Bobinler

Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN

BOBĐNLER
MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;
Fe = q E

formülüyle vermiştik. Manyetik alan içerisinde ise bununla bağlantılı olarak hareket halindeki bir yüke kuvvet uygulanır. Manyetik alan içerisindeki hareketli yüke uygulanan kuvvet aşağıdaki formülle verilir.
Fm = qu × B

formülde u birim yükün alan içerisindeki m/sn cinsinden hızıdır ve B wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Aradaki x işareti vektör çarpımını gösterir. Sonuç olarak manyetik alan içerisinde hareket eden yüke sağ el kuralı gereğince yönü belirlenen bir kuvvet uygulanır.

Şekil.BN.1 Sağ el kuralı ve kartezyen koordinatlar

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN

Sayfa 1 / 18

F = Fe + Fm = q E + u × B ( ) Manyetizmanın bir sonraki postulatı manyetik yükün olmadığı gözlemine dayandırılarak . Buradan şu sonuçlar çıkarılır: Herhangi bir kapalı yüzeyden çıkan net manyetik alan sıfırdır ve manyetik alan çizgileri daima kendi üzerlerine kapanırlar. Bir yüzeyden geçen toplam manyetik akı Φ weber cinsinden aşağıdaki gibi hesaplanır. ve orta parmağı aralarında 900 açı yapacak şekilde tutulur. dΦ dt Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 2 / 18 . v=− verilir. Burada S birimi m2 cinsinden yüzeydir. r B ⋅ dl = µ 0 i ∫ l manyetik akının temel postulatlarından biridir. Elektrik manyetik alan içerisindeki bir yüke uygulanan toplam kuvvet ise Lorentz denklemi ile verilir. r r Φ = ∫ B ⋅ dS s Faraday’ın elektromanyetik indükleme yasası adı verilen ve değişen bir manyetik alanın bir kapalı iletken üzerinde volt cinsinden potansiyel farkı yaratmasını açıklayan formül ise. Boşluk için Ampere’in devresel yasası. Bunun sonucu olarak şu söylenebilir. herhangi bir akım yada hareketli yük kapalı halka olacak şekilde bir manyetik alan oluşturur. r ∫ B ⋅ dS = 0 s olarak verilir. Burada l entegralin alındığı metre cinsinden yolu µ0 boşluğun manyetik geçirgenliği ve i halka içerisinde kalan Amper cinsinden toplam akımı ifade eder. işaret parmağı. genellikle dik vektörler için sağ elin baş parmağı.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Sağ el kuralı. Đlk iki parmağında parmak hareket yönü ile manyetik alan yönüne dek getirilirse üçüncü parmak kuvvetin yönünü verir.

3. Eğer bu iletken aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi yan yana halkalar yapılarak sarılırsa bobin adı verilen yapı oluşturulur.Bobinler KENDĐNDEN ĐNDÜKLEME VE BOBĐNLER Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. Basit N sarımlı bobin yapısı ve sembolü Bobinler elektrik enerjisini manyetik akıya çevirerek depolayabilen devre elemanlarıdır.BN. Đletken telde manyetik alan oluşması Herhangi bir iletken üzerinden akım geçirildiği zaman iletkenin etrafında bir manyetik alan oluşturduğunu Ampere’in yasasından çıkarmıştık. Buna ek olarak alçak frekans bobinleri oldukça büyük ve ağır olmaktadır. Bobinlerin en önemli özelliği üzerinden geçen akımın bobin üzerinde gerilim meydana getirmesidir. Eğer iletken bir halka haline getirilecek olursa oluşan manyetik alanın şekli yukarıdaki gibidir. Bu bobinle çoğu zaman üretici firmalar tarafından Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 3 / 18 . Bununla beraber alçak frekans uygulamalarında kullanılan bobinlerin üretilmesi ve standardize edilmesi oldukça zor ve zahmetli bir iştir.BN. Bu olaya indükleme adı verilir ve bobinin bu özelliği endüktans olarak adlandırılır. Alçak frekans uygulamalarında da yaygın bir şekilde kullanılmışlardır.2. Şekil. Bu devre elemanları elektrik ve elektronik teknolojisinin ilk yıllarında oldukça yaygın bir şekilde yüksek frekans devrelerinde kullanılmışlardır.

Manyetik akı ise manyetik akı yoğunluğuna ve N sarımlı bobinin fiziksel değerlerine bağlarsak.  µ ⋅ N ⋅ S ⋅i  d 0  l   v=N dt µ ⋅ N 2 ⋅ S di v= 0 ⋅ l dt Buradan anlaşılacağı gibi bobin üzerinden geçen akım değişken ise bobin üzerinde bir gerilim indüklenmesi meydana gelmektedir. Bu bobinin temel davranışını açıklamakta ve bobin Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 4 / 18 .3’de görülmektedir. Buna karşılık yüksek frekans bobinlerinin imali daha kolay ve amatörce yapılabilecek işlerdir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN özel aletlerle sarılmaktadır. Denklemde yer alan i ifadesi amper cinsinden geçen akım olup manyetik akının esas kaynağıdır. r r Φ = ∫ B ⋅ dS =B ⋅ S S ∫ B ⋅ dl = µ l 0 ⋅ N ⋅ i ⇒ B = µ0 N ⋅i l Denklemleri elde edilir. Ortamın boşluktaki manyetik mutlak geçirgenliği µ0 ile ifade edilirken l manyetik akının esas alındığı fiziksel boy yani bobinin m cinsinden boyudur. Faraday kanunundan N sarımlı bir bobinde indüklenen gerilim volt cinsinden. Bobinin Akım ve Gerilim Bağıntısı Basit bir N sarımlı bobin Şekil. Bütün bu verileri Faraday kanununda yerine koyarsak ve sabit terimleri diferansiyel dışına taşırsak. v=N dΦ dt olarak verilir.BN. Güç uygulamaları ve özel bazı uygulamalar hariç zamanla alçak frekans uygulamalarında daha az kullanılmaya başlandı. Bu denklemlerde S. m2 cinsinden manyetik akının geçtiği toplam alan yani bobinin iç boşluğunun kesit alanıdır. B ise wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Burada Φ weber (wb) cinsinden manyetik akı ve t ise sn cinsinden zamanı ifade eder. Bu yüzden yüksek frekansta bobinlerin kullanılmasına devam edilmiş ve zamanla hazır sarılmış standart değerli bobinler üretilerek piyasaya sürülmüştür.

Bu büyük bir tasarım problemi olup bobinler üzerinde biriken enerjinin yol açtığı indüksiyon akımı devrelere zarar verebilir. 2) Bobinin üzerindeki akım aniden değiştirilemez. Daha da açarsak ani bir akım değişimi için sonsuz voltaj uygulanmalıdır. Voltajın klasik pozitiften negatife olan akım yönüne ters olduğu anlarda bobin depoladığı enerjiyi devreye geri veriyor demektir. v=L di ⇒ vdt = Ldi dt 1 di = vdt L i (t ) Değişken değiştirerek yeniden yazarsak 1 1 ∫ )dI = L t∫ vdτ ⇒ i(t ) = L t∫ vdτ + i(t0 ) i ( to 0 0 t t Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 5 / 18 . Henri yüksek bir değer olduğu için genellikle mH ve µH değerleri kullanılır. Bu şekilde bobinin kendi oluşturduğu manyetik alanın kendi üzerinde bir potansiyel farkı oluşturmasına kendinden indükleme adı verilir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN üzerindeki akım gerilim ilişkisini vermektedir. l Burada L bobinin indüktansın Henri (H) cinsinden değeridir. yani zaman aralığı 0 saniye için bobin üzerinde akım değişmesi sıfırdan farklı sonlu bir değer olamaz. Eğer bobin doğrusal ise yani bobinin fiziksel özellikleri geçen akıma göre değişmiyor ise bobin değeri aşağıdaki basit formülle ifade edilir ve indüktans adı verilir. 1) Eğer bobinin üzerinden geçen akım sabit ise bobin üzerinde hiç bir gerilim düşmesi olmaz. Bobinler üzerindeki gerilim şöyle yazılabilir. Voltaj aniden sıçrayabilmektedir. L= µ0 ⋅ N 2 ⋅ S v = L⋅ di dt Bu denklemden yola çıkarak iki önemli çıkarım yapılır. Bir bobinde akımın geçiş yönünde bir değişme olmadığı halde voltaj negatif değer alabilir. Aşağıdaki formülle birlikte bobinin üzerinden geçen akımın bobin üzerinde indüklediği gerilim bobinin indüktansına bağlı olarak verilmiştir. Yani bobinin üzerinden doğru akım geçirilirse kısa devre gibi davranır.

Bobinlerin Seri ve Paralel Bağlanmaları Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 6 / 18 .i şeklinde yazıldığını biliyoruz.Bobinler t0 = 0 alırsak. değişken değiştirir ve de sınırları zaman olarak t0 dan t ye alırsak w (t ) i (t ) ∫ dw = L ∫ idi ⇒ w(t ) = i ( t0 ) w ( t0 ) 1 2 1 Li (t ) − Li 2 (t 0 ) + w(t 0 ) 2 2 Dikkat edilirse en sondaki iki terim aşağıda vereceğimiz enerji formülünün t0 anındaki eşdeğeridir. Sonuç olarak w(t ) = 1 2 Li (t ) 2 olarak yazılır. Bu yüzden bu terimler birbirini götürürler. Buradan da bobin üzerinde biriken enerjiyi hesap edersek p= dw di ⇒ dw = pdt = Li dt ⇒ dw = Lidi dt dt Enerjiyi (w) yi bulmak için her iki tarafın entegralini alır.Buradan yola çıkarak bir bobin üzerinde harcanan güç p = Li di dt veya 1 t  p = v ∫ vdτ + i (0)  L   0  olur. i (t ) = 1 vdτ + i (0) L∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bobinlerde güç ve enerji Bir devre elemanının üzerinde harcanan gücün p=v.

v2 = L2 . + vN dt di di di di Leş = L1 + L2 + ..Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. Bobinlerin Paralel Bağlanması Yine aynı şekilde paralel bağlı bobinlerden oluşan bir devrede eşdeğer bobinin değerini bulmak için akım gerilim ilişkilerini yazarsak Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 7 / 18 .. + LN Bu eşitlikte türev terimleri sadeleştirilirse seri bağlı bobinlerin eşdeğeri şu şekilde yazılır Şekil... v = Leş di = v1 + v2 + ...BN. Bobinlerin Seri Bağlanması Seri bağlı bobinlerden oluşan bir devrede her bir bobin için akım gerilim ilişkisini yazarsak.5..4.. v N = LN dt dt dt Devrenin genel girişindeki voltaja göre aynı eşitlik yazılarak Kirchoff’un gerilim kanuna göre her bir bobin üzerinde düşen gerilimlerin toplamına eşitlenirse. + LN dt dt dt dt Leş = L1 + L2 + .BN... v1 = L1 di di di .

. Bobinler özellikle radyo frekans (RF) alanında sıkça kullanıldığından ilk bölümde çeşitli RF bobinlerinin fiziksel özelliklerinin hesabı incelenecektir. + LN ∫ vdτ + iN (0) Leş 0 0 0 0 Buradan da aşağıdaki denklemler elde edilir. + iN Leş ∫ 0 t t t t t 1 1 1 1 ∫ vdτ + i(0) = L1 ∫ vdτ + i1 (0) + L2 ∫ vdτ + i2 (0) + . iN = 1 vdτ + iN (0) LN ∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN 1 vdτ + i(0) Leş ∫ 0 1 vdτ + i1 (0) L1 ∫ 0 1 vdτ + i2 (0) L2 ∫ 0 t t t Buradan Kirchoff’un akım kanununu yazarsak i= 1 vdτ + i (0) = i1 + i2 + .. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 8 / 18 . Bu noktadan itibaren bazı çok kullanılan bobinlerin fiziksel özellikleri ve değerlerinin hesaplanması ile ilgili çeşitli konular işlenecektir.... 1 1 1 1 = + + ... + iN (0) ÇEŞĐTLĐ BOBĐN DEĞERLERĐNĐN HESAPLANMASI Daha önce verilmiş denklemlerde bobinlerin fiziksel özelliklerinden değerlerinin nasıl hesaplanabileceği konusunda bir giriş yapılmıştı. + Leş L1 L2 LN i(0) = i1 (0) + i2 (0) + .Bobinler i= i1 = i2 = ... Bununla beraber bir çok defalar bobinlerin fiziksel özellikleri değişik olabilir ve değişik şekillerde sarılabilirler.

6’de görülen düz bobin iki farklı yoldan hesaplanır. Hava Nüveli Tek Katmanlı Standart Bobin Bu tip bobinler RF alanında oldukça sık kullanılırlar ve imal etmesi oldukça basit olduğundan bir çok amatör tarafından yaygınca kullanılırlar. Buda bir çok yerde bobin kayıplarını ve rezonans devrelerinde süzgecin bant genişliğini daraltarak seçiciliğinin artmasına yol açar. 0. Düz sarımlı bobinler sarım sayısı az olan dolayısıyla endüktansı düşük bobinlerin yerine kullanılırlar. Eğer bobin tel kalınlığı yarı çapına oranla oldukça küçük ise aşağıdaki formül kullanılabilir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 9 / 18 . r bobinin cm cinsinden yarı çapı. CB radyo. Bunlardan ilki yarı empirik (gözlemsel) formül adı verilen bir hesaplama biçimidir. ve l cm cinsinden bobinin uzunluğudur.394r 2 ⋅ N 2 L= 9r + 10l Bu formülde L. ve TV frekans bantlarında kullanılmakla beraber diğer bir çok RF uygulamalarında da karşımıza çıkacağından ayrıntılı bir şekilde incelenecektir. Bu tip bobinler genellikle kısa dalga AM. Şekil.6. Kapasitif etkinin az olması ve bobinin sarıldığı telin direncinin düşük olması bobinin kalite sayısını (Q) arttırır. FM.BN. Bu bobinlerin sarım sayısı az ve tel kalınlığı nispeten büyük olduğundan kapasitif etkileri sınırlıdır. µH cinsinden bobin değeri.BN. N toplam sarım sayısı.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Hava Nüveli Düz Sarımlı Tek Katmanlı Standart Bobinler ve Hesabı Şekil.

00987 N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l Bu formülde L. Hantaro Nagaoka Düz bobin hesaplandıktan sonra düz bobinin sarılacağı mandren adı verilen ve yarı çapı r olan yalıtkan bir silindir malzeme bulunur. tahta. Tel çapı ise olabildiğince büyük seçilir fakat sarım sayısı ile tel çapı çarpıldığında elde edilen rakamın toplam bobin uzunluğundan az olmasına dikkat edilir. Bu nedenle Nagaoka formülü tablo olmadan kullanılamaz. Şekil. Nagaoka formülü oldukça basittir ve aşağıda verilmiştir. L= 0.7. µH cinsinden bobin değeri. ve k ise 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısıdır. Bu yüzden daha kesin bir sonuç için Nagaoka formülü adı verilen bir formül kullanılır. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. Yani tel çapı d≤ l N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 10 / 18 .Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formül oldukça doğru sonuçlar vermekle beraber yinede tam olarak sonuç vermemekte bazen de yüksek derecede hataya sebep olmaktadır.BN. karton benzeri malzemeler olabileceği gibi bu iş için özel üretilmiş çeşitli malzemelerde kullanılabilir. N toplam sarım sayısı. Nagaoka formülünün en önemli dezavantajı 2r / l oranından ve Nagaoka Tablosu olarak adlandırılan bir tablodan k katsayısını bulmak ve formülde yerine yazmaktır. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. Bunlar genellikle plastik.

Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN formülünden hesaplanabilir. Bu bobinlerde tel çapı hesabı biraz daha karmaşık olup. Nagaoka Tablosu eklerde verilmiştir. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. Bu formül aşağıda verilmiştir. Şekil.7’de bir petek bobin ve fiziksel ölçümlendirmesi görülmektedir.BN. Bu tip bobinler genellikle AM uzun dalga ve orta dalga bobinleri. Bu tip sarımın kullanılma amacı sarımlar arası kapasitif etkinin azaltılması dolayısıyla bobin kalite katsayısının arttırılmasıdır. Bu tip bobinler hesabında yine yarı empirik formül kullanılır. N toplam sarım sayısı. d≤ l⋅h N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 11 / 18 . çeşitli RF uygulamalarında RF şok bobini olarak kullanılırlar.315r 2 ⋅ N 2 6r + 9l + 10h Bu formülde L.BN. Bu tip bobinler özel makinelerde petek sarım adı verilen özel bir şekilde sarılırlar. L= 0. Tel çapı formülü aşağıda verilmiştir. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. Burada d cm cinsinden sarılabilecek telin maksimum kalınlığıdır. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. bir kata sığan sarım sayısı l'ye ve toplam katsayısı h'ye ve bunların tümünde N'ye bağlı olduğu göz önüne alınmalıdır.8. µH cinsinden bobin değeri. Petek Bobin Bu tip bobinler çok sarımlı bobinlerdir ve bundan dolayı nispeten yüksek değerlidirler. Hava Nüveli Çok Katlı (Petek Bobin) Bobinler ve Hesabı Şekil. Bu bobinlerin değerleri genellikle 100 µH ile birkaç mH arasında değişir. Bobinlerin sarımında genelde transformatörlerde olduğu gibi dışı emaye kaplı bobin teli adı verilen bakır malzemeler kullanılır.

l cm cinsinden bobinin uzunluğu. µH cinsinden bobin değeri.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formülde d. Tellerin kalınlığının artması direnci düşürecek ama teller arası yakınlığın artmasından dolayı kapasitif etkiler artacağı göz önüne alınmalıdır. 0.BN. cm cinsinden bobinin sarılabileceği telin maksimum çapı. Bu tip bobinler genellikle UHF ve VHF bantlarında ve bazı mikrodalga uygulamalarında kullanılırlar. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı.9. Bu kriterler baskı devre üzerine iz yaparken de geçerli olup özellikle yer kısıtlıysa bir kural olarak izler arası mesafe çoğu zaman iz kalınlığı olarak seçilir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 12 / 18 . Burada eğer satıh üzerine tel ile sarım yapılıyorsa tel yarı çapı makul bir değer seçilmelidir. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. N toplam sarım sayısı. N toplam sarım sayısı. Düzlemsel Bobinler ve Hesabı Şekil. Bobinin hesaplanma formülü aşağıda verilmiştir. Düzlemsel Bobinler Düzlemsel bobinler düz bir satıh üzerine spiral şeklinde sarılmış bobinlerdir ve genellikle baskı devre üzerine işleme yoluyla oluşturulurlar ve oldukça düşük değerli bobinlerdir.394r 2 ⋅ N 2 L= 8r + 11h Bu formülde L.

BN. Şekillerde görülen dikdörtgen ve daire kesitli toroid bobinlerin hesabı şekil üzerinde verilen ölçümlendirmelerden yola çıkarak aşağıdaki formüllerle hesaplanır.10. Simit Bobinler Bir yuvarlak simit şeklindeki nüve üzerine tek kat olarak yapılan sarımlar ile elde edilen bobinler toroid bobinler olarak adlandırılırlar. (g 2 − a2 ) Tel çapı hesabı daha öncekilerde olduğu gibi geometrik olup aşağıdaki formülle verilmiştir. Dikdörtgen kesitli toroid bobin µH cinsinden  g + a  −3 L = 2 N 2 ⋅ b ⋅ ln  g − a  ⋅ 10    Daire kesitli toroid bobin µH cinsinden L = 0. d≤ π (g − a ) N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 13 / 18 .Bobinler Hava Nüveli Toroid (Simit) Bobinler ve Hesabı Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil.4πN 2 ⋅ g − Burada N sarım sayısıdır.

Bu durum aşağıdaki formülde verilmiştir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Koaksiyel Kablonun Metre Başına Endüktansının Hesaplanması Şekil. µnüve nüvenin bağıl geçirgenliği. Manyetik akının artma miktarı kadar bobinin değeri artar. Koaksiyel Kablo Koaksiyel kabloların metre başına endüktansı µH cinsinden aşağıdaki formülle verilmiştir.11.BN. Çapların birimleri aynı olduğu sürece oran yapıldığından çaplar için herhangi bir birim tercih edilebilir. Lnuve = µ nuve ⋅ Lhava Burada Lnüve nüveli bobinin değeri. dolayısıyla ortamın mutlak geçirgenliğinin µ0 = 4π x 10-7 H/m olduğu durumlar için geçerlidir. adlarında anlaşılacağı üzere alçak frekansta çalıştırılmak üzere tasarımlandırılmış bobinlerdir ve genel amaç olarak filtreleme işlerinde kullanılırlar. Eğer farklı bir havadan farklı bir nüve kullanılacak olursa Bobinin değeri manyetik akının değişmesinden dolayı değişir. AF şok bobinleri ve hesabı Alçak frekans bobinleri. Lhava ise bobinin hava nüveli eşdeğeridir. Bazı maddelerin bağıl geçirgenlikleri ekte verilmiştir. L= 1  r  1 + 4 ⋅ ln o   20  ri   Burada ro koaksiyel kablonun dış yarı çapı ve ri koaksiyel kablonun iç yarıçapıdır. Nüveli Bobinler ve Ortamın Manyetik Geçirgenliği ile Alakası Şu ana kadar olan bütün hesaplarımız nüvenin hava olduğuna yani ortamın bağıl manyetik geçirgenliğinin 1. Bu Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 14 / 18 .

A = e⋅k olarak bulunur. Şekil.12. Am = IF ⋅ A Burada Am cm2 cinsinden gerçek manyetik kesit alanı ve A yine cm2 cinsinden bir önceki formülle verilmiş kesit alanıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN filtreleme işlemi genellikle giriş sinyalindeki AC bileşenlerin bloke edilmesi biçimindedir. AF bobinleri genellikle yüksek değerli bobinlerdir. Fakat kayıpların azaltılması açısından manyetik nüve genellikle bir tarafı yalıtılmış transformatör sacından yapıldığı için gerçek manyetik kesit alanı yukarıdaki değerin %90 ile %95 arasında değişebilir. Bununla beraber AF bobinleri diğer başka amaçlar içinde kullanılabilir. Şok Bobinleri ve Ölçümlendirilmeleri Şekil. Bu değere istifleme faktörü (IF) dersek. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 15 / 18 .11’de görülen yapıdaki bobinler eğer e ve k cm cinsinden en ve kalınlık ise manyetik kesit alanı yaklaşık olarak cm2 cinsinden. Zaten sarım imal teknikleri transformatörlere çok benzer. Bu yüzden değerlerini arttırmak için manyetik materyal nüveler üzerine çok sarımlı olarak yapılırlar. Eğer güç besleme ünitelerinde kullanılıyorsa elemanın tolere edebileceği maksimum güç göz önüne alınmalıdır. Buna benzer amaçla kullanılan bobinlere şok bobini adı verilir. Manyetik nüve olarak transformatör saçı sıklıkla kullanılır.BN. BN.

Sonuç L. Bu hesaplama dahi yeterli olmayabilir ve histerezis eğrisinin artma ve azalma yönünde değer değişimini hesaba katmaz. hem de doğrusal değildir. Bu bir önceki yönteme göre daha kolay olmasına rağmen bobinin daha çok yaklaşık bir değerini verir ve bobin değerinin kritik olmadığı uygulamalarda kullanılır. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 16 / 18 . Bütün bunlar göz önüne alındığında bir nüveli AF bobininin yaklaşık değeri aşağıdaki formülden bulunabilir. Bağıl geçirgenliğin hesabı oldukça zordur ve çoğu zaman geçen akım şiddetine bağımlı olduğundan hem akıma göre değişir. Bir diğer yöntem ise ortalama bağıl geçirgenlik değerini tablodan okumak ve pratik sebeplerden bunun değişmediğini farz etmektir. lm cm cinsinden nüvenin ortalama uzunluğu. Nüvenin fiziksel olarak en son ihtiyaç duyduğumuz özelliği ise bağıl manyetik geçirgenliğidir (µr). µr nüvenin bağıl geçirgenliği. L= 2πAm N 2 µ r 5lm ×108 Burada Am cm2 cinsinden nüvenin gerçek fiziksel manyetik kesiti.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Çekirdeğin ortalama uzunluğu ise nüvenin tam ortasından geçtiği düşünülen izafi çizginin (lm) yani manyetik akının kat ettiği ortalama mesafenin boyudur ve şekilde belirtilmiştir. Bu büyük bir problem olup ya manyetik akı yoğunluğu (B) ve manyetik akı şiddeti (H) eğrisinden çalışma noktası bulunarak hesaplanabilir. Henri cinsinden bobinin değeridir. N ise sarım sayısıdır.

( r = 0. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik formülünü kullanarak hesaplayınız. l = 2 cm. ( r = 0.2.1. Örnek: Bobin. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 17 / 18 . N = 300 ) Bu bir petek bobindir. l = 2 cm.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Örnek: Bobin. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik ve Nagaoka formülünü kullanarak hesaplayınız. h = 1 cm. N = 25 ) Bu bir düz bobindir.5 cm.5 cm.

748 0.850 0.0664 0.629 0.401 0.342 0.091 0.00 2.445 0.80 3.50 5.237 0.179 0.50 6.50 7.40 3.00 10.247 0.45 0.00 0.20 3.271 0.526 0.775 0.365 0.40 0.50 0.95 1.0808 0.105 0.700 0.10 1.902 0.482 0.00 3. L= L N k 0.30 1.Bobinler EK A.40 2.867 0.60 3.60 2.00 7.20 0.503 0.60 0.415 0.735 0.00 100.05 0.0611 0.00 0.803 0.90 1.00 4.00 1.00 30.70 1.50 8.203 0.723 0.00 50.65 0.55 0.20 2.429 0.00 20.90 0.00987 ⋅ N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l r bobinin cm cinsinden yarı çapı µH cinsinden bobin değeri toplam sarım sayısı l cm cinsinden bobinin uzunluğ 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısı 2r/l k 2r/l k 0.00 12.538 2.60 1.834 0.711 0.320 0.789 0.463 0.388 0.551 0.80 0.301 0.00 5.124 0.25 0.00 45.00 6.648 0.818 0. NAGAOKA TABLOSU Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Nagaoka formülü ve Nagaoka katsayıları.565 0.80 4.0350 Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 18 / 18 .595 0.612 0.979 0.939 0.15 0.920 0.959 0.70 0.153 0.00 40.20 1.30 0.35 0.10 0.75 0.00 9.85 0.285 0.00 15.000 0.80 1.667 0.688 0.761 0.40 1.376 0.884 0.00 25.219 0.258 0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful