P. 1
egitim-bilimleri

egitim-bilimleri

|Views: 618|Likes:
Yayınlayan: chopinaskin

More info:

Published by: chopinaskin on Sep 29, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/07/2012

pdf

text

original

KPSS KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI EĞİTİM BİLİMLERİ DERS NOTLARI

GELİŞİM PSİKOLOJİSİ ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME REHBERLİK

MEHMET TUNÇER

Gelişim Psikolojisİ

1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)

Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).

• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.

Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme

A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi

D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.

• • •

Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır

B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme

Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması

Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.

• Olgunlaşma,

kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme

• Hazırbulunuşluk,

3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte

GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem

B)

Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması

I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.

C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların

D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan

gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması

Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme

E)

6.

12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği

Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.

Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü

oynamaktadır. Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme

artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir. kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. B) Gelişim bir bütündür. Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 ERİNLİK 18 24 Kalıtım I 4 8. çevre ürünüdür. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan. B) Büyüme 9.tadır? (2003 KPSS-80) A) C) D) E) Olgunlaşma Tarihsel zaman Kritik dönem Hazırbulunuşluk ÇOCUKLUK ERGENLJK 1 GENÇLİK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür.Gelişim Psikolojisİ 7.5 yaşındadır. iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır. Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. • Gelişimde kritik dönemler vardır. Özden 1. Olgunlaşma Çevre BEBEKLİK İLKÇOCUKLUK SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. • Gelişim baştan ayağa. ile E) Gelişim. • Gelişim bir bütündür. konuşmayı da öğrenirler. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . konuşmayı öğrenmesine rağmen. B. C. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. içten dışa doğrudur. Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır. göğsü yardımıyla topu tutarken. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) 10. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun. • Gelişim genelden özele doğrudur. D.

karaciğer. bilişsel gelişim.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir. Cinsiyet belirlenebilir. • 5. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. solunum. B. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir. psiko-sosyal gelişim.5. Bu dönemde. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. E. Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. duyu organları. Bunları kısaca ele alırsak. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. sinir sistemi. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. C. Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. D. Fetüs: 3. Bunlar. Bunlar fiziksel gelişim.(4. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. . dış deri. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma. • Kalp atışı düzenlidir. aydan itibaren başlar. Fiziksel gelişim. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. • Endoderm: İç tabakadır. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7.8. • Birçok reflex gelişir. saç. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar. ayda) • 4. Duyu organları. A. Bedensel Gelişim: Boy. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir. Kas. iskelet sistemleri ile • • • • • • Duyusal bağımsızhk kazanma Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. Sindirim. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. • Bebek görünümü vardır. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. • Doğduğunda boyu 50 cm.

Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C. Otozom: vücut kromozomlarıdır. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara. FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. 1 çifttir. îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır. EMBRİYO.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır.5 yaşlarında tamamlanır. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir. DÖLÜT. ZİGOT. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. KROMOZOM. Özellikle annesinin sesini iyi tanır. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir. GEN. içten dışa doğru gelişir. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. • O. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. • DNA. B. Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. . Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir.

Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet. benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik D) Özdeşim • 12. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır.Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. doğum öncesi. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. 13. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. İlköğretim 1. Bir öğretmen. 11. müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek . Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir. Erkelerde ses tonu. • C) Çocuğa. Kızlarda yağ dokusu. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. "Dev adam. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. El. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. A) Bireysel farklılığı. Bu durumda. kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. Kızlar 1112. ayak ve beden gelişir. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. sınıftaki bir öğrenci. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır.

hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15.Gelişim Psikolojisİ 14. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. 3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi . Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16.

yapılarıdır. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. İki aşamalıdır. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler. Daha sonra görme. şekillendirme sürecine düzenleme denir. baba. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir). dokuz aylık çocuk ise sallar. Böylece onu özümlemeye çalışır. Bireyin çevresindeki problerrileri anlama. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler." şeklinde saymaya başlar. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. özümleme. uyma ve organize etme şeklinde devam eder. tutma. Örnek. abi. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. fikir. Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır.. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir. Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. Örgütleme. düşünme ve dil gelişimi kapsar. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar. Bilişsel gelişim akıl yürütme. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. işitme. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. dünyayla baş etme yolları. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. .. Piaget'e göre gelişim. olaylara göre yeniden biçimlendirme. Karşılaşılan yeni obje. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. Biliş. Zihinsel. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. objelere. Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir. Bilişsel gelişim. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. uyum sağlama (özümleme. Bireylerin dünyayı tanıma. çözme. döndürür.. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır. anlama çabası yeni şemalar oluşturma.

Dönem kuramcılarından olan piaget. 2. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır. 1. para deneyi. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. "2 kere 8 kaç eder?". Bisiklete binme. (Korunum: objelerin şekli. • Kolektif monolog. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır. değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. doktorlar vb. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır. 3. Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur. 1. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. İmgesel evre: bilgi. tümevarım. düşünceler etkinliklere yansıtılır. fikir. • Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. sentez. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir.) Örnek. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. hacminin. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür. bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. yaşayarak öğrenir. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4. değerlendirme) • İdeal. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. sprey koltuk altına sıkılır. Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. Bilim adamları. top oynama gibi. konumu değişse de miktarının. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. 3. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik.B\r işlemi tersinden düşünemezler. Örnek. analiz. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. > Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur. Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. Örnek. Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. yaparak. . Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır.

Piaget'ye göre. kodlanması. Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. E) "Toptaki kil çok" der. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi. onun gözü önünde. İşbirliği. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. A) B) C) "İkisinde de aynf'der. bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der. aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril. işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir. Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır. Bu durum. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. D) "Küplerdeki kil çok" der. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için.diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. öğrencilerden. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek. soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. 21. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1.10 Gelişim Psikolojisİ 23. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. Buna göre. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. Paraları tanırken. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25.

Ancak dokuz aylık olduğunda. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması . annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında.şurken. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28. bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. çok kek yemek istiyorum" der. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu. annesi oyuncağı arkasına sakladığında. Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir. ayakkabıları ken. Çocuğa "keki üçe mi böleyim. beşe mi böleyim?" diye sorar. Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar. Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31.Gelişim Psikolojisl 27. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir.

32. İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .

Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. bir tür toplumsal semboller bütünü olup. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. algı. 4. • Okul. öğrenme. ana babanın model olması. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. TV. Bu onları yalnızlığa iter. • Örnek: Anne su 5. Dil. Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. 2. En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. 3. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. Dil. Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. Yanlışlar düzeltilir. Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. . okuma sözcük dağarcığını geliştirir. Biyolojik yaklaşımdır. 1. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. Böylece dil gelişmeye devam eder. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. Dil kazanma mekanizması. hangi dili öğreneceğini belirler. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. akıl yürütme ile ilgilidir. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur.

• Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. Bunlar A. Henüz gelişmemiştir. İyi kötü. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur. Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir.10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. A. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. çevre. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. Üç ana düzeyden oluşur. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia . Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir. C) Kurallart. Sınıfta 20-24 bin kelime. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır. yüklem. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. 6. bağlaç. Gerektiğinde değişebilir. • Yabancı araştırmalar. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir. • Dil gelişimi aile. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. • Davranışın iyi ya da kötü olması. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. 5. altında yatan nedene bağlıdır. ilköğretim I. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir.

topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir. adalet. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. B.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. 1. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. İtaat ve Ceza Yönelimi C. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır. başkalarını memnun eden. Evre. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. sadakat. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. Çünkü soyut düşünce. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. saygı. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir. • Bunlar. Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler. • Hak. evrensel adalet ilkelerini. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . 3. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. 5. 2. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4.

Gelenek Öncesi I. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Toplumdaki ayıplartar. Gelenek ötesi V. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. Geleneksel III. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. Geleneksel IV. Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır. Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. Polisler onu yakalar cezalandırır." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . İnsan hayatı önemlidir. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. Kanunlara aykırı davranmıştır. Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir. Karısı da onun için böyle yapardı. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?. her söz şeyden konusu • • 34. Evre Hans suçsuzdur. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. Karısı için böyle yapmıştır. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. Evre Hans suçludur. Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler. suçluysa neden suçludur?. İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. Evre Hans suçludur. Evre insanlar onu • • Hans suçludur. istemektedir.Gelişim Psikolojisİ 15 35. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. Evre ve Hans suçsuzdur. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır. Gelenek Öncesi II.

16

Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. Topografik, yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. A. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması)

KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. Duygularımız, yeteneklerimiz, huyumuz, değerlerimiz, inançlarımız, tutumlarımız, görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. Kişilik; • Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. Güven, sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik, toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. Bunlar; klasik, edimsel, model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. Birey, kendini, dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık, yapısal, psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir.

• • •

Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız, biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. Arzu, duygu, dürtü, yasaklanmış istek, duygu, düşünceler burada barınır.

B.

Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı)

İD : İlkel benlik olarak bilinir. Kişiliğin en ilkel boyutudur. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek, doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. Süper ego ise, bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister.

Gelişim Psikolojisİ C. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı

17

Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır; • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. Oral, anal, fallik, gizil, genital. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını, duygularını, insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. Ağız, dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. Erkek çocuğun cinsel

organı vücudun en önemli parçasıdır. Genital uyarımdan haz almaktadır. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası, kızlarda ise elektra karmaşası denir. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Çocuk okul çağındadır.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. 36. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması, aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları, çoğunlukla doyurulmamış temel

18

Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır.

ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır. Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir.

SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. 1. Engellenme 2. Çatışmalar 1. ENGELLENME Savunma mekanizmaları, psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. 1. BASTIRMA

Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. Bunun dışında, öfke ve kızgınlık, çevreden kaçma, aşırı duyarlılık, aşırı bağımlılık, bencilce tutumlar, yılgınlık, bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. 2. ÇATIŞMA

Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı, üzüntü ve kaygı veren duygu, düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz. B unlar, düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon, Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. Örnek, çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. 2. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme

Çatışma, Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar. Örnek, kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. A. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık, aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz, istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu, hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri).Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur.

B.

Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir, dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. 3. YADSIMA (İnkar-Denial)

C.

Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak, görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. Birçok özürlerimizi, utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına

itmekle kalmayız, bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz. Öfke, kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. 4. YANSITMA (Projection) Bazı duygu, dürtü, gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp, yansıtılıp, dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. Yansıtma mekanizmasında kişi, kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi, "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. Burada hem yadsıma (bende kızma yok), hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir. Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5. ÖDÜNLEME (Compensation)

19
Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder, sonra benimsemeye başlar. Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi.

8.

YER DEĞİŞTİRME (Displacement)

Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma).Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk, duyduğu kıskançlık ve husumeti, cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil, kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. 9. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation)

Kişinin herhangi bir eksikliğini, yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. 6. YÜCELTME (Sublimation)

Kişi, kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir. Örneğin, içindeki kin, nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi, aşırı derecede kibar ve nazik; pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı, bağnaz, ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. 10. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması, Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi, kızarması, Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. Fakir zengin olur, çirkin güzel olur. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir.

Yüceltme mekanizmasında, toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü, eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek, toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. 7. ÖZDEŞİM (İdentification)

Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması, onun gibi duyması, düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır.

Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir. Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. seçimler yapıp. çevresini de etkileyebildiğini görür. yeterli özgürlük ve desteği verirse. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında.5 yaş dönemine dek sürer. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır. Isırma ile zevk almaya başlar. kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu. Bu olmaz. Asal işlev anne memesini arayıp. Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. çocukta özgüven duygusu gelişerek. . çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. Daha önceki pasif dönem. tuvalet kontrolü oluşur. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı . rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar.20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. tuvalete gitme. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar. uykunun düzenliliği. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse. Bu dönemde umut. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. tuvaletini yapmayı öğrenir. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. memenin ağzından çekildiğini fark eder. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. yere sağlam basma. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. 6. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. yürüme. korku duymadan. ağlayıp. Erikson'un basamakları. bir sonraki basamağa rahatça geçer. ümitsizlik şeklinde tavırlar. Doğumdan ilk 1. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. emmek ve gıda almaktır. bulmak. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. temizlik. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. Beslenme. uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir. Çocuklukta gelişen. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. yürüyebilme. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. aşırı koruyucu olunursa öfke. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. içekapanıklık (şizoid kişilik). Bebek anne memesini ısırınca. 1. Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. aktif hale dönüşür. çocuk cezalandırılıp. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır. Anneye bağımlılık azalır. Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. 2. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar.

Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. ufak planlar yapmaya başlar. Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. 3. suçluluk duygularına yol açmaktadır. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. Bu değişim ile birlikte. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir.Bu dönemde çocuk. Bir işi planlama. kıskançlık. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir.baskın bir süper ego gelişebilir. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. uyarılma sonucu ayıplanma. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. Bir şeyier yaparak. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar. Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. el ve vücut becerisi geliştirir. Yaşıtlan ile oynayarak. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. işbirliği yapma. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. artık daha bir amaca yönelik. Sorumluluklar üstlenmeye. daha mantıklı ve uyumludur. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. kendi insiyatifini ortaya koyarak. Ancak. İleri dönemde. çocuk sınırlarını bilerek. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. Vücut daha bir gelişmekte. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. Okul çağı dönemidir.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. Bu dönemde amaçlı olma. inisiyatif kullanmaya başlar. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. korkutarak öntemeye çalışırsa. Bir önceki donemde varolan özerklik. . Yeni beceriler kazanarak. Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. kişisel disiplin özellikleri gelişir. 7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Çocukta aşırı bir merak. 4. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. cezalandırılma korkusu başlamakta. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir. yaşıtları ile ilişkileri artarak.

sosya!. politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar. sabırlı. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. Çevrelerince nasıl görülüp. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. Özdeşim dönemidir. Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. alışkanlıklarda olanları kabul etmeme. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir. hedeflerini. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. Eğer büyüyen çocuk hayatını. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. önemli kişilere benzemeye. öğretmen. Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar.) 6. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. ilgili ana baba. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin kimük geliştirmesine neden olan etmenler: • Düşünce sistemindeki değişiklikler • Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler • Meslek seçimi • Ana baba tutumları • Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. onların tarzlarını edinmeye başlarlar. Bu dönemde zihinsel. çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. Kişide cinsel. Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. ayrılıklar ile kendini gösterir. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. patron. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. Bu gruplarda suç işleme. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar. düşüncede. yanlış kişileri örnek alabilirler. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. mesleki vb. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. Çocuğa ayrım uygulanması. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp. Daha önceki inanç. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler.

Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır. üstün. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır. Bu döneme dek kişi ruhsal. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek. bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır. Aynı zamanda ev dışında olup. daha küçükleri. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır. Birey. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. Yakın ilişki kurmamak. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. gençlere karşı olumsuz. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. Bu içe kapanma. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. risk alamama. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır. nefret ve ölüm korkusu içindedir. pişmanlık duyguları taşımaz. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır. Ümitsizlik. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. insanları bu alana sokmamak. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. Bu durumda. 8. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. korku. kendisi ile barışıktır. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. Hayata keşke tekrar başlayıp. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır.. eleştirel bakış açısına neden olabilir. hayata olumsuz bakışlar gibi. bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. kaynaşmaya başlar. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. Artık geçmişe tekrar dönmek. 7. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. . Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. sürdürülebilmesi. kuşku. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup.Birlikteliğin kurulup. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. çalışkan. hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek.. Bu kişiler evlenip. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. depresyon. kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. sabırlı. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. Bu dönemde üretkenlik. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. gerçek bir dostluk değildir. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır. Ölüm korkusu belirgindir. Hastalık hastalığı. huzur içindedir.

sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine.sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler. Matematik işlemlerinde çok başarılısın.fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. Bir öğretmen. Melis'in bu kararını onaylamaz.biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. Anne ve babası. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre. Bunu da yapabilirsin" demiştir. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde. Erikson'un gelişim kuramına göre.bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38. Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. Melis'in babası doktor. kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında. 43. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre.24 Gelişim Psikolojisl 41. 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma . Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre. Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir. 37. ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . "Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. annesi gıda mühendisidir. ergenlik 42. Aile içi eğitim. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller . ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39. aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip.

gramer bilgisi.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme. notalar. 3.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. sayılar. Çok faktörlü zeka testleri. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir. problem çözme. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. imgeler. sonuç çıkarma. benzetme. 1. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. eleştirel düşünme. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. sözel ve sözsüz iletişim kurma. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . mecazi anlatım.Zeka Engelliler 2. hesaplama. insanların duygu.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. 2. ritimler üretme becerisidir. şiir okuma. mizah. soyut ve simgesel düşünme. GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. 44. mantıksal ilişkiler kurma. hikaye anlatma. hipotezler üretme. şekiller ve çizgilerle düşünme. 1. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. Bacanlı (2000). Resimler. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir. ritimlerle düşünme. düşünce ve davranışlarını anlama. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir.

Gelişim ve Öğrenme. T. Nobe! Yayın Dağıtım. Arkadaş Yayınevi. Ankara. (Ed). kendi kendini güdülemesi. Oktaylar. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi.). Hakan. 5. C. 10. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. sevecen bir tavırla yaklaşması. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. 9. Akman. . İstanbul. Ankara. 11. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Genel Psikoloji.C. 5. Ankara. Davranış Bilimlerine Giriş. F. Enver (Ed. 1995 Senemoğlu. (Ed. Binnur. 2004 Öğreti. Empati yayınevi. 1998 Yeşüyaprak. duygusal tepki derecesini. düşünme sürecini tanıma. 2004 Selçuk. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8. duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. Pegem A yayıncılık. Remzi Kitabevi. Ankara. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. Z. esnek ve saydam olabilmesidir. Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4. 1. Ankara. No: 1027. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır. Ziya. Öğretmen Adayları için KPSS. (Ed. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. 2002 Baymur.26 Gelişim Psikolojisİ 4. Nobel Yayın Dağıtım. ifade edebilme. 3. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. Tan. 6. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir.). 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. A. 2000 Bacanlı. (Ed. Y. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir. H. Özkatp. T. 1994 Erden. Eğitim Psikolojisi. isteklerini erteleyebilmesi. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma. 1987 Kaya. 3. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. Eğitim Psikolojisi. 2. Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir. H. M. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler. Ankara. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. 2.). yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir.C. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Bireyin. Istanbul. Yargı Yayınevi. Eskişehir. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. Ş. Gelişim ve Öğrenme.

Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. Eğitim öğrenmeyi kapsar.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. • • • Doğuştan getirilmesi. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. • B. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. göz kırpma. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. Örnek. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. Reflex'in üç özelliği vardır. Basit bir tepki olması. nefes alma. Reflexler ertelenebilir. İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Kopya çekme. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. Doğuştan gelmelidir. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Kuşların göç etmesi. içgüdüsel davranış vardır. Reflex: Doğuştan getirilen. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. Belli bir uyarıcının bulunması. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. kişilik özellikleri kazanmak vb. Örnek. emme. tutum kazanmak. başka türlerde olmamalıdır. Öğrenilmiş davranışlardır. • • . • A. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. içgüdü karmaşık bir davranıştır. Eğitim. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar. ilaç. İçgüdünün 4 özelliği vardır. arıların ba! yapması. İnsanlarda içgüdü yoktur. hepsi öğrenme ile kazanılır. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. EğitimÖğrenme iüşkisi. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. Belli bir dilin öğrenilmesi. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. Örnek. yutma. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. mutlu olmayı öğrenir. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. Öğrenmenin olabilmesi için. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur.

28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. 48. Tepkiler basit ya da karmaşık. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta. B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin. fakat bunu başaramamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi. Performans organizmanın ne yaptığını. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir. 47. Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir. • öğrenme.Hpsipn 46.I B) IV. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir. Öğrenme ile performans arasındaki farklar. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip . öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45.p.III C) II. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49. öğrenme. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir. öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder. açık ya da gizli olabilir. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri. güdü.

E) öğretim materyali .

Örneğin. ihtiyaç. Güdü. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. 3. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. hırs vb. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. 1. Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. istek. davranış değişikliğini de denetler. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. pekiştirme için de gereklidir. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. Güdü. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim.öğrenme Psikolojisl 50. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir. güdü. 2. Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir. Güdü. Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. . Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar. bir şey yok. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. olabilir. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. Benlik kavramı. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez.

Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. yetenek. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir. güven. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. . iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. Güdülerin içsel-dışsal. beklentilerine uygun olmalıdır. s Eski Yaşantılar B. Öğrenme zayıf olmaktadır. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. birincil-ikincil. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir. Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. tutum.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. C. Dinlemede öğrenci pasiftir. Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır. Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. Sistematik çalışmadır. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. ilgi. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir.

Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. yumurta. veriniz. 2000) Mineraller 54. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. kahvaltı. beyaz. çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. Aşağıdakilerden hangisi. Süt. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. pamuk. (Bacanlı. bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. inek. Kavramlar gruplara. çay. karvb. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52.Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir.

ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi. kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice. 61. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir. Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. "Bireyin. diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı . Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba. Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin. .bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57.32 56. Aşağıdakilerden hangisi." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk 58. halde. öğrenme Psikolojisl 59. sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin. bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 60. yeteneğinden daha fazladır. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır.

İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler. 12. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. E. 4. 7. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar. Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. 10. Iki temel öğesi vardır. Kofka) 2. 1. Geştalt kuram (VVertheimer. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. Karakutuya değil. Bağ kuramı (Thorndike) 4. B. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. 5. 8. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. Pavlov. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. 6.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . 11. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır. Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. sistematik duyarsızlaştırma. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir. 33 Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir. Bu amaçla karşıt koşullama. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. bilimsel bir yaklaşımdır. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. D. 1. Thomdike. işaret öğrenme (Tolman) 2. Duygu. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır. sonuç odaklıdırlar. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. 1. Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır. C. 13. Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. Ilk anahtar sözcük davranıştır. Öğrenmeyi gözlenebilen. 9. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir. Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. Köhler. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. İçsel yaşantıları reddeder. 2. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır.Guthrie) 3. 1. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. 1. araştırmalarla insan .Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. Benlik Kuramı (Rogers) 3. Bitişik kuramlar (Vvatson. A. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. Kurucusu VVatson'dur. Klasik. yeniden koşullama. düşünce. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. İnsan davranışını tamamen reflexler. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür.

başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. iğne resmi. iğnenin acısı vb. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. Yiyecek. Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir. iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. Örnek: Etyenirse saly6a akar. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme. 3-5 sn. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. Zil. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. acı. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. . Örnek.Öğrenme Psikolojisl 62. Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır. şok. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". limon suyu. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". limon resmi vb. içecek. ışık. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir.

bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. korku. Belirtileri. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir.Işık cSalya (Burada ışık II. koşullu uyarıcı olan ses. Kutunun önünde bir bölme olup. Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. 2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur. Bu olaya gölgeleme denir. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. Pavlov' un deneyinde. Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. 1. Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir. Koşullu uyarıcının. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur. elektrik şoku verildiğinde köpek. a. Örnek: (Selçuk. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. pasiflik. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. Sönmenin gerçekleşmesi için. Bazı öğrencilerin . Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. zıplamak. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. Derece şartl + ı uyancıdır. dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir.Zil (Burada zıl. Bunlardan korku şartlanması klasik. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir. Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir.

örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. 36 64. okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. bir süre sonucudur. Öğretmenin Anne-babaya. 65. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp. Sınav korkusunun. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır. aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir.öğrenme Psikolojisl okula. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. kaygısının azaltılması. Bir öğrencinin. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir. oyuncak yerine. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir.

Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. Koşullu uyarıcı III. Bir süre sonra. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72. Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk. bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kavrayarak öğrenme Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar. "Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66. Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste. Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile 68. Koşulsuz uyarıcı II." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. Bir sure sonra bebek.öğrenme Psikolojisl 37 70. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır.

Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) B) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Unutma Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. Ancak. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken. nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. . üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. ablasının artık durumdan sıkılıp. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) A) B) C) D) E) Duyarsızlaşma Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 77. daha sonraki zayıf not almaz. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda. Ali'nin. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. ıslık sesi koşullu tepkidir. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar. B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir. C) Islık sesi koşullu uyarıcı.öğrenme Psikolojisl 73. . Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. tepki koşullu tepkidir. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma 75. Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir.

saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. Aşağıdaki durumların hangisinde. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80. Ash'nın davranışında görülen bu değişme. Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir.Öğrenme Psikolojisl 79. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza . B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. Tepkisel koşullama ilkelerine göre. 81. bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. Gül. Ancak. anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için.

Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. Daha sonra. Ancak. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi. Bir köpek. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir.83.: . sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir. koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. Fazla naz âşık usandırır. Denize düşen yılana sarılır. Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma .

• Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. filmi izlettirilmiştir. VVatson. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. Tekrar. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. • Koşullanmada pekiştirmeyi. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar. Korku öğrenilmişse. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş. VVatson. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. Ceza bitişikle ilgilidir. elektrik çarpması vb. tv. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. Burada yapılan işlem genellemedir. Genelleme. Guthrie. 2. korkmama da öğrenilir. boğulma tehlikesi. • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır. 1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . Bitişikliği. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır. ressam haline getirile bilir.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki. öğrenmeyi açıklamıştır. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci. Yani insan. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. Yaptığımız şeyi öğreniriz. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. Bebekler koşullanma yoluyla. öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. örnek. suçlu. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. müzisyen. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. pekiştirme ve etki yasasını reddeder.GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir." Anlayışını getirmiştir. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. tekrarlar beceriyi geliştirir. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir.

• Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. • • . kediye karşı da oluşacak. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Örnek. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. • Atı eğere alıştırmak için. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar. Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir. 2. Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. eğlenceli okul öyküleri anlatılır. anneye karşı duyulan güven. Bu kez davranış düzelir. Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne. Örneğin . 3. Bıktırma yönteminde (doyurma. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. atın üstüne eğer yerleştirilir. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur. Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır. Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister.Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. İkisi birlikte sunulduğunda. Aynı zamanda alıştırma önemlidir." Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder .

Kafesin içindeki her şeye artmaktadır. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. kafesten kaçma. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir.Çocuk. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. çalışacaktır. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. Çocuk. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. yanılma öğrenmesidir. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. Thomdike. bazıları yaratır. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. çocukta kızgınlık yapar. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. Problem çözme süresi. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. aym zamanda 3. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur. başarmıştır. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. Haz ile sonuçlanan. İnsan ya da hayvan olsun. götürmeyen başarısız tepkileri eler. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. haz duyar. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. düzgün ulaşma. gitmiştir. etkinlik göstermeye hazır ise. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları.Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. Çocuk. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. Thorndike. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır. öğrenme durumunda olan organizma. büyük atlamalardan çok. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir. Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar. Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur.öğrenme Psikolojisl 86. En sigaraları koyarak. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. kalem tutmaya hazır. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. bireyde kızgınlık yaratır. yavaş yavaş oluşur. Thorndike çağrışımı. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 . Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. Kediyi bir kanunu" dur. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır.

Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. Öğretme. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. Buna kullanma yasası denir. 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. Bu durumda. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. yani davranışın. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir. Diğer bir deyîşle. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. Kolaydan zora doğru olmalıdır. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Çünkü ceza. yapmayarak unuturuz. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. transfer o kadar yüksek olur. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. öğrenme adım adım sağlanmahdır. 3. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir. 87. İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. öğretme-öğrenme sürecinde. tekrar etmediğimizde unuturuz. öğrenci etkin olmalı. ■ Thorndike'in etki kanunu. Öğrenci. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) A) B) C) D) E) bu durumu en iyi Anlamlı öğrenme Sosyal öğrenme Kavrayarak öğrenme Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme Uyarıcı-tepki zincirleme .öğrenme ortamında öğretmen değil. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. diğer önemsiz ayrıntıları eler.

Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma . gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. küsme. fakat başarılı olamaz. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. Mobilyaların yerini değiştirme. sorulara yanıt vermeme. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür.44 89. Sonunda Elif. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. Elifin. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde. izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir. Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91. dolaptan oyuncak almanın. yere yatıp tepinme. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur.

problem çözmek. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. birçok sosyal davranışlar. olumlu. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. Uyarıcı bellidir. ardından pekiştireç alır. Kafesteki her şey olabilir. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa. fare manivelaya tesadüfen basar. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. Fizyolojiktir. Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. işe gitmek. sana çok yakışmış" derse. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar. Ders çalışmak. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi . öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. o kazağı artık giymek istemezsiniz. ayırdetme ve sönme vardır. problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. okumak. Uyarıcı belli değildir. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır.Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. Dil öğrenme. yazmak. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. Örnek. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. Tenis oynamayı öğrenme. 92. Sonra verilir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. fizyolojik değildir. Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır. Bunun sonucunda pekiştireç alır. o kazağı giyme davranışınız devam eder. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. (ses. Skinner. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar. Bunlar tepkiden farklıdır. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. Bunu yerine. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. Her ikisinde de genelleme. konuşmak. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır.

Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. su. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. Olumlu Pekiştireçler a. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. Birincil olumlu pekiştireçler b. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. konuşma davranışında bir artma olur. . Birincil olumsuz pekiştireçler b. ilk başiarda. Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar. aferin vb. Yemek. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. Aşağıdakilerden hangisi. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. 1. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir.46 93. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. koşullanma ilkeleri çerçevesinde.

Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .

.

Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde. 99. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. Ceza ğinde. erkenden bitiren öğrencinin. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. nen anış ldüğünde hemen ştirmek. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil. çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. nmeyen anışı mezlikten gelip. koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise. aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. bu emi atlatmasını rla beklemek. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek. Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen.

ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek .Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen. Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal . öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100. Türkçe dersinde.b den hangisi 102.

49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde. öğrencilerin. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür. Bir öğretmen kendisi ders anlatırken. Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir. Tuba'nın öğretmeni küsüp. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. İngilizce öğretmenine. yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. derse katılmadığı. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106.Öğrenme Psikolojisİ 104.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. Tuba sevmez küsme okulu 107. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir. konuşmadığı. eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken.

öğrenme Psikolojisl 109. Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. konuşma eğilimini pekiştirmek D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konuşması için güdülemek konularda Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) 50 E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110. B) öğrencilere. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. onların. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. Bilgen'in. E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. pekiştiren verilmektedir. öğretmenin izleyeceği. Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. olduğu anlatılmamaktadır. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir. Bilgen. Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. ancak dört davranışını artırmak için. öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111.

Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. sabit oranlı pekiştirmedir. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır. Memur maaşları.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. Davranış yavaş kayboîur. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların. tatlı yiyebilirsin" denebilir. oyuncak. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır. Okulda öğretmenin. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. Ççocuğa şeker. yavaş yerleşir. yıldız. Çabuk kaybolur. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. sonra çalışmamaları verilebilir. değişken oranlı pekiştirmedir.öğrenme Psikolojisİ 114. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. sınavlardan önce çalışıp. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır. Yavaş kaybolur. oyuncak. Davranış çok yavaş kaybolur. simgesel ödüller verilir. Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. puan. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. öğrenciyle birlikte de . para vb. ceza ise azaltır. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Simgesel ödülle pekiştirme. Çok yavaş kaybolur. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. bir program çerçevesinde düzenlenir. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. Kumar alışkanlığı buna örnektir. Simgesel ödülle pekiştirme. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. "Şu kadar yazı yazarsanız. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. günlük yövmiyeler. Davranış çabuk yerleşir. çok yavaş yerleşir. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir. çok yavaş yerleşir. sebze yemeğini sevmeyen. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. Örneğin. yavaş yerleşir. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder.

çocukla birlikte belirlenmelidir. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını. boncuk verme. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi. böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. çocuk için çekiciliğine göre. bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. Biçimlendirme. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. olabilir. İlköğretim 1. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. Biçimlendirmenin temeli. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna. Simgesel ödül. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. aşarılı bir öğrenci olması. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması. hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir. Batıl davranış. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. Pekiştireçlerin bedeli. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir.

yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119. Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması .öğrenme Psikolojisİ 118. eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan. edimsel koşullanmaya göre. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. buna karşılık antrenman. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla. Anne. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile. Bir öğretmenin.Şekil verme ya da biçimlendirme. basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini. Aşağıdakilerden hangisi.

en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. s Bütüncü davranış 2. taksi. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. Özetle Davranışlar. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. 6. 3. okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. yemek pişirme. Tolman'a göre davranış amaçlıdır. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. . Bu nedenle planlama önemlidir. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5. amaca yöneliktir. Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. İşe arabayla gitme. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. 124. 4. çevreyi keşfetme sürecidir. Davranışı küçük parçalara. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. 125.s) ona göre dışsal Ona göre davranış. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. Bu noktada Guthrie ile aynı. Skinner'e göre güdeieme önemlidir. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. ilk başlarda.54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. (Afehn. s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. basit bir U-T değil. örneğin. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. Tolmana göre öğrenme. çamaşır yıkama. çok güze! olmuş v. Thorndike. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir. Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. öğretim bireyselleştirilmelidir.

Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. planlıdır. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. Gece saat 12. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir. Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. maymun deneyi. ticaret yapmak. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. 126. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. Ona göre her davranışın bir amacı vardır. ekmek almak. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. Gizli. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. Davranış amaca yöneliktir. su içmek. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. Böylece amaca ulaştırır. bütüncüldür. a. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . işe gitmek. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. zil sesi. İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. Örnek. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. Böylece amaca ulaşılır. Kapı zili. 1. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir. Organizma bilgiyi. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. Uyarıcı. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. zile basma. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir. Kendi içinde ikiye ayrıhr. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir. Amaca yönelik I. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. niyetli ve planlı olarak katılır. Örnek. Tepki ve II. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. Örnek. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. Bunun için ödül gerekli değildir. I.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder.

insanlardaki taklit etme güdüsüdür. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. taklit. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz. Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. halk oyunları. Yemek yeme. Bebekler konuşmayı. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. Çocuklar. Yemek. Kişi. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. 4. giyim. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. örneğin.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur.. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. oyun oynama gibi. Giyimde. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1. birçok karmaşık davranışı. Bandura'ya göre model alınan. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. Bandura. 3.. köpek ve salıncaktan korkabilir. Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. eğlence vb. Örneğin yemek yeme. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. bireyin fiziksel gücü ve imkanları. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir. parmak kaldırarak söz isteme. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. Sosyologlar. Bandura'ya göre davranış bilişsel. moda. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. eğlence. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. Davranış belleğe görsel. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. Gençler. Insanlarm. 2. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. Cinsiyet rolleri. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. . duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir.

Trafik kazası. kaçınılan davranışlar 57 127. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. Çevrenin Yeni değerler. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan.. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin. Yeni bilişse! (problem çözme. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. 4. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir. Sınıf disiplinini sağlamada. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı. Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. dolaylı yaşantı. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin.. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin. psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) B) C) D) E) Modelden öğrenme Kavrayarak öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Örtük öğrenme Klasik (tepkisei) koşullanma 3.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir. Örnek. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. kaygı gibi duygular geliştirebilir. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma. diğerlerini görmezlikten gelme 129. . sözel ikna. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. Öğretmenin bu tutumu. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. 1. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi.

A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. 131. Edimsel koşullanma B. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. kendisi de sıraya girer. Bilgiyi işleme kuramı . B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133. sigaraya başlamaktan vazgeçer. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A. Sosyal öğrenme kuramı E. Bilişsel öğrenme D. İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir.58 öğrenme Psikolojisl 130. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç. Klasik koşullanma C. gitar dersi almaya başlar." önerisinde bulunmuştur. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz.

Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. 3. dikkatini kontrol ederek. basitlik'tir.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. bütünlük içinde algılar. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. 4. şekil-zemin. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir. 1. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir. Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. Gestalt kuramcılara göre algı. 3. Davranışçılar. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. Örneğin bir elemanın rengi. Yalnızca öğrenme vardır. 8. zihinsel yapıdaki değişmedir. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. zihinsel 5. algılama. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. Bilişsel Süreçler. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. benzerlik. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. 2. Öğrenme ile ilgili görüşleri. 9. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. 6. 7. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. Davranışçı kuramlar. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. tamamlama. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. bir örgütlemedir. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. bilişsel kuramcılar. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. . Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır. 2. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. Pragnanz yasası. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. kokusu tadı ve şekli algılanır. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. Koffka. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. yakınlık. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. uyarıcıları seçerek.

. 3. okul-öğrenci vb. • Basit parçalar daha kolay algılanır. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. düzgün olan iyi bir biçime. şekile. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır. Tamamlama Yasası Organizma. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde. 2. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır. eğilimindedir.. renk.. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni.. Müzikteki ritm algılaması. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur.öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır.. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır.. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1.. Dikkat ettiğimiz uyarandır. 3. düzenli. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir.. Örnek:. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. 4.. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 6. şekilleri. Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız. . Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. örnek:. 5. sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir.. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte. aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır. doku. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir. algılamanın simetrik.. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke. Bu yasa. tamamlanmamış etkinlikleri. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır. Okyanus-gemi. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. 2.. Organizmanın iyi biçim. Örnek: olarak algılanır. İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. 4. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır. 5. öğretmenin sesi şekildir. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır. OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar.. 1. algılanmasına'algısal değişmezlik denir. birey basit. Benzerlik Yasası Şekil.

gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. URETICI DUŞUNME VVertheimer. bezerlik. ilkeleri öğrenmelidir. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın. ve uzun süre hatırlanır. Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. Kısaca. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) B) C) D) E) Tümevarım yoluyla Tümdengelim yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. 135. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir. içgörüseldir. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. olguları. şekil zemin ilişkileri önemlidir. bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. kuralları. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. kolayca unutulur. Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. yalınlık devamlılık. bunların nastl. Böyle bir öğrenme katıdır. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil. Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. 134. "Kavrama. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş. olayları anlamadan ezberler. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. b. Bu nedenle algıda basitlik. Çözüm birey tarafından bulunur. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme 136. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . c. kolayca genellenebilir. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. 61 geliştirtmelidir. orjinaldir. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. Öğrenci. yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır. kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir." görüşünü.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar.

öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). duyusal kayıttan kaybolur.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. Uzun süreli bellek. Duyusal kayıt. örneğin. 2. örgütleme. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. Kısa süreli bellek. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. vurmayı hemen duyumsanz. diğeri yanıtlayamıyor. Bunlar. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. tat vb. bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. A. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. 3. önceki bilgilerle karşılaştinlması. Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz . XX. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. Almanya'da bir grup bilim adamı. hem de kapasitesi sınırlıdır. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. ses. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. 1. Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor. Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. 5 duyu ile algılama durumudur. yeni bilgilerin oluşturulması. Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. Süre 0. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. daha sonra Piaget. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. Birey öğrenme sürecinde aktiftir. Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. yüzyıl başında. ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme). Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. Sesi duyar.5 /4 sn. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. öğrenme işine etkin olarak katılması. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. B. Işığın parlaklığı. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Örneğin. .

Ancak. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. tutarlı. tatlar. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. Uzun süreli belleğin kurallar. yer ve olaylarla ilgilidir. problem çözmek için stratejiler. genellemeler. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. Tekrar edilerek. duygular. Otomatiklikle bireyler hızlı. bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir. kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. dili anlamaya yarayan kurallar. Uzun süreli bellek. 2. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. örneğin. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. Kısaca. sözcük dağarcığı. örnek. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. Kapasitesi sınırsızdır. Düzenlenmiş bilgiler. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır. özetle. Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. ancak bilgi. (2) zihinsel tekrar gerekir. Kısa süreli belleğe bilgi. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. çünkü. güç harcamadan. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. olaylar.Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. Bireye gerekli değilse unutulur. 2. yaptığımız gezi anısal beilektedir.bazı kestirimlere göre. özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi. . yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. özerk. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. Olgu hafızası olarak da bilinir. Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. kavramlar. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. yemekte yediklerimiz. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. (1) gruplama. 1. b. Bu nedenle. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır. uzun süreli belleği. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. Genellikle her ikisi aynı anda olur. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi. c. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. Görsel imgeler. şakalar. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. biraz zaman ve güç gerekir. sesler. Kısa süreli belleğe gelen bilgi. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. birey bir kuş ile karşılaştığında. Bu konudaki problem. özel bir günde giydiğimiz giysi. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . kokular. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir. Örneğin. Matematikte temel işlemler. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır.tanımlama aynı anda gelir. Örneğin. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Belirli birzaman. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. a. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır .

Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. etkin olmalıdır. Başka bir söylemle. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. . Sürekli tekrar b. Tekrar iki biçimde. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Büyük. a. önerme. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. Tekrar. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. örneğin. güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. yoğun. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. Bir başka söylemle. gerçeğin aynısı değildir. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır. ilişkiler setidir. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. birbirine bağlı düşünceler. Bireyler. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir. örneğin. Seçici dikkat.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. sesli ve zihinde yapılır.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. a. Örneğin. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. Örnek. kavramlar. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup. Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. herhangi bir değişikliğin farkına varmak. Başka bir söylemle. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. dikkat. Başka bir söylemle. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. geçmiş yaşantılan. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. 3. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. Etkili öğrenme. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. Şöyle ki. bireyin öznel bilgileri. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. Şema birbirine bağlı düşünceler. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer. İşlemsel bellek girer. ilişkiler ve işlemler setidir. kendiliğinden aynmına varır. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir. Gruplama ile olanaklıdır. Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır.

uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. Sözel sembollerdir. metni kendi cümleleriyle yorumlama. Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur. Anlamlılık. Bellek destekleyici sınıflandırılır. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. İmajlar kullanmak. Örnek. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. Örneğin. 4.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. ipuçları iki biçimde 1. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. 3. Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi. Örgütleme. ilişkiler kurmakla gerçekleşir. bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar. A. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. Eklemleme. 4. B. Örgütleme. . bilişsel resimler içine kodlanır. özet çıkarma. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. böylece eklemleme yapılamayabilir. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir.Etkinlik. Örgütleme. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. 2. Eklemleme. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. 3. Etkinlik. Kodlama. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. 2. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar. kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Bellek destekleyici ipuçları. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. Bilgiyi işleme kuramına göre. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. Birey. Bellek destekleyici ipuçları. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. bilgi tek ya da yenidir. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. Örnek. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez.

Yerleşim. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR.Ne yaygara. bir-kir. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen. acı yaşantıların az hatırlandığı. Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. Danimarka. Yani ileriye dönüktür. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. Örnek. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir. Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. örnek. Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. Niyagara. askı sözcük. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. Norveç.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. . Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Şöyle ki. iki-içi. Örneğin. ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler.Beni silin. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. anımsama daha kolay olmaktadır. Örnek. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. Doğru kodlanmış bilgiler. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. A. Alışkanlık çatışması da denir. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir. Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. • Zincirleme. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır. Freud. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır. Penisilin. Geri getirme uzun süreli bellekten. zincirleme.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. sık sık unutturmasıdır. üç-uç Anahtar sözcük. örnek. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. çok sayıda ilişki kurulması. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir.

2. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. Yürütücü biliş. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. şematize etme. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. a. sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. Örneğin. matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. 139. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir.Öğrenme Psikolojisİ 137. Yürütücü biliş. eklemleme. Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme . düşünme biçiminin farkındadır. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde. Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. Özetleme. Güdüsel süreçlerle ilgilidir. . 1. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. İki işlevi vardır. düzenleme gibi. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. Yavuz. onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir. Bir öğrenci. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. Bu durum. Yürütücü bilişli bir öğrenci. Koşullu bilginin uygulanmasıdır. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. 140.

uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. algı ve dikkat. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Uzun süreli bellek. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. renkler. modeli. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. 5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. Algı görelidir. Özet Bilgiyi işleme kuramı. kısa ve uzun süreli belleklerdir. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. Yürütücü biliş yetenekleri. Birey çevresindeki obje. insanlar. Kısa süreli bellek. örgütleme. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. objelerin büyüklüğü. yaklaşık bir saniye içinde silinir. bireyin bilgiyi toplama. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. bilgiyi kodlama. 3 4. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. duyusal kayıt. öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. 4. Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. 3. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. 1. anlık bellek olarak da isimlendirilir. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. 5. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. Tanıma. Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. . Buna algıda seçicilik denir. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir. Tüm duyu organlarının. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. çalışan bellek olarak da adlandırılır. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. örgütleme. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. Ancak. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. Bu nedenle duyusal kayıt. Düzenleyici tekrarda ise. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır.öğrenmenın 68 izler. depolama ve hatırlamadır. onları örgütlerler. Sesler. Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. 2. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi.

yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. Anısal bellek ise. Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması. Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. Aşağıdakilerden hangisi. sınıfında görev yapan bir öğretmen. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . İlköğretimin 4. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. Bir lise öğrencisi.

Kavram analizi yapmak: Adı. . Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. bitki. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. Aşağıdakilerden hangisi. okul vb. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . bilinenden bilinmeyene. Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. dağ. Anlamlı bilgilerin olmadığı. Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. sahip olduğu bilişsel yapılar. Problem. 2. a. sözel bilgiler. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. tanımı. örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. Örnek. gün. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. örnek olmayanları. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. zihinsel olarak problemi çözer. kavram öğrenme. Diğerleri söner. Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. Bilşsel öğrenme ürünleri. örnekleri. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay. ilke öğrenme. bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. Sözel Zincirleri Öğrenme. Gestalt) Birey. kritik özellikleri b. c. Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. hayvan. Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. Basitten karmaşığa. d. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. e. 3. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. bireyin karşılaştığı güçlüktür. davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. b. c. Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular. trafik. Basit olguları öğrenme. birdenbire. f.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. 4. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. ırmak şehir isimleridir. a. Haftanın günleri. böcek. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler. 1. çarpım tablosu vb.

Nasıl ki yürüme. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. Sözcükler. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. tehditle kilitlenir 12. Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar. Duyuları birleştirip. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. bilinçli davranışlar. dikkat çekici. 2. 1. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. bilincin. öğrenme.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. . öğrenme. Ritm. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır. Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. renkler. müzik. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. Sol beyin parça bilgileri. algının. (Örgütleme. üsteleme. bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. İşitmeyi sağlar. sağ beyin bütün bilgileri organize eder. matematiksel. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. konuşma. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. 10. Algılama.Dikkat etkilidir. Konuşma merkezidir. Korteks (Beyin kabuğu. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. iradenin merkezidir. Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. bütünleştirme görevini üstlenir. görüntüler. 9. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. matematik. 4. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. analiz. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir. yazma. 1. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. Bunlar. düşünme. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. 4. a. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . 7. 2. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. sözel. uzaysal. ardışıklık. 3. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. 5. mantık . düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür. Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb. b. Oksipital lob merkezidir. 3. hatırlama. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. hayal kurma. üç boyutlu düşünme. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. soluk alma. Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. sentez. heyecan. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir. şekiller. 8. 11. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. sayılar. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. algısal . bütünü görme. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir.

benlik. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir.b. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. saygı. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur.)b. kötü sözler söylenilmemelidir. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. İnsancıl kuramlar. Benlik. "yansıtmacı". kendini gerçekleştirme. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. onu kendisi yapan şeydir. göz önünde bulundurularak. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. dürüstlük. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir.b. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. saydamlık. . yaşam felsefesi v. öğrenciye saygı gösteren. fenomenoloji (içe bakış). örneğin. onun gelişimini öne alan. 1. ilişkinin şimdi ve buradalığı. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. güç olarak ortaya çıkmıştır. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar. Maslow. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. Olumlu bir potansiyele sahiptir. Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. bireye nasıl göründüğüdür. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. Özben bireyin gerçek benliğidir. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. empati. saydamlık. Akıl verme yoktur. c. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. ideal benliktir. a. tutarlılık. Rogers. bireyselliğe. Rogers'ın önemli kavramları. Öğrenciyi merkeze alan. kararlılık gibi kavramlardır. "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. kişiliği. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. empati. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir. düşünceleri yaygınlaşmıştır. Amaç. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). koşulsuz kabul. saygı. insan olmanın değerine. Değerlendirme çok önemlidir. danışanın farkındalılığını artırmaktır. değerleri. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. hoşgörülü. güdü. İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana. 2. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. empati ve dürüstlük olmalıdır. Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı.öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir.

Grup etkinliklerine. . Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. 8. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. Tam işlevli kişi anlamına gelir. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. 3. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. • 7. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. 6. Birlikte çalışmanın esası. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. Düşünce ve duygulara. 9. 5. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur. dürüst kişiler arası iletişim. Değer ve ilgiler belirlenir. Açık ve içten iletişim kurulur. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. 3. Okul. Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. 2. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. geliştirmek.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. Açık ve içten iletişim önemli değildir. Bireysel sorumluluğa önem verilir. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. Öğretmen kolaylaştırıcıdır. rol oynamaya yer verilir. 4. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. Yüz yüze bir yöntemdir. sürdürmek. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • • • • • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder. bilgilerden daha çok önem verilir. d-öğrenciye saygı göstermek esastır. oyunlara. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. Her düşünceye saygı göstermek esastır. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir. 2. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir.

öğretmek zordur. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir. 7. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil. Aksine büyüme. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. Kimse asla motivasyonsuz değildir. 1. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. özyeterlik. İçten gelen gerilimdir. örnek. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri." İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir. Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. örnek. Davranışlar. 2. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. 6. .74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır. 4. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. 3. 5. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. karşı özgürlük) A. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. sınıf Dürtü ortamıdır. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. Güdülenme Bireyin işinin yönünü.

düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. yeterli olma. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. basit ya da karmaşık Olabilir) c. a. ceza. Maslow. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir. Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde. Örnek. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. e. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir.Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. merak. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. d.inançlar d. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır. Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma.İhtiyaçlar (Soyut. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince.Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. ihtiyaç) söz konusudur. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. başkalarınca Benimsenme. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. oksijen uyku. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. baskı. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek .susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. Örneğin. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme . içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi. Kişisel etkenler. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken. f. başarı güdüsü. somut. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir. tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma. b.su. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. davranışlar. Güdülenme biliş. Organizmanın açlık. cinsellik . hiç geribildirim almamaya tercih ederler. • • Maslovv. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. a. Örneğin. öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. g. klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur.

Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma . sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2. içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır. Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152.statü kazanma . kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması . olan 3 faktör vardır. (Bacanlı. mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir. öğretmen nitelikleri (iyi model. coşku. Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı. öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme.statü kazanma sevme ve sevilme .beslenme .statü kazama .öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder. güven verici. Bu öğretmenin.sevme ve sevilme . hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3.beslenme . okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149.güvenlikte olma . önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır. öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme .öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151. D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric. Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a.sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma . anlaşılması kolay olmalı. 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1.güvenlikte olma .kendini gerçekleştirme beslenme .güvenlikte olma .sevme ve sevilme .statü kazanma .sevme ve sevllme .kendini gerçek 15O.kendini gerçekleştirme D) Beslenme . Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir. 1. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir. Iklim değişkenleri (sınıf düzenli.statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur.kendini gerçekleştirir C) Beslenme .

Bu amaçla şemalar kullanılabilir. 5. yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma. 1984 4. Ş. Gelişim ve Öğrenme. konunun ana hatlarını çıkarma. 2004 Selçuk. önemli fıkirleri. 2004 Oktaylar. Ankara. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. H. 1978 Morgan. . Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. Yayın No:69. F. Ankara.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a. Örnek. 13. (Ed). İstanbul. (Ed). Ankara. 2003 Hakan. Z. Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. 9. Ankara 2004 Cüceloğlu. İstanbul. Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. Şemalar. 1992 Geçtan. 6. İnsan ve Davranışı. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. Pegem A Yayıncılık. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. 4.Hüsnü Arıcı ve Ark. 2002 Baymur. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. (Ed. 2. Yargı Yayınevi. b. Gelişim ve Öğrenme. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. anahtar sözcükleri. ilkelerin. Akman. T. olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. 2004 Tan. 8.). Not alma. • 5. Eğitim Bilimleri KPSS. bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. Ankara. Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır. Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. Öğretmen Adaylan için KPSS. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır). Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. Ankara. C. 2000 Bacanlı. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. Ankara. 1987 Kaya. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. 3. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. Z. B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. Y. Eğitim Psikolojisi. Nobel Yayın Dağıtım. E. Empati yayınevi. Pegem A yayıncılık. Yayın No:1. istanbul. N. A. kavramları not alma. Yeşilyaprak. Remzi Kitabevi. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a. 11. 7. Genel Psikoloji. Remzi Kitabevi. 1994 Erden. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. Ankara. özetleme a. Eğitim Psikolojisi. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Zihinsel tekrar. b. 12. Benzetimler. Öğreti. H. 1995 Senemoğlu. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. C. Çevirenler. B. • Ana hatları oluşturma. Öğretmen Adayları için KPSS. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. Uyarıcıları sunma c. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. M.).C. Ankara. (Ed). kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir. 3. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. Nobel Yayın Dağıtım. Bölümün ünitenin. Öz et le me . Arkadaş Yayınevi. kitabın kenarına not almak gibi. T. Şematize etme (haritalama). Uzamsal temsilciler oluşturma. 10.

Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. destgkJidir. Modeller eğitim programını şekillendirmede. Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. öğretim materyallerini düzenlemede. Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. YÖNTEM. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. politik ve ekonomik. öğretim stratejileri. olgularmdan etkilenir. meslektaşlarıyla ilişkileri. Öğretimin araçlarla desteklenmesine. planlıdır . "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır. öğretenler. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği. kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. kyliücel. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. Öğretim güdümlüdür . • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . öğrencilerle iletişimi. yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. öğretmenin niteliğine bağlıdır. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. konular. Burada dersin akışını güzelleştirecek. Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. programlıdır . ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. Öğretim Modeli: öğretim modeli. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. Öğrenenler. öğretmenin. Öğretim sürecine her boyutta yön verir. Örneğin.

onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) . Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur. verileri toplar. laboratuar. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. Yalnız. Bu şekilde yetişen öğrenciler. bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. Bu stratejide örnek olay . gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar.öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. Öğrenci. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. Öğretmen. 153. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir. tanımlar. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. materyallerini. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. Bir öğretmen. Öncelikle strateji belirlenir. Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. Öğretmenin bu tutumu. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ B) C) D) E) Hedeften haberdar etme Öğrenmeye güdüleme İlgi ve dikkat çekme Zamanı verimli ve etkili kullanma Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir. sonra yöntem seçilir. Burada öğretmenin görevi. Bir başka öğretim stratejisi. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu. çevredeki problemleri algılar. öğretme. öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155.

Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok. rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159. Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler.80 öğretim llke ve Yöntemleri 156. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına . Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta. 160.) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı. Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti.

Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır. 4. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. okuduğunu anlama gücü. gelişimini. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. bir biünmeyenli denklemlerin. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. ilgisi. armmnnınrln hı iH alınır. güdüsü. Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. Öğrencinin konuya. sözel-işlemsel yetenekler.öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. . bilişsel giriş davranışları $. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. duyuşsal giriş özellikleridir. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. Bunlar (a. 2. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak. öğrencinin ön öğrenmelerini. öğrenme stratejileri-sitilleri. Uygulamada. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. entelektüel yeteneğini. Duyuşsal giriş özellikleri okul. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. iletişim becerisi. dinleme becerisi. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir.b gibi özelliklerdir. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. ders. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. problem çözme becerisi v. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. 3. 5. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir. mantıksal düşünme becerisi. Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. Özellikle matematik. Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler. Giriş davranışları.

Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. öğrencinin bilişsel başarısı.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. 4. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır. 2. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. Örneğin: Öğretmenler. Yapılan 3. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. Dönütler. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. 5. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. Dönüt. öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. 6. Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. 2. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. 2. . öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. organize etmesini gerektirir. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. öğrenme hızı. Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. Dönüt. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. . Bunlar. . 3. öğrenme sürecine katılma derecesi. Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. 1. 3. 4. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. s pekiştirme.

163. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun. sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir. Öğretmen anlatım. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız. örnek sayısını artırma. Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek 7. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. 8. Beklenen 162. düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz. D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. Verilen ek süre içinde. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. Bir öğretim hizmeti. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. Bu görüş. müzik vb.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. Tekrar konuyu anlatma. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165. Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız.

İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. 6. Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. Kümeye amblem yapılır. ikinci turda oylamaya geçilir. 9. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. cinsiyet. 10. ikili çalışmaya uygundur. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. 8. Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir. "Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. . 168. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. öğrencileri kaynaştırmak. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. 3. B) öğrenciye. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir.

Kişiler Arası . İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. Kelimelerle düşünme ve ifade etme.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. Mantıksal-Matematiksel Zeka. hikaye anlatma. ritimler üretme becerisidir. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Sayılarla düşünme. hipotezler üretme. alt konulan birbirlerine aktarırlar. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171. hesaplama. Müziksel . İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. eksik noktalar tamamlanır. sonuç çıkarma. mantıksal ilişkiler kurma. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur. birbirlerine yardımcı olurlar.Ritmik Zeka: Sesler.Dilsel Zeka. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. mecazi anlatım. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. sayılar. gramer bilgisi. şekiller ve çizgilerle düşünme. sözel ve sözsüz iletişim kurma. 170. problem çözme. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. Doğacı . dildeki kompleks anlamları değerlendirme. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. şiir okuma. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır. notalar. imgeler. Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. düşünme sürecini tanıma. soyut ve simgesel düşünme. Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. mizah.öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. eleştirel düşünme. Bu sekiz zeka türü: Sözel. BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. 169. ifade edebilme. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. Resimler. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. paylaşma. geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. insanların duygu. Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. düşünce ve davranışlarını anlama. ritimlerle düşünme. duygusal tepki derecesini.Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . jest ve mimiklerle kendini ifade etme. benzetme.

dinleme merkezi.Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil. B) Ders işlerken. açıklama yapar. kütüphane. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır. öğrencinin aktif katılımını gerektir. bireysel hız ilkeleri uygulanır. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere. yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174. s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) B) C) D) E) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme Soru-yanıt. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19). anında düzeltme. okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur.araç ve öğrenci üç temel öğedir. bilimsel araştırma merkezi. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme. 2. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. spor. müzik. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması. kalabalık sınıflar. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir. spor salonu. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır. 1. gösteri merkezi. yöntemiyle öğrenme örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler.Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. dönüt. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı . Bir okulda. güzel sanatlar merkezi. Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. Programlı öğretimin ilkeleri. bireysel farklılıklar. s Program. işteknik merkezi. düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar. gerektiğinde ipucu.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176. kademeli ilerleme. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. başarı. dans. müzik odası. etkin katılım. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. bilgi işlem merkezi. 6 Küçük adımlar.

Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178. Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. Programlı öğretimde.Öğrencilerin. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. açtklamalar yaptıkları. . s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. 177. Öâretmenin pörev '.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. değil. Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır. üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip. gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. Programlı öğretimin sınırlılıkları.eye yöneltme söz konusudur. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir. Bu açıklamaya dayalı olarak. bütünleştirm. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. Şilgiyi temelden kurmava davanı r.

öğretmenler. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır. Öğrenciler bireysel olarak çalışır. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. Program. Verilenlerden hangisi. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir. üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek. I. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. öğretmekle değil. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri. 179. Değerlendirme. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır. 181. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. Değertendirme.. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180. Öğretmenin görevi. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. II. öğretmenler. öğrendiklerini birleştirip yönetme . Öarenciler aruDİar halinde çalışır. onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır. deneyimlerini düşünmesine dayanır. öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır. Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır.

Ömekler önemlidir. Kavram haritalannın kullanım amaçları. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır. olgular. Öğrenmede bol örneklerin. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. ilkeler. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir. birey bunları alır. şemalar. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. Konunun sunulmasına geçmeden önce. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. çeşitli görsel araçların. pekiştirilmesinde etkili olur. Bundan dolayı.Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. fıkirler bireye sunulur. •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. şema. . Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. önce temel bilgiler. Bu strateji ile bilgiler. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. s Kavramlar. kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur. sonra ayrıntılar verilmelidir. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. Bu nedenle geliştirdiği model. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. bunların her biri örgütleyici olabilir. konunun yaşatılarak. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. konu başlıklarının listesi. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. Sözel örneklerin yanında resim. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir. sonra somut kavramlara geçilmelidir. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir. örgütleyici bir kavram ya da ilke.

özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9. örgütleyiciler. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen. Örgütleyiciler. örgütleyicilerin. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek .öğrenciyi hedeften haberdar etme. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır.öğretmenin ek örnek vermesi 4. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken.Dönüt sağlama 8.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7.öğrenme rehberi sağlama ö. öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır. fıkirleri en somut yollarla. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir.Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184. 3. jest ve mimiklerle desteklemelidir. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim. Öğretmen.Öğretmenin örnekler sunması 2. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar.öğretmenin örnekleri açıklaması 3.ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir. kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır. Bilgi örgütlenir. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir. s öğretimi ses tonu. bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir. hatırlamasını sağlama 183.Performansı değerlendirme 9.Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır.

yöntemler. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. kavramlar. 1. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. 9. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek. 2. Bir tür problem çözmedir. 186. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. yaşayarak öğrenir. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. Bruner. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. başarılı olma ve birlikte çalışmadır.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. ilkeler. Öğretmen bu önerisivle. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. . Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri. Bu açıdan problem çözmedir. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. Birey semboller kullanarak. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5. Bruner'e göre. 3. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. Bu dönemde çocuk. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. Bir öğretmen öğrencilerine. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. duyu organlarının tümünü kullanarak. öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. Belli bir alanla ilgili temel fikirler. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. soruna çözüm önermeleri. Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. şema. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar.

öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. soruna çözüm önermeleri.. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. fikirler arasındaki temel ilişkileri. örnekleri sunar. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. ilkeleri. Öğrenci konunun yapısını. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. Dıştan verilen pekiştireçlerden çok. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir.öğrencilerin tanımlamaları. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. çalışmalarını sürdürebilmesidir. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır. problem çözmeye uğraşıyorsa.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları.92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında. • öğrenciler. ilkeyi bulmaya. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. • öğrencilerin sözel ipuçları. Ayrıca. kavramları. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya.öğretmenin örnekler sunması 2. Eğer öğrenci bir kavramı. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. • öğrenciler. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. öğretmenin ek örnekler vermesi 4. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6. Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. sentez yapmaya zorlanmaktadır. . Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar. resim ve şemalarla. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri. sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir. Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini.

kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz. Devvey tarafından geliştirilmiştir. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması.Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz. ev ödevleri. sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. (2001 KPSS57-59) 192. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. Fakat. D) Her öğrencinin. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. incelemeye yönlendirir. daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar. Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın. Problem çözme basamaklarıni kullanır.

onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. 2. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler. sonuca varma. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler. Etkili öğrenme. problemi belirleme. önceden Problem durumunu algılama. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. bunları öğrencilerine vermiş. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. sağlığı. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır. resim. Bu durumda. alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. yazı. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. Bir öğretmen. gelişim düzeyi. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar. ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri. 3. 4. Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur. röportaj vb. 193. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi. . Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). Verileri düzenleme ve yorumlama. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. 3. genel yeteneği.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1.vb.öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. toplamış. öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur. içinde yaşadığı toplum. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme. yaşı. sorunu sezme. şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. resim . öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar.

Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. 3. Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. 10. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. Çocuk bir yetişkin olarak. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. her öğrencinin 5.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir. 1. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. 4. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. 2. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi. 2. b) . zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. aynı yaş grubunda da olsalar. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. 6. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. bilginin temel çerçevesini görmesine. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. çeşit materyallerle desteklenmelidir. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. 9. Thorndike'ın etki kanunu. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir. Seviyeye uygunluk ilkesi. 4. Her öğrencinin öğrenme hızı. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. öğrenme. 7. a) 3. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. öğrenimin gerçekleşmesi. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. Ders. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. özümsemesine ve ayırt etmesine. 8. Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir.

film. özellikle ilkokul öğrencilerinde. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. en az emek ve enerji sarf edilerek. plân. sesini. yapay bir ortam olmamalı. oluşturulan sosyal ortam vs. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır. yetenek. bu mümkün olmuyorsa resmini. Bunun için de. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. Bu. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. 5. zekalarının. 2. 6. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. Yakın zamandan uzağa. Bu nedenle. harita. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. ilgi ve eğilimlerinin. 3. insan her zaman somut olarak gördüğü. 4. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka. hayata yakın. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. öğrenmenin düzeyini yükseltir. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. bazı olaylart fotoğraf. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir.s. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. bitkileri kurutulmuş olarak. algıladığı şeyleri. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. örneklerin verilmesinde. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. balıkları akvaryumda. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. Açıklık ilkesi Öğrenci. oradaki gerçeklikten uzak olmayan. 8. ders konusu ile ilgili hayvan. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan. gözle görüp. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. Sınıfta yapılan deneyler de. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. girişimci kişüer olarak istenmesi. öğrenciyi derse katmayan. bitki vs. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. modelini v. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli. ses kaydı vs. ve hattâ . öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. kuşları kafeste veya dondurulmuş. belki dersleri ve konuları gereği. grafiği. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. grafık. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir. Ders konuları. 7. Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. örneklerini sınıfa getirerek. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. gerçek hayata yakın olmalıdır.

öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. Aşağıdakilerden hangisi. "İlkokul çağındaki çocuk. . teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. 195. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir. Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama Öğrendiklerini başkalarına anlatma Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı B) C) D) E) D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197. varlıkları. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de." 196. duygu. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem. Aşağıdakilerden hangisi. okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. O. Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194. İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur.

Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201. Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204.sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır. Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır. . Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek. Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır. Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır.98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam .

Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan. Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212. ses vb. Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) B) C) D) E) Eğitim sosyolojisi Gelişim psikolojisi öğrenme psikolojisi Psikolojik antropoloji Sosyal psikoloji 211. Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213. örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. Öğretmenin bu davranışı.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler. görüntü. Aşağıdakilerden hangisi. bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir.

slayt vb. Radyo ve televizyon .C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film.

ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. 5. cinsiyet. Devam. karanlığa atılan bir taş gibidir. Eğitim. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. estetik tip v. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. TV-video. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip. ekonomik tip. slayt projeksiyon. öğrencinin olgun. 5. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. politik tip. yöntem seçiminde etkili olabilir. 3. mezun olduğu okul. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. nevin. Öğrenci. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. Bilgi edinmede Özgür olarak. havaya anlatılan bir ders. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir. Eğitimi 8. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. müzik. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır. 3. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. 7. hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. 2. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. 3. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. Resim. " Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. göre değişir. sınıf. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. laboratuar. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. Öğretimde verilmez. o yöntem kullanılmalıdır. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. her konuya.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. dindar tip. 2. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. için kolaydır. ışık. çeşitli kaynaklara başvurur. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir. Hattâ aletlerden başka bina. değişik yöntemleri olabilir. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. arasında ilişki kuramaz.Öğretmen. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. Iyi yetişmiş bir öğretmen. 9. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için. 6. motivasyonları. 4. 6. tepegöz. 4. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. cinsiyeti. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. kıdemi. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. Devam zorunluluğu vardır. Öğretmen Merkezti Öğretim 1. Eğer bunlar sağlanmazsa. bireyi geleceğe görür.s. Ayrıca öğretmenin yaşı. v. ne zaman 6.s. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. yetenek ve ilgileri. Bilgisayar. Meselâ. 2. Konu. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir. 5. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir.s. 4. . her öğrenci grubuna.

3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir. Beden dili. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. Uygun örnekler verilmelidir. 9. s Öğretmen merkezli olduğu için.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. 8.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır. 7. öğrenci konular arasında yapmasını bilir. Öğretmen ve idareciler için .Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. ses tonu etkili kullanılmalıdır. 214. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir. Süre iyi ayarlanmalıdır. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak. sentez s Konu. düzenli bir biçimde sunulabilir. Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar. öğretilmesi şeklinde uygulanır. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit. özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. 1. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1.3 . Çünkü. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır. konuların açıklanmasında. öğrencileri güdülemek. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer. ona göre eğitilmiştir. 2. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. A. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır. Anlatım yöntemi kısa zamanda. öğrenci daha çok pasif durumdadır.

s Dersin giriş bölümünde. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. konu üzerinde düşünme. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir. kısa sürede. 217. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22. kendini ifade etme. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. Grup44. 3. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir. 1. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. Büyük Grup Tartışması B. 3 2.2 Bu yöntemde soru sorma. Öğretmen. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak.102 2. nottutmaları önerilmelidir. soru sormak için hazırlık yapmaları. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. s Bir çok konuyu. örneğin Grup66'nın anlamı.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar. kalabalık sınıflara vermede etkilidir. dinleme. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. Tartışmayı bir lider yönetir.

Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi.3 218. bir süre verilir. 6. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. 3 7. Soru grubu soracağı sorulan. açıklamalar yapabilir. Lider bir açış konuşması yapar. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. Her bir konuşmacı 10-20 dk. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. içinde sunusunu yapar. izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar. Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Süre tamamlanınca. ortada lider olacak biçimde oturur. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. Lider. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir. Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir. Panelden farkı. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Grup. Gruptan bir kişi lider olur. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir.4 4. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. Konuşmacılara sıra ile söz verir. Lider zaman zaman ilave sorular sorup. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. Başkan . öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. 5. Bir başkan sıra. cevap grubu da bunlar cevaplar. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Ancak küçük notlar alabilirler. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır. lidere verilip. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır. Sonra grup ikiye bölünür. Bu gruplardan biri soru. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar.

sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir. Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. bir problemin çözümünde. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir. Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. iki panel grubu vardır. -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. gazetelerden. s Bilişsel alanın uygulama. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur. Bazen de panelden sonra yapılır. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. Bir tartışma ortamı oluşturulur. 2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. S öğrencilere karşılıklı konuşma.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi. eleştirisel düşünme.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek.2 9. 10.3 öğrenci merkezlidir. Problem çözme. ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. olması. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. Analiz etme gücü kazandırır. senaryo biçimindeki filmler. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. . D. anlayış. Problem çözme becerisi kazandırır. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar. anılardan. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. ön hazırlık çok önemlidir.2 C. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır. analiz. Birinci grup uzman kişiler. olası olaylar yazılabilir. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar. Toplantıya katılanlar. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır. bilimsel yöntem. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir. karar verme. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da. Problem çözme. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) B) C) D) E) örnek olay yöntemi Gösteri yöntemi Proje yöntemi Soru-Yanıt yöntemi Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır. Bu yöntem. soru sormaya. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır.

Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. 220. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. Araç-gereç yapımı. S Konular derinlemesine öğrenilir. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. problem çözme. sorgulama.öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. E. sorgulama. D. çalışma. sorumluluk. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. bilgiyi yeniden düzenleme. üst düzey düşünme. s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. s Araştırma. paylaşma gibi özellikler gelişir. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma . Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. 6. 4. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. 222. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır. s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. öğrenme. yaratıcılık. s Öğrenciyi hayata hazırlar. B. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. 3. irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. estetik nitelikli projeler olabilir. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. 1. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. Aşağıdakilerden hangisi. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. 2. C.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. yaratıcılık. 5.

soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. analiz. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde yürütülür E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi II. özendirme gücü açısından en zavıftır? A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba bırakması B) Sunuşta. B. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar öğrenme süreci de önemlidir. nelerden yararlanabileceğine ilişkin ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması 224. C. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı 225. öğrenilecek bilginin belli olduğu. Uygulama. sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. pano vb. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama s s s . Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma 226. drama. ve 226. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır.106 öğretim Ilke ve Yöntemleri 223. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş. E. seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak sorumluluklarmı yerine getirirler III. D. bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6 225. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur F. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. Gruplara. 6 Özellikleri IV. gazete. I. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak. S öğrenci merkezlidir s Yaparak yaşayarak öğrenmeyi esas alır s kazandırır s Bağımsız çalışma alışkanlığı öğrenci kendi hızında ilerler S öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir.

Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde A. 229.öğretim İlke ve Yöntemleri 107 tekniklerini BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • • 227. hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir. doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz.1 GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri ■/ aşağıdaki SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev gibi D) öğrencilere E) Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği kazandırmada öğrencilerin yükseltmede s s • • Mikro öğretim Eğitsel oyunlar 228. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI 1. Aşağıda verilen durumların hangisinde. karar vermek. beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer B) Sıra C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse . Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek. eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır. Fikirler ile ilgili yorum. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ Başlıca öğretim sınıflandırılabilir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. D) öğrencilere bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini kazandırmada E) Öğrencilerin yükseltmede s Süre sınırlaması vardır. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir. Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir.

Amacr. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla. sentez. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir. . 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. fen. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır. sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim 3. Gösterip yaptırma Bir işlemin. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak C) Psiko-motor becerileri kazandırmak D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25) A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim 231. Bilişsel alanın uygulama basamağının. daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak. Amaç beceri geliştirmektir. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap özellikle spor. bırakılması değerlendirilmenin D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin sonraya E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. 233.108 öğretim İlke ve Yöntemleri 230. Bu teknik. görüşlerin düzenlenmesi 232. bir deneyin nasıl yapıldığını. bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. Daha çok psiko-motor davranışların. 2. biraz beklenmeli. Analiz. değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) B) C) D) E) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma Olgu ve olayları açıklama Kavram geliştirme Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma işbirliği ve paylaşımı artırma C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi. karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır.

Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. Örnek. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik. Bunlar.İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel. fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler. durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Öğretim süreçlerinde. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi". yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Dramanın genel olarak iki türü vardır. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. gibi sözlerle pekiştirilmeli.Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu. bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada. Drama Doğaçlama. yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. insan ilişkileri. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. bir olayı. ilişkisel-birleştirici sorular. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. "güzel". Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması. mekan. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada. Rol Oynama Rol yapma tekniği. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini 235. yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması 236. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı. arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Genişletme. doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi C) öğrenciye. onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi B) Öğrencinin. Öğrenciler duygularını. Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir.inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız 237.öğretim llke ve Yöntemleri 109 öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. bir fikir. 5. Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir. davranışlarım. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması 4. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak.Problem çözme ile araştırma. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. Giyim. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma . İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur.

Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. oyuncular tarafından paylaşılmış. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. 6. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. teyp vb.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7.-. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. 3 Kendilerini geliştirirler. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. Teknik. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. hikayeleri sahneleme.110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir. provası yapılmıştır. Kuklalar. 6 239.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir. bir tekniktir. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve . Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. Her öğrenci konusunu sunar. kadavra üzerinde ameliyat vb. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı. Oynanacak oyun ya da hikaye. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. Bunlar arasında serbest oyunlar. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir. bilişsel. Rol oynamada birey. Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. araç gereç gerektirmez. kayda alınır.3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir.3 Dramanın. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. sunu video. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. analizci 8. resimlerle hikaye sahneleme. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek. Uçak eğitimi. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. Dersler kısa tutulur. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. 238. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır.

olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. hareketli. sınıf) olayları. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2. ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. tanımak amacıyla yapılır.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. renkli. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. tarzı önemlidir. kitap. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. sınıf sergileri. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir. Bilgisayar Destekli Öğretim 241. Gözlem Bir nesneyi. bulmacalar buna örnektir. 9. şiir. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir.6 B. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir. Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. 6 C. 2. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur.2 Gezi iyi planianmalıdır. Eksikleri tamamlamak. nesneleri. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. öğrenme stili. fuarlar. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. öğrencilere ilk elden 4. bilmeceler. resim. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. üretkenlikleri. s öğrenciler için. 6 . animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir. Özellikleri. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. öğretmene yardımcı olan. Belirli bir nesne. 2 Kart oyunları. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. Sergi öğrencilerin. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1. Hazırlanan ürünler. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır.

3. Örnek Çözümlü KPSS. Ankara: Anı Yayıncılık. 2001 Demirel. 4. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. V. sağlamak.2 5. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. Elazığ: Üniversite Kitabevi. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Ankara: Pegem Yayınları. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. 243. M. s Ödev. Şeref. 2004 Sönmez. 2004 Taşpınar.2 242. 5. Ankara. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) B) C) D) E) Eğitsel değer taşımasına Uzun zaman almamasına Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına Bilgi toplamayı gerektirmesine Bireysel olarak yapılabilmesine . Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. 2003 Tan. 6. Hasan Can. E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. 2. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir. özcan. Bir öğretmen ödev verirken. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. s ödev. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak. Yargı Yayınevi.

ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4. tarafından planlanır. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir. yaşam boyu devam eder. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. yerlerde oluşur işyerinde. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. bu davranışların nasıl kazandırılacağının. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir. çok boyutludur. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur. gelişigüzeldir. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli. elde bulunan imkanları düzenlemektir.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir. düzenli. Bireysel.(1) Eğitim her yerde. okulda. kuşkusuz. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3. okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. Eğitimin başlangıcı. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu. arkadaş grubu içinde. Planlı. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir. kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz. Bireyi geliştirici (Bireylere iş. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. Eğitim süreci. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir. yaşantılarla kazanılır.1 . I. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. onları gözleyip taklit ederek öğrenir. Öğrenen. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. uğraş verir.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç.Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar.(1) 5. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür.9 6. Bu anlamda birey.

Gerçekçiler. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir. Eğitim. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır. Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. Hedef 2. Felsefe. Içerik 3. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır.(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. Gerçeklerle ilgili olarak.9 7 244. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan. söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır. Felsefe. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir. bir yargının doğruluğu. içerikleri. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur. maddenin varlığına olan inanç temeldir. görüşleri. iyi. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir.<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar.(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür. 1. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar. içerik. Bir başka deyişle. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır.(2) 2. kim olduğumuzu. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır.(3) 1. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. bir okul için düşünce tarzını. Bu tanımda. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin . Bir savın ya da inancın doğruluğu. Bu program öğretim programını içine almakta.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. Bu dört Öğe. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır. Gerek bireyi. öğrenme-öğretme süreci 4.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir.

idealizm ve realizmden. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır. II. insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe. Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum. Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. Bir fikrin. W. bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır. 19.grup etkileşimi. I. Daimicilik 2. birey. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. bir düşüncenin. Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar. Yararcılık. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur. Esasicilik 3. Esasicilik) 245. bilgi düzeyi. esasicilik. Her bir öğrencinin. Daimicilik-realizmden. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. Eğitim. (Daimicilik. Varoluşçu öğretmen. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır. 1. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. Bu nedenle. ona hazırlıktır. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. Bu nedenle. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. 1. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık.(Yeniden kurmacılık) . Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. İlerlemecilik 4. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. eğitim süreci. yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. 4. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. Yararcılığın özü. James'e göre yararcılık.

sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. John Devvey. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. Program tasarımı. eğitimin özü topluma uyum. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak. Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı.3 Bunlar. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya. • Konu Tasarımı: Aklın. Konu. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler. Burada amaç.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. Fark. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir. 1. •/ Eğitim sürecinin özünü. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. politika. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. Bu akımın önemli özelliği. tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir. antropoloji. • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. Bu görüşe göre eğitim. Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır. Isaac Bergson ve T. Pragmatik felsefe. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. 3. bu öğelerin düzenlenişi. 5 1. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar. dış dünyaya uyum değil. ekonomi. Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. insanı farkh kılan bir. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur. Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir. . PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. 4.

E. En yaygın olan program modelleri. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. Sistem yaklaşımı modeli 6. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. Bu tasanın. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. ihtiyaçları. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. 1. Tyler modeli 3. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir.Program Geliştirme 117 konuların 3. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar. istenilen davranışlara dönüşebilir. öğrenci sisteme girmeden önce yapılır. F. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. Süreç yaklaşımı modeli 5. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. Konular. 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. A. B. Eğitim programı. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini. uygulama alanında vermelidir. öğrenmesi için yeterli görülmektedir. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. Demirel modeli 1. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. 2. Taba modeli 2. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. Taba. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. 3. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. G. C. Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. 1. Yenilikçi durumsal model 7. D. MEB modeli 8. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. Program tasarımı ile eğitimcilerin. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. Tyler modeli 4. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . Tasarımlar. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. Sadece etkin. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. Model aşağıdaki basamakları içerir. politik. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. 2. bu yaklaşımın ana düşüncesidir.

Birey. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. C. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. D. Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. uzak. Hedefler C. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. B. öğrenme-öğretme programı desenleme. Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D. genel uygulama. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. A. Alan testinden sonra düzeltme. Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır. toplum. Program Geliştirmenin Planlanması . çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. Genel Amaçlar B. uygulama D. Bunlar. Ana konu başlıkları D.1 A. B. A. öğretim stratejileri. Dönüte özellikle yer verilmiştir. sonucun değerlendirilmesi. hizmet içi eğitim. Içerik Bağlam C. Alan testi. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. komisyonların oluşturulması. öğrenme Durumlan D. ünite planları. ihtiyaçların belirlenmesi B. A. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi. ders kitapları. F. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. Komisyon üyelerinin seçimi B. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. genel değerlendirme F. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. öğrenme ortamının desenlenmesi C. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. Çerçeve-amaç-süreç. C. Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. konu alanı programın kaynağını oluşturur.1 A. genel değerlendirmeden sonra tekrar 8.118 Program Geliştirme 2. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir. Model dört aşamadan oluşmaktadır. Değerlendirme 7. 3 5. E. özel. öğretim materyalleri E. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir. genel. 1 A. taksonomik sınıflama Içerik seçimi. Durum Çözümlemesi B. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. uygun ders planlarının yazılması. 2 A. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. Amaçlar C. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. Toplum. Konu Alanı kaynaklık eder. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi.

> Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. Hedefyazma 5. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir. 1. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır. bilinenden bilinmeyene. değerlendirilmesi. öğretim hizmetleri. . Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. D.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II. piramitsel programlama. araç-gereç 7.6 5.6 3. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri. Bunlar. GRUP: Program çalışma grubu III. yöntem-teknikler. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar. süre. zaman. modüler programlama. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4. Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. Bunlar. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. C. Eğitim durumlan hazırlama 7. Doğrusal programlama. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. Sınama Durumları a. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta.3 I. yakın ders alanlarından^ ^" c. basitten karmaşığa. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir. sarmal programlama. Sınama durumları 1. proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. Ihtiyaç saptama 4. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. Program geliştirme çalışma planı 3. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur. Içerik analizi yapma 6. A. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. uygulanması. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir. Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. çekirdek programlama.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6. izleme Testi Yada Performans Testi b.

Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250. 3 1. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma . Program Geliştirme 249. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır. ama. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) D) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi içeriğin organize edilmesi 247. Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar.3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. 2. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. Demokratik Yaklaşım İhtiyaç." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç.120 8. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246.

Program Geliştirme 121 3. 4. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. günde 3 defa dişlerini fırçalama. HEDEFLER I. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. iletişim becerilerine sahip olması. Sınama durumları (Değerlendirme) . Mevcut programı inceleme 251. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. Örneğin. uygulanacak öğretim stratejilerini. yöntem ve teknikleri. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. Bunlar.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. Meslek Analizi 5. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir. Literatür tarama b. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) B) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Bunlar. Bir nesnenin yokluğu. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. Gözlem 4. öğretimi yönlendirmek. iyi öğretmen. iyi vatandaş. etkinlikleri belirlenir. Eğitim durumları. Örneğin. I. Örneğin. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. Ölçme araçlan-Testler 6. Raporları değerlendirme c. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir. Kaynak tarama a. süre. • Eğitim Durumlannı Belirlemek. Progel-Dacum Tekniği 3. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) IV. iyi insan. ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri C) Analitik Yaklaşım D) Demokratik Yaklaşım E) Süreç Yaklaşımı 252. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. Hedef II. içerik III. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. B. öğretimin nasıl yapılacağını. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Delphi tekniği-Anket geliştirme 2. Görüşme-Grup toplantıları 7. • Öğretim Programının Etkisini Artırmak • Standartlaşmayı Sağlama • Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) B) C) D) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama • Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak.

Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde.veli B) Hedef .öğrenci . Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) B) C) D) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258. ekonomik.öğretme faaliyetleri . Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir. psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır. toplumsal. ilgi. Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) B) C) D) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256.değerlendirme D) Okul yönetimi -veli . 2. B) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir. Toplumsal gerçek: a.öğretmen -öğrenci E) Hedefler . Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır.eğitim durumları . C) Eğitim durumları. c.teknikler 4.yöntemler .122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır. içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır. Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında. 3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen . aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar B) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri C) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri D) Toplumun insan . tutum vb) Toplumun sosyal. aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) B) C) D) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin 257. felsefı. 253.sınama durumları C) içerik . gücü gereksinmeleri . 254. d. 1.içerik . D) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir.

E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .

Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. gücü. örneğin. Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir. Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi Hedef öğrenme ürününe dönüktür . "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz.Program Geliştirme 123 3. Beceri haline getirme o. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır. Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 Hedef öğretmenin ne yapacağını değil. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. becerisi. Kılavuz denetiminde yapma n. 4. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır. bulma. 3. Sevgi. nefret. Yaratma 259. Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. Analiz e. korku. Alma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme Kişilik haline getirme 3. Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) 2. Değerlendirme 2. . Sentez f.Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. Duyuşsal Alan gh. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. yeteneği. Bu alanda beceriler ön plandadır. davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. gösterme. Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. 1. Bilişsel alan a. jk. Uyarılma m. 7. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 2. 5. Örneğin. Bilgi b. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. ilgi. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. açıklama. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. Uygulama d. . Duyuşsal Alan. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. ilgililik. tartışma" gibi ibareler konulur. farkında olma. Kavrama c. işaret etme. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. söyleme. Bilişsel Alan. Ölçüt davanıklı hedefler yer. Duruma uydurma p. i. yazma. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir B) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır izlenebilir C) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar D) Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir 1. öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. 6.

Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. 11. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır. Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri önemli 1. 10.124 Program Geliştirme 261. C) Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır. D) öğretmen etkinliklerini içermelidir. 12. Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil. Genellik ve sınırlılık. 9. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir. 260. Öğrenci yaşantısına dönüklük. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma B) öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme C) Gözlenebilir ve ölçülebilir olma D) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. Örneğin. Açık-seçiklik. 8. 4. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan bir program öğesidir. Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. Hedefler binişik olmamalı. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. 3. 2. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. Konu alam ile ilişiklik. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. B) Çok boyutlu olmalıdır.

kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme.Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma. vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma. o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma . almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik. uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k.paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar . kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma. yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma./ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma. u y g u n nitelik.

örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra. Değer verme. Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi öğrendiklerini kullanabilme.Program Geliştirme 262. analiz. Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış. Uygulama. 264. Analiz. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118) IV. IV. yeni II. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. Değer verme. Kavrama. kavrama. I. Bilgi. Uygulama. uygulama. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114) 265. Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart). bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. Araba kullanmak için vücudunu hazır hale III. Beceri haline getirme Kavrama • llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek. Bilgi. Sentez • • D) Amiliz. • Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112) A) Kavrama. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen. Kılavuzla yapma . duygusal. sentez değerlendirme yada bilişsel. devrimsel) temele alınmaktadır. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek. I. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme getiriş A) öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma II. Bilgi. İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili • durumlarda III. ilköğretim okullarındaki. Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme. Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış yaşamındaki Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Kavrama. Örneğin. Sentez. Kavrama. Uygulama. Analiz. B) Değer verme. Uygulama E) Değerlendirme. C) Bilgi. Analiz. Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme B) Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme C) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme D) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. A) Anlatım yöntemi B) Gösterip yaptırma E) Deneme yanılma C) Problem çözme D) Soru-cevap Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme.

Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular. • öğrenci seviyesine uygun olmalı • Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı • Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır • Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır. • Güncel olmalıdır. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. 2. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı. Türkiye'de Okul öncesi. yabancı dil. • öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. Örnek. sosyal bilgiler. Türkçe. programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. Fizik. Beden Eğitimi dersi. gerektikçe tekrar edilebilir. ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur.Program Geliştirme 127 • Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz 266. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir. İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Program esnek değildir. • Somuttan soyuta. tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. • Basitten karmaşığa. fen bilgisi gibi. matematik gib. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. Öğrenci. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir. • Görsel içeriği bol olmalıdır • Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir • Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. • Yakından uzağa. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır • Bol uygulama. Bu tekrarlar. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Örnek. yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. Her modül kendi içinde doğrusal. ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. futbol. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. 4. . Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı II. • Anlamlı. Örnek. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Bu yaklaşıma göre içerik. voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama B) Olayı kendi ifadesiyle açıklama C) Olayın kitaptaki tanımını söyleme D) Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme E) Olayı resmederek ifade etme düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. örnek ve çalışmalara yer vermelidir. atlamalar. Koşmalar. 3. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla. içerik. • Program hedefleriyle tutarlı. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. • Bilinenden bilinmeyene. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. • Genelden özele. hayat bilgisi. • Gerçekçi.

Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak özetleme B) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi C) öğretim planlarına temel oluşturması D) Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi 270. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116) A) öğrencilerin seviyesine uygun mu? B) Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder mi? C) Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? D) içerik bilimsel açıdan geçerli mi? E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu? 271. Dikey boyuta içerik yazılır 3. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Ders içeriğini belirleme. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı yer verilmeli B) öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere C) D) E) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli . Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla. 1. 6. özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. Üst yatay bölüme yazılır 2. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) B) C) D) E) Piramitsel Yaklaşım Sarmal Yaklaşım Modüler Yaklaşım Doğrusal Yaklaşım Çekirdek Yaklaşım 267. 5. Öğretim hedeflerini belirleme. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir.128 Program Geliştirme Kimya. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) B) C) D) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene 269. konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. 268.

Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir. teknik. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. alıştırmalar ve uygulama C) Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi D) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. 3. öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. yöntem. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. Konuların zamanını ve süresini düzenler 274. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci. kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. strateji. belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır. işlenecek konularm.Program Geliştirme 129 272. 1. öğretmen. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması B) İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması C) İşbirliği içinde çalışılması D) Materyallerin daha ekonomik kullanılması E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması. uygulamanın tutarlılığını sağlar. Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. A. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. içerik vb. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. Yıllık. . ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) B) C) D) E) Piramitsel Doğrusal Sarmal Modüler Çekirdek Bunlar. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81) belirlenmelidir. araç-gereç belirlenmesini sağlar. ÖĞRETME YAŞANTILARI 273. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması sorularını içermesi B) Hazırlık çalışmaları. araç-gereç. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır. 2. Öğretim durumlarında öğrenci. yöntem. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde.öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu • • • • • Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. A) öğrenci düzeyine uygun soyutlukta. Öğrenme.

s Soru-cevap. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. Uygulama—proje tabanlı öğretim 4. Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. Ünite planı 2. Öğretimde yararlanılan. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji.130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. s Konular ve alt bölümler. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç. Yıllık plan 3. yöntem-teknik. S Derse araç-gereçle girmek. gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz.2000). ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. 1. s Değerlendirme . Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. Sunuş yoluyla öğretim 2. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 3. tartışma. s özet ve tekrar. Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 5. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. grafik kullanmak. s Bir sonraki konunun açıklanması. s Yaşamla ilişkisi. bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. S Şekil. S Gelecekte ne işe yarayacak. ses tonu. s örnekler. s Araç-gereç kullanımı. S Hedeften haberdar etme. S Beden dili. araç-gereçler •/ Deney. Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. V Günlük yaşamdan örnek. Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. resim. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 • • • • • • • • öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş.

milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı A) öğrencilere. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) Okul. çevre B) öğretmen. Öğretim planları (yıllık plan. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) B) C) D) E) Öğrenciler Veliler Içerik Değerlendirme öğretmen 278. öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279. öğrenci. Hayat bilgisi dersinde. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme B) C) Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi D) öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri E) Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu D) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. ders kitabı C) öğretmen. aile. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) Öğrencilerin ilgileri B) Öğretim yöntem ve teknikleri C) Okul yönetiminin istekleri D) Öğretim programının amaçları E) Öğretim araç gereçleri 282. Aşağıdakilerden hangisi. öğretmenler. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek C) Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek D) Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 280. öğretim program. veli 278. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) B) C) D) E) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri Giriş bölümü Gözden geçirme 281. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) B) C) D) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. öğrenci E) Yönetici. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme pekiştirme tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi B) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını C) öğrencileri. öğrenci. veli D) Öğretim hizmeti. ünite planı.Program Geliştirme 131 276. öğretmen. net ve anlaşılır olması .

Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. Derse ilgi III. ihtiyaç ve beklentileri C) Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı D) öğretim aracının temel özellikleri E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 287. Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek düzenli olarak uyarak B) Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana C) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç.132 Program Geliştirme 283. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek D) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin 285. Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme karşılama B) öğrencilerin ilgi. II ve III II. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme B) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma C) Ders saatlerine göre davranma D) Öğrenci özelliklerine göre hareket etme E) Farklı ders kitaplarını birleştirme A) B) C) D) E) I. Derse karşı tutum II. I. III ve I II. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) B) C) D) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288. Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken davranışlar B) Öğrencilerin ilgi. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama 284. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) B) C) D) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri E) 289. ihtiyaç ve beklentilerini C) D) E) öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. i ve III II. l lv el . III ve I III.

yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi.Program Geliştirme 133 290. 2. bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa. Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. Bu modelde.Proje tabanlı öğretim Analiz .Araştırma yoluyla öğretim Sentez . öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar.Sunuş yoluyla öğretim 292. 2. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem.Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme".Bilgisayar destekli öğretim Uygulama . teknik ve stratejileri incelenecektir. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması. öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir. öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B. aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) B) C) D) E) Bilgi . öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama B) Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma C) Hedefle ilgili davranışı kazandırma D) Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma . Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak B) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak C) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek D) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1. Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde. kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir. 3. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". 1. 291. Aşağıdakilerden hangisi. öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım". Bu bağlamda. öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması.

ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) b) c) öğrenci nitelikleri. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. öğretim hizmetinin niteliği. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. Kodlama. 293. okula karşı tutum. tutum. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. ilgi. 4. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. sürdürülmesi. tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) B) C) D) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. Üçüncü aşamada. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. güdülenmişlik. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. nefret vb. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi.134 Program Geliştirme temeline dayanır. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) B) C) D) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları 5. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme. Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. öğretim hizmetinin niteliği. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir. öğrenci nitelikleri. Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. . Aşağıdakilerden hangisi ilgi.

Gagne. özellikler. ev aletlerini kullanma. Şartlı refleks. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. farklı trafik ışıkları. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. Öğrenme işarete verilen tepkidir. Buna. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. Öğrenci. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. Yazı yazma basketbol oynamak. örneğin araba kullanmak. araba kullanma. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. anlatan kişiye. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. . örneğin soğuk. Ausebel tarafından geliştirilmiştir. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. Operant koşullanma Basit zincirleme. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır. kavramlar. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine. farklı tepkiler Kavram öğrenme. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. çözüm geliştirme yolları vs. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır.14 sayısını buldurur. nesnelere karşı vaziyet alış. hatırlarken. korkular. farklı öğretim tipleri gerektirir. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. 7. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. ada. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır. Problem çözme. 6. Bu sure öğrenme için harcanan süredir. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. Uyaran-davramm arasında bağ kurma. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. kişilere. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. 2. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. içerik. Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir.Yazın hava ısınır. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. 7. 4. Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. Örneğin İnsanın yavruları olur. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek. anlamaya mı çalışıyor. fonksiyonlar vs. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir. yeni bilginin.İşaret öğrenme. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. sıcak. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken. Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. 8. Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. Sözel bilgiler İsimler. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. Bu öğrenme modelinde. örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. Öğrenilecek konuya. bazıları için ise çok uzun olabilir. motor beceriler ve tutumlar. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. insan sınıflama yapabilme İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme SÖzel bağ kurma. şiir ezberleme Ayırt etmeyi öğrenme. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. kavanoz kapağı getihlir. öğrenme için gerekli süre denir. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. bilişsel stratejiler. 5. bisiklete binme. zihinsel beceriler.

engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi. yukarıdaki durumun aksine.Bulus Yoluyla öğrenme .136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi. aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir. sözel. öğretim materyallerinin niteliğine. Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. öğrenciler arasında daha. öğrenme süreci. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır B) Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir C) Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır D) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır E) öğrenme olgunlaşmanın.Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme B) Tam öğrenme . niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa. öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır. öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir. güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. öğretimin niteliği.tam öğrenmede önemli rol oynar. sıkıntı. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra.işbirliğine Dayalı öğrenme öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme 8. Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme C) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme . Öğrenme için gerekli olan süre. III. öğrencinin. bellek ve özel yeteneğine. Bu nedenle. öğrencilerin küçük gruplar Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme . Öğrencilerin öğretim ortamına istekle.Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. Carroll'a göre. kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. 295. Ancak öğrenciler. tam öğrenme gerçekleşemez. giriş davranışları. Bunlar: öğretme hedefleri. öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir. Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur. D) Tam Öğrenme . öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır.Araştırma incelemeye Dayalı E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296. öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi. öğrencilerin bireysel özellikleridir. II. çalışma koşullarındaki zorluk. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına. öğretme yolları ve değerlendirmedir. . Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması.

Yaşantı. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 3. 9. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. duyuşsal. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 2. Ömeğin. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. 7. PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME Sınama durumları. öğrenene Görelik. 6. Hedefler 2. doğaçlama. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. 8. İçerik 3. F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama 5. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) Temele alınan ölçüt uygun mu? B) Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir mi? C) Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür mi? D) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? C. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir. Ekonomiklik. 4. 10. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir . Belirtke tablosu hazırlanmalıdır Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir.1 1. 2.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel. 3. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1. Eğitim durumu. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. 3. Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir. Programın değerlendirilmesi. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) B) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında C) İhtiyaç analizinde D) Hedeflerin belirlenmesinde E) Içeriğin belirlenmesinde 298. ÖĞRETME MODELLERİ 1. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. Öğretimin niteliği 4. Hedefe Görelik. 2. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. grup projeleri verilmeli. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır. 1. Drama.

. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. Uygulama planının yapılması 2. uygulama ve yeniden düzenlemedir. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 5. yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. Betimleme. sınıflama.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 4. bilgilerin analizi. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. Süreç değerlendirmesi. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır.1 1. Tasarım. Program geliştirme modeline dayanır. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. Girdi. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. farkhlığı belirlemedir.1 1. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. yapılaştırma. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. c. uygulama süreci test edilmeli. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. f. Ürün değerlendirmesi. ÜÇ temel boyutu vardır. davranış olarak ifade etme. Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. edimle standardı karşılaştırma. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. 2. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. a. öğretmenler. d. ölçme araçları geliştirilmeli. 3. b. 299. g. e. veri toplama. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir. Deneme okulunun belirlenmesi 3. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. Programın uygulanması 6. Uygulamanın değeriendirilmesi 7. süreçler. oluşturma. yorumlama ve değerlendirmedir. (geribildirim) mekanizmasıdır. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. Programın hedefler. 5. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. planlama. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) Sürekli ve dirik olduğu B) Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu C) Nesnel ve bilimset olduğu D) Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı 6. Hedefleri belirleme. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. program standartları ve edinimini belirleme.

Anı Yayıncılık. Örnek Çözümlü KPSS. Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi B) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi C) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması D) Programın uygulamasının planlanması E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi yayıncılık 2004 4 Şener. Öğretmen El Kitabı. Yargı Yayınevi. I. Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et V. III. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek III. Pegem A 302. I. Emine. Fidan. Ankara. IV. Taşpınar. V. Pegem Yayınları. II. Ankara. III.Veysel. IV. V! E) V. Veysel. Eğitimde Program Geliştirme. 2004 . Mehmet. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. Özcan. Ankara. I. Hasan Can. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 Demirel. Okulda Öğrenme ve Öğretme. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. 1994 8 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. I. V. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie durumlan sapla 300. N. Ankara. II. İstanbul: Alkım Yayınevi. Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. Tezi Sönmez. IV. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) B) C) D) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) III. Programın hedefierini belirle IV. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. VI D) II. II. 1999 5 6 Oktaylar. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. 2004 7 Sönmez. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) B) C) D) E) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? Hedef ifadeleri yeterince açık mı? Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla VI. Şeref.

10 4 ______Program Geliştirme .

Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür.Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. I. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. teknik. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir.Bağıl ölçüt Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. zaman.Niteliğin gözlenebilmesi. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Ölçme türleri: 1. örnek. yöntem. Örnek. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir. 2. Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. gruba göre değişen kritere denir. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. ölçme kuralının ölçme için. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. 1. Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. Ölçme araçları iki grupta incelenir. örnek. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. Ölçmenin üç aşaması vardır 1. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür.ölçülecek bir niteliğin olması. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları • Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler • Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir • Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir • Programın etkililiği hakkında bilgi verir • Öğrenciyi motive eder • öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur • Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir.Standart olanlar: (m. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır.Mutlak ölçüt 2. soruya tam olarak . Örnek. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir. ölçme sonucudur. kg. 3. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir. Burada 60 puan ölçümdür. araç-gereç.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. Dolaylı ölçme. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir. Bunlar. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip. 1.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. normdur. standarttır. yetenek testleri vb.

Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir. kabul edilmesi. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. bir başka deyişle kararın isabet derecesi.142 ölçme ve Değerlendirme 2. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır.Standart olmayanlar: (adım. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. kilo. herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır. Örneğin. Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. lira. öğrenci sayısı. ll. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir. 1. Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır. kilovat. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir. ölçme hatası = Gerçek değer . Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder. saat gibi. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. yaygın olmasıdır. aynı kişi üzerinde. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. . Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. 3. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. metre gibi. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. Gerçek durumlarda. Burada doğallık yoktur.Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği. Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. saat. Doğa bilimlerindeki uzunluk. Gerçek uzunluğu 105. ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır.40 cm hata karışmıştır.ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır. beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır. Ömek. Örneğin. aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir.Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder. 2. m. karış. yani hata sımrı belirlenebilmektedir. Her bir öğrenci bir birimdir.Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir.

1. Termometre için de aynı şey geçerlidir. Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir. Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma. Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır.Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. Örnek.Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. IV.ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. Ölçmede sıfır noktası 1.Ölçme kuralı .Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir. Masanın uzunluğu. Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder. sağlık. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. 2. ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. Sonuç. V. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur. Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. tesadüfi hata ortaya çıkar. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. Bu durumda araç 1 cm kısadır. 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış. yorum yapılmasıdır. (özelliği tam olarak belirleyememe. Bu mümkün değildir. ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 3. o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır.Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. . ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir. odanın sıcaklığı.Ölçüt . örnek. Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. öğrenim. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar. Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 2. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. Hata miktarı her ölçmede aynıdır. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır.Mutlak değerlendirme 2.Ölçüm . Özellik . Ölçmede Hata türleri 1. eşyanın ağırlığı. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz.

1. Buna göre 1. ve 2. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1. ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir.2 mm 120.2 cm. Güvenirlik. Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır. Öğrenci 120. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir. Öğrenci 12.3 cm 12. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. boyu uzun olanlar. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır.2 mm 1. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır. Örnek. 4.ÖğrenciIeri boy sırasına. 2. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim.3 mm 120.2 mm 120.144 1. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. Onun ölçmelerinde de hata vardır.0 cm 12. örneğin. Öğrenci 12. Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. Tutarlılık. 2. ölçmelerin 4. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. 3. Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir. Daha hassas bir ölçüm yapan 3. 1.1 cm 12. Geçerlik 3. Fakat hataları aynı değildir. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. ve 2. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir. Örnek: kız. ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların doğruluğu ve yerindeliği. kararın dayandığı ölçümlerin . Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir. Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. erkek. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. Örnek.6 cm 3.1 mm 120. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. 3.1 cm 12. aldıkları nota göre. 1. Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik. takvim.5 cm 12. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. zeka testleri. 3. boyu kısa olanlar.2 cm 12.2 cm 2. termometre. Duyarlık. hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır. sınavlar. öğrencinin ortalaması 12. 3. 2. öğrencinin ortalaması 12. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir. Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir.3 cm' dir. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler Ölçme ve Değerlendirme Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz.2 cm 12. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır. 2.3 cm 12.

isteksizliği. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi.ölçme ve Değerlendirme 145 geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. yazıların okunamaması. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. Isı. Açık seçik.1. . 1. ışık. ölçme aracından kaynaklanan hatalar. bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz. Ölçmecinin yanlı davranması. Sevdiği öğrencilere fazla puan. yorgun ya da hasta olması. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 4. IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 2.81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı .Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. Sınavların uygulama ortamları. İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. Bunu bir örnekle açıklarsak. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi 3. Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir.Test-tekrar test yöntemi 2. İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. ölçüme (X). 3. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. öğrencilerin yaptıkları hatalar. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir. ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır.00 ile + 1. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır. Tutariılık. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. ilgisizüği. ölçüme (Y) diyelim. anlaşılır sorular olmaması. IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur.81 olduğunu görürüz. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır.Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1. 1. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. 5.. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir. öğrencidir. Yukarıdaki ölçmelerin (0. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. • iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği • Çoğu durumda bu mümkün değildir. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz. 2. puanlama yaparken dikkatsiz olması. Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur.00 arasında değişir. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. gürültü vb. N X Y 1. Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3.

buna karşın testin güvenirliğini azaltır. ve niteliği bakımından denk olmalıdır. Seçmeli testlerde uygulanır. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer. Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin . Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. 3. Tarih. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması. 7. 2. Fizik. Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa.146 ölçme ve Değerlendirme 2. Iki testin maddelerinin kapsamı. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir. Bu dağılımın ortalaması. 3. 6. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. 71. Formülü ise şöyledir. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. 8. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır. öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. 5. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. 4. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması. Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan. sözel gibi) düşük çıkabilir. Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer.

Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir. Yordama geçerliği 3. 10. sözlü sınavlar. • • GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir. Bir anlamda testin uygunluğudur. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. tutum. Bir araç veya yöntem. o t est o programı n hedef davranışlarını yeterince temsil edebilmeli. Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır.) hedef davranışlar denir. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. A. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği. Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Örn. O halde bir Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir. . B. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir.ölçme ve Değerlendirme 147 9. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği. duyuşsal davranışlar vb. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. Bir testin kapsam geçerliği. onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. Görünüş geçerliği 1. Geçerlik. beceri. Yapı geçerliği 4. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. 11. Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. Kapsam geçerliği 2. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. Söz konusu davranışlara (bilgi. onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur. ölçebiliyorsa. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. (Turgut. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. 1. test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı rlanmı şsa. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir.

Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. Puanlar elimizde hazır durumdadır. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. Örneğin. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir. 1. kapağında "Fizik testi" yazılı olan . öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. 2. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır. ÖYS sınavları. uygulanan testlerden elde edilen puanlar. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir. Birtahmin işidir. Ölçüt (Yordama. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. 2. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir. sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. güvensizlik. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. dışa dönüklük. aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil. Söz konusu puanlar 3. o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. Örneğin. önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak. 1. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. içe dönüklük. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır. 2. Bir testin görünüş geçerliği. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş.148 Ölçme ve Değerlendirme Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol. 4. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir.

baskı mükemmelliği. 8. Aynı sınavların her yıl kullanılması. öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır. 1. başka özellikleri ölçmemelidir. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır. uygulama süresi. Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı. seçme yapma. yazılı yoklamada daha kısadır. puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır. 7. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır. Hazırlama süresi. 2. etkili bir sınav planı geçerliği artırır. Hatada geçerli ölçü olamaz. ölçmeden istediği beceriler. testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği. 6. maliyet ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır. Testlerde cevap kağıdının ayrı olması. 3. cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi. Testlerde bu süre daha uzun. Testlerde sayfa düzeni. öğrenciye. sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma. 7. Bir yöntemin kullanılışlığı. o araç kullanışlıdır. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı. Uygulama kolaylıkları. Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse. o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru. Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder.Ölçme ve Değerlendirme 149 bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. Uygulama süresi. yoklama. Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. 5. öğretmene. ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir. gürültü. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez. iyi düzenlenmesi. verdiği puanın önemine oranla. derslerde sınav sorularının çözülmesi. sözlü yoklama. kopya. onun güvenirliğidir. 2. Ekonomi. 2. Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri. Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı. öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması. hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür. kullanışlığı da o oranda sınırlanır. tanıma ve yerleştirmeye yönelik. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru. Puanları yorumlama kolaylıkları. soruları sınavdan önce açıklama. Sınavın amacının belirlenmesi. 1. Hedeflere uygun soru hazırlamak. Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse. yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur. 3. yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. 5. Puanlama kolaylıkları. Örneğin. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. 4. 4. Cevapların Nitelikleri. Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart. 1. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır. 8. beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır. Bir araç yorumlamaya yardımcı. tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür. Ölçülecek Öğrencilerin davranışların belirlenmesi: hangi davranışlarının ölçüleceği . cevap kağıdmm düzeni. 6. yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır. uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar.

150

ölçme ve Değerlendirme

belirlenmelidir. Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir.

Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları, test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. 1. Test dışı teknikler;
1. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları, kontrol listeleri, dereceleme ölçekleri) Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi)

3. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu
seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri, öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı, bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar.

II.

4. Soru

5.

sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır; Sınav süresi, soru tipi, soruların güçlük derecesi, smavın amacı. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel, duyuşsal, psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır.

III. Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını
istemek 2. Testler, Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak

Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. A. Tipik davranış testleri a. Kişilik testleri b. İlgi ölçekleri c. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. Yetenek testleri i. Genel yetenek testleri ii. Özel yetenek testleri b. Başarı testleri i. Standart testler ii. Öğretmen yapımı testler

6. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme
düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. Sonuç (0.50) civarında olmalıdır. Güçlük düzeyi (0.00) ile (1.00) arasında değişir.

B.

7. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz
önüne alınmalıdır. Smavın amacı, soru sayısı, sınavın zorluk düzeyi, soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır.

8. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken
yazım hataları yapmamaya, eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır.

Testierin sınıflandırılması 1. Öğretmen
Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir.

9. Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: Her
sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi, puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir.

2. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından
standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Örnek; ÖSS, Anadolu Lisesi Sınavlar, dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir.

VII. VIII. IX. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ

3. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. Yazlı yokîama buna ömektir. Bu tür testlerin geçerliği, güvenirliği düşük testlerdir.

Ölçme ve Değerlendirme

151
XI. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır.

4. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup
seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir.

5. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç
doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz.

6. Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli
güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir.

Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil, bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar, bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. Okullarımızda hala uygulanmakta olan, bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin, bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek, iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen, ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini, öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir.

7. Objektif Testler: Puanlamasının, puanlayıcıya
göre değişmediği, puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. Örnek; Çoktan seçmeli ve D-Y testleri

8. Subjektîf Testler: Puanlamasının, puanlamacıya
göre değiştiği, puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. örnek; Sözlü yoklama, yazılı yoklama X. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI

1. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere
sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir, yapılandırılmış (standart) testler kullanılır, değerlendirme objektiftir. Bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. Sonuçağırlıklıdır.

2. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere
sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. Kötü, orta, iyi, çok iyi gibi. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. Değerlendirme subjektiftir. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez, değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. Süreç ağırlıklıdır.

3. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme
değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir.

Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği, öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir.

Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri
? Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak, öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek

?

?

152
?

ölçme ve Değerlendirme

öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini

sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.

?
? ? ?

Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır.

?

Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 2. 3. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur. Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır. Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir. Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur. yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını katabilir)

?

?

?

4.

KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. • öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. • Ürün (sonuçodaklıdır). • Ezber ve bellemeye dayalıdır. • Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. • Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. • Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. • Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur.

5. 6.

7.

XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri



• •


• •

Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar

8.

9.

10. Yazılı

11. Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli
zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla

Ölçme ve Değerlendirme

153

kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.

diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.

12. Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini
objektif yöntemlerle kestirmek zordur.

13. Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli
Olduğu Durumlar

14. Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar,
mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.

15. Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve testin
ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,

16. Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı
yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.

1. 2.

Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür. Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer. Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür. Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür. Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı

17. Sentez ve değerlendirme düzeyindeki daha
karmaşık ve isteniyorsa, önemti davranışlar ölçülmek

3. 4.

18. Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak
için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,

19. İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada
becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.

5.

20. Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen
Etmenler

21. Sorulabilecek

soru güvenirliği sınırlar.

sayısının

sınırlı

oluşu

22. Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan
sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.

Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Yazı lı yoklamalar bilgi yoklamak amacı yla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.

23. Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış
yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan

Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. Bunun terside olabilir. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile. Genel izlenimle puanlama 2. 1. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. Bu nedenle. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. Puanlayıcı. Sıralama 4. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. uygulama çok zaman alır. 4. Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. 3. 2. yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. SÖZLÜ SINAVLAR Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. 7. 1. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Cevaplar sözlü olarak verilir. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir . 4. ifade düzgünlüğünün vb. Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. Anahtar ile Puanlama 1. 2. lyi bir sınav planı yapılmahdır Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 5. Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler. Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Önce tüm birinci sorular. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. 5.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır. Sorular açık. Sınıflama 3. Cevap anahtarı kullanılmalıdır cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı. Bunlar. 4. 3. genellikle sözlü sorulur. net ve anlaşılır olmalıdır. 7. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. Sorular. Bunun nedeni. Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. 6. sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. 6. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. istenirse. 3. 5. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. Sözlü Sınavların Özellikleri 2. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür.

öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur... kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir. 1. A.. 1. Yazılı sınavlarda görüien kopya. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir.. Eksik cümle yapısına örnek. Puanlama objektifliği yüksektir. genişletilmesini. Cevaplar kısadır... C. Cevaplayıcı. Daha tam bir cevap almış olur. Ingilizce.. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın . 2. B. F. etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır... cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir. Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir. istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir.. Sözlü sınavda ayırtman. ? ? ? ? 4. Eksik cümle yapısında madde.. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir.... Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür...... soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür. Sözlü sınavlar. seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise... cevapları düşünüp bulmak ve yazmak zorundadır. 5. Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı.. ? ? ? Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından... Soru yapısına örnek.... D. bir sayı. Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler. 2. Sonuç olarak.ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Cevaplayıcının bir kelime. konuşma etkililiği vb. cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir. ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile...ile ilgilidir. Kısa olmakla birlikte her cevap. Bir ölçme aracının. nihayet. Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır...... Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir.. Puanlama işlemi nispeten kolaydır. Bu tür testlerle bilgi. Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması. Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır.. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner. Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler. yazılı yoklamalara yaklaşır. ? 3. Soru yapısından madde. Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar. bir cevabın açıklanmasını.. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır. E. sözlü ifade yeteneği. diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır. .. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur..

Her testte maddeler kullanışlı. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. Bir maddenin yanlışhğı. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. ? . örnek. ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. ? Bilgi. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. kavrama. 3. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. ? B u y ap ıdak i te st le r. cevapları kaydetme kolaylığı. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin bulunmasıyla. Yönergede. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı. ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır. (bunun nedeni geçerliğin. Anahtar. Madde. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. 4. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. 2. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. 1. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". cevaplamanın nasıl yapılacağı. Şans başarısı yüksektir. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. 2. köşegenlerinin çarpımına eşittir. Bu oran % 50 'dir. Puanlaması kolay ve objektiftir 3. 3. kolaylığı. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. cevaplama süresi. Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 2. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur. uygulama. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. Bu düzenlemede.156 Testin Düzenlenmesi Ölçme ve Değerlendirme Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. bir doğruyu götürür) Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. verilmelidir. güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır. 1.

c) Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur. maddelerinin ifadesi 2. smıflar için 4 seçenek. Kökü eksik cümle olan maddeler. smıflar için 3 seçenek. Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. Madde kökü 5. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. Seçenekler 6. Hazırlanması uzun zaman alır. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. Doğru cevabı gizli maddeler. Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. "Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" • Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. İlköğretim 1. Sol tarafta ifadeler. 6. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir. EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır. Böylece doğru cevaba. Madde Takımı: Bir paragraf. Test formu 2. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir. bir şekil. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri 3. Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır. yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. Madde takımı 3. Öğrenci. Ortak seçenekü maddeler.7. • • b) Anahtarlanmış.8. Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir. Test maddesi 4. d) e) 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) b) c) Kökü soru kipinde olan maddeler. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. 5. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler. sağ tarafta cevaplar bulunur. daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır.3.6. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası doğru cevap olarak verilen ifadelerdir. Anahtarlanmış. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır. puanlaması az zaman alır. cevabı en doğru olan maddeler. tablo. Çeldiriciler 7. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. 5. yazıldığı zaman aldığı şekildir. .4. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) b) Ortak köklü maddeler. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür. 4. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. 1.2. Hazırlanması ve test uzmanlık gerektirir.ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. Şans başarısı vardır. cevapları birden fazla olan maddeler. Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. Bileşik cevap gerektiren maddeler.

Zayıf maddeler çıkartılır. 7. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. Süre. Gerekli düzeltmeier yapılır. Çok sayıda soru yer alır. cevaplar kısa olmalıdır. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . Deneme uygulaması. b. Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir. yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. Maddelerin (soruların) (redaksiyon). Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. 2. güçlüğü). öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. Seçenekler. gözden geçirilmesi 3. 4. değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. 8. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. Model testin (deneme formunun) hazırlanması. c. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. ama özellikteki gruba uygulanır. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1.158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. Belirtke tablosunun hazırlanması Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. 6. 5. Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. madde analizi ve madde seçimi. Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. Testin amacının belirlenmesi Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. Teste son şeklinin verilmesi İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür.

Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) B) C) D) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: 309. kullanılan soru tipine göre değişir soruların güçlüğünden etkilenir öznel puanlama güvenirliğini düşürür 310. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) B) C) D) E) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması Cevaplama süresinin kısa olması Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304. dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) B) C) D) E) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri izleme testleri Başarı testleri 305. Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? A) B) C) D) E) geçerliliğini 1.ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) B) C) D) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308. Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur. 2. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) B) C) D) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü D) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan E) yöntemleri puanların . bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır. C) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. Aşağıdakilerden hangisi . "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması Sınav sorularının güçlük indeksi Soruların tek bir üniteden hazırlaması Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar B) Puanlamanın nesnelliği ölçme sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır.

öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) B) C) D) E) Testin kullanışlığını artırmak Puanların güvenirliğini yükseltmek Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak Puanlamayı kolaylaştırmak Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33.Test II.Test V.160 Ölçme ve Değerlendirme 311. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? B) II C) D)IV E)V 316.Test A) öğretimin. Test II. Testler I. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314.Test IV. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken. öğretmen merkezli olduğunu B) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) B) C) D) E) C) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını etkilendiğini E) Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu D) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından 317. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir. iyi öğrenmeden çok. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 C) Puanlamadan D) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315.Test III. Test II. Test II. soruları cevaplayınız. aşağıdaki tabloya göre 31 2. Test V. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların.Test IV.Test En Düşük IV.Test III. öğrenci merkezli değil. Bu durum. Test I. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV . Öğretmenin.Test V. öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? yetiştirmeye yöneltmesi A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle B) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek hataları artırması Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır.

Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi anahtarının hazırlanması B) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama C) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin belirtilmesi bulunması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir C) Ağırlıklandırmada. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. araçların güvenirliğin dikkate D) Ağırlıklandırmada. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması ağırlık verilmesi alınması alınması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır Bu etkinlikler. öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır B) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır sürelerde düzenlenmelidir C) Bu etkinlikler. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede. araçların geçerliğinin dikkate E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi bir puanla D) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp 319. hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320. Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) B) C) D) E) D-Ytestleri Çoktan seçmeli testler Yazılı yoklama Eşleştirmeli testler Kısa cevaplı testler 323. Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) B) C) D) E) Boy uzunluğu Akademik başarı Kitap sayısı Devam edilen ders sayısı Arkadaş sayısı 322. ders saatleri dışında kalan D) Bu etkinlikler.Ölçme ve Değerlendirme 161 321. öğretici nitelikte olmalıdır E) . Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi B) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması C) Sıklıkla karşılaşılan belirlenmesi belirlenmesi yanlış öğrenmelerin D) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin E) Bir ünite işlendikten sonra.

aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) B) C) D) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326. aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? I. Amaç III. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür. Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması ayırabilmesi yazılması B) Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri C) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır D) Sınav ortamının öğrencileri etkilemeyecek şekilde düzenlemesi olumsuz D) Bilgisayarda "kelime işlem" programını E) Topluluk karşısında konuşma E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması . Amaç II.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak 325. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi kullanma 329. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma A) Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu II) Ders B) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu olduğunu III) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten C) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli D) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328.162 ölçmeve Değerlendirme 327.

. 331.. I.. D) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına E) 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332.. Test yönergesinin hazırlanması 5. 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı.. Sınavın amacının belirlenmesi 2... sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam..... Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi E) .ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330.Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir.aktadır 335.. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5. aynı sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek üstünde öğrencileri başarılı saymak puan C) Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan D) Sınıf ortalamasının alan C) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması Çabuk cevaplanabilen türden.Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2... ölçülecek davranışlann belirlenmesi C) D) 2... III... Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi 333. 3. Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6. Soruların yazılması B) 2. Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2... II. Cevaplama süresinin saptanması 5... Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak B) Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine B) Öğrencinin sadece cevaplarının değil. Belirtke tablosunun hazırlanması 4... basamakları verilenler arasından seçiniz. çok sayıda soru sorulması D) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından. Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları A) 2. Puanlama kuralının belirlenmesi 2..... Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır olduğu halde programdaki kapsamamaktadır B) Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi uygun tüm konuları C) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır rağmen... ve 5. Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir... IV. 1. sıraları E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak E) 334.. Soruların yazılması 5..

II.yerleştirme Değer biçme 342. İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak sağlamak 341. Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) B) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma C) Puanlama güvenirliğini artırma D) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma B) Öğrenme eksiklerini belirlemek için bilgi C) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli duygusunu yaratmak kontrol edildikleri D) öğrencilerde E) «- Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. II. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343. I II. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? A) B) C) D) E) geçerliğini Bir öğretim programının başında. III III. III.164 Ölçme ve Değerlendirme 336. I. III. I.yetiştirme Tanıma . I I." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) B) C) D) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) B) C) D) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . l. II Testteki maddelerin ayırt edici oiması Soruların güçlük düzeyleri Sınav süresinin yetersizliği Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması Kopya yapılmış olması 339.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340. Biçimlendirme . II. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Soru sayısını azaltmak Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak Puanlama güvenirliğini artırmak Daha ekonomik bir test formu oluşturmak Testin uygulanma süresini azaltmak 337. uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) B) C) D) E) I. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. III. III II.

II.55 -0.27 0. Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 346. III. ifadeleri. Zor ve ayırt edici bir maddedir. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) Ranj B) Aritmetik C) Varyans D)Mod E) Medyan F) Standart 165 347.ölçme ve Değerlendirme 344.33 0. öğrenmelerini B) C) D) E) D) E) I=F M=B III=C IV=D yetenek ve II=E III=A IV=D Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için sınavı kazandı. 345. IV I. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0. 347. Başak. 4. IV IV. sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) B) Kolay ve ayırt edici bir maddedir. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir. Özgün olarak öğrencilerin başanlannı yansıtır. Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar. C) D) E) II. III. aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l.85 Madde Ayırıcılığı 0. III B) I.18 0.IV III. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348.56 0.62 0. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 C)ll.32 0. Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. I. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar. II Değerlendirme II. III D) II. ve tek tip hedeflere 345. IV . Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark III. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349. IV. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti. 346. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir.47 0.

Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) B) C) D) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği C) Adlandırma D) Eşit aralıklı tür E) Eşit oranlı tür 350. Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması.166 Ölçme ve Değerlendirme 349. B) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) B) C) D) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı . İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir.80 olarak hesaplamıştır.80 öğrenme 351. bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) B) C) D) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352. Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. D) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir. diğeri 40'tır. E) E Bu testte 0. Aşağıdaki sorulardan hangisinin. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0. Buna göre. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) Standartlaştırılmış bir testin normlannın C) Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin D) öntest ve sontest puanlan arasındaki farkın E) Sınav puanlarının dağılımının 353. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) B) Sınıflama türü Sıralama türü 47. Bir öğretmen. VE 48. C) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır.

Aşağıdaki davranışlardan hangisi . ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini. bilimsel tutum ve davranışlarını. Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması Daha çok objektif puanlanması A) B) C) D) E) III. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV B) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği C) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama 359. gözlem. öğretmen. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 355. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama 358.50 0. A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme puanlarla. II ve V E)lll.ölçme ve Değerlendirme 167 53. öğrencileri değerlendirirken. IVveV C)ll. sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini.sorumluluk alma düzeylerini. IVveV B) I. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha 356. VE 54. Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. verilen bir ölçüte göre gruplama . araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini. öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması V. IHveV D) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki E) E) Bir testi.60 0. Aşağıdakilerden hangisi.90 I. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) B) C) D) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar C) Bir bütünü oluşturan ilişkiyi belirtme çözme Öğeler arasındaki D) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi E) Olgu ve olayları. ekiple çalışabilmelerini. II.30 0. nedenleriyle birlikte açıklama B) Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama 359. Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? uygun olması. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. II ve III D)ll. diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) Görüşünü. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması IV. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde.80 0.

Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi B) Testteki C) maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması . SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ.3 11. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364. nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar. (X) tabloda gösterilmiştir. 363.8 363. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. • Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne • özellikle eksiklikleri teşhis etme. tekrar öğretme. Ölçme ve Değerlendirme • öğrencilerin bazı becerileri. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362.. VE 364. • Öğretim sonuçlarını. • Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü. sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. çalışma veya uygulama Bu açıklamalar. ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) B) C) D) E) 361.2 11. derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar.4 7.2 39.168 360.

Sosyal yardım hizmetleri (burs. A. kültürel etkinliler vb. . Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 4. Bunun için. rehberlik. kapasitelerini geliştirmesi. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Beslenme. Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. program ve sistem içinde sunulabilir.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur.Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. S. olumsuz yönlerini azaltmaktır. problemlerini çözmesi. sağlık kontrolleri vb. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. sağlık vb hizmetleri içerir. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir. Amacı. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi. sanat. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. beslenme hizmetleri) 3.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. 1.) 2. • • Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur. Bunları kısaca özetlersek. gerçekçi kararlar alması. • • • • • • Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. . Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi. eğitsel kollar. Bu hizmetlerin amacı. spor.Rehberllk bir süreçtir. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir. sosyal etkinlikler. bannma. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 5. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir. l.) l. 3.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. kurslar. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. barınma. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r. kredi.

kendini kabul eden. kullanılan yöntemler. yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ . psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. Özellikle bireyin kendini anlaması. gerçekçi bir ben kavramına sahip. kim olacağı konusunda tutarlı. kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. kendine saygılı.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak B) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek C) Bireye. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına. geçmişten çok geieceğe yönelik. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. problemlerini çözebilmesi. Yeterli bir kişiliğe sahip. ne yapması gerektiğini söylemek D) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I.170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II. verimli. zamanı iyi kullanıp. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. olanak vs ortamı seçebilir. yaratıcı. Kendini gerceklestiren birevler. Yetişme farklıdır günah. Psikolojik temeller • bireysel aynlıklar • duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat. (Ayıp.Toplumsal temeller • Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) • Yabancılaşma • Kuşak çatışması • İş yaşamındaki değişiklik III. duygularını açıklayan. onları benimseyici ve geliştirici. insan değerlerine saygılı. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır.

Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır. demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir.mektedir. Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur. Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter. Danışan ancak saygı gördüğü. karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. değerli ve önemli . PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. 1908'de Boston'da F. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar. İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. buyurgan.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1.

Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir. müdür yardımcılan. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. ilgileri. Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. bireyin kendi ilgi. Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. Rehberlik yardımımn esası. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. branş öğretmenleri. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. Rehberlik anlayışı. bulunduğu. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir. programı merkeze alan eğitim sistemleri. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. . Rehberlik. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. öncelikle rehberliğin ne olduğu. 3. 2. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. 4. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin.

örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi. Öte yandan kişiliğin bedensel. programlı. onu yetenekleri. okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. 173 6. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. amaçlan. Okulların yapıları. 8. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. zihinsel. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. onun kendisini tanımasını sağlamak. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. zihinsel. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. ögrencilerin her türden . ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder. değerleri. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. öğrencilerin nitelikleri. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. 7. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. Rehberlik hizmetleri plânlı. Öğrenciyi tanıyarak. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. ilgileri. tutumları. 5. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. sahip olduklan olanaklar. Rehberlik bedensel. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. sosyal. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur.

9. Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir. 10. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. 12. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı.malıdır. rehberlik programında nelerin. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. etkili bir rehberlik programına gerek vardır. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. 11. Okulda etkili bir öğretim programı için. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. bedensel. Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. bunları dikkate almaksızın. tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. öğrencilerin zihinsel. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. 13. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır. . Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. Uygun bir okul rehberlik programı. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir.

Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren. kuşkusuz duygusal süreçler esastır. e nva nt e rle r. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır. 3.Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur. Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS. Bunlardan elde edilen bilgiler 365. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik.91) A) B) C) D) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) B) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak C) Sosyal becerilerini geliştirmek D) Öğütler vermek E) Yalnızlığını teselliyle gidermek 367.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir. Ancak.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez. sosyal. 175 l.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) B) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi C) Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması D) Her bireyin değerli olduğuna inanılması E) Hizmetlerin bir bütün olması 366. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir. duygusal. Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır. Buna göre. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır. 4. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. . hem de yardımı alan önemlidir. Bunun için. 2. onu kayırmak. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır. Bu bakımdan. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu.

eleştirme.176 Rehberli k Buna göre.Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. 5. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi. 2. dosyalar dolusu kadar da çok olsa. 5. B u ra d a sa d e ce . uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model Gelişimsel rehberlik model Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. 1. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. 3. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. Bu model rehberlik hizmetlerini. 4. Ancak. Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. 1. Genel bir kural olarak. 6. 3. bu iki alandaki özellikler incelenir. 2. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. Ancak. 7. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir. Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir. Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . 4. gösterişin ötesine geçemezler. Çünkü. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. Disiplinde irdeleme.

Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. 1. Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. • Bireysel rehberlik • Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. Uyum sağlayıcı rehberlik b. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir. Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. Sınıflamalarda amaç. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3. Geliştirici rehberlik 4. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Kişisel rehberlik 5. Ayarlayıcı rehberlik d. • Bireysel psikolojik danışma. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil. Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir. Tamamlayıcı rehberlik f.grup rehberliği b. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. Eğitsel rehberlik b. Sağlık alanında rehberlik c. Yüksek öğretimde rehberlik . Önleyici rehberlik e. 5. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. Bireysel rehberlik. • Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir. Mesleki rehberlik c. bir bütün olarak gelişmesi. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a. Yöneltici rehberlik c. 2.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen. Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. Endüstri alanında rehberlik A. olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. Eğitim alanında rehberlik b. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. Orta öğretimde rehberlik d. İlköğretimde rehberlik c. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur.

seçilen teknikler. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. bedenini kullanma. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. B. İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. Bu dönemde çocuğun ilgilerini. oyun oynama. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar. çocuğun bilişsel. benlik kavramım oluşturma. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. Okul öncesi eğitim kurumları. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. hayal ve istekleri açığa vurma. duyuşsal. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r. 1. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. çocuğun yaptıklarını izle me k. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. c. b. Sonuç. merakını giderme. okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. d. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. dil. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi.

Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. 368. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır.92) A) Velilerle işbirliği yapmak B) Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek C) Grup rehberliğine öncelik vermek 179 kapsar. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. sağlıklı hedefler belirlemesi. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik D) Meslekler hakkında olumlu tutumlar yerine kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek 369. Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir. . Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. mesleksel kararlaralma ve uygulama. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları. Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. Sonuç. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. akademik . verimli çalışma yollarının tanıtılması. eğitim olanakları konusunda bilgilendirme. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. okula uyum. meslek seçimi. kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. Bu dönemde ergenlerin kişisel. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir. Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. beslenme. ev ve aile ortamından ayrılmakta. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen B) Sınıf öğretmeni C) Müdür D) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması. spor. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. Bu hizmetler. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. 4. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. yöneltme. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. Bu yaşta öğrenci. Bireylere bir meslek kazandırmayı. Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. "bilgi verme. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. sanat. Yüksek öğretimdeki öğrenciler. Bireye toplumda açık gelişme olanakları. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır.Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. . Orta öğretim. Barınma. mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. mesleğe yönelmesi. özel yeteneklerinin gelişimi. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. Sonuç. seçenekleri inceleme.

Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. 4. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. tavırlar. . Uyum sorunu gösteren öğrenciye. ders. Sonuç. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. Örnek. 3. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. Geliştirici rehberlik 1. mali destek. Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır. flört ve aile kurma. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. değerler. zihinsel. Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. kendini. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. adet. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. 6. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. inançlar. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. 5. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. 6. müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir. Örf. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. C. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. Yurt. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. 5. 2. 4. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. 3. 2. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. sağlık gibi birçok sorunu halletme. Ayarlayıcı rehberlik başarı. Günümüzde okulların programları. Bu yüzden öğretimi planlayan.

95) E. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır. bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir. Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. Mesleki rehberlik 3. zihni. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. Sosyal yardım alanında rehberlik 4. işçi sendikaları. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma. kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. ilgi ve ihtiyaçlarını. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. 3. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri. Kişisel rehberlik 1. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. günlük yaşam becerilerini kazanması. Okullarda öğrencilerin bedeni. Sağlık alanında rehberlik 3. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. .Rehberli k D. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. Eğitsel rehberlik 2. bedensel. Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. Bireylerin kendi yeteneklerini. yapıcı. alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. Eğitim alanında rehberlik 2. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. öğrencilere okul seçme. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. A) B) C) D) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. kendi problemlerini çözebilmeleri. Eğitsel rehberlik.

Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. Plan-program hazırlama hizmetleri 2. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. Psikolojik danışma hizmetleri 6. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. mesleğe yöneltme. Bilgi verme hizmetleri 103) 5. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir.1. Program ve plan hazırlama. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir. Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri B) Programlar problemli ve engelli öğrencilere 8. • Öğrenci gelişimine yönelik olması • Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması • Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi • Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. Sevk (yardım almaya yönlendirme) hizmetleri yönelik olmalıdır 9. Çevre ve aile ilişkiler uygulamalıdır 12.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). D) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri D) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse. B) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li C) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır. 2. Öğrenciyi tanıma hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS4. okulun türü. Grup rehberliği hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 7. 371. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. İzleme hizmetleri 10. Okul rehberlik programları ile ilgili olarak 3. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri 372. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri C) Aynı ildeki tüm okullar aynı programı 11.

Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp. öğrencilerin kendi ilgi. C) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme D) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. Bilgi verme hizmetleri A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' B) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. sosyometri. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. otobiyografi. öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. dereceleme ölçekleri. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. kimdir bu tekniği. • Okulun tarihçesi. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. gözlem. eğitsel. çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir. Okul psikolojik danışmanı. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. sosyal bilgi. • • • • Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu Yetenekler Mesleki bilgi. sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. arkadaş ve diğer sosyal . Eğitsel bilgileri vermenin amacı. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. uygulanan programlar hakkında bilgi verme • Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme • Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme • Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme • Okul kuralan hakkında bilgi verme • Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme • Okul çevresi hakkında bilgi verme • • • • 183 İlgiler Kişilik özellikleri. Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. Eğitsel bilgi. 373. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir.54) 4. Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir. öğretmen ve öğrenci durumu. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile. Kişisel.

• • • • • • • Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. Tedavi: Danışana saygı duyma. Bu nedenle kendini yönetme. yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. atılganlık eğitimi. Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. yıkıcı düşüncelerini değiştirme. model alma (taklit) c. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. teknik ve ilkeleri vardır. a. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım • Birey değerlidir. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. Bilişsel Yaklaşım değer • • • • • Bireyin gelişimi akılcı. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama B) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir. Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında.184 Rehberli k • • Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan". Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur. tutarlı. güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. gerçekçi. yönlendirme. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. yanhş. verme. koşulsuz kabul. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme C) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma D) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini . denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. özgürdür. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. yeniden biçimlendirme. empati d. 5. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) • • 374. Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b.

Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine.93) A) B) C) D) E) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme Yöneltme Değerlendirme Öğretmen. Yalnızlık. Örneğin bir okuldaki 9. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar. psikolog. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. meslekleri tanıma. sosyal ilişkiler. etmedilerse iş durumlarına. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378.Rehberli k 375. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. psikolojik danışman. Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS. ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) B) C) D) E) 6. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir. ettilerse başarı durumlarına. öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) B) C) D) E) Bireyi tanıma Psikolojik danışma Yöneltme izleme Bilgilendirme 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır. 7. Grup rehberliği hizmetleri Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. 376. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377. Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı Programı merkeze alan eğitim anlayışı Bilinçaltı Mantık dışı düşünceler Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 9. Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. 8.

duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir. okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. • Kişisel-sosyal • Eğitsel • Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. anlaması. öğrencini büyüme. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir. gözlenen davranışların . Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. 379. Aile ile ilişkileri geliştirmek. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir. gelişme süreci içinde. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır. Kişisel rehberlik. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. Gelişimsel rehberlik anlayışı. program ve politikasını tanıtma • Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama • Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme • Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma • Okulda almacak kararlara katılımı sağlama • Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama • Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme • Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma • Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. Bu çalışmaların amacı. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. öğretmenlerin ve velilerin özellik.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. kültürel ve sportif etkinliklerin 12. ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. sosyal. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. öğrencinin kendini tanıması. • Velilere okulun amacını. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. öğrencilerin. Kendine güvenen. Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) B) C) D) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. Bu olanaklar. kişiler arası ilişkilerde becerili. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması.

2) Davranış bozuklukları. onun öznel gerçeği tayin eder. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 2) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 3) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür. 6) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır. Kişi herhangi bir durumda. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa. çaresiz kaldığı İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır. Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. 4) İnsan davranışlarını. kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir. oluşum halinde olan bir varlıktır. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. bazen saldırganlaşmakta. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. benliği savunucu davranışlar ortaya çıkabilmekte.Rehberli k kalıcı olmadığı. sosyal 187 durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. (fenomenoloji) 5) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . içten ve dıştan gelen uyarıcılara.

enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) B) C) D) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma . çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. reddedilme. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken.188 • • • • Rehberli k Anlamlı öğrenme. yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. Bu kavramla ilişkili kavramlar. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli. aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) B) C) D) E) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini Çocukların öz bakımını üstlenmelerini Çocukların sabırla dinlenmesini Çocuklarına. Anne babalara. Demokratik olmayan aile ortamlan. Kendine güveni eksik olan kişi. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. akademik. 380. çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir. öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. > Saygı (koşulsuz kabul) > İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) > Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. En küçük başarısızlıklar. > Benlik > Benlik tasarımı > İdeal benliktir. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış B) C) D) E) öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak İlkeli ve kararlı davranmak öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır. Gelişimsel özellikleri. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması. Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. Olumlu ve olumsuz olabilir. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. aile. Öğrenme. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi.ikisine de yakın olan başka bir D) Öğrencilere. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) B) C) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir Kendisi ve başkaları düşünceleri vardır hakkında olumlu B) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi C) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak ortaya koymak D) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı D) E) Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder E) Sorunları kişiselleştirmeden. barışmazlarsa bu durumu disiplin E) Durumu okul idaresine bildirmek . kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek kabullenmek 387. iki 388. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) B) C) D) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek öğrenciden onları barıştırmasını istemek kuruluna bildireceğini söylemek B) öğrencileri C) Bu öğrencilerin . Saydamlık Saygı 189 386. Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir.Rehberli k 383. Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) B) C) D) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin. Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) B) C) D) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. nesnel bir biçimde ele alabilmek 385.

Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389. düşük not verdi . onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın B) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin etraflıca değerlendirmelisin C) Annenle ilgili yaşantılarını. bir dahaki sefere başarabilirim kullanamayacağım . karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun".190 Rehberli k 392. kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek D) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. D) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) B) C) D) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391. bütün olarak ele alıp D) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız. Aşağıdakilerden hangisi. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım. Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak B) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek 394. D) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması A) Annene karşı olan duygularını. ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması öğrencinin yerine koyabilmesi dürüst davranması ve önem vermesi B) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini C) öğretmenin sınıf içinde her zaman içten ve. "sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. C) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak davranışın sağlamak sonuçlannı yaşamasını B) Hiçbir zaman ehliyet sahibi olup araba C) Sınav sırasında hiç rahat beklediğimden çok heyecanlandım başarı sağlayamıyor değildim.

Rehberli k 395. Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS. Aşağıdakilerden hangisi. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) B) C) D) E) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak Öğrencinin her tür davranışını onaylamak Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek Kendisinin de hataları olabileceğini kabul etmek Göründüğü gibi olmak. Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların.94) A) B) C) D) E) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek Etkiü çalışma becerileri kazandırmak Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek Üst öğretim kurumlarını tanıtmak Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) B) C) D) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397. Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) B) C) D) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak D) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak etmek A) Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek B) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak B) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam C) Çocuklarına olan sevgilerinin azalmadığını göstermek çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek C) Problemlerin çözümünde. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS. sorunu görmezden gelmeye yönelmek D) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak 396. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) Engelleme B) Fikir uyuşmazlığı C) Bağımlılık D) Uyum davranışları E) Mutsuzluk Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) B) C) D) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel 398. olduğu gibi görünmek .

192
402.

Rehberli k
405. Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali, arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir. Ali'nin bu tür davranışları, arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. Bu duruma uygun düşen örnek, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) B) C) D) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği

Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde, aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak

A)

B) C) D)
E)

403. Karar verirken, karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) B) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme toplama

407. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri, aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) B) C) D) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme

C) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri D) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını
değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma

404. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) B) C) D) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan

408. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin, durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? B) Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. C) Başarınız beni çok mutlu etti. D) Ders bitti. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız?

Rehberli k
409. Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) B) C) D) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme, iyileşir Tıp her şeye çare bulur, korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun Eğitsel rehberliğin amacı;

193

>
>

>
>

> >

Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi, yetenek, eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak

410. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen, sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse, açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) B) C) D) E) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? Bu olay nasıl gerçekleşti? Veli, sen mi aldın? Saati alanı gören biri var mı Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz?

Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma, verimli ders çalışma yolları, plan yapma ve uygulama, öğrenmeye güdülenme, öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama, sınavlara hazırlanma, kaynaklardan yararlanma, yeteneklerini geliştirme, öğrenme engellerini aşma, eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur. Bu nedenle takım çalışması esastır. Okuldaki Yönetici, öğretmen, uzman, diğer personelin işbirliğini gerektirir. 412. Bir öğretmenin, okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) B) C) D) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması

411. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120)

A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu
kabullenmek

B) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını
kontrol etmek

C) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için
çevreyi harekete geçirmek azaltmaya çalışmak

D) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi
E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma, başanyı artırma" konusunda yardımdır. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak, öğrenmesini kolaylaştırmak, karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik hizmetlerdir. davranışları

413. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS- 52) A) B) C) D) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik

194

Rehberli k
417. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden, buna karşın resim yapma, model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116)

414. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS- 60) A) Alana duyulan ilgi B) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları

A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini
sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek B) Okul idarecilerine başvurmak C) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek

D) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle
konuşmamalarını istemek 415. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) B) C) D) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek

MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir. Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir; 1. Bireyi (öğrenciyi) tanıma 2. Meslek alanlarını tanıma 3. Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar; • Gizil güçleri geliştirme >■. • Psikolojik doyum • Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar, bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı, mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul edilen bir anlayıştır. Mesleki gelişim oldukça

416. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak

B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda
çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek

C) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile
olanaklı olabileceğini dikkate almak D) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek

Rehberli k
karmaşık bir süreçtir. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi, ilişşki kurduğu kişiler, okul öncesi ve oku! içi eğitimi, bireyin ihtiyaçları, ilgileri, değerler sistemi, benlik kavramı, genel ve özel yetenekleri, diğer kişilik özellikleri, yaşadığı çevrenin özellikleri, toplumdaki mevcut iş alanları, istihdam koşulları, piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların, aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. Mesleki gelişim süreci aşamaları ; Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. 1. 2. 3. 4. 5. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne 1. Uyanış ve farkında olma

195

4. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. Bire y, seçt iğ i alan , oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye, bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. 5. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. Bu model üç boyuta sahiptir. a. Bireyin incelenmesi b.Mesleklerin incelenmesi c.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. Çocukluktan ergenliğe, genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını, meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. Bu kuram üç temel unsuru vurgular; • Meslek seçimi bir süreçtir • Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir • "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde

Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde, çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu, çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler, yetenekler, amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. 2. Meslekleri keşfetme ve araştırma

Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya, yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar. Meslekleri keşfetme, inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer. 3. Karar verme

Gencin lise yıllarını, 15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde, birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirerek, eşleştirmeye, birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. Genç böylece mesleki karannı oluşturur.

Mesleki gelişim incelemiştir;

dönemlerini

3

ö.Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş); Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer

196

Rehberli k
p.Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur. q.Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik, yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır.
Roe'nun Kuramı:

e.Geçici seçim dönemi (11-17 yaş); Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir. f. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri); Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer.
Holland'ın Kişilik Kuramı

Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür;

birine sahip

Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir.
418. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS- 69)

g.Gerçekçi Tip: Objeler, nesnelerle, makinalarla uğraşmayı severler. Tamirci, makine mühendisi vb h.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler. Araştırmacı, sorgulayıcıdırlar. Bilim adamları i. Sanatçı Tip: Heyecanlı, coşkulu, yaratıcıdır. Sanatsal düşünceler ağır basar. Yazar, ressam, dekoratör j. Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. Psikologlar, öğretmenler, halkta ilişkiler uzmanı k.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Satıcı, pazarlamacı, yönetici, avukat I. Geleneksel Tip: Dikkatli, titiz, esnek olmayan, sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Veznedar, sekreter
Süper'in Benlik Kuramı

A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin
gerekliliklerini yerine getirebilir

B) İyi bir meslek, kişiye yüksek mevki ve kazanç
sağlayan meslektir Birey, ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır D) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler C)

419. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS- 51)

A) Yetenekleri
B) C) D) E) İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları

^

Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir; m . B ü yü m e e vr e s i ( 0 - 1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. Özdeşleşme sonucu gelişir. n.Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. o.Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. Sosyal yaşamı düzenlidir.

420. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak

B) Öğrencinin kendisini her yönü ile
tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri

D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş

Rehberli k
421. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108)

197

Merkezleri " ile sağlanmıştır. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. • Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü aşağıda verilen Danışma

A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir
mesleğe yönelmek B) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek

C) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir
mesleğe yönelmek

İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir;

D) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun
olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) B) C) D) E) Bireyi kendisine tanıtmak Üst eğitim kurumlarını tanıtmak Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek

Milli Eğitim Müdürü

Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü

Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı

Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Okul Müdürtükleri

T

REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik 1. 2. 3. hizmetlerinin örgütlenmesi; Merkezi düzeyde, İl düzeyinde, Okul düzeyinde

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a. b. c. d. e. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü, metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur.

Olmak üzere 3 kademelidir. A. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. Bakanlık bünyesinde yer alan; Talim ve Terbiye Dairesi, İlköğretim, Ortaöğretim, Mesleki ve Teknik Öğretim, Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30.04.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. B. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesinde olan "Rehberlik ve Araştırma

f.

Bu Komisyonun Görevleri; • Eylül ayında yapılacak toplantıda, il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir.

Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. yönetici. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder. Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir. OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . • Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder.aile birliğinde görevli bir öğretmen • Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri • Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur. diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. öğrenci. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. Okul Müdürünün Görevleri • Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur. • • Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü • • • • Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur Danışma Bölümü C. Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. bu kurula başkanlık eder. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir.198 Rehberli k Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. • Müdür yardımcıları • Rehber öğretmenler • Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni • Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci • Okul . Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur. Her iki toplantıda alınan kararların. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. öğrenci-öğretmen. • Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. • Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. • Öğretim yılı içerisinde.

öğrenme güçlükleri. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. • Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir. • Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri • Rehberlik hizmeti verir • Rehberlik bürosu ile okul idaresi arasındaki eşgüdümü sağlar.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. Okulun öğretim programı. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. • Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar. okul ve meslek seçimi. çalışmaları planlar. • Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. araç-gereç vb. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. araç-gereç. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. ilgileri. Öğretim programları. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. problemli çocukları. sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. sonuçlannı toplu dosyalara işler. Okula yeni gelen öğrencilere. • Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. • Okulda yapılacak her türlü test. • Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. • Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. başansızlık. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri • Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. . ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder.

• Rehberlik saatlerinde sınıfa girer • Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. okul. fiş. seçmeli ders. Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür B) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır C) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur D) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır öğrencilere de yer E) Rehberlik kurulunda verilmelidir . öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri • Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) B) C) D) E) öğrencinin devam durumunu izlemek öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek Sınavlarda gözetmenlik yapmak Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar. test ve benzerlerini uygular. (örnek. 423.200 Rehberli k yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler. gelişim dosyasının tutulması) • Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. • Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. belirtileriyle saptamak Çözüm yollarını araştırmak Okul idaresine haber vermek Öğrenci velisini çağırmak 427. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder. Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) B) C) D) E) Rehberlik servisine göndermek Problemi. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. • Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. Kendisine başvuran bir öğrencide. 425. ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak D) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek C) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli D) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak B) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak B) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak hoşgörüyü göstermelerini istemek C) öğrencilerin. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) 424. kendisinin 426. anket. gözlem kartları. bölüm. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. Kendisi genel bilgileri işler.

Algı. Sağlık. Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. 3. "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) B) C) D) E) Okulmüdürü Koordinatördanışman Psikolojik danışman Milli eğitim müdürü Sınıf öğretmeni 201 432. 6. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi A) öğrencilere tanıtmak yakın çevresindeki meslekleri s B) öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek C) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek D) öğrencilerin beiiriemek yetenekli oldukları alanları dersin E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek Yetenek. aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) B) C) D) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ 429. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. Beklenen. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) B) C) D) E) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı Psikolojik özellikleriyle yasal durumu ilgi ve yetenekleri . karar verme gelişmesine yardım sağlama gelişmesinde yardım sağlama stratejilerinin B) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının C) öğrencilere meslek dallarını tanıtmak ve yönlendirmek için çalışmalar yapma yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef D) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine 431. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür. tavırları. Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür. her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. 5. "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. Bazılan olumlu. Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. bazılan olumsuz olabilir. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. 4. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. mizacı duygusallığı. eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has 430. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak. Başarı. Bireyin zihinsel. 7. Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) Bireyin tanınması gereken yönleri. 1. Bireyin ilgileri. Örnek. Beden sağlığıdır.Rehberli k 428. uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. alışkanlıkları. yetenekleri. 2.

psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır. Derecelendirme ölçekleri 4. Birey sürekli değişen bir varlıktır. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Testlerde. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır. bireylerin ilgileri.202 Rehberli k 2. mekanik. yetenekleri. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır. Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Yetenek testleri 2. özelliklerini ortaya çıkararak. İlgi Envanterleri. uyumları. Oyun terapisi 5. uygulanan tekniğin özellikleri. kişisel ve sosyal uyum sorunları. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Örnek. sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. Psikodrama 6. resim. Test dışı teknikler I. Testler 1. Olay kaydı (anekdot) 3. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır. başarı ve başarısızlıkları. Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. Yetenek testleri. Problem tarama listeleri 5. Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. Otobiyografi 4. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1. Kimdir bu? 3. kişilik özellikleri. çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. değer yargılan. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. Görüşme 3. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. zayıf ve güçlü yönleri. Bireyin tanınması için. • Stanford-Binet Zeka Testi • Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. Sosyodrama TESTLER Testler. bireylerin ilgj ve yetenekleri. tutumlan vb. Sosyometri 2.Gözleme dayalı teknikler 1. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. Vak'a incelemesi II. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2. Bireyin kişiliği.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. Gözlem . Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır. A. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. Anket 2.Kendini anlatma teknikleri 1. Envanterler Bireyin kişilik.

fıziksel Özellikleri. Sınıf düzeyinde Yetenek. Olay Kaydı (Anekdot) Tutum Envanterleri Tutum. Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen .Rehberli k Envanterler içinde ilgi. Kişilik testlerini uygulamak. uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. tutum. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. Sistemli gözlemde kimin nerede. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama. • • • • • 4. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. 5. envanterleri sayılabilir. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. Öğretimin. 2. Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. Başarı testleri Kişinin sevdiği. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. • • Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. İlköğretim 8. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) • • • Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. duygusal. kişilik ve tutum 203 gösterdiği. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. alışkanlık. anne tutum. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. ilgi. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. 3. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. Gözleme dayalı teknikler 1. • • Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür.

Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. 3. Anket öğrencilerin duygu. Anekdotlarda gözlenen davranış. 4. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. sağlık durumları. Kendini anlatma teknikleri 1. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. 3. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. Otobiyografi. 5. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. yer. sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. 2. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. kaygılarını. 5.Derecelendirme ölçekleri sayısal. Tekniğinin amacı. Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı. tarih. B. aile içi ilişkilerini. gözlenen davranış. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır. öğrencilerin kişisel nitelikleri. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. öfkeleri. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. Görüşme kişi ile yüz yüze. Derecelendirme ölçeği. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. ilgileri. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. ev ve aile durumları. Oyun Terapisi Oyun terapisi. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. 4. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler. Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır.204 Rehberli k özgeçmişlerini. . Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır.

Can. Nobel Yayın Dağıtım. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. Öğreti. Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir. Yıldız. 6. Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu. Pegem A Yayıncılık. (Ed. C. Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. arzuları. Ankara. bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları.). 3. İstanbul. Pegem A yayıncılık. H. Genel Psikoloji. İ.Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. Ankara 1992 7. Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. 205 Bu teknikte amaç. 1994 F. Binnur. Eğitim Bilimleri KPSS. Kuzgun . Empati yayınevi. Görüşme İlke ve teknikleri. 2003 8. 1980 6. gerginlik. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. Oktaylar. Ankara 2004 5. Ankara. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. Kaya. Yargı Yayınevi.). Remzi Kitabevi. ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar. Sosyometrik teknikler 1. tekniğidir. G. Z. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Yeşilyaprak. Baymur. ifade etme. Ankara. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. Örnek. Tan. 2004 .). 2004 (Ed. 2. İleri Matbaası. (Ed. Ş. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar. 2. 4. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. Ankara. Öğretmen Adayları için KPSS. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Özgüven. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir.Öğretmen Adayları için KPSS. Kimdir-bu tekniğinde. E. (editör). Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar. 2004 3.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->