‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

...................................13 m. Mısır’ın baş metredir an 2............................ i ¤raftak ok i¤ini. Mu ğımda ü yıka liyo aldı i.......................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU ................................................................. 10 1.................................................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ............................................................ Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim.. en çıktım.................................... Ünite: Vücudumuzda Sistemler ........................................ yüzüm beni bek ımı ı elime .............. ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0. 65-› 2............................................................. foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 .9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7.....9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI ................99-b 3........................................................................ SINIF ÖĞRENME ALANLARI....... Ünite: Kuvvet ve Hareket ...............9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI .................................................................................................................................................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI.......................................... Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik ....... i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı.................................................................9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N .. nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2.....9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI ....................50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3...............000’a i Dünya’n ......... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER .........................................................9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI ........................................................................................................................

.......... Gö doğal.......... al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu ......... ıp ine çık iz zlerim lim........................................................... yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz..... 278 SÖZLÜK .................................. flt› birb klar da Konula r 5....... 314 8 ............ 249-e 7......................... kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ............... ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER........................... Nur top flikler..................... As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar... Ünite: ‹nsan ve Çevre .................................... atomu olufl ›........4................................. Anlad›m r›n varl›¤›n i........ i............ i Geçmifl n Öz ›............ 129-b 4.......................... da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker.......... 193-b 5..... k....................... üne................... 313 KAYNAKÇA ............... yeryüz rinden ›z›....... 225-b 6........ ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle............. Atomu en flapkam ›.................................. Çü yo k................ mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7... De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6.............. uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar............ Ünite: Ifl›k ............................... r etkileflt ›kla e.......... Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi....................... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ....................... Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ............................. : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : ...................................................................

teknoloji. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. Atatürk’ün eğitim. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. 4. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. 2. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. Üniteye Genel Bakış. Ünitemizi Özetleyelim. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. 10. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. 6. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. Nereye Gelecekler? 3. Kavram Haritası. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. “Kavram Haritası” bölümünde. 8. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. Hayatımızın Neresinde?. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Atatürk’ten Bizlere. Üniteye Hazırlık. Konuya Başlarken 2. “Üniteye Genel Bakış” bölümü. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde. Bu bölümde öğrencilerin fen. Üçüncü bölümde ise 7. 5. 9-1 . 9. Bizlerden Geleceğe. 11. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. 3. “Üniteye Hazırlık” bölümü. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. 1. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. 7. Öğrenciler Neredeler. Ünite Konuları. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. “Atatürk’ten Bizlere. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Rehberlik Köşesi. Bizlerden Geleceğe” bölümünde.

toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. bir felsefeci ise. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. • Mantıksal muhakemedir. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. işitme 9-2 . ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir.1. • Doğruyu bulmaktır. ilkeler. gözlem. • Evrenin araştırılmasıdır. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. Fen. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. Fen. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. Örneğin. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. Fen. Bu nedenle. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. deney ve nedene dayanır. kavramlar. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır. Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. yasalar ve teoriler oluşur. • Bir keşfetme metodudur. Bilim insanları. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. Bu farklılıklara karşın. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. Bunun sebebi. gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. • Problem çözmedir. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. Fen. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar.” Dahası fen. Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. Fakat bunların ötesinde. Bu anahtar kavramlar. Anlamak. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. kuşların göç etme nedenlerinden. bilimsel bilgilerin. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. Bilim insanları. kalp atışlarımızdan. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir.

Çoğu bilim insanı. Fennin bu temaları. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. bir kişiye. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. model ve teoriler zamanla değişebilir. toplum. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. Aşağıdaki şekil. Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. amaç ve kısıtlama vardır. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji. Bu. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. 9-3 . Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. Bilim insanları. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. Teknoloji. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır. radar vb. fennin doğasına ait bir özelliktir. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. teleskop. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. merakları. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. Aslında buraya kadar anlatılanları.

teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. • Fen ve Fennin Teknoloji. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. Deneylerle. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır. hipotezler. kanunlar. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. kültür vb. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. matematik. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. fizik. araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. deney yapma. tanıdık olmayan olguları (hedef). prensipler. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. astronomi. amaçlarının farklı olmasıdır. biyoloji. Hipotez. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. teori geliştirme. • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. model oluşturma. dokunma. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. Çoğu durumda bilim insanları. Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. gözlem yapma. Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma. hipotez ve fikirler test edilir. Teori. Gözlem ile birlikte deney. 9-4 . Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir. Örneğin. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. kimya. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. Kavramlar. Pek çok gözlem. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. prensip ve kanunlar ortaya koyma. Çünkü bu sayede öğrenciler. Dolayısıyla teknoloji. Bazen alternatif yollar da denerler. Yani. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. görme duyusuna dayansa da duyma. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. Teknoloji. Doğal ve fiziksel dünya. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir.

toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. bireylerin araştırma-sorgulama. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. fen. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. problemleri çözmede. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. etkilemeye devam etmektedir. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. bireyler bilimin değerini anlar. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. fen. Fenciler. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. Bu kitapta fen ve teknoloji. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. Kısaca günümüz insanının. temel fen kavramlarını.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı. ilkelerini. 9-5 . toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır. değer. fen ve teknolojinin doğasını. teknoloji. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. teknoloji. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını. Bu sebeple. Öğrenciler fen. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. teknoloji. Bu. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. Böylece. teknoloji. Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. eleştirel düşünme. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. tutum. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. Fen. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. teknoloji. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler.

çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. eleştirel düşünme. Bruner.” cümlesi ile ifade edilebilir. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. “Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. beceri. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları. tanımı. BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu. bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. Jerome Bruner (Jerom Bruner). Peki. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. 9-6 . tutum ve değerlerin bir bileşimidir. Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır.A.2. İşte bu bağlamda. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri.S. “Fen ve teknoloji. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte. Bilgi ve beceriler. Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. Piaget. Jean Piaget (Jan Piyaje). her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır.. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. öğrenmeyi. Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur. somuttan soyuta.A. bireylerin araştırma-sorgulama. 2003). bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını. Ausubel’in öğrenme teorisi. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini. “Öğrenme nedir?”. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir. Fen ve teknoloji okuryazarlığı.

5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. Modelin aşamaları. 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir. Bu öğrenciler. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). Öğrenme. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. İnsanlar. farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. Bu yüzden. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. görüş. • Keşif (Exploration). Tablo”da da görüldüğü üzere. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. 4E. 9-7 . dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır. Sonraki sayfada yer alan “1. Bu nedenle fen araştırmacıları. • Genişletme (Elaboration). öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. düzenler veya reddedebilirler. her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. inanç. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır. Bilgi ve anlayışlar. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir.• • • • • • Öğrencilerin. • Açıklama (Explanation). Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır.

Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır. anlamaya çalışır. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar. • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister.. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları. • Merak uyandırır. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır.. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” . Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir.. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir.. • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder. değiştirmediklerini araştırır. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar.• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler. “. beklenen cevaplar. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar.. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular. açıklama. değerlendirmelerine izin verir. dinler. • “Niçin bu şekilde düşündün?. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”.... Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 . hakkında ne düşünüyorsunuz?”. • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir.nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar.... • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. • Sorular sorar. 1. • İstenen sorular. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir.5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. “. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir. • Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. Önceden kabul ettiği açıklamaları.. • Öğrencilerin kavramları. kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri. • İlgi çeker/yaratır.hakkında ne biliyorsun?”. • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır.. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır.. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar. nedir?”.“.

Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına.1. öğrencilerin ilgileri. durumları sorgulaması için zaman verir. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. Bu bağlar kavramsal. bir kavramı. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. 2. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir. Buluş-Keşif 3. Hipotez Test Etme 5. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. Merak. Sorgulama-Araştırma 4. bir dolu da öz eleştiri. nesneleri. beceri ve tutumlarla gelir. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır. Nereye. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. direnme. etkinliği olan “Nereden. Oyun Oynama 9-9 . iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar. soru sorarak. materyalleri. çaba. Problem Çözme 6. Aynı zamanda öğrenciler. Aynı zamanda olayları. Bir etkinlik süresince öğrenciler. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur. Bu etkinlikte amaç. Ayrıca. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. Gözlem-İnceleme 2. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. hatta küçük bir şey keşfetseydim. olayları ya da durumları keşfederken. Keşif süreci. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. işlevsel ya da davranışsal olabilir. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. Bu bilgi. öğretmene. Model Oluşturma 7. keşke bir tek olgu. Öğretmen. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. yönetici ve rehber durumudur. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. nesneleri.

Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır. yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla. 2. Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir.2. Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur. Yan sayfada yer alan 1. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. doğru olduğu düşünülen. konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını.3. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir. 2. Bu yöntemin ana hedefi.4. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır.1. belirlenen bir problemi incelemektir. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri. 2. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. Gerçekte. “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. Bulalım. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. Hipotezi oluştururken öğrenci. Gözlemleyelim. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı. İnceleyelim Bilim. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır. Hipotezi Test Edelim Hipotez. 2. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. 9-10 . Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. Etkili bir gözlem. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır. Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. Sorgulayalım.

bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek.Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 .

bir olay. Özellikle. öğrencilerin çeşitli roller alarak. Problem çözme. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. sorun.5. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. fen bilimlerinin soyut tabiatı. Rol yaparak öğrenme. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. Dolayısıyla problem çözme. problemi belirlemesi. oynanacak roller. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir.6. 2. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir. problem çözme yöntemiyle. Ancak. duygu. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. motive edilmesi olarak özetlenebilir. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. 2. fikir. değerlendirme) için uygundur. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. Rol oynama etkinliklerinin avantajları. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir. Fen öğretiminde. Öğrenci. şiir. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması. Rol oynama. sorumluluk almasını. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir. sentez. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay. bilginin kalıcı olmasını sağlar. Ders Kitabı’nda. problem çözme becerisi için de geçerlidir. Öğrencileri hayata hazırlar. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir.7. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli. Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. sonra arkadaşlarını). konunun ayrıntısına da inerler. Bir becerinin tekrar edilmesi. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır. Problem Çözelim Öğrenciler. 9-12 .2. Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. öykü. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. Bu etkinlikler. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. roller paylaşılmalıdır. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. ortam ayarlanmalı. bu. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. Öğrencileri derse karşı güdüler. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması. Üst düzey öğrenmeler (analiz.

duygusal şapkadır. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar. değerlendirme amaçlı kullanılır. Habitat. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. Konunun geçmişteki. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir. tarafsızlık şapkasıdır. Betonlara dünyamızı hapsetmez. Altı Düşünme Şapkası. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. Güneşin zararlı ışınları. kötümser şapkadır. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır. bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. Fabrikalar. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. • Sarı şapka. üretken şapkadır. iyimser şapkadır. • Yeşil şapka. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. Dünyayı temiz tutar. Karbon ve kükürt gazları. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. Midemizi de bu pis sular bozar.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. • Mavi şapka. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. canlının yaşam alanına verilen isimdir. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. “hayvan soylarının yok oluşu”. • Beyaz şapka. çevremizi. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır.) zarar verir. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. Canlılara saygılıdır. Akrostiş Tekniği vb. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler. Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. Lağım suları pis sulardır. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. içme suyumuzu kirletir. Ekolojik dengeyi korur. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. hava kirliliğine sebep olmaktadır. Zararları ortaya koyar. çevreyi kirletmez. “kutuplardaki erime”. Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. • Kırmızı şapka. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. bakteri üretir. atmosfer vb. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. bir problemin çözülmesi. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. Çevreye duyarlıdır. Işık kirliliği. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. Örneğin. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. 9-13 . A’dan Z’ye. A’dan Z’ye etkinliği. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. “çevre kirliliği”. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. Altı Düşünme Şapkası. • Siyah şapka. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir. Örneğin. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür.

ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır. kâğıt. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. Zehirli gazlar (egzoz. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. Evreni koruyalım. karbon monoksit. Bu 9-14 . Örneğin. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar. vb.). Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. video gösterimi. bu kuruluşlara üye olalım. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından. Vatanımızı korumak. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. Şişe. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. Etrafımıza değil. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. Ülkemizde TEMA. Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. kutu. Bu etkinlik. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. kurşun. Genişletme aşaması. bir durumu. 4.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. çevremizin korunmasını da içerir. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır.Önemli olan. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. Böylece. 3. Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir. öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Akrostiş. Akrostiş yoluyla öğrenciler. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. Varillere atalım. Rahat nefes alalım. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. kükürt.

öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler. tartışarak birbirlerini etkilerler. 9-15 . geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir.aşamada öğrenciler. uzmanlardan. Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir. yazılı materyallerden. Ayrıca. Ayrıca bu aşama. Bu etkinlikler. öğretmenden. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. Böylece. değerlendirme sürecini. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek. öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. 5. Bu aşama. Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir.

Bu değerlendirmelerin amacı. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme. Bu doğrultuda 7. öz değerlendirme. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. Okuduğunu anlama. öğrenci. gözlemlerden sonuca ulaşma. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. eleştirme. proje. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır. deney. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. sergi. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. rutin problemleri çözebilme. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. yorumlama. tartışma. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. Bilgi toplama. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir. gözlem. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır. sunum. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde. Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. Araştırma yapma. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. • • • • • • • Gözlem yapma. görüşme. eksikliklerini belirlemek.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. analiz etme ve bir sonuca ulaşma. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır. öğrenci ürün dosyası. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir. Tablo). akran değerlendirme vb. Tablo.3. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 .

Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir. karar verme. Cevaplama işi çok az zaman alır. eleştirel düşünme. Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. değişkenler de puana karışır. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. 9-17 . Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Ayrıca. puanlama işleminde hataya sebep olur. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. Bu nedenle. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. Yazılı sınavlar. Öğrenciden. yazının güzelliği vb. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur. belli konulardaki görüşünü. problem çözme. Ancak. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur. Soru sayısının sınırlı olması. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. analiz. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. yazılı anlatım becerisini. Puanlamada puanlayıcı kanaati. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır.etkinliklerinde. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. anlatımın akıcılığı. Bu nedenle. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir.

öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir. Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir..b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir. 3. yaptıkları deneyleri. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. Uzun cevaplı sorular. “Kim. bu testlerin olumsuz yönleridir. Gözlemler. 2. oluşturacakları durumlar .. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. dil eğitimi. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama. Bir soru. ne. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. • Öğretmenler. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. Her öğrenci değişik özelliklere. Öğretmenler. cevabın içeriği. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır. Öğretme. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. bu yöntemle öğrencilerin. Öğretmen. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. sorunun sorulduğu kısımdır. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar. Sözlü Sunum Sözlü sunum. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler.Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. Bu tür sorular. Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. 4.. Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir. . öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur.verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. yazma. konuşma. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( . Sözlü sunumda kontrol listeleri. öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. iki benzerlik yazınız vb). çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. Ayrıca çoktan seçmeli sorular. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. verdikleri kararları. Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. Bu tür çalışmalar. Görüşme . Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. Bununla birlikte. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. üç neden belirleyiniz. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi.. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine. Kök. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. 9-18 . d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir. problem çözmelerini.

harcadığı çabayı. a) Performans Görevleri: Bu görevler. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar.. olsaydı. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5. Günlükler 6. Bu amaçla kontrol listeleri. gözlem ve görüşme.. Derste. dereceli puanlama anahtarları. Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir. Ön söz. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. “Eğer . öz. öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır. • Poster. geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. sonuçları tartışma vb. Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. olsaydı. ne yapardın?”. • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir. afiş vb.. Araştırmalar. problemler ve stratejiler • 9-19 . Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3. hazırlama. • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır. Performans görevi.. kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir.. öğrencilerin bilgi ve becerilerini. • Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin. Böylece öğrenciler. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. planlama. öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. • Bir makale yazma. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. Performans görevi. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir. olsaydı. ne olurdu?”. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir. yapma. “Eğer .. Öğrencinin gelişimini. • “Eğer . • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme. • Bir deney düzenleme.

Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir.). kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız.) 13. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb. resimler 8. Projeler Proje. Öz değerlendirme. Öğretmen anekdotları 11. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz. fotoğraflar. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir. • Öğrencilerinize. Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. öğrencilerin yeteneklerini. Öğrenci projenin amacını. projeler. değerlendirme ölçekleri. Bu nedenle. izlenecek yolları. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir. Grup ödevleri ve projeler 10.7. Öğretmen kontrol listeleri 12. daha geniş içerikli ve uzun süreli. • Proje süreci. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. öğrenciler proje konularında yaparak. yazılar vb. Örneğin. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. ses kasetleri ya da CD’ler 9. bu ödevler. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. araştırma. inceleyerek bilgi kazanırlar. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. öğrenciler. daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. Diyagramlar. Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. Videokaset. • Proje çalışması. öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. uzun. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. öğrencilerin yaratıcılık. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14. 9-20 . yaşayarak. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar.

Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. 2. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. her konunun sonunda verilmiştir.1.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir. Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir.) dönüt alarak kendilerini yenileme. konuların içinde “Araştıralım. araştırma. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur. Böyle olduğunda. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. arkadaşlarının hazırladığı ödev. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. öğretmene. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Bölüm soruları. rapor vb. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. proje. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. Akran değerlendirmede. sürecin bir parçası olduğunu hisseder. Hazırlanalım”. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. 2. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. Akran değerlendirme. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. Kendini değerlendiren öğrenci. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. Bu bölümün amacı. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar. çalışmaları değerlendirmesidir. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci.

” demek. yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir. iletişim kurma. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır.2. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. Okulun şartları. ara sıra öğretim devresi içinde. 2. çözüm değildir. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir. programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır. 9-22 . ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. öğrencilerin araştırma yapma. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. 3. Araştıralım. Öğrencinin. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir. Öğretmenler. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın.4. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır. kontrol listesi ve/veya formları. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. 2. Verilen süre sonunda. Bu durumda öğretmen. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. 3. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda. Yanlış cevaplanmış soru. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç. 2. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri.

öğrenmenin en önemli parçasıdır. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. 3. Ortamı hazırlar. Öğrencileri hazırlar. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. üç boyutlu modeller vb. c. Öğrencinin özelliklerine. bilgisayar vb. kazanımlara. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. 9-23 . c. kültürleri dikkate alma b. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. a. Önemli olan. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. b. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. b. Öğretmenlerin dersi. 6. sosyo ekonomik durumları. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. ölçülebilir. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir. sınıfı. Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. nereye varılmak istendiğini. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. Değerlendirmek ve Geliştirmek a. motivasyonları. slaytlar. iii. video. araçlar olabilir. öğrenme tercihleri vb. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. d. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. Medyayı ve Materyalleri Seçmek a. Öğrencileri Analiz Etmek a. Genel Karakterleri: Yaşı. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. ses ve müzik. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. En ideal ölçme. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır. Materyalleri gözden geçirir. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. öğrenci merkezli. doğal yetenekleri. arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. 5. resimler. Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c.Öğretmene Notlar Ders kitapları. Metodu. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek.) 2.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. e. yazılar. b. sınıfı. i. 4. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. ii. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. simülasyonlar.

çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. 13. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). matematiksel bilgi. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. 23. 6. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır. Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun. olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. topluma. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. Bilimsel bilginin. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb. 8. maliyet. 18. 9-24 . Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. 4. 21. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. 22. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. İşlev. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. 16. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. 5. değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. 25. plâstikler. delil toplar. Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini. 20. Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. 31. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. 33. 2. estetik ve çevresel etkiler vb. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. 28. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. 30. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. Teknolojik ürünlerin. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. model ve simülasyondan faydalanmak. 19. 26. 27. 36. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. bilimsel araştırmaları ilerleten. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. yaratıcı düşünme. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. 9.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. 32.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. 38. 35. kültür ve gelenekler. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. Yerel. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. 34. 11. 24. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. 12. 29. evde ve okulda günlük kullanılan araç. gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini. güvenlik. 37. Bilimsel araştırmalarda kullanılan. teknolojinin gelişmesine. Gıdalar. 7. 14. Bilimdeki gelişmelerin. 10. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. 17. 3. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. metaller vb. 15.

3. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. 5. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. Bir cismin şekil. Gözlem. Büyüklükleri. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. 24. 17. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. 4. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. 26. 23. Nesneleri (cisim. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. birimleri ile ifade eder. kitap. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. 13. 30. 7. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. 14. 32. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. 21. resim. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. 28. 12. Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. 2. Cetvel. 31. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. termometre. uzunluk. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. 15. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. 29.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. 18. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. zaman. gereci seçip bunları beceriyle kullanır. 8. Büyüklükleri. 6. 25. 10. Gözlem için uygun ve gerekli araç. 9. Olay ve nesnelere yönelik kütle. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. 20. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. 11. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. renk. çubuk grafik. 19. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. 22. 16. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf. 27. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı.

27. • Problemlerin çözümünde. bilime ve teknolojiye güven duyar. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. • İş birliği yapar. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. • Sorumluluklarını yerine getirir. DEĞER VERME (Hareketlere. • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. tutarlıdır. hiçbir dogma. âdil ve dürüsttür. • Mantığa. 9-26 . titizdir.). • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. Dikkatlidir. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. çevresine zarar vermez.).). YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 .12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. sistematik planlamanın önemini kabul eder. • Ön yargıları yoktur. • Açık fikirlidir. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder. kendini değerlendirir. • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. zayıf ve güçlü yönlerini bilir. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder. • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. TD – 4). • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. • Demokratik süreçlere güven duyar. her şeyi zamanında yapar. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). başkalarının hakkını çiğnemez. • Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. • Her şeyin sevgi.). Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder.“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1. • Kendi başına fikir üretir. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar.). samimidir.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet. TD-2.

Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18.10. 1. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5.12. 23. 1. sunar ve sonuçlarını tartışır. etkisini araştırır ve sunar. 16.3.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır. 8. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar. 9-27 . Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar. 3. önem verir. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir.7. 14. Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. 15. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. vererek tartışır. Organ bağışının toplumsal önemini kavrar.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. 13. 10. 4. Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir.2.4.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar.11. SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9. 5. 1. 10. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar. 17. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. olduğunu kavrar. dayalı çözümler önerir.7. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar.12. 12. 1. nedenleriyle açıklar. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar. Heyelan belirtilerini sıralar. 2. Kendini.2. Organ bağışının önemini vurgular. 1. Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9. sunar ve sonuçlarını tartışır. 9. 4.

İnsan ve Çevre Toplam 4.7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir.1 11.3 9.1 11. Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2.1 32 25 5 11. Kuvvet ve Hareket 3. Işık Toplam 7. Vücudumuzda Sistemler 6.1 33. Yaşamımızdaki Elektrik 5. .9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7. SINIF ÖĞRENME ALANLARI.8 11. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1.7 9. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20.

Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim. 2. Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım . Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. ileceğini gösteren uyarı işaretidir. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. • Öğrencilerin. 6. İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. 1. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. Öğretmenler. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. • Öğrencilerin. laboratuvar. • Öğrencilerin. ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. 3. Bu işaretlere göre den . • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. 4. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. bilgi. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. 5. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. Elektrik 11 9-29 . Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. 7. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir.

.......... Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir.. Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6. Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır.. Daha sonra.. Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m. Etkinlik yaptırılır....... İş ve Enerji 3.. Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız. 12.. Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.. Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur. bileşik. Nereye. Öğrencilerden.. .. Etkinlik: Nereden.. sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir.4 puan ‹yi . sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir.... 5. sınıfta öğrenmişlerdi. öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür. Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: ..... / ..... boncuk. bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş.. Fakat rapor.. . NEREYE Bu Üniteyle I. Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir... Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır... element.. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır... çizelgenin II.. Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi. Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu. Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır.... Modellerin yapımında kullanılan malzemeler. doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler.. Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. s.. Çok ‹yi . Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar..)......... Yayları Tanıyalım 2. modeller üzerine doğru olarak yazılmış..... . konuyu hiç açıklamıyor... Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor... ip ... Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış... • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7. 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir. kuvvetin ölçülmesi.. Olufltu böylece.... Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller..... esneklik sınırının aşılması durumlarını. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış.... konuyu yeterince açıklayamıyor.. Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri.. Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini... • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir. ... Ünite giriş sayfası.......... Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1.... bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce. BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: .... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş. Atomlar etkileflti......... 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir. 4. enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır.1 puan Çok ‹yi .. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır.. çeşit ve örneklerini... Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz.. Rapor. Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir... Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır............ SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu.... kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi. sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı.. Anlad›m.. Nereye... Daha sonra öğrencilere. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›. Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış. sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1.. Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir. Elementler ve Sembolleri 2. Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır.. .1 puan Ödev.) Çok ‹yi ... düğme.Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2.. Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir. 10 . 1 82.... ne duruyorsunuz.... 6... Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok. 3. Nereye...... Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş. Rapor.. Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır... 1..... ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir.. ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir... ‹lgili. Oluflan yeni maddeye............. Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz.3 puan Orta . Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir.. element. Özgünlük Çok ‹yi ... 4..... Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır... Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz.4 puan ‹yi ........ Ödev. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş.. Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz... Element ve bileflikler. iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir.. Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil.... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u.3 puan Orta ... 4... Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir.. 81 82 II. 2 82.. burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır. Öğrencilerin.. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış. dergi......... Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir.2 puan Geliştirilmeli .. Raporda bir başlık var. Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir.. sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım............. modeller üzerine doğru olarak yazılmış... ...... Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom..4 puan ‹yi .4 puan ‹yi ... Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu.. Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz........ Bileşikler ve Formülleri 6... Nasıl Geldim?” adlı 2. karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir... bileşik ve .. ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden. Ödev.. Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu....... Kar›flt› birbiriyle. Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız......... ansiklopedi.. Kimyasal Bağ 5.... Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir.... BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim.. molekül... Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji. ... Bu ünitede öğrenciler... / . 10... Ödev. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi.. daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır. Ancak konu ile ilgili değil. balon..... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom.... atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›. Raporunuz ve modelleriniz. bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı. çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır. oyun hamuru vb.. basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir.. 7... Bileflik ad› verildi. Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş... M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2.. Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4.. Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı.... üniteye ilişkin beklenti oluşturma.. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil. ip..... raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir..2 puan Geliştirilmeli . 2. Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir........... atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir.. Bu anahtar..... Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir..... Bununla birlikte sarmal yayları. iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. Raporda başlık yok. Etkinlik : Nereden... Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir. sınıfta sürat.. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı.... molekül. molekül.. Öğrenciler atom... CD vb... Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız.... / ... tartışma.. Kaynak Kullanımı (‹nternet. Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz.......Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6... Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu... ‹çerik Çok ‹yi . Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış....... Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4........ Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır......... Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir... Rapor.1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş......1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı... çizelgenin I..... balon.. Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları.. iyon.. en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. malzemelerden oluşabilir..3 puan Orta ......3 puan Orta .............. 1... Öğrenciler.. Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru........ Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir... Açarken araban›n kap›s›n›.... Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.. s. . ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir.. element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir.... 2. Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz. konuyu yeterince açıklayamıyor.... Çalışma Kitabı’nın 81.. Bu kavram haritası...... Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur.....2 puan Geliştirilmeli . bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları. modeller üzerine doğru olarak yazılmış. neyi.. ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.. Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz... 9.. Etkinlik : Sevgili Öğrenciler. Nasıl Geldim? Konular 1.. Nereye.. yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir. özgün ve yaratıcı değil. 8. sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır... üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış..3 puan Orta .2 puan Geliştirilmeli ...... 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır....... Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir.... Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir..... Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş. ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1.. Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi. 1. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş... bu ünite hakkında bildiklerimizi. Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var. Etkinlik yaptırılır.. Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız.. fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak.... Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m. Al›flverifl gerçekleflti..... bu tahminleri test etmeleri..... ünitesinde yer alan “Nereden.. Etkinlik : MADDE ......2 puan Geliştirilmeli . Atomun Yapısı 3... kitap... Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı.. Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır. Nasıl Geldim?” adlı 2. bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu.... Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7. / ...1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.. merak uyandırma...... konunun bütün yönlerini aç›kl›yor... Sizlerden NH3.... dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. 11.... hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir.4 puan ‹yi ....................... çevirin sayfalar›. 3.... Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite.

Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir. batıl inançların kol gezdiği bir yerdi.... Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım.. Yandaki resim. bu bağlamda çok yararlıdır. toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir...5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini.. 1... FTTÇ..... ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım.. demir.. Ayrıca iyot........... Adresimiz belli... Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı. dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır... bakır...4. [!] Uyarılar 1... aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler... Etkinlik : 1.. Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2.. palanga. makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür. Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1.. 10.. Archimedes (M. kavram yanılgısı... Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim. . Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim...... bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB. ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4. Araştıralım.. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir. Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir... doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır... afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri..... Yerleştik hepimiz bir çizelgeye..... gümüş.. s... Koyduk adımızı. gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m... üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim. CaCO3 Ca (Kalsiyum)... küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim. Etkinlik Bir Yunan matematikçisi.... Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler.... Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü. HCl... Anahtar Kavramlar element sembol formül 87.. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir.............5.. ..... küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır.. 55 90 11 ....... falcıların....... Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı...... bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir. element.....4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ.. oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir. elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu. İlk kez.. ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar... Sizce.... O’nun icatları...3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir... Sizce hava. ad› yoksa sembolü kullanılabilir... 3. Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır. kalay. Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1... onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim.... Etkinlik : 132 11.... Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır.... Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.. Archimedes. Aynı atomlar toplanınca........ Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim... Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir. Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır. Her element için. ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m... Öğrencilerin çıkrık..4 Rusça..... metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir.. Farklıydı di¤erinden. 10... Bu vinçte... 11. • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır.. değil mi? ‹nsanlar... Şu ana kadar kaldıraç. zamanla... Sınırlamalar 1. Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6..... civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır.. O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum).. Sizce...... Etkinlik : Dişli çarklar. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır... ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile. Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet.. ağır bir cismin. silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir.. atom numarası kavramına bir hazırlıktır. 23. 90 23....... Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin.. Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş.. C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9. öğrencilerin konuyla ilgili 4......... kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler. Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler. Mg. S... makara..... Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir.. Etkinlik : A) Buna göre.. Biz kısaca Cl. eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır..... Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi. yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi... P. altın.......... oksijen.. Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır. o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir... Oluştu yeni ve saf bir madde.. Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi.. Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir. Etkinlik yaptırılır.... Ca. Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir. hidrojen....Ö... yapılarda kullanacakları büyük taşları....... • Kalsiyum.. B. formül kutusuna da formülleri yerleştirelim....... altın....28).. Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin..3... çinko.. Helyum. Li.. molekül...6). Fe Ama sen bana uzun uzun Klor. bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir.. Olduk hepimiz farklı element... Formülleri verilen NaCl. HI.. demir de. 1....... Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24. F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) ..... yuvarlak kütüklerden yararlandılar..... Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz.. ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş. vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23. çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur. .. Nehir.. Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır.. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir.. Ders İçi İlişkilendirme 1..... Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir. Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım...1).. Etkinlik : 10. tutum ve değerler verilmiştir... H.. İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur. Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım...... bir hatırlatma olarak düşünülmelidir.. • 5 farklı element oluşturulabilir..... 1.. 7. Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur. Çince...... Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1. Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir..... bakır. Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir...... hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler. 9.. Etkinlik : fiehir. 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r. ... bulmaca” benzeri oyunlar...... öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır... 5 ve 6.. Babası tanınmış bir astronomdu.... sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu.. 1. donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır.. doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava.. Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım.... 1. insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar. 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8.1 Model üzerinde.. Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4... Fe.... Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur... sadece yük taşımada değil. Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir. Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir.. Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde. magnezyum.. s. Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır.. Sn..... sınıfta edinilmiş olup bu kazanım... Not: Seçilen harfle bafllayan element adı... 1.. Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir. O (Oksijen).. Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı.. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur... Bu dönem... O....... bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış.... N.7. Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim.. büyük çarktaki diş sayısı 52.. makinelerde de kullanılmıştır... Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir.......... Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır.... CO2..2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5.... Kütükler sayesinde. Çünkü her birimizin atomları. saf madde ve karışım kavramları 6... istedikleri yere daha kolay taşıdılar... Bu kavramın tanımı..2. fizikçisi ve mühendisi olan. Örneğin. Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir.. 22......... Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır. eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik.... Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir. toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18. ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir..... Kısalttık adımızı sembolle.... bir bileşik olan su.... içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir. şehir..... Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir.3 Demir. Na. Syracuse’yı kuşattığında. “İsim. . O.... • • C.. eski çağlarda.. Bu vida. Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır..4)... Al. ders içi ilişkilendirme.1 Atom.. Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında.......... Ar. Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi... Keşif... Ne...... Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu. Buna göre Fatih Sultan Mehmet.. NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2..... Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m...... Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı.. Si. Açıklama. • 132 2.. Ayrıca “Araştıralım.......... anlayış....3 Elementlerin numaralandırılması.. Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı.....3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1. dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı.. H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) .. donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki. AÇIKLAMALAR 8.. kurşun.6. Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl).. flekillerle gösterim... Mg... Öğrenimini. dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin........ ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi.. beceri. Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir....... Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde....ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır.... 1. Günümüzden 5000 yıl önce. Au.... Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma.... İkinci basamakta.. isimleri verildiğinde sembollerini belirtir. kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir... makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu... Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır. Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında.. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım... Cl... sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7... Bu durum. Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır.... tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır. 2... demir...... ‹nsanoğlu........ su.... Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir. Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür. K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.. İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu.. LiF Li (Lityum). kükürt...1 Element kavramının ilk tanıtımının... Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir.... Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir. 23 55. Cu... hidrojen.... H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir..... Roma generali Marcellus (Marselus). ‹stanbul’u fethederken. ... 287-212): 21. Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m....... . Örneğin........ su. Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler.. bakır. Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında... Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1. onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı....... Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek... .. fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir..... Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı. Japonca vb.. Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır. derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir....... Hazırlanalım Araştıralım. C (Karbon). Etkinlik : Sembol.. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım.. Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler. küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır. Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3... Elementin Dilinden Bilim insanlar›..... Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı. diğer derslerle ilişkilendirme. Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir.. balta. bileşik.. Örneğin. 1...

.......... ç 4...... hava... Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5......................... ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir............ Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar.. Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine ... Mars........................ Y (...................” M....... C 3.................. Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır. ...... Örneğin.. Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz.. Burada yazlar sıcak ve kurak... D 7................................ Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım. Biyosfer II.. belki de hiç olmaz... c 3. uzay ...................... Notlarım ve Düşüncelerim 18.. Maymun VI........... atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi ............... Çanakkale 10... D 3........ A 4.. Kavram 1.. Akkök.. eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden... Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi)... • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ...... 3..... Yabani hayvan avı III..... Y (....... Göktafl›......... bisiklet sürebilen bir solucan......... Biyosfer II........ hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m.. Meteor... Bu etkinlik..... gezegenlere gidecek.................................... 2.................. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir......... Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? ............... her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir.. uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır............... fındık........... sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor................. besin ağı....... Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim..... e) nükleer kirlilik 7.................... gibi olaylar sebep olabilmektedir..................................................... bakış açılarını karşılaştırırlar................ Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler.......... orman tahribi.......... Populasyon 4. Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir..... Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen........................ Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım. ........ Bu küçük teleskop. Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1. Uranüs....... Bir y›ld›zd›r ........ ..................... Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır. Kutup ayısı III......................... kirliliğinin bir sonucudur........ çölleşme 4..... Örneğin......) 6..... içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl.. Etkinlik’e yönlendirilir. turunçgiller............. D (........... Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin..... nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır.. Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir......... Biyosfer II................... Habitat 3..... Bir ekosistem... F........................... 1................................................ Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere............ Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır................ 18.............. Avustralya’da meydana gelen orman yangınları...... kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir. f) su kirliliği 8.. Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda.... otçul otçul 1.. KUYRUKLU YILDIZLAR ............. Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok.. bu gezegenlerin ............. yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır........ Etkinlik’e yönlendirilir............ Yıl TEMA Hatıra Ormanı....................... Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir... Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir........... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi................... Okul b................... İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler....... daha sağlam malzemeler............ insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir........................... atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r.. bilgisayar oyunu oynayabilen............................... Organik tarım.. Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri.............. Dürbün... y›ld›z de¤ildir........................... akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar............... besin ağını oluşturur... Yağmur ormanlarının tahribi.. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım............... Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4.......................... bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim. ............. Günefl’in etraf›nda . a) hava 2.... kuyruklu ........................ kırsal kalkınma projeleri... 3.............. gezegenlerin aras›nda hareket . 3...... GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl.. sebep olur....... Y (Organik tarım............... 4.... bu konuda oldukça usta.... Anneniz.... Teleskop........... c 4..................zonguldak... METEORLAR.... Samanyolu ........................ asit yağmurlarının oluşmasını engellemez...... Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar ................... 1............. Fakat Biyosfer II................. Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3. enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları........ besin zinciri............ anılarına vb... Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır.... .. 2....... Deve II... .... D 4............... Aşağıda verilen canlılardan hangisi........ biri zihinsel....... Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? .......... biyolojik çeşitlilik.................................................. Günefl............ ...... C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği... yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir............... çevre bilinci........ D 2.. 12 . Tür Kelime a....... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru........... Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir...................dir...... Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir...................... tir... Kaktüs IV...... a 2............................................... ... belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır............ Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler................. s.......... 1 Milyon Fidan Kampanyası............ akla ve gerçeklere uygun olarak göremez........ Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır.... ekosisteminde görülür... Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur... 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar.. Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri. Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler.... (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı)........ Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı...... Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil......................... Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar . Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir....................... D 6. Fakat bu yap›............................. Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır........ GEZEGENLER 17.. g) ekosistem C.. Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde........ Çevre sorunlar›na ..... b›rak›r... Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir...... kışlar ılık ve yağışlı geçer... bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine.......................................................... Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım................. ................... Kertenkele A) Yalnız V B) III.......... küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor.......... b D.................................. Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz... Dünya........... uydular›............ c) orman tahribi 4........................................ Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir. Merkür.................................. Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava........ zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası.......... pamuk.... ‹klim... ç 3..... Sınıf mevcudu ç.......... 2.................... Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır....................... araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır......... Akdeniz Bölgesi............ populasyonları oluşturur..... hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim..............meb.......... ....... teknoloji........... Neptün ... Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II......... C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım......... .. Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir........... Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi...... Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir............. 4... 5... Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler. oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler.. Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek......................... y›ld›zlar. D B..... besin zincirinin 5.. Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır............................... büyük bir cam ve metal yapıdır.... bulunmaktad›r................. • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? ....................... 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir.... bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar.......... D (........... Sizce Biyosfer I............. Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir.......... Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4.............. kara ekosistemi. inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur........... topudur....................................... ve ›fl›ldayan bir gaz ......... bunların birbirlerini nasıl etkilediğini.. Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır. menekfle.............. uzaya gönderilmedi.... ............ Kuyruklu y›ld›z..... D (... dönerler........... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m..... Günefl’in etraf›nda ..... GÖK TAŞLARI................... Gebze Ağaçlandırma Projesi................. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını..... Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor........ teleskop ................... ‹ki farklı tür............... Uzay mekikleri... Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek ...) 3........ görüşlerine..................... Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım... . GÜNEŞ .............. daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar......... 1..... 1.. T....... neresi olabilir? 2..... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim................... “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5.... Balıkçılık ön plandadır...... deniz kaplumbağası........................... muz................... Biyosfer II’nin içerisindeki havanın..... belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur............... Y (Yağmur ormanlarının tahribi...... • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? ....... Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar....... Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5........... Bu mesleklerden biri bedensel......................... Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir...................... Ağaç dikiminin hızlandırılması IV. ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız.......... biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir......... önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır.......... bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2............ 6.......... besin ağı 2............ Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var......... atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir..... B E.............. bir populasyon oluşturur.. ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde ........ TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır...... Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır...... 1............ hayatı................ ... D 5...... .. Satürn... asit yağmurlarının oluşmasını engeller........ Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı........................................gov... Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz........ Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz. .... yer verilmiştir...... çöl ekosistemi. canlılar olarak adlandırılır........................ Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır................ 2............. Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir.......................... Ö¤renci c.......... kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya ...............) 8...................... habitattan daha fazlasını içermektedir.............. 1.............. Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır............ E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz............... Yılan V........ ve küçük y›ld›zlar .... 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru.............. öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır.... UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük ... eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır.................. Ekosistem 2..... ......... Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir......... Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir......... D 4....... Y (Türler............. Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar......... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım..Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir......) 3.. İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin........... g 8... Doğal bitki örtüsü ormandır.. çölleşme. Venüs........................ Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım............ C 5.....) 1......... Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar... ......... Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere . Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir..... üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir... Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar............. D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir.................... ........ habitat a 1....... Türler............................. “Atatürk’ten Bizlere............... Biyosfer II....... Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir................................... Kutularda yer alan soruların cevaplarını.......................... b) biyolojik çeşitlilik 3.. Van kedisi... 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir..... Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18........ Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir..... istasyonlar›.............. bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›.... Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t............ 8.. Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il... teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır.. Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler........ Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur............. soruların altındaki bölümlere yazalım. .... ekosistem................... Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır....... Y (....) 6..... B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir.... ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım. ..... Konuşabilen.. ............ 7.) 4. Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar. Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz............ 1. Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A...... uzay sondalar›... Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2. Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir..... Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›......... Bir ekosistem...... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir............. ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin......... f 7... mısır...... 1... Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır..tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5.............................. 16..................... Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor... habitatı oluşturur. 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir.... D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım... Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri ... ............... • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? . Maki bitki örtüsü. birden fazla habitat bulundurmaz................... 3..................... .... gök adas›nda yer ...... ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir......... ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır... Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4........................ D (.......................... 1.........) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz....... Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız.......................) 2...... populasyon oluşturur.............. Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir.) 5... Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir..............) 7..................... Orkide VII......... nükleer kirlilik................. A. .......... .............. İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız. amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek..... 1................ Besin zincirleri...) 5......... Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar...... Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur.......... Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin............... D 2....................... vard›r......... Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? ........................... Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z.... 1............C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı..... İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur.....) 2. Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor... çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir.... suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır... Ankara.... Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım........... Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez........ I.. d 5..................... Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır.... ....................... canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2......................... d) kardelen 6.......... su...... 2... Çünkü sekiz araştırmacı.............. e 6.. öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır....... 5. Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır....................................... almaktad›r...... bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir.......... Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur...... Otla beslenen hayvanlar ...... . Biyolojik çeşitlilik en az ............................. Atatürk’ün eğitim............ üzere di¤er gezegenler ............ Sınıf d... Jüpiter.......... Günefl’ten daha büyük ............................... Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması........ Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini................ ..... görülmektedir... Gök tafl› 18 163................. meteorlar da ........... b 2.... okuyabilen. Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur......... Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ............. su kirlili¤i.. Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I... Sera etkisi ............................ nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur.................................. dönen gezegenler............... ........................ oluşturur............. adı verilir. Edirne ili Süloğlu ilçesi...................... ç) çöl ekosistemi 5... ..... Atatürk’ten Bizlere. Ankara Kartal Hatıra Ormanı................................... www..........) 7....... kardelen...... denir...... Çay.... Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım................... Aksine yükselmiş....... ikinci basama¤›n› oluflturur............. Organik tarımın uygulanması II................ 4........ uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3............V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3..... Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri.

Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. dolaşım.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. 13 . Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma. sınıfta da destek ve hareket. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti.1. sistem kavramına girmeden. 6. Ünite www. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi. sınıf fen ve teknoloji dersinde.sbsfenci. Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar. Duyu Organlarımız 5. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. 4-7. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3.

Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. Duyu Organlarımız 5. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir.Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. 1. 1. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi. 10. . konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. .Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler. . Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. Prova için derslerden sonra sınıfınızı. 2. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur. öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. 10 14 . organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları. 11. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11. 8. Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz. 3. 9. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. Ünite. Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. üniteye ilişkin beklenti yaratmak. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir. Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. Grubunuza bir isim veriniz. Sevgili Öğrenciler. sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir.Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. 7. Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra.Öğrencilerin. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. . bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. merak uyandırmak. 4. Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. 6. Grubunuzla birlikte. Ünite kapağı. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. Bu ödev için öğrenciler. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz. Her gruptan. ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir. ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. Bu ödevler sınıf panosunda. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: . Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın.Öğrencilere. Öğrencilere. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir. performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur.

Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil.2 puan Geliştirilmeli . Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar. Annemin. 11. Grup bütünlüğü yok. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru. . 5 ve 6.3 puan Orta . Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor.1 puan Grup bir bütün olarak etkili. rollerine uygun. Bu anahtar. Grup bütünlüğü oldukça etkili. Çoğu karakterin kostümü. NEREDEN. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır.1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Etkinlik : Nereden. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: .. Nereye. Etkinlik: Nereden. yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım.3 puan Orta . 2.4 puan ‹yi .2 puan Geliştirilmeli . 9. Birkaç karakterin kostümü. • Bu Üniteyle ‹lgili. Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir. Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. rollerine uygun. Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. Oyun ve Sunum Çok ‹yi . Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir.” dedim. Nasıl Geldim?” adlı 2. 8. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. BÖLÜM II. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra. Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Etkinlik yaptırılır. / . 6. Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Daha sonra onlardan.. Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil. 15 2. Elimi. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir.. sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla. öğrendiklerinin farkına varmaları.4 puan ‹yi . bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı.4 puan ‹yi . babamın. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir. arabaların sesini duymadım. Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. Boşaltımda görevli bir organımızdır.3 puan Orta . Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim. Oyunda yer alan rollerin birkaçı. ünite hakkında bildiklerimizi. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. üniteye başlamadan önce cevaplayalım. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . rollerine uygun. rollere uygun değil. rollerine uygun. ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Bu sebeple. Nereye.Özlem’in sa¤l›k sorunu. Grup bütünlüğü kısmen etkili. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım.1 puan Çok ‹yi . Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2. Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta. Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır. 3. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri. Grup Bütünlüğü Çok ‹yi . hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır.. • Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız. NEREYE. 5. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Sabah erkenden uyandım. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir.. rollerine uygun. 1. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. Hiçbir karakterin kostümü.. rollerine uygun. 7.. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. Nereye. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I. ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir. neyi. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. s. / .Özlem. ayn› bölümdeki soruları. / . sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz. herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. Etkinlik yapılır.3 puan Orta . evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? . Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. Evet. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim.• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. 1. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. 4. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış.. Etkinlik yaptırılır. neyi.4 puan ‹yi . Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır... zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi. kuşların. s.2 puan Geliştirilmeli . 13. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1. Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. 4. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım. Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta.. Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır. Tanımlar 1. rolüne uygun değil. Cevaplar›m B U R U N I. 10. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r. / .. Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. ben bir işitme engelliyim.2 puan Geliştirilmeli . Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu. Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu.

.3..... ............................ yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir.. Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz......................... 1......................... ................4....... Etkinlik yaptırılır...... ........................ tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m...... Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna .. .................................. ..................... besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı................... .................. Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler. ..................... .......7...... ...................... ............................ Vitamin portakal ............... .................................................. ... fıstık ...................... .....4. .. ........................... 32).. besin içeriklerinin vücuttaki görevi......... 3...... ...... hikâyeler kabul edilir....2. .............. 1........................ yumurta görev yapar..... Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak .... gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir... enerji Protein peynir ....... ... Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25.. Daha sonra besinler kana geçer .. ....................... Ya¤ ......... .............. ................. ..................................... geçebilecek hâle getirilir...... ....... Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir.....5...... ..........3............... ............................. s.... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler.......... ............. tarafından salgılanan ........ .................... .. nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m.. ... ..................... ............................... Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları........ Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana ............. • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini.......... elma vücudumuzda .... ................. P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›......... ............ 16 3............ ....... tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r. • 1....... • Derya..... ... 5................... Vücudumuzda düzenleyici görev yapar........ Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir....... Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır........................... sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir......... Sınırlamalar • 1...... ......................................................... 1.............. • 1.......................................... ............................................................................................ sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki.... .................... et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında................. Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara . sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler............ ............................................................................. ........ ................... ................................. ...................... ........... kazanımı..... Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder............ .................... biber ................. . 1........................................................ ...... ......... ..................................... Ders İçi İlişkilendirme • 1.................. Bu işlemler sırasında vücudumuz .. Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler.................... kaynağıdır........... Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç.... zeytin ........ olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres..................... . Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder. olarak görev .............. Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır.................................................. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14........... ................................................................................ Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun ...... .................................. Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler... Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları....................................... 1.......................... 1.3............. . ................ dengesiz ve yetersiz beslenme vb............................... ...................... 1.....1...... model.....6.. ..... .......... örnek olarak verilebilir.... taşınd›¤›n› anlatan ............7........... ..................... patates ................. ................. .... Gelin...... Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını.................. 1......her yerine kanla vücudumuzun .......................... ......... Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir.. .............. Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar....7....... .. ................ levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)............1......... dengeli beslenme..... ........ vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim............ .. düzenleyici yapar..... ekmek ........... enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini........ Peki........................... .................. Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar.. Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir............................................. kimyasal sindirim denklemlerine girilmez..............6. 16 ...........çeşitli sıvılar kullanılır. ............ Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1................ ........... ..... .... ..... • 1..................... 27........................... ..... .....Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1............. besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r... ??? Kavram Yanılgıları • 1............... .2............ ayrılır................. .... Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez............. Ancak................ olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3............ Vücudumuzu hastalıklardan korur ve ........................ Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir........ sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir........... ....... ........................... .................................. .......... ...... [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir........................ve ..........

Vücudumuzda Sistemler 4. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m. 1. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. Besinlerin. 5. Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır. 6. Besinlerin. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. protein. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır.) Bu etkinliğin amacı. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. ♦ çorap 2. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. ♦ kâğıt havlu 1. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. ince ba¤›rsak. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. mineral ve su bulunduğu. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. belirtmeleri beklenir. yağ. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Aşağıdaki çizelgede. su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15. mide. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. Torbayı. Leğenin üzerinde. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. protein. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden. Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. mide. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. yemek borusu. Ders Kitabı’nın 17. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim. Etkinlik Gözlemleyelim. mide ince bağırsak. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. ♦ geniflçe bir kap 3. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. sayfasındaki aynı isimli 1. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. vitamin. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. yutak. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. ince bağırsak. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Bisküvileri. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. vitamin. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir. s. besinlerin içerisinde karbonhidrat. ya¤. Çorabı alt kısmından keselim. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. kalın bağırsak damarlar 4. 17 Keşif Aşaması 1. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. 4.

........ Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir...... Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar.............................. Etkinlik yaptırılır. öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır............ besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel...................... .......... mide................... ........................... Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 ............. Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim.... .... Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer............. s............. Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir........ Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir.......... anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır.... Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım..................................................... Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek.... ince bağırsak...... besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur......................... Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır.............................. . 5........ Resimdeki kişinin yediği elma...................................................... Ders Kitabı’nın 19........ Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur....... 6...................... mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir... Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı................................... Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım.......... içindeki besin . Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar.................................... ............................................... besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar............... ............... Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü......... hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5........ yutak..... ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak. sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır........ sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır........... içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için .......................................... sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir............. öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini... yemek borusu........................ Böylece...... Etkinlik yaptırılır..... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6. Şemadan faydalanarak öğrencilere.................. Peki. Etkinlik yaptırılır................................ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7.... Mide Besinlerin fiziksel sindirimi........................ Yağların kimyasal sindirimi burada başlar............. Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6........ Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar................................................. Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede............... ............. Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir............... Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız.......... Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir................. de¤iflime u¤rar....... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür... ........ 18 5 16............ Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim.... enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir............................. Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır............. Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı..... fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim......... Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir........... Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım.............. midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder......Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir. Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir....... Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım........................................ “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir.... Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır............ sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim........... kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir....... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5..... ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar...................................................... kimyasal sindiriminin ise ağız................................

............. 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7.................... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: ....... Kasılıp Mide: ........ ‹nce Ba¤›rsak:.............. mineraller emilir............................................................................. yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir.......... Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”. .................................... .. yağların fiziksel ....................... Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.... gevşeyerek besinleri ............. ayrıldığı ve emilimin ...... Besinleri Yutak: ................... sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır.......... .............................. organdır....................... öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır................... Pankreas öz suyu.............. kalan su ve ................... ve kimyasal sindirim .................................... vücuttan uzaklaflt›r›r...... ....... Karaci¤er: Ürettiği .... s............ Kal›n Ba¤›rsak: ....................................................................................................... ................................................... 7................................................. Proteinlerin............... Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r........ küçük parçalara ay›r›r ....... karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir............... vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir............. iletir........ kullan›lmayan ........... ........................................................ “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır............................. 17 19 ........ parçalara kadar ....... yağların sindirimini .... gerçekleştiği . Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r............................................ gerçekleştirmek .... ............... At›k maddeler ............. Besinlerin en küçük .......... Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir................................................................ Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m................................ Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır...... ......... Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur............... gerçekleştiren pankreas özsuyunu . Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında .......................... ... s............ Anüs: .... Su........... borusuna iletir. proteinlerin.................................. a¤›zda bafllar................. Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller.......................... a¤›zdan yemek .................... Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur............... besinleri mideye ...............Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim...... Besinlerin vücudumuz ................. .. kimyasal sindirimi ..................... ile küçük moleküller hâline getirir....................... üzere ince bağırsağa gönderir.................................... bölümünü at›k olarak .......... safra salgısını ......... salgılar... anüse gönderilir..... karbonhidratlar›n ..... Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17................ Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir........ .................. Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat....................................................................................................... karbonhidratların ve .............................. Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı................. fiziksel sindirimi ve .......................................................... fiziksel sindirimle ...... Besinlerin içerisinde ...... Pankreas: .... Yemek Borusu:.................................... 6 16................................. sindirimini ........................... Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır.. taraf›ndan ............................................

hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. “Peki. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana. Öğrencilere. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. sindirim çeşidi. Öğrencilere. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. s. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 . bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. 1. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç.Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı. öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. 20 8 18. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım. 2. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. büyümek. 1. Ardından öğrencilere “Araştıralım. Besin içeriklerinin her biri. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. Ders Kitabı’nın 21. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır. enerji üretmek. Enzimler. Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır.

........ sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar............................................................... .............. yağ.......... vitaminler ve .... Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra....................................... kullan›m› sindirim ................ moleküllere kadar parçalanır... sindirime uğrayarak küçük ................................... 9..... gaz şişkinliği.................................... .................................... Meyve ve sebzeleri ........ bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim.......... .............. reflü ve safra kesesi şikâyetleridir............ ... Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9..................... .....Rahatsızlanmama......................................... Yaşamımızdaki stres düzeyi: ................................... sebep olabilir............... sağlığımızı olumlu etkiler............ ................................................ öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır........................... sorunsuz çalışmasını . ... karbonhidratlar gere Yağlar........... olumlu etkiler. Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir......... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak.................. kusma............... Yaptığımız aktiviteler .. sağlar............... Enerji sağlamak için klidir........... .............................................. ................ olumsuz etkiler............................................................................................ öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır...................................... 19 21 ..... yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir................ sistemi rahats›zl›klar›na ...... vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir............................... Peki.... mineral.. Enzimler........ Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir.......” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m......................................... Kalınbağırsakta su...................... ....................... .................................. Bu faktörlerin........................................ ................................................. sürede tüketmeliyiz............... Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım. mineraller kana geçer...................................................... Ders Kitabı’nın 21........................ gastrit.............................................................. . ................... s... protein......... ...................... yerlerde saklamalıyız.................. Her bir besin içeri¤inin sindiriminin.... İpucunda yer alan hastalıklar.. ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında.......... Peki................................................................................ sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim....................Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya.................................................. Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır................ mide yanması............ beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? ... Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19.......................... düzeyi sağlığımızı .............................................................. b........................ .............. ..... karın ağrısı......................................................................................... Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9... yıkamadan yememeliyiz........ ........................................................ Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır............ c..................... ..... sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir........... Karbonhidrat.............. Bu etkinliğin amacı......................................... kabızlık...... Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m.... Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.................. ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım..... Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır.... moleküllere parçalar.... bağırsaklarımızın .............................................. Lifli besinler tüketmek ................................... ............................................................................................................................................................ Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim.............. ................. d..... büyük molekülleri küçük ... proteinler ve yağlar kanımıza geçer......... ...................................................... sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur............. a........................ Etkinlik yaptırılır............ sebep olabilir................................. Besinleri serin ve kuru . ............................................... Besinler.............. ve dengeli beslenmek ........ hıçkırık.............................................. .................... ............. Yaptığımız aktivite ve egzersizler: ............................................................................... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: ........................................................... Ald›¤›m›z besinler: ..... Yüksek stres ....... ‹nce bağırsakta karbonhidratlar.................................................. Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir.... ve egzersizler .................................................... .................... büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir.................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım.................. sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m.............. hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. ishal.................................................. Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır..........................Rahatsızlığım ne olabilir? ...... mide rahatsızlıklarına ........ vücudumuzu sıcak tutmak...................................... Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir....... .............. hızlı bir şekilde tüketmek ................. 8................................................ Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz........ sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır......Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? ... Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda... Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır.................... .................................. Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler.................................. Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım........................... öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir.. Büyüme....................................................................... sindirim sistemi sağlığını ......................................... Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9..................... Sigara ve alkol .................. Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin............................. düzenli beslenme alışkanlığı ........ sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım.................................................................... sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır.... Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda.............................. fiziksel ve kimyasal ................... Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar.............. ..................... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir.......................... 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve ........... kısa ........................................... . Vücudumuzda Sistemler 8............................. hemen bir mazeret uydurur. Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: ...........Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? .......... .................. Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım....... Dengeli ve ...............

...... kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur.ağız b...... • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır...... • A..... Öğrencilerin.. • Kanda buluna su. yağlar...... a..........T...........pankreas f....... mineral ve suyun........ D B E C 3..... Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z... Dengeli ve yeterli beslenme... Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide.. Peki........ Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı. • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir..... • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır....C.. yağ. Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz....... 20 22 ........ vitamin.......karaciğer d..anüs 2....... Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek.... Vücudumuz.... • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz........ Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır.. lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler... karbonhidratlar......... besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır.... Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol..... mineraller.......ince bağırsak g. Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol......... 1.......... Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat........ enzimler yardımıyla parçalanır.. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir... Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız......... . dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz.... s. 22 10........... bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini... besin içerikleri olan protein...... mide ve ince bağırsak.. • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır............ besin gruplarından sağlar.......... Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar............. Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır.. midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir. Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir.... Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır. . C............. • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur............ Proteinler.... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar........ 10... Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller... dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır... Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir............... yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır........... karbonhidrat.............. ........ Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler. A K 10 20.......... ....... Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız...... Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır...................... yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar. yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar. karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur.yemek borusu ç.. • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir... Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim.... Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur... Kabak........ • Bazıları savunma sisteminde kullanılır......mide e........ Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı. Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır....... Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir. • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar........... • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz..... vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10..... sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır................. Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme..... Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur. • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir........... ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir... Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir................... 2.... Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m. Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir....... Etkinlik öğrencilere yaptırılır... • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar... Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir.......... • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z..yutak c.. • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır.. Sindirim sistemimiz................ Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır......................... Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız..kalın bağırsak h... Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz..... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1..... sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir................. Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar.. • D vitamini............ Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır... Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir....... büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir.. Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur..... Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım... Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır......

....................................... 23 .............. Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi..................................................... lokmaları iyice çiğnemek.... Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır..................... Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2.... Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir.. yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir. Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir................................. Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4................ çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek........... 4.............. Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda.. Boşaltım sistemine ait levha..................... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken ....... Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6........... yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m................. Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11............ ................... karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar...... Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir......................... . Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir............. Şekilde.................................... Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir.. model ya da şemalar hazır bulundurulur......... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir...................................... ........ ........ ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2....... Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek.................... b a c ç d e f g h 1......... 5. Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel.....................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.......................................................... öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir........ 6.. Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır... hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7..... yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek.............................. hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3........................ enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir... sigara ve alkol kullanmak. sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak.... 7........... Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat................ alkol ve sigaradan uzak durmak..... Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek............. Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin................. • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere....................... Etkinlik : 5. ........ yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır.

.. 2.....Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2... s....... Sosyal Bilgiler dersi 6.. 32). ‹drarı vücuttan dışarı....... böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler......... Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri... ... vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları... A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B.... Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur.... böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için.taflır.. Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir..2..... Kişisel temizliğe dikkat etmek.... böbrek nakli.....4. Günde iki litre su içmek............ 2... boşaltımda atık 10. 29.. yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır.. Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim. A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4................... 30....4.......... . boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu... Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir. Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor.....2......... cevaplar kabul edilir................ Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A.... Öğrencilerden........ Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m............ • • • • • Aşağıdaki soruları. böbrek taşı.. Sınırlamalar 2... yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı. vb....... böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları.......... sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır......... Kanı süzerek zararlı maddelerden..) ile ilişkilendirilir.. Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri..... Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım... 2.. sınıf “Bilim......... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir... Haftada en az üç gün dört saat boyunca..... 3... Böbrek yetmezliği..1...... boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir.... 1.. 2.... böbrekten idrar kesesine ... • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım....... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)... Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır.. yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum.. böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır... • 2... 4......... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak.. Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim... Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları......... ‹drar..1-2...... 5..... 2.......3... .... diyaliz....... kazanımı.... organ nakli yapılamadığından... Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı... akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır. arındırır............. • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24..4. Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir.... Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte... Vücudumuzda Sistemler 11... 21 24 . 17... Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım........ Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür.. Bu hastalar.... .......... ‹drarı... [!] Uyarılar • 2.......... Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5..2...... ..... “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder... A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3.... teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler..... anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir. Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır.... toplan›r.. AÇIKLAMALAR 11 21. A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2.. . 1.... Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır... böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır...... Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar.. Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2.......................... Boşaltımda deri.......... atar. Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır........ Ders İçi İlişkilendirme • 2... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir........... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir............... böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli..... Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır...2......... Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler.. model......... ...........

.... 11..... üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir. atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri......... . vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım.. Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini....... Vücudumuz için gerekli besin içerikleri.......... Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir... Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı.. deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit.. sayfasında yer alan paragraf okutulur... Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz. Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar ........ Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim. Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir.... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk..... idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı........... • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25.................. Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır. böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması........ Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur...... . yüksek tansiyon...... Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan.. kansızlık.......... Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim. ... “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur.. Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler.. Etkinlik Sorgulayal›m. hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik.. 25 .......... vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m... Peki..... Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”. günde bir buçuk litre idrar üretir........... . Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme........ öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır...) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir.. enerji üretimi için... 2.......... uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim. atık maddeler......................... kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir..... karaciğer.......... 2. ..... İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri. solunum.. • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım. böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin...... yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır..... At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım. bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir.... Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır... “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır.Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11..... Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2...... görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları... akciğerler.............. İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir.. Etkinlik yaptırılır.... .. Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler. ...... Karaci¤er + Bu organları..... Etkinlik yaptırılır..

............. Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir.................... karaciğer.................... Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler.... Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model......... Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir..... Her şey bende sonlanıyor... .............. . vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor................... En önemli organlar biziz................ levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model.. Ders Kitabı’nın 27....... Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri... atıklarının vücuttan .. Ben var ya zehirli bir atığı ben ...... Kalın bağırsak Su... At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir...Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri.......... üreye dönüştürerek ............. Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar. Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir................ Bunun için bu organların böbrekler. 26 ....................... sana katılmıyorum... fazlasını atamazsın....... Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar. Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar..................... vücudu korurum. etkinlikler yaptırılır...... ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi........ Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir. eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler.......... öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır...... akciğerler..... Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır.................... Bu etkinlikle................ böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır...... soluk verirken .............. Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım...... levha ve/veya şema sınıfa getirilir.... Hayır... üreter.... . Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim.. uzaklaştırırım.. Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12... Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir.. 26 12.... terleyerek vücudundan .. Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin..... Birçok sistemle ilgim var......... Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri........ Çünkü ..... Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14. Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu..... Bu organlar at›k maddeleri idrar.... üreter... solunum............. onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım.... deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r................ Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez...... terleme ve d›flk› yoluyla atar. sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur..... ve idrarı oluştururuz........ maddelerden temizleriz .. 13.............. 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir.................. sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir... Hadi oradan................ daha az zararlı olan üreye dönüştürür.........).......... 12...... ............. Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5. siz kendinizi kandırıyorsunuz............... s.................... 12 22... karbon dioksidi . vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık.... .. idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir.............. atılmasını sağlarım.... Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın.................. idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir............ Ha ha ha! Siz öyle sanın...... Ben olmasam .. safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar......... kanı süzerek atık .............. Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı. 14..... herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir......... Aranızda en büyük benim.... su....... Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır... suyun ve tuzun ............. safra ve besin ..... Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır..........

s........ Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r...... Kan....... Böbreklerimiz.......................................... Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir.. Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron................ ........ Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur.... . üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r... Bir hikâye..... Böbrek .......... Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım..... Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1..................... 4...................................................... Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım.............. atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir....... Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi... Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz......... Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre......................... a............... c................... Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz................. Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2... Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2............. Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir... böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte. Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1............ Peki.......... Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde ........ şiir.......................... vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır............. kan›m›z›n için........ deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler...................... 23 27 ... oyun................................... Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların......... İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır.... b..........Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur......... Bir kâğıt fabrikasında............................. s............. . .. Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır.......... 14 23... 2. böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir.................... Süzülerek temizlenen bu kan. Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23.... ................ böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir..... 3......... 5........... • Sınıfta beş grup oluşturulur........................... yapabiliriz. Bu bölümde... 2.....olur..... Resim......... 6.... Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler.................. Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir....... idrarı oluşturur...................................... üretra ile vücuttan dışarı atılır............. Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir...... Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer.............. yaklaşık bir milyon nefron bulunur.. • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir........ Peki....................... bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir...................... Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir....................... yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur.. Oluşan idrar......... 14.. Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır......5 litre idrar üretilir... 2........... Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer..... Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir........... ‹drar.... Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer. yazabiliriz.................................................. Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz......... Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13. Böylece çevremiz korunmuş olur... poster vb.. Bunun için.......... Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz.......... Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir.. • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir........ .. sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır... • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir.. • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir......................... Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m....... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur..... Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür.. böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar................... . • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir....................... At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir.. şarkı vb....................... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur... Öyleyse....... Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim..... böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1..................................... model.............

Etkinlik Sorgulayal›m. belirtilerini. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. 1. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. • Hasta. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3. sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Soğuk terler dökmeye başladım. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım. 28 28 . Ardından ikinci adıma geçilir. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. “Hasta. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. ‹drarımda kan görünce korktum ve. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru. Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3.) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. 3.. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur.. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. “Çevrenizde. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Etkinlik yaptırılır. belirtilerini. öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunalmıştım. belirtilerini. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir.

Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. Taş oluşumunu önlemek için. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir.tr). Aydın: Böbrek iltihabı. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. gov. • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir. Günde en az iki litre su içmeliyiz. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım.istanbulsaglik. Bunlar. Alternatif Araştıralım. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. 29 . Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. 29 3. böbrek taşı. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. Diyaliz cihazı. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. günde en az iki litre su içmek. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. Tafl k›rma cihaz› 3.

................ Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir...................... ........ • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4.............. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir............. 2.................. Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım............... B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler...... böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak............................ Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir..... Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır........................ • Öğrencilerin konu sonunda............ a) 1.......... Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak.............................. ............ 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1............................. taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb............................... Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi..... .. Etkinlik grup etkinliğidir... telefonla arkadaşını aradı............. 3...... idrar kesesine taşır.................... a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim....... Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu. temizliğe özen göstermek....... 4.......................................... Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür................................... Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır......... . 3................... 30 ........... ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak..... Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi....... ....... a) 1.. Üreter: İdrarı.............. 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m............. Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi........... hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir.......... böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek...................... 3....................... b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir.... 2........... 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r................................. 4........... ................. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.. C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur.. Mert................. b) İlaçlar.............................. Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2........................... anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır.......... Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir....... böbrek................ Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim .................... Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir............ 4........................ b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim............ a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı............................. Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur........Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r.... ............... günde en az iki litre su içmek........................ İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır.............. 2.......... Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır.....................................................

................1.. ........................ model...................... ............... basketbol oynamak..Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24.. yapılarına girilmez................5...... bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay......... Sınırlamalar 3............. Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu........ çarpım tablosunu................... 3......... öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır.... Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır................................................... hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz. yapılarına girilmez........................... sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz................... sınıfta ise destek ve hareket........................................................................ [!] Uyarılar • 3............) verilir... .................................. • 3.... Bu olaylardan birini seçelim.... büyüme hormonu.... sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile). dolaşım....................... yutmayı...... ... Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır........ . Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir...... heyecanlanıyoruz...... eşyaların adını............... Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar.. İç salgı bezleri olarak hipofiz.. Sinir sisteminin bölümleri.......... • Öğrenciler Neredeler................... Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak............ • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir....................... Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda .................... Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı... gerçekleşen olayların beynimiz tarafından ... salgı bezi....... 3..... Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir.. alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir..... pankreas..... 3..... Acıktığımızı................. Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16).............. model... Peki.. s............ • Konuya Başlarken 3................... Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 ....... ........................... yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir.. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.......4. İç salgı bezlerini........................................1..................... Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir. levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4)............ gülüyor.............. hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir.. ...................... merkezî (beyin........ • 3. ...... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4)........... yemek yemek gibi)...... tiroit................. Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin................. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir. Arkadaşlarımızın isimlerini. yabancı dillerdeki kelimeleri.......... bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir.............. omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir.. Sinir sisteminin bölümlerini.... Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16...........2.............................. 3. susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor.......... • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi...3............ Öğrenciler 4 ve 5............... üzülüyor.. 3...... besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6.. 31 15........... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler........ Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m....... okuma..5...... Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir....... • Nefes almayı.......... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15.................. Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir.. ............... ............... Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir................................. Yazma.................... .............5.......................... glukagon.................................................. Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m.. bisiklet sürmek..2................. adrenalin vb............................................... uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz......................................... insülin........ böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir..................

♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. yürümek. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. Gruplar. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Bu amaçla. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. 24 16. • Grup üyelerimizden biri. beyincik. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. 16. Etkinlik : 32 . bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. • Listelerimizi sırayla okuyalım. Etkinlik Gözlemleyelim. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. 4. Etkinlik yaptırılır. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. 4. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı. konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. sayfaları okutularak. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. düşünmek. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. Etkinlik: Bir Dakika 15. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. levha ve/veya şema sınıfa getirilir. Etkinlik yaptırılır. bir saat ile zamanı takip etsin. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir. bir dakika içerisinde. Ardından Ders Kitabı’nın 31. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. sorular sorulur. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model.

Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. kalbin atışı vb. çiğneme. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. Beyincik ve omurilik so¤an›. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler. yutma. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur. Cevaplar. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. öğrenme. şeklinde olmalıdır. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. öksürme. susama. • Solunum.” şeklindedir. s. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. Bu. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. kelimeleri okumayacak. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. araştırma yaparak. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. Bu sinirleri. Siz. dolaşım. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. Bu testi. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. • Nefes alma. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir. kafatasının içinde. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. Öğrencilere bulmaca çözerek. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. “Sizce. Omurilik. Ne dersiniz? ‹nceleyin.. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. hafıza ve yönetim merkezidir. Şimdi gelin.. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. Daha sonra. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. yazı yazarak. Her bir rakam. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. Omurilik soğanı. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür. Acıkma. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. kitap okuyarak. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın. beynin bölümleridir. Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit. kasların kontrolü. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda. • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. Şimdi keşif sırası sizde. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. nefes alma. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. Dikkat edin. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır.

............. öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır. Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir...... .......................... flekil I.............. Örneğin......... Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A.............. koku.................. C........ tat.................................... D... Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m... 1 5.......Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder..... 4 34 17.............. Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk................. uyartı mesajı....... 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır.... Peki........Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar......... merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar... 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir...... Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı... dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17......... s....... Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı. 3.. çevresel sinir sistemini oluşturur........ Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı................... Sinirleri...... 4.......... Uyarı....... 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur.) Bu etkinliğin amacı......... Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r........ şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi ....... ..... çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz....... yürü......... “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II... Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir...... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular.. Çevresel sinir sistemi. merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir.............................. II.................... basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir................ 1.................................... Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır............ şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi ........Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. Ses........................ bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde................. Etkinlik yaptırılır........ 2..... 3. sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır................ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17.. ..... II............. Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir....... E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır............................................................... “Sinir”i temsil eden öğrenciler...................................... telefon kablolarına benzetebiliriz...... flekil 1.. Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir...................... 26. Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim.. saçını tara.. sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır...... öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır...... Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar. şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım.... Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler............ 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir............ mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu)..................... şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir...... flekil III............. ışık.... “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar.... .... cevap.... gözler....... III... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir.................. Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur. hafıza ve yönetim merkezidir............... onların 6.. Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak. Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir.Beyin: Vücudumuzun öğrenme....................................... Çevresel sinir sisteminin....... 2....... 34 ..... tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir. ......... B.................. Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri.....) başlar............ I........ kaslar............ 4........... çiçek kokusu vb.....Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır.... öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir.............. Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir.

Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. Cevap oluşturur. Bir sinirin yapısı da buna benzer. “Burnunu kaşı. yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir. B. • Gözlemci arkadafl›m›z. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. Sonuca Varal›m • A. B. 35 18. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. C. Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır. beyincik. omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine.C. B Mesaj› tafl›r. E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan . D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. Tepki oluşturur. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur.” şeklinde cevap yazar. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel. M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. dışında ise bir kılıf bulunur. • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. • Öğrencilerin beyin. len B d lu flt irip ›r. C.). hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim. okları takip ederek öğrenelim. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun. Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. C. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu.E organların› canland›rmak için birer kişi. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim. • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır. E Tepki olufluturur. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. B. kaslar veya organlar 35 . Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. Mes C birini seçelim. aj› al›r. • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. D. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır. Cevabı taşır. flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A.

Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir. Bunlar gibi birçok olay. sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır. • Bu olaylardan birini seçelim. Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir. Keflfedelim Uyar› .. Göz bebeğinin az ışıkta büyük.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz.. Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Etkinlik Bulal›m. düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım. Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. Etkinlik’i yapmaları istenir. Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir. Yüksek sesten ürkmek.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. Yemek yerken yutkunuruz. öksürmek. 6. göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Deneyimin Araştırma sorusu 6. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. hapşırmak. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. Etkinlik : 36 . limon görünce ağzımızın sulanması vb.Tepki (Önerilen süre: 20 dk. Öğrenciler önce az ışıkta. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. • Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim. yanan parmağın geri çekilmesi. 36 17. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. güneş Gözlemleri ışığında normal. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar.

.................................”...... Vücudumuzda Sistemler 18............................. 1............................. Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür........................................ Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır....................... Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz.................... .................................... “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım............................ s.............................................. yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi..................... 7..... ................................................... sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar........ Etkinlik yaptırılır.............................. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? .......... yüksek sesten ürkmek......... Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır.... 3................................................... dans etmek...................... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir............. Değerlendirme Aşaması 18................... soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz........ sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”.................. Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir. Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız.............................. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? .................. 6........................................................................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2........... ......... Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız............................... ................... limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir...................... 8 ............. ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir................................... Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir...... omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır................................................. omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir.......... ... Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları....... 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir......................................................... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k................... Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım..............Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim.............................. 11.. ............ Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18......................................................................... Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir............. Peki...................................... Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir................................................ ......... ..................................... 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim .............. Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi.......................................... 4... 1..... 37 .............. Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri........ 9 ......... Refleksler.. “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur..................................................................................... 5............ Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1... Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar.................................... Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller...... yüzmek.................................................... (Refleksler) 3...... Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir..... Refleks hareketlerimiz.................................. Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz....... Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37................ 37 18 27.............. hapşırmak...................................... örgü örmek.................... Omurilik...... .................. 4... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir... siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek.......................... Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.... Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir.................................................... 12 ..................... öksürmek........ 2. 6... kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar.. 27 7.................................

...... ................... 38 Araflt›ral›m. levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım.................................... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :............ ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek..................... 1...................................... gelişme ve Hormonun görevi :.. Her geçen gün biraz daha büyüyoruz............. Pankreas Bezin adı :........................ Yumurtalıklar 38 .............. Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir........ Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir... yumurtanın oluşmasını sağlar.................................................. Ne dersiniz........... içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim... Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu........................ edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler......................... Büyümeyi sağlar............ . (Glukagon kan şekerini artırır. Nefesimi tuttum..................... Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :............................. Hazırlanalım Bu bölümün amacı........... insülin ..................... Tiroit Bezin adı :........ 20............ Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :....... Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir... Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :. Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır................... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim... Hormonun görevi :. Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir......Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır................ Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39............... Hormonun görevi :... öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır....... Araştırmalarının sonucunda. Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :. İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım.................... Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır.......... Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini........... Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20................................. Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır... Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir....... İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır......... Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini....................... .. Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19.......... Böbreküstü bezleri Bezin adı :.................................. Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir.................................................. Testis Bezin adı :.......... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir...... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m.. . Adrenalin Salgıladığı hormon :........................ Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3.................... Hormonun görevi :. Daha sonra onların....... Büyüme.. Pilotlarımız................................................. model........ iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir.................... düşürür).................... Hipofiz Bezin adı :.............. Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği..... ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :.... Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir.... ve spermin oluşmasını sağlar....... Bezin adı :... ............ Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır............ ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler................................... hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır............ cevapları birlikte araştıralım mı? 19................................................ sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir.............. Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim........... Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu........ Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler.................. Etkinlik öğrencilere yaptırılır. uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk........................ Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır................................ Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim....... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :............................. Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2..... 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler............ Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar.................. Kan şekerini düzenler......... Ellerim terliyordu................ Etkinlik öğrencilere yaptırılır.... vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler............... Araştıralım....... salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım.............. 19........... Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler.......

Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. b. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler. farklı etkilere sahiptir. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Pankreas 3. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit. Etkinlik yaptırılır. verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. az hormon salgılaması ise cücelik. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. s. Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. Hipofiz 21. Yumurtalık 5. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. 20 29. e. c. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. görevini düzenleyecekleri organlara. Böbreküstü 6. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. Aşağıdaki flemada. ç. kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Tiroit 4. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. 21. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. 20. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. Etkinlik yaptırılır. 39 Vücudumuzda Sistemler 20.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. d. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. 1. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. Glukagon: Kan şekerini art›r›r.). Her bir hormon. ‹ç salgı bezlerimiz. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. • Büyümeyi sağlar. Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . s. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. 19 28. büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. coşku. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim. Örneğin. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir. Testis 21 29. kan yoluyla taşınır. s. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler.

• “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. Beyincik 3. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. a) Şekil A: Sinir sistemi. flekil 3. Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. 5. 30 40 . Konu Biterken 4. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir. Söylenen sayıya geldiğinde. 2. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz.4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. flekil 2. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. köşelerinden bir daha katlayalım. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. 9. 30. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. Böbreküstü bezi 5. 6.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. d) Şekil A için: 1. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. ani hareketlerden. s. Bu işlem 3. Aşağıda. 40 22. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. 2. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Yumurtalık 1. Oyunumuz böylece devam eder. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. flekil 1. Kâğıdımızı. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. 2. Değerlendirme Aşaması 22. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. Tuzluğumuzu tamamladık. A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. B öğrencisi kâğıdı tutar. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. 1. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. Kâğıdımızı köşelerinden 1. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar. flekilde olduğu gibi. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. Testis 3. 4. 7. Omurilik 4. 8. Beyin 2. Pankreas 6. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. Hipofiz 2. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. Tiroit 4. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30.). Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. 3. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler.

. ............................. Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar........................ ................ • 4. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir... ...... Bu konuda..................................... ..... Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda. ..... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3)............. tekerleme.......................... 4...........................................................................5................ 4................................................................... • 4..................... işitme cihazı............. Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız........ dokunma... duyu organlarının yapılarını şekil......... Etkinlik yaptırılır............. 4................ belirtilir........ Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31....................................... .............. gözde ışık............5.... Sınırlamalar • 4.................... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı ........ Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.............. Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir................... 4..... ......7–4................... Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır.... Duyduklarımızın ..... Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4).................. burunda koku..................................................... 31 AÇIKLAMALAR 41 . gözlük............... %20’sini.... 23........ Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler....................... Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır.......4........ %30’unu........ ...Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz.......3...................5........................................... • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41............. kulak göz burun dil deri 2......... öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri................. 4. model üzerinde açıklamaları........................................... Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur............. Söylediklerimizin ............. Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz.................... ................................. %80’ini......... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım.. Aşağıdaki resmi inceleyelim...... Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış....................... ...... %50’sini...... basınç...................... Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31. 4.............. teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir..... yazal›m..... vb................. biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor.... Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. ............................. duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın ........ Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir................................................... Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır... Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara.......... [!] Uyarılar • 4............. Diğerleri öğrencilerden beklenir..... Öğrencilerden gelen uygun .....................................................cevap verme süreci açıklanır..... Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini...6................ 4..............1.................... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz.........................................3..7............ Kendini........ dilde tat.................... Birbirinizi özlemişsiniz................................ kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır........ s.................................. Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere.................................... . Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1)......... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur...............7.... sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur.......... Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin ..... Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1. görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir....... Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4. bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir........9) • 4............. Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları........ ... • 4............................2.............. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir.......... Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı.................... acı.......... 4. Gördüklerimizin ..... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir....... Hem görüp hem duyduklarımızın .......................................... cevaplar değerlendirilir. %10’unu........ Arkadaşınız sizi........... kornea nakli vb... Hemen kucaklaşıyorsunuz...... ....... sıcaklık.....3............................................................. Teknolojik örnek olarak lens............ 32)................................................................................. duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir.................... Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder.. Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23....... %90’ını hatırlarız............................ Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir..... 9..................................................... • Öğrenciler Neredeler.........

.. Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır. 32 Damar tabaka . Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder.. öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir.... ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim. rengini. Duyu almaçlar› gözde ›fl›k... sertliğini..... duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır..... Duyu almaçlarının....... 7.. dokunma uyar›lar›n› al›r. kulak. dil ve deri duyu organlarımızdır. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir........ duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir. Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir.. Etkinlik yaptırılır. A¤ tabaka .... dilde tat... Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay. öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır.. Öğrencilerden.. Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir. 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere.. sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır... a¤r›. Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim.. Etkinlik yaptırılır. duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı.. 42 . Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim.23.... Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim.. Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz. rengini. Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı.. ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere. Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4. Öğrenciler. öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır. Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir... • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini.. Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk. elma. hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım..) Bu etkinliğin amacı. duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir....... Az ›fl›k Çok ›fl›k 26...... Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir. sertliğini vb... Etkinliğin sonundaki sorular..... öğrenciler tarafından cevaplanır... flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım. Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24.... armut vb. Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim. 25... Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim... meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır.. Sert tabaka . burun. Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim... “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur. koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim.... Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir... kokusunu...... Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim. deride s›cakl›k.. duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42. kulakta ses. Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m... 7. parçaya keserek ay›ral›m.. bas›nç.. • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m. sıcaklığını vb... özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz... Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını... Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak. Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı.. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7. Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir.... Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim. Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal.. yumuşaklığını. ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir... Tahminlerini kaydedelim..... Etkinlik Gözlemleyelim.. Duyu almaçları sayesinde uyartıların. 24. Etkinlik : Az Ifl›k.. Çevremizdeki cisimlerin sesini. Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim...... 24. burunda koku..... Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir.) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m. kokusunu...

Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. 43 25. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. s. göz kapakları. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. 27. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. ‹ris. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. Görme Organımız Göz 24 32. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. 4. göz kapakları ve kirpiklerdir. Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. 26 32. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. Gözün kaşlar. Gözümüzü koruyan yapılar. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. Ters görüntü. Algılanan görüntü. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. 4. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. s. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. sert tabaka. beynimizle görürüz. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. Çok Işık Bu etkinliğin amacı. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. Gözün bölümlerinin sert tabaka. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır. şeması ya da maketi de kullanılabilir. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. s. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. Göz bebeğinden gelen ışınlar. Etkinlik: Az Işık.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. Etkinlik’e yönlendirilir. Yani gözümüzle de¤il. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. Göz bebe¤i 3. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır. Böylece görme gerçekleşir. Göz. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. 2. kaşlar. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. 28. Çok Işık’ adlı 25. Ders Kitabı’nın 43. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1.

..... Kırılan .............................................. ameliyatla giderilebilir.............. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır..... Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim.......... Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez... konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir............. Mercekle düzeltilir..... 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir.................................... Öğrencilerden ayrıca..................... .............. Mercekle düzeltilir.................................................. 27 33......... Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim.. bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir...................................................................... s.............. 44 25.................................................... Astigmatizm 24...... cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir.......................................... göz merceğinde tekrar ... Böylece görme gerçekleşir....................... Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır... Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir...... görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir...... Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır. Tedavisi yoktur............................................................... Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur....... beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır....... Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer.......... kırılarak ağ tabaka üzerine düşer....................... Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur.................................... 25.. Bu testin hazırlanması......... Miyopluk Hipermetropluk Görüntü....... Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler......... Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir....................... Ters görüntü. Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde................................................ Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi................... yakını göremez................. • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24............... 26............................................................... ............... Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r............... ............ ............. Algılanan görüntü....... ........................................ bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır................................................................................ .. ......... Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27.......... .............. Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler................................................. buradaki görme almaçları tarafından algılanır....................ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir.................................................... Göz bebeğinden geçen ışınlar............................................. Mercekle düzeltilir............................. Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur.................... ................... Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27...... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır.............................................. uygulanması........................................ Etkinlik : 44 ..... ........................... ışın göz bebeğine gelir.................................... uzağı göremez.. Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır.......................... Etkinlik : 26.................................................................. 28.. .................................................................... Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.......................................................................................................................................................................... ............ Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65.... Yakını iyi görür............................................... Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller................................ Etkinlik : ..... 27............................................................ .................................. Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir................ Etkinlik yaptırılır................................... ............... Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım.............. Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur............................................................................................................................. ........................................ sarı lekenin arkasında oluşur....................... Uzağı iyi görür.................................... Ameliyatla düzeltilebilir......................... Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve .

. s..... ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak.......... Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m..................... Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir................ vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir.... Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir..................................... iletir........... “B”.............. Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim.... Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir.................................. “D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m. eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir.............. 8.. “4” numaraları ile “A”............. 8...................... Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir.......... Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir....... s a l yangozdak i ...... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir............... gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne .. • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir. üzengi kemikleri ile kulak ....... • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır..................... ve . Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33...... Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır....... ........ Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla.. ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım...... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t . D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak . ...........) Bu etkinliğin amacı..................... verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir.................. Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir........... Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 .... Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir.............. ............ 33 (Önerilen süre: 15 dk........... Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir........ ile ti r................... Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur..... tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir. . D ve ............ Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”........... ........ Böy l e kula k zarı titreşir... ......... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır.......... .................... öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır............ Salyangoz.......... “D” şeklinde harflendirilen. öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır..... • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim................... A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r .......................... Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45................. zarının titreşimleri oval pencereye iletilir... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım.... .... ................ ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir......... 3 1 2 B Se s........................... ..... “C”.................. Laboratuvarda bulunan kulak modeli................... orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim....... “C”............ Öğrencilerden................................................... Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları.. Etkinlik Gözlemleyelim.. kulak yoluna iletilir....... C k Ses dalg aları.......... Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m................. orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur. örs. “B”.... sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir............................................ Daha sonra kulak modelindeki “1”.............. Orta kulak .... “C”....... . ............. 28.......... ......... Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir............... Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır...... “2”......... “B”..... .............. kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir... Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri ...................... .......... 45 28. a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r... ‹ç kulak .... “3”.....Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. kula r kepçesi ile top lanı ... ................. geçe r.. ....... . ........................... sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır.................. • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”..... Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl.. Burada bulunan çekiç. Ayrıca yarım daire kanalları.. Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45................................. . Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28.....................

. → .. kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb. → .. 2.... Etkinlik ev ödevi olarak verilir.Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”.. Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar.. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır... 3... Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar... K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur. Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur. Orta kulakta çekiç... 29 34.. → ... 30. Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›.. Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı. en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına. örs. 6. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır.. • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur. 4.. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez. bas›nca. “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur. → .. Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir.. üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur. Derinin görevinin vücut 34 46 .. → .. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır. Kulak yolu. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z.. Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır.. salyangozun üst kısmındaki dalız yapar. Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. Alt deride yer alan ter bezleri. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım. 30 34. ‹flitme sinirleri salyangozdad›r. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez. s... solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur. Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır. üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → . Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim.... • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır. “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır...... a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç. Yanlış mı?’ adlı 29...... 29. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses. 1. s. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30. orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r. 46 29. • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir. 5. • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi.. • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem... → . Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya. kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir.... Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır. a¤r›ya. Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. Etkinlik : Do¤ru mu. Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini. → . terleme ile boşaltıma yardımcı olur... Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler. 30. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r. Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir. → ..... Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir.. 29.. kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir. maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar.... Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu. Etkinlik: Doğru mu. eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri. Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir. Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m. örs. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır. ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi.... kollarına.

. Burada yer alan ter bezleri...................” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur. basıncı............. vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir............................ Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur..... ağrıyı................ kıl kökleri ..... elma........ .................. terleme ................................ s............. Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates. tabakası vücudumuzu çarpmalara ........... öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır. Bu bölgeler.... • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9......... solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak..... ve vurmalara karşı korur........... sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır.......... Üst .................................. .. basınç gibi duyuları da hissederiz........ Etkinlik öğrencilere yaptırılır.... Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir... Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir....... Araştıralım..... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m.... yağ bezleri.... Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir....... “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur... Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz......... ile boşaltıma yardımcı olur............. Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31...... Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı................ vardır.................. ağrı...... “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur. Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır.............. Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur.....”... vücudumuzun ısı kaybını önler. Ayr›ca ............................................. Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır.......................... Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.. 47 ......................... ............ ve duyu almaçları alt deride yer alır...Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m....... Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2... sıcağı vb.. Öğrencilere “Araştıralım......... sıcaklığını ayarlamak...... Araflt›ral›m..... Kan damarları.. ....... koruyan tabakadır........ kıl kasları............... Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları.... Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer......... meyve bıçağı...... “Derimizde ayrıca sıcak. Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir................................ domates... 47 Vücudumuzda Sistemler 31............ kesici......... ... Üst deri deride ayrıca derinin rengini .................... ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir... parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır................. 1.......... ise yağ tabakası bulunur....Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim.. 31. Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım........................ Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır.. Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur.. Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir........... .”... Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”..... ........ Derinin üzerinde dokunmayı.... Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47....... sinirler.. gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir........... Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m... ter bezleri.... Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir............................... ............... Ders Kitabı’nın 47. Bu bölümün en altında Alt deri .... 31 35.............. dokunma... Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır..... soğan.. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.............. Ders Kitabı’nın 46.. soğuk............. 32....... sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur..... Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır..... .......... Yağ ............. ............ • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z. sayfasında yer alan resim inceletilir................. Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini .... belirleyen hücreler de ...... duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır...... Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir.

Değişik baharatlar (karabiber. Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım.) Bu etkinliğin amacı. ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız. öğrenci 2. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1. soğanı.. burnumuz da kokusunu algılar. öğrenci 2. 2. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız. 9. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır.. Öğrencilerden. • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur.. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar. Dilimiz bir besinin tadın›. Öğrenciler. için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız. 1. Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir.. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır.. kekik. kimyon. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım. kalem.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9. patates vb. 30.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar.. 29. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım. diş macunu. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. “Peki. Öğrencilerden. Etkinlik Gözlemleyelim. Burunları açık öğrenciler 1. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir. yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir.) yaklaştırılır.. Etkinlik yaptırılır. öğrenci . Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk. ♦ çiğ patates • Patatesi. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır. 48 . gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın. Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”. tarçın vb. öğrenci . Örneğin.

Bu r un boşluğu nun du varları . Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. iki kafl aras›na buz konulur. 32. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. ısıtılmasında. Etkinlik yaptırılır. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. ısıtılmasını. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. levha ya da şema üzerinde gösterilir. ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. laboratuvarda bulunan model. Burun. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. 31. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz. peynir. s. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. 35 49 . 32 35. nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. 32. • Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. limon kabuğu vb. bardak vb. Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. kaşık. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur. Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber.) getirmeleri istenir. • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır. sayfasındaki burun şeması üzerinde. nane. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak. başı hafifçe öne doğru eğilir. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir. soludu¤umuz havanın temizlenmesini. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m.

.... aldıkları uyarıları tat ...................... baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz......... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır. Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10..... Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı.... 34....... s....... . tuzlu... Biberin ac›. 3............................... tatlı. Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir.... Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli......... Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir........ dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir........ Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir....... yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır.................Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”.......... Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur..... Dil ‹ltihabı: Çürük dişler.......................... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir... Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda....... Etkinlik yaptırılır..... yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur.................... • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir.......... sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda..... çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek. Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur........... 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim............... Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi. öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır..... 50 33...... .................... tat tomurcuklarındaki almaçları .... sigara içmek..... Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.......... Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir........................ Almaçlar...... tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.. Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33..... Acı... 2..... • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim......... Kendinizi....... uyarır.... alma sinirlerine iletir.. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak. ..... Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak..... Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur........... Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım............. Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim......... 10..... • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım. Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma..... .... Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler. 36....... ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak................. “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur........ tat duyusu algılanır..... görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını......... Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir... .............. Uyarıyı alınca tat alma sinirleri.. diş eti iltihab›.. Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken..........) kesinlikle yardım etmeyelim..... ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini.......... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb. limonun ekfli. ........... ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir. çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim............. Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar.................. Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar......... Tükürükte çözünen maddeler......... Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33........... alma merkezini uyarır ve ...... sorularla...... Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir........ • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir.... .. • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir. Ekşi Acı Tuzlu = 1................ düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız....... Ders Kitabı’nın 50. Etkinlik sırasında onlara kaşık vb. Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir..... Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 ...... bardak......... Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır... Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar.... Tat alma sinirleri beyindeki tat .................................

Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34. kaşığı tabağın içine koy vb. Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak). Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. • Her grup. Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. ‹flaret dili 34 36.Neleri yapabilir. Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler. işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde. 5. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla.Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır.Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2. 51 . yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34. Görme engelliler. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. Öğrencilerin. Ancak bu defa onlara yardım edelim. . • Her gruptan. Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. aşağıdaki soruları yöneltelim. Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar. kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır. harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. ister işitme engelli olsun. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . . görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. s.) sofrayı beş dakika içinde toplamak. Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4. (Önerilen süre: 30 dk. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım.Görevini yerine getirirken neler hissettin? . Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı. Bu dil. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. ‹şaret dili. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler. neleri yapamazdık? . sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır. GÖREV: Beş dakika içinde. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan. 5. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir.

... • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir.. Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz... Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı.. görevlidir..... oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız. Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı... 5.. • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı. sayfasında yer alan “Araştıralım.. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı.. . tat g. Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı. • • • • 2. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız.. astigmatlık. Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü. 4. Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z. deri ezilme. ... Burun sağlığı için.. Bazı burun hastalıkları: sinüzit. Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız. a.... .. renk körlüğü ve şaşılık.... ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı.. . duyu almaçları c. Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı.. sırasıyla. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol.... ... soğuktan korunmalı.. sert tabaka d.. burun akıntısı. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız... saman nezlesi. sigara içilmemeli. Göz sağlığı için.. ağız temizliğine önem verilmeli. dış darbelerden korunmalıdır. . orta kulakta kemik kaynaması.. burun kanaması ve burun tıkanması. A vitamini içeren besinler yenmeli... Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m. kesilme ve yaralanmalardan korunmalı. c c ç d e Duyu organları . Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir.. sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur. kulak zarı sertleşmesi. 4.. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda . kulaklar temiz tutulmalı.Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir. Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.. deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar... 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz. Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı.. iç kulaktaki zedelenmeler... ses f. okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz. patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda... Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli. Kulak sağlığı için. Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı. gibi uyarıları dış ortamdan alır.. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı. Deri sağlığımız için derimizi ezilme.. duyu organları ç.. Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır. alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız.. Dil sağlığı için. hipermetropluk. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.. g ... Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar. kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. sert cisimlerle karıştırmamalı. 3.... .. ışık h... okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli.. 3.. sert cisimlerle karıştırılmamalı. • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11.. katarakt. Konu Biterken 52 . Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz. koku e. soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız.. alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m. Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri. Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır. Güneflte fazla kalmamal›y›z... gözü dış etkilerden korur. televizyon uzun süre yakından izlenmemeli. sertlik b... Bazı göz kusurları: miyopluk. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. Kendimizi De¤erlendirelim 1.. Deri sağlığı için. ve beyindeki ilgili merkezdir... . 5. gözler aşırı ışıktan korunmalı....... Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları.. burun kılları koparılmamalı. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir... Güneşte fazla kalınmamalı... Ardından Ders Kitabı’nın 52. . dil iltihabı ve dil yaraları. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli . sinirler 2. burun karıştırılmamalı......

Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir. yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz. 2 (Yazma kurallarını uygulama). sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5. • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma).3. Resimlerin altındaki paragraf okutulur. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma). Bu konuda. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir.1. [!] Uyarılar • 5. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir. Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5. solunum. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir.4 -15) • Öğrenciler Neredeler. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. • 5. 5. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. 5.2. 32.2. 32). Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. 5.2-22.4. Ders İçi İlişkilendirme • 5.3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25. “Konuşma” öğrenme alanı. Rehberlik Araştırma Merkezi. sindirim. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. 27. 5. Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir. dolaşım.2-10. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir.2. 29. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir. destek ve hareket. 5. kazanımı.3. FTTÇ-28.2. bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir. Organ bağışının önemini vurgular. Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır. boşaltım. 53 . sınıfta ve bu ünitede üreme.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. öfke. Siyah şapka: Kötümser şapkadır. 57 . üzüntü vb. merak. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. İyimser şapkadır. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. merak. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. öfke. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. Yenilikçi ve yaratıcıyız. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. Tarafsızız. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. Kampanyada hazırladık. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. Etkinlik Sorgulayal›m. “Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık. Duygusalız. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız. Duygusal şapkadır. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. Derleyip toparlarız. Kırmızı şapka: ‹yimseriz. Kötümseriz. Haberlerde yer alan durumları özetler. • Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. üzüntü gibi duyguları anlatırız. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Bu listeyi. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. Etkinlik sonucunda öğrencilerin. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Tarafsız şapkadır. Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m. 13.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk. 13. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım.

......... Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır....................... Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz............................. Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir.. 33. karaciğer ve pankreas gibi organlar.... 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır...C.......Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58............. ............... gözün kornea tabakası.... Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar........ akciğer.......... Etkinlik : 34..C........ HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz......... Bu da yakınlarının acısını azaltır.... F. görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar.......... Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir................ Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir.... organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir. F.... Yukarıdaki haber metnini F... Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F.......................... F...... Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: ...... Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan .................. kalp kapağı..... Canlı kişilerden organ nakli.. ...nin yakınlarının...... Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir..................... yaşatıyor...................... “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur... C.... Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir......C..... Etkinlik’i yapmaları sağlanır............................. Elbette muvaffak olur............ Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36.... organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak................... F..... C.................. organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir....... öldü ama organları başka insanları F............................... böbrek............. Atatürk’ün “Millet ve biz yok.....” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir................................ Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir......... kalp.................. Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir.nin organları.... 58 ......... Etkinlik : 58 36 37............. Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet.. . birlik hâlinde millet var... varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir.................nin yakınları için: ... öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır... Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır........... Organ nakli... s.... Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir....... Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur..... 36..... Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir..... Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı........................................ Organ bağışı......... Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz.................. canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır...nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor..... kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir. ölümünden sonra befl kişiye can verdi. organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım.. Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir..... Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir..... Etkinlik : 35....................’ye minnet duyuyorlardır.......... Ülkemizde.C................. Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği...C....... 36........ sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz...............

................... köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir... Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir............................... ................................... sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir...................................................... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey....... doğduğu köy olan Sivrialan’da...................... çiçek hastalığı çok yaygındır...................................... .... ............... Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır. 7......................... o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim...... ................ Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı. Etkinlik öğrencilere yaptırılır....................... 21 Mart 1973 tarihinde.............................................. “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”.......... Ankara’ya. ...............Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir..... Âşık Veysel..... bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar........... Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri.................................. Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz................... Âşık Veysel... Veysel......... Pir Sultan Abdal.... Kendisini bu işe iyice verir....... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur............................................................. . öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır........ Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir.. Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder....... sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar... Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir............... Yaflanan bu olay..... “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”............... Sen gümüşsün ben sac mıyım? ...... ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır........... 1931 yılında........................... Veysel. Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14.......................................... Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım.................................... .......................................... 59 ................................. Âşık Veysel..... .............. destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir................ Emrah... 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir........................... Şiirleri..................................“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”.. Destanı................................... Ancak bu fırsatı elde edemez.................................................. 59 7........................... Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7............. Deyişler (1944)................... ................ Yunus Emre................. Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel................................. Sonunda Veysel... .. Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur................ Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r............ 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar................... ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır.. . Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59..... • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü ...... ....... Veysel’in babası şiire meraklıdır.. .... ..“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb....... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r...... ölümünden sonra.......... Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır................ Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler.. Türkiye Büyük Millet Meclisi.............. Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır.................................... Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur...... Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler.............. • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü...... “Âşık Veysel...................... Veysel’i....... Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar... ................ kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler.. Karacaoğlan............. ............................ Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir............................ Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür.............. şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur..................................... Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur............................. Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder.. O yıllarda Sivas yöresinde....................................

............... “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır. Bizler... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir...... fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır........... ............. Etkinlik Sorgulayal›m.” Birçok kitap....... AIDS... Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti. Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır..... makale ve biyografi yazan Helen Keller....................... lösemi ve böbrek hastaları......... Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3........ Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi.. gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır..........Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk.. Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır. yaşamaya devam edecek........ yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti..... hiç ölmemek üzere doğmuş... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti... Tüm dünyaya...... 4..... s..... cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu...... az rastlanan.. görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir........... • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım..” Nuray Bartoschek...... asla yılmıyordu...) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız. Helen Keller’ın......... Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi. Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı.......... her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz.. Bu kuruluşlar için yardım topladı........ Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir.................... 2..... ....... Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi... 1968 yılında hayata gözlerini yumdu.. Her bir sesin... Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? .. On yaşına geldiğinde......... 60 37........... Etkinlik yaptırılır... 1...... Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım.... Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur. 1887 yılının mart ayında....) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır.. Helen Keller...... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir... karaciğer... öğrenme isteği.. Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı..... anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37.. Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb..... etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı. Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız.. böbrek... On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı... Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir.... lösemi ve böbrek hastal›¤ı.. Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım.... gayreti....... yılmaması............ onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz......... öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak. O. Helen Keller (Helın Kelır)... henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı... 3.. özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz. Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı.. 60 ....... 3. Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı.... görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım......... Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır. Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir.. 14.... 37 38.......... AIDS..... Helen’›n hayatı. yaşama sevinci...14..... sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler....... Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”. Üniversitede okumayı çok istiyordu.. Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu..... Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım. Helen............. Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4. Hayatınızın tüm saniyelerini..... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz. Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün. .. Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37.... Öğrenme 2.......... Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir. sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir... bağırsak.) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere............... sorular sorulabilir....... Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım.. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır.... Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır..... Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS.......... Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere. Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı........ Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir. Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.. Bağımlılık yapan maddeler...... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti....... onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz. Bu kitap elliden fazla dile çevrildi. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z....... inancı. 2... Cesareti......... Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün. lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb................. Öğretmen Anna Sullivan......... Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü.. 1............ Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.... 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir......... parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün. Âşık Veysel’in hayat hikâyesi... 2............. Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı... fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır.. görme ve işitme engelli yapmıştı... kalp ve damar hastalıklarına.... Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri..... Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır... Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği..... gırtlak ve akciğer kanserine. Geçirdiği hastalık onu konuşma...... sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir...... Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu......... 3. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları......... ölümsüz isimlerden birisidir. 1......... Alfabeyi kısa sürede öğrendi.

. yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor. hastane personelinden en son haberler. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............T. fıkra......................... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir....... ................................. Yakın çevremizde....... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir..........nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu........................ c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir............ a................... ilçemizde.... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz....... duvar yazıları........ Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük.T......... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir................ ... 1073 984 ................................................................................................ Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ...... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ........... T... T.................. ........................ Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor....... ...................... resim.................................................. 65 kişinin pankreas.....Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11................... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T..................................................... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m........ ............... Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m.............................. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c............. 1...... T.......... T............. bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız.................. Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m................................... son iki yıldır yataktan kalkam›yor... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır........nin eli........................ Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır........................ Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2.....................” dedi.........................................................T.............................. 4.......... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır.............. Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır.................. 2003 yılında 984....... Konuşamıyor............... 3635 kişinin kornea............................................ Hastalığına meydan okuyan T........T....................................................... 3............... a.......... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor............... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T........................ 1....T................................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b............... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu............ Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ... .................... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek. .................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor..... okulumuzda...... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b............... 2.............................................. ayağı ve tüm dünyası. T...... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi. 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073.......... 4.. 351 kişinin karaciğer......................... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için................ şiir........ yemek yiyemiyor..... ....... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz..... 2004 y›l›nda 5062.......T.. yürüyemiyor... Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.............................. 64 kişinin kalp kapağı....................................................................................... 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır......004 kişi vardır..... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli........ ..... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.......... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T......................... ............. Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir....T.... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.................... a...... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim........ Mizahi bir dil kullandığı dergide...... Bilgisayarı............................................................................................................ 191 kişinin kalp.. T............ kolu. b......... . Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de....” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m.......... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m...........................

Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. hikâye. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin. duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. şarkı. } D›flar›dan gelen uyar›lar. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir. oyun vb. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir. Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir. hazırlayabilirler. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. 62 62 . hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar.

..... kolu.................... ................ Bilgisayarı.......... . Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de.......... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir...... 64 kişinin kalp kapağı........ 191 kişinin kalp................ a................... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır......... 1. duvar yazıları... T...........nin eli................... hastane personelinden en son haberler................. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz................T.......... 65 kişinin pankreas.................. Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.............................. 3.... .................... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor.............. Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir.............. Hastalığına meydan okuyan T............ ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır............. Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim.................... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............. güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor................. 351 kişinin karaciğer........................................... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.... T....... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T...................................................... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T. Mizahi bir dil kullandığı dergide.. Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T............T..... resim....... Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2.................. ayağı ve tüm dünyası....... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ...........................” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir....... 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır............................. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c................. 2........................................... yemek yiyemiyor......................... ............................................. Yakın çevremizde................... T...................... b.....................................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor......................................... 3635 kişinin kornea. yürüyemiyor.......... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir......... fıkra............ 2003 yılında 984.........” dedi................................... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 .......... yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor.................. ilçemizde........................................... ..... Konuşamıyor................... ... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için.................T.............................. Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor.......... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek.............................. kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ............................ a.. . 4........................................................................ Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük........ 1..... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073...................... T.......... 4............T..T. son iki yıldır yataktan kalkam›yor..................... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b... Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m.............................. Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır...............................T......................................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b...................... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz.................................................... Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır............ Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir........................................................004 kişi vardır...... ....... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli..T...... .......... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir..... okulumuzda......... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu.................... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m........................... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız.. şiir... 1073 984 ........... T..... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m........ a......... ..........Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11..............nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu....... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m......... ................ 2004 y›l›nda 5062........... T...................

.... ince ba¤›rsa¤a gönderir. pankreas......... Pankreas b. saydam tabaka.... B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim. Vücudumuzda zekâ.. sar› leke... Proteinlerin.... uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r. 1.. Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 . beyincik 4. omurilik. e 6.. Beyin d.. Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m..Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A.. Besinlerin kimyasal sindirimi .. uyku.... ağ tabaka.. Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir. e.. Denetleyici ve düzenleyici sistem....... ağız. enzimler. Refleks hareketlerimizi . E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun... Tan›m Kavram a. hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim.... yemek borusu...... mide.... A 5.. süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r... 2.... ‹fadeler c 1. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir..... d 3. ince bağırsak....... Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2. içerir.. B 3. ince bağırsak.. omurilik. ve omurilikten oluşur. 3..... Sarı bölge g...... Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su. 5. denir.. C 2. omurilik ç..... Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar.. Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur.. L‹KMUR‹O sistemdir.. sinir hücresi. 1.. Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar..... sar› leke 4....... 5. safra. Kan flekerini düzenleyen hormonlar . Böbrekler ç. kan şekerimizi düzenler. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri . kalın bağırsak ve anüstür. Ağ tabaka f... uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim...... pankreas a 1....... B 4. tarafından emilir. Merkezî sinir sistemi...... kör nokta... tiroksin 2..... 2. damar tabaka. Böbreklerimiz.. B. Sinir sistemi e....... pankreas. Pankreas özsuyu c.) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır.... ince bağırsak 5.. Uyartı e. mide 1. f 6. 1.. Organ nakli d..... ve ... denir. denir.. gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c. uyarı. yutak... taraf›ndan salg›lan›r.. omurilik 6.... mide... 3.. ç 4. fiziksel.... . pankreas 3.. beyincik. Pankreas C. Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir.. hafıza. denetim Kavramlar a.. 3..... Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma ... ince bağırsak..... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım. Duyu organlar›.. böbrekler.) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D).. Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi ........... .. e 2...... safra kesesi... kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum. Adrenalin ç. ağız...... 5.... beyin 37.. Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f ... Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler .. Kalın bağırsak b. Büyüme. g 8. 5... d 3..... adrenalin olayları düzenleyen hormondur.. e 2... öğrenme vb. Boşaltım sistemi merkezidir. 4. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır. f.... üzerinde oluşur. a 5.yönetir.. Beyin f.... 1. b 4. uyartı. sarı bölge.. Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar....... c 3.. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım.. karaci¤er 2...... akciğerler.. 1. ‹ç salgı bezleri c.. pankreas öz suyu.. Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım. böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1.. Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır.. 7. a D.... beyin.... RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m. 3...... sert tabaka. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir.. . sar› leke.. Görme olayında görüntü .. süzerek temizler.. kalın bağırsak. Y‹NBEC‹K gerçekleşir... ağ tabaka... c 5. ‹ç salgı bezlerimizden ..) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar. 2. 4.... Hormon salg›layan yap›lard›r... Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel.. tükürük. kalın bağırsak. Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır. karaciğer. idrar ve dışkı şeklinde atar. beyin... a. Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını . Diyaliz g.. b. karaci¤er. 1...... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir. kimyasal veya biyolojik etkilere .. b 4... A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›.. d......

vb. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Metabolizmayı hızlandırır. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r. Deri IV. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. 4. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. Kimyasal olayları düzenler. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler. Metabolizmayı hızlandırır. B) 5 numaral› sistem1. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7. D) 7 numaral› sistem. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. II ve IV 9.” şeklinde açıklaması yapılır. yazı tahtası. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. Buna göre. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir. 3.Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar. Kan şekerini ayarlar. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir. En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar. C) 1 numaral› sistem. Büyümeyi sağlar. Sinirler III. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir. Kan şekerini ayarlar. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. Kan şekerini ayarlar. 4.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. 65 65 2. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. Metabolizmayı hızlandırır. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine. Kaslar A) I. Bunlara işlem yapılmaz. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır. I. 1. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 . Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. kapıya tutarak kapıya baktığını. Kimyasal olayları düzenler. kapıya. Teste önce sağ gözden başlanır. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. III. 6. II. A) B) C) D) I II III IV 5. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. Böbrek II. Bunun için önce sol göz tutulur. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir. 2. Büyümeyi sağlar. Kalp ve damar hastalıkları IV. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. Omurilik II. Hipofiz Büyümeyi sağlar. pencereye tutarak pencereye baktığını. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir. yerine oturmaz. SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. 3. Çocuk felci II. 4. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir. 2. Büyümeyi sağlar. aşağı. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. Gırtlak kanseri III. Böylece yönleri kavratılır. Akciğer III. Pankreas Kan şekerini ayarlar. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. Kimyasal olayları düzenler. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Bilirse bir aşağıya inilir. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Beyin IV.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

Bozukluk yok...... Son Durum Gözlük alındı. Gözlüğü yeterli görüldü. 30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi... Düşünceler 65-b . 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı....11 Sınıf-Şube:...... 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı.. Gözlük verildi.. Maddi yetersizlikten bir şey yapıla.. Velisine haber verildi... 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı. yapılamadı....

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum. yumurta. Yetişkinlerin günde iki. tavuk. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. vitamin. fındık. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. ishal tedavisinde hayati önem taşır. Et. nohut. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. tavuk.Et. ceviz. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. balık vb. balık. kuru fasulye. yağ ve karbonhidrat içerir. mineral. ET. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. mercimek. SÜT GRUBU Süt.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. yoğurt. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: .Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) . 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek.). yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur. her gün alınması gereken temel besinler. 65-f . Bu besinler protein. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. Rehberde.

) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r.C. mısır. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar.). bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. muz. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) . protein. mineral. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır. pirinç. portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir.Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . sebze ve meyve grubu altında toplanır. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. Bu besinler vitamin. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. T. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. yağ ve karbonhidrat içerir. • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir.

.................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................ .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................. ................................................................................ ............................................................................................................................................. ......................................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................ ............................................................ ................................................................................................................................................................................. .............................. .......................................................................................................... .................................... .. .............................................................................................................................................................................................................................................. .................... ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................... ................................................................. 65-h 74 .................................................................................................................Notlarım ve Düşüncelerim ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................................................................................. ........................................................................... ............................................................................ .............................................................................................................................................................................................................................................................................. ...................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................................. ....................................................................................................................................................................................................................................................... ................................ ................................................................................................ .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ......................... .........................................................................................................................................................................................................................................................