Bobinler

Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN

BOBĐNLER
MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;
Fe = q E

formülüyle vermiştik. Manyetik alan içerisinde ise bununla bağlantılı olarak hareket halindeki bir yüke kuvvet uygulanır. Manyetik alan içerisindeki hareketli yüke uygulanan kuvvet aşağıdaki formülle verilir.
Fm = qu × B

formülde u birim yükün alan içerisindeki m/sn cinsinden hızıdır ve B wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Aradaki x işareti vektör çarpımını gösterir. Sonuç olarak manyetik alan içerisinde hareket eden yüke sağ el kuralı gereğince yönü belirlenen bir kuvvet uygulanır.

Şekil.BN.1 Sağ el kuralı ve kartezyen koordinatlar

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN

Sayfa 1 / 18

Đlk iki parmağında parmak hareket yönü ile manyetik alan yönüne dek getirilirse üçüncü parmak kuvvetin yönünü verir. F = Fe + Fm = q E + u × B ( ) Manyetizmanın bir sonraki postulatı manyetik yükün olmadığı gözlemine dayandırılarak .Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Sağ el kuralı. r r Φ = ∫ B ⋅ dS s Faraday’ın elektromanyetik indükleme yasası adı verilen ve değişen bir manyetik alanın bir kapalı iletken üzerinde volt cinsinden potansiyel farkı yaratmasını açıklayan formül ise. işaret parmağı. r ∫ B ⋅ dS = 0 s olarak verilir. Buradan şu sonuçlar çıkarılır: Herhangi bir kapalı yüzeyden çıkan net manyetik alan sıfırdır ve manyetik alan çizgileri daima kendi üzerlerine kapanırlar. r B ⋅ dl = µ 0 i ∫ l manyetik akının temel postulatlarından biridir. Bunun sonucu olarak şu söylenebilir. dΦ dt Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 2 / 18 . ve orta parmağı aralarında 900 açı yapacak şekilde tutulur. v=− verilir. herhangi bir akım yada hareketli yük kapalı halka olacak şekilde bir manyetik alan oluşturur. Burada l entegralin alındığı metre cinsinden yolu µ0 boşluğun manyetik geçirgenliği ve i halka içerisinde kalan Amper cinsinden toplam akımı ifade eder. genellikle dik vektörler için sağ elin baş parmağı. Boşluk için Ampere’in devresel yasası. Bir yüzeyden geçen toplam manyetik akı Φ weber cinsinden aşağıdaki gibi hesaplanır. Burada S birimi m2 cinsinden yüzeydir. Elektrik manyetik alan içerisindeki bir yüke uygulanan toplam kuvvet ise Lorentz denklemi ile verilir.

Eğer iletken bir halka haline getirilecek olursa oluşan manyetik alanın şekli yukarıdaki gibidir. Đletken telde manyetik alan oluşması Herhangi bir iletken üzerinden akım geçirildiği zaman iletkenin etrafında bir manyetik alan oluşturduğunu Ampere’in yasasından çıkarmıştık.Bobinler KENDĐNDEN ĐNDÜKLEME VE BOBĐNLER Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. Alçak frekans uygulamalarında da yaygın bir şekilde kullanılmışlardır. Şekil. Basit N sarımlı bobin yapısı ve sembolü Bobinler elektrik enerjisini manyetik akıya çevirerek depolayabilen devre elemanlarıdır. Bu olaya indükleme adı verilir ve bobinin bu özelliği endüktans olarak adlandırılır.2. Bobinlerin en önemli özelliği üzerinden geçen akımın bobin üzerinde gerilim meydana getirmesidir.BN. Buna ek olarak alçak frekans bobinleri oldukça büyük ve ağır olmaktadır.BN. Bu bobinle çoğu zaman üretici firmalar tarafından Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 3 / 18 .3. Bununla beraber alçak frekans uygulamalarında kullanılan bobinlerin üretilmesi ve standardize edilmesi oldukça zor ve zahmetli bir iştir. Eğer bu iletken aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi yan yana halkalar yapılarak sarılırsa bobin adı verilen yapı oluşturulur. Bu devre elemanları elektrik ve elektronik teknolojisinin ilk yıllarında oldukça yaygın bir şekilde yüksek frekans devrelerinde kullanılmışlardır.

 µ ⋅ N ⋅ S ⋅i  d 0  l   v=N dt µ ⋅ N 2 ⋅ S di v= 0 ⋅ l dt Buradan anlaşılacağı gibi bobin üzerinden geçen akım değişken ise bobin üzerinde bir gerilim indüklenmesi meydana gelmektedir. Bobinin Akım ve Gerilim Bağıntısı Basit bir N sarımlı bobin Şekil. Denklemde yer alan i ifadesi amper cinsinden geçen akım olup manyetik akının esas kaynağıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN özel aletlerle sarılmaktadır. B ise wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Manyetik akı ise manyetik akı yoğunluğuna ve N sarımlı bobinin fiziksel değerlerine bağlarsak. Güç uygulamaları ve özel bazı uygulamalar hariç zamanla alçak frekans uygulamalarında daha az kullanılmaya başlandı. m2 cinsinden manyetik akının geçtiği toplam alan yani bobinin iç boşluğunun kesit alanıdır. Bu yüzden yüksek frekansta bobinlerin kullanılmasına devam edilmiş ve zamanla hazır sarılmış standart değerli bobinler üretilerek piyasaya sürülmüştür. Bu denklemlerde S.3’de görülmektedir. r r Φ = ∫ B ⋅ dS =B ⋅ S S ∫ B ⋅ dl = µ l 0 ⋅ N ⋅ i ⇒ B = µ0 N ⋅i l Denklemleri elde edilir. Faraday kanunundan N sarımlı bir bobinde indüklenen gerilim volt cinsinden. Bütün bu verileri Faraday kanununda yerine koyarsak ve sabit terimleri diferansiyel dışına taşırsak. v=N dΦ dt olarak verilir. Buna karşılık yüksek frekans bobinlerinin imali daha kolay ve amatörce yapılabilecek işlerdir. Bu bobinin temel davranışını açıklamakta ve bobin Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 4 / 18 . Ortamın boşluktaki manyetik mutlak geçirgenliği µ0 ile ifade edilirken l manyetik akının esas alındığı fiziksel boy yani bobinin m cinsinden boyudur. Burada Φ weber (wb) cinsinden manyetik akı ve t ise sn cinsinden zamanı ifade eder.BN.

Daha da açarsak ani bir akım değişimi için sonsuz voltaj uygulanmalıdır. yani zaman aralığı 0 saniye için bobin üzerinde akım değişmesi sıfırdan farklı sonlu bir değer olamaz.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN üzerindeki akım gerilim ilişkisini vermektedir. Bu büyük bir tasarım problemi olup bobinler üzerinde biriken enerjinin yol açtığı indüksiyon akımı devrelere zarar verebilir. Bir bobinde akımın geçiş yönünde bir değişme olmadığı halde voltaj negatif değer alabilir. Bu şekilde bobinin kendi oluşturduğu manyetik alanın kendi üzerinde bir potansiyel farkı oluşturmasına kendinden indükleme adı verilir. l Burada L bobinin indüktansın Henri (H) cinsinden değeridir. Voltajın klasik pozitiften negatife olan akım yönüne ters olduğu anlarda bobin depoladığı enerjiyi devreye geri veriyor demektir. 2) Bobinin üzerindeki akım aniden değiştirilemez. v=L di ⇒ vdt = Ldi dt 1 di = vdt L i (t ) Değişken değiştirerek yeniden yazarsak 1 1 ∫ )dI = L t∫ vdτ ⇒ i(t ) = L t∫ vdτ + i(t0 ) i ( to 0 0 t t Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 5 / 18 . Henri yüksek bir değer olduğu için genellikle mH ve µH değerleri kullanılır. Bobinler üzerindeki gerilim şöyle yazılabilir. Yani bobinin üzerinden doğru akım geçirilirse kısa devre gibi davranır. L= µ0 ⋅ N 2 ⋅ S v = L⋅ di dt Bu denklemden yola çıkarak iki önemli çıkarım yapılır. Voltaj aniden sıçrayabilmektedir. 1) Eğer bobinin üzerinden geçen akım sabit ise bobin üzerinde hiç bir gerilim düşmesi olmaz. Eğer bobin doğrusal ise yani bobinin fiziksel özellikleri geçen akıma göre değişmiyor ise bobin değeri aşağıdaki basit formülle ifade edilir ve indüktans adı verilir. Aşağıdaki formülle birlikte bobinin üzerinden geçen akımın bobin üzerinde indüklediği gerilim bobinin indüktansına bağlı olarak verilmiştir.

Sonuç olarak w(t ) = 1 2 Li (t ) 2 olarak yazılır. değişken değiştirir ve de sınırları zaman olarak t0 dan t ye alırsak w (t ) i (t ) ∫ dw = L ∫ idi ⇒ w(t ) = i ( t0 ) w ( t0 ) 1 2 1 Li (t ) − Li 2 (t 0 ) + w(t 0 ) 2 2 Dikkat edilirse en sondaki iki terim aşağıda vereceğimiz enerji formülünün t0 anındaki eşdeğeridir.i şeklinde yazıldığını biliyoruz. Buradan da bobin üzerinde biriken enerjiyi hesap edersek p= dw di ⇒ dw = pdt = Li dt ⇒ dw = Lidi dt dt Enerjiyi (w) yi bulmak için her iki tarafın entegralini alır. Bobinlerin Seri ve Paralel Bağlanmaları Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 6 / 18 . i (t ) = 1 vdτ + i (0) L∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bobinlerde güç ve enerji Bir devre elemanının üzerinde harcanan gücün p=v.Buradan yola çıkarak bir bobin üzerinde harcanan güç p = Li di dt veya 1 t  p = v ∫ vdτ + i (0)  L   0  olur. Bu yüzden bu terimler birbirini götürürler.Bobinler t0 = 0 alırsak.

+ LN dt dt dt dt Leş = L1 + L2 + . + vN dt di di di di Leş = L1 + L2 + ... v N = LN dt dt dt Devrenin genel girişindeki voltaja göre aynı eşitlik yazılarak Kirchoff’un gerilim kanuna göre her bir bobin üzerinde düşen gerilimlerin toplamına eşitlenirse. + LN Bu eşitlikte türev terimleri sadeleştirilirse seri bağlı bobinlerin eşdeğeri şu şekilde yazılır Şekil.BN.BN. Bobinlerin Paralel Bağlanması Yine aynı şekilde paralel bağlı bobinlerden oluşan bir devrede eşdeğer bobinin değerini bulmak için akım gerilim ilişkilerini yazarsak Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 7 / 18 .5.. Bobinlerin Seri Bağlanması Seri bağlı bobinlerden oluşan bir devrede her bir bobin için akım gerilim ilişkisini yazarsak....Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. v2 = L2 .. v1 = L1 di di di ... v = Leş di = v1 + v2 + ..4.

iN = 1 vdτ + iN (0) LN ∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN 1 vdτ + i(0) Leş ∫ 0 1 vdτ + i1 (0) L1 ∫ 0 1 vdτ + i2 (0) L2 ∫ 0 t t t Buradan Kirchoff’un akım kanununu yazarsak i= 1 vdτ + i (0) = i1 + i2 + . 1 1 1 1 = + + .. Bununla beraber bir çok defalar bobinlerin fiziksel özellikleri değişik olabilir ve değişik şekillerde sarılabilirler.... + LN ∫ vdτ + iN (0) Leş 0 0 0 0 Buradan da aşağıdaki denklemler elde edilir. + Leş L1 L2 LN i(0) = i1 (0) + i2 (0) + . Bu noktadan itibaren bazı çok kullanılan bobinlerin fiziksel özellikleri ve değerlerinin hesaplanması ile ilgili çeşitli konular işlenecektir....Bobinler i= i1 = i2 = . + iN Leş ∫ 0 t t t t t 1 1 1 1 ∫ vdτ + i(0) = L1 ∫ vdτ + i1 (0) + L2 ∫ vdτ + i2 (0) + .. Bobinler özellikle radyo frekans (RF) alanında sıkça kullanıldığından ilk bölümde çeşitli RF bobinlerinin fiziksel özelliklerinin hesabı incelenecektir. + iN (0) ÇEŞĐTLĐ BOBĐN DEĞERLERĐNĐN HESAPLANMASI Daha önce verilmiş denklemlerde bobinlerin fiziksel özelliklerinden değerlerinin nasıl hesaplanabileceği konusunda bir giriş yapılmıştı.. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 8 / 18 .

6’de görülen düz bobin iki farklı yoldan hesaplanır. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. ve l cm cinsinden bobinin uzunluğudur.BN. N toplam sarım sayısı. FM. Bu tip bobinler genellikle kısa dalga AM. Buda bir çok yerde bobin kayıplarını ve rezonans devrelerinde süzgecin bant genişliğini daraltarak seçiciliğinin artmasına yol açar.394r 2 ⋅ N 2 L= 9r + 10l Bu formülde L. ve TV frekans bantlarında kullanılmakla beraber diğer bir çok RF uygulamalarında da karşımıza çıkacağından ayrıntılı bir şekilde incelenecektir. Düz sarımlı bobinler sarım sayısı az olan dolayısıyla endüktansı düşük bobinlerin yerine kullanılırlar.BN. Kapasitif etkinin az olması ve bobinin sarıldığı telin direncinin düşük olması bobinin kalite sayısını (Q) arttırır. Eğer bobin tel kalınlığı yarı çapına oranla oldukça küçük ise aşağıdaki formül kullanılabilir. 0. Bu bobinlerin sarım sayısı az ve tel kalınlığı nispeten büyük olduğundan kapasitif etkileri sınırlıdır. CB radyo. Şekil. Hava Nüveli Tek Katmanlı Standart Bobin Bu tip bobinler RF alanında oldukça sık kullanılırlar ve imal etmesi oldukça basit olduğundan bir çok amatör tarafından yaygınca kullanılırlar. Bunlardan ilki yarı empirik (gözlemsel) formül adı verilen bir hesaplama biçimidir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Hava Nüveli Düz Sarımlı Tek Katmanlı Standart Bobinler ve Hesabı Şekil. µH cinsinden bobin değeri. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 9 / 18 .6.

Bu yüzden daha kesin bir sonuç için Nagaoka formülü adı verilen bir formül kullanılır.00987 N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l Bu formülde L.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formül oldukça doğru sonuçlar vermekle beraber yinede tam olarak sonuç vermemekte bazen de yüksek derecede hataya sebep olmaktadır. Yani tel çapı d≤ l N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 10 / 18 . l cm cinsinden bobinin uzunluğu. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. Nagaoka formülü oldukça basittir ve aşağıda verilmiştir. ve k ise 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısıdır. µH cinsinden bobin değeri. Bu nedenle Nagaoka formülü tablo olmadan kullanılamaz. Nagaoka formülünün en önemli dezavantajı 2r / l oranından ve Nagaoka Tablosu olarak adlandırılan bir tablodan k katsayısını bulmak ve formülde yerine yazmaktır. tahta. N toplam sarım sayısı. Bunlar genellikle plastik.7. karton benzeri malzemeler olabileceği gibi bu iş için özel üretilmiş çeşitli malzemelerde kullanılabilir. Hantaro Nagaoka Düz bobin hesaplandıktan sonra düz bobinin sarılacağı mandren adı verilen ve yarı çapı r olan yalıtkan bir silindir malzeme bulunur. L= 0. Şekil. Tel çapı ise olabildiğince büyük seçilir fakat sarım sayısı ile tel çapı çarpıldığında elde edilen rakamın toplam bobin uzunluğundan az olmasına dikkat edilir.BN.

BN. Bu tip bobinler hesabında yine yarı empirik formül kullanılır.BN. bir kata sığan sarım sayısı l'ye ve toplam katsayısı h'ye ve bunların tümünde N'ye bağlı olduğu göz önüne alınmalıdır. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. Tel çapı formülü aşağıda verilmiştir. d≤ l⋅h N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 11 / 18 .8.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN formülünden hesaplanabilir. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. N toplam sarım sayısı. Bu tip sarımın kullanılma amacı sarımlar arası kapasitif etkinin azaltılması dolayısıyla bobin kalite katsayısının arttırılmasıdır. Bu formül aşağıda verilmiştir. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. çeşitli RF uygulamalarında RF şok bobini olarak kullanılırlar.315r 2 ⋅ N 2 6r + 9l + 10h Bu formülde L. Bu bobinlerin değerleri genellikle 100 µH ile birkaç mH arasında değişir. µH cinsinden bobin değeri. Petek Bobin Bu tip bobinler çok sarımlı bobinlerdir ve bundan dolayı nispeten yüksek değerlidirler. Bu tip bobinler özel makinelerde petek sarım adı verilen özel bir şekilde sarılırlar. Nagaoka Tablosu eklerde verilmiştir. Bu tip bobinler genellikle AM uzun dalga ve orta dalga bobinleri. Bobinlerin sarımında genelde transformatörlerde olduğu gibi dışı emaye kaplı bobin teli adı verilen bakır malzemeler kullanılır.7’de bir petek bobin ve fiziksel ölçümlendirmesi görülmektedir. Şekil. Bu bobinlerde tel çapı hesabı biraz daha karmaşık olup. Hava Nüveli Çok Katlı (Petek Bobin) Bobinler ve Hesabı Şekil. L= 0. Burada d cm cinsinden sarılabilecek telin maksimum kalınlığıdır.

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 12 / 18 . ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. N toplam sarım sayısı. Tellerin kalınlığının artması direnci düşürecek ama teller arası yakınlığın artmasından dolayı kapasitif etkiler artacağı göz önüne alınmalıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formülde d. Burada eğer satıh üzerine tel ile sarım yapılıyorsa tel yarı çapı makul bir değer seçilmelidir. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır.BN. N toplam sarım sayısı. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. cm cinsinden bobinin sarılabileceği telin maksimum çapı. µH cinsinden bobin değeri.9. Bobinin hesaplanma formülü aşağıda verilmiştir.394r 2 ⋅ N 2 L= 8r + 11h Bu formülde L. Bu tip bobinler genellikle UHF ve VHF bantlarında ve bazı mikrodalga uygulamalarında kullanılırlar. 0. Bu kriterler baskı devre üzerine iz yaparken de geçerli olup özellikle yer kısıtlıysa bir kural olarak izler arası mesafe çoğu zaman iz kalınlığı olarak seçilir. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. Düzlemsel Bobinler Düzlemsel bobinler düz bir satıh üzerine spiral şeklinde sarılmış bobinlerdir ve genellikle baskı devre üzerine işleme yoluyla oluşturulurlar ve oldukça düşük değerli bobinlerdir. Düzlemsel Bobinler ve Hesabı Şekil.

(g 2 − a2 ) Tel çapı hesabı daha öncekilerde olduğu gibi geometrik olup aşağıdaki formülle verilmiştir.4πN 2 ⋅ g − Burada N sarım sayısıdır. d≤ π (g − a ) N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 13 / 18 .BN. Simit Bobinler Bir yuvarlak simit şeklindeki nüve üzerine tek kat olarak yapılan sarımlar ile elde edilen bobinler toroid bobinler olarak adlandırılırlar. Dikdörtgen kesitli toroid bobin µH cinsinden  g + a  −3 L = 2 N 2 ⋅ b ⋅ ln  g − a  ⋅ 10    Daire kesitli toroid bobin µH cinsinden L = 0.Bobinler Hava Nüveli Toroid (Simit) Bobinler ve Hesabı Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. Şekillerde görülen dikdörtgen ve daire kesitli toroid bobinlerin hesabı şekil üzerinde verilen ölçümlendirmelerden yola çıkarak aşağıdaki formüllerle hesaplanır.10.

Bazı maddelerin bağıl geçirgenlikleri ekte verilmiştir. Koaksiyel Kablo Koaksiyel kabloların metre başına endüktansı µH cinsinden aşağıdaki formülle verilmiştir. L= 1  r  1 + 4 ⋅ ln o   20  ri   Burada ro koaksiyel kablonun dış yarı çapı ve ri koaksiyel kablonun iç yarıçapıdır. Eğer farklı bir havadan farklı bir nüve kullanılacak olursa Bobinin değeri manyetik akının değişmesinden dolayı değişir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Koaksiyel Kablonun Metre Başına Endüktansının Hesaplanması Şekil. Manyetik akının artma miktarı kadar bobinin değeri artar.BN. µnüve nüvenin bağıl geçirgenliği.11. Bu Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 14 / 18 . Nüveli Bobinler ve Ortamın Manyetik Geçirgenliği ile Alakası Şu ana kadar olan bütün hesaplarımız nüvenin hava olduğuna yani ortamın bağıl manyetik geçirgenliğinin 1. Çapların birimleri aynı olduğu sürece oran yapıldığından çaplar için herhangi bir birim tercih edilebilir. adlarında anlaşılacağı üzere alçak frekansta çalıştırılmak üzere tasarımlandırılmış bobinlerdir ve genel amaç olarak filtreleme işlerinde kullanılırlar. AF şok bobinleri ve hesabı Alçak frekans bobinleri. Lhava ise bobinin hava nüveli eşdeğeridir. Lnuve = µ nuve ⋅ Lhava Burada Lnüve nüveli bobinin değeri. dolayısıyla ortamın mutlak geçirgenliğinin µ0 = 4π x 10-7 H/m olduğu durumlar için geçerlidir. Bu durum aşağıdaki formülde verilmiştir.

Buna benzer amaçla kullanılan bobinlere şok bobini adı verilir. Eğer güç besleme ünitelerinde kullanılıyorsa elemanın tolere edebileceği maksimum güç göz önüne alınmalıdır. Zaten sarım imal teknikleri transformatörlere çok benzer. Am = IF ⋅ A Burada Am cm2 cinsinden gerçek manyetik kesit alanı ve A yine cm2 cinsinden bir önceki formülle verilmiş kesit alanıdır. Bununla beraber AF bobinleri diğer başka amaçlar içinde kullanılabilir.12. BN.11’de görülen yapıdaki bobinler eğer e ve k cm cinsinden en ve kalınlık ise manyetik kesit alanı yaklaşık olarak cm2 cinsinden. A = e⋅k olarak bulunur. Bu yüzden değerlerini arttırmak için manyetik materyal nüveler üzerine çok sarımlı olarak yapılırlar. Bu değere istifleme faktörü (IF) dersek. Fakat kayıpların azaltılması açısından manyetik nüve genellikle bir tarafı yalıtılmış transformatör sacından yapıldığı için gerçek manyetik kesit alanı yukarıdaki değerin %90 ile %95 arasında değişebilir. Şok Bobinleri ve Ölçümlendirilmeleri Şekil.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN filtreleme işlemi genellikle giriş sinyalindeki AC bileşenlerin bloke edilmesi biçimindedir. AF bobinleri genellikle yüksek değerli bobinlerdir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 15 / 18 .BN. Manyetik nüve olarak transformatör saçı sıklıkla kullanılır. Şekil.

Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Çekirdeğin ortalama uzunluğu ise nüvenin tam ortasından geçtiği düşünülen izafi çizginin (lm) yani manyetik akının kat ettiği ortalama mesafenin boyudur ve şekilde belirtilmiştir. N ise sarım sayısıdır. Nüvenin fiziksel olarak en son ihtiyaç duyduğumuz özelliği ise bağıl manyetik geçirgenliğidir (µr). µr nüvenin bağıl geçirgenliği. L= 2πAm N 2 µ r 5lm ×108 Burada Am cm2 cinsinden nüvenin gerçek fiziksel manyetik kesiti. Bağıl geçirgenliğin hesabı oldukça zordur ve çoğu zaman geçen akım şiddetine bağımlı olduğundan hem akıma göre değişir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 16 / 18 . hem de doğrusal değildir. Bütün bunlar göz önüne alındığında bir nüveli AF bobininin yaklaşık değeri aşağıdaki formülden bulunabilir. Sonuç L. lm cm cinsinden nüvenin ortalama uzunluğu. Henri cinsinden bobinin değeridir. Bir diğer yöntem ise ortalama bağıl geçirgenlik değerini tablodan okumak ve pratik sebeplerden bunun değişmediğini farz etmektir. Bu hesaplama dahi yeterli olmayabilir ve histerezis eğrisinin artma ve azalma yönünde değer değişimini hesaba katmaz. Bu bir önceki yönteme göre daha kolay olmasına rağmen bobinin daha çok yaklaşık bir değerini verir ve bobin değerinin kritik olmadığı uygulamalarda kullanılır. Bu büyük bir problem olup ya manyetik akı yoğunluğu (B) ve manyetik akı şiddeti (H) eğrisinden çalışma noktası bulunarak hesaplanabilir.

5 cm.1. h = 1 cm. ( r = 0. N = 25 ) Bu bir düz bobindir.2. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik formülünü kullanarak hesaplayınız. l = 2 cm. l = 2 cm. Örnek: Bobin. ( r = 0. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 17 / 18 . Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik ve Nagaoka formülünü kullanarak hesaplayınız.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Örnek: Bobin.5 cm. N = 300 ) Bu bir petek bobindir.

902 0.415 0.60 2. L= L N k 0.90 0.00 40.95 1.551 0.00 0.179 0.700 0.65 0.50 5.20 3.247 0.30 0.503 0.803 0.920 0.00 6.40 1. NAGAOKA TABLOSU Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Nagaoka formülü ve Nagaoka katsayıları.000 0.595 0.85 0.80 3.301 0.60 1.00 3.40 0.50 6.00 45.20 0.748 0.761 0.723 0.10 0.00 0.285 0.401 0.15 0.0611 0.90 1.629 0.834 0.105 0.75 0.388 0.00 12.80 0.0350 Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 18 / 18 .00 25.0808 0.219 0.612 0.711 0.0664 0.445 0.789 0.00 10.538 2.55 0.00 20.00 100.482 0.271 0.688 0.884 0.735 0.153 0.50 0.00 2.45 0.124 0.00 5.376 0.463 0.00 30.05 0.40 2.35 0.30 1.342 0.Bobinler EK A.867 0.320 0.80 1.959 0.565 0.979 0.850 0.00 4.648 0.50 7.00 7.00 9.429 0.10 1.091 0.00 15.00 1.775 0.50 8.20 2.667 0.80 4.00987 ⋅ N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l r bobinin cm cinsinden yarı çapı µH cinsinden bobin değeri toplam sarım sayısı l cm cinsinden bobinin uzunluğ 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısı 2r/l k 2r/l k 0.70 1.25 0.203 0.60 3.20 1.40 3.60 0.70 0.818 0.939 0.00 50.526 0.365 0.258 0.237 0.