P. 1
Bobinler

Bobinler

|Views: 256|Likes:
Yayınlayan: semih1443

More info:

Published by: semih1443 on Sep 01, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/07/2013

pdf

text

original

Bobinler

Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN

BOBĐNLER
MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;
Fe = q E

formülüyle vermiştik. Manyetik alan içerisinde ise bununla bağlantılı olarak hareket halindeki bir yüke kuvvet uygulanır. Manyetik alan içerisindeki hareketli yüke uygulanan kuvvet aşağıdaki formülle verilir.
Fm = qu × B

formülde u birim yükün alan içerisindeki m/sn cinsinden hızıdır ve B wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Aradaki x işareti vektör çarpımını gösterir. Sonuç olarak manyetik alan içerisinde hareket eden yüke sağ el kuralı gereğince yönü belirlenen bir kuvvet uygulanır.

Şekil.BN.1 Sağ el kuralı ve kartezyen koordinatlar

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN

Sayfa 1 / 18

r r Φ = ∫ B ⋅ dS s Faraday’ın elektromanyetik indükleme yasası adı verilen ve değişen bir manyetik alanın bir kapalı iletken üzerinde volt cinsinden potansiyel farkı yaratmasını açıklayan formül ise. F = Fe + Fm = q E + u × B ( ) Manyetizmanın bir sonraki postulatı manyetik yükün olmadığı gözlemine dayandırılarak . işaret parmağı. Buradan şu sonuçlar çıkarılır: Herhangi bir kapalı yüzeyden çıkan net manyetik alan sıfırdır ve manyetik alan çizgileri daima kendi üzerlerine kapanırlar. Bir yüzeyden geçen toplam manyetik akı Φ weber cinsinden aşağıdaki gibi hesaplanır. Đlk iki parmağında parmak hareket yönü ile manyetik alan yönüne dek getirilirse üçüncü parmak kuvvetin yönünü verir. Boşluk için Ampere’in devresel yasası. r ∫ B ⋅ dS = 0 s olarak verilir. Burada S birimi m2 cinsinden yüzeydir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Sağ el kuralı. Burada l entegralin alındığı metre cinsinden yolu µ0 boşluğun manyetik geçirgenliği ve i halka içerisinde kalan Amper cinsinden toplam akımı ifade eder. herhangi bir akım yada hareketli yük kapalı halka olacak şekilde bir manyetik alan oluşturur. genellikle dik vektörler için sağ elin baş parmağı. ve orta parmağı aralarında 900 açı yapacak şekilde tutulur. v=− verilir. Elektrik manyetik alan içerisindeki bir yüke uygulanan toplam kuvvet ise Lorentz denklemi ile verilir. Bunun sonucu olarak şu söylenebilir. dΦ dt Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 2 / 18 . r B ⋅ dl = µ 0 i ∫ l manyetik akının temel postulatlarından biridir.

Bu bobinle çoğu zaman üretici firmalar tarafından Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 3 / 18 . Bu olaya indükleme adı verilir ve bobinin bu özelliği endüktans olarak adlandırılır. Alçak frekans uygulamalarında da yaygın bir şekilde kullanılmışlardır. Bobinlerin en önemli özelliği üzerinden geçen akımın bobin üzerinde gerilim meydana getirmesidir.Bobinler KENDĐNDEN ĐNDÜKLEME VE BOBĐNLER Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil.BN.BN. Eğer iletken bir halka haline getirilecek olursa oluşan manyetik alanın şekli yukarıdaki gibidir. Bununla beraber alçak frekans uygulamalarında kullanılan bobinlerin üretilmesi ve standardize edilmesi oldukça zor ve zahmetli bir iştir.3. Eğer bu iletken aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi yan yana halkalar yapılarak sarılırsa bobin adı verilen yapı oluşturulur. Şekil. Bu devre elemanları elektrik ve elektronik teknolojisinin ilk yıllarında oldukça yaygın bir şekilde yüksek frekans devrelerinde kullanılmışlardır. Đletken telde manyetik alan oluşması Herhangi bir iletken üzerinden akım geçirildiği zaman iletkenin etrafında bir manyetik alan oluşturduğunu Ampere’in yasasından çıkarmıştık. Basit N sarımlı bobin yapısı ve sembolü Bobinler elektrik enerjisini manyetik akıya çevirerek depolayabilen devre elemanlarıdır.2. Buna ek olarak alçak frekans bobinleri oldukça büyük ve ağır olmaktadır.

Güç uygulamaları ve özel bazı uygulamalar hariç zamanla alçak frekans uygulamalarında daha az kullanılmaya başlandı. Denklemde yer alan i ifadesi amper cinsinden geçen akım olup manyetik akının esas kaynağıdır.  µ ⋅ N ⋅ S ⋅i  d 0  l   v=N dt µ ⋅ N 2 ⋅ S di v= 0 ⋅ l dt Buradan anlaşılacağı gibi bobin üzerinden geçen akım değişken ise bobin üzerinde bir gerilim indüklenmesi meydana gelmektedir. r r Φ = ∫ B ⋅ dS =B ⋅ S S ∫ B ⋅ dl = µ l 0 ⋅ N ⋅ i ⇒ B = µ0 N ⋅i l Denklemleri elde edilir. Faraday kanunundan N sarımlı bir bobinde indüklenen gerilim volt cinsinden.3’de görülmektedir. v=N dΦ dt olarak verilir. Ortamın boşluktaki manyetik mutlak geçirgenliği µ0 ile ifade edilirken l manyetik akının esas alındığı fiziksel boy yani bobinin m cinsinden boyudur. m2 cinsinden manyetik akının geçtiği toplam alan yani bobinin iç boşluğunun kesit alanıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN özel aletlerle sarılmaktadır. Bütün bu verileri Faraday kanununda yerine koyarsak ve sabit terimleri diferansiyel dışına taşırsak. Burada Φ weber (wb) cinsinden manyetik akı ve t ise sn cinsinden zamanı ifade eder. Bu denklemlerde S. Buna karşılık yüksek frekans bobinlerinin imali daha kolay ve amatörce yapılabilecek işlerdir. B ise wb/m2 cinsinden manyetik akı yoğunluğudur. Bu yüzden yüksek frekansta bobinlerin kullanılmasına devam edilmiş ve zamanla hazır sarılmış standart değerli bobinler üretilerek piyasaya sürülmüştür.BN. Bu bobinin temel davranışını açıklamakta ve bobin Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 4 / 18 . Bobinin Akım ve Gerilim Bağıntısı Basit bir N sarımlı bobin Şekil. Manyetik akı ise manyetik akı yoğunluğuna ve N sarımlı bobinin fiziksel değerlerine bağlarsak.

Bu büyük bir tasarım problemi olup bobinler üzerinde biriken enerjinin yol açtığı indüksiyon akımı devrelere zarar verebilir. Daha da açarsak ani bir akım değişimi için sonsuz voltaj uygulanmalıdır. Bobinler üzerindeki gerilim şöyle yazılabilir. 1) Eğer bobinin üzerinden geçen akım sabit ise bobin üzerinde hiç bir gerilim düşmesi olmaz. Henri yüksek bir değer olduğu için genellikle mH ve µH değerleri kullanılır. Yani bobinin üzerinden doğru akım geçirilirse kısa devre gibi davranır. Aşağıdaki formülle birlikte bobinin üzerinden geçen akımın bobin üzerinde indüklediği gerilim bobinin indüktansına bağlı olarak verilmiştir. Voltajın klasik pozitiften negatife olan akım yönüne ters olduğu anlarda bobin depoladığı enerjiyi devreye geri veriyor demektir. l Burada L bobinin indüktansın Henri (H) cinsinden değeridir. yani zaman aralığı 0 saniye için bobin üzerinde akım değişmesi sıfırdan farklı sonlu bir değer olamaz. 2) Bobinin üzerindeki akım aniden değiştirilemez. v=L di ⇒ vdt = Ldi dt 1 di = vdt L i (t ) Değişken değiştirerek yeniden yazarsak 1 1 ∫ )dI = L t∫ vdτ ⇒ i(t ) = L t∫ vdτ + i(t0 ) i ( to 0 0 t t Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 5 / 18 .Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN üzerindeki akım gerilim ilişkisini vermektedir. Bir bobinde akımın geçiş yönünde bir değişme olmadığı halde voltaj negatif değer alabilir. Eğer bobin doğrusal ise yani bobinin fiziksel özellikleri geçen akıma göre değişmiyor ise bobin değeri aşağıdaki basit formülle ifade edilir ve indüktans adı verilir. Bu şekilde bobinin kendi oluşturduğu manyetik alanın kendi üzerinde bir potansiyel farkı oluşturmasına kendinden indükleme adı verilir. L= µ0 ⋅ N 2 ⋅ S v = L⋅ di dt Bu denklemden yola çıkarak iki önemli çıkarım yapılır. Voltaj aniden sıçrayabilmektedir.

Buradan yola çıkarak bir bobin üzerinde harcanan güç p = Li di dt veya 1 t  p = v ∫ vdτ + i (0)  L   0  olur. Sonuç olarak w(t ) = 1 2 Li (t ) 2 olarak yazılır. i (t ) = 1 vdτ + i (0) L∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bobinlerde güç ve enerji Bir devre elemanının üzerinde harcanan gücün p=v. Bobinlerin Seri ve Paralel Bağlanmaları Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 6 / 18 .i şeklinde yazıldığını biliyoruz. Bu yüzden bu terimler birbirini götürürler. değişken değiştirir ve de sınırları zaman olarak t0 dan t ye alırsak w (t ) i (t ) ∫ dw = L ∫ idi ⇒ w(t ) = i ( t0 ) w ( t0 ) 1 2 1 Li (t ) − Li 2 (t 0 ) + w(t 0 ) 2 2 Dikkat edilirse en sondaki iki terim aşağıda vereceğimiz enerji formülünün t0 anındaki eşdeğeridir.Bobinler t0 = 0 alırsak. Buradan da bobin üzerinde biriken enerjiyi hesap edersek p= dw di ⇒ dw = pdt = Li dt ⇒ dw = Lidi dt dt Enerjiyi (w) yi bulmak için her iki tarafın entegralini alır.

...Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil. + vN dt di di di di Leş = L1 + L2 + .BN. + LN dt dt dt dt Leş = L1 + L2 + .. v N = LN dt dt dt Devrenin genel girişindeki voltaja göre aynı eşitlik yazılarak Kirchoff’un gerilim kanuna göre her bir bobin üzerinde düşen gerilimlerin toplamına eşitlenirse..4. v1 = L1 di di di .BN. Bobinlerin Seri Bağlanması Seri bağlı bobinlerden oluşan bir devrede her bir bobin için akım gerilim ilişkisini yazarsak... Bobinlerin Paralel Bağlanması Yine aynı şekilde paralel bağlı bobinlerden oluşan bir devrede eşdeğer bobinin değerini bulmak için akım gerilim ilişkilerini yazarsak Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 7 / 18 . v2 = L2 . + LN Bu eşitlikte türev terimleri sadeleştirilirse seri bağlı bobinlerin eşdeğeri şu şekilde yazılır Şekil.. v = Leş di = v1 + v2 + ...5.

. Bununla beraber bir çok defalar bobinlerin fiziksel özellikleri değişik olabilir ve değişik şekillerde sarılabilirler.. + iN (0) ÇEŞĐTLĐ BOBĐN DEĞERLERĐNĐN HESAPLANMASI Daha önce verilmiş denklemlerde bobinlerin fiziksel özelliklerinden değerlerinin nasıl hesaplanabileceği konusunda bir giriş yapılmıştı. + Leş L1 L2 LN i(0) = i1 (0) + i2 (0) + . Bobinler özellikle radyo frekans (RF) alanında sıkça kullanıldığından ilk bölümde çeşitli RF bobinlerinin fiziksel özelliklerinin hesabı incelenecektir. iN = 1 vdτ + iN (0) LN ∫ 0 t Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN 1 vdτ + i(0) Leş ∫ 0 1 vdτ + i1 (0) L1 ∫ 0 1 vdτ + i2 (0) L2 ∫ 0 t t t Buradan Kirchoff’un akım kanununu yazarsak i= 1 vdτ + i (0) = i1 + i2 + ... Bu noktadan itibaren bazı çok kullanılan bobinlerin fiziksel özellikleri ve değerlerinin hesaplanması ile ilgili çeşitli konular işlenecektir.Bobinler i= i1 = i2 = ... Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 8 / 18 .. + LN ∫ vdτ + iN (0) Leş 0 0 0 0 Buradan da aşağıdaki denklemler elde edilir. 1 1 1 1 = + + .. + iN Leş ∫ 0 t t t t t 1 1 1 1 ∫ vdτ + i(0) = L1 ∫ vdτ + i1 (0) + L2 ∫ vdτ + i2 (0) + ..

Şekil.6. Bunlardan ilki yarı empirik (gözlemsel) formül adı verilen bir hesaplama biçimidir.6’de görülen düz bobin iki farklı yoldan hesaplanır.BN. Buda bir çok yerde bobin kayıplarını ve rezonans devrelerinde süzgecin bant genişliğini daraltarak seçiciliğinin artmasına yol açar. µH cinsinden bobin değeri. Eğer bobin tel kalınlığı yarı çapına oranla oldukça küçük ise aşağıdaki formül kullanılabilir. N toplam sarım sayısı. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. ve l cm cinsinden bobinin uzunluğudur. Düz sarımlı bobinler sarım sayısı az olan dolayısıyla endüktansı düşük bobinlerin yerine kullanılırlar. Bu tip bobinler genellikle kısa dalga AM. FM. Kapasitif etkinin az olması ve bobinin sarıldığı telin direncinin düşük olması bobinin kalite sayısını (Q) arttırır.394r 2 ⋅ N 2 L= 9r + 10l Bu formülde L. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 9 / 18 . ve TV frekans bantlarında kullanılmakla beraber diğer bir çok RF uygulamalarında da karşımıza çıkacağından ayrıntılı bir şekilde incelenecektir.BN. 0. CB radyo.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Hava Nüveli Düz Sarımlı Tek Katmanlı Standart Bobinler ve Hesabı Şekil. Bu bobinlerin sarım sayısı az ve tel kalınlığı nispeten büyük olduğundan kapasitif etkileri sınırlıdır. Hava Nüveli Tek Katmanlı Standart Bobin Bu tip bobinler RF alanında oldukça sık kullanılırlar ve imal etmesi oldukça basit olduğundan bir çok amatör tarafından yaygınca kullanılırlar.

BN. Bu yüzden daha kesin bir sonuç için Nagaoka formülü adı verilen bir formül kullanılır. Tel çapı ise olabildiğince büyük seçilir fakat sarım sayısı ile tel çapı çarpıldığında elde edilen rakamın toplam bobin uzunluğundan az olmasına dikkat edilir.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formül oldukça doğru sonuçlar vermekle beraber yinede tam olarak sonuç vermemekte bazen de yüksek derecede hataya sebep olmaktadır. Bunlar genellikle plastik. N toplam sarım sayısı. karton benzeri malzemeler olabileceği gibi bu iş için özel üretilmiş çeşitli malzemelerde kullanılabilir. Şekil.00987 N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l Bu formülde L. Nagaoka formülü oldukça basittir ve aşağıda verilmiştir. µH cinsinden bobin değeri. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. L= 0. tahta. Bu nedenle Nagaoka formülü tablo olmadan kullanılamaz. Nagaoka formülünün en önemli dezavantajı 2r / l oranından ve Nagaoka Tablosu olarak adlandırılan bir tablodan k katsayısını bulmak ve formülde yerine yazmaktır. ve k ise 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısıdır. r bobinin cm cinsinden yarı çapı. Hantaro Nagaoka Düz bobin hesaplandıktan sonra düz bobinin sarılacağı mandren adı verilen ve yarı çapı r olan yalıtkan bir silindir malzeme bulunur. Yani tel çapı d≤ l N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 10 / 18 .7.

Bu tip bobinler hesabında yine yarı empirik formül kullanılır. µH cinsinden bobin değeri. çeşitli RF uygulamalarında RF şok bobini olarak kullanılırlar. L= 0.BN. Bobinlerin sarımında genelde transformatörlerde olduğu gibi dışı emaye kaplı bobin teli adı verilen bakır malzemeler kullanılır. Bu formül aşağıda verilmiştir. Bu bobinlerde tel çapı hesabı biraz daha karmaşık olup. Bu tip bobinler genellikle AM uzun dalga ve orta dalga bobinleri. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır.8. N toplam sarım sayısı. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. Bu tip sarımın kullanılma amacı sarımlar arası kapasitif etkinin azaltılması dolayısıyla bobin kalite katsayısının arttırılmasıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN formülünden hesaplanabilir. l cm cinsinden bobinin uzunluğu. d≤ l⋅h N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 11 / 18 . Nagaoka Tablosu eklerde verilmiştir. Bu tip bobinler özel makinelerde petek sarım adı verilen özel bir şekilde sarılırlar. Hava Nüveli Çok Katlı (Petek Bobin) Bobinler ve Hesabı Şekil. Bu bobinlerin değerleri genellikle 100 µH ile birkaç mH arasında değişir. Tel çapı formülü aşağıda verilmiştir. Şekil.7’de bir petek bobin ve fiziksel ölçümlendirmesi görülmektedir. bir kata sığan sarım sayısı l'ye ve toplam katsayısı h'ye ve bunların tümünde N'ye bağlı olduğu göz önüne alınmalıdır.315r 2 ⋅ N 2 6r + 9l + 10h Bu formülde L. Burada d cm cinsinden sarılabilecek telin maksimum kalınlığıdır.BN. Petek Bobin Bu tip bobinler çok sarımlı bobinlerdir ve bundan dolayı nispeten yüksek değerlidirler.

l cm cinsinden bobinin uzunluğu. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. Bobinin hesaplanma formülü aşağıda verilmiştir. Tellerin kalınlığının artması direnci düşürecek ama teller arası yakınlığın artmasından dolayı kapasitif etkiler artacağı göz önüne alınmalıdır. Düzlemsel Bobinler ve Hesabı Şekil. ve h ise cm cinsinden sarımın kalınlığıdır. Burada eğer satıh üzerine tel ile sarım yapılıyorsa tel yarı çapı makul bir değer seçilmelidir.9.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Bu formülde d. r bobinin cm cinsinden ortalama yarı çapı. µH cinsinden bobin değeri. Düzlemsel Bobinler Düzlemsel bobinler düz bir satıh üzerine spiral şeklinde sarılmış bobinlerdir ve genellikle baskı devre üzerine işleme yoluyla oluşturulurlar ve oldukça düşük değerli bobinlerdir. Bu tip bobinler genellikle UHF ve VHF bantlarında ve bazı mikrodalga uygulamalarında kullanılırlar. N toplam sarım sayısı. N toplam sarım sayısı. Bu kriterler baskı devre üzerine iz yaparken de geçerli olup özellikle yer kısıtlıysa bir kural olarak izler arası mesafe çoğu zaman iz kalınlığı olarak seçilir. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 12 / 18 . 0. cm cinsinden bobinin sarılabileceği telin maksimum çapı.394r 2 ⋅ N 2 L= 8r + 11h Bu formülde L.BN.

4πN 2 ⋅ g − Burada N sarım sayısıdır. (g 2 − a2 ) Tel çapı hesabı daha öncekilerde olduğu gibi geometrik olup aşağıdaki formülle verilmiştir. Simit Bobinler Bir yuvarlak simit şeklindeki nüve üzerine tek kat olarak yapılan sarımlar ile elde edilen bobinler toroid bobinler olarak adlandırılırlar.BN. d≤ π (g − a ) N Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 13 / 18 . Şekillerde görülen dikdörtgen ve daire kesitli toroid bobinlerin hesabı şekil üzerinde verilen ölçümlendirmelerden yola çıkarak aşağıdaki formüllerle hesaplanır.10. Dikdörtgen kesitli toroid bobin µH cinsinden  g + a  −3 L = 2 N 2 ⋅ b ⋅ ln  g − a  ⋅ 10    Daire kesitli toroid bobin µH cinsinden L = 0.Bobinler Hava Nüveli Toroid (Simit) Bobinler ve Hesabı Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Şekil.

Bazı maddelerin bağıl geçirgenlikleri ekte verilmiştir. Bu durum aşağıdaki formülde verilmiştir. Lnuve = µ nuve ⋅ Lhava Burada Lnüve nüveli bobinin değeri. Çapların birimleri aynı olduğu sürece oran yapıldığından çaplar için herhangi bir birim tercih edilebilir. Manyetik akının artma miktarı kadar bobinin değeri artar. Koaksiyel Kablo Koaksiyel kabloların metre başına endüktansı µH cinsinden aşağıdaki formülle verilmiştir. Eğer farklı bir havadan farklı bir nüve kullanılacak olursa Bobinin değeri manyetik akının değişmesinden dolayı değişir. AF şok bobinleri ve hesabı Alçak frekans bobinleri. adlarında anlaşılacağı üzere alçak frekansta çalıştırılmak üzere tasarımlandırılmış bobinlerdir ve genel amaç olarak filtreleme işlerinde kullanılırlar. L= 1  r  1 + 4 ⋅ ln o   20  ri   Burada ro koaksiyel kablonun dış yarı çapı ve ri koaksiyel kablonun iç yarıçapıdır. dolayısıyla ortamın mutlak geçirgenliğinin µ0 = 4π x 10-7 H/m olduğu durumlar için geçerlidir. Nüveli Bobinler ve Ortamın Manyetik Geçirgenliği ile Alakası Şu ana kadar olan bütün hesaplarımız nüvenin hava olduğuna yani ortamın bağıl manyetik geçirgenliğinin 1. µnüve nüvenin bağıl geçirgenliği.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Koaksiyel Kablonun Metre Başına Endüktansının Hesaplanması Şekil.11. Lhava ise bobinin hava nüveli eşdeğeridir. Bu Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 14 / 18 .BN.

Şok Bobinleri ve Ölçümlendirilmeleri Şekil. Buna benzer amaçla kullanılan bobinlere şok bobini adı verilir. Manyetik nüve olarak transformatör saçı sıklıkla kullanılır. Bununla beraber AF bobinleri diğer başka amaçlar içinde kullanılabilir. AF bobinleri genellikle yüksek değerli bobinlerdir. Am = IF ⋅ A Burada Am cm2 cinsinden gerçek manyetik kesit alanı ve A yine cm2 cinsinden bir önceki formülle verilmiş kesit alanıdır.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN filtreleme işlemi genellikle giriş sinyalindeki AC bileşenlerin bloke edilmesi biçimindedir. Bu yüzden değerlerini arttırmak için manyetik materyal nüveler üzerine çok sarımlı olarak yapılırlar. Şekil. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 15 / 18 . BN. Eğer güç besleme ünitelerinde kullanılıyorsa elemanın tolere edebileceği maksimum güç göz önüne alınmalıdır. Bu değere istifleme faktörü (IF) dersek.BN.12.11’de görülen yapıdaki bobinler eğer e ve k cm cinsinden en ve kalınlık ise manyetik kesit alanı yaklaşık olarak cm2 cinsinden. Zaten sarım imal teknikleri transformatörlere çok benzer. Fakat kayıpların azaltılması açısından manyetik nüve genellikle bir tarafı yalıtılmış transformatör sacından yapıldığı için gerçek manyetik kesit alanı yukarıdaki değerin %90 ile %95 arasında değişebilir. A = e⋅k olarak bulunur.

Bağıl geçirgenliğin hesabı oldukça zordur ve çoğu zaman geçen akım şiddetine bağımlı olduğundan hem akıma göre değişir. N ise sarım sayısıdır. Henri cinsinden bobinin değeridir. Sonuç L. L= 2πAm N 2 µ r 5lm ×108 Burada Am cm2 cinsinden nüvenin gerçek fiziksel manyetik kesiti. Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 16 / 18 . Bu büyük bir problem olup ya manyetik akı yoğunluğu (B) ve manyetik akı şiddeti (H) eğrisinden çalışma noktası bulunarak hesaplanabilir. Bir diğer yöntem ise ortalama bağıl geçirgenlik değerini tablodan okumak ve pratik sebeplerden bunun değişmediğini farz etmektir. lm cm cinsinden nüvenin ortalama uzunluğu. Bu hesaplama dahi yeterli olmayabilir ve histerezis eğrisinin artma ve azalma yönünde değer değişimini hesaba katmaz. Nüvenin fiziksel olarak en son ihtiyaç duyduğumuz özelliği ise bağıl manyetik geçirgenliğidir (µr). µr nüvenin bağıl geçirgenliği.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Çekirdeğin ortalama uzunluğu ise nüvenin tam ortasından geçtiği düşünülen izafi çizginin (lm) yani manyetik akının kat ettiği ortalama mesafenin boyudur ve şekilde belirtilmiştir. Bu bir önceki yönteme göre daha kolay olmasına rağmen bobinin daha çok yaklaşık bir değerini verir ve bobin değerinin kritik olmadığı uygulamalarda kullanılır. Bütün bunlar göz önüne alındığında bir nüveli AF bobininin yaklaşık değeri aşağıdaki formülden bulunabilir. hem de doğrusal değildir.

Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 17 / 18 .5 cm. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik formülünü kullanarak hesaplayınız. ( r = 0. N = 300 ) Bu bir petek bobindir. l = 2 cm. Örnek: Bobin.5 cm. ( r = 0. h = 1 cm. Aşağıda fiziksel değerleri verilen bobinin değerini yarı empirik ve Nagaoka formülünü kullanarak hesaplayınız.Bobinler Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Örnek: Bobin.2. N = 25 ) Bu bir düz bobindir. l = 2 cm.1.

00 3.920 0.803 0.40 0.203 0.00 12.00 10.15 0.0808 0.10 0.000 0.50 5.365 0.775 0.301 0.70 1.867 0.80 4.55 0.526 0.247 0.00 0.00 4.00 7.50 0.40 1.90 0.342 0.482 0.667 0.629 0.00 1.735 0.35 0.00 9.124 0.429 0.00 20.503 0.258 0.711 0.60 0.105 0.401 0.Bobinler EK A.45 0.30 0.0664 0. L= L N k 0.80 1.979 0.700 0.723 0.320 0.40 3.00 15.538 2.789 0.939 0.902 0.091 0.884 0.179 0.219 0.959 0.00987 ⋅ N 2 ⋅ 4r 2 ⋅ k l r bobinin cm cinsinden yarı çapı µH cinsinden bobin değeri toplam sarım sayısı l cm cinsinden bobinin uzunluğ 2r / l oranından Nagaoka tablosundan bulunan Nagaoka katsayısı 2r/l k 2r/l k 0.00 100.834 0.285 0.688 0.75 0.60 1.748 0.85 0.80 0.153 0.850 0.00 25.70 0.388 0.20 1.65 0.00 30.90 1.00 50.20 3.50 6.761 0.00 2.20 0. NAGAOKA TABLOSU Hazırlayan:Uğ TAŞ Hazırlayan:Uğur TAŞKIRAN Nagaoka formülü ve Nagaoka katsayıları.445 0.612 0.551 0.237 0.30 1.463 0.05 0.0611 0.595 0.80 3.20 2.00 6.00 45.00 5.50 7.40 2.60 2.00 40.60 3.818 0.50 8.0350 Uğ TAŞ © 2006 Uğur TAŞKIRAN Sayfa 18 / 18 .10 1.00 0.415 0.95 1.648 0.565 0.376 0.25 0.271 0.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->