‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

.......9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI ................................... i ¤raftak ok i¤ini............................9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI .............................. 65-› 2......... Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik ....................................... nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2............................................ Mısır’ın baş metredir an 2............................... Mu ğımda ü yıka liyo aldı i. yüzüm beni bek ımı ı elime .......................000’a i Dünya’n ................................................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU ...............................................................................................................................................9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7.................................9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI .....9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N ........................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI................13 m.. SINIF ÖĞRENME ALANLARI...... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER ...................................... Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim...............................50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3.......................................... foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 ..................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU .......................99-b 3........................................................................................................ ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0.......................... Ünite: Kuvvet ve Hareket .................................. 10 1................. Ünite: Vücudumuzda Sistemler .............................................................................................. i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı.........9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI ................................ en çıktım...........................................

Ünite: ‹nsan ve Çevre ..... ıp ine çık iz zlerim lim............................................................................... 313 KAYNAKÇA .................................. Nur top flikler.................... 278 SÖZLÜK ..... ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER..................... i..............4..................... 314 8 ........................... r etkileflt ›kla e. Atomu en flapkam ›........... 129-b 4........................................ al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu ... üne........................................................... yeryüz rinden ›z›..... uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar........... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ...... Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi.................................... yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz........ ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle......... : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : .... 249-e 7........... Gö doğal.................. Ünite: Ifl›k .... Anlad›m r›n varl›¤›n i....................................... 193-b 5...................... De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6............................... k........................... 225-b 6...................................................... i Geçmifl n Öz ›................. atomu olufl ›........... da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker. Çü yo k..................................... mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7............... Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ..... flt› birb klar da Konula r 5....... As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar..... kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ...........

Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. Üniteye Hazırlık. Bizlerden Geleceğe. Bizlerden Geleceğe” bölümünde. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. Öğrenciler Neredeler. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. 4. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır. Ünitemizi Özetleyelim. 7. Kavram Haritası. 9-1 . Rehberlik Köşesi. 10. 8. teknoloji. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. Ünite Konuları. “Atatürk’ten Bizlere. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde. 3. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. Bu bölümde öğrencilerin fen. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. 9. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. 1. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. Konuya Başlarken 2. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. Atatürk’ün eğitim. “Üniteye Hazırlık” bölümü. Atatürk’ten Bizlere. “Üniteye Genel Bakış” bölümü. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. 5. Nereye Gelecekler? 3. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. 6. “Kavram Haritası” bölümünde. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. 2. 11. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. Üçüncü bölümde ise 7. sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. Hayatımızın Neresinde?. Üniteye Genel Bakış.

kavramlar.” Dahası fen. yasalar ve teoriler oluşur. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. Bu anahtar kavramlar. Örneğin. işitme 9-2 . Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. Anlamak. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. • Bir keşfetme metodudur. ilkeler. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. kalp atışlarımızdan. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. • Doğruyu bulmaktır. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir. Bilim insanları. deney ve nedene dayanır. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. Fen. deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. • Evrenin araştırılmasıdır. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. Fen. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. Bilim insanları. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır.1. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. kuşların göç etme nedenlerinden. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. • Mantıksal muhakemedir. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir. kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. Fen. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. • Problem çözmedir. Fen. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar. bir felsefeci ise. toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. Bunun sebebi. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. Fakat bunların ötesinde. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. Bu nedenle. Bu farklılıklara karşın. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir. bilimsel bilgilerin. gözlem. ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır.

Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu. Çoğu bilim insanı. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. model ve teoriler zamanla değişebilir. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur. Fennin bu temaları. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz. Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir. olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. radar vb. toplum. Bu. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. Aşağıdaki şekil. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. Aslında buraya kadar anlatılanları. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. Teknoloji. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. Bilim insanları. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. fennin doğasına ait bir özelliktir. amaç ve kısıtlama vardır. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. 9-3 . Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. merakları. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır. bir kişiye. teleskop. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir.

9-4 . Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. Deneylerle. hipotez ve fikirler test edilir. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. Dolayısıyla teknoloji. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8. matematik. Teori. Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. Örneğin. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma. Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. Gözlem ile birlikte deney. kimya. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. hipotezler. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. prensipler. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. görme duyusuna dayansa da duyma. Bazen alternatif yollar da denerler. model oluşturma. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. biyoloji. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. kanunlar. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. prensip ve kanunlar ortaya koyma. teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. Doğal ve fiziksel dünya. gözlem yapma.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. Çoğu durumda bilim insanları. insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. Yani. teori geliştirme. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir. Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. dokunma. Çünkü bu sayede öğrenciler. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. kültür vb. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. Teknoloji. Kavramlar. Pek çok gözlem. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. • Fen ve Fennin Teknoloji. araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. fizik. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır. bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. tanıdık olmayan olguları (hedef). astronomi. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. deney yapma. Hipotez. amaçlarının farklı olmasıdır.

problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. Fen. teknoloji. teknoloji. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. Bu. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. fen. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. eleştirel düşünme. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. 9-5 . bireyler bilimin değerini anlar. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. fen ve teknolojinin doğasını. Bu sebeple. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. ilkelerini. bireylerin araştırma-sorgulama. Öğrenciler fen. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. Kısaca günümüz insanının. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. Böylece. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. fen. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. teknoloji. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. teknoloji. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler. değer. Bu kitapta fen ve teknoloji. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. tutum. etkilemeye devam etmektedir. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. problemleri çözmede. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. Fenciler. teknoloji. temel fen kavramlarını. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını.

“Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. “Fen ve teknoloji.S. öğrenmeyi. “Öğrenme nedir?”. her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. tutum ve değerlerin bir bileşimidir. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir.” cümlesi ile ifade edilebilir. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır. öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. Bruner. tanımı. Bilgi ve beceriler. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte. öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir. Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa. Jean Piaget (Jan Piyaje). öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır. 2003). BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu.A. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. Peki. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır.2.. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri.A. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. Jerome Bruner (Jerom Bruner). öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını. Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları. somuttan soyuta. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. bireylerin araştırma-sorgulama. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. Fen ve teknoloji okuryazarlığı. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. beceri. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. eleştirel düşünme. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir. 9-6 . Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A. İşte bu bağlamda. en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur. Piaget. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. Ausubel’in öğrenme teorisi.

Bu nedenle fen araştırmacıları. Bilgi ve anlayışlar. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. inanç. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. düzenler veya reddedebilirler. Sonraki sayfada yer alan “1.• • • • • • Öğrencilerin. 5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. • Genişletme (Elaboration). 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. • Açıklama (Explanation). Tablo”da da görüldüğü üzere. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır. 9-7 . her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. Bu öğrenciler. Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. Öğrenme. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. İnsanlar. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. • Keşif (Exploration). Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. görüş. öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. Modelin aşamaları. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. Bu yüzden. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir. 4E.

• Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır. • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur. “.. nedir?”.5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder. • “Niçin bu şekilde düşündün?. Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. • Sorular sorar.. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar. Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 .. beklenen cevaplar. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri.hakkında ne biliyorsun?”. • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder.. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir. anlamaya çalışır. • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır. • İlgi çeker/yaratır.nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar. 1. “.. değiştirmediklerini araştırır.“. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar.. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar. • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür. açıklama. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler. • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. dinler. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler.. Önceden kabul ettiği açıklamaları.. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder.. değerlendirmelerine izin verir. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder.. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir.• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir... • Merak uyandırır.. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. • Öğrencilerin kavramları. • İstenen sorular. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır. Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır.. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” . hakkında ne düşünüyorsunuz?”. • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar.

Ayrıca. Model Oluşturma 7. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. Merak. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar. yönetici ve rehber durumudur. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. Problem Çözme 6. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. Öğretmen. Aynı zamanda olayları. olayları ya da durumları keşfederken. nesneleri. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. beceri ve tutumlarla gelir. keşke bir tek olgu. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. Bu bağlar kavramsal. işlevsel ya da davranışsal olabilir. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. Bu bilgi. Nereye. çaba. materyalleri. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. öğretmene. Hipotez Test Etme 5. Aynı zamanda öğrenciler. Bu etkinlikte amaç. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. bir dolu da öz eleştiri. Gözlem-İnceleme 2. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. bir kavramı. Sorgulama-Araştırma 4. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına. bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. Oyun Oynama 9-9 . öğrencilerin ilgileri. soru sorarak. hatta küçük bir şey keşfetseydim. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. Bir etkinlik süresince öğrenciler. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur.1. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir. etkinliği olan “Nereden. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. direnme. Keşif süreci. nesneleri. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. durumları sorgulaması için zaman verir. Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. 2. Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. Buluş-Keşif 3.

Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir. 2. Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte. doğru olduğu düşünülen. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır. Sorgulayalım. Gözlemleyelim. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. Gerçekte. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. 2. Bu yöntemin ana hedefi. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. 9-10 . “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. Hipotezi oluştururken öğrenci. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır.3. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. Hipotezi Test Edelim Hipotez. Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. Bulalım. İnceleyelim Bilim. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir. Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini.2. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. 2.1. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. belirlenen bir problemi incelemektir. 2. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. Etkili bir gözlem. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. Yan sayfada yer alan 1. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir.4. yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla.

kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 .Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek.

Öğrencileri hayata hazırlar. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. problem çözme becerisi için de geçerlidir. şiir. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar. Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. Öğrencileri derse karşı güdüler. Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. fikir. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler. Dolayısıyla problem çözme. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. oynanacak roller. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir. ortam ayarlanmalı. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. konunun ayrıntısına da inerler. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. sentez. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay. Üst düzey öğrenmeler (analiz. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. fen bilimlerinin soyut tabiatı. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. problem çözme yöntemiyle. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. duygu. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. Fen öğretiminde. Bir becerinin tekrar edilmesi. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur. 2. Rol oynama etkinliklerinin avantajları.5. değerlendirme) için uygundur. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir. roller paylaşılmalıdır. öğrencilerin çeşitli roller alarak.7. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir. bu. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. Ancak. Problem Çözelim Öğrenciler. sorun. öykü. Bu etkinlikler. Özellikle. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. sonra arkadaşlarını). Ders Kitabı’nda. 2. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması.6. Rol yaparak öğrenme. bir olay. problemi belirlemesi. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. 9-12 . Öğrenci. sorumluluk almasını. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir.2. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. Problem çözme. motive edilmesi olarak özetlenebilir. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. bilginin kalıcı olmasını sağlar. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. Rol oynama. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli.

üretken şapkadır. Betonlara dünyamızı hapsetmez. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. çevreyi kirletmez. Zararları ortaya koyar. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler. duygusal şapkadır.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. Ekolojik dengeyi korur. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. Altı Düşünme Şapkası. Akrostiş Tekniği vb. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. Konunun geçmişteki. Canlılara saygılıdır. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. iyimser şapkadır. Dünyayı temiz tutar. Lağım suları pis sulardır. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır. • Siyah şapka. Güneşin zararlı ışınları. • Sarı şapka. Habitat. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. • Yeşil şapka. Işık kirliliği. atmosfer vb. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. bakteri üretir. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. Altı Düşünme Şapkası. Örneğin. değerlendirme amaçlı kullanılır. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir. “kutuplardaki erime”. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. bir problemin çözülmesi. Fabrikalar. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. içme suyumuzu kirletir. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. kötümser şapkadır. canlının yaşam alanına verilen isimdir. “çevre kirliliği”. Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. Örneğin. A’dan Z’ye. Çevreye duyarlıdır. tarafsızlık şapkasıdır. • Kırmızı şapka. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir. A’dan Z’ye etkinliği. Midemizi de bu pis sular bozar. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. • Mavi şapka. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir.) zarar verir. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. 9-13 . hava kirliliğine sebep olmaktadır. • Beyaz şapka. Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. çevremizi. Karbon ve kükürt gazları. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. “hayvan soylarının yok oluşu”. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır.

kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. Akrostiş yoluyla öğrenciler. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. Zehirli gazlar (egzoz. Etrafımıza değil. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. 3. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Rahat nefes alalım. Şişe. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. Bu 9-14 . Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir. kâğıt. Akrostiş. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. Vatanımızı korumak. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. video gösterimi. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. Genişletme aşaması.).Önemli olan. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. Evreni koruyalım. karbon monoksit. Ülkemizde TEMA. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. kutu. öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. Örneğin. bu kuruluşlara üye olalım. öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. Böylece. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. Bu etkinlik. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir. Varillere atalım. bir durumu. vb. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. kükürt. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. çevremizin korunmasını da içerir. kurşun. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. 4. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar.

Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir. Böylece. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler. Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. öğretmenden. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. 5. 9-15 .aşamada öğrenciler. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. Bu etkinlikler. Ayrıca. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek. tartışarak birbirlerini etkilerler. değerlendirme sürecini. geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. yazılı materyallerden. uzmanlardan. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. Bu aşama. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. Ayrıca bu aşama. öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır.

bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme. iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. eleştirme. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 . sunum. proje. deney. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. analiz etme ve bir sonuca ulaşma. öğrenci. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. akran değerlendirme vb. Okuduğunu anlama. Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. Bilgi toplama. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. eksikliklerini belirlemek. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. • • • • • • • Gözlem yapma. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar. Tablo. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. rutin problemleri çözebilme. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde. Bu doğrultuda 7. gözlem. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. öz değerlendirme. tartışma. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır. görüşme. Araştırma yapma. sergi. Tablo). Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. gözlemlerden sonuca ulaşma. öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. öğrenci ürün dosyası. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. yorumlama.3.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. Bu değerlendirmelerin amacı.

yazılı anlatım becerisini. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. 9-17 . Soru sayısının sınırlı olması. Bu nedenle. Puanlamada puanlayıcı kanaati. Ancak. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. eleştirel düşünme. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. karar verme. Bu nedenle. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. problem çözme. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. anlatımın akıcılığı. Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. analiz. Öğrenciden. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. değişkenler de puana karışır. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır. puanlama işleminde hataya sebep olur. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. yazının güzelliği vb. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. Yazılı sınavlar. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir. belli konulardaki görüşünü. Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür.etkinliklerinde. Ayrıca. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir. Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. Cevaplama işi çok az zaman alır. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir.

Bu tür sorular. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. oluşturacakları durumlar . Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. “Kim. Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır.b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir. Kök. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. Öğretmenler. öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. 3. cevabın içeriği. Uzun cevaplı sorular. 4. bu testlerin olumsuz yönleridir. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. verdikleri kararları. • Öğretmenler. niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. Öğretme. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir. Ayrıca çoktan seçmeli sorular. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( .. d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. Görüşme .verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. Öğretmen. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir.. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur.Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler. Bununla birlikte. öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. Sözlü sunumda kontrol listeleri. . Her öğrenci değişik özelliklere. dil eğitimi. yazma. Bir soru. konuşma. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. problem çözmelerini. iki benzerlik yazınız vb). dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir. çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi. öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. ne. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. sorunun sorulduğu kısımdır. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. Sözlü Sunum Sözlü sunum. yaptıkları deneyleri. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir.. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine. üç neden belirleyiniz. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir. Bu tür çalışmalar. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. 2. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları.. 9-18 . sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir. bu yöntemle öğrencilerin. Gözlemler. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir.

öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır. olsaydı. a) Performans Görevleri: Bu görevler.. Performans görevi. Derste. ne olurdu?”. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin. Bu amaçla kontrol listeleri. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir. Öğrencinin gelişimini.. olsaydı. • Bir deney düzenleme. Günlükler 6. • Poster. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. gözlem ve görüşme. Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir.... kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. • Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır. • Bir makale yazma. öz. ne yapardın?”. Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. dereceli puanlama anahtarları. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. Böylece öğrenciler. afiş vb. öğrencilerin bilgi ve becerilerini. geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. harcadığı çabayı. problemler ve stratejiler • 9-19 . öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. hazırlama. Araştırmalar. “Eğer . Performans görevi. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4. Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. olsaydı. planlama. • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma. • “Eğer . • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme. yapma. • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir. “Eğer . Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler.. Ön söz. sonuçları tartışma vb.

Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. inceleyerek bilgi kazanırlar. Bu nedenle. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. Öğrenci projenin amacını. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. öğrencilerin yeteneklerini. fotoğraflar. resimler 8. öğrenciler. • Öğrencilerinize. 9-20 .) 13. yaşayarak. öğrencilerin yaratıcılık. Öğretmen anekdotları 11. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. Videokaset. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. ses kasetleri ya da CD’ler 9. bu ödevler. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar. araştırma. uzun. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. Diyagramlar. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. • Proje süreci. daha geniş içerikli ve uzun süreli. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. projeler.7. Örneğin. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. Öğretmen kontrol listeleri 12. Projeler Proje. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. değerlendirme ölçekleri. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. Öz değerlendirme. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. • Proje çalışması. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. yazılar vb. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir. öğrenciler proje konularında yaparak. Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. izlenecek yolları. Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. Grup ödevleri ve projeler 10. öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz.).

öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme. konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. öğretmene. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. proje. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. 2. rapor vb. araştırma. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. Bölüm soruları. Bu bölümün amacı. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. Akran değerlendirmede. çalışmaları değerlendirmesidir. Kendini değerlendiren öğrenci. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. her konunun sonunda verilmiştir. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar.1. Böyle olduğunda. ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği. Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır. sürecin bir parçası olduğunu hisseder. arkadaşlarının hazırladığı ödev. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur. 2. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. Akran değerlendirme. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. konuların içinde “Araştıralım. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. Hazırlanalım”. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı.) dönüt alarak kendilerini yenileme.

yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir. Verilen süre sonunda. Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. kontrol listesi ve/veya formları. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır.4. Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. Öğrencinin. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir. öğrencilerin araştırma yapma. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır. çözüm değildir. programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci. 9-22 . 3. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır.2. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri. 3. ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. 2. Bu durumda öğretmen. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. ara sıra öğretim devresi içinde. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. Araştıralım. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir. Okulun şartları. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir. 2. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır. iletişim kurma. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın. Öğretmenler.” demek. 2. Yanlış cevaplanmış soru. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler.

b. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. üç boyutlu modeller vb.Öğretmene Notlar Ders kitapları. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır. öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. 4. arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. 5. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. simülasyonlar. öğrenme tercihleri vb. bilgisayar vb. kültürleri dikkate alma b. yazılar. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. sınıfı. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. En ideal ölçme.) 2. Öğrencileri Analiz Etmek a. a. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. sosyo ekonomik durumları. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. slaytlar. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. doğal yetenekleri. c. e. Medyayı ve Materyalleri Seçmek a. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. Öğrencinin özelliklerine. Ortamı hazırlar. Metodu. 6. c. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. Öğretmenlerin dersi. Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. araçlar olabilir.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. nereye varılmak istendiğini. ses ve müzik. Öğrencileri hazırlar. i. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. b. öğrenci merkezli. öğrenmenin en önemli parçasıdır. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. motivasyonları. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. iii. sınıfı. Önemli olan. Materyalleri gözden geçirir. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta. ii. Değerlendirmek ve Geliştirmek a. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. resimler. ölçülebilir. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. b. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. video. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. kazanımlara. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. 3. Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. d. 9-23 . Genel Karakterleri: Yaşı.

olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. 21. değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. evde ve okulda günlük kullanılan araç. maliyet. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. Bilimdeki gelişmelerin. 14. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. Yerel. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. Bilimsel bilginin. 35. İşlev. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. 29. metaller vb. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. 9-24 . Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. 15. 12. 34. estetik ve çevresel etkiler vb. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). 27. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. 18. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. 16.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. 17. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. 6. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. 13. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. yaratıcı düşünme. 5. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. güvenlik. Bilimsel araştırmalarda kullanılan. teknolojinin gelişmesine. 10.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. 38. 23. 9. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. 2. bilimsel araştırmaları ilerleten. gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini. Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. 24. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. delil toplar. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. 4. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. Gıdalar. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. 19. 28. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. 33. plâstikler. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır. 8. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. 32. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. 22. 7. 3. 37. 30. kültür ve gelenekler. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. 25. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. model ve simülasyondan faydalanmak. Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. 36. 26. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. 11. Teknolojik ürünlerin. 20. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. topluma. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. matematiksel bilgi. 31. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb.

22. 29. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. 20. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. 4. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. 5. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. 28. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. 9. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. Bir cismin şekil. 26. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular. 25. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. 32. uzunluk. zaman. 11. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. Büyüklükleri. 13. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. 17. varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. 21. 16. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. 10. kitap. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf. Olay ve nesnelere yönelik kütle. Gözlem için uygun ve gerekli araç. termometre. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. 3. 23. 7. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . Büyüklükleri. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. gereci seçip bunları beceriyle kullanır. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. 14. 6. birimleri ile ifade eder. 31. renk. Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. Nesneleri (cisim. 15. resim. çubuk grafik. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. 30. 8. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. 27. 24. Gözlem. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. 12. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. 2. Cetvel. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. 19. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. 18.

). • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır.12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23. Dikkatlidir. TD-2. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. samimidir. • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. • Açık fikirlidir. hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. sistematik planlamanın önemini kabul eder.). • Ön yargıları yoktur. titizdir. • Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. 27. tutarlıdır. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 . • Problemlerin çözümünde. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder. kendini değerlendirir. • İş birliği yapar. bilime ve teknolojiye güven duyar. âdil ve dürüsttür. çevresine zarar vermez. • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. • Demokratik süreçlere güven duyar. Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir.“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1. zayıf ve güçlü yönlerini bilir. Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir. her şeyi zamanında yapar. • Kendi başına fikir üretir.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. • Mantığa. DEĞER VERME (Hareketlere. • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular.). SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). başkalarının hakkını çiğnemez.). 9-26 . • Sorumluluklarını yerine getirir. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder. hiçbir dogma.). • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder. • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar. TD – 4). • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. • Her şeyin sevgi.

14.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. 1. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar. SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5. 16. Heyelan belirtilerini sıralar. 4. 9. 12. Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur. 9-27 .12.3. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1.11.7. Organ bağışının toplumsal önemini kavrar.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır. olduğunu kavrar. 10. 4. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar. önem verir. 17. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri.4. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar. dayalı çözümler önerir. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır. 23. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar. Kendini. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir.7.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar. 2. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir. 3. etkisini araştırır ve sunar. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir. Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. sunar ve sonuçlarını tartışır. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5. nedenleriyle açıklar. Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18. 1.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar.2. 10. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. 15. vererek tartışır. 13. 1. 1. sunar ve sonuçlarını tartışır.12. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. 1.10. 8. Organ bağışının önemini vurgular. 5. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular.2. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9.

. Vücudumuzda Sistemler 6.9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7.1 11.7 9.1 33. Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2. Kuvvet ve Hareket 3. İnsan ve Çevre Toplam 4.8 11. SINIF ÖĞRENME ALANLARI.3 9. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1.7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir. Işık Toplam 7. Yaşamımızdaki Elektrik 5.1 32 25 5 11.1 11.

Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. 2. Bu işaretlere göre den . Öğretmenler. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. laboratuvar. Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. • Öğrencilerin. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir. ileceğini gösteren uyarı işaretidir. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. • Öğrencilerin. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir. Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. bilgi. Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. 1. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım. ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. 7. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. 4. 5. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir. • Öğrencilerin. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım . Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. 6. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. 3. • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. Elektrik 11 9-29 .

...1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş. Oluflan yeni maddeye... Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır. atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir.4 puan ‹yi . bileşik ve ...... Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları. / . Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok.. Öğrencilerden... sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış... Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini. Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir..... Bununla birlikte sarmal yayları.. sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1...... Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır... Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir... Nasıl Geldim?” adlı 2.. 9. Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. 5.... Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir.... Kar›flt› birbiriyle... çeşit ve örneklerini..1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı....... Raporda bir başlık var.2 puan Geliştirilmeli .. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1. Nereye. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır.. 10. kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi.3 puan Orta ..... Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu. Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu.. Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır..... bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş... iyon.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış. enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır. kuvvetin ölçülmesi... Etkinlik : MADDE .. Özgünlük Çok ‹yi .... 6. Daha sonra.. sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir. raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir.. 2.......... merak uyandırma. ne duruyorsunuz.. 2.. . Ünite giriş sayfası.... Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır. Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız.. BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . modeller üzerine doğru olarak yazılmış.. Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı...... 3... ... NEREYE Bu Üniteyle I. Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4... 10 .. Atomlar etkileflti. atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›...4 puan ‹yi . Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış.... Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz... element.. bu tahminleri test etmeleri.... Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu..... oyun hamuru vb.. ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir... basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir.. / .... düğme..... Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz.. Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir......... Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir.. CD vb.. 1... .. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş. balon. Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom.... M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2. 7... Bu kavram haritası....... Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır..... s..... Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir... Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir. Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var..... Etkinlik : Nereden... 11..... Bu ünitede öğrenciler.. Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Etkinlik yaptırılır..... Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6.)......... Öğrenciler atom. 4.. 3.. 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir. Çok ‹yi .. Nereye. çizelgenin I..4 puan ‹yi ... Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır.. 2 82.... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş. ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden. Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir..... burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır..... bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. bu ünite hakkında bildiklerimizi. en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış.... BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim...3 puan Orta .... doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir..... 1.. Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur.... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u..... tartışma.1 puan Ödev... ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir. element... Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir........... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış...3 puan Orta . ünitesinde yer alan “Nereden.. Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı.... SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu..... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş...Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6. Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri........... Raporda başlık yok.... ... Nereye... 4.. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış..... Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları... Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller.1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir.. sınıfta sürat.. / .. sınıfta öğrenmişlerdi. Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz.. bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları....... Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir...... kitap...1 puan Çok ‹yi ... daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır... Açarken araban›n kap›s›n›. Öğrenciler....2 puan Geliştirilmeli . ‹çerik Çok ‹yi ..... ip... modeller üzerine doğru olarak yazılmış....... Ödev.. Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil. Ödev... molekül... Sizlerden NH3.... konuyu yeterince açıklayamıyor. .. • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7... esneklik sınırının aşılması durumlarını... Atomun Yapısı 3... Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1... neyi..... Rapor. Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi.. yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir..... Bileşikler ve Formülleri 6. Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz.. konunun bütün yönlerini aç›kl›yor. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi...... sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir... Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz.. 81 82 II... özgün ve yaratıcı değil.... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış........ 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir.. Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış.... Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi.. Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz.. Çalışma Kitabı’nın 81. Etkinlik yaptırılır... Rapor... Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.4 puan ‹yi . öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür....... Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır.. ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır... Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir.. üniteye ilişkin beklenti oluşturma... Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır. Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur.... Element ve bileflikler. Raporunuz ve modelleriniz. 1 82.... Anlad›m.... Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu. Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş.... Modellerin yapımında kullanılan malzemeler.... • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir...) Çok ‹yi .. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş. Daha sonra öğrencilere....... Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız.....4 puan ‹yi . Olufltu böylece. İş ve Enerji 3..... Nasıl Geldim?” adlı 2... Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4. Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m. fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak.. Kimyasal Bağ 5......... / ...... hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir. Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7. malzemelerden oluşabilir.. Bu anahtar. Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş. 12...... element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir.. molekül.. Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz. 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır......... ...... Öğrencilerin. Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›. 4. çevirin sayfalar›..... Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor... bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce.2 puan Geliştirilmeli ....... sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı... çizelgenin II....... Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır......... . Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız.... Ödev... 1......... Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.. Kaynak Kullanımı (‹nternet... Nereye. ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.. çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır. Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: . konuyu yeterince açıklayamıyor.... Ancak konu ile ilgili değil. Etkinlik : Sevgili Öğrenciler.. boncuk.... Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir. Yayları Tanıyalım 2.. 8.. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.... s.. Etkinlik: Nereden....... iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış.3 puan Orta ........ Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu.. bileşik. Rapor.2 puan Geliştirilmeli ....... konuyu hiç açıklamıyor. ‹lgili. dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.. Nasıl Geldim? Konular 1.. Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar. Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru.2 puan Geliştirilmeli .. Elementler ve Sembolleri 2.Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2.. bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil.. ip ... Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz..... Bileflik ad› verildi.. bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu.. iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir.. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji. Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır.. molekül. Al›flverifl gerçekleflti. .3 puan Orta . sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır. Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite. balon... karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı... ansiklopedi. Fakat rapor... dergi...

. NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2. Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim.... sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu.... kalay..2. Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir.. Öğrenimini. afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri. aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler....1)... makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür................. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler.. vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23......... anlayış..... balta.. 1....1 Model üzerinde..3 Elementlerin numaralandırılması.1 Atom. O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum).. ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile. Etkinlik : 1... küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır. Aynı atomlar toplanınca. magnezyum... Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3.. silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir.... makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu.. B. Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz.... Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim..... Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım.. bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir. 2. hidrojen. bileşik..... 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r.. eski çağlarda.. molekül... 3..... Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir.. doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava. s... Nehir.. 1. Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir.. Etkinlik : Sembol. ‹stanbul’u fethederken....... HI. istedikleri yere daha kolay taşıdılar....1 Element kavramının ilk tanıtımının.... Farklıydı di¤erinden...... 23 55... Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir..... Fe... Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır. . Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1. değil mi? ‹nsanlar......28).... Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır.....3. onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı. Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi. 1... Çünkü her birimizin atomları.. Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma... Etkinlik : 132 11...... 5 ve 6........ Etkinlik : Dişli çarklar. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar. Babası tanınmış bir astronomdu.. 1. .. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir.. Oluştu yeni ve saf bir madde.. CO2. bir bileşik olan su...... toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18..4. Her element için. Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır.. Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir.. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır....... palanga. öğrencilerin konuyla ilgili 4........... K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır....... Etkinlik yaptırılır...... toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı. Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24.. Bu vida.. ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m........... Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır.. 10. batıl inançların kol gezdiği bir yerdi.. Mg.... . Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı... Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar.. Roma generali Marcellus (Marselus).. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır.. gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m.. Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m....... Kütükler sayesinde.7..... Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır. fizikçisi ve mühendisi olan. Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur.... N. Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir. Helyum......2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5...... eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik..... Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir.... Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin..... Li. su. Etkinlik : 10.. Au....... demir. Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı.... ... Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi... Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim... C (Karbon). Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında... küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır. Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım. Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme.. Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir.... Yandaki resim.4).... HCl.. çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. Şu ana kadar kaldıraç..Ö. Keşif.. Hazırlanalım Araştıralım.... oksijen. Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım... Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler... Koyduk adımızı..... O... Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir.......... kurşun. Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır. Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir...... Ayrıca iyot...... bakır. makinelerde de kullanılmıştır.....4 Rusça... zamanla. Adresimiz belli. ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir.... kavram yanılgısı.. O..... civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır.. . ağır bir cismin.. bakır. AÇIKLAMALAR 8...... Etkinlik : A) Buna göre. Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler. • 132 2. 55 90 11 .... o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım..... H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) ... isimleri verildiğinde sembollerini belirtir. Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4. Na.... Biz kısaca Cl. eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır........3 Demir. Si... Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2... beceri....... Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı... falcıların. Bu vinçte. Etkinlik Bir Yunan matematikçisi. Öğrencilerin çıkrık.. flekillerle gösterim.... demir de.. .. Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.... dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı. Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı. • Kalsiyum. Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür. C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9.6. Sizce.. İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır.... Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu.. insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar..... saf madde ve karışım kavramları 6...... demir.. Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m... üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim... 10.. şehir. 9... element. Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında. H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir.... Sizce.. İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu.. 11.... .. • • C.. içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir.5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini... altın..... Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi. dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin. belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir.. Ders İçi İlişkilendirme 1... metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir...... yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi... Bu durum... Syracuse’yı kuşattığında... bir hatırlatma olarak düşünülmelidir..... Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı.. tutum ve değerler verilmiştir.. s.6). makara......... Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır. O (Oksijen).... Elementin Dilinden Bilim insanlar›.. Al.... Anahtar Kavramlar element sembol formül 87.. Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim.... ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4...... Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir.. Archimedes..... doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır.. Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir.. 1.... bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir... Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1. Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir.. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir. ad› yoksa sembolü kullanılabilir..... Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler... Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1.. Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında. İkinci basamakta. Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim. Örneğin. onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim.. O’nun icatları....... 23... sadece yük taşımada değil...5. 7.. atom numarası kavramına bir hazırlıktır. Japonca vb.. donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır. Örneğin. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7.. F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) .. ‹nsanoğlu.. ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş... Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir. Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde.. Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır.... Mg.. Açıklama. yuvarlak kütüklerden yararlandılar. büyük çarktaki diş sayısı 52... .. Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir. Ne....... Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir.. Fe Ama sen bana uzun uzun Klor.. Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş.. ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır... Sizce hava.. bu bağlamda çok yararlıdır. Ar.... 287-212): 21... Örneğin. S... Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır.. 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8. Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur... fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.... Olduk hepimiz farklı element... Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek.. bulmaca” benzeri oyunlar.. Günümüzden 5000 yıl önce..... Kısalttık adımızı sembolle... Formülleri verilen NaCl. kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir. Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl)..... Ca...... Sn. 1. Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım. Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet. Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir... Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur.3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir.... 1.... Buna göre Fatih Sultan Mehmet.. su.. Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1.. Çince... Sınırlamalar 1. 90 23..4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ.. Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir. Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin.. hidrojen.. gümüş. • 5 farklı element oluşturulabilir.. H. dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir. Araştıralım.. İlk kez. CaCO3 Ca (Kalsiyum).. P. Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı. donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki.... bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış.. Not: Seçilen harfle bafllayan element adı. Bu dönem. “İsim... altın. ders içi ilişkilendirme. Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler... 1.... çinko.. Ayrıca “Araştıralım. Etkinlik : fiehir.. Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı. Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi... oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir.. öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır. ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi..... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur.. derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir. Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü. elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu.. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım...ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır.3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1. Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır. Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım.. LiF Li (Lityum). Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir... bakır... tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır.. formül kutusuna da formülleri yerleştirelim... 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir.. kükürt..... diğer derslerle ilişkilendirme. FTTÇ... [!] Uyarılar 1.. • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır.. küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim........... bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB.. Archimedes (M. hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler..... yapılarda kullanacakları büyük taşları. Bu kavramın tanımı..... Cu.. Cl. 22. sınıfta edinilmiş olup bu kazanım.. Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır.. Yerleştik hepimiz bir çizelgeye.

.... Biyosfer II.... üzere di¤er gezegenler ........................ Meteor... daha sağlam malzemeler... A 4.. Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5............... çöl ekosistemi. ..gov....... Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz.......... Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4.................... muz........................ akla ve gerçeklere uygun olarak göremez....................... .......... Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar . D 3........ bilgisayar oyunu oynayabilen. Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? ......... ............... Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar .... Uzay mekikleri...... üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir..... D (. Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? .. Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri.. ç 3... canlılar olarak adlandırılır......................................... Çanakkale 10......... Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır....... Biyosfer II... Populasyon 4. .................... küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor...................................... ...................... D 2. 3..... Gök tafl› 18 163.. • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? ...... Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz... Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine . birden fazla habitat bulundurmaz.......) 5....... Maki bitki örtüsü. kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir.. İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız. habitattan daha fazlasını içermektedir............ Günefl’ten daha büyük .. çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir........ belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır............................. a 2.......... Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›. Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18...................... bunların birbirlerini nasıl etkilediğini... 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar........... Yılan V... Biyosfer II............. .... nükleer kirlilik.......................... Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur....... Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir................... Aksine yükselmiş.. Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir... ‹klim..... ............... Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler... Kutularda yer alan soruların cevaplarını....) 7... Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır.. belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur....................... bir populasyon oluşturur.... nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir... populasyon oluşturur.. Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4........ Ankara.. her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir. Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir.. Kaktüs IV.............. Yabani hayvan avı III............. Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir.. biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir. D 4............. y›ld›z de¤ildir.......... ...... suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır... teleskop ... Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır............ Venüs............ Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ............................. D 7......................................... Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir....... 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir.. Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir.. Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir..................... g) ekosistem C..... 1.................... görülmektedir.. gezegenlerin aras›nda hareket ............................ Bir y›ld›zd›r .......... Göktafl›........ bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›..... Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z... teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır.......... Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar..... Bu küçük teleskop.... Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok.......... y›ld›zlar........... öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır............ ... 1................ Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar....... Bu mesleklerden biri bedensel.... ........ Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen.....................) 3........................... Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin.... fındık.................... Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini.....................) 1.......... Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır.......... 5.......... T.... Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur. 1........ .......... Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir......................... D 5........ c 3............. a) hava 2.......... ......... yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir.. 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir.. besin ağını oluşturur.....) 3.. ç) çöl ekosistemi 5..... Y (.............. D 2. Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4...........................C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.. Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi................ D 4...................... Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler.. 16.. Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar.. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine.... Okul b.............. Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil..................... Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım............................... Sera etkisi ............. METEORLAR............... B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir... bisiklet sürebilen bir solucan....... Ö¤renci c........................ ç 4........ ikinci basama¤›n› oluflturur....... asit yağmurlarının oluşmasını engellemez........................ besin zinciri......... ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin....) 6......... Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek.. Bir ekosistem...................... ........ d 5...................................... Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz.......................... toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını............ Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır............ Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım. Notlarım ve Düşüncelerim 18....... besin ağı........ KUYRUKLU YILDIZLAR ..... d) kardelen 6.. asit yağmurlarının oluşmasını engeller........... bulunmaktad›r......... kirliliğinin bir sonucudur...... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru.......... C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği......... ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde ......... su......... Fakat bu yap›..... su kirlili¤i........ b 2.......... Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır..... Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur... • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? . Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir..... kışlar ılık ve yağışlı geçer..................................................... Neptün .......... pamuk............................................... UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük ............................... okuyabilen...... Etkinlik’e yönlendirilir.. Çünkü sekiz araştırmacı..... Deve II... içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl. www. Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar........... Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler... Samanyolu ... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m... Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A..... Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir.. f) su kirliliği 8... vard›r. ..... Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır.............) 5.. D (................... D 6.. • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? ....... Konuşabilen.......... ... ................... uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır...............zonguldak. Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir.. oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler.................................... Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım............. Bu etkinlik............... 12 ........ kara ekosistemi......................... A.... çölleşme 4.......... yer verilmiştir... 1................. 4..... orman tahribi....... . Biyosfer II.. inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur..... Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1.......... 2........ Habitat 3......... Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz............ Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur...... Gebze Ağaçlandırma Projesi. Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5... ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir. almaktad›r..... habitatı oluşturur....... Doğal bitki örtüsü ormandır......................... Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır........ nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur... kuyruklu .................... Biyosfer II’nin içerisindeki havanın...... Maymun VI....... 5.......... F.............V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3................... D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir.......... 8.......... dönen gezegenler. 18...... D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım..............) 2...... Y (Türler...... ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız.... Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir.. Örneğin........ ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir..... Sınıf d.................. Organik tarımın uygulanması II. Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? ........ Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II........... Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı................... Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri ..... önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır...... besin zincirinin 5...................... dönerler............. Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir.. Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım. Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere............................) 4.............) 2..... 1.................................... • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ................ e) nükleer kirlilik 7.......................... enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları.... Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri............ C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım.... (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı)... uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3.. bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir............. ... sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor............... ....... 2.. ..... s...................... Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır...... Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri...... Edirne ili Süloğlu ilçesi.............................................. atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r............................... b D........... Yağmur ormanlarının tahribi....................... Aşağıda verilen canlılardan hangisi................................. uzay . B E........... Akdeniz Bölgesi. Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2........................ uzay sondalar›................ D B................... 4.. e 6.. Otla beslenen hayvanlar ... populasyonları oluşturur........... görüşlerine.. Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır......................... 1............ Akkök. çölleşme............ f 7...... Fakat Biyosfer II...... Satürn.............. Avustralya’da meydana gelen orman yangınları.....Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir.... otçul otçul 1............ GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl.... ... 1. 1....... 4. Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I....... bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim...... 3...... amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek...................... hayatı..... Atatürk’ten Bizlere.... GÖK TAŞLARI.......... .... kardelen............ akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar........ menekfle......) 8.......... Kertenkele A) Yalnız V B) III..... Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır...... kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya ..meb.......... zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası.. 7................................. Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il..... GEZEGENLER 17........ bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2.. nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır......... Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor........ Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir....... hava............ bu gezegenlerin ..... c) orman tahribi 4.. Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek .. 3...... Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler... öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır.......... Besin zincirleri.......... Balıkçılık ön plandadır. Çevre sorunlar›na ............................... Teleskop...... Organik tarım.............. Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t.................... daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar.........) 7. Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur.............. Orkide VII....... Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar.... istasyonlar›. Y (Yağmur ormanlarının tahribi......... 2................ Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi).......... Kavram 1......................... Merkür... ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım......... Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar...... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir... ‹ki farklı tür...................... Ağaç dikiminin hızlandırılması IV............ c 4................................................ Kutup ayısı III................... neresi olabilir? 2.... Atatürk’ün eğitim... meteorlar da .. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım.................. E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz.............. Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir........................ Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim.......................... atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir.......... gibi olaylar sebep olabilmektedir....................... Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım................. kırsal kalkınma projeleri....................... Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere ... tir... besin ağı 2......................) 6..................... araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır.. ..... sebep olur.... ekosistem.................................................. gök adas›nda yer ............ 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir....... Anneniz.............................. Bir ekosistem....... ve ›fl›ldayan bir gaz ...... ........ uydular›.................... gezegenlere gidecek...... teknoloji.... .......................................) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz.......................... GÜNEŞ ........ Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor........... Y (. Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım................. TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır.. Dünya.. Tür Kelime a.... İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur............. Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez... ......... Örneğin.dir......... hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim....... b›rak›r....... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim... 1 Milyon Fidan Kampanyası....... “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5................. oluşturur................... Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir................... Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır.. soruların altındaki bölümlere yazalım........................ Burada yazlar sıcak ve kurak...... Mars. Türler. atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi ..... Biyolojik çeşitlilik en az .......................... Kuyruklu y›ld›z.... bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar............. Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır............... 1. Günefl.... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi.. Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar. canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2.. turunçgiller...................” M.... çevre bilinci. Sizce Biyosfer I... Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3...... Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır. 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru....... C 3. biri zihinsel.. Çay... D (. Ankara Kartal Hatıra Ormanı................ “Atatürk’ten Bizlere............ deniz kaplumbağası. Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir............................... Günefl’in etraf›nda ... ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır..... İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin..... Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin...... habitat a 1....... 2.. büyük bir cam ve metal yapıdır............... Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava........ biyolojik çeşitlilik............................................... Jüpiter.............. Ekosistem 2.............. Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir....... ............................ mısır......... eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden................. Etkinlik’e yönlendirilir....................... Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir.. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım............ Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda........................... I.................. 1.............. Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım. Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir..... ...... Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir.... İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler..... Sınıf mevcudu ç... ..... Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır.............. 2...... Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir.............. eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır...... Günefl’in etraf›nda .................... anılarına vb.........tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5............ ekosisteminde görülür........................... b) biyolojik çeşitlilik 3........... ... Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz........................... Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler.............................. adı verilir... uzaya gönderilmedi................ Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde.......... Dürbün.... Uranüs............. Y (....... yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır............. Van kedisi........ 1.... C 5................... Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var.......... Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır.......................... Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız. Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması.. D (... Yıl TEMA Hatıra Ormanı... g 8.... insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir................. denir.............. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı................ bakış açılarını karşılaştırırlar............. ve küçük y›ld›zlar ... Y (Organik tarım.. belki de hiç olmaz....................... hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m... . bu konuda oldukça usta......... 6...... 3.. topudur.

Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar. Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. dolaşım. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir.sbsfenci. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir. 13 . 6. sınıf fen ve teknoloji dersinde. daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır.1. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir. sistem kavramına girmeden. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Duyu Organlarımız 5. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. 4-7. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. sınıfta da destek ve hareket. Ünite www. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini. Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında.

Grubunuzla birlikte.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir. . ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir.Öğrencilere. 11. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın. 10 14 . Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. üniteye ilişkin beklenti yaratmak. Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir. Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur. Ünite kapağı. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2.Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. 4. Grubunuza bir isim veriniz. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. . Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. 7. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. 2. Duyu Organlarımız 5. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi.Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. Ünite. Her gruptan. ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. 1. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir. merak uyandırmak. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. 3. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. 8. Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: . Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. . organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur.Öğrencilerin. sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. 9. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız.Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Bu ödev için öğrenciler. sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir. 10. ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler. Sevgili Öğrenciler. performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10. Bu ödevler sınıf panosunda. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. 6. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. Öğrencilere. varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. Prova için derslerden sonra sınıfınızı. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. 1. . Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir.

. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. 7. rollerine uygun. Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . Nereye. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. Etkinlik yaptırılır. Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar.3 puan Orta . 8. Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim. Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil.. 5. Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir. 10. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. Çoğu karakterin kostümü. Hiçbir karakterin kostümü.• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. Boşaltımda görevli bir organımızdır.3 puan Orta . Grup bütünlüğü oldukça etkili. Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu. Grup Bütünlüğü Çok ‹yi .1 puan Grup bir bütün olarak etkili. 11. rollerine uygun. babamın. ünite hakkında bildiklerimizi. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. 13. Etkinlik yapılır. ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir...3 puan Orta . sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla. Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir. 15 2. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir.. / . rollerine uygun. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: . Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2.4 puan ‹yi . Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil.2 puan Geliştirilmeli .1 puan Çok ‹yi . aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru. öğrendiklerinin farkına varmaları. Nereye. Daha sonra onlardan. 3. / . sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz. Sabah erkenden uyandım. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. rollerine uygun. Evet. Oyun ve Sunum Çok ‹yi . Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır.. Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. . Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. Etkinlik yaptırılır. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. Elimi. üniteye başlamadan önce cevaplayalım.. rolüne uygun değil. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim.2 puan Geliştirilmeli .4 puan ‹yi . Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? . 6. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır. Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. Grup bütünlüğü yok. 9. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. s. Bu sebeple. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri.3 puan Orta . ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. 5 ve 6. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir. ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. Birkaç karakterin kostümü. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. Oyunda yer alan rollerin birkaçı. Tanımlar 1.2 puan Geliştirilmeli . • Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız.4 puan ‹yi . Annemin. Nasıl Geldim?” adlı 2. zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. Nereye. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. 4.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi.. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. neyi. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım. • Bu Üniteyle ‹lgili. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta. rollerine uygun. hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır.2 puan Geliştirilmeli . ayn› bölümdeki soruları. Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir. Etkinlik: Nereden..1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. Grup bütünlüğü kısmen etkili. ben bir işitme engelliyim.. Cevaplar›m B U R U N I. 1. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim. rollerine uygun. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı. arabaların sesini duymadım.. Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar. Etkinlik : Nereden. s. Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır.” dedim. Bu anahtar.Özlem’in sa¤l›k sorunu. Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. 2. rollere uygun değil. Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. 4. NEREDEN.. / . Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru. BÖLÜM II.Özlem. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra. / . Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. 1.4 puan ‹yi . Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . kuşların. neyi. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir. NEREYE.

......... geçebilecek hâle getirilir.. s.......... . dengeli beslenme.... .. elma vücudumuzda . Bu işlemler sırasında vücudumuz ............................ model..................................................................... ...... Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz..... besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı......... ekmek ................ Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler... 1.... ... ........... ...................... ..................... ............ ............... tarafından salgılanan ..................... tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r.. ........... olarak görev ...................................... • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini................................. Peki............................................ Vücudumuzda düzenleyici görev yapar.................. fıstık . • 1................ nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m....... Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder..................................... .. .....................1.....................7..................... [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir.... düzenleyici yapar.............................. Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç..................... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler...... 27....... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir..... Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir..... örnek olarak verilebilir............ sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir............................................ Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir.... Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun .......................... ........ enerji Protein peynir ....... ............................. Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler................................. olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3................................... .......................6... Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25........................................ Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak ............. Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını...................... ??? Kavram Yanılgıları • 1. Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler.................... Vücudumuzu hastalıklardan korur ve ...... kimyasal sindirim denklemlerine girilmez........ ..............6... ................ vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim... ...........4................. Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna ...... kazanımı... ................ 5. .............................. . .................. Ders İçi İlişkilendirme • 1......... Daha sonra besinler kana geçer . ............. .................. ........... .......................................... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1... ....... 1.............................. tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m.................. ............. besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r.. ....... Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir.. .... ............................................. ............çeşitli sıvılar kullanılır...................... Ya¤ ............... Gelin....7....... 1.. ................................. ........................................... .....7. ............... ..... ................ .3........ Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar............................................... 1....................... Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara ................. yumurta görev yapar..... ................................................ ............. 1......... • 1. ......... 1...... • 1........... P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›............ 32). Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları....... 1..2. 16 ....... Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar... .... ............................ ................................. ...................... Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır................... 1.... taşınd›¤›n› anlatan ............... ........... 3...... • Derya............. ...Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1.................. levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)...... ....2............................................. sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki............. ..3. hikâyeler kabul edilir......... 16 3......... .... Sınırlamalar • 1...... ..... ............ ................ biber ............ gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir............................. Vitamin portakal ........... .................her yerine kanla vücudumuzun ....................1.. . et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında.................................. Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez.......... ...................... ............. ................... Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana ................... ... ...... .. patates ....................... ....................... Ancak.......................... Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder........ ... ayrılır.. sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler.................. .................................. ....... ...... Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir.4..................... ..... ...................................................... ............. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir...... Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları...................5... ............ enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini.............. Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır............ zeytin . ...................................... .. ............. .................. olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres........................ .... dengesiz ve yetersiz beslenme vb............... Etkinlik yaptırılır.................. ......................... kaynağıdır...... ........... Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir.......3...................ve ............... ... ............... ....... Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14................... besin içeriklerinin vücuttaki görevi.........

Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım.) Bu etkinliğin amacı. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. Aşağıdaki çizelgede. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. 1. ya¤. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. Leğenin üzerinde. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. 4. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. yemek borusu. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir. mide. mineral ve su bulunduğu. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. Ders Kitabı’nın 17. 5. sayfasındaki aynı isimli 1. vitamin. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir. protein. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. vitamin. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. ince bağırsak. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. Vücudumuzda Sistemler 4. 6. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. Etkinlik Gözlemleyelim. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. Besinlerin. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. protein. Bisküvileri. ♦ kâğıt havlu 1. 17 Keşif Aşaması 1. kalın bağırsak damarlar 4. Çorabı alt kısmından keselim. ♦ çorap 2. besinlerin içerisinde karbonhidrat. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. yutak. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. mide ince bağırsak. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. yağ. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. ince ba¤›rsak. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. belirtmeleri beklenir. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. Torbayı. Besinlerin. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. ♦ geniflçe bir kap 3. mide. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. s. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım.

........ Etkinlik yaptırılır... kimyasal sindiriminin ise ağız........ yemek borusu........... Böylece........................................ Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım...Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir................................ Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir... anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır............. midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder...... Mide Besinlerin fiziksel sindirimi... Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır......... Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim.. Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır.... Etkinlik yaptırılır.... Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı...................... sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir....... Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir............ 6..................... Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar............. ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak............... sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır................................... Ders Kitabı’nın 19................................ Etkinlik yaptırılır............. .............................................................. sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır... ... besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel........... Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır. Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız........ Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü.... enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir.............. s........... Yağların kimyasal sindirimi burada başlar.............................. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5... Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir................. Şemadan faydalanarak öğrencilere.. içindeki besin . ................................. ince bağırsak............ 18 5 16.................. 5.......... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6............................................ Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer. kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir.................................... Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede..................... Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur............................ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7..... fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim.. Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir............. öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini..... mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir...................... sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim............... besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur... Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6.......... Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir........... Resimdeki kişinin yediği elma............... “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir... yutak.......... Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür..... Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım........................................... Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek......................... .............................................. besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar....... Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar........... .................. Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim.................................................................. mide.................. ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar.................. içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için ........... ........... Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir............ Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım......... Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar........... ................... Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 ..... de¤iflime u¤rar.................. öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır........... hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5............................ Peki........ Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım............ ......... Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı...

.................. ..................................... ... sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır.. anüse gönderilir.................... Anüs: ..... Pankreas öz suyu............. s........ Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17...................................................................... Su................................ “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır............................. gerçekleştiği ............ gerçekleştiren pankreas özsuyunu ...... gerçekleştirmek .... Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur......................... a¤›zda bafllar............................................................................... .. fiziksel sindirimle ................ kalan su ve ....................................................... 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7. Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r.......................................... iletir.................................................... Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır.................. yağların sindirimini ......... a¤›zdan yemek .......... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: ............................................. ...... ... Besinlerin en küçük .. organdır.. vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir............................... Besinleri Yutak: ........ sindirimini .. karbonhidratlar›n ................................... ................. Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r................................................................................. besinleri mideye ............................ .. bölümünü at›k olarak .. Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”....................... Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir................................ ile küçük moleküller hâline getirir................ 7............................... kimyasal sindirimi ................ .................. Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur......... Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m............... Pankreas: ................... Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat..... Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir.. Kasılıp Mide: . öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır............................................ yağların fiziksel ...... karbonhidratların ve .... Yemek Borusu:............................... parçalara kadar ... küçük parçalara ay›r›r ..... ayrıldığı ve emilimin ............................................. vücuttan uzaklaflt›r›r.. Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında ........ üzere ince bağırsağa gönderir................ safra salgısını . taraf›ndan ........ 6 16............................ Besinlerin içerisinde ....Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim....................................................................... proteinlerin.......... Proteinlerin................. s... salgılar.................. borusuna iletir.. ve kimyasal sindirim ... fiziksel sindirimi ve ........ yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir...... Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır................. karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir..... Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.. Karaci¤er: Ürettiği ........................................................................ At›k maddeler .......... Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller.............. kullan›lmayan ............. mineraller emilir.. ..................... 17 19 ........................... Besinlerin vücudumuz ................ Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı... .......................................................................................................... ‹nce Ba¤›rsak:................... gevşeyerek besinleri ....................................... ......... Kal›n Ba¤›rsak: .......................

bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı. 20 8 18. Öğrencilere. enerji üretmek. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. büyümek. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. “Peki. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Ardından öğrencilere “Araştıralım.Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. 1. Enzimler. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 . Öğrencilere. sindirim çeşidi. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. 2. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. Besin içeriklerinin her biri. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. Ders Kitabı’nın 21. öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. 1. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1. s. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1.

............................................ ..................... sebep olabilir.... s................................... Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir... Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9... hıçkırık...... 9....................................... moleküllere parçalar................. Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler...................................................Rahatsızlanmama........................................................ 19 21 ............................... yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir..” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m...... mineral......... ..... sürede tüketmeliyiz........... Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda..................................... ............................... ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında... sebep olabilir.................... ................................ Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır.............. Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin... sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim........................................................ proteinler ve yağlar kanımıza geçer........................................... Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9....... bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim.................... Yaptığımız aktivite ve egzersizler: .... kusma................................ Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır.... ................................................. Dengeli ve ............ Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır............................... Yaptığımız aktiviteler ............................... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir..........Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım................. ............................................................................. Yaşamımızdaki stres düzeyi: ..... .......................... Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m........ Enerji sağlamak için klidir..................... öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır... ........................................ Lifli besinler tüketmek ......... bağırsaklarımızın ................................ Kalınbağırsakta su... sistemi rahats›zl›klar›na .... kabızlık.......... İpucunda yer alan hastalıklar........................ ........................ Büyüme............................ mide yanması................................ .. vücudumuzu sıcak tutmak..... ve egzersizler ...... Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir. ...................................... ........... ................................................................................................................................................. Bu etkinliğin amacı................ d............................ öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır.............................................................................. Vücudumuzda Sistemler 8................................ Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir......................................................... vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir.................................. Her bir besin içeri¤inin sindiriminin...................... ......................... Ders Kitabı’nın 21...... Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9..... ............ ......... ...... yıkamadan yememeliyiz................. öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir... olumsuz etkiler....... Etkinlik yaptırılır.................................................... ... 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve .................... sindirim sistemi sağlığını ........... protein.................................... Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır....................................................... ......................... reflü ve safra kesesi şikâyetleridir........................................ sağlar... c.................. mineraller kana geçer..... mide rahatsızlıklarına ............... gastrit.. Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar... karbonhidratlar gere Yağlar.. b........................ ............................................ hızlı bir şekilde tüketmek .Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya................ .... düzeyi sağlığımızı ........ beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? ............................................ Meyve ve sebzeleri ........ a.......... fiziksel ve kimyasal ................ Besinleri serin ve kuru ....... .......... Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim.................................................... ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım.......... .... ................................................ sağlığımızı olumlu etkiler............... sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur.................. Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır.................... hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m............................................. Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım................................................................................................ Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım.... sindirime uğrayarak küçük .. sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m................Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? ........ Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım....................................... ................................... sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır................................................................... Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra............................ ‹nce bağırsakta karbonhidratlar....... vitaminler ve ....... büyük molekülleri küçük ................ kullan›m› sindirim ............ sorunsuz çalışmasını ............................................................ gaz şişkinliği......................................................... karın ağrısı............ Besinler..........................................Rahatsızlığım ne olabilir? . Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: ............ sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar... yağ........ ................................... ishal............................................ Karbonhidrat............. sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır.......................... büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir............................ ...................................... 8............... Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19.......... Peki.................................................................Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? ................. sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım.............. Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak.................................................. ve dengeli beslenmek .............................................. Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz............... Enzimler. yerlerde saklamalıyız............................ Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: ............................. kısa ........ Yüksek stres ........................................... .. olumlu etkiler......................................... düzenli beslenme alışkanlığı ... .. Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım...................... Bu faktörlerin............ hemen bir mazeret uydurur....... Peki... ........... Ald›¤›m›z besinler: ............................ moleküllere kadar parçalanır..................... Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda..... ................................... sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir.......... Sigara ve alkol ........................... Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir................................

...... • Kanda buluna su.. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir... E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar.........pankreas f..... Sindirim sistemimiz.. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir...... • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur..... besin içerikleri olan protein... Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur.................. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. .................. Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım.......... Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir.... Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek................. yağlar.. • D vitamini. lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler.ağız b........... • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z......... Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır.. • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler.. Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir..... A K 10 20.. yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar......... • A....... mineral ve suyun... • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır...... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1............... dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır... 2............ ... • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır.......... 1...... C.... Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız............ Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır.. • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz. Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m......... ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir.. Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme................. • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır....... vitamin.. Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız...................... 20 22 ...... ...............T....... dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz. sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir...... Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı..... 22 10........mide e..... Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol. kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur... vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10.. mide ve ince bağırsak.. Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide................ Dengeli ve yeterli beslenme......... bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini.......... mineraller. • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar.. • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz.. Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız......ince bağırsak g............... D B E C 3... besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır.... Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir..... Peki.... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar.......... • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir.. Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz........... 10. yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır... Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar.... Vücudumuz.... yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar........ Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller.............. enzimler yardımıyla parçalanır.... karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur........ Öğrencilerin..karaciğer d...... Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol. • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır... Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur..... Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir........... . Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır.. • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır..............yemek borusu ç...... büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir.. midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir.........yutak c..... sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır...... a......... Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz... Kabak. • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir. Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar..... yağ. Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim........ • Bazıları savunma sisteminde kullanılır.. Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler......anüs 2.... Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı.......kalın bağırsak h. Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır... Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat.. karbonhidrat... Etkinlik öğrencilere yaptırılır........ Proteinler.. karbonhidratlar.......C........... s.... • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir... Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır...... Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir........ Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur.. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.......... Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır....... besin gruplarından sağlar..... Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir... Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir.

............................ 6.......... hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7...... ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2......................... Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin........... hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3....................... ............ b a c ç d e f g h 1.... enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir.......................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m............. Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11................................. Şekilde....... Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat........... lokmaları iyice çiğnemek....... Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir....... ........... model ya da şemalar hazır bulundurulur...... Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek. Boşaltım sistemine ait levha.................. 23 ................ Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek................. Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken .... Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir. alkol ve sigaradan uzak durmak.......... 5........ Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4........... yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır........ sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak...................... sigara ve alkol kullanmak... Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir............. Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır............. Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda............. ............ Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir............................. öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir... çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek............................................ Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6..... karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar.. 7.................... Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2.......................... ........ .... 4............................................................................................................ yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir.. Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır............. • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere............... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi...... yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek............................ Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir..... Etkinlik : 5. Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel... Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir........ yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m.

......... teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler......... Vücudumuzda Sistemler 11...... Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor... Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları.... organ nakli yapılamadığından... Bu hastalar. akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır......1-2........ cevaplar kabul edilir... 29.... sınıf “Bilim. Kişisel temizliğe dikkat etmek. yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır... A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2.3. diyaliz.. • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24....... 1.......... 2................. 5..... Günde iki litre su içmek.... Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri........ 30.......... böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır.. Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım.. “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder............. Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır.. Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar. Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5......... ..2................... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2. .... Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir... .. boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir...) ile ilişkilendirilir..... A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B......... Kanı süzerek zararlı maddelerden.4... boşaltımda atık 10........... [!] Uyarılar • 2.......... atar..... böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli..4... böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler. Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında.. Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır............2...... 2........... ‹drarı. AÇIKLAMALAR 11 21. Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir. 3... • 2....2.. Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri..... Sınırlamalar 2. Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte. ... böbrek taşı. . böbrekten idrar kesesine ........ Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir........... vb.. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır..... toplan›r.... Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım.. Boşaltımda deri... Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır. anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir. Öğrencilerden....... yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum........ arındırır.. 21 24 ......... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak.2. Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A... böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için.. böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır..... böbrek nakli. 2.......................................... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir.... 2...... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir.. Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır... Sosyal Bilgiler dersi 6.. 2.......... A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4..4. Haftada en az üç gün dört saat boyunca....... 17.... ‹drar...... Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m... 4. Böbrek yetmezliği............ 32)..Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2. Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim...... kazanımı......... Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim.... Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı... Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler.... model...1.. • • • • • Aşağıdaki soruları................ sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır..... ... böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları.. Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür..... vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları..... boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu....... ‹drarı vücuttan dışarı... yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı..... Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur.... Ders İçi İlişkilendirme • 2...... • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım.. levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4).. A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3..taflır. 1....... . yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir..... s......

..... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk.. atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri. ..... böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin. Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim. İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri....... vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m.. Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini..... atık maddeler. vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım. Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim........ Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır...... kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir... sayfasında yer alan paragraf okutulur........... Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur. 2. Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır...... Peki. ....... Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2...... Etkinlik Sorgulayal›m...... 2.) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir........... Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan. böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması......... “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır. Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir.. kansızlık.... Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler.... At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım..... Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme. deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit.... • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım.............Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11.. “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur.. karaciğer........... bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir.............. Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı. Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar ............ İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir. hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik.. yüksek tansiyon.... .. yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır........ öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır...... • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25...... günde bir buçuk litre idrar üretir. Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler.. Etkinlik yaptırılır... Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz.. Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir.. akciğerler...... .. ......... üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir............ uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim... 25 . görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları............ solunum... Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”..... ....... enerji üretimi için. Vücudumuz için gerekli besin içerikleri... idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı........ Karaci¤er + Bu organları. Etkinlik yaptırılır... 11... .................

...Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri........ Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar........ siz kendinizi kandırıyorsunuz... Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın... 12 22.. Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12. suyun ve tuzun .. Aranızda en büyük benim........... soluk verirken ............. Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu... terleme ve d›flk› yoluyla atar.. Bunun için bu organların böbrekler.... karaciğer. Ha ha ha! Siz öyle sanın... üreter..... vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor.. Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim..... Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri. ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi.... 26 . Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model.......... ........................... Ben olmasam .... 13..... Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar...... Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin....................... etkinlikler yaptırılır....... atıklarının vücuttan ............. akciğerler....................... terleyerek vücudundan .. Her şey bende sonlanıyor............... Bu etkinlikle..................... Hadi oradan.. idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir.............................. Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar..... daha az zararlı olan üreye dönüştürür... Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı... safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar... 14........... kanı süzerek atık .......... 26 12.....................)... üreter.. Kalın bağırsak Su.......... eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler................. Ben var ya zehirli bir atığı ben ........... sana katılmıyorum.................. öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır...... maddelerden temizleriz .............. karbon dioksidi .......... atılmasını sağlarım.. Birçok sistemle ilgim var..... vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık. fazlasını atamazsın.. At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir.......... Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler........ 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir................ üreye dönüştürerek ........ sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur.......... Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır... Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri.... En önemli organlar biziz.... Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır....... onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım..... ve idrarı oluştururuz..... Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir................ Ders Kitabı’nın 27. deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r.... Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir... idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir. sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir. Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5.......... Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14.... ....... Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir.. Bu organlar at›k maddeleri idrar...... levha ve/veya şema sınıfa getirilir...... Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez......... böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır. Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım....... .. s..... ...... vücudu korurum..................... su...... Hayır. Çünkü .................. safra ve besin . 12.. herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir....... levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model...................... solunum.......................... Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir... uzaklaştırırım...... Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır....................... Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir.

....... Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir... böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte.................................. 14 23...... Kan.......... Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron............................... a............... Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde .. Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır...............................................5 litre idrar üretilir....... ................ sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır. Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir.......................... 2.............. üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r............ böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir............ 23 27 . c. Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım..... Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre........................ Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1.......... Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir...... İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır.. • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir........... ....... Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz....... kan›m›z›n için......... .......................... Süzülerek temizlenen bu kan............. Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer. Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1.... Böbrek ....... Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2.............. 14... yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur......... atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir.... Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13......... üretra ile vücuttan dışarı atılır..................................... Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim......... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur........................ s............................ Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların................. 2.......olur.................... Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir................ Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur. böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1.................... At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir..... poster vb.... Peki.......... Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23....... . b...... böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir..... Öyleyse............................ ........ Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi....... 3. Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz.......... • Sınıfta beş grup oluşturulur. ......... model....... 5......... • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir................ vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır... 6. Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz........... Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır.............................. Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür......................... oyun.............. • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir......................... yapabiliriz........... idrarı oluşturur.. Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2....................... • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir. Resim.......... böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar. Bir hikâye...... Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz.. Peki.... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur...... Bir kâğıt fabrikasında...... Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m.... ‹drar...... şiir....... Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım........ Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir.... Bunun için.......... Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer... Bu bölümde. deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler. • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir..................... Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir. Böylece çevremiz korunmuş olur............ Böbreklerimiz......................... 4.............Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur.. s........... şarkı vb....................... 2............. Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir........ Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r...... Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler............................. Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer............. Oluşan idrar.. bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir................ yazabiliriz....... yaklaşık bir milyon nefron bulunur... ............

Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta.) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. belirtilerini. Bunalmıştım. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim. “Çevrenizde. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. Ardından ikinci adıma geçilir. “Hasta. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3. • Hasta. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. ‹drarımda kan görünce korktum ve. Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir. Etkinlik yaptırılır. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur. belirtilerini. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar.. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. 1. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. Etkinlik Sorgulayal›m. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır. Soğuk terler dökmeye başladım. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir. öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir. belirtilerini. 3. 28 28 .. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım.

Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. Alternatif Araştıralım. günde en az iki litre su içmek. Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. Bunlar. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır.tr). Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. Tafl k›rma cihaz› 3. Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. 29 . şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. Diyaliz cihazı. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir. gov.istanbulsaglik. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. Aydın: Böbrek iltihabı. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. Taş oluşumunu önlemek için. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. 29 3. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir. Günde en az iki litre su içmeliyiz. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. böbrek taşı.

.... b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir.. Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu........ temizliğe özen göstermek..... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir............................................... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r......... C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur... 4.................................................. ......... ............................. 2..................................................... Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir. b) İlaçlar. ...... 3............. • Öğrencilerin konu sonunda....... Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur..................... Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak...... telefonla arkadaşını aradı............ a) 1.................. 4.................. .. ... böbrek................................ Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır.............................................. 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m. a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim.... b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim................ Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır......... Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür............. a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı.. 30 ........... 2......Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.................. Üreter: İdrarı................... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim ........................ 3........................... böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak. Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi.......................... günde en az iki litre su içmek. ................... 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r.. İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır......................... anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır............ taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb.. Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır........................ B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler............... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1....... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir... Mert........ Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi..... idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir... Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2.................................. Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım.................. ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak........... idrar kesesine taşır.............................................. 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1......... 2.............. Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir..... böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek............................ Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi................... .... 4................................................................... • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4... Etkinlik grup etkinliğidir.............. 3........ a) 1........... hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir....

.... Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 ........... hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz.... Sınırlamalar 3............ gerçekleşen olayların beynimiz tarafından ........... Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı............................ glukagon.. salgı bezi............................. sınıfta ise destek ve hareket............4. adrenalin vb... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler....... pankreas.................................................. alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir................2...................................... Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar.................Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24................ • Konuya Başlarken 3........... bisiklet sürmek.... Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır........ Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir....... Yazma.... Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m...................... okuma...................... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15.............................. bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay... Bu olaylardan birini seçelim.. Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir............................ s............ yapılarına girilmez.... üzülüyor..................................... Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin.... ............................. yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir... Sinir sisteminin bölümleri.................................. .....1.......... .....5........................ • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir.. İç salgı bezlerini............................ Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır.............................. Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir...... yabancı dillerdeki kelimeleri... böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir........ 3....... Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir. uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz.................... sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile).. gülüyor.......2............ ........ 3..) verilir................................ ... çarpım tablosunu... eşyaların adını. Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda .................... ...... • Nefes almayı.............1......... ...................................... Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu.. 3..... yutmayı..................... • 3....................... bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir................... Arkadaşlarımızın isimlerini..... • 3....................... levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4)...... solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir.................. Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m... Öğrenciler 4 ve 5..... ........ omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir.................... • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi... 3............................ model.......... öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır...... • Öğrenciler Neredeler...... İç salgı bezleri olarak hipofiz................ Sinir sisteminin bölümlerini......... hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir................................ model.. basketbol oynamak............ .... Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.... dolaşım.. ..... Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16.... susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor.5................................. 3........... Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16)....... merkezî (beyin. tiroit............................ Peki..5.............................. yapılarına girilmez......... Acıktığımızı....... besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6.......... [!] Uyarılar • 3......... ....................3............ levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4)........ Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir. Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir.... 31 15.. insülin.... sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz.................. Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak. büyüme hormonu.................... yemek yemek gibi)... heyecanlanıyoruz.........

konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. 4. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Bu amaçla. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. düşünmek. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak.) Bu etkinliğin amacı. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. • Listelerimizi sırayla okuyalım. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. bir saat ile zamanı takip etsin. • Grup üyelerimizden biri. beyincik. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. sayfaları okutularak. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. Gruplar. yürümek. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. Etkinlik Gözlemleyelim. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. Etkinlik yaptırılır. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. 16. ♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. 4. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. sorular sorulur. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. Etkinlik yaptırılır. Etkinlik : 32 . birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. bir dakika içerisinde. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar. 24 16. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. levha ve/veya şema sınıfa getirilir. bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. Etkinlik: Bir Dakika 15. Ardından Ders Kitabı’nın 31. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler.

susama. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. Bu. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. nefes alma. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın. yutma. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi. hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. kitap okuyarak. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. kelimeleri okumayacak. Dikkat edin. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. Omurilik soğanı. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. çiğneme. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. hafıza ve yönetim merkezidir. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. öğrenme. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. Acıkma. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. Beyincik ve omurilik so¤an›. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. Omurilik. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. araştırma yaparak. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. dolaşım. Daha sonra. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. Bu sinirleri. kasların kontrolü. Öğrencilere bulmaca çözerek. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler. yazı yazarak. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur. kalbin atışı vb. Şimdi keşif sırası sizde.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür.. Bu testi. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. Cevaplar. beynin bölümleridir. kafatasının içinde. şeklinde olmalıdır. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda.” şeklindedir. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. “Sizce. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. Her bir rakam. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. Siz. Ne dersiniz? ‹nceleyin. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. • Nefes alma. s. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. öksürme. Şimdi gelin.. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. • Solunum.

. Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar... Çevresel sinir sistemi........ Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir................... çiçek kokusu vb.......... 4.. Çevresel sinir sisteminin...... şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir. 1 5.... şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi ......... Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir...................... onların 6................... ....... öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir....... gözler. tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir... 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir........... flekil III............... s............ şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım............. ............ Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri.... Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler....... 26.... Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim...... Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur...Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir.......Beyin: Vücudumuzun öğrenme.......................... “Sinir”i temsil eden öğrenciler.................................. Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk............. mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu)............ hafıza ve yönetim merkezidir............ 2.............................. Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r.... saçını tara.... Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m. 4..Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır.. sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır........ ...... Uyarı....... şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi ........... I.. basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir.. “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar......... cevap................................................................. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17. Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı.................... 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır... bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde.. Sinirleri........ 3.......... B.Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar............................. yürü.......... ışık.. uyartı mesajı..... Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir..... Peki................. E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır. sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır........ öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır................ çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz... telefon kablolarına benzetebiliriz................ 2.............. 34 ...................... Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir......) Bu etkinliğin amacı......... Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı........ flekil I...... merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir. Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı..... II.. Ses......... tat. 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir.............. 3.................. öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır. 4 34 17.. 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur....... ....) başlar...............................Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder........... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular. koku............ Örneğin.................................. Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır................ C.. .. Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak............. flekil 1..... çevresel sinir sistemini oluşturur................. Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir................ Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir.................. merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar........ D. kaslar............................... 1........ Etkinlik yaptırılır........ dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17......... Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A....... III. II..... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir.......... “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II...

omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine. len B d lu flt irip ›r. • Öğrencilerin beyin. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim.E organların› canland›rmak için birer kişi. • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. B. • Gözlemci arkadafl›m›z. öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu. E Tepki olufluturur. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel. dışında ise bir kılıf bulunur. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. Sonuca Varal›m • A. flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A.” şeklinde cevap yazar. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja. Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. okları takip ederek öğrenelim. Bir sinirin yapısı da buna benzer. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir. Mes C birini seçelim. D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun. aj› al›r. “Burnunu kaşı. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize. beyincik. B. Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. C. Tepki oluşturur. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır.C. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. Cevabı taşır. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. C. D. kaslar veya organlar 35 . Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. C. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan .). yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin. 35 18. • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır. B. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. Cevap oluşturur. B Mesaj› tafl›r. hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim.

. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. yanan parmağın geri çekilmesi. Yüksek sesten ürkmek. Öğrenciler önce az ışıkta. Bunlar gibi birçok olay. Deneyimin Araştırma sorusu 6. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. 6. hapşırmak.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. Etkinlik’i yapmaları istenir. güneş Gözlemleri ışığında normal. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz. Keflfedelim Uyar› . göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım.Tepki (Önerilen süre: 20 dk. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir. Etkinlik Bulal›m. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. • Bu olaylardan birini seçelim. sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler. Etkinlik : 36 . öksürmek. Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. 36 17. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır. Göz bebeğinin az ışıkta büyük. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır.. Yemek yerken yutkunuruz. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir. • Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz. düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. limon görünce ağzımızın sulanması vb.

............. 7............ 6.................................................................. 37 .. siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek... limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir................ .... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir...... 3................ ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir......... 6................ 2. . Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m......................... Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür.......... Değerlendirme Aşaması 18.... Omurilik.......................................................... 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir......................................................... 37 18 27...... ..................................... Etkinlik yaptırılır.... 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim ......................................... 5............ Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız................................. ............ kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar..... 4............ omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir.. Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır.... hapşırmak........... öksürmek..... . omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır... yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim............................ dans etmek................. Peki....................... Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir........................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2............ Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri........................ 4. 9 ............. Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz....... Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi..........................”................................................ Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller........................................................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? ............................................ Refleks hareketlerimiz........................... Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir. ....... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır........................................... Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18............................. “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım....................... Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız........... soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz.... sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”................................................. Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37......... Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir......................................... .............. Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir. 1....................................................................................................... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir............................ Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım.. 8 ...... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k.............................................. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? . 12 .............................................. yüzmek................................... 27 7...................................................................................................................................................... örgü örmek... Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar................................... 11.. “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur.... (Refleksler) 3.......... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1.... ........... ... 1............................................. Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları......... Refleksler........... Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir.......................................................... yüksek sesten ürkmek............................... Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz................. Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir............. Vücudumuzda Sistemler 18.................... s................. sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar.......................................................

............... yumurtanın oluşmasını sağlar.............. Böbreküstü bezleri Bezin adı :............. Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler........................................... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :........ Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20...... Bezin adı :.............. (Glukagon kan şekerini artırır.......... insülin ........... Tiroit Bezin adı :............................ Testis Bezin adı :.................. Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir............... Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2.. 38 Araflt›ral›m..... Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar........................... düşürür)............................ Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :............ İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır..... Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini....... Ellerim terliyordu................ içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim.. Hazırlanalım Bu bölümün amacı........................................ Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir...... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim... model........ Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır. Büyüme........ Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :.. ................... Hormonun görevi :............................. Hormonun görevi :... Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :................................................ Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39..... Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim.......................................... Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler.................. Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği. Hormonun görevi :............ Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir........... levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım......... Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim. Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3.................... 20........................................................ hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır...... Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini....................... Daha sonra onların..... Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir... Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır... ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :..... Pilotlarımız...... 19........ Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır..... salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım......................... ....................... Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir....................................... ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler......................... edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler. Nefesimi tuttum.... öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır....... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir.......... Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır. 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler................... Her geçen gün biraz daha büyüyoruz................. Adrenalin Salgıladığı hormon :...... Etkinlik öğrencilere yaptırılır. Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m.......... .......... ve spermin oluşmasını sağlar......................... .............. Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :......... Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir.............................. Araştıralım.......................... Etkinlik öğrencilere yaptırılır........ Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu............... vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler........... cevapları birlikte araştıralım mı? 19................. uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk...... Ne dersiniz........... Pankreas Bezin adı :... iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir.. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır...........Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır..... Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu..... Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :.... Yumurtalıklar 38 .......... Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir... ... Büyümeyi sağlar................... ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek...... Kan şekerini düzenler......................................... Hipofiz Bezin adı :.... İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım......... gelişme ve Hormonun görevi :...... 1............. Araştırmalarının sonucunda............................................................ sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir...........................

verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. 39 Vücudumuzda Sistemler 20. Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. coşku. Yumurtalık 5. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Aşağıdaki flemada. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. • Büyümeyi sağlar. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. e. büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. s. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. Etkinlik yaptırılır. erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. Her bir hormon. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. Tiroit 4. d. Glukagon: Kan şekerini art›r›r. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir. görevini düzenleyecekleri organlara. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. Pankreas 3. s. b. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler.). Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. Örneğin. Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . farklı etkilere sahiptir. İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. kan yoluyla taşınır. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. 20 29.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. s. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. ç. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. Böbreküstü 6. Testis 21 29. ‹ç salgı bezlerimiz. 21. az hormon salgılaması ise cücelik. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim. Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. c. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. Hipofiz 21. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi. 20. Etkinlik yaptırılır. 19 28. 1. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir.

Kâğıdımızı. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. 2. 1. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur. Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. flekil 1. 4. flekil 2. 7. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler.4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. Hipofiz 2. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. 8. Testis 3. 6. 2. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. Beyincik 3. s. flekil 3. Oyunumuz böylece devam eder. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. B öğrencisi kâğıdı tutar. A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. 30. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. Tuzluğumuzu tamamladık. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. Değerlendirme Aşaması 22. flekilde olduğu gibi. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. a) Şekil A: Sinir sistemi. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. 5. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Konu Biterken 4. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. Tiroit 4. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. Söylenen sayıya geldiğinde. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar. Omurilik 4. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. köşelerinden bir daha katlayalım. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. ani hareketlerden. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir. Aşağıda. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. Beyin 2. 2. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z. Pankreas 6. Bu işlem 3. yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. 3.). Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. d) Şekil A için: 1. 30 40 . Böbreküstü bezi 5. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. 40 22. 9. Kâğıdımızı köşelerinden 1. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. Yumurtalık 1.

....... 4..... gözlük.... Etkinlik yaptırılır.. Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir. ............................................... Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı..... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3)........... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir.............. 4...... sıcaklık........................ ....................... vb................... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım. kornea nakli vb........................... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz.....1......7................... duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir......... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir........................................ .. %10’unu.................................... .... Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4).....2....7.................................... %30’unu............ basınç............... [!] Uyarılar • 4....................................... Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir................ Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur.......... kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır..... Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.......... Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder.... Duyduklarımızın ......... 4..................................... Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara...5........... 32)..................6............. Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır... Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir........................5............. . Kendini............. Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler.. Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23............................ teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir........ bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir......... Hem görüp hem duyduklarımızın ......................... Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31........ Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini........................ yazal›m.. .......................................... .... biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor....... Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız...... burunda koku..................................................... %20’sini..... Sınırlamalar • 4..............................4.... Teknolojik örnek olarak lens........................... Hemen kucaklaşıyorsunuz.................. %90’ını hatırlarız........ 4.................................... Öğrencilerden gelen uygun .......... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı ...... dilde tat... s.. • 4................................ Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz.. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir.... • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41.............................. sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur................ 9.............. Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır...... Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1. Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır.......... Arkadaşınız sizi................................... .......5.....9) • 4.................. ............................................................. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1).......... 4. 4................ Birbirinizi özlemişsiniz. dokunma........................... %50’sini........................... kulak göz burun dil deri 2........cevap verme süreci açıklanır.................... %80’ini................... gözde ışık.. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir.... model üzerinde açıklamaları.................... ... Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir.. duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın .................................................................. • Öğrenciler Neredeler................................. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4. Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin ................................. Söylediklerimizin ........ Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda..... 31 AÇIKLAMALAR 41 .....3.. . Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları............ Diğerleri öğrencilerden beklenir.............................. 4.... • 4........... .................... .... Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur............................ Aşağıdaki resmi inceleyelim.................................................. cevaplar değerlendirilir..................... Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere.........................................7–4................................................ öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri.... • 4.3........... 4.......................... belirtilir......... Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış.... tekerleme...... Gördüklerimizin .................................. acı........3............................ Bu konuda................Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz. duyu organlarının yapılarını şekil......................... 23.. işitme cihazı... Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar......... ........................................ Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31.............

.... Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir.. armut vb. Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim. Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim. bas›nç.. 42 . Etkinlik yaptırılır.. • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim.... öğrenciler tarafından cevaplanır... Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim.. Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir. Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk. sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz..) Bu etkinliğin amacı. sıcaklığını vb. rengini. Sert tabaka .... Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı. kulakta ses. Öğrenciler.. • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini....... duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42. Duyu almaçlarının.. 32 Damar tabaka . Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz.. Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı. dilde tat. Duyu almaçları sayesinde uyartıların....... öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır.. 25... Az ›fl›k Çok ›fl›k 26. deride s›cakl›k. 24.. ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir.. Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir. Çevremizdeki cisimlerin sesini...... Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir... Etkinlik yaptırılır.. 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere. dokunma uyar›lar›n› al›r... 7.. Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim... meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır.. Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı.... Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir.. dil ve deri duyu organlarımızdır....... Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4.... Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını.. duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır. duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir.... koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7.. Tahminlerini kaydedelim. Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir.. ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere. Duyu almaçlar› gözde ›fl›k. elma.. • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m. Etkinlik Gözlemleyelim...... parçaya keserek ay›ral›m... hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım.. Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim. duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir... duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır.. flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım... sertliğini.... öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır.... 7..... Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır.23. Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak.. burun.. ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim...) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m. kokusunu. burunda koku. öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır. “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur.... Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay.. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. sertliğini vb. Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m. yumuşaklığını. Öğrencilerden......... rengini. A¤ tabaka . Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir.. Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim.... Etkinliğin sonundaki sorular. Etkinlik : Az Ifl›k.. Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal. Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim. kulak.. Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder. 24... kokusunu.. a¤r›... Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24......

Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. Görme Organımız Göz 24 32. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır. Etkinlik’e yönlendirilir. Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1. beynimizle görürüz. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. Göz bebe¤i 3. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. göz kapakları ve kirpiklerdir. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. Algılanan görüntü. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. şeması ya da maketi de kullanılabilir. 26 32. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. Böylece görme gerçekleşir. kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Yani gözümüzle de¤il. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. kaşlar. Gözümüzü koruyan yapılar. s. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. 4. s. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. 4. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. s. kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. 28. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. Çok Işık Bu etkinliğin amacı. 27. ‹ris. Göz bebeğinden gelen ışınlar. 2. sert tabaka. Gözün bölümlerinin sert tabaka. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. göz kapakları. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. Çok Işık’ adlı 25. Göz. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. Etkinlik: Az Işık. Gözün kaşlar. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Ters görüntü. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. Ders Kitabı’nın 43. 43 25.

............ Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller............................ kırılarak ağ tabaka üzerine düşer........................................ ........................................ .......................................................... bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır................ Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.............................................................. Mercekle düzeltilir............................ ......... Ameliyatla düzeltilebilir........ 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir... .......... Mercekle düzeltilir................................................................... Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r........... ..................................................................................................... Uzağı iyi görür.............. uzağı göremez..... Kırılan ................................................. Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler.................................. Tedavisi yoktur..... Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27..... Öğrencilerden ayrıca..................................................................................... göz merceğinde tekrar ................. ............. Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir. Algılanan görüntü.... Ters görüntü............. Mercekle düzeltilir.......... sarı lekenin arkasında oluşur.............. Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir................................ .... Etkinlik : ................ görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir..ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir.................................................. 28................................ Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve ................................................... Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım....................................................................................................... beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır........................... Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir............................... ışın göz bebeğine gelir................. Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim. ....... Yakını iyi görür............................................................. Böylece görme gerçekleşir.......... .. bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir............... ......................... Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur.............. buradaki görme almaçları tarafından algılanır..... Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır........... 27... • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24................................................... Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur.............................. Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi................................... Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir..... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır................................. 27 33.. 26........................... ameliyatla giderilebilir............................................. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65.................... ....................................... Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler....... 44 25.................................. yakını göremez......... ............ 25................................. Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez...................................................................................... ................................ Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27........ Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer......................................................... Etkinlik : 26..................................... Etkinlik yaptırılır. s.... Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur................ Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim... Miyopluk Hipermetropluk Görüntü................... Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde.... cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir.. ......................................... Astigmatizm 24........................................... Etkinlik : 44 ............... Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır........................................................ Göz bebeğinden geçen ışınlar............................ Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur........ konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir................................................................... ............................................................. uygulanması..... Bu testin hazırlanması............................. Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır..

..... geçe r. ........ Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır.. ..... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır.......................... 28.. s a l yangozdak i ... Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir....... orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur...... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir.......... .. ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım.................... Laboratuvarda bulunan kulak modeli. Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları................. • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”.. . 8... .................. s....... orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim..... “3”.................. ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir......... Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45... ...... 45 28............) Bu etkinliğin amacı. ‹ç kulak .. Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır.................... üzengi kemikleri ile kulak ......... 8........................................... “C”........ .... .... ................ ... kulak yoluna iletilir... Etkinlik Gözlemleyelim................ “C”............... vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir....... verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir......... iletir........................... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır.................... Salyangoz.................................. zarının titreşimleri oval pencereye iletilir. ............ 3 1 2 B Se s...................... “B”...................... kula r kepçesi ile top lanı ..... Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”.......... C k Ses dalg aları............................... Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir............................ Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir...... Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir..... Burada bulunan çekiç....... “B”............................... Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45... Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla............. Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir....... Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir.. Daha sonra kulak modelindeki “1”....... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım.. öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır.............. “2”. Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m...... “C”. “D” şeklinde harflendirilen......................... Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m................................. ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak........................... D ve ........ Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri .. Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33..Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.... Orta kulak .... Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir........................ • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim..... ........... .. Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl.... a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r..... tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir. Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 ............... eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir... öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır...... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t . 33 (Önerilen süre: 15 dk...... ile ti r.... • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir..... A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r ........................ ..... ......................... sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir..... Ayrıca yarım daire kanalları..................... örs................ • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim.......... Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur.... Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir... Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28.... “4” numaraları ile “A”....... .. . Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir......................... kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir.... “D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m....... Böy l e kula k zarı titreşir............................. Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı.... Öğrencilerden......................... “B”.................... Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim......... gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne ......... ..... .... D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak ................. ve .............

.. ‹flitme sinirleri salyangozdad›r. → . Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir. kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır.. 1... Alt deride yer alan ter bezleri. eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri. 29. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini.. Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. 29.. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır.... Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır.. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses... solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur. kollarına. Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır. Derinin görevinin vücut 34 46 .. s. 30 34. • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır.. Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir.... Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m.. ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi.. yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım. Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir.. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30. → . Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar. Yanlış mı?’ adlı 29. Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı. • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi. Orta kulakta çekiç. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu. terleme ile boşaltıma yardımcı olur. Etkinlik: Doğru mu. Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur. → . Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler.. Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir. 46 29.... örs. • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir. 5..... Etkinlik ev ödevi olarak verilir. “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır.Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”.. maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar.. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya. salyangozun üst kısmındaki dalız yapar... kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z. 29 34. öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır. → .. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır. “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur. üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → . Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”... Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›. K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur. • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur. en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r.. → ... 3.. → .. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez. a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç.. üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur. Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar. Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur... Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına.. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır. → . Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem.... 2. s.. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir. Etkinlik : Do¤ru mu.. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır. orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r. 30.. örs... Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır.. Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. bas›nca. 30. Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim. → .... Kulak yolu. a¤r›ya... 6... 4. kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir.

.............. yağ bezleri...... Araştıralım. .... Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır....... Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir.......... sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır........”.......... Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31. Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz........... ........ soğuk. 31............... Yağ ...................................................... ve duyu almaçları alt deride yer alır.. dokunma...... ise yağ tabakası bulunur..... ağrıyı......... Ders Kitabı’nın 46............... Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır...... meyve bıçağı....... Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir........... Üst deri deride ayrıca derinin rengini .... belirleyen hücreler de ............... gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir. Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”. soğan.. Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z...... • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9.. elma.... Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır........................... Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir................ Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47... vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir............ “Derimizde ayrıca sıcak................ terleme .................. basınç gibi duyuları da hissederiz....... domates............. sayfasında yer alan resim inceletilir.. . Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır.................. Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir......... Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir.. Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı......... kıl kökleri ... Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır.. Bu bölümün en altında Alt deri .... basıncı.... Üst .......... 47 ........... Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2........ Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur. Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım. “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur............ Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur. “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur..................... tabakası vücudumuzu çarpmalara ............ ........... Bu bölgeler......... Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m.......... Derinin üzerinde dokunmayı.......... ......... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m.. 32.. solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak...” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur...... parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır.................................... ter bezleri. ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir.............. sinirler.. Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur...... Öğrencilere “Araştıralım.. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır...................... 47 Vücudumuzda Sistemler 31........... 1.................... Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini .......... kıl kasları............ s........ ....................Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim... Ayr›ca ..... duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır....Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m.............. Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları.. Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir........... Burada yer alan ter bezleri..................... sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur............ kesici............... Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates...”..... ağrı...... ....... Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir............. . Kan damarları.. ....... vardır.......... Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer.................... öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır................ ile boşaltıma yardımcı olur.................. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.... sıcağı vb... koruyan tabakadır...... vücudumuzun ısı kaybını önler. ... ve vurmalara karşı korur. Araflt›ral›m. sıcaklığını ayarlamak...... 31 35...... Ders Kitabı’nın 47.................................

yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur. öğrenci . 29. Etkinlik Gözlemleyelim... Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”. için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi. 30. “Peki. Örneğin. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar. 2. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. Öğrencilerden. Dilimiz bir besinin tadın›. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. öğrenci . patates vb. öğrenci 2. 1. gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten. ♦ çiğ patates • Patatesi. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır.. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1..) Bu etkinliğin amacı. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir. • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. burnumuz da kokusunu algılar. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır. Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk. diş macunu. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. kalem. soğanı. tarçın vb. 48 .. 9. Öğrenciler.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9.. Burunları açık öğrenciler 1. Öğrencilerden. Değişik baharatlar (karabiber. kekik. kimyon. Etkinlik yaptırılır. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar.. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım.) yaklaştırılır. Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir. Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım. öğrenci 2.

şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır. Burun. Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım.) getirmeleri istenir. bardak vb. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. 32. Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. 32 35. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir. Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. Etkinlik yaptırılır. 35 49 . Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir. burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. başı hafifçe öne doğru eğilir. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. • Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın. Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. 31. soludu¤umuz havanın temizlenmesini. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. peynir. Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m. iki kafl aras›na buz konulur. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. Bu r un boşluğu nun du varları . • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın. levha ya da şema üzerinde gösterilir. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir. 32. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. limon kabuğu vb. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. s. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. sayfasındaki burun şeması üzerinde. kaşık. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. laboratuvarda bulunan model. nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. ısıtılmasını. ısıtılmasında. nane. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli.

................ tat tomurcuklarındaki almaçları .. Almaçlar. baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz..... 10............ Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar...... Dil ‹ltihabı: Çürük dişler.. bardak....... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb... Ekşi Acı Tuzlu = 1. Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı...................... çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek.... Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33.. • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir.................... .......... Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33.......... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir......... Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir.... aldıkları uyarıları tat .. ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak.......... “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.............. tuzlu. tatlı...... Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10.... Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur............Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”........... ....... • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir....... Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak... Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar........ limonun ekfli.. Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli.. Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar.... • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım. tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir....... Etkinlik sırasında onlara kaşık vb. s.. Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir...... .......... Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 ...... 2......... .................. Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur.... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır..... Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma..... Tat alma sinirleri beyindeki tat ... sorularla......... sigara içmek.. Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur... ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini... Etkinlik öğrencilere yaptırılır..............) kesinlikle yardım etmeyelim............ Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim. Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir.... tat duyusu algılanır.. Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir........... Tükürükte çözünen maddeler......... • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim......... Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur..... ................. 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim............ düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız........... 50 33. Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken. görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını.... öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır.............. • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir...... Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler.................... Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır.... Biberin ac›......................... Uyarıyı alınca tat alma sinirleri...... uyarır....... Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi..... çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim........ yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır....... 3........ Kendinizi....... yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur......... Ders Kitabı’nın 50................. diş eti iltihab›..... tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.... ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir... ............ Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir.... alma sinirlerine iletir.... Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir........ sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda.. dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir...... Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur............. Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım..... ... Etkinlik yaptırılır........... 36........ Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak.......... 34....................... Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda... Acı............... alma merkezini uyarır ve ........

Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler. ‹flaret dili 34 36. neleri yapamazdık? . Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı. sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır. • Her grup. Öğrencilerin. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin. 5. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar. kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. Görme engelliler. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir. yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler.) sofrayı beş dakika içinde toplamak. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2.Görevini yerine getirirken neler hissettin? . Bu dil. Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar. 5. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34. Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35. aşağıdaki soruları yöneltelim. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34. GÖREV: Beş dakika içinde. Ancak bu defa onlara yardım edelim. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. . Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız. harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım. • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4.Neleri yapabilir. Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde. (Önerilen süre: 30 dk. . Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1.Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . ‹şaret dili.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla. kaşığı tabağın içine koy vb. ister işitme engelli olsun. Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak). işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. 51 . • Her gruptan. Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. s. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız.Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m.

Bazı burun hastalıkları: sinüzit..... Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z. oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. Dil sağlığı için... sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur. 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. hipermetropluk.. burun akıntısı.. burun kılları koparılmamalı. sert cisimlerle karıştırılmamalı. ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı. sert tabaka d.. 5. iç kulaktaki zedelenmeler.. A vitamini içeren besinler yenmeli. Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı. ve beyindeki ilgili merkezdir.. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız. a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda .. Deri sağlığımız için derimizi ezilme.. Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı. c c ç d e Duyu organları .. Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri... Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir...... Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı.. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz. 3. burun karıştırılmamalı. . duyu organları ç. . Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı.. sayfasında yer alan “Araştıralım. Bazı göz kusurları: miyopluk. 4. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. astigmatlık.. gibi uyarıları dış ortamdan alır. renk körlüğü ve şaşılık. Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz.. koku e..... Kendimizi De¤erlendirelim 1. Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız.. g ....... ağız temizliğine önem verilmeli. tat g. dil iltihabı ve dil yaraları... burun kanaması ve burun tıkanması. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli . . Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı.. Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları. sert cisimlerle karıştırmamalı. ses f. alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız. . 4. kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. dış darbelerden korunmalıdır..... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.. gözü dış etkilerden korur. Ardından Ders Kitabı’nın 52. Güneflte fazla kalmamal›y›z. Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol.. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. televizyon uzun süre yakından izlenmemeli.. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m...... alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır.. Güneşte fazla kalınmamalı... kulaklar temiz tutulmalı.. ışık h.. katarakt. patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda... Göz sağlığı için.. . sırasıyla. okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli..... 5. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı. saman nezlesi. • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir...... Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız. kesilme ve yaralanmalardan korunmalı. orta kulakta kemik kaynaması. .. . sertlik b.. sinirler 2. gözler aşırı ışıktan korunmalı. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. . Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır... Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı... • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55.. Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli.. duyu almaçları c. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız. soğuktan korunmalı. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir. deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar. sigara içilmemeli.. Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz.. Konu Biterken 52 .. Kulak sağlığı için... 3.. Burun sağlığı için. a.. ..... okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz.Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir. Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar. • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11... Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı.. Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir. deri ezilme. görevlidir. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı... kulak zarı sertleşmesi. Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü... • • • • 2. soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız. Deri sağlığı için.

boşaltım. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. 5. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. Resimlerin altındaki paragraf okutulur. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Rehberlik Araştırma Merkezi. kazanımı. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler. 53 . solunum. bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir. Organ bağışının önemini vurgular. Bu konuda.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5. 2 (Yazma kurallarını uygulama). Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir. 5. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5.4. sınıfta ve bu ünitede üreme.1. 5. Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma). FTTÇ-28.2. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir. • 5. sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir.4 -15) • Öğrenciler Neredeler. 5. Ders İçi İlişkilendirme • 5. 5.2-10. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25. 27. • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir. Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır.3. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma). 29. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir. Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman.3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. sindirim. destek ve hareket.2. denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5.2-22. 32. dolaşım. [!] Uyarılar • 5. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5. “Konuşma” öğrenme alanı.2. 32).2. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını.3.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

Etkinlik sonucunda öğrencilerin. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Tarafsızız. Duygusal şapkadır. Kırmızı şapka: ‹yimseriz. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. Bu listeyi. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. merak. Haberlerde yer alan durumları özetler. Etkinlik Sorgulayal›m. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. öfke. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız. merak. üzüntü vb. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. “Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. 13. üzüntü gibi duyguları anlatırız. Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. öfke. Derleyip toparlarız. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. Kötümseriz. • Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım. Yenilikçi ve yaratıcıyız. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. Duygusalız. 57 . Siyah şapka: Kötümser şapkadır. Kampanyada hazırladık. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç. Tarafsız şapkadır. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. 13. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. İyimser şapkadır.

..................nin yakınları için: .... sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz........ akciğer.. Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir.. “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur.........C................................. Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği. 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır........................ Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F..... Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar.. 58 ..... Etkinlik : 35................... s. varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir...........nin yakınlarının................... öldü ama organları başka insanları F.. .... F..Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58....... görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar....... Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan .... Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir..... Elbette muvaffak olur. böbrek....... Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur.. Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir.. Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: ....... Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı... Atatürk’ün “Millet ve biz yok.... ........ Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz.. Organ bağışı.................................... kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir..................................... öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır........C. Etkinlik : 34............. kalp.. ............. Organ nakli.... organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir.... canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır............ Etkinlik : 58 36 37.................. organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir.....................” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir.... Ülkemizde......... Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz.......... Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36................... Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir. Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır.. Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir........ karaciğer ve pankreas gibi organlar.. 36.C.... C...... organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak...... Etkinlik’i yapmaları sağlanır............... birlik hâlinde millet var.................................... organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım......... 33..................................... Bu da yakınlarının acısını azaltır.......... Canlı kişilerden organ nakli......... Yukarıdaki haber metnini F... Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir....................... F..... ölümünden sonra befl kişiye can verdi.......nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor............. Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir....... 36. Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir... kalp kapağı............................. Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir......... F. gözün kornea tabakası.C....... Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet...... Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir................. HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz.........nin organları.... Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir................. yaşatıyor.......... C...C......... F..’ye minnet duyuyorlardır.......... Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır........

................ Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder................ .............................. • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü ........... Emrah....... Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14.............. Ancak bu fırsatı elde edemez...................... 59 . ............ Veysel’i.... Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri........ Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı.. Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler............ ..................... Âşık Veysel. Veysel’in babası şiire meraklıdır.................. Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r.......... Âşık Veysel.... Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel. Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar... ölümünden sonra.......................... Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir......................... Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59.................................. köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir................................................ Pir Sultan Abdal................... Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır............................ Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder................................ Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7............................... o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim... Türkiye Büyük Millet Meclisi..... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey....... ......................................................................................... Destanı.......................................................................................“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb... Deyişler (1944)...................... bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar.......... çiçek hastalığı çok yaygındır.... Şiirleri.....Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir. Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur......... ..................... Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir................. Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir................................ Veysel......... Yunus Emre............ .... destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir........... Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım. kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler..... Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır.. 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar.................................. O yıllarda Sivas yöresinde... 59 7.................... öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır........ Veysel..... Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur...................... Âşık Veysel.............. 1931 yılında... ........ 7.. .. ................................................................... Etkinlik öğrencilere yaptırılır........ ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır.... sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar............. ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır................ Kendisini bu işe iyice verir................... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r.......................................“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”................ Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler............................ • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü................. Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır............. Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz........................................ Karacaoğlan.......... .. “Âşık Veysel............................... .......................... “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”.. .......... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur........ sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir. Ankara’ya............ .......................... Sen gümüşsün ben sac mıyım? . Yaflanan bu olay.............. ... şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur........... 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir................................. Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur........ 21 Mart 1973 tarihinde.......... Sonunda Veysel.... Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür...... Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir.. ....... doğduğu köy olan Sivrialan’da................... ............................... “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”.....................................

. görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir............ 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir....... 60 37... Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün.... Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı......... asla yılmıyordu... böbrek.. Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir.............. Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”..... Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı.. Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4..) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere..... gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır... .. anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37........ karaciğer.... Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri. onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz. inancı... Bağımlılık yapan maddeler.... Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır.. Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu.. 3........ Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir.. Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi.. Öğrenme 2...... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır.... • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım............ 60 ..... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım... Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır..... Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu.. 3... Geçirdiği hastalık onu konuşma...... sorular sorulabilir... On yaşına geldiğinde.. cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu... Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? ......... fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır... Âşık Veysel’in hayat hikâyesi....... Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım... henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı........... Helen’›n hayatı.......... öğrenme isteği......... etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı....... Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü..) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız............ Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur...... Cesareti.... 2. 3.... Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı.... 1.............. Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir...... Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti.......... Bu kuruluşlar için yardım topladı.... yılmaması... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir.Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk......... fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır... özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz............. Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi. Helen.... yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti.... sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir.. Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi..... Helen Keller (Helın Kelır). Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere.. Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı... 1... On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı..... Bizler... Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği.... kalp ve damar hastalıklarına......... 2..... Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir. lösemi ve böbrek hastaları.... Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti....... Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır............. Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37.... 1968 yılında hayata gözlerini yumdu. hiç ölmemek üzere doğmuş... . 4...... “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb... Üniversitede okumayı çok istiyordu... Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur...... az rastlanan... ............. yaşamaya devam edecek..... öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak. Hayatınızın tüm saniyelerini........ parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün...... Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım.......... sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler... görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım..... Etkinlik Sorgulayal›m..... lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb... O.. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz. gayreti........ Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız. Öğretmen Anna Sullivan... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti.. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları........ 1. Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3... Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir.............. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z....... Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir.... görme ve işitme engelli yapmıştı........ Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı...... lösemi ve böbrek hastal›¤ı.. ölümsüz isimlerden birisidir.... Her bir sesin.. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır... Alfabeyi kısa sürede öğrendi... Helen Keller’ın... s......... Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır......” Nuray Bartoschek.. gırtlak ve akciğer kanserine. 1887 yılının mart ayında.... makale ve biyografi yazan Helen Keller.. Tüm dünyaya........ Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım........) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır.... Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı... 37 38. onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz. Etkinlik yaptırılır. 14. sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir..... Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır. Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS... Bu kitap elliden fazla dile çevrildi.... her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz............ AIDS....... “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır.... Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir.... AIDS......” Birçok kitap... 2..... yaşama sevinci... bağırsak.... Helen Keller....... Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün...14........ Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.........................

............... ilçemizde.. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir......................................T...... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız.............................................. T.................. Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2....................................... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek..................... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073......... 2003 yılında 984...... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ............... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz................... ..................... 351 kişinin karaciğer........................................... 4....................... Bilgisayarı........... fıkra.................... Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m. ....... 1....T.. Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim..................... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır............................. b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır......................... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için.............. ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır......................................................... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu............................ Konuşamıyor................nin eli. 65 kişinin pankreas..... Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım...... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir..Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11...................................................................................................................... T....... Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük.......................................................T............ .... a...........” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m.... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m........... T................................... okulumuzda......... Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır...T..... b...T.. 64 kişinin kalp kapağı............... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m.............. .. Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir....... 1073 984 ........................ T.....nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu........................... 2.................... 4....... ....... 3.... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli............. • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b........................... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............. Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi............................. yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor............T..................................................... ...........................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b. T.. son iki yıldır yataktan kalkam›yor......... 3635 kişinin kornea..... şiir.. .................................. Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir......... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de.................... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ..... 1. .. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c................. üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor. c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir........... a............... 2004 y›l›nda 5062. .....nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor................ kolu........... yemek yiyemiyor.... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor................004 kişi vardır... ......... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor...... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T. Mizahi bir dil kullandığı dergide....................... a........ Hastalığına meydan okuyan T..... resim..............” dedi. sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir........ duvar yazıları....... Yakın çevremizde................... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m..................... ayağı ve tüm dünyası...................................... .... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ............... T...................... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz.................................................................... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T....................... yürüyemiyor................................................T............... 191 kişinin kalp............ 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır.......... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T...................... hastane personelinden en son haberler......

62 62 . duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin.Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. } D›flar›dan gelen uyar›lar. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. oyun vb. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. hikâye. böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir. şarkı. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. hazırlayabilirler. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir. Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir.

..................................................... .... 1073 984 ........... 1....... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir......................................... yemek yiyemiyor................. Yakın çevremizde............. 2004 y›l›nda 5062... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz............. T. güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor..... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m............... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de............................nin eli..... Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c......................... .. 4............. kolu.................. 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır......................... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir... hastane personelinden en son haberler........ 2.... T.................... T....... ... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız. 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli............. ... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim..................................................... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 .. 351 kişinin karaciğer.......... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor........ sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir............... okulumuzda.........................” dedi....................... Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır............. kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek .T... T... 191 kişinin kalp....................T................... 3.................. Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2... b.........nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b.......................nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir......................... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.................... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için.... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073............................ Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.... duvar yazıları..T.... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır...........................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11....................................................................................... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............ 1.................... ayağı ve tüm dünyası..............................................” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m.....T..................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor........................ a............................................ ............... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T......................... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek................. a............................ Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük... ......................... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır......... resim...... ............. a........ şiir.. Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir. ..................... 64 kişinin kalp kapağı........................................... son iki yıldır yataktan kalkam›yor...................T..... .. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m. ilçemizde.004 kişi vardır............................................. Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T.......... Konuşamıyor.... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir. Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ........................ Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır.. ............... yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor...... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi..................... fıkra.......... ................. • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b............................. T................ Bilgisayarı.................. T.. 2003 yılında 984.... 65 kişinin pankreas....T...................... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz................................ 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu............. Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.................................................. 4... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor............................................................. Hastalığına meydan okuyan T......................... yürüyemiyor........ Mizahi bir dil kullandığı dergide.............................................. 3635 kişinin kornea...................T................

sar› leke 4. Görme olayında görüntü ...... B 4... Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir.... Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel.) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D)... Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 . taraf›ndan salg›lan›r...... E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun.... 1.. Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını .. kalın bağırsak.... ‹ç salgı bezleri c. .. A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›.. Duyu organlar›. Proteinlerin..... karaci¤er 2.. ince ba¤›rsa¤a gönderir.... hafıza.. A 5. Böbreklerimiz. kalın bağırsak.. mide. Uyartı e.. denir. Pankreas C.. Büyüme.. Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir...... B 3. sar› leke. uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim.. Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su. Diyaliz g.... pankreas.. uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r. uyarı. Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler . ağ tabaka.. b 4.. 7. ince bağırsak 5. f.... L‹KMUR‹O sistemdir. 1...... g 8.yönetir. beyin.. Kan flekerini düzenleyen hormonlar . Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m... kimyasal veya biyolojik etkilere . üzerinde oluşur. Merkezî sinir sistemi.. d.. Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar.. damar tabaka. 4.... Refleks hareketlerimizi .. adrenalin olayları düzenleyen hormondur.... C 2.. b. 1.. a 5. saydam tabaka.. Boşaltım sistemi merkezidir.. safra kesesi.... e 6. idrar ve dışkı şeklinde atar.. 3. kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum...) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır. denir... c 5.. gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c.... Beyin d.. safra.... 5.. kör nokta........ a. süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r.. yemek borusu. karaci¤er. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir.... 4. ağız. B. kan şekerimizi düzenler... 5. Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar.) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır... mide 1. 2. RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m. b 4. 3.... böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1. beyincik 4...Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A... beyincik. Vücudumuzda zekâ. 1. içerir......... ‹ç salgı bezlerimizden ...... omurilik 6....... enzimler.. ve omurilikten oluşur.. yutak. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar.. böbrekler. ve . 3.. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır..... Denetleyici ve düzenleyici sistem... 1. 5..... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir.. d 3... ....... akciğerler. omurilik.. mide... Adrenalin ç... ağ tabaka.. omurilik ç.. Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir... tarafından emilir.. 3. Pankreas b... ...... Besinlerin kimyasal sindirimi .. hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim....... karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri . Y‹NBEC‹K gerçekleşir.. 5. ağız..... Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır....... c 3... Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2. fiziksel. denetim Kavramlar a..... f 6. Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım........ sarı bölge. ince bağırsak.. karaciğer... Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma .... pankreas a 1. d 3.. ç 4. ‹fadeler c 1. Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır. Beyin f. ince bağırsak. Sarı bölge g. 2.. e. 1. pankreas öz suyu... pankreas.... Ağ tabaka f.... tiroksin 2.. ince bağırsak... tükürük... denir.. Sinir sistemi e... omurilik.. sinir hücresi... kalın bağırsak ve anüstür. sar› leke... 2. a D. e 2... e 2. Pankreas özsuyu c.... Hormon salg›layan yap›lard›r......... beyin 37. Böbrekler ç......... süzerek temizler. beyin.. sert tabaka. Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi .. Organ nakli d.. Kalın bağırsak b.. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım. Tan›m Kavram a..... öğrenme vb.. uyartı.. Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f . Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar.... uyku.... B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim.. pankreas 3... Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur.

yerine oturmaz. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. Buna göre. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. Deri IV. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir. Teste önce sağ gözden başlanır. Böbrek II. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine. Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. Bilirse bir aşağıya inilir. kapıya. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. 6. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. Beyin IV. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. Kimyasal olayları düzenler. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. D) 7 numaral› sistem. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. I. Büyümeyi sağlar. Bunun için önce sol göz tutulur. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. yazı tahtası. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. Kan şekerini ayarlar. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Kimyasal olayları düzenler. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Hipofiz Büyümeyi sağlar. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. 1.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir. Metabolizmayı hızlandırır. III. Büyümeyi sağlar. Çocuk felci II. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. 65 65 2. Böylece yönleri kavratılır. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. kapıya tutarak kapıya baktığını. Kan şekerini ayarlar. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır. aşağı. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır. SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. 4. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. pencereye tutarak pencereye baktığını. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. Büyümeyi sağlar. II ve IV 9. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. Metabolizmayı hızlandırır. Kalp ve damar hastalıkları IV. Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. B) 5 numaral› sistem1. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Bunlara işlem yapılmaz. Gırtlak kanseri III. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir.” şeklinde açıklaması yapılır. Kimyasal olayları düzenler. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. 2. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir. Kaslar A) I. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 . Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I. C) 1 numaral› sistem. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar. Metabolizmayı hızlandırır. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. Akciğer III. Pankreas Kan şekerini ayarlar. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur. Kan şekerini ayarlar. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. A) B) C) D) I II III IV 5. 3.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. 3. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. Omurilik II. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir.Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar. 2. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. 4. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir. 4. vb. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. Sinirler III. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. II.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

. Gözlüğü yeterli görüldü. 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı... Bozukluk yok...... Düşünceler 65-b .. yapılamadı... 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı. Maddi yetersizlikten bir şey yapıla.....11 Sınıf-Şube:... Velisine haber verildi. 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı..... 30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi. Son Durum Gözlük alındı... Gözlük verildi.

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum. tavuk. ceviz. • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek. balık vb. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. her gün alınması gereken temel besinler. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. mineral. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . 65-f . vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır.). Et. ET. yoğurt.Et. vitamin. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. kuru fasulye. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. balık.Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) . yumurta. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. Bu besinler protein. tavuk. SÜT GRUBU Süt. Rehberde. ishal tedavisinde hayati önem taşır. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur.DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi. mercimek. yağ ve karbonhidrat içerir. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: . fındık. • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. Yetişkinlerin günde iki. nohut. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur.

• Diş ve diş eti sağlığımızı korur. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. sebze ve meyve grubu altında toplanır. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) .Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. muz. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. pirinç. portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. mısır. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. mineral.). • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır. yağ ve karbonhidrat içerir. T. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma. protein.C. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. Bu besinler vitamin. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur.

........ ............................................................................................... ............... ................................ .............................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................... ...................................................... .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ................Notlarım ve Düşüncelerim ........................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................................... .......... ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ...................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... .............................................................................. .................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. .......................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ............................. ........ 65-h 74 ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ............................................................. ................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ........................ ................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful