YAPIŞTIRICILAR

Ambalaj endüstrisinin can damarlarından biri olan yapıştırıcılar, günümüzde yaşanan teknolojik gelişmeler sonucunda çeşitlenerek geniş bir ağa ulaşmıştır. Kemik tutkalı, kazein, nişasta ve dekstrin gibi doğal esaslı yapıştırıcıların yanı sıra 1930'lardan bu yana kullanılan PVA (polivinil asetat) bazlı preparatlar ve çok çeşitli sentetik tutkalların piyasaya çıkmasıyla yapıştırıcılar, çok geniş bir alanda çeşitli sektörlerin yararlandığı vazgeçilmez bir ürün grubu haline dönüşmüşler. Bu büyük yapıştırıcı grubu, bugün ambalaj endüstrisinin hizmetindedir. Yapıştırıcılar, ambalaj endüstrisinde; oluklu mukavva üretiminde, karton kutu, kağıt torba, oluklu mukavva kutuların yapıştırılmasında, fleksibl ambalaj üretiminde (kağıt, karton, alüminyum folyo ve plastik filmlerin çeşitli kombinasyonlarında oluşan laminasyonlarında), kompozit kutu, kağıt esaslı varil üretiminde, metal kutu ve cam ambalajların etiketlenmesinde zamklı bantlar ve zarflarda kullanılır. Çevre ambalaj ilişkisi çerçevesinde arayışlar sonucu ortaya çıkan teknolojik yenilikler yapıştırıcı dünyasını zenginleştirmiştir. Su bazlı laminasyon yapıştırıcılar, süper- high solid-laminasyon yapıştırıcıları, solventsiz laminasyon yapıştırıcıları yapıştırıcı dünyasında atılan dev adımlardır. Ambalaj endüstrisinde kullanılan yapıştırıcıları sentetik reçineler, nişasta kökenliler, protein kökenliler olmak üzere üç başlık içinde toplayabiliriz.

SENTETİK REÇİNELER Polivinil Asetat Esaslı Yapıştırıcılar: Emülsiyon , polivinil asetat ve kopolimer esaslıdır. PVA esaslı yapıştırıcılar suyun buharlaşması ya da yapıştırılan malzeme tarafından emilmesiyle katılaşır. Katılaşma zamanı oldukça kısa olup 45 saniye civarındadır. Sulu yapıştırıcılar içinde en çabuk katılaşanıdır. PVA yapıştırıcıların ortam ısısı 20oC civarında en iyi sonucu verir. Soğuk saklanacak ambalajlar için modifiye edilmeleri gerekir. Daha uzun süre kullanılması için sulandırılır. Beyaz renkli çok ince ve sıvıdan koyudur. Emülsiyon ile filmler dayanıklı, genellikle su geçirmez, çabuk uygulanır, koku yapmaz, tadı değiştirmez. Makine kullanımlı, dayanıklı, çabuk yıpranmaz yağ geçirmez. Karton, yapıştırmada, biçim vermede, tüp yapımında, tepsi kap ve torba kapamada, mukavva pencerelerde kullanılır. Latex (Termoplastik): Doğal ya da sentetik kauçuk esaslıdır. Renkleri beyazdan bronza kadar değişir. Bazıları amonyak kokar. Yine bazılarında kendi kendini kapama (self-sealing) özelliği varılır, geniş yüzeyleri tutturabilir, makine kullanımı ve dayanıklılığı zayıftır. Self-seal torbalı, zarf ve sargılarda, tek katlı torbaları birleştirmede, mumlu torbaların dibinde ve kapatılmasında, folyo - kağıt laminasyonunda kullanılır. Sodyum Silikatlar (Cam Suyu): İnorganik bir yapışkan olup katılaştığında cama benzer bir bağ oluşturur. Mikroorganizmalara karşı dirençlidir. Özellikleri onu oluşturan bileşiklerin miktarına göre değişir. Silikatlı yapıştırıcılar, neme karşı oldukça dirençlidir. Birkaç dakika içinde katılaşmaya başlar ancak optimum dayanıklılığa, uygulandıktan birkaç saat sonra erişir. Silikatlı yapıştırıcılar, hareketli parça üzerinde bir tortu bırakacağından makineyle uygulanamaz. Silikatlı yapıştırıcılar asit ile temas halinde bozulurlar. Kullanılmadığı suretle ağzı sıkı sıkıya kapatılmış bir kutuda saklanır. Holmelt (Eriyik): Polimer, reçine ve balmumunun karışımlarıdır. Yani çeşitli termoplastik malzemelerin çok çeşitli maddeler karışımından oluşur. %100 katıdır. Sıvılaştırmak için ısıtılmalı ve akışkanlaştırılır. En çabuk katılaşan, uygulanan yapıştırıcıdır. Katılaşma süresi 6 - 8 saniye kadardır. Eriyik haldeki yapıştırıcı , yüzeye temas eder etmez katılaşmaya başladığından ayırma zamanları oldukça kısadır. Uygulama ısısı genellikle 140o - 180oC arasında holmeltler el ile ya da otomatik kapatma makinelerinde el tabancası ile uygulanabilir. En çok görülen şekilleri, çıta, küre, çubuk, külçedir. Beyazdan kahverengiye kadar değişen renkleri mevcuttur. Kutu, karton kapamada, tepsilerde, torba dikiş ve kapamada, kutu ve şişeleri etiketlemede, basınca duyarlı ambalajları kaplamada, kağıt şerit ve laminasyonlarda kullanılır. Solvent Borne (Çözelti): Solüsyon ya da lak yapıştırıcılar olarak adlandırılır, geniş bir polimer dizi mevcuttur. Çeşitli organik çözeltilerde erir. Genellikle hareketli sıvılardır. Saydam, beyaz, kahverengiye kadar değişen renkleri mevcuttur. Çözelti karışımına bağlı olarak çoğunlukla çabuk

kahverengi olup iyi uyarlanan yapıştırıcılardır. Bronz. genellikle alkalin solüsyonlarda çözülebilir. kristalize olmaz. tabakaların özellikleri yumuşak ve zayıftan sert. akışkanlık derecesi sıvıdan çok yoğuna kadar değişir. Soğuk içecek şişeler için suda ve buzda çıkmayan etiketlerde. Jelatin Sakızları (Jelly Gums): Elastik. akışkanlık su gibi kolayca buharlaşan bir maddenin (su. hızlandırılır. hotmeltin katılaşarak birleştirici bir özellik almasına neden olur. Kutu ambalajı ve bantlanmasında. fleksibl ambalaj. kağıt ve folyoda. düşük moleküler ağırlıklı . tabakamsı olup çabuk uyarlanırlar. Daha sağlam olması ve kaplanmış cama daha iyi yapışması için çoğunlukla alkalin olur. Boratlı Dekstrinler: Rengi beyazdan koyu kahverengiye kadar değişir. 70 oC de de düşmeye başlar. dayanıklı ve çapraz bağlantılıya kadar değişir. PVA yapıştırıcılarından daha uzun sürede katılaşırlar. laminasyonda kullanılır. solvent gibi) içinde yapışkanı eritilerek. Ambalajlamada kullanılan çoğu yapıştırıcılarda. çürüme gibi korkular yaratmadan hotmelt yapıştırıcılarının küçük. Nemlendirilen yapışkanlarda. tüp sarmada. neme dayanıklılık özellikleri arasındadır. Ambalajlamada en yaygın kullanıma sahip hotmeltler. Cama mükemmel yapışır. yapışkan. Alkalin pH. Su geçirmez tabakalar için bile . tüp sarmasında. kullanıcının gereksinimine göre geniş bir yelpaze içinde çeşitli formülasyonlarla sağlanmalarıdır. etiketlerde soğuk çıkartmalarda kullanılır. Yavaş uyarlanma. hotmeltlerde böyle bir solvent kullanılmaz. Diğer yandan. Hotmelt yapıştırıcıların en büyük dezavantajı. Isının bölmeli yapıştırıcılarında çözücü olarak kullanılmasında birçok avantajı varılır. Isının dağılması. Torba diplerinin yapıştırılmasında. NİŞASTA KÖKENLİLER Macunlar: Beyaz ya da açık renkli. Bu madde buharlaştığı zaman arkasında kolayca birleştirilebilen bir yapışkan bırakmalıdır. Çoğu yanıcı. uçucu sıvılarda daha çabuk dağılır.özellikle çabuk yapışmanın önemli olduğu yüksek hızdaki uygulamalar için idealdir. Elle ya da makineyle uygulama için çeşitli formülasyonları vardır.latesk bileşimi) kullanılır. Suya dayanıklı olmadıklarından rutubetli ortamda kullanılmamalıdırlar. kahverengi olup granül ya da önceden plastize edilmiş sıvı şeklindedir. PROTEİN KÖKENLİLER Hayvansal Zamk: Rengi bronz. donma. rahat şekillerde sevkiyatını ve depolanmasını olası kılar. Bunun yerine uygulamadan önce eritilebilirler. etiket ve şeritlerin basınca karşı duyarlı kaplanmasında kullanılır. torba dikişlerinde. şişe etiketlemede. Dekstrinlerin özelliği. durum böyledir. Otomatik şişe etiketlemede kullanılır. Kurutulmuş tabakaları. çabuk bağ formasyonu olarak sonuç verir. HOTMELTLER Bütün yapıştırıcıların alt tabaka üzerine yayılma ve yapışmasını sağlamak için. Dekstrinler: Sebzelerden elde edilen nişastadan üretilirler. sonunda tekrar erirler. Bileşimine ve pH'ine bağlı olarak rengi beyazdan amber ve kırmızı kahverengiye kadar değişir. Bu nedenle hotmeltler . folyo laminasyonunda (kazein . etiketlemede kullanılır. nemlendirilerek yapışan bant üretiminde kullanılır. İyi bir ıslak yapıştırma sergileyen dekstrinler. Sulandırıcı olarak amonyak ya da alkol gerekebilir. neme oldukça yüksek dayanıklılık gösterirler. Ambalajlamada kullanılan çoğu hotmeltlerin dayanıklılığı 60oC de azalmaya. yapıştırıcılarının önemli bir kısmını hafifçe yükselmiş ısılarda bile kaybederek. kağıt laminasyonunda. normal ya da yüksek su geçirmez özelliğe sahip bir yapıştırıcıdır. Hızlı ısı dağılımı. Sıvı bir solventin olmayışı.kurur. Termoplastik materyaller. Kutu ve karton kapamada. sakızımsı olup neme karşı yüksek dayanıklılık gösterirler. Tabakanın tabakaya sanatsal grafik laminasyonunda. ayrışma. Isı. çoğu sıvı. ısıya karşı sınırlı dayanıklılığıdır. Kazein: Çok açık renkli. poşet ve torbaların tabaka tabaka laminasyonunda. "ıslatma" özelliğine sahip olmaları gereklidir.

Yapıştırıcının uygulanacağı yüzeyin özellikleri (vakslı.reçine ve mumsu maddeyle birleştirilen etilen vinil asetat kopolimer (EVA)'e bağlıdır. fiziksel özelliklerinin karşılaştırılması bağlanımda. zaman gibi özellikler. Bir hotmeltin ısıya karşı dayanıklılığı . ürün dayanıklılığı ve bütünlüğü kristallik kazandırırken. Kristalleşmiş PE yerine PP uygulanırsa. Sonuç olarak bu sistemlerin ambalajlamada kullanımı film. raf ömrü ve uygulama hızı gibi kavramlarla özdeşleşirler. uygulamaları daha temiz ve yüksek ısıda kesilmeye karşı daha dayanıklıdır. basınca karşı duyarlı yapışkanlara dönüştürülebilir. polyester ve benzer temelli hotmeltler. Polyamid. tabakaların ısısına. Kullanılacak yapıştırıcının yapışma zamanı. ısıya karşı dayanıklılığı ve zamanı ayarlar. Açık süre. Reçine ve çoğunlukla bir yağla kombinasyon halinde. sıcak dikiş ve ısıya karşı dayanıklılıktır. PP sistemlerinin şekilsiz yapısı. Eğer tabakalar bu süre içinde yapışmazsa. Özel bir amaca yönelik yapıştırıcının kompozisyonu. malzemeyi sağlayana bırakılmalıdır. belirli bir ısıda alt tabakaların birbirine yapışması için geçen azami zamandır. Yapıştırıcının neme karşı dayanıklılığını arttıracak ya da adhezivi böceklere karşı itici yapacak özel katkılar. sıcak dikişte yararlı olup yapışmayı hızlandırır. Basınca duyarlı bölmelilerin avantajları genellikle uygulama sırasında ortaya çıkar. ıslak ya da sıcak olarak uygulanması. EVA sistemindeki hem EVA hem de mumsu maddenin yerini alır. yapıştırıcının şekline ve soğuma özelliklerine bağlıdır. . büyük ölçüde renk ve kokuyu belirler. Bunlar daha masraflı ve uygulamaları çoğu holmeltten daha zordur. Yapıştırıcıların Sağlanmasında Belirlenmesi Gereken Temel Kriterler Yapıştırıcının hangi alanda hangi ürün için kullanılacağı. Akışkanlık yoğunlukları. EVA'nın katkıları bütünleştirici güç. bunların filmlere ve folyolara iyi yapışmasına. folyo ve kağıt laminasyonuyla sınırlandırılır. Diğer hotmeltler gibi tekrar erir ve 100oC’nin üstündeki sıcaklıklarda kullanımları sınırlıdır. erimiş ve katı durumlarda özelleştirilir. yapıştırıcıda soğuma ve birleştirme sırasında oluşan fiziksel değişikliklere bağlıdır. çünkü bunların kullanımında solventle kurutma sistemlerine gerek yoktur. Hotmeltler. uygulama süresidir. plastik astarlı). tabakaların ısı iletkenliğine. tabakaların birleştikten sonra yapışması gereken asgari zamandır. Donma süresi ise. yapışkan soğumuş ve kurumuş olur. yüksek ısılarda birleşmeyi sürekli kılma ölçüsüdür. ürün dayanıklılığı. Hotmeltlerin belki de en önemli özelliği. Bu özellikler. PE temelli hotmeltler EVA tiplerine uygun olmayıp yağ bariyerlidir. fakat uygulama zamanının uzamasına ve ayrılmaya karşı dayanıklılığının azalmasına neden olur. lastikli yapılarından yararlanılabilecek uygulamalarda kullanılır. Bir başka hotmelt sistemi. Burada PE. ayrılma ve soyulma gösterir. yumuşama noktasını ve uygulama özelliklerini denetler. Isı bariyer deneyleri. Basınca duyarlı durumlarda. Diğer PSA sistemlerinden farklı temci özellikleri vardır. Yapıştırıcının kullanımdan önce saklanacağı sure (raf ömrü). ısıya ve ölçüm değerlerine bağlı olarak değişir. En çok kristalleşmiş madde olarak mumsu madde yumuşama noktasını. Yapışma gücü. Reçine ise. birkaç düşük moleküler ağırlıklı PE ve reçineye dayanır. Açık süre ve donma süresi uygulama ısısına. Termoplastik blok kopolimerlerden yapılan hotmeltler ambalajlamada. ortaya daha yumuşak yapışkan ve şekilsiz bir yapıştırıcı çıkar. sabit sıcaklıkta ya da belirli bir oranda yükselen sıcaklıklarda yapılır. EVA sistemlerine oranla PE temelli sistemde. yükseltilmiş ısılarda daha az uzama. Renkleri daha açık. Hotmeltler tamamıyla kristalleşmiş materyaller olmadığından kesin erime noktaları yoktur. zaman zaman daha fazla ısı ve yağ bariyerine gereksinim duyulan ambalajlama aplikasyonlarında kullanılır. Donma süresi bitmeden önce kontrol yapılırsa tabakalar birbirinden ayrılır.