‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

.....................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ..............................................................000’a i Dünya’n ..9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N ..9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI ........................................................9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI ..............................................................................................................99-b 3........................ Ünite: Vücudumuzda Sistemler ............................ foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 ...............13 m............................................................................................................... ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0........9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI ....................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU .....................9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI ................................... yüzüm beni bek ımı ı elime .......................... nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2......................................... Ünite: Kuvvet ve Hareket .................................... SINIF ÖĞRENME ALANLARI.... Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim...............................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI.............. i ¤raftak ok i¤ini............................................ en çıktım................................... Mu ğımda ü yıka liyo aldı i.......................................................................................................... Mısır’ın baş metredir an 2........ 65-› 2....................9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7... 10 1..................................50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3........... i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı... Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik ....... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER .................................................................................................

......... 225-b 6............... 314 8 ............ Ünite: Ifl›k ............................... k. da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker............... 278 SÖZLÜK .......................................... ıp ine çık iz zlerim lim...................................................... 313 KAYNAKÇA ..... 249-e 7............................... i Geçmifl n Öz ›.......................... yeryüz rinden ›z›..... flt› birb klar da Konula r 5....................... üne................ As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar............ Ünite: ‹nsan ve Çevre ................. kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ........... : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : .... i............ 193-b 5...... Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi...... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ......... uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar. Gö doğal......... 129-b 4......................................... De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6.. Çü yo k.................. Anlad›m r›n varl›¤›n i........................................... Atomu en flapkam ›......................................................... r etkileflt ›kla e............ al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu .................................. atomu olufl ›........................................ yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz......................4............... Nur top flikler........................ ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle............ ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER.......................... Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ... mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7.............

11. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. Rehberlik Köşesi. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. “Üniteye Genel Bakış” bölümü. 7. “Atatürk’ten Bizlere. 5. 6. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. 4. Kavram Haritası. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. Atatürk’ün eğitim. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. 8. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. Bu bölümde öğrencilerin fen.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. “Üniteye Hazırlık” bölümü. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. 9-1 . Bizlerden Geleceğe” bölümünde. 3. 2. Bizlerden Geleceğe. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. 10. Hayatımızın Neresinde?. 1. Atatürk’ten Bizlere. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. teknoloji. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. Üniteye Hazırlık. Üçüncü bölümde ise 7. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. “Kavram Haritası” bölümünde. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Ünitemizi Özetleyelim. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır. Nereye Gelecekler? 3. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı. Konuya Başlarken 2. 9. Ünite Konuları. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. Öğrenciler Neredeler. Üniteye Genel Bakış.

bir felsefeci ise. toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. Fen. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir. işitme 9-2 . kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. Anlamak. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. Bilim insanları. gözlem. Fen. deney ve nedene dayanır. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. Bu farklılıklara karşın. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. Örneğin. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. • Mantıksal muhakemedir. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. yasalar ve teoriler oluşur. kavramlar. gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. ilkeler. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır.1.” Dahası fen. ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır. • Doğruyu bulmaktır. Bilim insanları. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. • Bir keşfetme metodudur. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. • Problem çözmedir. Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. Fen. Bu anahtar kavramlar. Bu nedenle. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. kuşların göç etme nedenlerinden. • Evrenin araştırılmasıdır. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. Fakat bunların ötesinde. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. Fen. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. kalp atışlarımızdan. bilimsel bilgilerin. Bunun sebebi.

ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. radar vb. teleskop. Teknoloji. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. amaç ve kısıtlama vardır. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. Fennin bu temaları. Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. Aslında buraya kadar anlatılanları. toplum. Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. fennin doğasına ait bir özelliktir. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. Aşağıdaki şekil. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. Bu. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. merakları. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. Çoğu bilim insanı. Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. Bilim insanları. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları. olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. model ve teoriler zamanla değişebilir. bir kişiye. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. 9-3 . Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz.

Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. Çünkü bu sayede öğrenciler. Hipotez. Teknoloji. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. kültür vb. kanunlar. Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. Doğal ve fiziksel dünya. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma. • Fen ve Fennin Teknoloji. model oluşturma. matematik. hipotez ve fikirler test edilir. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. Gözlem ile birlikte deney. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar. Örneğin. görme duyusuna dayansa da duyma. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. Çoğu durumda bilim insanları. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. deney yapma. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. Deneylerle. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. Kavramlar. biyoloji. fizik. Yani. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. teori geliştirme. prensipler. prensip ve kanunlar ortaya koyma.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. Bazen alternatif yollar da denerler. tanıdık olmayan olguları (hedef). Teori. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. gözlem yapma. hipotezler. Dolayısıyla teknoloji. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir. amaçlarının farklı olmasıdır. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8. Pek çok gözlem. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. kimya. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. astronomi. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir. dokunma. Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. 9-4 . • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir.

etkilemeye devam etmektedir. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. 9-5 . Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. fen. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. teknoloji. ilkelerini. Böylece. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. teknoloji. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. Bu. eleştirel düşünme. problemleri çözmede. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. temel fen kavramlarını. fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. Öğrenciler fen. Fen. teknoloji. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. fen. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. tutum. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. Kısaca günümüz insanının. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. Fenciler. teknoloji. fen ve teknolojinin doğasını. Bu sebeple. bireyler bilimin değerini anlar. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. değer. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. bireylerin araştırma-sorgulama. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. Bu kitapta fen ve teknoloji. nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. teknoloji. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı.

somuttan soyuta. BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir. öğrenmeyi.A.. İşte bu bağlamda.” cümlesi ile ifade edilebilir. öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır. öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz.S. Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. 2003). öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. Jerome Bruner (Jerom Bruner). Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa. Fen ve teknoloji okuryazarlığı. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını. Bruner. “Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. eleştirel düşünme. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır. Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur. Bilgi ve beceriler. fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. Peki. “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler. bireylerin araştırma-sorgulama. beceri. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları.A. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. “Öğrenme nedir?”. tutum ve değerlerin bir bileşimidir. Ausubel’in öğrenme teorisi. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır. Jean Piaget (Jan Piyaje). yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. Piaget. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte.2. “Fen ve teknoloji. 9-6 . öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. tanımı. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini.

farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. 4E. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. 9-7 . Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. • Genişletme (Elaboration). bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. Bu yüzden. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. • Açıklama (Explanation). inanç. Bilgi ve anlayışlar. bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir. Bu nedenle fen araştırmacıları. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. 5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. İnsanlar. 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde.• • • • • • Öğrencilerin. 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. Tablo”da da görüldüğü üzere. görüş. Modelin aşamaları. Sonraki sayfada yer alan “1. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. Öğrenme. Bu öğrenciler. düzenler veya reddedebilirler. • Keşif (Exploration).

. 1.. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir.. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur. • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir. • “Niçin bu şekilde düşündün?.. Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır. anlamaya çalışır. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır. • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 ...nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar.. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri.. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder. • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür. • İstenen sorular. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir.• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. açıklama. kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar. • Merak uyandırır. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir.“. “. • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”. • Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler...5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. hakkında ne düşünüyorsunuz?”. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder. beklenen cevaplar. değerlendirmelerine izin verir.. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar. Önceden kabul ettiği açıklamaları.. dinler. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları.. değiştirmediklerini araştırır. Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir. • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder. nedir?”. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar. • İlgi çeker/yaratır. Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır.. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar. • Sorular sorar. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” . “. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır.hakkında ne biliyorsun?”. • Öğrencilerin kavramları. • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir.

bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. yönetici ve rehber durumudur. nesneleri. öğrencilerin ilgileri. Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. Model Oluşturma 7. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. direnme. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. Oyun Oynama 9-9 . Problem Çözme 6. keşke bir tek olgu. Merak. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. işlevsel ya da davranışsal olabilir. Aynı zamanda olayları. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. Sorgulama-Araştırma 4. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır. Bu bilgi. çaba. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur. bir kavramı. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. etkinliği olan “Nereden. Ayrıca. beceri ve tutumlarla gelir.1. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. Nereye. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. bir dolu da öz eleştiri. hatta küçük bir şey keşfetseydim. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır. Aynı zamanda öğrenciler. Bu etkinlikte amaç. iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. materyalleri. Buluş-Keşif 3. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. soru sorarak. durumları sorgulaması için zaman verir. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. nesneleri. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına. Öğretmen. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. Bu bağlar kavramsal. öğretmene. 2. Gözlem-İnceleme 2. Bir etkinlik süresince öğrenciler.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. Hipotez Test Etme 5. Keşif süreci. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. olayları ya da durumları keşfederken.

konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. 2. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler. “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. İnceleyelim Bilim.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir. belirlenen bir problemi incelemektir. Gözlemleyelim. Bu yöntemin ana hedefi. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. 2. doğru olduğu düşünülen. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır. Etkili bir gözlem. Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte.2. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır. Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. 9-10 . Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir. Sorgulayalım. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir. 2. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır. Hipotezi Test Edelim Hipotez. Gerçekte. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur. Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı.1.3. Hipotezi oluştururken öğrenci. Bulalım. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır. Yan sayfada yer alan 1. Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır.4. 2.

Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek. kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 .

Üst düzey öğrenmeler (analiz. Rol oynama. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir.7. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması. fen bilimlerinin soyut tabiatı. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. Öğrenci. problemi belirlemesi. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. ortam ayarlanmalı. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. Problem çözme.2. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. Özellikle. Dolayısıyla problem çözme. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. Bu etkinlikler. soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir. problem çözme yöntemiyle. 2. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir. Öğrencileri hayata hazırlar. sentez. konunun ayrıntısına da inerler. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli. sorumluluk almasını. duygu. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir.5. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. Rol yaparak öğrenme. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. değerlendirme) için uygundur. Bir becerinin tekrar edilmesi. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir. öğrencilerin çeşitli roller alarak. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. Ders Kitabı’nda. motive edilmesi olarak özetlenebilir. 2. şiir. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay. fikir. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. Rol oynama etkinliklerinin avantajları. sorun. oynanacak roller. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. Problem Çözelim Öğrenciler. 9-12 . problem çözme becerisi için de geçerlidir. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. öykü. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. Fen öğretiminde. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. bir olay. bu. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. Öğrencileri derse karşı güdüler. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. roller paylaşılmalıdır. Ancak. sonra arkadaşlarını). Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. bilginin kalıcı olmasını sağlar. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur.6. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır.

) zarar verir. A’dan Z’ye etkinliği. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. Betonlara dünyamızı hapsetmez. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. duygusal şapkadır. Canlılara saygılıdır. Lağım suları pis sulardır. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar. hava kirliliğine sebep olmaktadır. • Beyaz şapka. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir. Midemizi de bu pis sular bozar. atmosfer vb. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir. iyimser şapkadır. • Yeşil şapka. bakteri üretir. Örneğin. Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. üretken şapkadır. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. Dünyayı temiz tutar. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. canlının yaşam alanına verilen isimdir. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. • Mavi şapka. Fabrikalar. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır. “hayvan soylarının yok oluşu”. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. “kutuplardaki erime”. Habitat. içme suyumuzu kirletir. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. Zararları ortaya koyar. bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. • Sarı şapka. çevreyi kirletmez. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. bir problemin çözülmesi. çevremizi. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. Akrostiş Tekniği vb. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir. Örneğin. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür. Ekolojik dengeyi korur. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. A’dan Z’ye. • Kırmızı şapka. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. Işık kirliliği. Altı Düşünme Şapkası. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. 9-13 . “çevre kirliliği”. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. değerlendirme amaçlı kullanılır. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. Konunun geçmişteki. Karbon ve kükürt gazları. kötümser şapkadır. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. Altı Düşünme Şapkası. Çevreye duyarlıdır. tarafsızlık şapkasıdır. • Siyah şapka. Güneşin zararlı ışınları.

Rahat nefes alalım. 4. kurşun. Böylece. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar. bir durumu. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. Zehirli gazlar (egzoz. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. kutu. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. Varillere atalım.). Ülkemizde TEMA. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. Evreni koruyalım. Etrafımıza değil. kâğıt. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. vb. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. kükürt. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. bu kuruluşlara üye olalım. Akrostiş. karbon monoksit. Şişe. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır. öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından.Önemli olan. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. Bu 9-14 . Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. video gösterimi. Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. 3. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. çevremizin korunmasını da içerir. Akrostiş yoluyla öğrenciler. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama. Genişletme aşaması. Vatanımızı korumak. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Bu etkinlik. öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. Örneğin. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır.

Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. Bu aşama. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. Ayrıca bu aşama. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler.aşamada öğrenciler. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. Bu etkinlikler. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır. Böylece. 5. yazılı materyallerden. 9-15 . öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. Ayrıca. geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen. Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. öğretmenden. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. uzmanlardan. değerlendirme sürecini. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. tartışarak birbirlerini etkilerler. Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir.

Araştırma yapma. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. öğrenci ürün dosyası. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. akran değerlendirme vb. Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. görüşme. iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. öz değerlendirme. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir. Tablo. Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. Bu değerlendirmelerin amacı. gözlemlerden sonuca ulaşma. tartışma. öğrenci. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 . öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. Okuduğunu anlama. • • • • • • • Gözlem yapma. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. gözlem. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. eleştirme. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme. sergi. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. Bilgi toplama. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir.3. yorumlama. eksikliklerini belirlemek. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır. proje. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. sunum. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. rutin problemleri çözebilme.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. Tablo). ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. deney. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. analiz etme ve bir sonuca ulaşma. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. Bu doğrultuda 7. Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır.

Bu nedenle. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. 9-17 . analiz. karar verme. bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar. yazılı anlatım becerisini. problem çözme. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. Öğrenciden. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. belli konulardaki görüşünü. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. değişkenler de puana karışır. Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir. Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. Bu nedenle. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. yazının güzelliği vb.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü.etkinliklerinde. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir. Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. anlatımın akıcılığı. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir. Ancak. Yazılı sınavlar. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. Ayrıca. Cevaplama işi çok az zaman alır. Soru sayısının sınırlı olması. Puanlamada puanlayıcı kanaati. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. eleştirel düşünme. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. puanlama işleminde hataya sebep olur.

Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. oluşturacakları durumlar . bu yöntemle öğrencilerin. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. Sözlü Sunum Sözlü sunum. 9-18 .. Sözlü sunumda kontrol listeleri. Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir. Uzun cevaplı sorular. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. Gözlemler. Görüşme . Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir. öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları. 3. Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. problem çözmelerini. Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur. Öğretmen. konuşma. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. yaptıkları deneyleri. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. 4. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. Bu tür çalışmalar. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. iki benzerlik yazınız vb). 2. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir. yazma. üç neden belirleyiniz. Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. Bununla birlikte.. ne. Öğretmenler. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( . . öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir. sorunun sorulduğu kısımdır. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. verdikleri kararları. Ayrıca çoktan seçmeli sorular. Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir. Kök. dil eğitimi. çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi.. Bu tür sorular. niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir.verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. Bir soru. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir. bu testlerin olumsuz yönleridir. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. Her öğrenci değişik özelliklere. • Öğretmenler. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. “Kim.b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. cevabın içeriği. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir.Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler.. Öğretme.

• Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. dereceli puanlama anahtarları. • “Eğer . öğrencilerin bilgi ve becerilerini. Böylece öğrenciler. kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. olsaydı. Öğrencinin gelişimini. planlama. Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3. harcadığı çabayı. Bu amaçla kontrol listeleri. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. ne olurdu?”. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. “Eğer .. problemler ve stratejiler • 9-19 . geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir. gözlem ve görüşme. öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır. sonuçları tartışma vb.. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler. afiş vb. Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. öz. Araştırmalar. Derste. hazırlama. Performans görevi. Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. ne yapardın?”. olsaydı. • Bir deney düzenleme. Ön söz. olsaydı. “Eğer . velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. Günlükler 6. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma.. • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin.. • Bir makale yazma. • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5.. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir. a) Performans Görevleri: Bu görevler. Performans görevi.. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir. yapma. • Poster. Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4.

Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. Projeler Proje. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. Öz değerlendirme. uzun. Öğretmen kontrol listeleri 12. • Proje çalışması. Öğretmen anekdotları 11.). kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. Bu nedenle.7. ses kasetleri ya da CD’ler 9. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. projeler. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir. öğrenciler proje konularında yaparak. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir. 9-20 . öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. daha geniş içerikli ve uzun süreli. izlenecek yolları. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. Diyagramlar. Grup ödevleri ve projeler 10. daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. yazılar vb. bu ödevler. inceleyerek bilgi kazanırlar. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. resimler 8. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. yaşayarak. Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. öğrencilerin yeteneklerini. • Proje süreci. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar. Öğrenci projenin amacını. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. Örneğin. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. öğrencilerin yaratıcılık. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. değerlendirme ölçekleri. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb.) 13. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14. öğrenciler. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. fotoğraflar. araştırma. Videokaset. • Öğrencilerinize.

) dönüt alarak kendilerini yenileme. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. Akran değerlendirmede. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci. 2. çalışmaları değerlendirmesidir. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir. 2. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. öğretmene. Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği. her konunun sonunda verilmiştir. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. Kendini değerlendiren öğrenci. Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. Bu bölümün amacı. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. Böyle olduğunda. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar. arkadaşlarının hazırladığı ödev. Hazırlanalım”. proje. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. konuların içinde “Araştıralım. Bölüm soruları. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur.1.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir. araştırma. Akran değerlendirme. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. rapor vb. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. sürecin bir parçası olduğunu hisseder.

2. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir. 3. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler. çözüm değildir. programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci. ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. Araştıralım. Bu durumda öğretmen. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın. 3. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır. iletişim kurma. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda. Verilen süre sonunda. 2. Öğrencinin. Öğretmenler.” demek. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. 9-22 . Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. öğrencilerin araştırma yapma. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. 2. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. Yanlış cevaplanmış soru. ara sıra öğretim devresi içinde. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri. Okulun şartları. 2.4. kontrol listesi ve/veya formları.

Medyayı ve Materyalleri Seçmek a. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. En ideal ölçme. sınıfı. simülasyonlar. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. slaytlar. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır. Önemli olan. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. Genel Karakterleri: Yaşı. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. Ortamı hazırlar. iii. Öğrencileri hazırlar. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. b. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. b. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. Değerlendirmek ve Geliştirmek a. d. Öğrencinin özelliklerine. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. öğrenme tercihleri vb. 4. motivasyonları. c. ii. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. Materyalleri gözden geçirir. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. öğrenci merkezli. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek. e. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. Öğrencileri Analiz Etmek a. Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta. arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. ses ve müzik. b. 6. 5. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. Öğretmenlerin dersi. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. 3. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. i. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp.) 2. Metodu. resimler. nereye varılmak istendiğini. öğrenmenin en önemli parçasıdır. sınıfı. ölçülebilir. araçlar olabilir. video. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. bilgisayar vb. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. kültürleri dikkate alma b. kazanımlara.Öğretmene Notlar Ders kitapları. doğal yetenekleri. a. c. Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. 9-23 . sosyo ekonomik durumları. yazılar. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. üç boyutlu modeller vb. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir.

Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. 15. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. 14. 36. güvenlik. 25. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. 23. kültür ve gelenekler. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. 34. 37.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. 27. 19. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. plâstikler. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. teknolojinin gelişmesine. 24. Bilimdeki gelişmelerin. 6. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. topluma. 13. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. 12. evde ve okulda günlük kullanılan araç. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. bilimsel araştırmaları ilerleten. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. 22. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. 9. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. 21. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. Teknolojik ürünlerin. Yerel. 29. 10. olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. Bilimsel bilginin. model ve simülasyondan faydalanmak. 32. 28. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. 3. 2. yaratıcı düşünme. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. matematiksel bilgi. delil toplar. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. 16. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. Gıdalar. 26. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. Bilimsel araştırmalarda kullanılan. 9-24 . Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. 7. Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. 33. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. 17. 30. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb. 38. 11.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. 20. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. 4. 31.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. İşlev. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. estetik ve çevresel etkiler vb. metaller vb. maliyet. 5. Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini. 8. 18. 35. Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini.

uzunluk. 10. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. 24. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. kitap. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. 30. Bir cismin şekil. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. 7. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. 28. birimleri ile ifade eder. 17. renk. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . 23. 27. gereci seçip bunları beceriyle kullanır. Büyüklükleri. 4. 22. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. 8. 15. Büyüklükleri. 13. 26. Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. 20. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. 18. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. 29. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. 25. 3. 12. Olay ve nesnelere yönelik kütle.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. zaman. 19. resim. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. 21. Gözlem için uygun ve gerekli araç. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. 9. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. 6. 16. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. 31. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. 11. çubuk grafik. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. 5. 32. 14. Cetvel. 2. Gözlem. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf. termometre. Nesneleri (cisim. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular.

Dikkatlidir. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. • Problemlerin çözümünde. • Kendi başına fikir üretir. TD-2.). • Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. her şeyi zamanında yapar. 27. SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme. hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder. zayıf ve güçlü yönlerini bilir. • Ön yargıları yoktur. • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder.). TD – 4). hiçbir dogma. tutarlıdır. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. bilime ve teknolojiye güven duyar. samimidir. kendini değerlendirir. DEĞER VERME (Hareketlere. • Mantığa.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. • İş birliği yapar. âdil ve dürüsttür. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder.).“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1. 9-26 . • Demokratik süreçlere güven duyar.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). • Her şeyin sevgi. • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır.12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. başkalarının hakkını çiğnemez. • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. çevresine zarar vermez. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. titizdir. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 . • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır.). sistematik planlamanın önemini kabul eder. • Açık fikirlidir. • Sorumluluklarını yerine getirir.). Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir.

12. 1. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır. 13. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar. 9. dayalı çözümler önerir.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. olduğunu kavrar. önem verir. 1. 14. 1. Heyelan belirtilerini sıralar. 4.2. sunar ve sonuçlarını tartışır.12. vererek tartışır. 2. Kendini.12. 15. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. 10.3. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar.11.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. Organ bağışının toplumsal önemini kavrar. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9.7. Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur. sunar ve sonuçlarını tartışır.4. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. 9-27 . Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar.2. 5. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular. etkisini araştırır ve sunar. 1. 4. 8. 16. SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5. Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. 10.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar. 23.10.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar. Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar. 17. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir. 3. nedenleriyle açıklar. 1.7. Organ bağışının önemini vurgular.

7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20.1 11.7 9. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1. Yaşamımızdaki Elektrik 5.8 11. Kuvvet ve Hareket 3. . Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2. Işık Toplam 7. Vücudumuzda Sistemler 6.1 33.1 11.9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7. SINIF ÖĞRENME ALANLARI.3 9.1 32 25 5 11. İnsan ve Çevre Toplam 4.

Öğretmenler. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. Elektrik 11 9-29 . bilgi. laboratuvar. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. • Öğrencilerin. Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. 2. Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Bu işaretlere göre den . ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir. 3. • Öğrencilerin. 7. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. 5. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. 4. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır. • Öğrencilerin. 6. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. 1. Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım . Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım. ileceğini gösteren uyarı işaretidir.

‹çerik Çok ‹yi .. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler....... Element ve bileflikler. Kar›flt› birbiriyle. Etkinlik: Nereden.. M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2...4 puan ‹yi .. Nasıl Geldim?” adlı 2. Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu.. Rapor........ Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir.... tartışma... / .. modeller üzerine doğru olarak yazılmış.............. bileşik ve .2 puan Geliştirilmeli . bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu... ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir. basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir. 4..4 puan ‹yi ...... Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu..... Öğrenciler atom.......... doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir.. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. ip... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış. Ünite giriş sayfası......... . Çalışma Kitabı’nın 81........ Raporunuz ve modelleriniz. Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz. Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir... 81 82 II.. sınıfta öğrenmişlerdi... Ödev. Çok ‹yi .. Bununla birlikte sarmal yayları. 7..1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.. Atomun Yapısı 3.. burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır... Etkinlik yaptırılır... Daha sonra öğrencilere. molekül. enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır. ... Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız.. BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: .. daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır.. çizelgenin II. Olufltu böylece.. Etkinlik yaptırılır.. 12. Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur...... Al›flverifl gerçekleflti.4 puan ‹yi .. Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır.Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6.. yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom. Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji. kuvvetin ölçülmesi.............. s. sınıfta sürat.... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş.. Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri.. Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.... Bu anahtar.... Nereye. ünitesinde yer alan “Nereden..... 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir.. Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir.. Kaynak Kullanımı (‹nternet...... Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m.......... atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›.. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış... Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil.... sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Öğrenciler....Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2. 1....... balon.. Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları..3 puan Orta . Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır..... üniteye ilişkin beklenti oluşturma.......... Fakat rapor.... ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir... Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7. 11. çizelgenin I. 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır.. Etkinlik : MADDE . Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz..3 puan Orta . Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller.. Öğrencilerden. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u...... Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir... bileşik... Oluflan yeni maddeye.... Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: . 2. Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız........ 2 82. modeller üzerine doğru olarak yazılmış.... 1 82..... Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir.... 10... s. 4. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış. . Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir.2 puan Geliştirilmeli . dergi..1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı.. oyun hamuru vb......... Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›. Rapor.. ...... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş.. NEREYE Bu Üniteyle I.... bu tahminleri test etmeleri... bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce. Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir... ....... Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş. ....).... Etkinlik : Nereden..4 puan ‹yi .. konuyu yeterince açıklayamıyor..... Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır....1 puan Çok ‹yi .3 puan Orta .. Anlad›m........ çeşit ve örneklerini. Sizlerden NH3. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›. Bu kavram haritası... bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler...3 puan Orta . öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir.. Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar. konunun bütün yönlerini aç›kl›yor.2 puan Geliştirilmeli ...... Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş. neyi....... Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı.... bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş....2 puan Geliştirilmeli .. Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir...... • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7. Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur.. Ancak konu ile ilgili değil.... Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz... Ödev... Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız..... Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi.. Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m.. Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir.. Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi..... Nereye..... Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir. Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4.. Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz.. Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini.. Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu.. düğme. Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu.. 1.. Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır... balon... / . Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır.. Daha sonra.. iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış.. Öğrencilerin.. Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır. 10 . Nasıl Geldim? Konular 1. dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.. Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır.. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır.... Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış. iyon. Açarken araban›n kap›s›n›. Nereye... Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1... Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir... Rapor......... 3.... element.. sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir. / . Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir.... Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır.. Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız.. ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden. bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı. kitap..... Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. Raporda bir başlık var. konuyu hiç açıklamıyor..... fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak... 3......... Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz.... ne duruyorsunuz. konuyu yeterince açıklayamıyor. iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir. sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı. Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz.. Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir. Bileşikler ve Formülleri 6........... 1. Atomlar etkileflti... Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir.... bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları.. en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış.. ansiklopedi. Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor......... üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış... ‹lgili.... Nereye.. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi. 6. Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz.. karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir....... element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir... çevirin sayfalar›. özgün ve yaratıcı değil.... bu ünite hakkında bildiklerimizi.... Raporda başlık yok.... Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır.4 puan ‹yi . Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom.... 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir. öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür..... Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var.2 puan Geliştirilmeli . çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır... 5. atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir... 2. Bileflik ad› verildi.1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş..... boncuk....... CD vb.... Bu ünitede öğrenciler.... BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. 8.... ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir. Etkinlik : Sevgili Öğrenciler. Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları. sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. ip ...... molekül. Ödev. Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.. Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil..... Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1. 9.. Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6.. Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış.. .... Kimyasal Bağ 5.. raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir..... merak uyandırma.. kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi. / . malzemelerden oluşabilir.. Yayları Tanıyalım 2....... SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu...... Özgünlük Çok ‹yi ..... Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite.... • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir... Elementler ve Sembolleri 2. ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.... Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu.... .. 4.. molekül..... hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir. Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1..1 puan Ödev. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş...3 puan Orta ... Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir.. İş ve Enerji 3.. sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır....) Çok ‹yi . Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir.. Nasıl Geldim?” adlı 2. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış. element....... Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır.. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş. ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır... esneklik sınırının aşılması durumlarını...

. Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir. 11... Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1. Yerleştik hepimiz bir çizelgeye........ Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır. Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde. büyük çarktaki diş sayısı 52. isimleri verildiğinde sembollerini belirtir...... . Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir... eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik... Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2.. kalay.. Fe Ama sen bana uzun uzun Klor... civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır.. 1. flekillerle gösterim. Si.... Archimedes. CaCO3 Ca (Kalsiyum). 5 ve 6...... belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir.... Açıklama. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır.... Ayrıca iyot... Ders İçi İlişkilendirme 1..7.. Etkinlik : 10. Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu. Sizce hava. sadece yük taşımada değil. Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m. kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler.... bulmaca” benzeri oyunlar... küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır. fizikçisi ve mühendisi olan.... Günümüzden 5000 yıl önce.. H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) .. Japonca vb. Sn.. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu... Örneğin....... Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım..... Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi... Çince..... beceri.. içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir.. anlayış.. Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım. 55 90 11 ... demir de. ders içi ilişkilendirme.. [!] Uyarılar 1. İkinci basamakta........... Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur. 1. FTTÇ.. eski çağlarda.... çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur...... Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı...1).... Olduk hepimiz farklı element... Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir. öğrencilerin konuyla ilgili 4.2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5.. molekül. ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır.3 Demir.... insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar.. bakır. metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir.. Babası tanınmış bir astronomdu.... NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2. Cu.ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır... Etkinlik : A) Buna göre. Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler... element. 7. Etkinlik Bir Yunan matematikçisi. dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı. gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m.. Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir. 1... ..... ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım. CO2...... Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6... Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi.. Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir.. toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18......... Örneğin. Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4.. N... donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki. Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir.. saf madde ve karışım kavramları 6.. aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler... 23. Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl)...1 Atom....1 Element kavramının ilk tanıtımının.4). ... demir.. bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir.. Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1... Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında. küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır.. Bu vida... Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir.. Sizce. bir hatırlatma olarak düşünülmelidir.. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım.... Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet. atom numarası kavramına bir hazırlıktır... gümüş. HCl.. 10.. Bu dönem... İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır. 22..... bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB. S. Fe... İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu. batıl inançların kol gezdiği bir yerdi.. Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır......... üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim...... Sizce..... Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir... Ayrıca “Araştıralım... falcıların............ Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir. Etkinlik : 1...... Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim.. 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8.. Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin. onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı. demir.. kavram yanılgısı... oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir. Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı..... ...........6... Farklıydı di¤erinden. Oluştu yeni ve saf bir madde. makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir....... Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1.. hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler...... Öğrenimini........ Ca. Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi. Araştıralım. su.. Etkinlik yaptırılır. palanga..... AÇIKLAMALAR 8........ Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir. Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz. öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır. Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır. Örneğin. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir... Öğrencilerin çıkrık... . Syracuse’yı kuşattığında. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir.... hidrojen..... Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler... ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m.. Bu kavramın tanımı. Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir.... donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır....... Aynı atomlar toplanınca. Bu vinçte... Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım..... toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı. Hazırlanalım Araştıralım. ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir.... altın.... 90 23. Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler.. Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür...... Kütükler sayesinde. Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler.3 Elementlerin numaralandırılması..... F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) .. Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim....5.. Mg.. Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma........... ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş... ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi..... ‹nsanoğlu. bir bileşik olan su..... Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı... Etkinlik : Sembol... Helyum. O (Oksijen)..... 3. Archimedes (M. Au. HI. B. sınıfta edinilmiş olup bu kazanım. 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r. o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir..... Şu ana kadar kaldıraç... s.. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur.... O’nun icatları... Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir. Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek.... H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir.... Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım. Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir.. Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır.... oksijen. çinko. Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme. doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava. altın... yuvarlak kütüklerden yararlandılar. s....... .. O.. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.. Li.. Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim.... Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir....... H... 1. 10. Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır... bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir.. Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü..... Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım...... fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir... C (Karbon). zamanla. derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur.... Koyduk adımızı. Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı. Adresimiz belli. Not: Seçilen harfle bafllayan element adı... Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir...4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ. bileşik.. makara. kükürt. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar..4.... ‹stanbul’u fethederken.. • • C...... O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum).. Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı.. tutum ve değerler verilmiştir. Anahtar Kavramlar element sembol formül 87... Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı..... onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim..... makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür.... Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim. 1... Mg. Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında.... İlk kez. su. Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim.. 1. bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış. 23 55...28).... Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir.. eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır..... Yandaki resim........... silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir.. makinelerde de kullanılmıştır. yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi..... dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin. Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1.... Nehir.. Ne. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır.. 2...3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1. Çünkü her birimizin atomları. Na.... afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri.. değil mi? ‹nsanlar....... LiF Li (Lityum)... C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9.... bu bağlamda çok yararlıdır. Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir.... Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir.. sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu. Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında.. yapılarda kullanacakları büyük taşları.... . Formülleri verilen NaCl. Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş. ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile......Ö... • 5 farklı element oluşturulabilir.. Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır.. 287-212): 21. Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır.... balta. Sınırlamalar 1. kurşun.... magnezyum. Etkinlik : fiehir.6)......3. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. 1. Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır........ • Kalsiyum. ad› yoksa sembolü kullanılabilir... Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m.. hidrojen. doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır.. 9... Biz kısaca Cl.. • 132 2.. Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde....... 1... Al. • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır.3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir... Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır.4 Rusça... ... Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3. bakır... dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır... Etkinlik : Dişli çarklar. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir. diğer derslerle ilişkilendirme. Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır. Cl. “İsim.. K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır..... küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim.. sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7. ağır bir cismin.. Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24... tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır. ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4. Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır........ Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi...... Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı. bakır... formül kutusuna da formülleri yerleştirelim.. Keşif...... Etkinlik : 132 11. istedikleri yere daha kolay taşıdılar.. O. Buna göre Fatih Sultan Mehmet....1 Model üzerinde.... Elementin Dilinden Bilim insanlar›. Roma generali Marcellus (Marselus). şehir.. Her element için.. Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir... P. Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur. Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin.. Kısalttık adımızı sembolle.. Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar..... Ar... Bu durum..5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini..... vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23.2...

Y (.. 4. D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım. Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz.... hava............. Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri................... y›ld›zlar.... Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor... Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı.......... f) su kirliliği 8.... Sizce Biyosfer I.............................. . uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3.. teknoloji........................ e) nükleer kirlilik 7............... ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir........... ... D 3......... Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin................................. 3.... “Atatürk’ten Bizlere.................... .. atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r.................. Aşağıda verilen canlılardan hangisi......... Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir.) 1.... D (...... Jüpiter... C 3................ KUYRUKLU YILDIZLAR ..................... Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t.. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. Günefl’in etraf›nda ............. ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin... bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›.... Bir y›ld›zd›r ........................ çevre bilinci...........) 7... küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor............ Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz............. Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler.. Anneniz..................... tir.... Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ................. Venüs........................... g) ekosistem C......... çölleşme 4............ enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları. Y (Organik tarım............... Sınıf d.) 8.............. ikinci basama¤›n› oluflturur.................. Ankara Kartal Hatıra Ormanı. Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım...... her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir............ oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler........ habitattan daha fazlasını içermektedir........... Okul b........ Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir............... kara ekosistemi.. 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir......... Meteor..... Biyosfer II.. .... d) kardelen 6.............. belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır. belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur........... Organik tarımın uygulanması II...... kuyruklu . 1.................. Sınıf mevcudu ç. Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok.) 2.. bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir.... Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız. Satürn....... Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir.... gibi olaylar sebep olabilmektedir................... Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar................. atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir.................... pamuk... çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir.. hayatı...................... çölleşme...................................... teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır......... Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri .. D (.... Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri... sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor......... Etkinlik’e yönlendirilir.. C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım.................... Neptün .... Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2....... nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir........ bilgisayar oyunu oynayabilen................. Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar.. uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır......... Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim.. kardelen...... suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır...... habitatı oluşturur. 1................... Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır....................... ........... Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım....... dönen gezegenler.. Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi)........... Y (....... Çanakkale 10........... uzaya gönderilmedi................. Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım. ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde ....................... Y (.................... Sera etkisi ........................................ .................... B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir... .. populasyon oluşturur....... muz................ dönerler... • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? ............. B E................... Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir...........) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz........ GÖK TAŞLARI......................... öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır.......... 18......... Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır. www..........) 3............ Çevre sorunlar›na .................... Ankara.... 7........... 2. D B....................................... Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır............ Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek................ .................) 3. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım........ 2.... g 8................ Kuyruklu y›ld›z. Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir. Otla beslenen hayvanlar ...... hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim.......................... ........... çöl ekosistemi.. .... Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil.......... Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır..... Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I... Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım. ................ hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m. 1.................. Atatürk’ün eğitim............................ Uranüs.. Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur................... UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük ................. D 4.. Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz............. Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4..........) 6........ TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır...” M. ... D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir.....Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir........... fındık. Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir............. Bir ekosistem............ Bu mesleklerden biri bedensel..................zonguldak..... amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek....... Fakat bu yap›... bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. b›rak›r............ Bu etkinlik................... kırsal kalkınma projeleri. Teleskop...... s............................. ......................... meteorlar da ...... Biyolojik çeşitlilik en az .................... .. su kirlili¤i....... ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır............................... asit yağmurlarının oluşmasını engeller. deniz kaplumbağası...... İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin................................ Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir....... Günefl’in etraf›nda .......... Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır............... eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır...... y›ld›z de¤ildir................................................... ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım................ Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar . D (..... canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2... Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava......... ç 3... Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen. ekosisteminde görülür............. E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz.......................... 2.......... daha sağlam malzemeler... denir.... su............... Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5. Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›............ üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir.......................................... T... ......................... ekosistem. C 5..... a 2. . önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır.............................. D 6................ bisiklet sürebilen bir solucan........ eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden. Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler................... oluşturur.. besin ağını oluşturur.................... ........ Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi...... Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini.. ...... Kavram 1..................... f 7....... Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır..... Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır.. 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir..... Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda................ ç) çöl ekosistemi 5.... neresi olabilir? 2. GÜNEŞ ..... A 4.... 5.......................) 5..... Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım. ....................... adı verilir... C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği..... Merkür................................ b) biyolojik çeşitlilik 3...... öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır.......... orman tahribi... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir..............................) 5............. Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir. Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir.......... Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır.. bu gezegenlerin ........... Orkide VII....... 3. büyük bir cam ve metal yapıdır.................................. Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez.................... Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin..... Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir..... . akla ve gerçeklere uygun olarak göremez.. 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru.... Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır.... Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler.. Y (Türler........... İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız.... Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar....... Günefl’ten daha büyük .......... soruların altındaki bölümlere yazalım................ Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3............... biri zihinsel..... Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18.................... Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur............. üzere di¤er gezegenler .... Türler. Yabani hayvan avı III... ............... Dünya......... Avustralya’da meydana gelen orman yangınları............. Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var....... Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor. Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz........ c) orman tahribi 4. Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar............... uydular›........ Kutup ayısı III............ nükleer kirlilik. 1...................... menekfle.......... Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir.............. mısır... Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır............................ ve ›fl›ldayan bir gaz .. Akkök.. GEZEGENLER 17.............. Bir ekosistem. Notlarım ve Düşüncelerim 18................. Çay... . Çünkü sekiz araştırmacı.............. Populasyon 4... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım............ d 5.... b D........ Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? .. 1......... Ö¤renci c.. besin ağı............................. gezegenlerin aras›nda hareket . Ağaç dikiminin hızlandırılması IV....... Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar.. Burada yazlar sıcak ve kurak................ Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir....tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5................. Van kedisi..... Bu küçük teleskop.. besin zinciri........... Edirne ili Süloğlu ilçesi...... Gebze Ağaçlandırma Projesi.............. c 3....................... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi.................................... okuyabilen.. Yağmur ormanlarının tahribi....... 4. Besin zincirleri............ • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? ..... 5..... • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? ... yer verilmiştir.................. gök adas›nda yer .... Dürbün................ belki de hiç olmaz................V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3............ Maymun VI.....................) 4. c 4........ Habitat 3........) 6......... Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine .. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını.......................................... Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur........................ Etkinlik’e yönlendirilir.. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım...... birden fazla habitat bulundurmaz. atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi ...................meb............. Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar......gov.. uzay sondalar›........... 1. Kaktüs IV......... Ekosistem 2. yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir..... Konuşabilen..... nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur...... Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır.. Kutularda yer alan soruların cevaplarını.................. Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir................... 16................... Örneğin....... ‹ki farklı tür............... biyolojik çeşitlilik....... Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur...................... Örneğin.......... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir.............. Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir..) 7.............................. . 2.... Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar............) 2................ teleskop ............ .... Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1.............. Günefl..... bulunmaktad›r............... Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır....................... Atatürk’ten Bizlere............ otçul otçul 1. 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir.......... Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması...................................................... Samanyolu .. ... Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri............... Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır...................... turunçgiller.... bir populasyon oluşturur....... kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir.............................. Deve II........ canlılar olarak adlandırılır... Biyosfer II’nin içerisindeki havanın...... D 5. Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II......... gezegenlere gidecek........ D 4.. .. 3................... Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar .. Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A... Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır........ Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere ........... Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde... a) hava 2................... 1........ D 2......... akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar. Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır............. ........ .... besin ağı 2........... Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor...... Gök tafl› 18 163... inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur...... Biyosfer II...... biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir......... insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir.... I..... almaktad›r..................... Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir.................. Biyosfer II.... D 7....... populasyonları oluşturur. Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler. .......... Akdeniz Bölgesi.. Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım.... bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar. Maki bitki örtüsü.......... 1............. görülmektedir....... Doğal bitki örtüsü ormandır......... 8.............. bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim............... Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek . 1.......... Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? ......... Göktafl›....... görüşlerine............................... 12 . topudur................. araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır........... bu konuda oldukça usta....... ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız..... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru...... Yıl TEMA Hatıra Ormanı....................... İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler......... yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır.............. Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz............................................... içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl.... Tür Kelime a....................... ‹klim................ Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim. (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı).... bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2... nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır..................................... 6..... “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5. Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? ............ bakış açılarını karşılaştırırlar........... zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası. Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4....................................... 3............. kışlar ılık ve yağışlı geçer.............. sebep olur....... besin zincirinin 5.. habitat a 1.............. Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır...... 1......... Biyosfer II...................... 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar............ 4....................... Mars..... F.. Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir......... Balıkçılık ön plandadır.......... istasyonlar›......... Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4..... Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir............... Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir...... ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir............. ve küçük y›ld›zlar ........................ Y (Yağmur ormanlarının tahribi....... Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere.. Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir...... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m. Fakat Biyosfer II.... 2...... GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl... D 2.... Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z.... b 2............. D (............... Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir.. 1 Milyon Fidan Kampanyası.... vard›r.................... Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler.................................... İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur..... anılarına vb......... ç 4.. asit yağmurlarının oluşmasını engellemez........ Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur.... Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5........ uzay .................. A... METEORLAR.................. Yılan V.............. Organik tarım....... e 6............ Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı....... Uzay mekikleri.......... Aksine yükselmiş.. daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar............................... kirliliğinin bir sonucudur............. ..... 1....dir......................... .... Kertenkele A) Yalnız V B) III..... • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ..C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı............... kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya .......................... Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir.....

daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir. sınıf fen ve teknoloji dersinde. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4.sbsfenci. Ünite www. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir.1. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar. Duyu Organlarımız 5. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini. 6. 13 . Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. 4-7.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi. sistem kavramına girmeden. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. sınıfta da destek ve hareket. dolaşım.

Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. 2. 9. Öğrencilere. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir. Bu ödev için öğrenciler. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. Ünite.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz. Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. . Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. 4. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. 6. 1. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. üniteye ilişkin beklenti yaratmak. ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler.Öğrencilerin. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: .Öğrencilere. Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz. 7. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. Sevgili Öğrenciler. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. Prova için derslerden sonra sınıfınızı.Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir. . Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur. Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız. 11. 8. Grubunuza bir isim veriniz. Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir. ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. Duyu Organlarımız 5. performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. merak uyandırmak. .Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11. .Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. 1. Her gruptan. kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. Bu ödevler sınıf panosunda. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. Ünite kapağı. 10. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. Grubunuzla birlikte. konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir. 3. 10 14 .

Etkinlik yaptırılır. Bu sebeple. Oyunda yer alan rollerin birkaçı. Nasıl Geldim?” adlı 2. Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. arabaların sesini duymadım.4 puan ‹yi . aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. 9. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı. Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz. Daha sonra onlardan.” dedim. neyi. Hiçbir karakterin kostümü. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil. Etkinlik yapılır. Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. 2..4 puan ‹yi . s. rolüne uygun değil. Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2. Evet. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış. ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır. 11. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. 13. neyi.1 puan Çok ‹yi . rollerine uygun.2 puan Geliştirilmeli . Nereye.2 puan Geliştirilmeli . rollerine uygun.3 puan Orta . 10. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım.. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim. ünite hakkında bildiklerimizi. Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. kuşların. • Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta.4 puan ‹yi . ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta. bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. Tanımlar 1. 8. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. Grup bütünlüğü yok. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. NEREDEN. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor. rollerine uygun. Nereye. 4. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: . Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir. sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla..2 puan Geliştirilmeli .1 puan Grup bir bütün olarak etkili. rollere uygun değil. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra. 4. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. 7. Sabah erkenden uyandım. Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir. Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır. ben bir işitme engelliyim. Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. • Bu Üniteyle ‹lgili. Cevaplar›m B U R U N I.2 puan Geliştirilmeli .3 puan Orta . Annemin. 3. rollerine uygun. BÖLÜM II. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu. Grup Bütünlüğü Çok ‹yi . Etkinlik yaptırılır. ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir. Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar.3 puan Orta .. üniteye başlamadan önce cevaplayalım. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. / . Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. 15 2. 5. 5 ve 6. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım.. Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar. Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. Grup bütünlüğü kısmen etkili.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır.. / . / . rollerine uygun. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. Çoğu karakterin kostümü. Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru. s.. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? . ödev konusunu ve amacını yansıtmakta.• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I.. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: .. Grup bütünlüğü oldukça etkili. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1. Oyun ve Sunum Çok ‹yi . Boşaltımda görevli bir organımızdır.. Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r.Özlem’in sa¤l›k sorunu. NEREYE. 6. Elimi.. Nereye.3 puan Orta . Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim.Özlem. Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . Etkinlik: Nereden. rollerine uygun. babamın. BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. / .4 puan ‹yi . yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir. ayn› bölümdeki soruları. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim. Etkinlik : Nereden. Birkaç karakterin kostümü.. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir. 1. Bu anahtar. .1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir. öğrendiklerinin farkına varmaları. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. 1.

... Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını........... . ......... 16 3.......... ....... ......................................... ......... vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim........... .......... ............... taşınd›¤›n› anlatan ........ Peki..... 5................ Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir... nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m.......... besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r....... ................. zeytin . ... .... dengeli beslenme.... ....... ............. 27...7........................................................................................... • 1.. • 1.... ................................ kaynağıdır.............. ....... düzenleyici yapar.............. Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25.......... geçebilecek hâle getirilir.......... .................... sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler....................................... ...... 1....... Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun ......... ....................... ............................................... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)................ ................................... sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir.. Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder............................3..... Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir..................... ..................................... .. .. ... enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini.............................................. Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana ................................................. . tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m............. 1............. biber ...1................................................... .... ??? Kavram Yanılgıları • 1............................ ............................................ Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez...... ayrılır....... ........ .......... Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır. .... Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir......... ...... Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler........ ........................................... ................. ... ....... . dengesiz ve yetersiz beslenme vb.................................... .....1........... ............ ...... elma vücudumuzda ... Vücudumuzu hastalıklardan korur ve .. ................................4............................................. ..... Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14............................................ ................... ....... olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3... Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder.................................. Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır..... kimyasal sindirim denklemlerine girilmez......... Ancak............. Etkinlik yaptırılır....... ..... ...... ......... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir..... • Derya.......................... hikâyeler kabul edilir................. .................... tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r............ ........................ Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara ................ 1. ... ............ olarak görev ...... ............ Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak ................................ 1....... ........................................ besin içeriklerinin vücuttaki görevi................. besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı................3.......... Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir.... Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar. enerji Protein peynir ........... Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları...................................... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler................................ ................ .... .. ..... Vücudumuzda düzenleyici görev yapar.... Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar..................... Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler....................... örnek olarak verilebilir.7.. ......... gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir..5... ... kazanımı....................... 1........... 1................................. Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna .... fıstık ........... ..................................... ................. olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres.................. .............Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1. sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki..... Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz................. yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir.. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları................................................................... patates ............... model...... ...................... 1......6............................................. P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›.... ......................... Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir....... .......... yumurta görev yapar. 3... s..............7....... ........ ......... ............ .............3.... [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir.............. Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler.. .......... ....... .............. Gelin............................. Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç.......... Bu işlemler sırasında vücudumuz .... Ders İçi İlişkilendirme • 1.... Daha sonra besinler kana geçer ........2.... • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini. • 1....... ......................................... Sınırlamalar • 1................. 1.... .... .......................... et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında.................. Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1... Ya¤ .....................ve ............... ... ......... ..... 16 ....................... ...................... .............. ................................ 32)......... Vitamin portakal ..... ekmek ............2........................4.. tarafından salgılanan ..çeşitli sıvılar kullanılır........her yerine kanla vücudumuzun ..............6................. ................................ ...

belirtmeleri beklenir. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. mide. Vücudumuzda Sistemler 4. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. vitamin. besinlerin içerisinde karbonhidrat.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. 4. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. Çorabı alt kısmından keselim. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. Bisküvileri. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. sayfasındaki aynı isimli 1. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. mineral ve su bulunduğu. yağ. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. Etkinlik Gözlemleyelim. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. mide. Besinlerin. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. ince bağırsak. 6. 1. Leğenin üzerinde. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. ♦ geniflçe bir kap 3. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. yemek borusu. Torbayı. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. mide ince bağırsak. ♦ kâğıt havlu 1. vitamin. Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. yutak. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım. Ders Kitabı’nın 17. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. 5. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. s. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. 17 Keşif Aşaması 1. Besinlerin. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır. protein. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. Aşağıdaki çizelgede. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. kalın bağırsak damarlar 4. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. ♦ çorap 2. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir.) Bu etkinliğin amacı. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. ya¤. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. protein. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. ince ba¤›rsak. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım.

............................... . hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5... ince bağırsak............ Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir........ Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir........ Peki........ Resimdeki kişinin yediği elma......................... yemek borusu.. sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim..... Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı....................... besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar..... Böylece... Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir......... Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır............. ............................................................... Etkinlik yaptırılır............................................................... mide... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür.................. Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek. Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır........... yutak. Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.............................. Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar....................................... ............ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7........................ Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü........ 6... Ders Kitabı’nın 19........... Şemadan faydalanarak öğrencilere............. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6............................ sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir...... Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 ..... de¤iflime u¤rar............ Yağların kimyasal sindirimi burada başlar.................... içindeki besin .................. Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim...... Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı.... öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır..... öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini..................Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir.... Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır.......... ........... kimyasal sindiriminin ise ağız.. 5................................................................................ içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için .... Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım................ ........... Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6........ Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim.................................................... midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder....................................... “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir.......... Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım.... Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede................ s......... ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak............... Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar............... anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır....... sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır............ Etkinlik yaptırılır............ .. kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir....................... besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur................ ......................... Mide Besinlerin fiziksel sindirimi......................... Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım.................... Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar.. Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir...................... Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer...... enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir..... Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir......................... Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.......................... fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim........................ sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır.... besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel.... Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız.......... Etkinlik yaptırılır............ Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir.................. mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir... ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar........................... ........ 18 5 16........ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5..

......................... Proteinlerin... taraf›ndan ........ kimyasal sindirimi ......................... Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır.................. Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r............ ayrıldığı ve emilimin ................................. safra salgısını ... Besinlerin içerisinde ................................ Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r... karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir....... öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır.... Kal›n Ba¤›rsak: ............................ ............. ........... üzere ince bağırsağa gönderir............... besinleri mideye ...... borusuna iletir.................................................... anüse gönderilir. Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir.................................................. organdır.................................................... gerçekleştiği ............................. parçalara kadar ............................................................ .......... .. s....... vücuttan uzaklaflt›r›r................................. ................ sindirimini .... Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.. 7........ bölümünü at›k olarak ............................. Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”.... Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır..................... kalan su ve ...... Pankreas: ............................... proteinlerin... 17 19 ............. Su.................................. mineraller emilir............................................. küçük parçalara ay›r›r ..... fiziksel sindirimle .................................... .................. ile küçük moleküller hâline getirir................................ ........................ 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7............... Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur...... fiziksel sindirimi ve .............. 6 16.....Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim....................... Besinlerin vücudumuz ........... .................................... iletir... gerçekleştiren pankreas özsuyunu .... sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır................................................. Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir...... gevşeyerek besinleri ......... “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır......................... kullan›lmayan ......... a¤›zdan yemek ................................................. ...... vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir........................ At›k maddeler .. yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir... Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat... Karaci¤er: Ürettiği .... karbonhidratların ve ........ .......... Anüs: ............ ......... Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m................................... salgılar................. gerçekleştirmek .... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: .......................................................................................................................... Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller.................................. Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17................... s................................................ karbonhidratlar›n ............. ‹nce Ba¤›rsak:....... Yemek Borusu:........................... Besinleri Yutak: ........... Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında ..... a¤›zda bafllar.. ve kimyasal sindirim .......... Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı.......... Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur.......... Pankreas öz suyu........................... yağların fiziksel ........................ yağların sindirimini .............................................. Besinlerin en küçük ............ Kasılıp Mide: ...........................................................

Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. s. 1. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Besin içeriklerinin her biri. Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. 2. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım. bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. Ders Kitabı’nın 21. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. Öğrencilere. 20 8 18. Öğrencilere. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. büyümek. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 . sindirim çeşidi. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı. 1. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. “Peki. enerji üretmek. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. Enzimler.Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Ardından öğrencilere “Araştıralım. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak.

......... mide yanması.... protein.. Yaptığımız aktivite ve egzersizler: ....... moleküllere parçalar......................... ....... vücudumuzu sıcak tutmak......... .................... .............. .......................................... b.......Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? ........................... sağlığımızı olumlu etkiler....................................... Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler......... ................................Rahatsızlanmama..... . öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır...................................... sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim......... yağ. Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim......... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: ....................... İpucunda yer alan hastalıklar.............. Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım. Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar.................................................................................................. mineraller kana geçer.............. sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar.. Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m. bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim............................ büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir. .......................... sebep olabilir.................................................................................. Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin...... .............................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım..... Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9... Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir............................................... Karbonhidrat.............................................. mide rahatsızlıklarına ................. Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz.................... öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir............................................ Peki............................................................... Her bir besin içeri¤inin sindiriminin............... . sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur.......................................................” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m................................................Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya............................... düzenli beslenme alışkanlığı ................................................ ...................... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir.. Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: ... öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır.................................. düzeyi sağlığımızı ....... sorunsuz çalışmasını ...................................... sürede tüketmeliyiz........... Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım... Ald›¤›m›z besinler: ......................................................... sindirim sistemi sağlığını .......................................................... ve egzersizler ....................................................... gaz şişkinliği....... yerlerde saklamalıyız.. ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım......... ................ olumsuz etkiler......... Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım....................... kısa ................................... hıçkırık.. Yaptığımız aktiviteler ...... .............................................. büyük molekülleri küçük .............. Bu etkinliğin amacı................. Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra.......... bağırsaklarımızın ............... Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9........ Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda.......... sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir............. .............. Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır............ a.................... Vücudumuzda Sistemler 8................ Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır....................................... olumlu etkiler................................................... s. Kalınbağırsakta su..................................... Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır................................................... ....... mineral.................................. sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m....................... Enerji sağlamak için klidir.... .. Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım.... Büyüme........ ..................................................... kusma.......... sağlar........................ sistemi rahats›zl›klar›na ................................. .............. sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır.... Bu faktörlerin.......... .. proteinler ve yağlar kanımıza geçer.......... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak.................................... Sigara ve alkol ..................................................................................... karbonhidratlar gere Yağlar................... .. Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda............... 19 21 ................. sindirime uğrayarak küçük .......... karın ağrısı...................................... Besinleri serin ve kuru ............................................. sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır..................... 9.............. kabızlık................. ishal................. Dengeli ve ............................................. d.......... Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir.......... Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9........................... ... Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19.... Etkinlik yaptırılır......... moleküllere kadar parçalanır......................................... Yüksek stres .................... Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır.................................................. ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında......................... .........Rahatsızlığım ne olabilir? ................. vitaminler ve ........................................ 8........................ yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir....................... yıkamadan yememeliyiz.... Meyve ve sebzeleri ........ 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve .......... Peki......................................... Besinler............. kullan›m› sindirim ........................ c.................................................................... ................................................. beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? ............ ............................................................. ... hızlı bir şekilde tüketmek ................................................................... ................................................................................... ‹nce bağırsakta karbonhidratlar................................... sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım......................... fiziksel ve kimyasal ..... sebep olabilir.. Ders Kitabı’nın 21................... Lifli besinler tüketmek .......................................... Yaşamımızdaki stres düzeyi: ....Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? .. .............. vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir........................................ ......................... ........................................................................... Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir......................................................... Enzimler.......................... reflü ve safra kesesi şikâyetleridir..................... ................ ve dengeli beslenmek ....... gastrit.. ... Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır.............................. ......... hemen bir mazeret uydurur..... Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir.. hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m.....

Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol.............. a............... Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız. • Bazıları savunma sisteminde kullanılır............. 20 22 . Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı................... Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme.......... sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir....... ....... sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır...... Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar. kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur.. • D vitamini.C.. Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar.... • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır....... yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır.......... Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur. • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir.. Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller......pankreas f...... Öğrencilerin... Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir.. dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır.karaciğer d. Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat....... mineraller.. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir.... • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz. A K 10 20.ince bağırsak g........ Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol.. Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız.....ağız b.................... • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir. • A......... besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır............anüs 2... • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler... ............. Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı...... Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler......... • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur.. • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır... Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler. Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz....... Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız.T...... s. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.................yemek borusu ç.... Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım. besin içerikleri olan protein............mide e.. yağlar..... mide ve ince bağırsak. • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır............ • Kanda buluna su. Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz...... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar... ..... karbonhidratlar.. 22 10.. • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz................. Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır... Vücudumuz....... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir.............. midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir...................... 1... Etkinlik öğrencilere yaptırılır. Kabak... E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar. dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz...............yutak c.. • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar.. bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini..... yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar. • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır. karbonhidrat.... Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur...... Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim.......................... vitamin...... Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur. C............... Peki... karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur... Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek......... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir..... yağ..................... • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z.. besin gruplarından sağlar..kalın bağırsak h........ Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m........... Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir.... Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir. enzimler yardımıyla parçalanır.... Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır.... Sindirim sistemimiz................. Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir... Dengeli ve yeterli beslenme... Proteinler......... Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide....... 2........ • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir.. vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10............ Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir..... Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır........ • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır... mineral ve suyun..... yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar.......... Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır... Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır........ Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır.... ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir... ...... Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z. 10.......... D B E C 3... Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir...

........ Şekilde.......... 4........... Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir....................................... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi..... 7.. Etkinlik : 5..... Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır............................ Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir................................. Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır.. Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel...................................................... ..... .............................. • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere....... Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir...... ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2.......... yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir...... Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda.. model ya da şemalar hazır bulundurulur...................................... Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11... Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat.................................................... Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6....... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken ........ hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7............... Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2............................. lokmaları iyice çiğnemek.... ... Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin.............. Boşaltım sistemine ait levha.............................. enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir.... yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır.............. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar.................. 23 ................... hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3.... 6......................... alkol ve sigaradan uzak durmak.... öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir.......... Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek.......... sigara ve alkol kullanmak............................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m....... Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir.................... Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4..... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir.... b a c ç d e f g h 1.... yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek.... .......................... yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m. ..................... çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek... 5....... Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek.................. sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak........................ Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir........

Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir................ Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir........ yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir.............. Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar.. Vücudumuzda Sistemler 11...... Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur.. Sosyal Bilgiler dersi 6.......... Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır... 3...... Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir... böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli.. Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir.. Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A..... Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m..... 2... Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5.... Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte.. s. böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları.. 2.. 4... [!] Uyarılar • 2........... Sınırlamalar 2. Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır..............2.. yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır..... ‹drar.. 1.............. toplan›r.. anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir. 1.. kazanımı............... sınıf “Bilim... Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür. cevaplar kabul edilir.............. yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı.............. . böbrekten idrar kesesine ........ ...Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2.1-2. • 2.. böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır......) ile ilişkilendirilir... “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder.1... organ nakli yapılamadığından....... Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır...... • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24. Kanı süzerek zararlı maddelerden............ 5.. Haftada en az üç gün dört saat boyunca. Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri......... 2........... boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir.... Günde iki litre su içmek.. böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler........ A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3...... sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır... vb............ Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim.... Ders İçi İlişkilendirme • 2........ levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4). Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim..... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak......... 29...........4.... ... Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları....... • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım.... böbrek taşı.... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir...........4.. Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır. .. A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2........ A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B.......3. Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler... ... Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı. 32).... akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır.. ‹drarı...4. yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum......... atar. Bu hastalar. Boşaltımda deri....2.... A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4. Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2. 2...2. Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor.....taflır. böbrek nakli. 2.... model. ‹drarı vücuttan dışarı.... diyaliz... ..... vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları..... Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri.. AÇIKLAMALAR 11 21....... boşaltımda atık 10........ Kişisel temizliğe dikkat etmek... 21 24 .. 17........... ... böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır.... Öğrencilerden............. arındırır. • • • • • Aşağıdaki soruları............. boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu. böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için... Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım. Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım......... 30......... teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler....... Böbrek yetmezliği.2................

Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı. Etkinlik Sorgulayal›m.. Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim.. At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım. Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan.......... öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır... Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir. vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m.. görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları.. Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”... hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik. yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır....... vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım. Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar . • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım............ günde bir buçuk litre idrar üretir.... Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz...... deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit................ Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur........ böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması.... “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur.. solunum. “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır. Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2..) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir.. Etkinlik yaptırılır.. kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir.... 25 .. akciğerler......... Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır..... Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme....... .. Peki..... karaciğer. .... 11... ...... 2......... Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini.. üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir.......... böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin... Karaci¤er + Bu organları. yüksek tansiyon.... kansızlık.... Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır................. ....... Vücudumuz için gerekli besin içerikleri..... Etkinlik yaptırılır... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk.... Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir. • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25. ............................ 2. bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir. ....Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11................... idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı.... atık maddeler... İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir.......... Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim........ Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler.... atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri..... ....... enerji üretimi için.... İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri.. Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler.. uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim. sayfasında yer alan paragraf okutulur.

.... Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar........ Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu. safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar....... Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar...................... ............ ...... sana katılmıyorum......................... etkinlikler yaptırılır.......... Ha ha ha! Siz öyle sanın.).. üreye dönüştürerek ....... üreter............Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri.................... levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model...................... terleme ve d›flk› yoluyla atar... Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5. üreter........ Her şey bende sonlanıyor.. Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler.. 13....... Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin.. atılmasını sağlarım....... soluk verirken ............. Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir.................... karaciğer.... Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir..... Ben olmasam .... eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler........ Ders Kitabı’nın 27.................. Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir..... Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır......... herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir. Kalın bağırsak Su.. 12 22.. Çünkü ...... Bu etkinlikle.... At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir....... Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri.......... 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir..... daha az zararlı olan üreye dönüştürür... su............... Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın. fazlasını atamazsın......................... ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi. En önemli organlar biziz. Bunun için bu organların böbrekler....... 26 ............ . Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir. Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır. terleyerek vücudundan ... Birçok sistemle ilgim var. solunum. sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir.... levha ve/veya şema sınıfa getirilir..... kanı süzerek atık . suyun ve tuzun ..... s.... böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır... maddelerden temizleriz .. sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur.. ve idrarı oluştururuz...... vücudu korurum........................ 14......... .. vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor.... Aranızda en büyük benim...... 12............... Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez.. Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı............. Hayır.......... Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir....................... idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir........ Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim......... akciğerler....... Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar.............................................. deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r....... Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri.... Ben var ya zehirli bir atığı ben ... Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.................. 26 12. Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model................. vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık.. idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir.................... Hadi oradan.. onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım............... atıklarının vücuttan ....... Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14... safra ve besin ............... uzaklaştırırım.... karbon dioksidi ....... .... Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım. Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12.. Bu organlar at›k maddeleri idrar. siz kendinizi kandırıyorsunuz.... öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır....

.. böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar..... Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır.................. Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer... c.. böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir........... poster vb. Bir hikâye... 6......... Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler.......... .................... idrarı oluşturur.......................... kan›m›z›n için......... Oluşan idrar.............................................. Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir.. Bir kâğıt fabrikasında... yazabiliriz.......................................................... Böbrek .............. • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir........... böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1............... 2....................... .. a...... ............. Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir...................................... Öyleyse.......................... Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir................... Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron......................... Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi...... yaklaşık bir milyon nefron bulunur........... 3................. Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz..............Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur.......... vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır. ........ Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre..olur. • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir............... • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir...... yapabiliriz................................ Kan............5 litre idrar üretilir.............. Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2........ model.. Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür................... 5. Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1............ Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13....... ......... Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde ......... Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1...... deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler....... Böylece çevremiz korunmuş olur.... • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir............ Bu bölümde. 2...... 4.......... sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır... Böbreklerimiz.......... Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer......... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur. Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer...... • Sınıfta beş grup oluşturulur.......... 14 23... Peki....... 14..... At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir......... Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m.. şarkı vb............... Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır.......... Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur...................................... ‹drar................... Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23.. Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2... bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir................ Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir.. Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r............... böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir... Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim. Peki................................ üretra ile vücuttan dışarı atılır. atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir...... Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım.. Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir.......... oyun............. üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r.......... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur.......... s.. Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz............. . böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte. Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz........ Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz.. Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir.......... Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir... şiir.... ............. Süzülerek temizlenen bu kan..... • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir...................................................................... s.......... b..... İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır.. yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur............ Bunun için........ Resim........ 23 27 ............. Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların...... Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım.. 2..................

belirtilerini. 3. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. bu rahatsızlıkların sebeplerini. ‹drarımda kan görünce korktum ve. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. belirtilerini. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. 28 28 . Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir. “Çevrenizde. sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. Etkinlik Sorgulayal›m. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir.. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. 1. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım.) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır. Bunalmıştım. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. Etkinlik yaptırılır. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru. • Hasta. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar. Soğuk terler dökmeye başladım. Ardından ikinci adıma geçilir. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”. öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. belirtilerini. “Hasta. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir.. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3.

Günde en az iki litre su içmeliyiz. kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. 29 3. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. Diyaliz cihazı. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. Aydın: Böbrek iltihabı. günde en az iki litre su içmek. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Alternatif Araştıralım.tr). Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. 29 . • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. Taş oluşumunu önlemek için.istanbulsaglik. süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. gov. böbrek taşı. Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Bunlar. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Tafl k›rma cihaz› 3. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız.

.................................................. 4......... Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır........ 2.............. Etkinlik grup etkinliğidir.... temizliğe özen göstermek........... 4..... C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur... a) 1...... b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir. • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4. 3.................. .......Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır...... ......................................... Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür.............................. a) 1..... Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak.... Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır..... 3.... 30 ......... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir..... 3....... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim . Üreter: İdrarı.......................... böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek.... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1...................................... ..................... 2........................... anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır..... b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim............................. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir... Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir...... 4.................. 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r................................................ B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler.............................. idrar kesesine taşır................................... Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi....... Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi................... ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak.... günde en az iki litre su içmek..... böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak. ........ ............... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r... 2....................... hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir....... Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım......... Mert.......................................... ........ Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir............. telefonla arkadaşını aradı....................................... a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim. a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı............... Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2..... 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1........ Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır............... Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi.................................. Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu................................... Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir.. taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb................. • Öğrencilerin konu sonunda...... Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur..... 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m......... böbrek.................................. İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır.......................................................... b) İlaçlar....... .....

........ besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6........................... bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay.... gülüyor...5............ model.. Sınırlamalar 3....... ...............................................1........................................................ yapılarına girilmez................ Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16).. 31 15.... 3.... • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir................ 3........................ yabancı dillerdeki kelimeleri. Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m.......... Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir........ uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz. Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar... Sinir sisteminin bölümleri......1.... Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir..................... dolaşım........ Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir.... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15...............5... sınıfta ise destek ve hareket..... Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda .... solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir..... gerçekleşen olayların beynimiz tarafından ....... • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi...........2... üzülüyor............... Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir..................... sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile).......... model......................... Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin............... İç salgı bezleri olarak hipofiz........................ Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu................... İç salgı bezlerini................. levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4)...................... 3...... merkezî (beyin.... Bu olaylardan birini seçelim.......... Öğrenciler 4 ve 5............................................. .............................. .......... Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır..... öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler. [!] Uyarılar • 3..... tiroit....... Sinir sisteminin bölümlerini.................... Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak...... Acıktığımızı. sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz.............. basketbol oynamak.......... alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir...... pankreas....... glukagon........................................ ..........4... eşyaların adını.. Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir...... yutmayı.5......... okuma..... ............................................... omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir................. s.. • 3.. çarpım tablosunu...... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4).. 3......Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24................. bisiklet sürmek.. bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir............ ....... hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir......... Arkadaşlarımızın isimlerini.................. • Öğrenciler Neredeler..... 3....... yemek yemek gibi)................. Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı. böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir............. Peki................ susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor........ ............ yapılarına girilmez............. .. Yazma.................................... Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır..... büyüme hormonu........... adrenalin vb... ..................... ......... • Nefes almayı................................... Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır................................ ..................... yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir........ salgı bezi........................3........... • Konuya Başlarken 3. Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 . • 3........................) verilir..... Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m.... Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir....... heyecanlanıyoruz.......................................2.................. Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16........................ hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz..... insülin...........

çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. 4. sayfaları okutularak. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. levha ve/veya şema sınıfa getirilir. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. sorular sorulur. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. Etkinlik: Bir Dakika 15. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. ♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. 16. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. bir dakika içerisinde. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. • Grup üyelerimizden biri. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. Gruplar. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. Ardından Ders Kitabı’nın 31. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. 24 16. 4. bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. • Listelerimizi sırayla okuyalım. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar.) Bu etkinliğin amacı. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Etkinlik Gözlemleyelim. bir saat ile zamanı takip etsin. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. Etkinlik yaptırılır. birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. Etkinlik yaptırılır. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. Etkinlik : 32 . konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. düşünmek. beyincik. Bu amaçla. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler. yürümek.

Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. öksürme. hafıza ve yönetim merkezidir. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur.. • Nefes alma. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. çiğneme. Acıkma. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. Cevaplar. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. kasların kontrolü. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. beynin bölümleridir. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. Şimdi gelin. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. Bu. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. Ne dersiniz? ‹nceleyin. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. yazı yazarak. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. Daha sonra.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. • Solunum. öğrenme. nefes alma. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. şeklinde olmalıdır. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. kafatasının içinde. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. “Sizce. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. s. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. Omurilik. Her bir rakam. hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder. yutma. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. dolaşım. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. kitap okuyarak. Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. Siz. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. kelimeleri okumayacak. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. Öğrencilere bulmaca çözerek. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür. Bu sinirleri. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. Şimdi keşif sırası sizde. susama. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir.” şeklindedir. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24.. Omurilik soğanı. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. Bu testi. Beyincik ve omurilik so¤an›. Dikkat edin. araştırma yaparak. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. kalbin atışı vb. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi.

.... flekil I.................. 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir......... ...Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır..............) başlar.Beyin: Vücudumuzun öğrenme... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir. 1............ D.................. gözler. onların 6........... Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r........... “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar.. 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir......... ........... II...... Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler............ ......................... bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde............ Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A......................... B... 3.................. s.... merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir.. Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar..... şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi .. 1 5..... Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak..... Çevresel sinir sisteminin...... 4......................Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar............ 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır.............. 2... Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir........ .......... tat..... Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m........ Ses....................... flekil III...... ışık....... 34 .............. 3..Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder. merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar................ öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır....... Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk..............Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir............. mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu)......... yürü................... şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi ...... öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir................ “Sinir”i temsil eden öğrenciler. 4............ I............ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17........ koku............................................... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular...... 4 34 17............... çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz... Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim.. ... şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım................... öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır.... 26.............. 2......) Bu etkinliğin amacı.. Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı.. sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır........ Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı... Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir... uyartı mesajı....... Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı............. Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir................. Sinirleri. E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır... Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri... kaslar.... Çevresel sinir sistemi...... II..................... Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir.. Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir...... Peki................ dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17......... hafıza ve yönetim merkezidir. basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir....... Etkinlik yaptırılır................. çevresel sinir sistemini oluşturur........... III........... Uyarı............ çiçek kokusu vb... sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır.... 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur............ tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir................................ “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II.... Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır........................ Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir.......... flekil 1.... Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur............... şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir............. C.......................... saçını tara................................ Örneğin.. cevap... telefon kablolarına benzetebiliriz.......

flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A. • Öğrencilerin beyin. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir.E organların› canland›rmak için birer kişi. D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. B. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir. okları takip ederek öğrenelim.” şeklinde cevap yazar. Sonuca Varal›m • A. omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur. “Burnunu kaşı.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r. beyincik. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan . • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. Cevap oluşturur. C. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun.C. D. B. D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim. B. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . Mes C birini seçelim. • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı. E Tepki olufluturur. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. len B d lu flt irip ›r. öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu. Cevabı taşır. kaslar veya organlar 35 . • Gözlemci arkadafl›m›z.). Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır. “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin. C. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır. C. Bir sinirin yapısı da buna benzer. Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir. 35 18. Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. dışında ise bir kılıf bulunur. Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. Tepki oluşturur. B Mesaj› tafl›r. E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. aj› al›r.

• Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir. öksürmek. limon görünce ağzımızın sulanması vb. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler. Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir. Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir.. Keflfedelim Uyar› . Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. Etkinlik : 36 . düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. Göz bebeğinin az ışıkta büyük. Yemek yerken yutkunuruz. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. 6. Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir. Bunlar gibi birçok olay.Tepki (Önerilen süre: 20 dk. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. yanan parmağın geri çekilmesi.. Etkinlik’i yapmaları istenir. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır. göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. hapşırmak. Öğrenciler önce az ışıkta. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. • Bu olaylardan birini seçelim. 36 17.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır. Deneyimin Araştırma sorusu 6. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür. Yüksek sesten ürkmek. Etkinlik Bulal›m. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım. güneş Gözlemleri ışığında normal. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz.

........................................................ “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım......... soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz................ “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur.................................................. Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız........ 5........................................... yüzmek....... .. (Refleksler) 3........................................................................................ Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz. ................................................. Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi................................................ s.. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2........ 27 7............... Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir. Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız......... 9 ...... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir...... .......... ...................... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k................... Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir............. Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir. 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.......................................... Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37........ 12 ..... 3... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir......... yüksek sesten ürkmek..... Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz................................... Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir............ sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar......................................... ......... örgü örmek................................. 11........ öksürmek... limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir............. omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir................................. 1..............Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim............... dans etmek... Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir.... ................ sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”................ 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim ........................ omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır................................ Değerlendirme Aşaması 18...................... ...... Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür............................................... yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi.............................................................................. Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları.... kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar.......................................... Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar.......... Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır.............. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? ......... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1.................... Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18.......................................... Etkinlik yaptırılır. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? ..... Refleksler.................. 7.......... Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.................................................................................................. siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek................................. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır........................................................................................... 1...................... 2......................................... Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir.... Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri........................................... Peki......... Omurilik................................................................ hapşırmak...... 37 18 27........ Vücudumuzda Sistemler 18......... 6.................... .......... 6........ 37 ........................................ 4........................... 8 ............................. 4.... ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir..............”............. . Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller............ Refleks hareketlerimiz............................................... Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım........

.............................................. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır... öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır.. Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :.................... Ne dersiniz................................................................. Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir......... 20... insülin ....... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :... Her geçen gün biraz daha büyüyoruz.... Büyüme..................... Böbreküstü bezleri Bezin adı :.......... Testis Bezin adı :............ Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır...... İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır......... Hormonun görevi :.. Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler............................. levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım............... Etkinlik öğrencilere yaptırılır........... (Glukagon kan şekerini artırır.............. Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20.... Yumurtalıklar 38 ...... Pilotlarımız................................................. Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19. 38 Araflt›ral›m............ ve spermin oluşmasını sağlar...... ............................. Büyümeyi sağlar....................... Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39.......................... iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir....................... Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu........... sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir..... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir... ... Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :.... Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır... ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :.............. 19... Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir......... Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2........... salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım................ Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim............................ Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir.. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.................... edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler.. model............................. Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır.............. gelişme ve Hormonun görevi :..... Araştırmalarının sonucunda..... .. Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği. içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim............ 1.................... Araştıralım.................................... düşürür)........................ Pankreas Bezin adı :... hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır................ Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim........................................................ Hazırlanalım Bu bölümün amacı............ Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m. İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım................................................................. Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :................ Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3.. Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu. Ellerim terliyordu...................... Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :.. Tiroit Bezin adı :......... Daha sonra onların.......... vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler. Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar............ Hormonun görevi :...... Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini.................................... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim......... Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir........ cevapları birlikte araştıralım mı? 19.................................... Adrenalin Salgıladığı hormon :... . Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir.. Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır.... Kan şekerini düzenler... ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek................ Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini.......... Nefesimi tuttum........................................... yumurtanın oluşmasını sağlar................ Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir.... Bezin adı :...... uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk..... Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler...... ...................................... 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler.................. Hormonun görevi :.......Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır............... ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler...... Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir.................... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :......... Hipofiz Bezin adı :..

20. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim. Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. Aşağıdaki flemada. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. Testis 21 29. görevini düzenleyecekleri organlara. s. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. farklı etkilere sahiptir. Pankreas 3. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi. kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. 20 29. d. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. 19 28. ‹ç salgı bezlerimiz. Hipofiz 21. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. • Büyümeyi sağlar.). Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. c. kan yoluyla taşınır. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. ç. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. Etkinlik yaptırılır. Her bir hormon. Tiroit 4. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. b. s. 1. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. 39 Vücudumuzda Sistemler 20. az hormon salgılaması ise cücelik. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler. Örneğin. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. s. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. 21. büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. coşku. Yumurtalık 5. Etkinlik yaptırılır. erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. Böbreküstü 6. Glukagon: Kan şekerini art›r›r. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. e. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a.

4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. 2. s. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur.). yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. Değerlendirme Aşaması 22. Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. Konu Biterken 4. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. 6. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. 2. Beyin 2. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. Testis 3. Hipofiz 2. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. köşelerinden bir daha katlayalım. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. Aşağıda. Bu işlem 3. Omurilik 4. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. Tuzluğumuzu tamamladık. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. a) Şekil A: Sinir sistemi.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. flekilde olduğu gibi. Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. Pankreas 6. Tiroit 4. • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. 40 22. 30. d) Şekil A için: 1. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Beyincik 3. 1. yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. 4. 7. 2. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30. Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir. 8. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. Kâğıdımızı. Böbreküstü bezi 5. 9. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. Oyunumuz böylece devam eder. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. Yumurtalık 1. Söylenen sayıya geldiğinde. 5. flekil 3. Kâğıdımızı köşelerinden 1. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. flekil 2. 30 40 . ani hareketlerden. B öğrencisi kâğıdı tutar. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. flekil 1. 3. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler.

.......... Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1................................................. Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir.......... duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın ....... Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı...............................................7–4.....................7......... Kendini........ Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir......... .............. biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor...........cevap verme süreci açıklanır.................................6.... Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz.................5.... ................... .... %20’sini............. Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır....................3..................... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı ........................................... Öğrencilerden gelen uygun ............ ............. belirtilir................... Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar.................... Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir... gözlük. 32). tekerleme.. %90’ını hatırlarız............................ sıcaklık.......... 4..................................... 31 AÇIKLAMALAR 41 .......... 4.......................... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım... Hem görüp hem duyduklarımızın .... Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder............................................................................ bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir................ • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41..................................... ........ Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir.............. Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır.. 4.... Bu konuda..........................4..... Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları.................................. cevaplar değerlendirilir.. Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31.. Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış.......... ................... Etkinlik yaptırılır..........5......... .......................Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz. görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir..... duyu organlarının yapılarını şekil..................... Sınırlamalar • 4................................................. model üzerinde açıklamaları............................................. Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda.. 4.. Hemen kucaklaşıyorsunuz.... basınç......................... %30’unu...... Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur............. Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere............................. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1)...... .................. Söylediklerimizin ........9) • 4............................... kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır.......... .... s... • 4..... .................................... burunda koku............ ...........3......... ... işitme cihazı................................................................. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur.............................. Gördüklerimizin . 4. dokunma.......3.................................... Aşağıdaki resmi inceleyelim.. • Öğrenciler Neredeler............................. kulak göz burun dil deri 2....... dilde tat.... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir............................5....... Duyduklarımızın ............... 4............................................... Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini.... %10’unu....... 9. Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır........... gözde ışık.................. Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara........7.... 4......................... 4.............. Diğerleri öğrencilerden beklenir......... öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri....................1.............................. duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir... ....... Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin .. acı..................... Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız........... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3).......... Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir.................. ............ Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4)............. [!] Uyarılar • 4.... yazal›m. vb........................ sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur. • 4......... Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir........ 23............................. Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır..........2.............................. %80’ini........................ Teknolojik örnek olarak lens.................. • 4.......... kornea nakli vb..................... %50’sini. teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir.......................................... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz...... Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler.............. Birbirinizi özlemişsiniz...... Arkadaşınız sizi................................ Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4....... Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31.......

.. kulakta ses....... kokusunu. kokusunu. Etkinlik yaptırılır. deride s›cakl›k.. burunda koku... • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim..... flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım. Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim. 32 Damar tabaka . Duyu almaçlarının. Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder. Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını. duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir.... Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. Etkinliğin sonundaki sorular. Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4............. Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir..) Bu etkinliğin amacı... duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır... Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. parçaya keserek ay›ral›m... bas›nç. 24.. Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim.. armut vb.... Etkinlik : Az Ifl›k. koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim. Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı. meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz... rengini... A¤ tabaka . Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk........... 24. yumuşaklığını. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir... 25.. Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir. Etkinlik Gözlemleyelim. Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz. Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı. burun. Etkinlik yaptırılır. Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim.. Az ›fl›k Çok ›fl›k 26.. 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir........ a¤r›. dokunma uyar›lar›n› al›r. sertliğini vb... ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir.... duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir.. Duyu almaçlar› gözde ›fl›k..... 7. Duyu almaçları sayesinde uyartıların.. dil ve deri duyu organlarımızdır.) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m.... “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur. ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere. hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım.. Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir.. Çevremizdeki cisimlerin sesini.. 7.. Tahminlerini kaydedelim. Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim...... • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim.. Öğrencilerden. öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır. sertliğini. Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir.. ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim... duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42. Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak. öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır. Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m.. duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır. Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir. dilde tat.. Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır. Öğrenciler. Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay. Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir..... öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır. öğrenciler tarafından cevaplanır.23.... • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m..... Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir. sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır.. Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24...... Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7. kulak. Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim... elma.. Sert tabaka ... Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim.. Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı.. sıcaklığını vb. 42 ... rengini....

Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. s. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. 43 25. 4. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. Görme Organımız Göz 24 32. beynimizle görürüz. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. sert tabaka. Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. Gözün bölümlerinin sert tabaka. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . 26 32. s. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. Böylece görme gerçekleşir. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Yani gözümüzle de¤il. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. ‹ris. Gözün kaşlar. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. Ders Kitabı’nın 43. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. s. Etkinlik: Az Işık. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Göz bebeğinden gelen ışınlar. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. 27. Göz bebe¤i 3. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. şeması ya da maketi de kullanılabilir.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. göz kapakları ve kirpiklerdir. Algılanan görüntü. Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1. Gözümüzü koruyan yapılar. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. Ters görüntü. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. 28. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır. Çok Işık Bu etkinliğin amacı. göz kapakları. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı. kaşlar. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. 4. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. 2. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. Etkinlik’e yönlendirilir. Göz. Çok Işık’ adlı 25. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır.

........ Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır......................................................... göz merceğinde tekrar ......................................................... Etkinlik : ..................... Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi............. Astigmatizm 24.......... .... Bu testin hazırlanması..................................... Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir.......................................................................... Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir....................................... Böylece görme gerçekleşir..................................................................................................................... 27...... buradaki görme almaçları tarafından algılanır............................................... 28.......................... Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65.............. ................................................................................................. ......... konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir............................. Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir..................... Mercekle düzeltilir........................ ... s......... Etkinlik : 44 ...... 27 33...... Ameliyatla düzeltilebilir................................... Göz bebeğinden geçen ışınlar....................... Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır..................................................... ..................... Etkinlik yaptırılır. Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler......................................... Miyopluk Hipermetropluk Görüntü................. ..................... ........................................................ cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir................ ......... • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24................................... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır............................................ sarı lekenin arkasında oluşur........................ ........................................................................ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir........................ 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir................ Mercekle düzeltilir...... Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer............. Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler........ bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır...................... 44 25................ Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim......................................................... Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r................................... Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27....................... 25......................................................... Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur......... ameliyatla giderilebilir............ Tedavisi yoktur.......................................................................................... ............... yakını göremez..... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır.......... 26... Yakını iyi görür............................................................................. Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim.......................................... uzağı göremez............................. Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur..... Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27............................... Ters görüntü...... Mercekle düzeltilir............................................. ......... bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir........ ..................... Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur.. ışın göz bebeğine gelir.................... Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller........ Kırılan . görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. . uygulanması............ Etkinlik : 26........................ Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde........................................... ........... Öğrencilerden ayrıca............ Algılanan görüntü. Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur.......... Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez........................................................................... Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır. Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve ..... Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım................................................................. beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır........ Uzağı iyi görür........ kırılarak ağ tabaka üzerine düşer.......................................................................... ........

............ Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33............ gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne ................. verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir.. Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur........ ......... D ve .... ........ Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m............... üzengi kemikleri ile kulak ............. • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”......................... ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım... “4” numaraları ile “A”....................................... Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir.......................... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t . a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r..... Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45. ........................................ .... Salyangoz........... örs......... Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir........ kula r kepçesi ile top lanı ....................... Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir............. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır........ . • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim.... . A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r .... orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim...... tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir..... Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır................ sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir.... Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl..... Daha sonra kulak modelindeki “1”............... geçe r.............. D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak ............ .... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım... iletir........... Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir..................... ......................................Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.. Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla. Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir... C k Ses dalg aları. 33 (Önerilen süre: 15 dk............. Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları........... 3 1 2 B Se s.... Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir. zarının titreşimleri oval pencereye iletilir.............. Laboratuvarda bulunan kulak modeli........ vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir.......................... Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir. 28... Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir..... ...................... ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir................ Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”. ile ti r............... Öğrencilerden.... Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m........ s... kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir... ......... 8..................... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır...... orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur..... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir... Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı. kulak yoluna iletilir....... • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir........... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır..... Etkinlik Gözlemleyelim......... öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır..... • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim. Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim.......... Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir... ..... “C”........................... 45 28....... “C”........... .. ..... öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır........ “B”. Böy l e kula k zarı titreşir.................. “D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m.............. .. ve . “C”............................. . ........ 8......... Burada bulunan çekiç........... Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28...... ... Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45.............................. sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır................. “B”............. s a l yangozdak i .......................) Bu etkinliğin amacı............................ Orta kulak ........ Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 ....... eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir.................................. .............. ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak... ‹ç kulak .......... “3”.............. .. Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri .................. ........... “B”.......... Ayrıca yarım daire kanalları.. “D” şeklinde harflendirilen..... “2”..............

. Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır.. → . Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. ‹flitme sinirleri salyangozdad›r.. 29... Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. 29.. Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar. • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem.. → . kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z. 3. 30. 1. Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına.. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir.. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya.. a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç. Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır.. • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır. Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır.. → . en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. 46 29. Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.... Yanlış mı?’ adlı 29..... → ... Kulak yolu... Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir. terleme ile boşaltıma yardımcı olur. ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi.. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses. Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur.. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r. kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir. → .. 30 34. Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. 29 34. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır. kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır. Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır. Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler. Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir.Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”. üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur.. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır.. → . Etkinlik ev ödevi olarak verilir.... Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez. Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›.. eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri. üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → .. örs. Alt deride yer alan ter bezleri. Etkinlik: Doğru mu..... solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur.. • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir.. örs. bas›nca. Orta kulakta çekiç. öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır... Derinin görevinin vücut 34 46 ... Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez.. K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur.. Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”.... s.. maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar. • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi. Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar.. orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu. 2. Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30.. 4. s.. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır. a¤r›ya. salyangozun üst kısmındaki dalız yapar... Etkinlik : Do¤ru mu. “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur. 30... kollarına.. Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim. → ... 5.. Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir. yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım. → ... 6.. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır.

........ Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir......Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m...................... basınç gibi duyuları da hissederiz..................... Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”....... Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m.......... öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır................... vardır............. Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir.... Üst deri deride ayrıca derinin rengini ............. s...... ter bezleri... Üst ............. Kan damarları..... yağ bezleri. dokunma................................ ........... Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur....... Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı..... Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz. Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir.... parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır........ soğuk..... soğan................... domates.. .......... Ayr›ca ................................... “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur. belirleyen hücreler de ....... Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini ...... ise yağ tabakası bulunur................... Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur.... 47 Vücudumuzda Sistemler 31..... Yağ ..... Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31... Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir... • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9........................ tabakası vücudumuzu çarpmalara ...... .. “Derimizde ayrıca sıcak...... Bu bölümün en altında Alt deri .. Ders Kitabı’nın 47.”.. Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2.............. Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır.........................”................ duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır................... kesici......................... .... 31 35. Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır......... ... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m. “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur............. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır........ ile boşaltıma yardımcı olur.............. ve duyu almaçları alt deride yer alır. . meyve bıçağı... ... Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları.. Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.......... terleme ..... Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır...... sıcaklığını ayarlamak............ sinirler...... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım...... ağrıyı...................... ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir... Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır.................................. Derinin üzerinde dokunmayı............ sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır.. vücudumuzun ısı kaybını önler... Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates......... 31. 32................ solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak........ kıl kasları......... kıl kökleri ...... Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir......... sayfasında yer alan resim inceletilir..... Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur........ sıcağı vb.. sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur....... Öğrencilere “Araştıralım.... 1...... Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47.............. Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir........ vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir.. . • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z. ....” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur............................ koruyan tabakadır.. Etkinlik öğrencilere yaptırılır... 47 ............... Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer....................... Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır.. Araştıralım............... Bu bölgeler. Ders Kitabı’nın 46.... Araflt›ral›m...... basıncı.............. Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir............Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim.... elma. Burada yer alan ter bezleri........... ve vurmalara karşı korur..... gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir................. ..... ağrı..................

.. gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın. Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım. Öğrencilerden. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir. Örneğin. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız.. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi. kimyon. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız.) Bu etkinliğin amacı.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”. Değişik baharatlar (karabiber.. Öğrenciler. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. burnumuz da kokusunu algılar. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir. Burunları açık öğrenciler 1. kalem. 48 . soğanı. patates vb. Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur. 30. öğrenci . Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım. kekik. Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”. 9.. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir. diş macunu. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9.. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar. öğrenci 2. “Peki. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten.) yaklaştırılır. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. 2. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım. öğrenci 2. için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. 1. • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. Etkinlik yaptırılır. 29. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır. Etkinlik Gözlemleyelim. öğrenci . Öğrencilerden. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir. ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız. ♦ çiğ patates • Patatesi.. Dilimiz bir besinin tadın›. tarçın vb.

Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. nane. Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. iki kafl aras›na buz konulur. Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. Burun. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. bardak vb. başı hafifçe öne doğru eğilir. • Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. 31. Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz.) getirmeleri istenir. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. 35 49 . ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. 32. • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın. sayfasındaki burun şeması üzerinde. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir. Etkinlik yaptırılır. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. Bu r un boşluğu nun du varları . Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli. soludu¤umuz havanın temizlenmesini. kaşık. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. ısıtılmasını. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur. ısıtılmasında.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. limon kabuğu vb. burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. s. nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber. levha ya da şema üzerinde gösterilir. peynir.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. laboratuvarda bulunan model. 32 35. 32. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur.

...... ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir...Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”...... Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur...... • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir.......... Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak................... • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım.... Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak...... Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar... Kendinizi..... Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir................ limonun ekfli.. 2.............. tat tomurcuklarındaki almaçları .... tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir.... 36. yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır.......... .............. Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir.... Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi.......... Etkinlik öğrencilere yaptırılır. uyarır.. sigara içmek... baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz... Etkinlik yaptırılır...... Ders Kitabı’nın 50.... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb. ..... Tat alma sinirleri beyindeki tat .............................. diş eti iltihab›.... Acı........ çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek........... .. • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir. Tükürükte çözünen maddeler.. Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33...... Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli............. Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir.... Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler.............. Uyarıyı alınca tat alma sinirleri......... ..... görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını...... tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.. Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur.... aldıkları uyarıları tat .. tuzlu. “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.. Etkinlik sırasında onlara kaşık vb............................................................. Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33........ çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim............... dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir..) kesinlikle yardım etmeyelim....... Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda.... Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur... ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak......... .. Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken................... Almaçlar. tatlı.......... s..... Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim...... Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir.. bardak. sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda.. ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini..... Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir....................... öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır.......... Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur.. 3............. 50 33.. alma merkezini uyarır ve . Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma................ 34....... düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız.... Ekşi Acı Tuzlu = 1........ Biberin ac›... 10.. alma sinirlerine iletir.. Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı....... • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim................. Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar.. ..... sorularla........... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır................... Dil ‹ltihabı: Çürük dişler.................. 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim....... tat duyusu algılanır...................... • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir. Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım........ Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 ..... Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur. yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur......... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir................... Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar...... Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır........ Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir...... Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10..

Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. neleri yapamazdık? . Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35. . Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım. aşağıdaki soruları yöneltelim. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler. Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız. • Her gruptan. Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı.Görevini yerine getirirken neler hissettin? . Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan. ‹şaret dili. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar. Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız.Neleri yapabilir.Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır. kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır. . GÖREV: Beş dakika içinde. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı. işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. • Her grup. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar. harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir. yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. ister işitme engelli olsun. Görme engelliler. Öğrencilerin. Bu dil. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin. s. Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak). 5. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir. Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. ‹flaret dili 34 36.) sofrayı beş dakika içinde toplamak.Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m. 51 . (Önerilen süre: 30 dk. görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim. kaşığı tabağın içine koy vb. sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. Ancak bu defa onlara yardım edelim. 5.

.. burun akıntısı. Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı. Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir.. sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız.. • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55. koku e. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı. tat g. Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri.. Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları. c c ç d e Duyu organları . sırasıyla. Kendimizi De¤erlendirelim 1. .. . . Deri sağlığımız için derimizi ezilme. kulak zarı sertleşmesi. katarakt.. Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız. oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız..... burun kanaması ve burun tıkanması.. duyu organları ç. . sert cisimlerle karıştırılmamalı.. . Ardından Ders Kitabı’nın 52. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli .. Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir. Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı. Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar.. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m.. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol. orta kulakta kemik kaynaması.. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı.. a. ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı.. deri ezilme. ve beyindeki ilgili merkezdir. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m. Güneflte fazla kalmamal›y›z. iç kulaktaki zedelenmeler...... 5... astigmatlık.... . saman nezlesi. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. ses f.. Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli. gibi uyarıları dış ortamdan alır. gözler aşırı ışıktan korunmalı... Bazı burun hastalıkları: sinüzit. soğuktan korunmalı. 5.... Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü.. .. okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli.. dil iltihabı ve dil yaraları. . burun karıştırılmamalı. alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır.. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.... sigara içilmemeli. soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız. Konu Biterken 52 . Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı.. televizyon uzun süre yakından izlenmemeli. 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.... ağız temizliğine önem verilmeli. Deri sağlığı için. burun kılları koparılmamalı. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı. hipermetropluk. Burun sağlığı için. • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir....... patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda....... ... Dil sağlığı için... Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı. alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız.. renk körlüğü ve şaşılık. 3. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz.. Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. 4.. Kulak sağlığı için. gözü dış etkilerden korur... sertlik b. Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir..Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir. Güneşte fazla kalınmamalı.. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz.. 4. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız. Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir. kulaklar temiz tutulmalı... sinirler 2.... ışık h. sayfasında yer alan “Araştıralım. Göz sağlığı için.. görevlidir. okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz. Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z... sert cisimlerle karıştırmamalı. duyu almaçları c.. a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda . dış darbelerden korunmalıdır. g .. sert tabaka d.. Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız... A vitamini içeren besinler yenmeli. • • • • 2.. kesilme ve yaralanmalardan korunmalı.... Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır... Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı..... deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar.. Bazı göz kusurları: miyopluk. • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11. 3...

5. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. 5. Ders İçi İlişkilendirme • 5.3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. solunum. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma). 5. • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. 27. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir. Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir.3. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5. sindirim. • 5. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir. Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman. bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir. kazanımı. boşaltım. Organ bağışının önemini vurgular. Rehberlik Araştırma Merkezi. 32. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını. sınıfta ve bu ünitede üreme. Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma). Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. “Konuşma” öğrenme alanı. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25.2.2-22.4.1. 2 (Yazma kurallarını uygulama). Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır. 5. 53 . yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz.2. Bu konuda. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6.4 -15) • Öğrenciler Neredeler. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5. [!] Uyarılar • 5. 29. dolaşım. destek ve hareket.3. 32). Resimlerin altındaki paragraf okutulur. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler.2. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5.2-10.2. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir. sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir. FTTÇ-28. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir. 5.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

• Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım. üzüntü gibi duyguları anlatırız. Etkinlik sonucunda öğrencilerin. Tarafsızız. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. merak. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Etkinlik Sorgulayal›m. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. Kötümseriz. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. “Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. Duygusalız. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. Haberlerde yer alan durumları özetler. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. Duygusal şapkadır. Siyah şapka: Kötümser şapkadır. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. merak. Yenilikçi ve yaratıcıyız. 57 . Kırmızı şapka: ‹yimseriz. öfke. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız. 13. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık. öfke. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. üzüntü vb. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. Bu listeyi. İyimser şapkadır. Derleyip toparlarız. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. 13. Tarafsız şapkadır. Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. Kampanyada hazırladık. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri.

Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur........... Yukarıdaki haber metnini F.. kalp kapağı... Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir...... HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz....... 58 ............................................ “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur...... görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar............. canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır.. organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım.......... kalp. birlik hâlinde millet var......... Elbette muvaffak olur.... öldü ama organları başka insanları F.......Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58.. gözün kornea tabakası..C.........C............. ..nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor........................nin yakınlarının.....C......... Organ nakli...... Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir.... Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz.......... Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir.............. Etkinlik : 34........ Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36..........nin organları.... varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir.................. sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz....... Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet..... öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır............................nin yakınları için: ... F......... Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz....... Canlı kişilerden organ nakli........... Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir... 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır... akciğer.... karaciğer ve pankreas gibi organlar... F........C....C...... Organ bağışı.................................................. Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir...... C. F.......................... 36....... organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir............ Etkinlik : 35........ organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak............ ... 36........ Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir.......... Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı........................ böbrek.............. Bu da yakınlarının acısını azaltır. Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır........ kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir........................................ Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F.......... Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: .. Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği......................... ... Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir............................. organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir....... Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir.. s........... Ülkemizde......... Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır.. 33.... Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir.. C... Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan ...... Etkinlik : 58 36 37........ yaşatıyor.... Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir. Etkinlik’i yapmaları sağlanır.....................’ye minnet duyuyorlardır............. Atatürk’ün “Millet ve biz yok.......” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir........ Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar....... F... ölümünden sonra befl kişiye can verdi....... Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir.

.......... . Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır........................................“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”.... 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar..... Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır...... sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir.............. Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı......... ........... öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey.......................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir....... Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür.. ..................... ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır.................................... “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”.................. Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r............... ... çiçek hastalığı çok yaygındır..... Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir............. Kendisini bu işe iyice verir....... • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü........ “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”......... Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar...................................................................... Destanı... Ankara’ya................................ Türkiye Büyük Millet Meclisi.... Sonunda Veysel........... Ancak bu fırsatı elde edemez............... • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü .................................. doğduğu köy olan Sivrialan’da.......... şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur....... .............. Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır... Pir Sultan Abdal............................................. Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur. Âşık Veysel........... Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz............... Karacaoğlan. sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur...................................... 21 Mart 1973 tarihinde...................................... ........................... ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır................ Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir............... Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur.............................................................................................. ............ .. Âşık Veysel............. “Âşık Veysel..... ....... Yunus Emre............... ........................ Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım......... 59 7......... 1931 yılında... Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir.......... Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder............ Sen gümüşsün ben sac mıyım? ...... Şiirleri........ Deyişler (1944)........... . Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14..................... Etkinlik öğrencilere yaptırılır...................................................... Emrah....... sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar................................. 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir................. Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri................................. Yaflanan bu olay...... Veysel...... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r. Âşık Veysel.................. ölümünden sonra............... ........ o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim. destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir............. kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler.............................“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb.......... bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar........ Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler.. Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder................. Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7....................... Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler... 59 ............... Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur. ................. Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59....... ................................................. O yıllarda Sivas yöresinde....................... 7.............. Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel........ Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir....................... Veysel................... .. Veysel’in babası şiire meraklıdır.... köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir......................................... ................................................... Veysel’i..........

Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir...) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız........ Bu kitap elliden fazla dile çevrildi. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z................... Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi.. Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız.. Geçirdiği hastalık onu konuşma....... 1968 yılında hayata gözlerini yumdu.. Etkinlik Sorgulayal›m... etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı....... Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir.... 60 .......... parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün....... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir............. AIDS. 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir... On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı....... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz.....) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır. Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti.. • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım... Etkinlik yaptırılır. sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler.. Üniversitede okumayı çok istiyordu.... yaşama sevinci...... Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı. Helen Keller........... Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı... Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere. onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz...... Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir.. Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti. Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3. Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur....... 1. Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği.. Bizler.. gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır.. Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu. yılmaması....... Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım........ Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Tüm dünyaya..... az rastlanan........ Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı......... 3..... asla yılmıyordu. öğrenme isteği........ Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”................. bağırsak............. Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır....... onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz... Âşık Veysel’in hayat hikâyesi...... karaciğer.......... 2.. Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi......Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk...... Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri...... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. inancı...... görme ve işitme engelli yapmıştı................ Helen’›n hayatı............. yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti.. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları.. Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir. 1.... Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır... hiç ölmemek üzere doğmuş......14...... Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı. 1887 yılının mart ayında.......... fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır.. anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37... Alfabeyi kısa sürede öğrendi.... Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4... Cesareti.... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti... görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir. 60 37.... Bağımlılık yapan maddeler. Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir.. 2. henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı. 14.. .... sorular sorulabilir.. lösemi ve böbrek hastal›¤ı......... Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı..... 1...... 37 38............ Hayatınızın tüm saniyelerini..... böbrek........... Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü.... Bu kuruluşlar için yardım topladı........ On yaşına geldiğinde... Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım......... Helen Keller’ın. AIDS.... s. .... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır. Helen. Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS...) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere...... görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım...... özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz........................ Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır.. Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım........ Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu......... Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir..... Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün....... sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir......... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1...... Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım..... Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi.. O.. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. yaşamaya devam edecek. Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? ... Öğretmen Anna Sullivan....... lösemi ve böbrek hastaları... fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır. 2.......... sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir. Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur.... Helen Keller (Helın Kelır). Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37.. 3.. “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb.. cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu....... 4.... makale ve biyografi yazan Helen Keller........ gayreti... 3.... öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır... gırtlak ve akciğer kanserine.. kalp ve damar hastalıklarına.. Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır......” Nuray Bartoschek..” Birçok kitap...... “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır.... Öğrenme 2.. ölümsüz isimlerden birisidir. lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb.. ....... her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz..................... Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım.... Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün......... Her bir sesin..... Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı........ Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir...

.. ...... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T...” dedi... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz..................................... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m....... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ..........T................................................. Yakın çevremizde.. Konuşamıyor...... .............................T................................................ T................. halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T................................................................ Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım................. ayağı ve tüm dünyası.............Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11..................... Bilgisayarı....................................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor................. ........................... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de................... kolu.... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.......... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m.. son iki yıldır yataktan kalkam›yor............ b....................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b... 3............. kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ................. gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır.............. Hastalığına meydan okuyan T..........nin eli...................... .........T................... resim....... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ............ 1.. hastane personelinden en son haberler... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor.............. ilçemizde................. Mizahi bir dil kullandığı dergide........ Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir............ Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek............... yürüyemiyor................ Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır......... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir...................... Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c....................................................... şiir....................T................................. 2003 yılında 984... 2004 y›l›nda 5062...... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b........ 4.......... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir. 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır...........T........ 65 kişinin pankreas............ .........004 kişi vardır.. ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır...... T. T....................... 351 kişinin karaciğer.... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073............................... fıkra.................nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu............ Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T......... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu........................... ........ Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük..............................T.............................. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir........... duvar yazıları.................. 3635 kişinin kornea.................. ................... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim............... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.....” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m............ ....................... .. 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli.................................................................................................... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m........ 191 kişinin kalp........... 4.............. a........... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız......................... ................................................................ Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir.......... T..... 1................ Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir...... T.................................................. okulumuzda......... 1073 984 .. a..................................... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır......... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor...T... Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2... a................. yemek yiyemiyor...................... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor.... 2.......... yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor............ T........... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz...................................... ..... 64 kişinin kalp kapağı.................

hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. oyun vb. duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir. şarkı. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin.Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir. hikâye. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. 62 62 . } D›flar›dan gelen uyar›lar. böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. hazırlayabilirler. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir.

.......... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için..... 64 kişinin kalp kapağı. 3635 kişinin kornea..................................T..... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ................................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11........... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek..............................T............................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor............ Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım...... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz.............. 2.....nin eli........ T....................... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu.........T..................................... Yakın çevremizde..... Bilgisayarı.................. yürüyemiyor........... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir................. duvar yazıları.... ...............nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu........... ................................................................................... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir....................................... ....................... yemek yiyemiyor.......................... T...................... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.... b........ Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de..... okulumuzda................... hastane personelinden en son haberler........................... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m.... son iki yıldır yataktan kalkam›yor............................ Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m....... ................... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ................................ • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b.......................... kolu........................... T................................ 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır......... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır............... ............... 2004 y›l›nda 5062................................ 351 kişinin karaciğer.. resim............................ Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.............. ayağı ve tüm dünyası................ Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır.............................................. ..004 kişi vardır................. b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır... 4.................... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor...” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m.....T............................................................................................................ Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim............. Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T............. c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir................ Mizahi bir dil kullandığı dergide............. 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli...... 3.... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.........................T....... Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c.. şiir........................................ 191 kişinin kalp..... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır... 1... 2003 yılında 984............ a............................. Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir.. fıkra.......... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T. . yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor............ ........ ilçemizde........ 65 kişinin pankreas................ Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ......................... T.......... a.. bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız............ T... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz.......................................... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.....................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b........................................ T... Konuşamıyor......................... ........ 1.......... a........... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.... 1073 984 ...................T.... .................... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir................... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073.......................” dedi...................... Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2. üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor... 4.... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir.................... . halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T............... Hastalığına meydan okuyan T... Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük.............T.

.... yutak. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar.. Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi ....... uyartı. beyin.... B 4. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım. Ağ tabaka f. saydam tabaka... Böbrekler ç.. ince bağırsak.... e 2.. uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim.... hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim.. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir. tükürük..... 1..... b...... yemek borusu... Beyin d. ç 4.. sar› leke.. pankreas..... vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar. sarı bölge.......... kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum.. adrenalin olayları düzenleyen hormondur.. 4. denir. B. Pankreas C.... 2.... Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir. gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c... kalın bağırsak.... karaci¤er. 1. kalın bağırsak.... Proteinlerin. denetim Kavramlar a. öğrenme vb. ince bağırsak.. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım. Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını .... Sinir sistemi e. Adrenalin ç... Vücudumuzda zekâ. Uyartı e. ‹fadeler c 1. .yönetir... tarafından emilir.........) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır. beyincik 4. akciğerler. Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar. Refleks hareketlerimizi .. kan şekerimizi düzenler.. E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun. ağ tabaka..... Diyaliz g. a 5. e 2... mide. 2..... safra kesesi.. L‹KMUR‹O sistemdir.... Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır.. uyarı. karaciğer. ince ba¤›rsa¤a gönderir. denir.. fiziksel...... beyin.. böbrekler... f... sinir hücresi... Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir... Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır. a. d 3. ince bağırsak 5..... omurilik.... omurilik. A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›...... Beyin f.... denir... karaci¤er 2.. Kalın bağırsak b. b 4.... 1..... Pankreas özsuyu c... 5..... Hormon salg›layan yap›lard›r. üzerinde oluşur. sar› leke 4.. ağ tabaka.. 3.... ‹ç salgı bezlerimizden . Organ nakli d......) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D).. g 8... mide 1. Kan flekerini düzenleyen hormonlar . e... ince bağırsak. 5.. C 2.. Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2. 1.. .... Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur..... kimyasal veya biyolojik etkilere . 5.. Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 . 7.... hafıza..... . uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r... Büyüme... ağız...... c 5. Y‹NBEC‹K gerçekleşir........ sert tabaka... 2. B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim... Besinlerin kimyasal sindirimi .. Boşaltım sistemi merkezidir.. ve .. Pankreas b.. Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma .... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir.... süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel. 3. kör nokta... Böbreklerimiz.. 1. c 3.... safra.. beyincik.. ağız. 3.. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri . pankreas a 1.. idrar ve dışkı şeklinde atar... Duyu organlar›.. Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m..... f 6... Görme olayında görüntü .. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir... Sarı bölge g. içerir...... omurilik 6. 3. süzerek temizler.. böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1. Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım. RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m.. d 3. sar› leke. a D. ve omurilikten oluşur.. beyin 37... Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f . b 4... Tan›m Kavram a.) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır. A 5... 5.. pankreas.. Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar..... pankreas öz suyu. tiroksin 2... B 3.. uyku.Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A.. pankreas 3.. damar tabaka.. kalın bağırsak ve anüstür. Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su..... mide. taraf›ndan salg›lan›r. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır. Merkezî sinir sistemi. Denetleyici ve düzenleyici sistem... 1. 4... omurilik ç.. ‹ç salgı bezleri c.. enzimler. Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler . e 6.... d..

Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. D) 7 numaral› sistem. Kimyasal olayları düzenler. 2. 1. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. 3. B) 5 numaral› sistem1.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. Pankreas Kan şekerini ayarlar. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. Sinirler III. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. Omurilik II. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. Bunlara işlem yapılmaz. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. Böylece yönleri kavratılır. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. Kan şekerini ayarlar. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. Kan şekerini ayarlar. III. Böbrek II. Deri IV. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir. 6. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir. 4. C) 1 numaral› sistem.” şeklinde açıklaması yapılır. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. kapıya tutarak kapıya baktığını. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. Kalp ve damar hastalıkları IV. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. II. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. 4. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına.Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler. vb. yazı tahtası. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. 3. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir. Metabolizmayı hızlandırır. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. aşağı. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. A) B) C) D) I II III IV 5. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir. Metabolizmayı hızlandırır. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 . Bunun için önce sol göz tutulur. SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. Teste önce sağ gözden başlanır. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. Kaslar A) I. Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar. kapıya. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. pencereye tutarak pencereye baktığını. Büyümeyi sağlar. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Çocuk felci II. Metabolizmayı hızlandırır. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. Kimyasal olayları düzenler. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Kan şekerini ayarlar. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. yerine oturmaz. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. I. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir. II ve IV 9. Akciğer III. Bilirse bir aşağıya inilir. Hipofiz Büyümeyi sağlar. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır. Gırtlak kanseri III. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. 65 65 2. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. Buna göre. 4. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. Büyümeyi sağlar. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır. Büyümeyi sağlar. Kimyasal olayları düzenler. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler. Beyin IV. 2.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

.. Velisine haber verildi.. 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı....... 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı... yapılamadı. Gözlüğü yeterli görüldü. Maddi yetersizlikten bir şey yapıla. Düşünceler 65-b ..... 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı. Son Durum Gözlük alındı... Bozukluk yok.. 30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi....11 Sınıf-Şube:... Gözlük verildi.

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

balık vb. vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. tavuk. Et. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar.Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) . fındık. yumurta. yoğurt.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. ceviz. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir.Et. ET. mercimek. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. Rehberde. • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. tavuk. nohut. 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek. Yetişkinlerin günde iki.). Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. ishal tedavisinde hayati önem taşır. vitamin. mineral. yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: . Bu besinler protein. balık. 65-f . SÜT GRUBU Süt.DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi. her gün alınması gereken temel besinler. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. yağ ve karbonhidrat içerir. kuru fasulye. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum.

portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. pirinç.Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . muz. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. T. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. Bu besinler vitamin. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) . mısır. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır.C. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. yağ ve karbonhidrat içerir. sebze ve meyve grubu altında toplanır.). Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda. • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde. bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. mineral.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. protein. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r.

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ..................................................................Notlarım ve Düşüncelerim ....... ............................. ........................................................................................................ .......................... ......................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................... .................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................... ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................. ........................................................................................................ 65-h 74 ............................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................ .................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................ .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ....................................................... ................................................................................. ...................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................. ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................. ............................................................................. ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................ ..................................................................................................................................... ....

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful