmasında istenen şartlara yani dişlinin kullanılma amacına göre yapılır.S. 3 . Bu esaslara göre bütün dişli düzenleri şu gruplara ayrılabilir.B.Ana şart yüksek verim katsayısının sağlanmasıdır.c) Profille işleme metodunda kesici takıma dişler arasındaki boşluğun şekli verilmiştir ve parça işlenirken bu şekil işlenen yüzey üzerine kopya edilmiş olur.Otomotiv endüstrisinde kullanılan aktarma dişlileri.S.Dişli imalatında uygulanan iki genel metottan biri profille işleme ve diğeri türetmeli işleme dir. 3.S.Ana şart güvenilirlik ve düzgün çalışmasıdır.Aranan şartlar düzgün ve kolay çalışmanın yanında sessiz bir çalışma sağlamaktır.imal edilirler. imalat şartlarının diferansiye edilmesi ve hassasiyet derecelerinin bir araya getirilmeleri mümkün olmaktadır.C.b.yüksek mühendislik şartlarının yerine getirilmesini gerektirenlerden daha az gerektirenlere doğru sıralanmaktadırlar. 2. standartlarının kabul ettiği hassasiyet derecelerine göre bu şartlar.Her bir hassasiyet sınıfı şu şartları öngörmektedir.Böylece. Düz.gittikçe azalan hassasiyet yönünden sıralanmış oniki hassasiyet derecesi kabul etmişlerdir.Aranan şartlar sabit dişli oranının ve düzgün çalışmanın sağlanmasıdır.(Şekil 2.

hassasiyet derecesinden dişlilerde ise boşluklarından bağlanarak delikler taşlanır. den 8.Bütün diş boşlukları aynı anda sıyrılırlar. ve 8.deformasyona yol açmaz. 8. Ve 10. 3. Dişli imalatında profille işleme metodu. hassasiyet derecelerinden dişlilerin küçük parti imalatında genellikle dişliyi indekslemek için divizör kullanılır ve her indekslemede bir diş boşluğu işlenir.Disk veya parmak freze çakıları şeklindeki dişli freze çakıları.azdırma dişlilerin kesici ağızlarının düz kenarları. 4..gidergelir kesici takımlarla veya alın freze çakısı tipinde kesici takımlarla dişli türetilmesi ve dişlilerin sıcak haddelenmesi. 4 .sadece seri imalatta ekonomik yönden uygun görülebilecek karmaşık takım tezgahlarını gerektirir.)diş boşluğunu giderek keser.Bu ısıl işlem yöntemi hemen hemen hiçbir çarpılmaya.4.Üniversal yatay milli düz freze tezgahında profil verilmiş disk veya parmak freze çakıları kullanarak dişler sırasıyla freze edilirler.Önemli sayılacak ölçüde çarpılmalar olur.. dereceden dişlilerin özellikle hassas profil olarak işlenmelerinde kullanılırlar.Bütün diş boşlukları aynı anda planya edilirler.. Büyük parti ve seri imalatta çok yaygın olarak kullanılanı. dereceden sertleştirilmemiş dişliler çok dikkatlice leplenirler ve dış yüzeyleri endüksiyonla sertleştirilir.5. ve 11.2. 2.Dairesel sıyırma yapılır.3. hassasiyet derecelerinden olan dişliler uygun evolvent şeklini tekrar kazanmaları için deliklerinden bağlanarak taşlanırlar. 10.yukarıda belirtilen ilk metotta üretim kapasitesi düşüktür ve sadece onarım işleri ve benzerlerinin gerektirdiği parça imalatı için kullanılması uygundur.azdırma ekseni yönünde trapez şeklindedirler ve dişlinin dişlerini sıralı olarak keserler. hassasiyet derecesinden dişliler hassas döküm işlemleriyle yapılabilirler ve dökümden sonra dişler bir şablon mastara göre eğelenirler...9.Bu düz kısımlar birbirleri üstüne öyle bindirilmişlerdir ki sonuçta kırık çizgili bir hat yerine eğrisel (evolvent) bir diş profili ortaya çıkmıştır.3.8.Bundan sonra. 6.ye hassasiyet derecelerine kadar olan dişliler türetmeli işlemle imal edilirler.türetmeli işlemenin çeşitli şekilleridir.Elde edilen profil.Bunun da ötesinde.azdırma dişinin yaptığı birçok “düzlükten” meydana gelmiştir.1..Diğer metot ise.7.kesici takım dişli kaba parçasına oturur ve kesici takımla kaba parçanın uyumlu bağıl dönüş hareketleri sırasında dişler yapılır.8. hassasiyet derecesinden dişliler. 3.1-d den görülebileceği gibi azdırma ve kaba parça birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlarken azdırmanın dişleri sıralı pozisyonlarda (1.dişli azdırma.. ve 7.sertleştirme fırınlarında ısıtma ve sonra da su verme şeklinde bir ısıl işleme tabi tutulurlar.Bundan sonra 6..türetmeli işleme metoduna göre genellikle daha az hassasiyet sağlar.döner ve kremayer tipi kesici takımlarla dişli planyası. Azdırma usulünde ise. Şekil 2. Türetmeli işlemede.

Disk ve parmak freze tipi dişli freze çakılarıyla:düz.her bir modüldeki dişlilerin diş sayılarına göre ayrı bir çakının kullanılması gerekir.her profil kalemine diş boşluğunun şekli verilmiştir.işlenecek dişlinin diş sayısına eşit sayıda profil kalemi bağlanmıştır.dişlinin freze edilmesine göre önemli ölçüde daha yüksek üretgenlik sağlamaktadır.freze ile sadece yaklaşık diş profilleri elde edilebilmektedir.Birden fazla çakılı bir dizi kullanıldığında.küçük parti ve parça imalatında ve aynı zamanda onarım için yedek parça yapımında uygulanır.Bu çakılarla.Bu metotta kullanılan dişli planya takım kafasına.özellikle V dişliler.(Şekil 2.Gerçekte. Modern makine imalatında uygulanan bir profilli işleme yöntemi.böylece yanyana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir.bir dişlik indekslenir ve çakı kaba parça genişliği boyunca ikinci diş boşluğunu freze eder.dişten dişe indeksleme. Büyük modüllü dişliler (200 mm den büyük).daha az sayıda çakı ile işlenmeleri sağlanmış olur.parmak freze çakısı tipinde dişli çakılarıyla freze edilirler.Dişlilerin freze edilmelerinde üretim kapasitesi çok düşüktür.bir diş sayısı grubu (örneğin 20 dişten 30 dişe kadar) bu grubun ortasındaki diş sayısının karşılığı olan tek bir çakı ile işlenir.Disk veya parmak freze çakısının kesici ağızlarına kesilecek dişlerin diş boşluklarının şekli verilmiştir. Yukarıdaki bilgilerden açıkça anlaşıldığı gibi.Düşük üretkenlik işleminin kesintili olmasından ileri gelmektedir.Đşleme sırasında kesici kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder. 2.Uzun kremayerler de aynı usulle fakat dişten dişe hassas indeksleme yapma olanakları bulunan tezgahlarda işlenirler.helis ve dişli kremayerlerin freze edilmeleri: Dişli frezesi.Kremayerler aynı anda çalışan bir.dişli kaba parçasının çakıya yaklaştırılması ve bir seferde çakının çok az sayıda dişinin kesime girmesi çok zaman kaybına neden olmaktadır.buna bağlı olarak da imalat giderleri yüksektir.iki hatta üç adet disk tipi dişli freze çakısı ile freze edilebilirler.bir profilli freze işlemidir. Standartlara göre bunlar 8.Bu işlem için divizör kafası ile donatılmış düz yatak milli freze tezgahı gereklidir.15 veya 26 adet disk tipi dişli çakılarından meydana gelen takımlar halinde mevcutturlar. Bu işlem.(Şekil 2.özellikle çok sayılı takımlarla.her diş için çakının yaklaştırılması.dizinin çakılarından biri kremayerin diş boşluklarının kaba işlenmesi diğer ikisi de ince işlenmesi için ayrılır.Yüksek 5 . Böylece belli bir modüldeki bütün dişlerin belli kremayer takımlarına kadar tümüyle.birçok hizmet için yeterli sayılabilecek tolerans sınırları içerisinde olan yeterince küçük profil hatalı dişler 15 çakılık takımlarla en hassas olanları ise 26 çakılık takımlarla freze edilirler.divizör başlığı veya başka bir mekanizma ile dişli kaba parçası.Bu metodun dezavantajları şunlardır: 1.çünkü.1-b).Freze ile çok hassas diş profilleri elde edilemez.Bu işlem süresince.Bir diş boşluğu işlendikten sonra.1-a ve b).Kremayerler disk tipi dişli freze çakılarıyla freze edilirler.

(Şekil 2.2 de gösterilmiştir.ikinci pasoda 0.bunun dişleri bir sonsuz vidanın dişi gibi helezoni bir yol izleyerek dizilmiştir.Kaba parça kursunun alt son noktasına ulaşıp profil kalemleri ile temasını kestiği anda bütün profil kalemleri radyal olarak içeri doğru beslenirler.dişli azdırma çakısı ve dişli kaba parçası.4 üne ayarlanır.Profil kalemleri 1 dişli kaba parçasının 2 çevresine radyal olarak yerleştirilmişlerdir.Bu dişli azdırma usulünün en büyük avantajlarından biridir. 6 . Dişli azdırma işleminde. Dişli azdırma çakısı ya dişliyi tek bir pasoda işlemek üzere tam diş yüksekliğine ayarlanır veya 8 mm den büyük modüllü dişlilerin iki pasoda işlenmeleri için birinci pasoda diş yüksekliğinin 0.diş sayısı ne olursa olsun aynı modülle işlenmiş bir dişliye tam olarak oturabilir.bütün profil kalemlerinin aynı anda çalışmaları ve bütün diş boşluklarının planya hareketiyle aynı anda kesilmeleridir.dişli kaba parçasının (2) üst yüzüne göre.dişli azdırma çakısı döner ve kaba parçanın dönüşüne uygun olarak dişli eksenine paralel ilerletilir.Azdırma usulünün en üretgen dişli imalat metotlarından biri oluşunun nedeni budur.Dişli azdırma: Düz ve helis dişlilerin dişli azdırma çakısıyla işlenmeleri en yaygın olarak kullanılan metodlardan biridir.5-1 mm arasında bir işleme payı da ince işleme için bırakılır.sonsuz vida dişli düzeninin aşağıda verilen dişli oranına eş olan bir zaman bağıntısına göre aynı anda dönerler: Đ=nh/ng=Zg/Zh burada nh ve ng =dişli azdırma çakısının ve dişli kaba parçasının hızları (dev/dak) Zh=dişli azdırma çakısının vida ağzı sayısı Zg=dişlinin diş sayısı Dişli azdırma işleminde.üretgenliğin nedeni.helezoni vida dişine dik olarak açılmış helezoni oluklar serisiyle meydana getirilmişlerdir.Kesme işlemi dişli kaba parçasının bir ucundan diğer ucuna kesintisiz devam eder ve çakının çok sayıda kesici dişi aynı anda operasyonda bulunur.eksen boyunca kesit alındığında bu dişler bir kremayer görüntüsü verirler. Bu çok kalemli dişli planyası metodunun esası Şekil 2.Bölme dairesi üzerinde diş kalınlığında 0.Dişli azdırma çakısı bir döner kesici takımdır.O halde bir dişli azdırma çakısı da istenilen sayıda dişe sahip dişlileri aynı hassasiyetle işleyebilir.1c) Bir kremayer.Đkinci halde değiştirme koşullarına göre azdırma çakısı ile dişli kaba parçasının merkezleri arasındaki uzaklık ya arttırılır veya azaltılır. a.Kaba parçanın dikey doğrultudaki git-gel hareketiyle kesme sağlanmaktadır.3).Basit dişli azdırma çakıları ile standart veya değiştirilmiş profiller kesilebilir.çakının bölüm dairesi üzerindeki helis açıya eşit bir açıyla eğik duruma getirilir.Azdırma çakısının kaba parça eksenine göre yaptığı ilerleme dişlerin bütün boyda yavaş yavaş açılmalarını sağlar.Dişli azdırma çakısının (1) ekseni.Kesici ağızlar.(Şekil 2.6 sına.

4-b)veya eğimli ilerleme ile (Şekil 2.eksenel ilerleme ile (Şekil 2.kesme kuvvetlerinde değişmeler daha düşük ölçüdedir.azdırma işlemi sırasında daha az titreşim olmaktadır.azdırma çakısının yaklaşımında kaybedilen zaman %30 oranında azaltılmış olur. Kolonun tepesine de azdırma sportunun (5) çabuk ilerlemesini sağlayan bir ilave hareket sistemi (4) monte edilmiştir.dişli kaba parçası doğrultusundaki dikey hareketle.Dişlilerin planyası: 7 .kolon kızakları boyunca dikey hareket yapabilen azdırma çakısı sportuna monte edilmiştir.özellikle büyük çaplı azdırma çakıları kullanıldığında.4-a).Eğimli ilerlemede ilerleme.azdırma çakısının dönüşü.6) ve bunu azdırma çakısının dişliyi azdırarak yaptığı eksenel ilerleme izlerse.iş tablası (11) ve iş parçası malafa sportu (8) yatak (1) üzerine monte edilmişlerdir.Eksenel ilerlemede azdırma çakısı.hem azdırma çakısı hem de dişli azdırma tezgahı bütün dişli kesimi boyunca daha düzgün şekilde yüklenmiş olur.Dişli azdırma.Azdırma tezgahı üç operasyon hareketine sahiptir.çünkü azdırma çakısı çapı arttıkça yaklaşım boyu da artar.dişli yüzüne göre. Dişlilerin azdırmalarında. Dişli azdırma çakıları hem düz hem helis dişlilerin yapımında kullanılırlar.Eş yönlü azdırma ters yönlü azdırmadan daha iyidir çünkü.azdırma çakısının ilerletilmesi.Đkinci halde dişli azdırma çakısı.Eğer eksenel yaklaşım yerine radyal içten besleme yapılır (Şekil 2.Teğetsel ilerlemede azdırma çakısı kendi ekseni doğrultusunda ve dişli kaba parçasına teğet olarak ilerletilir.mili ve hareket mekanizması ile birlikte .5-a) veya ters yönlü azdırma usulüyle kesilirler.özel bir mekanizma ile yatak kanalları boyunca yatay hareket yapabilir.dişli kaba parçasının dönüşü.dişli kaba parçasının eksenine paralel yönde ilerletilir.Malafanın üst ucu kol (7) tarafından tutulmaktadır.Kolonun (2) içersine monte edilen ana hareket motoru (3) dişli azdırma tezgahının bütün mekanizmalarını çalıştırır.helis ve sonsuz vida dişlilerini işleyebilen dişli azdırma tezgahıdır.7 da bir dişli azdırma tezgahı gösterilmiştir. b.Dişli azdırma çakısı (6).daha sonra yapılan tam derinlik kesimine göre daha düşük tutulmuştur.Kolon (2).düz.yaklaşma sırasında büyük zaman kaybı olur. Yaklaşım sırasında ve eksenel ilerleme sırasında dişli azdırma çakısının operasyonu.Bu şartlar altında. Üzerine dişli kaba parçası (9) tespit edilen malafayı (10) taşıyan dairesel iş tablası.aralıklı bir kesme işlemidir.4-c)yapılabilir.şartlara bağlı olarak dişli helis açısıyla azdırma çakısı vida dişi açılarının toplamına veya farklarına eşit bir açısal konuma getirilir.talaş meydana getirme yönünden daha uygun şartlar sağlamaktadır.azdırma çakısının yaklaşımı sırasındaki ilerleme hızı.dişli azdırma çakısı ekseni boyunca olan hareketin bileşkesi şeklinde olur.Orta modüllü düz dişlilerin azdırılmalarında yaklaşım zamanı işleme zamanının %30-40 ı kadardır. Şekil 2. Dişliler ya eş yönlü (Şekil 2. En yaygın kullanılan dişli tezgahı.teğetsel ilerleme ile (Şekil 2.

gel hareketli kesici takımları bulunan konik dişli tezgahlarında işlenirler. Kesme hareketini sağlamak için(Şekil 2. Kremayer tipi bir türetici kesici ile düz veya helis dişlilerin dişlileri kesilirken. Şekil 2.türetilerek işlenmesi esasına dayanmaktadır.türetme işlemi süresince dişli kaba 8 . Kesici takım ve dişli kaba parçası dişli planya tezgahına monte edildiklerinde birlikte çalışan iki dişlininkine benzer bir zaman bağıntısıyla dönerler.10 da bir dişli planya tezgahı şematik olarak gösterilmişitr. Şekil 2.genellikle iki adet git.Şekil 2.dişli kaba parçasının merkezine doğru radyal git-gel hareketi yapan takım sportları (2) vardır.diş alınlarının yüzeyleri taşlanıp arka kısımları boşaltılarak kesici ağız haline getirilmiş bir dişliden başka bir şey değildir.8) eşlenik dişlilerden (1) veya (2) birinin eksenel yönde gidip gelme hareketi yapması böylece kesicinin sırtı taşlanmış kesici ağızlarının takasları kaldırması dişliyi türetmesi gerekir. Bir konik dişli tezgahı Şekil 2. Dişliler iki metotla işlenebilirler:dişli kaba parçasının kremayer tipi kesici boyunca yuvarlanmasıyla ve kesicinin ve dişli kaba parçasının yuvarlanmasıyla.kesici takım işlenen dişlinin ana kremayerinin şeklinde olmalıdır.Her kesim kursunun sonunda kaba parça yatay olarak geri çekilir böylece kesimsiz sürtüşme meydana gelmez.ikini kesim kursundan önce tekrar kesim bölgesine geri getirilir.9-b de gösterilen ise karşılığı olan helis açılarında helis dişliler için kullanılır.Kolonun üst kısmında bulunan rayın (4) yatay gezintisini sağlayacak kanalları vardır.aynı modüllü ve planya kesici takımı olarak kullanılan bir başka dişliye oturtularak döndürülen dişlinin.dişli kaba parçasıyla uyumlu olarak kendi ekseni etrafında dönen ve git-gel hareketi yapan dişli planya çakısı (9) tesbit edilmiştir.Döner bir dişli planya tezgahında düz ve helis dişlilerin işlenme metodu:kaba parçası.rayın tepesine monte edilen ana hareket motoru ile çalıştırır.Dişli kaba parçasının (6) tesbit edildiği malafayı (7) taşıyan iş tablası (8) taban (1) üzerine monte edilmiştir.Konik dişlilerin yapılışı:düz dişleri bulunan konik dişliler.(3) Malafanın ucuna.Kızak üzerinde .Basit döner dişli planyasında olduğu gibi kesici hızla git-gel hareketi yapar ve kesicinin dönüş kursu sırasında dişli kaba parçası geri çekilir.9-a da gösterilen dişli planya çakısı düz dişliler için .Tabanın yassı yüsüne şu ana üniteler monte edilmiştir:dişli kaba parçasını (4) kenetlemek için iş kafası (5) ve kızak kolonu üzerindeki dairesel kanallar içerisinde salınım yapan kızak(1).11 de gösterilen prensibe göre çalışır.Bütün mekanizmaları.Dişli düzeni (6). c.Dişli kaba parçasını üzerinde bulunduran iş kafası kayar taban üzerindeki salınır taban (8) yardımıyla gerekli açıya ayarlanır.Dönüşü yanında git-gel hareketi de yapan kesici dişli (1).Kızağın (1) kendi eksenine göre yaptığı salınım veya yuvarlanma hareketi türetme hareketidir.Tezgahın operasyon ünitelerini çalıştıran ana motor (11) tabanın (9) alt kısmına yerleştirilmiştir.Dişli planya çakısı gerçekte .Türetme hareketi birbiri ile çalışan kremayer ve dişlide olduğu gibidir.dişli kaba parçasının (2) diş boşluklarından yavaş yavaş talaş kaldırır.

ince işleme dişleri (2) ve dişli kaba parçasının bir dişlik indekslenmesine olanak veren boş bölge (3) gösterilmiştir.Bu kam işlenecek dişli kaba parçasına (4) uygun olarak seçilir.Kayar taban (10).13 de kaba işleme dişleri (1).Bu gezintinin hızı ve yönü tezgaha monte edilen kamın şekline bağlıdır.Kesici takımlar (3) zahiri bir tarak dişlinin (2) dişlerini andırırlar ve düz kesici ağızları vardır.Bu.12 de gösterilmiştir. 9 .parçasını kızağa (19) göre zamanlanmış olarak döndürür. Dairesel sıyırma takımı.kesici takım olarak dairesel sıyırma takımlarını kullanan özel tezgahlarda işlenebilirler. Döner sıyırma takımı sabit bir hızda dönerken bir taraftan da gezintisinin çeşitli kısımlarında değişik hızlarda olmak üzere bir doğru boyunca gezinir.kesici takımlar (3) geri çekilir ve dişli kaba parçası indeks mekanizmasıyla (7) indekslenir. Küçük konik dişliler. d-Helis konik dişlilerin yapılışı: Yüksek hızlı makinelerde bir çok nedenle düz konik dişlilerin.diş profilini meydana getirir.Bu bir profilli işlemedir. Şekil 2.döner veya dairesel sıyırma usulüyle.Her türetme yuvarlanışının sonunda kaba parça otomatik olarak takımlardan geri çekilir ve kaba parça indekslendikten sonra yeniden kesime bağlamak üzere kızak ve iş mili geri yuvarlanarak ilk pozisyonlarına gelirler. Buna göre profil verilmiş her kesici dişin çalışma hareketi sıyırma takımının döner hareketiyle düz doğrusal hareketinin toplamıdır.dişlerin yükseklik ve kalınlıkları veya sadece kalınlıkları yavaş yavaş arttırılır.Bunlar daha düzgün .Bütün diş boşluğu dairesel sıyırma takımının bir turunda işlendiğinden. Kaba işlemede sıyırma takımı taksimat konisinin tepesinden tabanına doğru ilerler.dişli kaba parçasını dişlilere yaklaştırır ve uzaklaştırır.Dişler sıyırma takımının çevresine aynı profil şeklini korumak fakat ebatları küçükten büyüğe doğru artmak üzere dizilmişlerdir.sessiz ve verimli çalışırlar.Bu zahiri tarak dişlinin yuvarlanması.kaba parça bir dişlik indekslenir.Bir dişin işlenmesi bitirilip diğerine geçilirken.Kesici takımlar iş parçasıyla birlikte yuvarlanırken aynı zamanda iş parçası üzerinde enine git-gel yaparak bir seri kesimi gerçekleştirirler. Konik dişlilerin türetilmelerinde kesici takımların ve dişli kaba parçasının birbiri ardına aldıkları pozisyonlar Şekil 2.sıyırma takım dişleri ile dolu bulunmayan kesim (3) dişli kaba parçasına ulaşınca.dişleri eğrisel olan dişlilerle değiştirilmeleri gerekir. Diş boşluğu sıyrılırken kaba parça sabit tutulur.ince işlemede aksi yönde ilerler.profil takımı şeklinde birçok parçalı bıçaktan meydana gelmiştir.Sıyırma takımı gövdesi genellikle (15) bıçak olabilir.her bıçak parçası beş adet arka kısmı boşaltılmış kesici dişe sahip bölümler halindedir.üzerine kaba iş parçası (1) monte edilen iş miline göre düzgün bir bağıntıyla salınım yapan kızak tarafından sağlanmaktadır.

2.Bu doğru diş şeklini türetir. Silindirik sonsuz vidaların üçüncü çeşidinde. 2.Bu metotlar yüksek üretgenlikle hassas dişlilerin imal edilmeleri olanağını sağlar.alın tipi freze çakısının(1) bir dişinin temsil ettiği zahiri tarak dişliye (2) oturan dişli kaba parçasının (3) yuvarlanmasıyla elde edilmektedir.Dış yan yüzünün eksene dik bir düzlemle kesimi bir yayık evolventtir.Bu sonsuz vidanın helis yüzeyi. Eksen boyunca basit kesit alındığında silindiril sonsuz vidanın dişleri düz veya eğrisel yan yüzlü dişli kremayerine benzer.eksenel kesitte düz kenarlı dişleri bulunanıdır.özel teçhizat ve karmaşık teknikleri gerektirir. Evolvent sonsuz vidalı dişli düzeni yüksek hız ve yük şartlarında çalışan kritik dişli çiftlerinde sık sık kullanılır. Şekil 2.Bu nedenle bunlar kritik olmayan.Sonsuz vida ekseninden geçen düzlem üzerinde vida dişi trapez şeklindedir.Bu. Silindirik sonsuz vidanın bir diğer tipi de evolvent sonsuz vidadır.eksenleri birbirlerine göre dik konumda olan sonsuz vida ve sonsuz vida dişlisidir.2.14 de gösterilen çakı. Tablo 1 ve 2 de büyük parti ve seri imalat tesislerinde.Gövdede (6) dış (2) ve iç (1) bıçakların yerleştirilmeleri için yarıklar vardır.2.Bazen imalat koşulları bu şartlardan daha doğrusu öngörülen koşullardan ayrılmayı gerektirebilir.vida dişi yan yüzleri bu dişin normal kesitinde düz kenarlıdır.bu trapez dişli vidayı andırır.Çift sarmalı sonsuz vidanın eksenel kesiti ise düz yan yüzlü dişleri bulunan dairesel hale getirilmiş bir kremayer gibidir.Türetme hareketi. Silindirik sonsuz vidaların içinde en yaygın olarak kullanılanı.dişlerin eksenel hattı dairesel bir yay şeklindedir.Bunlar bazen düz kenarlı freze çakısı ile işlenmiş sonsuz vidalar diye de adlandırılırlar.2b).1).Bu bıçaklar vidalarla (5) kenetlenir ve kamalarla (7) dolgu parçalarından (4) yararlanılarak (3) ayarlanır.(Şekil 2.Bununla beraber bu tip dişli çiftlerinin imalatı.düz.helis ve konik dişlilerin imalatında uygulanan çeşitli işlemlerin listesi verilmiştir.Bunlar bir anlamda evolvent sonsuz vidanın 10 .(Şekil 2.Diş yan yüzünün eksene dik düzlemle kesişme çizgisi bir evolventtir.(Şekil 2.2.sonsuz vida eksenine göre eğimli bir doğrunun bu eksen etrafında döndürülmesi ve aynı anda ileri doğru yürütülmesiyle elde edilir. Sonsuz vidalar ya silindirik veya çift-sarmalı tipte olurlar.düşük hız ve küçük yük şartlarının gerektirdiği dişli düzenlerinde kullanılırlar. Sonsuz Vida ve Sonsuz Vida Dişlisinin Đşleme Metotları Sonsuz vida-dişli çiftinin iki elemanı.2-c).2.fakat bu ayrılmalar sadece deneme amacıyla ve seyrek olmalıdır.sonsuz vidaya ismini vermiş bulunmaktadır.yan yüzleri.(Şekil 2.Bu.diş boşluğunun bir yanını veya diğer yanını türetmek üzere çevresine değişken düzenle yerleştirilmiş kesici ağızları bulunan disk tipi bir gövdeye sahiptir.Bu tip sonsuz vidaların kullanıldığı sonsuz vida dişli çiftlerinde verim düşük olduğu için bunlar çok hızla aşınırlar.helikoid diye adlandırılan helisel yüzeyler şeklinde vida dişlerine sahiptir.Bu ikinci saat camı veya Hindley sonsuz vidası olarak da bilinir.2-a).

Çift sarmalı sonsuz dişlilerde sonsuz vidanın vida dişi ile sonsuz vida dişlisinin dişleri arasındaki kavrama yüzeyi diğerlerine göre çok daha fazladır. genellikle her biri dişin bir yüzü için olmak üzere iki torna kalemiyle işlenirler.Bunların imalatlarında karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde çözümlenmiştir ve çift sarmalı sonsuz vida dişli çiftleri yüksek güç aktarma işlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. 11 .verimleri yüksektir ve aşınmaya karşı daha dirençlidirler. Vida dişine normal kesit içersinde düz kenarlı dış yan yüzleri bulunan sonsuz vidalar.çeşitleridir.düz kenarlı torna kalemi profilinin sonsuz vida ekseninden geçen düzlem içersinde uygun pozisyona getirilmesi gerekir.Bu nedenle.torna kalemi belli bir kesitte sonsuz vidanın iki dişi arasındaki boşluğun profiline göre taşlanmalı ve diş açılırken bu kesit düzlemin içinde uygun pozisyona getirilmelidir. kesim açılarındaki değişmeler nedeniyle torna kalemlerinin merkezin üstünde ve altında ayarlanmalarında bazı güçlüklerle karşılaşılır. Evolvent sonsuz vidalar.Eğer sonsuz vida büyük bir helis açısına sahipse kesici ağız zayıf kalacak ve kırılacaktır.Bu sonsuz vidaların yapılmaları evolvent sonsuz vidalara göre daha kolaydır.oldukça büyük helis açılı sonsuz vidalar işlenirken.2-a).Bu çeşit sonsuz vida.Kalemin yüzü sonsuz vida dişine normal bir kesit içersinde ayarlanır.düz kesici ağızları bulunan tek uçlu bir torna kalemi ile tornada vida dişi açmaktır.(Şekil 2.(Şekil 2.sonsuz vida kaba parçasına göre zamanlanmış olarak dik bir eksen etrafında dönen düz kesici ağızlı bir torna kalemiyle işlenir.2.2-b) Taban silindirinin çapı arttıkça.bunlar yeterince hassas bir dişli düzeninin kurulmasına olanak verirler.düz kesici ağızları bulunan ve biri eksenin yukarısında diğeri aşağısında taban silindirine teğet olan iki düzlem içerisine yerleştirilmiş iki torna kalemiyle (1) ve (2) işlenir.Sonsuz vidaların işlenmesi: Bir sonsuz vida imalatının en basit şekli.Bu nedenle evolvent sonsuz dişliler işlenirken sonsuz vida dişine normal kesit düzlemindeki profile sahip profil kalemleri kullanılır.böylece eşlenik sonsuz vida. a.2.dişli azdırma tezgahında. her biri diş boşluğunun bir yanı için olmak üzere özel dizaynlı iki torna kalemi kullanılır.Bu.Vida dişini temizleyebilmesi için sol taraftaki kesici ağız daha büyük boşluk açısına sahip olmalıdır. düz kesici ağızlarının biri merkezin yukarısında diğeri aşağısında olmak üzere vida dişine normal düzlem içersinde ayarlanmış torna kalemleriyle işlenirler.(Şekil 2. diş profilinin. Vida dişleri eksenel kesitte düz kenarlı olan bir sonsuz vida elde etmek için . silindirik yüzey boyunca değil küresel bir yüzey boyunca ilerletilmesiyle türetilir.kavrama basıncının azalmasını buna bağlı olarak da vida dişi ve dişli dişinin aşınmasının azalmasını sağlar.vida dişi profili ile sonsuz vida dişlisi diş profilinin çalışırken izledikleri yolu kopya etmiş olur.Böyle sonsuz vidalar.2-c) Çift sarmalı bir sonsuz vida.Böyle bir sonsuz vidanın helis vida dişi. En uygun profilde vida dişi elde etmek için.2.

Sonsuz vida düz kenarlı profili olan tek vida dişli freze çakısı A ile işlenirken (Şekil 2.işlenecek sonsuz vidaların her bir helis açısı için ayrı bir kesici takımın gerekmesidir.sonsuz vida dişinin tepesinde ve dibinde farklı helis açılarının bulunmasından ileri gelmektedir.Bu nedenle vida dişi frezesi. 12 .ancak.Radyal içten ilerleme.Bu hareketlerin sonucu olarak sonsuz vida türetilmiş olur.(Şekil 2.Sonsuz vida kaba parçasının (2) ekseninden geçen bir düzlem içinde ayarlanan kesici.Bunun nedeni alttan kesmelerin olmasıdır.bunları tek vida dişli freze çakılarıyla freze tezgahlarında da işlenmeleri mümkündür.basit dişli azdırma tezgahlarında azdırma çakıları kullanılarak işlenirler. b-Sonsuz vida dişlilerinin işlenmesi: Sonsuz vida dişlileri. Çok çeşitli sonsuz vidalar. Bunun yanında kesici ve sonsuz vida kaba parçası kendi eksenleri etrafında ve birbirlerine göre zamanlanmış bağıl dönüş hareketi yaparlar.azdırma çakısı malafasına çakı yerine sonsuz vida kaba parçası ve iş tablasına da kesici takım bağlanarak izlenebilir.eksenel veya normal kesitlerinde düz kenarlı diş yan yüzleri bulunan sonsuz vidaların işlenmelerinde kullanılırlar. Bu sonsuz vida türetme metodu sonsuz vida dişi profilinin bozulmasına neden olmaz.sonsuz vida dişlerinin kaba işlenmelerinde uygulanmaktadır.4).eğer düz kenarlı profilleri bulunan bir çakı kullanılırsa sonsuz vidada doğru diş profili elde edilemez. Sonsuz vidaları torna tezgahlarında işlenmeleri yanında.sonsuz vida eksenine paralel bir düz doğrusal ilerleme hareketi yapar.Tek dezavantajı.2.3) çakının dönüş ekseni.bu alttan kesme.2. Vida dişi profillerinde eğrisel kesici ağızları bulunan azdırma çakıları.sonsuz vida eksenine göre sonsuz vida helis açısına eşit bir açısal konuma getirilir. Yüksek üretkenliği olan ve sonsuz vidada yüksek hassasiyeti garanti eden metotlardan birisi de.Bu nedenle sonsuz vida üretme işlemi sadece büyük parti ve seri imalat şartlarında ekonomik olmaktadır.Bununla çok sıhhatli diş profillerinin elde edilmesi garanti edilemediğinden sadece kaba işlemelerde uygulanır.Bu sonsuz vida imalat şekli pahalı azdırma çakılarını gerektirir.dişli azdırma tezgahlarında şu üç metottan birisiyle ve sonsuz vida azdırma çakılarıyla işlenirler: 1. 2.Evolvent bir sonsuz dişlinin işlenmesinde düz kenarlı vida diş profili bir azdırma çakısı kullanılabilir.Bu metot çok sıhhatli ve üretkendir. Sonsuz vidaların böyle tek vida dişli freze çakılarıyla işlenmeleri çok daha üretken bir metottur.sonsuz vidayı özel bir takım tezgahında döner planya çakısının aynı olan bir kesici takımla türetme yoludur.Teğetsel ilerleme.

hassas işleme yaparak tamamlar. sonsuz vida dişlisi uygun ve diş profili elde edilir.5-d) azdırma çakısı (2) ile devamlı temas halinde olan sonsuz vida dişlisi kaba parçası (1). 2.özel teğetsel azdırma çakısı sportu bulunmayan basit azdırma tezgahlarında sonsuz vida dişlilerinin imali için kullanılır. önceden ayarlanmış merkez uzaklığına A ulaşılıncaya kadar radyal olarak ilerletilir. Dişli raspalama.dişlinin kesilme işlemini izler ve sertleştirmeden önce yapılır.dişli azdırma tezgahındaki basit azdırma çakısı sportunun yerine yerleştirilen özel bir azdırma çakısı teğetsel azdırma ilerleme sportuyla sağlanır.ikincisi.sadece çakının orta kısmında kaba parça ile devamlı temasta bulunan dişlerin aşınmaya uğramalarıdır. Sonsuz vida dişlilerinin birleşik metotla işlenmelerinde bazen azdırma çakıları yerine profilli kesici takımlar kullanılır.Azdırma çakısı sadece döner. Azdırma çakısının eksenel ilerlemesi ve sonsuz vida dişlisi kaba parçasının tamamlayıcı ek dönüş hareketi.Hassas azdırma için bırakılacak işleme payı.azdırma çakısının bütün dişlerinin operasyon içinde bulunmamaları.döndürülüşünün dışında eksenel olarak da ilerletilir.Bu metodun tek dezavantajı.2.3. dişleri kaba olarak işler.25 mm arasında bir işleme payının kaldırılması esasına dayanmaktadır.Birincisi. azdırma çakısının eksenel ilerlemesine bağlı bir tamamlayıcı dönüş hareketine de sahiptir.3 Dişlileri Hassas Đşleme Metotları Dişlilerin hassas işlenmeleri.Aksi halde azdırma çakısı dişlinin bütün dişlerini kesecektir.Dişli kaba parçası (1) azdırma çakısına oturmuş halde yaptığı ana dönüşünün yanında.taşlama.Đş tablasının radyal içten ilerlemesi için değiştirme dişlileri.kaba işleme sırasında meydana gelebilecek hataları karşılayabilecek kalınlıkta olmalıdır.pah kırılması ve çapak temizleme şeklindeki operasyonlar da talaş kaldırma tipindedirler.raspalama.Bu özellikle hassas işlemelerde çok daha hassas bir işleme yöntemidir.2.5-b) dişli kaba parçası (1) merkezden merkeze uzaklığına A hassas olarak ayarlanır ve azdırma çakısı (3) konik bir giriş ucu vardır ve bütün kesici ağızlar kaba parça ile temasa geçtiklerinden aşınma düzenli olur. Bu metot. Radyal içten ilerleme metodunda (Şekil 2.Bu.öngörülen ilerleme hızına uygun olarak ayarlanırlar.Döner 13 .Dişli planyası. düz ve helis dişlilerin işlenmelerinde uygulanır.Kesme işleminde azdırma çakısı.10.düz dişlilerin işlenmelerinde olduğu gibi ayarlanır.Azdırma çakısı kaba parça ile tam girişim haline geldiğinde.talaşsız yapılan parlatma işlemleri olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.Birleşik ilerleme. Birleşik metotla sonsuz vida dişlisi işlenmesinde radyal içten ilerleme ve teğetsel ilerleme sıralı olarak uygulanır.Dişli dişlerinin yuvarlatılması.Azdırma tezgahının indeks dişli düzeni. Teğetsel ilerleme metoduyla sonsuz vida dişlileri işlenirken (Şekil 2.lepleme gibi talaş kaldırma şeklinde yapılanlarla.bir dişliye benzeyen veya iş parçası dişliye çalışan bir kremayer şeklindeki kesici takımla diş profilinden 0.

işlenen dişlinin (3) oturduğu zahiri ana kremayerin (2) dişlerinin kenarlarının meydana getirdiği düzlem içersinde olacak şekilde ayarlanır.150 lik helis açılı dişlere sahiptir.Bu.Burada iki zımpara taşı (1).(Şekil 2. Türetmeli taşlama.kremayer tipi kesiciyle yapılan doğrusal raspalamadan daha yaygın olarak uygulanmaktadır.yüzey kalitesi V8 veya V9 yüzey kalitesi sınıflarındadır.1-0.3.Her kursun sonunda.V8-V10 arasında bir yüzey kalitesine erişilebilir. Dişliler özel takım tezgahlarında raspalanır.Đnce işleme payı dikkate alınmaksızın.Bu hareket.04 mm lik bir içten ilerleme yapar. Uygun şekilde raspalanmış dişlilerde.yerel kavramalı yayvanlaştırılmış bir diş yüzeyi isteniyorsa.3 mm arasında bir git-gel hareketi yaptırılır.kamın (2) eğimli yarığı boyunca kayar ve böylece işlenen dişliyi taşıyan plakayı (7) devirir.3.arabanın üzerindeki puntaların arasına veya bir malafaya 14 .tablanın 12-14 tam kursuyla raspalanmış olur.250 dev/dak. Eğer. Kesme hareketini dişlinin bütün diş boyuna ulaştırabilmek için.helis dişliler için kullanılanların ise düz dişleri vardır.Bu plakada pimi (1) taşıyan bir konsol (3) vardır.dişli raspalama tezgahında bir devrilen plaka (7) kullanılır.dişli dişlerini.raspalama çakısı veya kremayer raspalama bıçağı diye adlandırılan kesici takımın her bir dişine.tablaya işlenen dişlinin her devrinde 0. a.işleme payına bağlıdır.hatve dairesi kaçıklığı 0.bir kesici ağızlar serisi meydana getirmek üzere tırtıl şekil verilmiştir.3 de gösterilmiştir.Dişli taşlamanın iki ana metodu:Profilli taşlama ve türetmeli taşlamadır.Dişli tipi çakı ile yapılan döner raspalama.2).zımpara taşı mili yönündeki yassı kenarlar üzerindeki dar bantlar.02-0.3. Bir dişli.Pim (1).03 mm içersinde.dişliler 4-6 hassasiyet derecelerinin gereksinmelerini karşılayan ana parametrelerle işlendiklerinde.Gerekli kurs sayısı. Düz dişlilerin hassas işlenmelerinde kullanılan döner raspalama çakıları.Çakının ve işlenen dişlinin kesişen pozisyondaki eksenleri nedeniyle bunların dişleri arasında boyuna bağıl bir hareket meydana gelir.005 mm içersinde. Diş profilinde kesici ağızları meydana getiren zikzakları bulunan bir döner dişli raspalama çakısı Şekil 2.bir dişi zımpara taşının yüzleri tarafından temsil edilen ana kremayere oturtulması esasına dayanmaktadır.Modern dişli taşlama tezgahlarında çok çeşitli zımpara taşları kullanılmaktadır.Bu.1 da gösterilmiştir.diş uçlarında diş yüzünün ortasına göre biraz daha fazla raspalayarak yayvanlaştırır.malafaya (6) geçirilmiş olarak puntalar arasının serbestçe monte edilen ve raspalama çakısına oturmuş olan iş parçasını döndürür.her diş için 2 veya 3 saniyelik ince işleme zamanında meydana gelir.Dişli raspalama çakısı (4) işlenen dişlinin (5) eksenine göre açısal bir konumda ayarlanır.tabla dönüş kursuna başlamadan önce 0.Đşlenen dişli.ortalama hatve ve profil hatası 0. Fincan tabağı şeklinde iki zımpara taşıyla türetmeli dişli taşlama usulü Şekil 2. lık hızla döndürülür. işlenen dişlinin.

15 .işlenen dişli yeni bir profil işlenmek üzere indekslenir. diş profilinin yüzey kalitesini geliştirmek ve ısıl işlemden sonra düz ve helis dişlilerin gürültüsünü azaltmak amacıyla yapılan bir dişli hassas işleme metodudur. Dişli dilerini honlamada kullanılan hon.Bir malafaya veya puntalar arasına monte edilen dişli geri dönüşlü dönüş hareketi yanında honlama takımının enine göre eksenel git-gel hareketine sahiptir.Her yuvarlanma hareketinin sonunda.çapraz eksenli işlenen dişliye honun birbirlerine oturmalarını sağlayan fakat içten ilerleme mekanizması bulunmayan dişli raspalama tezgahlarına benzer takım tezgahlarında yapılır. Bu işlem.Taşlanan diş profillerinin yüzey kaliteleri V7-V10 arasında değişir.iki ağızlı zımpara taşı ise 7.025-0. hassasiyet derecesine kadar taşlayabilir.Ekseni etrafında 20-30 m/san çevresel hızla dönüş hareketi.işlenen dişlinin zahiri kremayer boyunca yuvarlanmasına benzer bir hareket ortaya çıkar.05 mm) yüzey kalitesi gereksinmelerine uygun olarak seçilir.25-6 mm arasında modülleri olan düz ve helis dişlilerle. Dişli dişi honlama işlemi.Tek ağızlı zımpara taşı dişlileri 6.3. Profilli zımpara taşıyla dişli taşlama.monte edilir.böylece.Her diş için gerekli zaman 1-2 san dir ve V10-V11 arsında bir yüzey kalitesi elde edilir.(Şekil 2. Türetmeli taşlamanın daha üretken bir metodunda.honlanan yüzeyden metalik tozu uzaklaştırmak için bol miktarda kesme sıvısı akıtılmasını gerektirir.3.(Şekil 2.Diş taşlama işleminin iki hareketi vardır: 1.üzerine helis vida dişi işlenmiş zımpara taşı kullanılmaktadır.Her honlama takımı 1820000 dişliyi işleyebilir.Bu hona yedirilen zımpara malzemesinin tanecik büyüklüğü.honlama payına (0.Birinci metotla daha hassas dişliler elde edilir.3-b). Dişli dişlerinin honlanmasında çevresel hız 1-5 m/san dir. 2.Đşlenen dişlinin ekseni boyunca ve dişlinin her devri için 0.Dişli dişlerinin hazırlanması: Bu.6 mm hızla yapılan git-gel hareketi işlenen dişli zımpara taşına göre zaman bağıntılı dönüş hareketine 3 ve periyodik içten besleme hareketine 4 sahiptir.3-c) çok yüksek üretim kapasitesine sahiptir. b.Zımpara taşı.Dişli dişi honlama 1.ya dişle honlama takımı arasındaki sabit basınç veya sabit merkezden merkeze uzaklıklı sıfır boşluk şartlarında yapılır.yüzeyine zımpara malzemesi yedirilmiş helis dişli tipinde bir plastik takımıdır.diş yan yüzeyleri değiştirilmiş veya yayvanlaştırılmış dişlilerin ince işlenmeleri için yapılır.Bu malafa dişliye dişli ekseni etrafında dönüş hareketi sağlar ve bu eksene enine doğrultuda git-gel hareketi yaptırır. dereceye kadar taşlayabilir.300 mm çapında tek veya çok ağızlı zımpara sonsuz vida taşı elde etmek üzere düzeltilmiştir.Bu operasyon.

5-b de gösterilmiştir.Leplenen dişlilerde.lepleme takımları eksenel yönde 25 mm boyda ve 60-70 kurs/dak hızında bir git-gel hareketide yaparlar.Lepleme tezgahının miline tesbit edilen işlenecek dişli 3 dökümdemir lepleme takımlarının her üçüne 1.dişlerin işlenmiş profillerinde herhangi bir etki yapmaksızın bütün keskin kenarları da kırar.01mm içersinde ve profil hatası 0.Đşlenen dişlinin çevresel hızı 30-60 m/dak arasında değişir.Ortalama lepleme süresi her diş için 3-6 san arasındadır.Dişli dişlerinin yuvarlatılması: Makine durdurulmaksızın birbirlerine geçen kayar dişliler modern makinelerde çok yaygın olarak kullanılmaktadır.lepleme takımlarından ikisinin mili frenlenerek ayarlanır.Bunlar.Helis dişli lepleme takımlarının ikisinin eksenleri işlenen dişli 3 eksenine göre eğimlendirilmiştir.Đşlene dişli dişleri zımpara taşı sonsuz vidası dişlerine oturtularak döndürülür.3.Eğer zımpara malzemesi ve tambur hızı uygun seçilirse.Dişli tepeleme.dişlerin çapaklanmalarını ve kırılmalarını önlemek amacıyla özel kesici takımlarla dişli dişi yuvarlatma tezgahlarında yuvarlatılırlar.V10 a kadar yüksek bir yüzey kalitesi elde edilebilir.3.3.5-a da gösterilmiştir.Üçüncü lepleme takımının 2 ekseni işlenen dişlinin eksenine paraleldir. Dili lepleme işlemi Şekil 2.2 ve 4 de aynı anda oturmaktadır.parmak freze çakısı şeklinde kesiciler (1) ve çan tipi profilli kesicileri (2) kapsamaktadır. Büyük hacimli dişli üretiminde çapaklar çok istasyonlu tezgahlarda döner çelik fırçalar kullanılarak temizlenirler.birikmiş hatve hatası 0. Lepleme takımlarının işlenen dişlinin dış yüzeyleri üzerindeki basıncı. Yuvarlatılmakta olan diş ucu 1 ve bu işlem boyunca kesici takımın 2 izlediği yol Şekil 2. e. ısıl işlemi izler ve özel takım tezgahlarında işlenen dşiliye oturarak dönen döküm dişliler halindeki lepleme takımıyla yapılır. verimli bir çapak temizleme metotudur. sonsuz vida şeklinde düzeltilmiş zımpara taşları bulunan tezgahlarda yapılır. d.sert.diş profilleri bozulmaksızın dişlerin çapakları tümüyle temizlenir. Dişli parlatma. Küçük dişlilerin çapakları.Çapakların temizlenmesinin yanında bu metot.yanyana hatve hatası 0.Bu dönüş hareketinin yanında.ultrasonik çapak temizleme sistemleriyle temizletilir.düzgün ve son derece hassas dişleri bulunan bir veya daha çok dişli ile 16 .Đşlenen dişlinin dişlerinin her iki yüzlerinin düzenli bir şekilde işlenmelerini garantilemek için bu lepleme takımı 30-60 m/dak çevresel hızla alternatif olarak iki yönde de döndürülür.c.bol miktarda yağlama yağı altında sertleştirilmemiş işlenecek dişlinin.Böyle dişlilerin dişlerinin uçları.08 mm içersindedir.Diş yuvarlatmada kullanılan çeşitli kesici takımlar Şekil 2.4 te gösterildiği gibi ikisinin ekseni işlenen dişli ekseni ile kesişir konumda olmak üzere işlenen dişlinin üç lepleme takımı arasında döndürülmesi ile yapılır. Tamburda çalkalama.Lepleme takımının diş yüzlerine ince zımpara tozu ile yağ karışımı tatbik edilir.Dişli dişlerinde pah kırılması ve çapak temizleme.02 mm içersinde.

4.4. Parlatma da ne diş profili ne de hatve düzeltilmez.1 Sementasyonla Sertleştirme Alaşımlı veya alaşımsız sementasyon çelikleri. 2.Üzerinden alternatif akım geçmekte olan bir bobinin içine dişli çark yerleştirilerek meydana gelen endüksiyon akımıyla dişli çarkın ısıtılması işlemi 17 .Sertleştirme işleminde göz önünde bulundurulması gereken en önemli husus sertleştirme derinliğidir.2 Alevle Sertleştirme Dişli çarkın yüzeyi yanıcı gazlarla (asetilen. Sertleştirme işlemi çelik türünden olan dişli çark malzemeleri için söz konusudur.havagazı.Bu nedenle sadece diş yüzeylerinde.Parlatma dişlilerinin dişlerinin işlenecek dişlinin dişleri üzerindeki basıncı. 2.karbon yüzdesi düşük (%0.Diş diplerindeki sertlik değeri yok denecek kadar azdır.Ancak burada ısıtma süresi çok kısa tutularak çekirdeğin ısınmasına meydan verilmez.bütan) belli bir sıcaklığa kadar ısıtılarak hemen su ile soğutulur. 2. hatta özellikle diş yanaklarında bir sertlik tabakası elde edilir.sadece çok yüksek hassasiyeti gerektirmeyen ve ayrıca daha sonra üzerlerinde ısıl işlem yapılmayacak dişliler için uygulanabilir.Her tarafı kömür tozu ile temas edecek şekilde 9000 C a kadar ısıtılan ocakta gereken bir süre bekletildikten sonra dışarı çıkarılarak 1500 C ye kadar soğuması beklenir.Daha sonra kömür kutusundan çıkarılan dişliler 8500C daki atmosfer ocağında 30 dakika kadar tavlanır ve soğumasına meydan vermeden bir yağ banyosuna daldırılır..Bu derinlik fazla olursa malzeme elastikliği azalır ve kırılgan bir diş elde edilir.Bu şekilde sertleştirilen dişli yüzeylerinin sertliği yaklaşık 58...64 HRC dolayında olur.Ancak burada ısıtma işlemi elektrikle yapılmaktadır.Bu nedenle bu metot. Hatta çok halde diş profili bozulur ve daha sonraki ısıl işlem nedeniyle profilin çarpılmasına neden olacak ek içi gerilmeler meydana gelir.Isıl işlem sırasında dişli çarkın geometrisinde bozulmalar olabileceğinden bunların istenilen ölçü ve yüzey kalitesine getirilebilmesi için genellikle talaş kaldırmak suretiyle yeni bir işlemden geçirilmesi kaçınılmaz olmaktadır.3 Endüksiyonla Sertleştirme Alevle sertleştirme yönteminin aynısıdır.4 Dişli Çarkların Isıl Đşlemi Oldukça büyük yüzey basıncına maruz olan dişli çarkların yüzeyleri aşınma ve darbeye karşı imalat sonrası sertleştirilmelidir.4.birlikte döndürülmesinden ibarettir.3 den az) olan çeliklerdir.Bu banyodan çıkarılan dişlilerin yüzeyi temizlendikten sonra 170-1800C ye kadar ısıtılarak gerilme giderme tavlamasına tabi tutulur.işlerken sertleştirme etkisi yapar ve bütün girinti çıkıntıları düzeltir. 2.Sertleştirme derinliği az olursa yüzeyde ezilmeler meydana gelir.Küçük dişlilerin tamamı bir defada ısıtılıp soğutularak sertleştirilebilmesine karşılık nispeten büyük dişlilerde dişler tek tek ısıtılarak aniden soğutulur ve işlemde süreklilik sağlanır.

4.4 Nitrasyonla Sertleştirme Sertleştirilecek dişli çarkın yüzeyi temizlenerek 500-5400C sıcaklıkta azot banyosunda uzun süre bekletilir.Sertlik değeri 1000 daN/mm2 Vickers sertliği dolayında olan böyle sertleştirme işleminde yaklaşık 0.5 mm kalınlıktaki sertlik tabakası için gaz banyosunda 50 saat beklemek gereklidir.Isının dişli çekirdeğine geçmesine meydan verilmeksizin diş yüzeyi çok hızlı ısıtılır ve aniden suya daldırılarak sertleştirme gerçekleştirilir.gerçekleştirilir. 2.Bu zaman zarfında diş yüzeyinde çok sert ve ince bir nitrit tabakası oluşur. 18 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful