Bobinler

Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN

BOBĐNLER
MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;
Fe = q E

formülüyle vermiştik. Manyetik alan içerisinde ise bununla bağlantılı olarak hareket halindeki bir yüke kuvvet uygulanır. Manyetik alan içerisindeki hareketli yüke uygulanan kuvvet aşağıdaki formülle verilir.
Fm = qu × B

formülde u birim yükün alan içerisindeki m/sn cinsinden hızıdır ve B wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Aradaki x işareti vektör çarpımını gösterir. Sonuç olarak manyetik alan içerisinde hareket eden yüke sağ el kuralı gereğince yönü belirlenen bir kuvvet uygulanır.

Şekil.BN.1 Sağ el kuralı ve kartezyen koordinatlar

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN

Sayfa 1 / 18

r ∫ B ⋅ dS = 0 s olarak verilir. v=− verilir. ve orta parmağı aralarında 900 açı yapacak şekilde tutulur. F = Fe + Fm = q E + u × B ( ) Manyetizmanın bir sonraki postulatı manyetik yükün olmadığı gözlemine dayandırılarak . Bir yüzeyden geçen toplam manyetik akı Φ weber cinsinden aşağıdaki gibi hesaplanır. Burada l entegralin alındığı metre cinsinden yolu µ0 boşluğun manyetik geçirgenliği ve i halka içerisinde kalan Amper cinsinden toplam akımı ifade eder. dΦ dt Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 2 / 18 .Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Sağ el kuralı. Bunun sonucu olarak şu söylenebilir. r B ⋅ dl = µ 0 i ∫ l manyetik akının temel postulatlarından biridir. Burada S birimi m2 cinsinden yüzeydir. Boşluk için Ampere’in devresel yasası. Elektrik manyetik alan içerisindeki bir yüke uygulanan toplam kuvvet ise Lorentz denklemi ile verilir. işaret parmağı. Đlk iki parmağında parmak hareket yönü ile manyetik alan yönüne dek getirilirse üçüncü parmak kuvvetin yönünü verir. genellikle dik vektörler için sağ elin baş parmağı. herhangi bir akım yada hareketli yük kapalı halka olacak şekilde bir manyetik alan oluşturur. r r Φ = ∫ B ⋅ dS s Faraday’ın elektromanyetik indükleme yasası adı verilen ve değişen bir manyetik alanın bir kapalı iletken üzerinde volt cinsinden potansiyel farkı yaratmasını açıklayan formül ise. Buradan şu sonuçlar çıkarılır: Herhangi bir kapalı yüzeyden çıkan net manyetik alan sıfırdır ve manyetik alan çizgileri daima kendi üzerlerine kapanırlar.

Bobinler KENDĐNDEN ĐNDÜKLEME VE BOBĐNLER Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil.BN. Bobinlerin en önemli özelliği üzerinden geçen akımın bobin üzerinde gerilim meydana getirmesidir. Basit N sarımlı bobin yapısı ve sembolü Bobinler elektrik enerjisini manyetik akıya çevirerek depolayabilen devre elemanlarıdır. Şekil. Bu bobinle çoğu zaman üretici firmalar tarafından Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 3 / 18 .3. Alçak frekans uygulamalarında da yaygın bir şekilde kullanılmışlardır. Bu olaya indükleme adı verilir ve bobinin bu özelliği endüktans olarak adlandırılır. Bununla beraber alçak frekans uygulamalarında kullanılan bobinlerin üretilmesi ve standardize edilmesi oldukça zor ve zahmetli bir iştir. Eğer iletken bir halka haline getirilecek olursa oluşan manyetik alanın şekli yukarıdaki gibidir.2. Đletken telde manyetik alan oluşması Herhangi bir iletken üzerinden akım geçirildiği zaman iletkenin etrafında bir manyetik alan oluşturduğunu Ampere’in yasasından çıkarmıştık. Eğer bu iletken aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi yan yana halkalar yapılarak sarılırsa bobin adı verilen yapı oluşturulur. Bu devre elemanları elektrik ve elektronik teknolojisinin ilk yıllarında oldukça yaygın bir şekilde yüksek frekans devrelerinde kullanılmışlardır.BN. Buna ek olarak alçak frekans bobinleri oldukça büyük ve ağır olmaktadır.

r r Φ = ∫ B ⋅ dS =B ⋅ S S ∫ B ⋅ dl = µ l 0 ⋅ N ⋅ i ⇒ B = µ0 N ⋅i l Denklemleri elde edilir. Bu yüzden yüksek frekansta bobinlerin kullanılmasına devam edilmiş ve zamanla hazır sarılmış standart değerli bobinler üretilerek piyasaya sürülmüştür. Bütün bu verileri Faraday kanununda yerine koyarsak ve sabit terimleri diferansiyel dışına taşırsak. Burada Φ weber (wb) cinsinden manyetik akı ve t ise sn cinsinden zamanı ifade eder. Denklemde yer alan i ifadesi amper cinsinden geçen akım olup manyetik akının esas kaynağıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN özel aletlerle sarılmaktadır. m2 cinsinden manyetik akının geçtiği toplam alan yani bobinin iç boşluğunun kesit alanıdır. Faraday kanunundan N sarımlı bir bobinde indüklenen gerilim volt cinsinden. Bu denklemlerde S. Ortamın boşluktaki manyetik mutlak geçirgenliği µ0 ile ifade edilirken l manyetik akının esas alındığı fiziksel boy yani bobinin m cinsinden boyudur. Bu bobinin temel davranışını açıklamakta ve bobin Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 4 / 18 . Bobinin Akım ve Gerilim Bağıntısı Basit bir N sarımlı bobin Şekil.3’de görülmektedir. B ise wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur.BN. Güç uygulamaları ve özel bazı uygulamalar hariç zamanla alçak frekans uygulamalarında daha az kullanılmaya başlandı. Manyetik akı ise manyetik akı yoğunluğuna ve N sarımlı bobinin fiziksel değerlerine bağlarsak.  µ ⋅ N ⋅ S ⋅i  d 0  l   v=N dt µ ⋅ N 2 ⋅ S di v= 0 ⋅ l dt Buradan anlaşılacağı gibi bobin üzerinden geçen akım değişken ise bobin üzerinde bir gerilim indüklenmesi meydana gelmektedir. v=N dΦ dt olarak verilir. Buna karşılık yüksek frekans bobinlerinin imali daha kolay ve amatörce yapılabilecek işlerdir.

Aşağıdaki formülle birlikte bobinin üzerinden geçen akımın bobin üzerinde indüklediği gerilim bobinin indüktansına bağlı olarak verilmiştir. Voltaj aniden sıçrayabilmektedir. Daha da açarsak ani bir akım değişimi için sonsuz voltaj uygulanmalıdır. Voltajın klasik pozitiften negatife olan akım yönüne ters olduğu anlarda bobin depoladığı enerjiyi devreye geri veriyor demektir. L= µ0 ⋅ N 2 ⋅ S v = L⋅ di dt Bu denklemden yola çıkarak iki önemli çıkarım yapılır. yani zaman aralığı 0 saniye için bobin üzerinde akım değişmesi sıfırdan farklı sonlu bir değer olamaz. 2) Bobinin üzerindeki akım aniden değiştirilemez. Henri yüksek bir değer olduğu için genellikle mH ve µH değerleri kullanılır. Yani bobinin üzerinden doğru akım geçirilirse kısa devre gibi davranır. 1) Eğer bobinin üzerinden geçen akım sabit ise bobin üzerinde hiç bir gerilim düşmesi olmaz. Bobinler üzerindeki gerilim şöyle yazılabilir. v=L di ⇒ vdt = Ldi dt 1 di = vdt L i (t ) Değişken değiştirerek yeniden yazarsak 1 1 ∫ )dI = L t∫ vdτ ⇒ i(t ) = L t∫ vdτ + i(t0 ) i ( to 0 0 t t Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 5 / 18 . Eğer bobin doğrusal ise yani bobinin fiziksel özellikleri geçen akıma göre değişmiyor ise bobin değeri aşağıdaki basit formülle ifade edilir ve indüktans adı verilir. Bu büyük bir tasarım problemi olup bobinler üzerinde biriken enerjinin yol açtığı indüksiyon akımı devrelere zarar verebilir. Bu şekilde bobinin kendi oluşturduğu manyetik alanın kendi üzerinde bir potansiyel farkı oluşturmasına kendinden indükleme adı verilir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN üzerindeki akım gerilim ilişkisini vermektedir. Bir bobinde akımın geçiş yönünde bir değişme olmadığı halde voltaj negatif değer alabilir. l Burada L bobinin indüktansın Henri (H) cinsinden değeridir.

Buradan yola çıkarak bir bobin üzerinde harcanan güç p = Li di dt veya 1 t  p = v ∫ vdτ + i (0)  L   0  olur. değişken değiştirir ve de sınırları zaman olarak t0 dan t ye alırsak w (t ) i (t ) ∫ dw = L ∫ idi ⇒ w(t ) = i ( t0 ) w ( t0 ) 1 2 1 Li (t ) − Li 2 (t 0 ) + w(t 0 ) 2 2 Dikkat edilirse en sondaki iki terim aşağıda vereceğimiz enerji formülünün t0 anındaki eşdeğeridir. i (t ) = 1 vdτ + i (0) L∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bobinlerde güç ve enerji Bir devre elemanının üzerinde harcanan gücün p=v. Bu yüzden bu terimler birbirini götürürler.Bobinler t0 = 0 alırsak. Bobinlerin Seri ve Paralel Bağlanmaları Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 6 / 18 . Buradan da bobin üzerinde biriken enerjiyi hesap edersek p= dw di ⇒ dw = pdt = Li dt ⇒ dw = Lidi dt dt Enerjiyi (w) yi bulmak için her iki tarafın entegralini alır.i şeklinde yazıldığını biliyoruz. Sonuç olarak w(t ) = 1 2 Li (t ) 2 olarak yazılır.

BN. v2 = L2 ... v = Leş di = v1 + v2 + . + LN Bu eşitlikte türev terimleri sadeleştirilirse seri bağlı bobinlerin eşdeğeri şu şekilde yazılır Şekil..Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. Bobinlerin Seri Bağlanması Seri bağlı bobinlerden oluşan bir devrede her bir bobin için akım gerilim ilişkisini yazarsak..BN..... v1 = L1 di di di .. + LN dt dt dt dt Leş = L1 + L2 + .4. + vN dt di di di di Leş = L1 + L2 + .5. v N = LN dt dt dt Devrenin genel girişindeki voltaja göre aynı eşitlik yazılarak Kirchoff’un gerilim kanuna göre her bir bobin üzerinde düşen gerilimlerin toplamına eşitlenirse. Bobinlerin Paralel Bağlanması Yine aynı şekilde paralel bağlı bobinlerden oluşan bir devrede eşdeğer bobinin değerini bulmak için akım gerilim ilişkilerini yazarsak Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 7 / 18 ..

.. iN = 1 vdτ + iN (0) LN ∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN 1 vdτ + i(0) Leş ∫ 0 1 vdτ + i1 (0) L1 ∫ 0 1 vdτ + i2 (0) L2 ∫ 0 t t t Buradan Kirchoff’un akım kanununu yazarsak i= 1 vdτ + i (0) = i1 + i2 + . 1 1 1 1 = + + ..... + iN Leş ∫ 0 t t t t t 1 1 1 1 ∫ vdτ + i(0) = L1 ∫ vdτ + i1 (0) + L2 ∫ vdτ + i2 (0) + . Bobinler özellikle radyo frekans (RF) alanında sıkça kullanıldığından ilk bölümde çeşitli RF bobinlerinin fiziksel özelliklerinin hesabı incelenecektir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 8 / 18 . Bu noktadan itibaren bazı çok kullanılan bobinlerin fiziksel özellikleri ve değerlerinin hesaplanması ile ilgili çeşitli konular işlenecektir. + Leş L1 L2 LN i(0) = i1 (0) + i2 (0) + ..Bobinler i= i1 = i2 = . Bununla beraber bir çok defalar bobinlerin fiziksel özellikleri değişik olabilir ve değişik şekillerde sarılabilirler... + LN ∫ vdτ + iN (0) Leş 0 0 0 0 Buradan da aşağıdaki denklemler elde edilir. + iN (0) ÇEŞĐTLĐ BOBĐN DEĞERLERĐNĐN HESAPLANMASI Daha önce verilmiş denklemlerde bobinlerin fiziksel özelliklerinden değerlerinin nasıl hesaplanabileceği konusunda bir giriş yapılmıştı.

Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Hava Nüveli Düz Sarımlı Tek Katmanlı Standart Bobinler ve Hesabı Şekil. Düz sarımlı bobinler sarım sayısı az olan dolayısıyla endüktansı düşük bobinlerin yerine kullanılırlar.BN. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 9 / 18 .6. Eğer bobin tel kalınlığı yarı çapına oranla oldukça küçük ise aşağıdaki formül kullanılabilir. Hava Nüveli Tek Katmanlı Standart Bobin Bu tip bobinler RF alanında oldukça sık kullanılırlar ve imal etmesi oldukça basit olduğundan bir çok amatör tarafından yaygınca kullanılırlar.BN. ve TV frekans bantlarında kullanılmakla beraber diğer bir çok RF uygulamalarında da karşımıza çıkacağından ayrıntılı bir şekilde incelenecektir. Kapasitif etkinin az olması ve bobinin sarıldığı telin direncinin düşük olması bobinin kalite sayısını (Q) arttırır. Şekil. N toplam sarım sayısı. Bunlardan ilki yarı empirik (gözlemsel) formül adı verilen bir hesaplama biçimidir. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. ve l cm cinsinden bobinin uzunluğudur.6’de görülen düz bobin iki farklı yoldan hesaplanır. Bu bobinlerin sarım sayısı az ve tel kalınlığı nispeten büyük olduğundan kapasitif etkileri sınırlıdır. Buda bir çok yerde bobin kayıplarını ve rezonans devrelerinde süzgecin bant genişliğini daraltarak seçiciliğinin artmasına yol açar. FM. CB radyo.394r 2 ⋅ N 2 L= 9r + 10l Bu formülde L. 0. µH cinsinden bobin değeri. Bu tip bobinler genellikle kısa dalga AM.

µH cinsinden bobin değeri. Tel çapı ise olabildiğince büyük seçilir fakat sarım sayısı ile tel çapı çarpıldığında elde edilen rakamın toplam bobin uzunluğundan az olmasına dikkat edilir. tahta. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. Bu yüzden daha kesin bir sonuç için Nagaoka formülü adı verilen bir formül kullanılır. L= 0.7. karton benzeri malzemeler olabileceği gibi bu iş için özel üretilmiş çeşitli malzemelerde kullanılabilir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formül oldukça doğru sonuçlar vermekle beraber yinede tam olarak sonuç vermemekte bazen de yüksek derecede hataya sebep olmaktadır. Şekil. Yani tel çapı d≤ l N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 10 / 18 . ve k ise 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısıdır. Bu nedenle Nagaoka formülü tablo olmadan kullanılamaz. N toplam sarım sayısı. Nagaoka formülü oldukça basittir ve aşağıda verilmiştir. Nagaoka formülünün en önemli dezavantajı 2r / l oranından ve Nagaoka Tablosu olarak adlandırılan bir tablodan k katsayısını bulmak ve formülde yerine yazmaktır.BN. Bunlar genellikle plastik. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. Hantaro Nagaoka Düz bobin hesaplandıktan sonra düz bobinin sarılacağı mandren adı verilen ve yarı çapı r olan yalıtkan bir silindir malzeme bulunur.00987 N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l Bu formülde L.

Bu tip bobinler genellikle AM uzun dalga ve orta dalga bobinleri. Bu tip sarımın kullanılma amacı sarımlar arası kapasitif etkinin azaltılması dolayısıyla bobin kalite katsayısının arttırılmasıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN formülünden hesaplanabilir. Bu tip bobinler özel makinelerde petek sarım adı verilen özel bir şekilde sarılırlar. Petek Bobin Bu tip bobinler çok sarımlı bobinlerdir ve bundan dolayı nispeten yüksek değerlidirler. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. d≤ l⋅h N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 11 / 18 . Şekil. Bobinlerin sarımında genelde transformatörlerde olduğu gibi dışı emaye kaplı bobin teli adı verilen bakır malzemeler kullanılır. Bu formül aşağıda verilmiştir. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. çeşitli RF uygulamalarında RF şok bobini olarak kullanılırlar. Nagaoka Tablosu eklerde verilmiştir. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. Hava Nüveli Çok Katlı (Petek Bobin) Bobinler ve Hesabı Şekil. Burada d cm cinsinden sarılabilecek telin maksimum kalınlığıdır. µH cinsinden bobin değeri. N toplam sarım sayısı.315r 2 ⋅ N 2 6r + 9l + 10h Bu formülde L. L= 0.BN. Bu bobinlerde tel çapı hesabı biraz daha karmaşık olup.8. bir kata sığan sarım sayısı l'ye ve toplam katsayısı h'ye ve bunların tümünde N'ye bağlı olduğu göz önüne alınmalıdır.7’de bir petek bobin ve fiziksel ölçümlendirmesi görülmektedir. Tel çapı formülü aşağıda verilmiştir. Bu tip bobinler hesabında yine yarı empirik formül kullanılır. Bu bobinlerin değerleri genellikle 100 µH ile birkaç mH arasında değişir.BN.

BN. cm cinsinden bobinin sarılabileceği telin maksimum çapı.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formülde d.9. Düzlemsel Bobinler ve Hesabı Şekil. Bu tip bobinler genellikle UHF ve VHF bantlarında ve bazı mikrodalga uygulamalarında kullanılırlar. N toplam sarım sayısı. Bu kriterler baskı devre üzerine iz yaparken de geçerli olup özellikle yer kısıtlıysa bir kural olarak izler arası mesafe çoğu zaman iz kalınlığı olarak seçilir. Tellerin kalınlığının artması direnci düşürecek ama teller arası yakınlığın artmasından dolayı kapasitif etkiler artacağı göz önüne alınmalıdır. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 12 / 18 . Burada eğer satıh üzerine tel ile sarım yapılıyorsa tel yarı çapı makul bir değer seçilmelidir. Bobinin hesaplanma formülü aşağıda verilmiştir. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. N toplam sarım sayısı. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. µH cinsinden bobin değeri. Düzlemsel Bobinler Düzlemsel bobinler düz bir satıh üzerine spiral şeklinde sarılmış bobinlerdir ve genellikle baskı devre üzerine işleme yoluyla oluşturulurlar ve oldukça düşük değerli bobinlerdir.394r 2 ⋅ N 2 L= 8r + 11h Bu formülde L. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. 0.

Dikdörtgen kesitli toroid bobin µH cinsinden  g + a  −3 L = 2 N 2 ⋅ b ⋅ ln  g − a  ⋅ 10    Daire kesitli toroid bobin µH cinsinden L = 0.4πN 2 ⋅ g − Burada N sarım sayısıdır. d≤ π (g − a ) N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 13 / 18 .10. (g 2 − a2 ) Tel çapı hesabı daha öncekilerde olduğu gibi geometrik olup aşağıdaki formülle verilmiştir. Şekillerde görülen dikdörtgen ve daire kesitli toroid bobinlerin hesabı şekil üzerinde verilen ölçümlendirmelerden yola çıkarak aşağıdaki formüllerle hesaplanır.Bobinler Hava Nüveli Toroid (Simit) Bobinler ve Hesabı Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil.BN. Simit Bobinler Bir yuvarlak simit şeklindeki nüve üzerine tek kat olarak yapılan sarımlar ile elde edilen bobinler toroid bobinler olarak adlandırılırlar.

dolayısıyla ortamın mutlak geçirgenliğinin µ0 = 4π x 10-7 H/m olduğu durumlar için geçerlidir. Lnuve = µ nuve ⋅ Lhava Burada Lnüve nüveli bobinin değeri. Koaksiyel Kablo Koaksiyel kabloların metre başına endüktansı µH cinsinden aşağıdaki formülle verilmiştir. µnüve nüvenin bağıl geçirgenliği.11. AF şok bobinleri ve hesabı Alçak frekans bobinleri. Eğer farklı bir havadan farklı bir nüve kullanılacak olursa Bobinin değeri manyetik akının değişmesinden dolayı değişir. Manyetik akının artma miktarı kadar bobinin değeri artar. Çapların birimleri aynı olduğu sürece oran yapıldığından çaplar için herhangi bir birim tercih edilebilir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Koaksiyel Kablonun Metre Başına Endüktansının Hesaplanması Şekil. Bazı maddelerin bağıl geçirgenlikleri ekte verilmiştir. Nüveli Bobinler ve Ortamın Manyetik Geçirgenliği ile Alakası Şu ana kadar olan bütün hesaplarımız nüvenin hava olduğuna yani ortamın bağıl manyetik geçirgenliğinin 1. Lhava ise bobinin hava nüveli eşdeğeridir. Bu Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 14 / 18 . adlarında anlaşılacağı üzere alçak frekansta çalıştırılmak üzere tasarımlandırılmış bobinlerdir ve genel amaç olarak filtreleme işlerinde kullanılırlar. L= 1  r  1 + 4 ⋅ ln o   20  ri   Burada ro koaksiyel kablonun dış yarı çapı ve ri koaksiyel kablonun iç yarıçapıdır. Bu durum aşağıdaki formülde verilmiştir.BN.

Bu yüzden değerlerini arttırmak için manyetik materyal nüveler üzerine çok sarımlı olarak yapılırlar. A = e⋅k olarak bulunur. Zaten sarım imal teknikleri transformatörlere çok benzer. Eğer güç besleme ünitelerinde kullanılıyorsa elemanın tolere edebileceği maksimum güç göz önüne alınmalıdır. Şok Bobinleri ve Ölçümlendirilmeleri Şekil. Şekil.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN filtreleme işlemi genellikle giriş sinyalindeki AC bileşenlerin bloke edilmesi biçimindedir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 15 / 18 . Manyetik nüve olarak transformatör saçı sıklıkla kullanılır. BN. AF bobinleri genellikle yüksek değerli bobinlerdir. Bu değere istifleme faktörü (IF) dersek. Am = IF ⋅ A Burada Am cm2 cinsinden gerçek manyetik kesit alanı ve A yine cm2 cinsinden bir önceki formülle verilmiş kesit alanıdır. Fakat kayıpların azaltılması açısından manyetik nüve genellikle bir tarafı yalıtılmış transformatör sacından yapıldığı için gerçek manyetik kesit alanı yukarıdaki değerin %90 ile %95 arasında değişebilir.12. Bununla beraber AF bobinleri diğer başka amaçlar içinde kullanılabilir.11’de görülen yapıdaki bobinler eğer e ve k cm cinsinden en ve kalınlık ise manyetik kesit alanı yaklaşık olarak cm2 cinsinden. Buna benzer amaçla kullanılan bobinlere şok bobini adı verilir.BN.

Nüvenin fiziksel olarak en son ihtiyaç duyduğumuz özelliği ise bağıl manyetik geçirgenliğidir (µr). L= 2πAm N 2 µ r 5lm ×108 Burada Am cm2 cinsinden nüvenin gerçek fiziksel manyetik kesiti. Bu bir önceki yönteme göre daha kolay olmasına rağmen bobinin daha çok yaklaşık bir değerini verir ve bobin değerinin kritik olmadığı uygulamalarda kullanılır. Bağıl geçirgenliğin hesabı oldukça zordur ve çoğu zaman geçen akım şiddetine bağımlı olduğundan hem akıma göre değişir. Bu büyük bir problem olup ya manyetik akı yoğunluğu (B) ve manyetik akı şiddeti (H) eğrisinden çalışma noktası bulunarak hesaplanabilir. N ise sarım sayısıdır. Sonuç L.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Çekirdeğin ortalama uzunluğu ise nüvenin tam ortasından geçtiği düşünülen izafi çizginin (lm) yani manyetik akının kat ettiği ortalama mesafenin boyudur ve şekilde belirtilmiştir. Henri cinsinden bobinin değeridir. lm cm cinsinden nüvenin ortalama uzunluğu. Bu hesaplama dahi yeterli olmayabilir ve histerezis eğrisinin artma ve azalma yönünde değer değişimini hesaba katmaz. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 16 / 18 . Bütün bunlar göz önüne alındığında bir nüveli AF bobininin yaklaşık değeri aşağıdaki formülden bulunabilir. Bir diğer yöntem ise ortalama bağıl geçirgenlik değerini tablodan okumak ve pratik sebeplerden bunun değişmediğini farz etmektir. µr nüvenin bağıl geçirgenliği. hem de doğrusal değildir.

l = 2 cm. ( r = 0. l = 2 cm. N = 300 ) Bu bir petek bobindir.5 cm. ( r = 0. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik ve Nagaoka formülünü kullanarak hesaplayınız. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 17 / 18 . N = 25 ) Bu bir düz bobindir. Örnek: Bobin.1.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Örnek: Bobin.2.5 cm. h = 1 cm. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik formülünü kullanarak hesaplayınız.

902 0.00 1.00 0.50 5.75 0.00 3.50 7.60 3.629 0.50 8.0611 0.00 25.551 0.237 0.50 6.00 12.80 0.20 0.803 0.401 0.00 50.85 0.818 0.376 0.00 10.850 0.884 0. NAGAOKA TABLOSU Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Nagaoka formülü ve Nagaoka katsayıları.40 3.60 0.60 1.25 0.10 1.959 0.20 1.00987 ⋅ N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l r bobinin cm cinsinden yarı çapı µH cinsinden bobin değeri toplam sarım sayısı l cm cinsinden bobinin uzunluğ 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısı 2r/l k 2r/l k 0.30 0.00 2.10 0.00 5.00 6.00 4.445 0. L= L N k 0.80 1.091 0.105 0.595 0.789 0.939 0.482 0.526 0.723 0.415 0.40 0.153 0.775 0.30 1.711 0.35 0.271 0.429 0.60 2.80 4.258 0.667 0.20 2.00 30.320 0.00 45.365 0.203 0.40 1.00 20.979 0.00 0.503 0.80 3.0808 0.648 0.612 0.179 0.0350 Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 18 / 18 .735 0.761 0.00 7.00 40.565 0.124 0.247 0.70 1.40 2.65 0.20 3.301 0.538 2.0664 0.285 0.463 0.748 0.Bobinler EK A.90 0.000 0.700 0.342 0.55 0.50 0.95 1.90 1.00 9.920 0.867 0.45 0.15 0.688 0.70 0.00 15.05 0.388 0.00 100.834 0.219 0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful