P. 1
fen ve teknoloji 7 ogretmen-1. ünite

fen ve teknoloji 7 ogretmen-1. ünite

|Views: 16,579|Likes:
Yayınlayan: ser

More info:

Published by: ser on Aug 12, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/17/2012

pdf

text

original

‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

.... Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik ............ Mu ğımda ü yıka liyo aldı i.................. Ünite: Kuvvet ve Hareket ............................................................................................................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI........9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI ..................9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI ..............................9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N ................... Mısır’ın baş metredir an 2..............................................................9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI ...................9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7..................................................... en çıktım....50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3..........................................................99-b 3................... 10 1.......... i ¤raftak ok i¤ini...................13 m...................................................000’a i Dünya’n ................................ foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 ....................................................................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ............................... 65-› 2......... i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı......... yüzüm beni bek ımı ı elime ........... Ünite: Vücudumuzda Sistemler ........................... nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2....................... SINIF ÖĞRENME ALANLARI................... ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0..........................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU .............................. Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim.................................................................................................................................................9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI ......................................... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER ....................................

.................... uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar......................................... k.............. da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker..................... 193-b 5...................... Nur top flikler.................................. Gö doğal. 225-b 6................................ Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi .......... Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi.......................... 278 SÖZLÜK ......................... 129-b 4.. Anlad›m r›n varl›¤›n i..................... Çü yo k... 249-e 7.................... 313 KAYNAKÇA .................................................... ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle........................................ atomu olufl ›................................ r etkileflt ›kla e. al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu ......................................... i..................... : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : ..................... Ünite: ‹nsan ve Çevre ................ i Geçmifl n Öz ›....................... Ünite: Ifl›k .............. As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar............ yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz.................................... ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER............................. Atomu en flapkam ›........... yeryüz rinden ›z›........ üne............ mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7.........4.... kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ... flt› birb klar da Konula r 5.......... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ................. De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6................ ıp ine çık iz zlerim lim........... 314 8 ...

bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. “Üniteye Hazırlık” bölümü. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. 2. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. 4. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Atatürk’ün eğitim. “Kavram Haritası” bölümünde. 9-1 . “Üniteye Genel Bakış” bölümü. Bizlerden Geleceğe. 6. Nereye Gelecekler? 3. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. “Atatürk’ten Bizlere. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. Bizlerden Geleceğe” bölümünde. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde. teknoloji. Üniteye Genel Bakış. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı. Üçüncü bölümde ise 7. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. Rehberlik Köşesi. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. 5. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. Hayatımızın Neresinde?. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. Üniteye Hazırlık. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Ünite Konuları. Konuya Başlarken 2. 11. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. Atatürk’ten Bizlere. 8. Kavram Haritası. 3. 1. 7. 9. Bu bölümde öğrencilerin fen. Ünitemizi Özetleyelim. 10. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. Öğrenciler Neredeler. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır.

ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. Fen. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. Fakat bunların ötesinde. bir felsefeci ise. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. Bu anahtar kavramlar. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır. Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. yasalar ve teoriler oluşur. Bu farklılıklara karşın. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. Fen. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. deney ve nedene dayanır. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. kavramlar. deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. gözlem. kalp atışlarımızdan. işitme 9-2 . Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. Bilim insanları. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. • Evrenin araştırılmasıdır. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. ilkeler. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. Bilim insanları. Fen. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. • Bir keşfetme metodudur. kuşların göç etme nedenlerinden. Bu nedenle. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar. Fen.” Dahası fen. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir.1. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. Örneğin. gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir. Bunun sebebi. kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. bilimsel bilgilerin. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir. Anlamak. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. • Doğruyu bulmaktır. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. • Mantıksal muhakemedir. • Problem çözmedir.

Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Fennin bu temaları. toplum. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. Aşağıdaki şekil. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. 9-3 . olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır. model ve teoriler zamanla değişebilir. radar vb.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. amaç ve kısıtlama vardır. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. Çoğu bilim insanı.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir. Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar. öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir. Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. Bilim insanları. merakları. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz. teleskop. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. Aslında buraya kadar anlatılanları. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. Teknoloji. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. bir kişiye. fennin doğasına ait bir özelliktir. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. Bu. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu.

biyoloji. astronomi.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. hipotezler. Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. Çünkü bu sayede öğrenciler. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. matematik. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir. Hipotez. kanunlar. deney yapma. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. Doğal ve fiziksel dünya. amaçlarının farklı olmasıdır. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). prensipler. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. Deneylerle. Gözlem ile birlikte deney. Teknoloji. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. Örneğin. Kavramlar. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. gözlem yapma. görme duyusuna dayansa da duyma. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. Yani. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir. • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. Bazen alternatif yollar da denerler. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. Dolayısıyla teknoloji. Pek çok gözlem. Teori. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. kimya. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. 9-4 . Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. model oluşturma. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. Çoğu durumda bilim insanları. prensip ve kanunlar ortaya koyma. tanıdık olmayan olguları (hedef). dokunma. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. hipotez ve fikirler test edilir. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. teori geliştirme. fizik. Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. kültür vb. • Fen ve Fennin Teknoloji.

fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. Fenciler. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. fen. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. etkilemeye devam etmektedir. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. fen. Fen. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. eleştirel düşünme. teknoloji. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. ilkelerini. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. bireylerin araştırma-sorgulama. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. teknoloji. Bu sebeple. bireyler bilimin değerini anlar. 9-5 . nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. değer. teknoloji. Böylece. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. Bu kitapta fen ve teknoloji.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. Bu. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. teknoloji. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. teknoloji. Öğrenciler fen. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. temel fen kavramlarını. tutum. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. fen ve teknolojinin doğasını. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler. problemleri çözmede. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. Kısaca günümüz insanının. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu.

Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. “Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. Jerome Bruner (Jerom Bruner). öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri. İşte bu bağlamda. bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını.A. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A.” cümlesi ile ifade edilebilir. fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır. Bruner. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini.. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. Jean Piaget (Jan Piyaje). yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. “Fen ve teknoloji.A. en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. öğrenmeyi. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır. bireylerin araştırma-sorgulama. Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur.S.2. Piaget. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. 9-6 . öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu. Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. eleştirel düşünme. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler. yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. Peki. öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. 2003). somuttan soyuta. tanımı. Ausubel’in öğrenme teorisi. tutum ve değerlerin bir bileşimidir. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. beceri. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır. “Öğrenme nedir?”. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . Bilgi ve beceriler. Fen ve teknoloji okuryazarlığı.

• Açıklama (Explanation). görüş. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. Tablo”da da görüldüğü üzere. her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır. Bu öğrenciler. 4E. inanç. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır. farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. Bilgi ve anlayışlar. düzenler veya reddedebilirler. • Keşif (Exploration). • Genişletme (Elaboration).• • • • • • Öğrencilerin. Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. Bu yüzden. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. 9-7 . Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir. İnsanlar. 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. Modelin aşamaları. Sonraki sayfada yer alan “1. Öğrenme. 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. 5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. Bu nedenle fen araştırmacıları.

“. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder.. Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir. • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder.hakkında ne biliyorsun?”. Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır.. • Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. “. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”. nedir?”. • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” . kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar.nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar. • Merak uyandırır. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. • Sorular sorar... değerlendirmelerine izin verir. Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır. • İlgi çeker/yaratır. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder.• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. beklenen cevaplar. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir. • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir.. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar.. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular. • İstenen sorular. açıklama. • Öğrencilerin kavramları. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar. • “Niçin bu şekilde düşündün?. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler..5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. değiştirmediklerini araştırır. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir... dinler. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir. Önceden kabul ettiği açıklamaları. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister.. hakkında ne düşünüyorsunuz?”. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder.. anlamaya çalışır. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 . • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur.. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar..“.. 1.

Merak. soru sorarak. Hipotez Test Etme 5. Nereye. Problem Çözme 6. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. nesneleri. Öğretmen. Bu etkinlikte amaç. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. 2. Aynı zamanda öğrenciler. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. yönetici ve rehber durumudur. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. olayları ya da durumları keşfederken. etkinliği olan “Nereden. bir dolu da öz eleştiri. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. işlevsel ya da davranışsal olabilir. Aynı zamanda olayları. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. çaba. Bir etkinlik süresince öğrenciler. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur. durumları sorgulaması için zaman verir. Model Oluşturma 7. Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. Ayrıca. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir. keşke bir tek olgu. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır. nesneleri.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. öğrencilerin ilgileri. Oyun Oynama 9-9 . Bu bağlar kavramsal. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. direnme. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. beceri ve tutumlarla gelir.1. materyalleri. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. hatta küçük bir şey keşfetseydim. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. Sorgulama-Araştırma 4. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. bir kavramı. Bu bilgi. öğretmene. Gözlem-İnceleme 2. Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. Keşif süreci. Buluş-Keşif 3. iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar.

Etkili bir gözlem. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır.4. 2. Bu yöntemin ana hedefi. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. doğru olduğu düşünülen. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini. Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler. 2. Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. Hipotezi Test Edelim Hipotez. Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. 9-10 .1. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir. Bulalım. belirlenen bir problemi incelemektir. Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır. Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. 2.3. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir. Yan sayfada yer alan 1. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler. Hipotezi oluştururken öğrenci. Sorgulayalım. konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır. “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. Gözlemleyelim. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı.2. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. Gerçekte. 2. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. İnceleyelim Bilim. Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte.

kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 .Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek.

soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir.7. oynanacak roller. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. şiir. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması. 2. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. sonra arkadaşlarını). sorumluluk almasını. roller paylaşılmalıdır. bu. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay. 9-12 . öykü. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. değerlendirme) için uygundur. fikir. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır. bilginin kalıcı olmasını sağlar. öğrencilerin çeşitli roller alarak. Öğrenci. Problem çözme. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması. ortam ayarlanmalı. problemi belirlemesi. Rol oynama. Özellikle. Ders Kitabı’nda. 2. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. konunun ayrıntısına da inerler. Rol yaparak öğrenme. Bir becerinin tekrar edilmesi. fen bilimlerinin soyut tabiatı. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir. problem çözme becerisi için de geçerlidir.5. Bu etkinlikler. Öğrencileri derse karşı güdüler. sentez. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir.6. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. Rol oynama etkinliklerinin avantajları. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. problem çözme yöntemiyle. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. Dolayısıyla problem çözme. bir olay. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. duygu. Ancak. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli. sorun. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler. Öğrencileri hayata hazırlar. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. Üst düzey öğrenmeler (analiz. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. motive edilmesi olarak özetlenebilir. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. Problem Çözelim Öğrenciler.2. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. Fen öğretiminde. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar.

Ekolojik dengeyi korur. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür. bakteri üretir. üretken şapkadır. kötümser şapkadır.) zarar verir. • Beyaz şapka. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. Dünyayı temiz tutar. A’dan Z’ye. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır. • Yeşil şapka. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. duygusal şapkadır. Işık kirliliği. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. iyimser şapkadır. “kutuplardaki erime”. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. Örneğin. 9-13 . Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. • Siyah şapka. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. • Sarı şapka. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır. içme suyumuzu kirletir. “hayvan soylarının yok oluşu”. çevreyi kirletmez. • Kırmızı şapka. çevremizi. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. Zararları ortaya koyar. tarafsızlık şapkasıdır. Betonlara dünyamızı hapsetmez. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Konunun geçmişteki. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. A’dan Z’ye etkinliği. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir. Karbon ve kükürt gazları. Çevreye duyarlıdır. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. Örneğin. “çevre kirliliği”. Akrostiş Tekniği vb. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. canlının yaşam alanına verilen isimdir. değerlendirme amaçlı kullanılır. Altı Düşünme Şapkası. Altı Düşünme Şapkası. Habitat. Lağım suları pis sulardır. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. hava kirliliğine sebep olmaktadır. Canlılara saygılıdır. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. • Mavi şapka. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. bir problemin çözülmesi. atmosfer vb. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar. Güneşin zararlı ışınları. Fabrikalar. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. Midemizi de bu pis sular bozar. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir.

Rahat nefes alalım. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir. Böylece. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. vb. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. Zehirli gazlar (egzoz. kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. video gösterimi. bir durumu. kutu.Önemli olan. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. bu kuruluşlara üye olalım. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. Etrafımıza değil. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. Varillere atalım. Genişletme aşaması. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir. 3. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. Akrostiş. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. Şişe.). Evreni koruyalım. Akrostiş yoluyla öğrenciler. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. 4. kükürt. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. kurşun. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır. çevremizin korunmasını da içerir. Ülkemizde TEMA. kâğıt. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama. Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Vatanımızı korumak. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. Örneğin. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır. öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. Bu 9-14 . Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. karbon monoksit. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Bu etkinlik.

öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. Ayrıca bu aşama. geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. 9-15 . öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır. değerlendirme sürecini. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen. Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. yazılı materyallerden. uzmanlardan. Ayrıca. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek. tartışarak birbirlerini etkilerler.aşamada öğrenciler. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. Bu etkinlikler. öğretmenden. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir. 5. Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. Böylece. Bu aşama.

Bu doğrultuda 7. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. görüşme. • • • • • • • Gözlem yapma. rutin problemleri çözebilme. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir. eleştirme. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. sunum. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. gözlemlerden sonuca ulaşma. Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. deney. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 . sergi. Tablo). Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. öğrenci ürün dosyası. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır. Okuduğunu anlama.3. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. Bilgi toplama. öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. tartışma. öğrenci. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. eksikliklerini belirlemek. analiz etme ve bir sonuca ulaşma.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. Araştırma yapma. Bu değerlendirmelerin amacı. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır. gözlem. ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. öz değerlendirme. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. proje. Tablo. iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. yorumlama. akran değerlendirme vb. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde.

belli konulardaki görüşünü. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. puanlama işleminde hataya sebep olur. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. Öğrenciden. Ayrıca. Ancak. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. Bu nedenle. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. problem çözme. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. analiz. yazının güzelliği vb. Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. eleştirel düşünme. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. yazılı anlatım becerisini. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. değişkenler de puana karışır. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir. Puanlamada puanlayıcı kanaati. Bu nedenle. anlatımın akıcılığı.etkinliklerinde. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. Soru sayısının sınırlı olması. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. Yazılı sınavlar. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur. karar verme. Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. Cevaplama işi çok az zaman alır. 9-17 . bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur. Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer.

Bir soru. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir. Uzun cevaplı sorular. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur. çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir. 3. bu yöntemle öğrencilerin. Kök. sorunun sorulduğu kısımdır. Öğretme. üç neden belirleyiniz. Öğretmen. öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. Sözlü Sunum Sözlü sunum. öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. . 4. bu testlerin olumsuz yönleridir. konuşma. Bu tür sorular. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. Bununla birlikte. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. “Kim. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır. • Öğretmenler. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler. problem çözmelerini. yaptıkları deneyleri. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. Bu tür çalışmalar. öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır.Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. 2.verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. dil eğitimi. Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. Ayrıca çoktan seçmeli sorular.. Öğretmenler. Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. iki benzerlik yazınız vb).. niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir.b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir.. oluşturacakları durumlar . Her öğrenci değişik özelliklere. Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama.. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( . Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır. Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. ne. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir. yazma. Gözlemler. Görüşme . Sözlü sunumda kontrol listeleri. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. cevabın içeriği. verdikleri kararları. 9-18 . Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar.

velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır. Ön söz. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. gözlem ve görüşme. olsaydı. öz. • Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. olsaydı. öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. • Poster. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. Öğrencinin gelişimini. Günlükler 6.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir.. yapma.. Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3.. ne olurdu?”. kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. öğrencilerin bilgi ve becerilerini. a) Performans Görevleri: Bu görevler. Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. Performans görevi. • Bir makale yazma.. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5. planlama. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. Performans görevi. Araştırmalar. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir. Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. ne yapardın?”. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin. Bu amaçla kontrol listeleri. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır. • “Eğer . problemler ve stratejiler • 9-19 . Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4. afiş vb. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. dereceli puanlama anahtarları. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. • Bir deney düzenleme. “Eğer .. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir.. harcadığı çabayı. Derste. “Eğer . Böylece öğrenciler. Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir. hazırlama. • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma. öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır. olsaydı. • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme. sonuçları tartışma vb. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir.

Öğretmen kontrol listeleri 12. Grup ödevleri ve projeler 10. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir.7. Öğretmen anekdotları 11. araştırma. daha geniş içerikli ve uzun süreli. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz. Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir. Bu nedenle. öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. ses kasetleri ya da CD’ler 9. Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. fotoğraflar.). Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. öğrenciler proje konularında yaparak. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb. • Proje çalışması. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. Örneğin. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. öğrenciler. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. • Proje süreci. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. Projeler Proje. Öz değerlendirme. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. projeler.) 13. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. bu ödevler. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. yazılar vb. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. yaşayarak. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. • Öğrencilerinize. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. değerlendirme ölçekleri. Diyagramlar. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. resimler 8. uzun. izlenecek yolları. daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. Videokaset. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. öğrencilerin yeteneklerini. inceleyerek bilgi kazanırlar. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız. 9-20 . Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. öğrencilerin yaratıcılık. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14. Öğrenci projenin amacını.

Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. çalışmaları değerlendirmesidir. öğretmene. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. Böyle olduğunda. Kendini değerlendiren öğrenci. 2. Akran değerlendirmede. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. Bu bölümün amacı. rapor vb. Hazırlanalım”.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir.) dönüt alarak kendilerini yenileme. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci. sürecin bir parçası olduğunu hisseder. öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. her konunun sonunda verilmiştir. Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. arkadaşlarının hazırladığı ödev. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur. proje. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Akran değerlendirme. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır.1. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. 2. araştırma. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. konuların içinde “Araştıralım. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Bölüm soruları. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir.

programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır. ara sıra öğretim devresi içinde. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. 2. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır. Okulun şartları. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. 2. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir.2. öğrencilerin araştırma yapma. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır. çözüm değildir. Öğretmenler. Yanlış cevaplanmış soru. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir. 9-22 . Verilen süre sonunda. Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın. Bu durumda öğretmen.” demek. ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. Araştıralım. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. 2.4. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. Öğrencinin. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır. kontrol listesi ve/veya formları. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. iletişim kurma. 3. 3.

Öğretmenlerin dersi. Genel Karakterleri: Yaşı. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. bilgisayar vb. motivasyonları. kültürleri dikkate alma b. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. Öğrencileri Analiz Etmek a. araçlar olabilir. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. b. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. doğal yetenekleri. e. Medyayı ve Materyalleri Seçmek a. öğrenme tercihleri vb. d. Öğrencinin özelliklerine. kazanımlara. sınıfı. yazılar. ölçülebilir. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. nereye varılmak istendiğini. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır.Öğretmene Notlar Ders kitapları. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. 5. video. b. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. 9-23 . Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. 4. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. ii. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. 3. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp. b. i. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. Öğrencileri hazırlar. En ideal ölçme. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. 6. Materyalleri gözden geçirir.) 2. iii.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek. sosyo ekonomik durumları. c. a. slaytlar. c. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. simülasyonlar. Değerlendirmek ve Geliştirmek a. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. öğrenci merkezli. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek. öğrenmenin en önemli parçasıdır. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. Metodu. öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. sınıfı. Ortamı hazırlar. üç boyutlu modeller vb. Önemli olan. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. ses ve müzik. resimler.

olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. 6. estetik ve çevresel etkiler vb.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. 23. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. Bilimsel araştırmalarda kullanılan. 3. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. Gıdalar. 12. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. 15. Bilimsel bilginin. Teknolojik ürünlerin. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. 31. 33. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. Bilimdeki gelişmelerin. çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. topluma. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. 27. 13. Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. matematiksel bilgi. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. maliyet. metaller vb. 16.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. teknolojinin gelişmesine. 24. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. 19. yaratıcı düşünme. 35. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. 26. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. model ve simülasyondan faydalanmak. bilimsel araştırmaları ilerleten. olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. 29. Yerel. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. 20. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. 18. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. 37. 9. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. güvenlik. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. 7. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb. 30. Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. 2. 14. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. 34. 22. 38. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. evde ve okulda günlük kullanılan araç. Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. plâstikler. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). 4. delil toplar. Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. 11. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. 10. 5. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. 21. 25. 28. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. İşlev. 8. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. kültür ve gelenekler. 36. 17. 32. değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. 9-24 . Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini.

Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. 22. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. 30. 4. resim. Bir cismin şekil. 29. birimleri ile ifade eder. uzunluk. 18. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler. çubuk grafik. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. 5. kitap. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. 26. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. 17. 15. Cetvel. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. Büyüklükleri. termometre. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. 27. 21. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. 31. 7. 25. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . 8. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. 2. Gözlem için uygun ve gerekli araç. 3. 14. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. Olay ve nesnelere yönelik kütle. 19. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. Büyüklükleri. 13. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. 28. 6. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. Gözlem. renk. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. 20. 23. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. 24. 9. 11. 32. 16. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. Nesneleri (cisim. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. zaman. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular. gereci seçip bunları beceriyle kullanır. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. 12. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. 10.

ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder. TD-2. • Açık fikirlidir. • Demokratik süreçlere güven duyar. kendini değerlendirir. • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. • Kendi başına fikir üretir. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir.12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23.). 27. • Ön yargıları yoktur. âdil ve dürüsttür. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. TD – 4). hiçbir dogma.). • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. çevresine zarar vermez. DEĞER VERME (Hareketlere. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır. • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. tutarlıdır. • Sorumluluklarını yerine getirir. • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder.).“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet. • Problemlerin çözümünde. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. • Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. samimidir. • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. bilime ve teknolojiye güven duyar. başkalarının hakkını çiğnemez. • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. zayıf ve güçlü yönlerini bilir. SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme.). Dikkatlidir. titizdir. • Mantığa. Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. • İş birliği yapar.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). sistematik planlamanın önemini kabul eder. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. • Her şeyin sevgi. 9-26 . hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum.). barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. her şeyi zamanında yapar. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 .

16. 8.2.10. 1.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. Organ bağışının toplumsal önemini kavrar. 4. Heyelan belirtilerini sıralar.12. Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. dayalı çözümler önerir.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar.4. 23. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir.7.3. 1. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar. Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar. 12. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir. önem verir.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri. 10. 9-27 . Organ bağışının önemini vurgular. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler. 1. 3. SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. sunar ve sonuçlarını tartışır. 1. Kendini. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9. etkisini araştırır ve sunar. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5.11. 9. 14.7. nedenleriyle açıklar. 17. 2. 13. 1.2.12. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir. olduğunu kavrar. 10. 15. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5. vererek tartışır.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar. 5.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. sunar ve sonuçlarını tartışır. 4. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular. Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır. Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur.

Kuvvet ve Hareket 3.1 32 25 5 11.9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7.7 9.7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir. Vücudumuzda Sistemler 6.3 9. Işık Toplam 7. Yaşamımızdaki Elektrik 5. Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2.8 11.1 11. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1.1 11. .1 33. SINIF ÖĞRENME ALANLARI. İnsan ve Çevre Toplam 4. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20.

Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. 6. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. 7. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. laboratuvar. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. • Öğrencilerin. Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır. ileceğini gösteren uyarı işaretidir. Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. 4. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim. öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır. Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. • Öğrencilerin. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. Elektrik 11 9-29 . Öğretmenler. 5. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. 3. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. 1. Bu işaretlere göre den . Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. 2. bilgi. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. • Öğrencilerin. Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım . Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım.

ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır..... ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.... Raporunuz ve modelleriniz.. Sizlerden NH3..2 puan Geliştirilmeli .. Ünite giriş sayfası....... Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok. Öğrencilerin. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru. Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var.... iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir...4 puan ‹yi . Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz.. Öğrenciler..... Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır. ‹lgili.. M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2... Atomlar etkileflti.2 puan Geliştirilmeli . molekül.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış. balon. Bu ünitede öğrenciler... Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz. öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür. Elementler ve Sembolleri 2... Element ve bileflikler. Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil. 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir.. Çalışma Kitabı’nın 81... Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir..... Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller.......... doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. Kar›flt› birbiriyle. / ....... Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız.... ip .. Bileflik ad› verildi. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u. CD vb...4 puan ‹yi .. Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır.. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış...... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş..... Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz. düğme. Kaynak Kullanımı (‹nternet.... Rapor.. oyun hamuru vb..... en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış... raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir... ‹çerik Çok ‹yi ..... konuyu hiç açıklamıyor........... Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil... dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.4 puan ‹yi . neyi. Etkinlik : Nereden. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır.... bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler.. NEREYE Bu Üniteyle I....... 10 .... Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7. Al›flverifl gerçekleflti. Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı.... Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları. karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir... Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu.. çizelgenin I.. Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır. ansiklopedi.... bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce....... Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz.. Bununla birlikte sarmal yayları....).. çevirin sayfalar›.. molekül... Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir. Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız..... üniteye ilişkin beklenti oluşturma... Olufltu böylece........... Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir. molekül... atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›...... Yayları Tanıyalım 2.....1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş. Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir.. Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6.. Daha sonra öğrencilere. Etkinlik : MADDE . 3.....2 puan Geliştirilmeli .. Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor. 1 82. Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir.......... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom. 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır.. / ... ünitesinde yer alan “Nereden. enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır..... Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir...... .......... 81 82 II.. merak uyandırma... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış. hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir. 1....... Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi. Açarken araban›n kap›s›n›.... bu tahminleri test etmeleri. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler... Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.... boncuk.......... bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı. özgün ve yaratıcı değil.... 4. Kimyasal Bağ 5.. Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi.. Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini. iyon..... BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir.. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş........2 puan Geliştirilmeli ... 8. Daha sonra. Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu. Fakat rapor.1 puan Ödev. . Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz...2 puan Geliştirilmeli ... Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar. s...... 12.. Raporda başlık yok. Öğrenciler atom...... Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir. basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir. Nereye..... Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır.... ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir.3 puan Orta . Nasıl Geldim?” adlı 2... 10. Anlad›m. Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir.. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi.. fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak. Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu...... dergi. Rapor...... bileşik ve ..... Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu. sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir...3 puan Orta ... Raporda bir başlık var... element...... Oluflan yeni maddeye.. 1. 2..... Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir. Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir. çizelgenin II.. sınıfta sürat.. Bu anahtar.. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış. .. Atomun Yapısı 3. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır.... Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri... Nereye...Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2.... daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır. Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı.. / . .. Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz........ Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış. sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır. bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları........ konuyu yeterince açıklayamıyor...... Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş... Çok ‹yi ....... Ödev.. Ödev.Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6. kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi. Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır. Nereye.. Ödev.. bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş..........1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı. Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4..... ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir..... Nasıl Geldim?” adlı 2... • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7. modeller üzerine doğru olarak yazılmış.. Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları.. Rapor. Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz.. Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış. ... konunun bütün yönlerini aç›kl›yor. 7.. üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır..... 2 82... Bu kavram haritası.. burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır.. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1.. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı....3 puan Orta . balon........ sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir. 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir. malzemelerden oluşabilir... bu ünite hakkında bildiklerimizi. • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir.. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş.. s. Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1. 5. element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir.4 puan ‹yi .1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir...... esneklik sınırının aşılması durumlarını............. bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu.1 puan Çok ‹yi ..... Etkinlik: Nereden...... Etkinlik yaptırılır.. Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir.... iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir.... 3. sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı.. Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır. Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom.. ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden.. Etkinlik yaptırılır..) Çok ‹yi ........ Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›.. BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim.... 9. Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız..4 puan ‹yi ... Etkinlik : Sevgili Öğrenciler. Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir... 4.. 1.... SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu.... sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım........ Ancak konu ile ilgili değil... .. 11.. Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji. Nereye..... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›.. Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır...... .. sınıfta öğrenmişlerdi....... 2.. / .. Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır. Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4..... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş... Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m. ... Öğrencilerden.. İş ve Enerji 3... Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur... ne duruyorsunuz. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.. 4... çeşit ve örneklerini..... element...3 puan Orta .. Bileşikler ve Formülleri 6. 6. Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır. Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m.. Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz. Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur.... Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir.. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır.. kuvvetin ölçülmesi.. Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: .. çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır....... Özgünlük Çok ‹yi ... bileşik. kitap... yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir...... ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir. Nasıl Geldim? Konular 1..... Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş. Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir.3 puan Orta . Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış. tartışma. ip... konuyu yeterince açıklayamıyor.. Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız.. sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1..

batıl inançların kol gezdiği bir yerdi..... Açıklama. element. bir hatırlatma olarak düşünülmelidir. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım.. Buna göre Fatih Sultan Mehmet. Sizce.. beceri.. formül kutusuna da formülleri yerleştirelim........1). altın.. Roma generali Marcellus (Marselus).. Al......... s. • 5 farklı element oluşturulabilir. 1. Araştıralım.... dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin..... Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında.... K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır... istedikleri yere daha kolay taşıdılar... Ne.... Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır.4).... [!] Uyarılar 1....... 10...... bileşik...... Nehir. çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur.. Bu kavramın tanımı. yuvarlak kütüklerden yararlandılar......... 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8... Ca.... büyük çarktaki diş sayısı 52... sadece yük taşımada değil.. fizikçisi ve mühendisi olan. Çünkü her birimizin atomları. Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim...... Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında............ F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) . Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir.. Babası tanınmış bir astronomdu... Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü... Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım....... Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1. çinko.... Şu ana kadar kaldıraç. belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir.1 Atom. onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı.... 5 ve 6.. sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu. tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır...... Kısalttık adımızı sembolle..3.. Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır... ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi. Cl. Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı. Ayrıca “Araştıralım......... Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı... Koyduk adımızı......... Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi. elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu. AÇIKLAMALAR 8. donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır. Mg. hidrojen..... içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir. 22...... bakır.. Ders İçi İlişkilendirme 1.3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1.. oksijen. O (Oksijen). Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim. Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım.4 Rusça.... Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında.. Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1... Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3... bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir. magnezyum. Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim. demir. Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi. Örneğin... aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler........ LiF Li (Lityum).ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır. Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır... Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır. NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2. S........ sınıfta edinilmiş olup bu kazanım.. Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır. ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m. Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin. diğer derslerle ilişkilendirme... İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu.... 1. bakır.. o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi.... H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) .... sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7. falcıların.. Sınırlamalar 1.. Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir. C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9... Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş... Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir..1 Model üzerinde... yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi... Mg.... palanga...3 Elementlerin numaralandırılması. ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım. bu bağlamda çok yararlıdır... . metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir. Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir.... Her element için. Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı.... ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir..... Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir... Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6... Ar.. Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim. Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı. • Kalsiyum. Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler.... .. Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür.6). 10. Bu vinçte. Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler.. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır....... Oluştu yeni ve saf bir madde. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır... kavram yanılgısı. Sn......... Etkinlik : 1.... Archimedes.. Si... Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4..Ö.... Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek.2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5.. Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin. Biz kısaca Cl....... Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim. ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır..... Bu durum. s..... . FTTÇ. “İsim... Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler... zamanla. su. gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m...... tutum ve değerler verilmiştir. Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir. Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım. 23. • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır. Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir.. Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m.. Etkinlik : A) Buna göre. Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde... kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir. O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum). Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur. Etkinlik yaptırılır. 90 23... Aynı atomlar toplanınca... Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi... C (Karbon).. 1. Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir.. Etkinlik Bir Yunan matematikçisi. Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.. Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı. Adresimiz belli..... 2.. N. Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır. ‹stanbul’u fethederken... Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu.. Etkinlik : 10. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik. Çince.4.. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. B.. Etkinlik : Sembol. 1..... O. Sizce. hidrojen.... Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl)... makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür... balta. Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir... Ayrıca iyot... 23 55... Bu vida. Helyum.. onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim. Syracuse’yı kuşattığında.... insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar... Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir. kükürt.5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini. altın. fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir. Farklıydı di¤erinden. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir....... 11...... . Bu dönem.. Yandaki resim.... Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde.. küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır. Japonca vb. Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet. isimleri verildiğinde sembollerini belirtir....... Au....... oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir. doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur. üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim.. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur. eski çağlarda...28). Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır.. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir.. Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1.. Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler... anlayış.. P. derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir.. dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır. afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar. 1... . 1. Not: Seçilen harfle bafllayan element adı...... hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler. H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir..... Etkinlik : Dişli çarklar..... doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır..4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ....... Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı.. Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar.... demir de. bulmaca” benzeri oyunlar... 287-212): 21..... civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır. Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m...... Cu. Li.......7.... Günümüzden 5000 yıl önce. Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır...... Elementin Dilinden Bilim insanlar›.. Sizce hava.. • 132 2.... değil mi? ‹nsanlar. Archimedes (M. 1.. bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB. dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı. Fe Ama sen bana uzun uzun Klor. gümüş.. CaCO3 Ca (Kalsiyum).... Anahtar Kavramlar element sembol formül 87.. H.. Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır. İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır......... Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir.. makara.... İkinci basamakta...1 Element kavramının ilk tanıtımının. Keşif.. flekillerle gösterim.. Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1. O’nun icatları... Örneğin.. ders içi ilişkilendirme................ donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki.2..... Hazırlanalım Araştıralım.. küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim... bir bileşik olan su.... Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir... toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18... Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi........ 55 90 11 .... ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile.. 9.. Fe. Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir. Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir.. ağır bir cismin..... HI.. 1. toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı...3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir. HCl..... bakır. Etkinlik : 132 11.... şehir..... bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış.. kalay. vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23.. öğrencilerin konuyla ilgili 4.. atom numarası kavramına bir hazırlıktır.. ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4. Etkinlik : fiehir.... Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir...6. Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24.. Na. makinelerde de kullanılmıştır......... ... O. • • C.5...... Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir... molekül... İlk kez. ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş. Yerleştik hepimiz bir çizelgeye..... demir. Formülleri verilen NaCl... eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır...... 7. CO2. ‹nsanoğlu... Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme. kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler. Olduk hepimiz farklı element. ..... yapılarda kullanacakları büyük taşları.. Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım.... Örneğin.... küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır..... Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım. Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz... Öğrenimini....... Kütükler sayesinde. Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir.. Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir... Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir... silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir. makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu...... su... kurşun.. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.. ad› yoksa sembolü kullanılabilir. Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır. saf madde ve karışım kavramları 6..... Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2.. bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir.... ... Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir. Öğrencilerin çıkrık.... 3.. öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır......3 Demir. Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma.. 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r......... Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı..

...... oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler.................... .............. içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl....... biri zihinsel.... Balıkçılık ön plandadır............ dönerler............... Bu mesleklerden biri bedensel........ öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır.............................. kuyruklu .... Neptün ......... Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin..... populasyon oluşturur....... Kaktüs IV.... “Atatürk’ten Bizlere... zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası........................ 3............................... oluşturur.... fındık....... kara ekosistemi........... D 3.. Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi.................... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi.... Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›.................. Habitat 3. İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız.............. D (.......) 1............... 2... D (............ D 2.................. hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m....... Notlarım ve Düşüncelerim 18.... 3............ İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur.. Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz......................... 12 ..... b 2......................................... • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? .......... Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır............... ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım.... . habitattan daha fazlasını içermektedir.................. Biyosfer II’nin içerisindeki havanın. Edirne ili Süloğlu ilçesi.... Deve II............... ....... ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde .. Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin..... Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok................. Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3........... a 2......................................... uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3................. A 4. Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek ................ D 7........................... D 6....... ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin.... ............................... 8......... Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler.................... GEZEGENLER 17.... görülmektedir.. Van kedisi............ Kavram 1......................................... Atatürk’ün eğitim...) 6.... Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I..... Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir.......................... .. soruların altındaki bölümlere yazalım......... Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir................... 1.......... Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir.................. yer verilmiştir. suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır... Teleskop...... asit yağmurlarının oluşmasını engellemez..... Örneğin.................. büyük bir cam ve metal yapıdır... önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır.............. 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir........................... Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz...... sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor............ Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir..... Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz......................................................” M... çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir.... Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil. uzaya gönderilmedi....................... Çevre sorunlar›na ...... 1.......... neresi olabilir? 2......................... y›ld›zlar... belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır...................... UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük . Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır........................... nükleer kirlilik.. Populasyon 4.. Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı..... belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur... teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır.. hava. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m............................) 7....... 1. teknoloji. teleskop ............. Gebze Ağaçlandırma Projesi.................................................. çölleşme....................... Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir.......... D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir...... daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar...) 2.................... hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim... 1................. atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir.. Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ... ... .. . Yılan V.. D 5..... Maymun VI... Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler....... C 3............. Aşağıda verilen canlılardan hangisi..... üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir....... 5... biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir.......... e) nükleer kirlilik 7...... Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri................................................. GÜNEŞ ......... ç) çöl ekosistemi 5...... Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? ........................... Sizce Biyosfer I.......... 1........... Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur... T.... b›rak›r............. Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir........ Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor. Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine .. besin ağı 2........ Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir.... 6.....) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz..... g 8............ habitat a 1......... Günefl....... 2.... Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur... Meteor.................. ..... Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım.. deniz kaplumbağası...... Çay.. atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r.......... Sınıf mevcudu ç. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine.................. bir populasyon oluşturur.. D 2... Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri...................... Günefl’in etraf›nda .......... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru.....gov...... d 5.. 18..... Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur...... b) biyolojik çeşitlilik 3...... ve ›fl›ldayan bir gaz ................ eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır. Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar............ GÖK TAŞLARI. D B. Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek.. Maki bitki örtüsü. çöl ekosistemi..... TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır..... denir....... Akdeniz Bölgesi............ ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır...... Organik tarım... muz......... Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir..... Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri .. Biyolojik çeşitlilik en az . üzere di¤er gezegenler .... ......C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı......... Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım......... bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir.... Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım. ................. Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir.......... E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz............................ Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır.............. ... Doğal bitki örtüsü ormandır....... Biyosfer II.. Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir........ Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor............ canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2...... Uranüs. Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda.. C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım............ 4... ekosistem............................... C 5........... “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5.. www........ Okul b.......... Örneğin..... Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar............. g) ekosistem C.......... adı verilir.. su kirlili¤i........... Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır.... besin ağını oluşturur................... Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir......... Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava............ Merkür......... Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere. ........) 8... istasyonlar›... Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini..... bu gezegenlerin ....... Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir. Organik tarımın uygulanması II..... 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir.......... (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı)............. Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il.. kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya .. Ekosistem 2.......................... Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A......... 1..... Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur.................... atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi ..................... Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4. Ö¤renci c. almaktad›r. Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır........ 1............ bulunmaktad›r. Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır.......... Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? ....... nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır... 7.................... Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir....... Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar. Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım. kirliliğinin bir sonucudur.... Bir y›ld›zd›r ....................... ikinci basama¤›n› oluflturur.......... Etkinlik’e yönlendirilir....... kırsal kalkınma projeleri............ bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim........... Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar.. D 4....... Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir...... ‹ki farklı tür..tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5.. bisiklet sürebilen bir solucan..... Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz.. bu konuda oldukça usta.............. Y (Türler.......... ... kışlar ılık ve yağışlı geçer. Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır............ gök adas›nda yer ................ okuyabilen....) 3.V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3............... • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? ............... Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen.. .. bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›..... Sera etkisi ................... canlılar olarak adlandırılır............................ Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4.. Fakat Biyosfer II............ Y (Yağmur ormanlarının tahribi............... uydular›.......... Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5....................................................... akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar... populasyonları oluşturur... biyolojik çeşitlilik............... Tür Kelime a......................... Günefl’in etraf›nda .........) 5........... meteorlar da ......................................................... F.... bilgisayar oyunu oynayabilen....... Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II... Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması... 2............................. ..................... gibi olaylar sebep olabilmektedir. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı.................... 4.... besin zinciri.............. İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin. Besin zincirleri............ Aksine yükselmiş... topudur.... akla ve gerçeklere uygun olarak göremez... 4.... enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları.......... Samanyolu .. Dürbün.......... 1....... uzay sondalar›........... • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? ................ .. Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi).......... öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır..... Ankara Kartal Hatıra Ormanı.................. belki de hiç olmaz...... Kuyruklu y›ld›z........... ............ Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez..... . Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar .............. görüşlerine......... c 4... Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1................ İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler............ KUYRUKLU YILDIZLAR ... 3......... nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir............... .... METEORLAR............... Çünkü sekiz araştırmacı.......... Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım. Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir......................... Türler.................................. ekosisteminde görülür............. ................... Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5..... Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım...... ................. D 4.........dir............................... Atatürk’ten Bizlere........ turunçgiller............ bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2..............Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir.. eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden......... Bu küçük teleskop. hayatı... yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır...... ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir................. Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar .......................... Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler. Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır... Kutularda yer alan soruların cevaplarını................. D (..) 4................... Otla beslenen hayvanlar ............ Anneniz......... Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir............... 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir................ Çanakkale 10.. 1.. besin zincirinin 5... Konuşabilen. 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar................ Göktafl›................... Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır...... küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor....... su....... Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z.................. Dünya.. araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır. Orkide VII......) 2.............................. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım............. bakış açılarını karşılaştırırlar.. gezegenlere gidecek... çevre bilinci................ Bu etkinlik........... mısır......................................... Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur... Yıl TEMA Hatıra Ormanı................... Biyosfer II...... daha sağlam malzemeler.. ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir.......... ç 4. Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır.............. insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir..... c) orman tahribi 4....... birden fazla habitat bulundurmaz................. B E............ Yağmur ormanlarının tahribi......... sebep olur. tir........................... Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim.... Etkinlik’e yönlendirilir.... Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor......... uzay . Bir ekosistem.. her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir................. A............... Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? ... Burada yazlar sıcak ve kurak.................meb. ....... 1 Milyon Fidan Kampanyası..... ç 3... s................................ Y (Organik tarım............ Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır.... Biyosfer II..................... ................. Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır.................. uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır............... Akkök..... Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır...zonguldak........... Satürn........ ................ ve küçük y›ld›zlar ..... Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır............ Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız.... I.... çölleşme 4........ Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını................. Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır.............. d) kardelen 6........... Ankara.. vard›r.............. otçul otçul 1............... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir........................ Fakat bu yap›....................... Jüpiter. Y (... e 6............ orman tahribi..... 16......... Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir........... Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır.. Sınıf d.... B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir..... Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler.. Uzay mekikleri....................................... Yabani hayvan avı III. ...... kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım... Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz...... 5...... bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar............... amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek........ Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4.............. Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar................................ Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere ......... 1.... habitatı oluşturur..... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım............. ............ Gök tafl› 18 163... Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir........ yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir..... nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur.... b D.. Avustralya’da meydana gelen orman yangınları.. D (.. • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ........................... ............... kardelen...) 6................................................. D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım... Kertenkele A) Yalnız V B) III.... Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2.................................... Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar.... asit yağmurlarının oluşmasını engeller............... pamuk. c 3.. Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde................. 2................. ........ . 2... Biyosfer II.. f 7...... 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru............................... Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler......... bunların birbirlerini nasıl etkilediğini........ dönen gezegenler... Günefl’ten daha büyük ............................... Ağaç dikiminin hızlandırılması IV...................................... Kutup ayısı III................ Y (.... gezegenlerin aras›nda hareket .................. ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız..... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim......) 3. Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t..... 1..... Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir.... Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir.......... ‹klim.............. Bir ekosistem............... ... menekfle...... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir..................................) 5............. Venüs.. Mars.... y›ld›z de¤ildir... GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl...... besin ağı......................... Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir...... Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18.... anılarına vb........ Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri............... inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur...........) 7........ Y (....................... a) hava 2.... Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var............................. 3.............................. f) su kirliliği 8. C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği...

Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar.sbsfenci. dolaşım. sınıf fen ve teknoloji dersinde.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında. 4-7.1. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir. 6. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. sistem kavramına girmeden. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. 13 . daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. Duyu Organlarımız 5. sınıfta da destek ve hareket. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. Ünite www. Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi.

bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. Grubunuza bir isim veriniz. sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz. Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11. Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız.Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. merak uyandırmak. 2. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. Bu ödevler sınıf panosunda. . ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir.Öğrencilerin. . . Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz. Prova için derslerden sonra sınıfınızı. ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir. Sevgili Öğrenciler. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir. performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10.Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra. 1. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. 7. Grubunuzla birlikte. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. 1. organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . . varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. Öğrencilere. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir. Duyu Organlarımız 5. Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir. 4. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. Bu ödev için öğrenciler. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz.Öğrencilere. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. Her gruptan.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. 8.Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: . Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir. Ünite kapağı. 10. Ünite. Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. üniteye ilişkin beklenti yaratmak. 6. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. 10 14 . sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. 11. 9. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. 3. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir.

• Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız. Grup bütünlüğü kısmen etkili.4 puan ‹yi . Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım.3 puan Orta . Bu anahtar. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir. 13. Grup Bütünlüğü Çok ‹yi . rollerine uygun. Grup bütünlüğü oldukça etkili. Nereye. Boşaltımda görevli bir organımızdır.4 puan ‹yi . kuşların.2 puan Geliştirilmeli . yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. 10. Etkinlik : Nereden. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım. babamın. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir.2 puan Geliştirilmeli . Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. 4. hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır. rollerine uygun. Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. • Bu Üniteyle ‹lgili. 5 ve 6.Özlem. Grup bütünlüğü yok. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. Oyunda yer alan rollerin birkaçı. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor. arabaların sesini duymadım. ayn› bölümdeki soruları. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. Annemin. Bu sebeple.. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu.1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor.4 puan ‹yi . aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra.1 puan Çok ‹yi . Daha sonra onlardan. 1. Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar.. Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . 4. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta. 1..• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim. sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla. herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta.1 puan Grup bir bütün olarak etkili. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru. s. neyi. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: . Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. / . 9. Oyun ve Sunum Çok ‹yi .. Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir. s. Birkaç karakterin kostümü. Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır. Evet. Sabah erkenden uyandım. 15 2.” dedim. Nereye. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. Nasıl Geldim?” adlı 2. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta. 5. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı.. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. rollerine uygun. / . Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu. öğrendiklerinin farkına varmaları. evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? . NEREYE. 3.3 puan Orta . Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor.Özlem’in sa¤l›k sorunu.. Etkinlik yapılır. ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. 11. Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. Elimi. Tanımlar 1. Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim. 6. sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz. ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım. Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim. rollerine uygun. Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım.2 puan Geliştirilmeli . 2. Cevaplar›m B U R U N I. zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. 7. 8. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım.2 puan Geliştirilmeli . / .. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır. üniteye başlamadan önce cevaplayalım. rollerine uygun. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1. BÖLÜM II. / . Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. Nereye. rollere uygun değil. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I. Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil. Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır. Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. . Etkinlik yaptırılır. ünite hakkında bildiklerimizi..4 puan ‹yi .3 puan Orta .. rolüne uygun değil. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. rollerine uygun. Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . Etkinlik yaptırılır... Hiçbir karakterin kostümü. NEREDEN.. Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır. Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar. BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta.3 puan Orta . Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır. Etkinlik: Nereden. neyi. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. ben bir işitme engelliyim. bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir. Çoğu karakterin kostümü. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış.

..................... ................... ... kimyasal sindirim denklemlerine girilmez........... kazanımı................ ......... .2. ..........6........ ................................................ Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun .......... ............ Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara ............. ..................... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1............ • Derya...................................... et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında............ ....... ......... .. taşınd›¤›n› anlatan .........çeşitli sıvılar kullanılır.......................... . ........... Peki...... ......................... fıstık .............. ... .................. Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler..... Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25............ model................................................ ........................... .............................. Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna ................... ...... sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir.. . • 1................................. Etkinlik yaptırılır... Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar........................... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler.. kaynağıdır...........2.... Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını................... Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler.....4........ 1......... Vücudumuzu hastalıklardan korur ve ... Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir................... sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki. ..................... ................... Sınırlamalar • 1. Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana ............. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları... Vitamin portakal .................................................... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)............. ......... ....... [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir........1.... Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder. .. elma vücudumuzda .............. hikâyeler kabul edilir.................... 5........................................ nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m........ 1......... . .... ............................. geçebilecek hâle getirilir........ Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir.. ...... ............. olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3................................ .7....... .........................6................... .......ve .. gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir................................. Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır... ekmek ........................................... Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları....... ................................. .... . P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›.............. 27................... besin içeriklerinin vücuttaki görevi........................ ......... .....................3...... Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez................. • 1........... Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç............... • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini. ..................... 16 .. 1................. ............. ... besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r.................... ................... tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m.............................. 1.................................................. 16 3........7........... ................... ...... ..3...... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir............................................... ... ............... enerji Protein peynir .... tarafından salgılanan ........ s................7......... ............. Bu işlemler sırasında vücudumuz .................. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir.......................... ............................................. örnek olarak verilebilir...... yumurta görev yapar............................................................... zeytin .her yerine kanla vücudumuzun ....................... ..... düzenleyici yapar................ olarak görev ......................................1................................................. ... . ayrılır...... ............................4.............. dengeli beslenme............. ................. ??? Kavram Yanılgıları • 1.................................... ...................... ... .... ...................... . Vücudumuzda düzenleyici görev yapar. Daha sonra besinler kana geçer ......... sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler.......... . Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir.............. ............... 1........... .........Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1......... tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r.... Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak ....... Ya¤ ................... ... .......................... Gelin........ Ders İçi İlişkilendirme • 1...................... Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler....... ....... . Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz...................................... vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim....... ...................... ............... 1.... Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar................. patates ... 1....... biber . ........... ................. Ancak................ ................ 1. Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder....................... .. enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini... .... 32).................. .......... • 1........................ .........3.............................. ............................. dengesiz ve yetersiz beslenme vb.............................................. .................5....................... Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir...... olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres............... Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14.... Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır. . ........ besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı........... 3... ........ ...................... Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir............

Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. mineral ve su bulunduğu. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir. Torbayı. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır. sayfasındaki aynı isimli 1. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. Ders Kitabı’nın 17. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m. ince ba¤›rsak. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. 5. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. vitamin. ya¤. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. ♦ kâğıt havlu 1. yemek borusu. mide. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. Bisküvileri. protein. Aşağıdaki çizelgede. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. 4. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır. kalın bağırsak damarlar 4. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. mide. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. ♦ geniflçe bir kap 3. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır.) Bu etkinliğin amacı. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. s. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. 1. 6. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak. Besinlerin. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. belirtmeleri beklenir. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. besinlerin içerisinde karbonhidrat. 17 Keşif Aşaması 1. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. Etkinlik Gözlemleyelim. Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. Leğenin üzerinde. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım. Çorabı alt kısmından keselim. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. mide ince bağırsak. protein. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. Vücudumuzda Sistemler 4. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. yağ. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. ♦ çorap 2. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. ince bağırsak. vitamin. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. Besinlerin. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. yutak. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim.

.................. ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak.. ....... .. besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel.. midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder....................................................................................... ....Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir...... Resimdeki kişinin yediği elma......................... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür..... anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır... besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar............... Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım........... kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir.... Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede.... öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır................ ................... Etkinlik yaptırılır........ 6.................. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar........ Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek............... Etkinlik yaptırılır............................. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5. Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar... Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer................ sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir................ Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım........................ Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim................... Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir...................... öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini......... “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir........................ Böylece....................... ince bağırsak......................... içindeki besin .. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7..... Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 .... 18 5 16............. sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır......... Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir.. sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim............. Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü.. fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim..... Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız............................................. enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir......... de¤iflime u¤rar................................................ Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.................... mide................. besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur...... Yağların kimyasal sindirimi burada başlar.............. ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar...................... Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6............... Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım.......... Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı............. ................................. Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Peki....................................................... Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir.............. hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5....................... Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir. mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir............... içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için .................. yutak. Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar....... Şemadan faydalanarak öğrencilere..... 5................... s........ sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır...... .................................. Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır............................................ Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı....................... Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım. ..................................... Ders Kitabı’nın 19... Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim....................... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6..... Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir... yemek borusu........................ ......... Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır...................... Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir.. Etkinlik yaptırılır.............. Mide Besinlerin fiziksel sindirimi................ kimyasal sindiriminin ise ağız. Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır..

.. Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”.................... fiziksel sindirimi ve ...................... karbonhidratların ve .. Pankreas: ............ bölümünü at›k olarak ................................. . .................................................................. ayrıldığı ve emilimin ........................... yağların fiziksel ........................................ Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r....... kullan›lmayan ...................................................... iletir.. gerçekleştirmek ........... Besinleri Yutak: ..... sindirimini . gerçekleştiği ............ 17 19 . proteinlerin................................................... mineraller emilir.. 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7.. yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir............. karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir.... ........ a¤›zda bafllar............................................................ küçük parçalara ay›r›r ... öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır..................... yağların sindirimini .................................. Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir................................... “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır.... Besinlerin içerisinde .. salgılar... Pankreas öz suyu.................................. Anüs: ...................... Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur.. vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir................................ .... Kasılıp Mide: ..................... Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17.................................... Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r............ gerçekleştiren pankreas özsuyunu ............................................ fiziksel sindirimle .................................... taraf›ndan ................. Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.......... ...... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: .......................................................... ve kimyasal sindirim .. Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında ........................ Karaci¤er: Ürettiği .... ile küçük moleküller hâline getirir.................................... At›k maddeler ................... borusuna iletir...... Proteinlerin....................................... vücuttan uzaklaflt›r›r................................ ‹nce Ba¤›rsak:............................ parçalara kadar ................ kimyasal sindirimi .......... safra salgısını .. karbonhidratlar›n . Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller............ gevşeyerek besinleri ...............Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim.... organdır............................... besinleri mideye ........................... s...... ........ Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır...... s.... Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m... a¤›zdan yemek ............................................... Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır.......... ..................... üzere ince bağırsağa gönderir.................................................................. kalan su ve ............................ Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat................ 6 16..................................... ... Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı.................. anüse gönderilir............ Kal›n Ba¤›rsak: ............ Besinlerin en küçük ................ ............ Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur.......... Su...... .............. Yemek Borusu:................................ 7......................................................... . sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır............................ Besinlerin vücudumuz .................................. Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir...................................................

öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. 2. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak. Öğrencilere. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. Ders Kitabı’nın 21. Besin içeriklerinin her biri. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı.Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. büyümek. “Peki. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. 1. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. 1. sindirim çeşidi. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. Enzimler. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır. 20 8 18. Öğrencilere. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 . Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. enerji üretmek. Ardından öğrencilere “Araştıralım. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. s. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı.

....................................................... 8....... sağlar............................. 19 21 ........... kısa ........... ....................................................... Bu faktörlerin............................................................. Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda............................................ İpucunda yer alan hastalıklar............................. Bu etkinliğin amacı.......... fiziksel ve kimyasal ....................................................................... Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda.... sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur............. ............... Her bir besin içeri¤inin sindiriminin............. sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m.. moleküllere kadar parçalanır.... karbonhidratlar gere Yağlar................................................ Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9..... öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır............... Karbonhidrat.......... .................... ........................... Enzimler............................ Yaşamımızdaki stres düzeyi: ................... Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım.......... Dengeli ve ........ Lifli besinler tüketmek .......... Büyüme...... Meyve ve sebzeleri ................................................................................... büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir....... Kalınbağırsakta su................................................................. ............. kusma.................. sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım................................................................................................ sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır......... Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım.. ....... ve dengeli beslenmek .. bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim.............................. sebep olabilir....... Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir................ Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9......................................................................... Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır..... Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır...... karın ağrısı.......... . öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir..... Ald›¤›m›z besinler: ............. vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir......................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım.................. ve egzersizler ......................................... mide yanması......... ................................................. sorunsuz çalışmasını ....................................... 9....................... Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz..................... ......................................................... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir................. ............ Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır............. sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır.. sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir..... Peki........... mide rahatsızlıklarına ......................... c.. Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım. sistemi rahats›zl›klar›na ...... Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir............................. . . Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9........................................................................... proteinler ve yağlar kanımıza geçer........ .............. Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır.... Peki...... .................. ‹nce bağırsakta karbonhidratlar............... Ders Kitabı’nın 21... Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19............................................ yağ................. olumlu etkiler......................................... vücudumuzu sıcak tutmak........ hızlı bir şekilde tüketmek ........................ mineraller kana geçer................. ... Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler.Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya...Rahatsızlığım ne olabilir? .....................” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m...................... .......... Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin.............................................................. beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? ... yerlerde saklamalıyız................ gaz şişkinliği........................................Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? ........................................................... ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında............................................... Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım...... ... ...................................................................................... Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: ................. Yaptığımız aktiviteler ........................................ kabızlık........ Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: ........................................ reflü ve safra kesesi şikâyetleridir....... 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve . sağlığımızı olumlu etkiler.............Rahatsızlanmama............... vitaminler ve ........................................................ ishal...... ....................................................................................... Enerji sağlamak için klidir........................... ..................................... hemen bir mazeret uydurur............................................ protein.... ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım...... düzenli beslenme alışkanlığı .................................................. Besinleri serin ve kuru ................ s................ .......... sindirim sistemi sağlığını ... sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar......... Vücudumuzda Sistemler 8....................................... ........................... Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m.................. .......................... Yaptığımız aktivite ve egzersizler: ................... hıçkırık..... sindirime uğrayarak küçük ........ Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir............................... bağırsaklarımızın ............ mineral......... ............................................................ d.... Besinler................ sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim... büyük molekülleri küçük .................................................... ..... . sebep olabilir.. Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak.............. olumsuz etkiler.... düzeyi sağlığımızı .... Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır............................ a................................. Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra.............Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? ...... ... Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir................................... yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir..... kullan›m› sindirim ..................................................... ........................ Yüksek stres ......................................... ................................................... moleküllere parçalar........ yıkamadan yememeliyiz..................................................... Sigara ve alkol ........................................................................ ............................. ........................ gastrit................................................................................... Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim..................... Etkinlik yaptırılır................ sürede tüketmeliyiz....... Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar...................... öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır...... b......... hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m.....................

.... besin içerikleri olan protein. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.............. Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır.... Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar..... Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır......... bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini. Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek........ yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar.....yutak c....... 2.... Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1....pankreas f........ • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz.......... • Kanda buluna su........ Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı... kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur..................karaciğer d. Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız........... Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir... • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler..ağız b... Peki. Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur... • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır....... karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur..... • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir... Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide.. dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır....... Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller......... • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz........... Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır................ • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır.......... mineraller.... ...... midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir................. D B E C 3...... Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz. A K 10 20.. E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar. dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir.... C............... • A........... Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol... Kabak............ • Bazıları savunma sisteminde kullanılır............. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır......... 10.. Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir................. mineral ve suyun...... Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim..... 20 22 . Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir... Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir........ Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır.....yemek borusu ç.. Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z..... Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme.......... lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler.. Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz.mide e............... yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır.. • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır.... • D vitamini. Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m.. • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur........ Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat............ yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar...... karbonhidrat...... Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı.. Sindirim sistemimiz.. 1........ enzimler yardımıyla parçalanır...anüs 2..... 22 10.. Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir.... Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız................... Proteinler. • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar...... . Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur...........kalın bağırsak h........ vitamin... Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır... • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır.. Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar.. • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir............. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir........ besin gruplarından sağlar........ a.... yağlar.... Vücudumuz........ ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir.... • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z...T.... Dengeli ve yeterli beslenme... Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım......... s... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar. Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır... besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır... sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır.. Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler. büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir.....C.......... vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10....... ........... Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir....... Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız.......... Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir... Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur.............. sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir.. karbonhidratlar... • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir.......... .ince bağırsak g..... yağ..... • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır..... mide ve ince bağırsak.... Öğrencilerin........

........ öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir..........................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir....... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken .. 5................ 6........................ Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel.... lokmaları iyice çiğnemek........................... çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek................................. hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7................. Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir..................... Boşaltım sistemine ait levha. ...... Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir......... hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3...... Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır.................... Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır........ Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11...................... Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda....... Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir. yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır. yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek. Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek...... sigara ve alkol kullanmak............. b a c ç d e f g h 1................... Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6. ... ............ karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar............................. Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin.. model ya da şemalar hazır bulundurulur.... yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir.............................. 4....................................... 7............ Şekilde........ Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2............. Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4................ Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek....... Etkinlik : 5...................... enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir........................ Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat.................... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi................... Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir. ................. 23 ................... Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir.......................... ................. alkol ve sigaradan uzak durmak......................................... yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m................................... ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2..... • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere............... sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak........

. cevaplar kabul edilir. Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m.. Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri...taflır... Günde iki litre su içmek. 2..... Öğrencilerden........... boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir.... Böbrek yetmezliği.. model.1-2... Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır........ Ders İçi İlişkilendirme • 2... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir....... ‹drar.. böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için......... ‹drarı vücuttan dışarı. s. böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler... [!] Uyarılar • 2.................... 32)... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak... diyaliz..... Kişisel temizliğe dikkat etmek. .. Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür. • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım..............4... Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım...... teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler..... yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır.... A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4....... ........ böbrek taşı. 30............ Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir. sınıf “Bilim. arındırır.... akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır... 29....... Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar... 4.3...... 1.. sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir. vb... Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri....4. Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır................. Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor..... Kanı süzerek zararlı maddelerden...... Bu hastalar.... Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A. sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır.. kazanımı.................... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2... Haftada en az üç gün dört saat boyunca...... anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir..... böbrekten idrar kesesine . boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu....... Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte..... Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır.. 5.. 2. yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı... Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir..... vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları... . • • • • • Aşağıdaki soruları......... Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim...... AÇIKLAMALAR 11 21. Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir... Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında........... boşaltımda atık 10........... • 2........... “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder......Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2.... Boşaltımda deri.. ...... atar.. Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı........... Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir.2........... .1............. Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5. 2....2...... Sınırlamalar 2............ 17......... yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum..... . böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır. 2.. böbrek nakli.. A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2.. A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B............... böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır.............. böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları. Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları............ Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur........... Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler.....4.......2. .... Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım..... 21 24 .. 1.) ile ilişkilendirilir. organ nakli yapılamadığından... ‹drarı.. 3........... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4). böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli...2....... 2.... Sosyal Bilgiler dersi 6... Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır.... toplan›r.......... Vücudumuzda Sistemler 11... • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24..... A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3...

... bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir.... yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır...... Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur....... atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri.. sayfasında yer alan paragraf okutulur......... Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır.... “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır......... vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m.... 25 .......... Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme.. idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı..... Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler... ...... Etkinlik Sorgulayal›m....................... • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım. Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim.... İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir....... günde bir buçuk litre idrar üretir. 2.... Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”. Peki... böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin.. İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri.. vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım............) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir.. Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler. 11..... .. ..... Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı.. enerji üretimi için.. Etkinlik yaptırılır............... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk... Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir........ At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım.... Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır.. ......... • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25.... hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik. Vücudumuz için gerekli besin içerikleri...... ................. “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur... Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar .... yüksek tansiyon...... atık maddeler. üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir. Etkinlik yaptırılır... .. deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit............... akciğerler.. Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz..Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11. Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini.... . Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim....... görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları...... Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan... böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması. Karaci¤er + Bu organları....... karaciğer. kansızlık..... öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır......... Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir... Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2... 2.. solunum... uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim.. kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir.

.............. Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14.. Çünkü .... Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın............ sana katılmıyorum........ karbon dioksidi . Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır.. idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir.......................... üreye dönüştürerek ...... Ha ha ha! Siz öyle sanın........ Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır.... Ben var ya zehirli bir atığı ben ............ Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.. vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık...... 14.... vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor...... Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim............. Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri.. Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5............ suyun ve tuzun ........... En önemli organlar biziz.................. levha ve/veya şema sınıfa getirilir.................. terleme ve d›flk› yoluyla atar......... s..... akciğerler.. kanı süzerek atık .................... üreter... Bu organlar at›k maddeleri idrar........... uzaklaştırırım... terleyerek vücudundan ........... 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir. ve idrarı oluştururuz..... Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler..... Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir......... su.................. Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar......... Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar.. Ders Kitabı’nın 27.. ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi............ Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir........... Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar... herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir............... böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır...... fazlasını atamazsın.. soluk verirken ....... At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir. Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir....... onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım.... Aranızda en büyük benim. sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir......... Bu etkinlikle.... Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model... üreter.. 26 . vücudu korurum...... Ben olmasam ...... Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12..... 26 12..... Kalın bağırsak Su.... Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez........ atıklarının vücuttan .................. daha az zararlı olan üreye dönüştürür.... Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım.. Birçok sistemle ilgim var........ atılmasını sağlarım. Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin........ . öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır....). idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir........ ............... Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu. Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir......... eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler.............. Her şey bende sonlanıyor................ safra ve besin ............. karaciğer.......... Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri.... Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir.. etkinlikler yaptırılır................... levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model.. ................. Bunun için bu organların böbrekler. Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı. 12... Hayır....................... ................... Hadi oradan.... 13... siz kendinizi kandırıyorsunuz....... safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar... sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur................Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri... 12 22................ deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r............... solunum......... maddelerden temizleriz ....... ...

....... böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir...... Böylece çevremiz korunmuş olur.. 23 27 .......... Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r............................. 2................olur........ Peki.. atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir................ Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23...... sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır..... s.................... Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre........... yazabiliriz.. Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde ... deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler. Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1. Kan............ Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2..................... Bu bölümde..... Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2... Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur..................................................... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur............. yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur.............................. Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13. model............. .................................... .................... 6............. böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte. Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler.. üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r............ Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir....... a....... şarkı vb... Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim............. • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir.... Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir..................................... Resim................... İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır....... Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron....................... 2. • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir... Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi. Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir....... Böbreklerimiz. 14............................. ................... Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir......... ......... 5................. c... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur....... Böbrek .. At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir............ idrarı oluşturur. Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir.............. Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer....... yaklaşık bir milyon nefron bulunur.. böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir. Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir. Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1.. Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer................. Öyleyse........ Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer................. .......................... . • Sınıfta beş grup oluşturulur....Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur................. Peki.................................. poster vb...... Bunun için............ yapabiliriz........... Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır.. Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz.. Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım.5 litre idrar üretilir......... Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların............................. böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1.......... 14 23............. Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür............. Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz. bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir....... • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir........ üretra ile vücuttan dışarı atılır................. Oluşan idrar...... Bir hikâye..... oyun.......................... 3.. Süzülerek temizlenen bu kan................................. • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir......... Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım..... Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz.......... • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir.. Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir...................... ‹drar........ vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır.... b............ şiir......... Bir kâğıt fabrikasında.......... 4..... böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar........................... s.. 2..... Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz..... kan›m›z›n için......... Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m.............................. Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır.... ........

Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. Ardından ikinci adıma geçilir. belirtilerini. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. 3. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta. 1. Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. Etkinlik Sorgulayal›m. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. Soğuk terler dökmeye başladım. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir. “Çevrenizde. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir..) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”. “Hasta. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. bu rahatsızlıkların sebeplerini. 28 28 . bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. belirtilerini.. Bunalmıştım.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. Etkinlik yaptırılır. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. ‹drarımda kan görünce korktum ve. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. • Hasta. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı. sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır. belirtilerini.

Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir. günde en az iki litre su içmek. 29 . süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. gov. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. Günde en az iki litre su içmeliyiz. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir. Aydın: Böbrek iltihabı. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. 29 3. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. Taş oluşumunu önlemek için. Alternatif Araştıralım. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor.tr). kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. böbrek taşı. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. Tafl k›rma cihaz› 3. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız. Bunlar. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir.istanbulsaglik. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Diyaliz cihazı. • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar.

. ................. ..... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r.......... anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır..................... 3............. Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım........ ..... 2..... Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır.................... Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak....... Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi................... Mert...................................... telefonla arkadaşını aradı...... Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi.......................... C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur.................. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.......................... taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb................................ Üreter: İdrarı..................... 30 ............. • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4............... temizliğe özen göstermek.... 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m................. Etkinlik grup etkinliğidir.. a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim.................................. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir.......... • Öğrencilerin konu sonunda............................. Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır....... 4................................................... 3............................................................ idrar kesesine taşır..... a) 1..................... böbrek... Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur...... İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır.............. ................................ .. . b) İlaçlar.......................... ........ b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim.... Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu.................................... a) 1................................................................................... 2...... Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi.. Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim .................................. Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir..... 4. b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir........ böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek.... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir... Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2...... B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler. günde en az iki litre su içmek. Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür... 3........... Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir................ 2......................................Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır..... Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır... 4..... 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r. böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak....................... ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak. hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir....... a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı... 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1.................... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir...............

......5...... • 3.. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir....3..... basketbol oynamak...................... İç salgı bezlerini......... heyecanlanıyoruz.............. s..... öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır......................5.........................2..........................................Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24................ 3....... [!] Uyarılar • 3.................. insülin.. Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı........... Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir............... okuma....... model....... sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile)..... ............ salgı bezi..................... Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu...... Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır....... üzülüyor.... sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz. Sinir sisteminin bölümleri.. Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16. Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m.... omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir... ............... • Öğrenciler Neredeler.... Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir..................... uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz....... hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz................ Yazma............. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15... bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay........ ............................................ Sinir sisteminin bölümlerini................................... Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda ... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler..... yemek yemek gibi)........................ glukagon............. tiroit................4.... Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar.... hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir.......... büyüme hormonu...... yapılarına girilmez....... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4).......................5................. 3.. dolaşım......... sınıfta ise destek ve hareket. • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir........................ ............... bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir...................... merkezî (beyin.......................................... • Nefes almayı....................... • Konuya Başlarken 3................ Peki................. yapılarına girilmez. ........ gülüyor. ......... ..... Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir............................................. model....... yabancı dillerdeki kelimeleri.. gerçekleşen olayların beynimiz tarafından ........... .. pankreas....................... Arkadaşlarımızın isimlerini................................... Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir.. 3.................................................... yutmayı......... çarpım tablosunu..... susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor.. Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır.....) verilir. Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m...................... Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir................................................... Sınırlamalar 3. • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi................ ................................1............. ...... levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4)........1.... 3. • 3................. eşyaların adını.......... adrenalin vb. bisiklet sürmek.....2...... Acıktığımızı....... Öğrenciler 4 ve 5....... Bu olaylardan birini seçelim........ 3......... besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6................ Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir........ 31 15. Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16)............... ........... Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak......................... yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir.. Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır.......................................... böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir. alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir............... Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin.. İç salgı bezleri olarak hipofiz...... Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 ........

çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. • Listelerimizi sırayla okuyalım. bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. Ardından Ders Kitabı’nın 31. Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. Etkinlik: Bir Dakika 15. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. beyincik. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. 24 16. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. sayfaları okutularak. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak. bir dakika içerisinde. sorular sorulur. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. ♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. levha ve/veya şema sınıfa getirilir. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım. 4. • Grup üyelerimizden biri. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. Etkinlik Gözlemleyelim. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. Etkinlik yaptırılır. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. Gruplar. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Etkinlik yaptırılır. bir saat ile zamanı takip etsin. Bu amaçla. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir.) Bu etkinliğin amacı. Etkinlik : 32 . birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. düşünmek. 4. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. 16. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. yürümek. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15.

Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. yutma. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. “Sizce. kelimeleri okumayacak. Cevaplar. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. Omurilik soğanı. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. kitap okuyarak. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. şeklinde olmalıdır.. Bu. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. Bu testi. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. Ne dersiniz? ‹nceleyin. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. kafatasının içinde.. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. Omurilik. Bu sinirleri. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler. hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. Beyincik ve omurilik so¤an›. Her bir rakam. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Dikkat edin. çiğneme. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. hafıza ve yönetim merkezidir. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. yazı yazarak. Şimdi keşif sırası sizde. Daha sonra. kasların kontrolü. Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. Şimdi gelin. Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. • Solunum. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. dolaşım. öksürme. • Nefes alma. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. Siz. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. Acıkma. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. beynin bölümleridir. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. nefes alma. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. susama. s. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. kalbin atışı vb. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. Öğrencilere bulmaca çözerek.” şeklindedir. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. araştırma yaparak. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. öğrenme.

...... Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir. s... 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir.. 1 5. ..............................Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar......... 2... Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı....... Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir... flekil III..... telefon kablolarına benzetebiliriz..... çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz.. 2............... 34 .. öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir..... 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır.. merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar....... II.. Peki............... tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir..... Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir.. 3....... şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım.. C............. uyartı mesajı....... ............ Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri.............. çiçek kokusu vb....... mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu)..... flekil I.... Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m... hafıza ve yönetim merkezidir... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular.. cevap..................................... şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi ......... yürü........ merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir......... 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir................... koku. Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır....... sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır... Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir...............Beyin: Vücudumuzun öğrenme............ tat...... I............. 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur.....................) başlar......... Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak.......... çevresel sinir sistemini oluşturur......... dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17.. D.... şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi ..... kaslar. Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir........ 1................... II........................ Etkinlik yaptırılır.) Bu etkinliğin amacı.................. öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır........................ Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler................................ 26................... III...... Çevresel sinir sisteminin.......... 4........ Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur......... E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır.. .... “Sinir”i temsil eden öğrenciler.Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir........................ Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar.... Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı.......................... .................... Çevresel sinir sistemi.................... gözler.................... öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır........ Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir......... Ses........... Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı..... bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde.. 4 34 17........... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17......... basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir.. Örneğin............... Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r..... 4... flekil 1...............Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder... Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk........ onların 6................ ışık........ Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim. sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır.........Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır......... Uyarı........ saçını tara.... Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A.................. B............... “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar.......... 3.... “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II... Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir.................................... şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir.............................. Sinirleri............................. .....

yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin.C. öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja. E Tepki olufluturur. Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir. Bir sinirin yapısı da buna benzer. • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . D. • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. kaslar veya organlar 35 . • Öğrencilerin beyin. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun.E organların› canland›rmak için birer kişi. B Mesaj› tafl›r. • Gözlemci arkadafl›m›z.” şeklinde cevap yazar. flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A. Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. beyincik. B. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan . • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r. dışında ise bir kılıf bulunur. “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. 35 18. omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine. D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim. Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. B. Cevabı taşır. Cevap oluşturur. C. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur. hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize. okları takip ederek öğrenelim. C. C. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır. Sonuca Varal›m • A. Tepki oluşturur. B. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. Mes C birini seçelim. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır. aj› al›r. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı.). Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. len B d lu flt irip ›r. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. “Burnunu kaşı. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır.

Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir. Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür.. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir. güneş Gözlemleri ışığında normal. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6. limon görünce ağzımızın sulanması vb. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Deneyimin Araştırma sorusu 6. 6. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. öksürmek. • Bu olaylardan birini seçelim. Keflfedelim Uyar› . Etkinlik’i yapmaları istenir. Bunlar gibi birçok olay. yanan parmağın geri çekilmesi. Yüksek sesten ürkmek. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Etkinlik : 36 . Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir. Etkinlik Bulal›m. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. • Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. Öğrenciler önce az ışıkta. Göz bebeğinin az ışıkta büyük. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz.. sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar. hapşırmak.Tepki (Önerilen süre: 20 dk. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Yemek yerken yutkunuruz. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. 36 17. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir.

.............. 6............................. Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m............................ Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir................ Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37........ Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız............................. Peki............... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k..................................... 7. 37 .........................................................................................Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim.................................... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir.... Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar............. Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18.............................................................................. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1.... Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri................................................................ ... öksürmek............................ 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.............. Etkinlik yaptırılır...... 8 .......... Omurilik....... 6......... Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz....... Değerlendirme Aşaması 18.......... Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir......... Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür..................................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? .................................. 9 .................................. 4... hapşırmak.............................................................................................................. Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz..................................... ....... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir.......... ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir. Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir......................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? .... 11................ yüzmek....... Refleks hareketlerimiz........ ...................................................... yüksek sesten ürkmek. soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz................... 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim ..................................................... 1...... .............. limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir. Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları.......................................... omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır...... sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”.................................. ..................... Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım................ Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2.............................. . (Refleksler) 3........... Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir............................ s................ Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız.... 4.. yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi............................................................... 3................ 12 .............................. dans etmek................ Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır.................. omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir......................................... 37 18 27....... “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur........................................ “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım......................................................... .. ............................................................ 2............... Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir................ 27 7...... siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek.... . Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir..... örgü örmek.. sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar................. Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi.......................................................................... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır..... Vücudumuzda Sistemler 18....... kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar.................................... 5..................”...... Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller............................... Refleksler..... 1...

.......... model............................................................... Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3......... Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir. 19....... ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek.............. Etkinlik öğrencilere yaptırılır........................ Hormonun görevi :....... gelişme ve Hormonun görevi :................ Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :............... Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini....................................................... Ne dersiniz. Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar............. Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir.............. düşürür)................. Daha sonra onların.... ..................... Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır........................ cevapları birlikte araştıralım mı? 19.................... ........................ Tiroit Bezin adı :.. levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım...... Pankreas Bezin adı :.......................... İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım....... Hipofiz Bezin adı :. Hormonun görevi :................ Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :......... Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini.......... Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim.............. Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20. Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu................................................Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır.......... ....... 1......... Etkinlik öğrencilere yaptırılır......... Bezin adı :............. Kan şekerini düzenler........... Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir.... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir...................... Her geçen gün biraz daha büyüyoruz.. 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler............... ve spermin oluşmasını sağlar............. salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım.. insülin ..................... Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır... Büyümeyi sağlar.. sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir............... Ellerim terliyordu.............................. Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m......... Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler......... içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim. hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır.................... 20....... Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir.......................................... Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir. edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler......... Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler................. ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :............ İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır.. Büyüme................ yumurtanın oluşmasını sağlar........................... Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim. Adrenalin Salgıladığı hormon :............................. (Glukagon kan şekerini artırır....... Nefesimi tuttum.............. Hormonun görevi :............................. Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2.............. Araştırmalarının sonucunda...... Böbreküstü bezleri Bezin adı :. Testis Bezin adı :.. Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır.. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır.......................... öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır.............. Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :.. Pilotlarımız. Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39......................... iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir........ Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği.................... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim........... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :.............. Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir...... ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler...................................... Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :............. Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu...... vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler...... ...... .......... Hazırlanalım Bu bölümün amacı................ 38 Araflt›ral›m............................... Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir... uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk..................................................... Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :.. Araştıralım................. Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır...... Yumurtalıklar 38 . Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19..........

erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. c. Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. b. s. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. Tiroit 4. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir. 1. s. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. Hipofiz 21. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. • Büyümeyi sağlar. d. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. 20 29. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. e. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. coşku. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. Testis 21 29. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. Böbreküstü 6. görevini düzenleyecekleri organlara. Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler. Aşağıdaki flemada. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. Pankreas 3. verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. 20. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler. Yumurtalık 5. ‹ç salgı bezlerimiz. kan yoluyla taşınır. s. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Etkinlik yaptırılır. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. Her bir hormon. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. Etkinlik yaptırılır. ç. Glukagon: Kan şekerini art›r›r. büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit. 21. 19 28. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. Örneğin. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. az hormon salgılaması ise cücelik. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a.). Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. farklı etkilere sahiptir. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. 39 Vücudumuzda Sistemler 20.

Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. Oyunumuz böylece devam eder. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. 5. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. Tiroit 4. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. d) Şekil A için: 1. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. Böbreküstü bezi 5. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. Testis 3. 30 40 . A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. 9. 1. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. Pankreas 6. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. flekilde olduğu gibi. Aşağıda. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. a) Şekil A: Sinir sistemi. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler. yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. köşelerinden bir daha katlayalım.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. Kâğıdımızı köşelerinden 1. 2. 6. Omurilik 4. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z. 4. flekil 3. Değerlendirme Aşaması 22. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. 3. Yumurtalık 1. ani hareketlerden. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. Söylenen sayıya geldiğinde. B öğrencisi kâğıdı tutar. 40 22. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. Kâğıdımızı. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. s. Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Bu işlem 3. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. Konu Biterken 4. Hipofiz 2. Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım.4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. Tuzluğumuzu tamamladık. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. 7. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. flekil 2. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur. 8. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. flekil 1. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. 2. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. Beyin 2. Beyincik 3. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. 2. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir.). Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. 30. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar.

.............. duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın ..Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz........................................ işitme cihazı.......................................... kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır............................... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir................................... Bu konuda.................. ................ 23.............. kornea nakli vb. Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31............................... burunda koku..... 4. Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir.....5... 32)........ Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış......................... • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41.............. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir..................... %30’unu............ teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir............ 9...... Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır............... Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir....................................................... Hem görüp hem duyduklarımızın ......................7...... Öğrencilerden gelen uygun ... Söylediklerimizin .. Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini.......... Duyduklarımızın .............. 4......... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur..... Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı................. .................... ............... [!] Uyarılar • 4..................................... ..............................4.. 4..... Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4)............ ....................... %10’unu. dokunma.... . dilde tat....................9) • 4...... sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur.................. Sınırlamalar • 4........ Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir........................................................................................... Arkadaşınız sizi..................... .......... • 4............... Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin ............. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.... Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları......... • 4..... Hemen kucaklaşıyorsunuz..........6......7... belirtilir..... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı ... 4............................................... 4....................................................................................... s.............. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1).. Teknolojik örnek olarak lens................. Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz...................2.................................................3.... Gördüklerimizin ..............3............. öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri......................................................7–4................ .................. bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir......................................... • Öğrenciler Neredeler............... ... gözlük.... Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir.............................. ..... sıcaklık.. %50’sini......... duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir....................5... %80’ini.... Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23.......... yazal›m..... Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler..... Etkinlik yaptırılır.......................... Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir.......... Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4................... vb................ ........................... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz.................... Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar.... 31 AÇIKLAMALAR 41 ..................cevap verme süreci açıklanır............ model üzerinde açıklamaları........................5...................... Kendini..... duyu organlarının yapılarını şekil....... Birbirinizi özlemişsiniz. Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız............................. Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara......... 4........ • 4.. Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere......... Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1....... cevaplar değerlendirilir.............................. Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder..... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım.......1..... Diğerleri öğrencilerden beklenir........................... biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor............. acı.......... ....................................... Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31.............. 4.... Aşağıdaki resmi inceleyelim...................... tekerleme...... 4............ Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır......... %90’ını hatırlarız.......................................... .......... %20’sini.......... gözde ışık.......... kulak göz burun dil deri 2.... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3). Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır.....3..................... Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda.... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir................ basınç.... ......................

..... öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır.. Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak.... Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim... Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı.... Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal. bas›nç..... 7. Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir. öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır.. burun.... Etkinlik yaptırılır... duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir... Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz. 24... kulak.... Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir..... Öğrenciler. koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim. duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42. dilde tat. Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir... a¤r›... Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı.. Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir. ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim... deride s›cakl›k. dil ve deri duyu organlarımızdır. Az ›fl›k Çok ›fl›k 26.. flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim.. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim.. Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir. kokusunu... Sert tabaka ... Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. 24. öğrenciler tarafından cevaplanır. Çevremizdeki cisimlerin sesini... Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim. meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır... sıcaklığını vb........ Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim.. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7.... Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Duyu almaçlarının. Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz. 42 .. Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m.. Etkinliğin sonundaki sorular............ Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim. Duyu almaçlar› gözde ›fl›k. elma.. • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim. Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır. yumuşaklığını. sertliğini vb.. 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere.. kokusunu. Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24.. Etkinlik Gözlemleyelim. Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim... Öğrencilerden.. duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir.... Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder. Etkinlik : Az Ifl›k. Duyu almaçları sayesinde uyartıların.. parçaya keserek ay›ral›m. 32 Damar tabaka ..... • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m..) Bu etkinliğin amacı. Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4. rengini.. Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim... ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere... Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk. kulakta ses... armut vb..23.. 25... dokunma uyar›lar›n› al›r.) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m. “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur... sertliğini..... öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır. 7.. • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini. Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay.. A¤ tabaka ... Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir.. burunda koku. Tahminlerini kaydedelim... sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır. ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir. duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır..... rengini. Etkinlik yaptırılır. hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım. Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını..... duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır.. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı.

görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. 4. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. 43 25. ‹ris. s. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. göz kapakları ve kirpiklerdir. Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. 4. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. göz kapakları. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır. kaşlar. Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. Etkinlik’e yönlendirilir. Çok Işık Bu etkinliğin amacı.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. beynimizle görürüz. Göz bebe¤i 3. Ters görüntü. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. 2. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. s. Gözün bölümlerinin sert tabaka. Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1. Böylece görme gerçekleşir. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Yani gözümüzle de¤il. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. Gözümüzü koruyan yapılar. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. Gözün kaşlar. Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. Göz. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. Algılanan görüntü. 26 32. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. 28. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. sert tabaka. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. 27. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . Görme Organımız Göz 24 32. Etkinlik: Az Işık. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. s. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. şeması ya da maketi de kullanılabilir. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. Ders Kitabı’nın 43. Göz bebeğinden gelen ışınlar. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. Çok Işık’ adlı 25. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı.

.................................................. ................ Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler... 27 33. Mercekle düzeltilir............ uygulanması............ Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur................................ Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir..................... Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım................................ Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır........................... görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir........................................... 44 25............. Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim.. .... Etkinlik : 44 ............................................ Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r............................................................ ....... 28..... Göz bebeğinden geçen ışınlar............................................................. Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır..... Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır..................................................... konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir......... Etkinlik : 26....................................... • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24......................................................... beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır..................................................................................... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır........................... bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir. Ameliyatla düzeltilebilir.... Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65...................... Böylece görme gerçekleşir... Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur........ Uzağı iyi görür......... Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde.... göz merceğinde tekrar ............... 27..................... ....................................................... ışın göz bebeğine gelir............ yakını göremez.................................................................. .............. Ters görüntü...................... Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27.. ameliyatla giderilebilir. Öğrencilerden ayrıca............................. uzağı göremez.... Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim........................................ ............................................. Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi.................. cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir................... ...................... Yakını iyi görür................... Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.. 26............. ................. s................................................................................................ 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir...................... Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller................. Mercekle düzeltilir............... kırılarak ağ tabaka üzerine düşer................................................................................................................................ . Bu testin hazırlanması........ Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer..... Mercekle düzeltilir. .. Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir........ Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur.... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler........................ ...................................... 25.......................... Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27......................................................................................................... Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir..................... bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır................. Tedavisi yoktur... Etkinlik yaptırılır............................................................................................. Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır......................... ......... Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve ....... Astigmatizm 24......................................................................................... .............................. buradaki görme almaçları tarafından algılanır................... Algılanan görüntü...... Miyopluk Hipermetropluk Görüntü........... Kırılan ...................................... Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur............ Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez.. . ..................................................... sarı lekenin arkasında oluşur.... Etkinlik : ..............................................ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir..............................................................................................

............................... 28.. tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir............ zarının titreşimleri oval pencereye iletilir.......... . “C”........... .................... gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne .. Etkinlik Gözlemleyelim. Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m... ........ “2”..... ...................... ve . öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır..... vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir................... Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m...... iletir.......... Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim........... .......... Burada bulunan çekiç......... Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33..... Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri ............. Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir.................. sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır............ orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur....... Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir............................ kula r kepçesi ile top lanı ...........Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.......... ... ‹ç kulak ..... Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı......... “4” numaraları ile “A”..... Orta kulak ............. Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir.... öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır.... ................... “3”..... 33 (Önerilen süre: 15 dk......... sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir.................... Laboratuvarda bulunan kulak modeli.. orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim............. ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak.... A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r ..... eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir.............................. üzengi kemikleri ile kulak ....... Salyangoz........................ Böy l e kula k zarı titreşir.... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir...................... Öğrencilerden............... ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir..................... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım.................. Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur... • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”..................... Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir.................... . . ... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır.............. verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir.......... s.......... ............ ile ti r... 45 28.....) Bu etkinliğin amacı........... Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir........ “B”..... geçe r... • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir.... a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r.......... Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir... Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl...... Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları...... örs...................... ... 8........ “C”.................... “B”.............. kulak yoluna iletilir....... “C”........ ...... Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır............. .............. Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir......................... “D” şeklinde harflendirilen.................... 8...................... Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir......... Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”......... D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak .......... ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım.... Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45............. .... .. Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır... Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 .... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t .... Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir.. ..... kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir........ s a l yangozdak i ..................... Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla.................... Ayrıca yarım daire kanalları........................... 3 1 2 B Se s... “D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m.......... D ve .. Daha sonra kulak modelindeki “1”. ...................... “B”.... • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim...... ........... C k Ses dalg aları................ • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim...... Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28........ ........................... Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45...

Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir.. Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır.. kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb.... ‹flitme sinirleri salyangozdad›r.. Etkinlik ev ödevi olarak verilir.. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır. Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini. Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim. “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur... maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar.. Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›. 29. Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler. Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar. 46 29.. s.. Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı.. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır. Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. 5. “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır.. → ... a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç.... → ..... Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir.. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına. Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”. • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi. K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur. Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. salyangozun üst kısmındaki dalız yapar. kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır.. • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem... 2. 3. a¤r›ya. en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses... üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → . kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir.. Yanlış mı?’ adlı 29. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım.... eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri... Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir. → .. • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir... öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir. kollarına. → . Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez. bas›nca. orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r.. → . • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur. Alt deride yer alan ter bezleri. Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir. ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi. Orta kulakta çekiç. 29 34. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30. örs. 4.. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z. Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m... 29. → ...... Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır. 30 34.. 30.Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”. üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur. Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar. Derinin görevinin vücut 34 46 ... örs.. Etkinlik: Doğru mu... • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır. 1.. terleme ile boşaltıma yardımcı olur.. → .. → . solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur.. 30. Kulak yolu... 6. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r. Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır.. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya. Etkinlik : Do¤ru mu.. s.

.................................. kıl kasları.................. sinirler..... Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer....”...... dokunma... Bu bölümün en altında Alt deri ... Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz.... • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z.” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur........... vardır........... gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir.... ağrıyı.....”.... Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir..... kesici.................................... Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir. Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2.............................. ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir....... basıncı....... Bu bölgeler........... öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır............. ise yağ tabakası bulunur.. duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır...... solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak.............. Araflt›ral›m............................ ağrı..... Araştıralım.......... “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur.. Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır..... 47 .... Etkinlik öğrencilere yaptırılır..... 31..................... sıcaklığını ayarlamak. Öğrencilere “Araştıralım............ Kan damarları................ Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates......... ...... vücudumuzun ısı kaybını önler......... Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir............................. 31 35... “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur..................... Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur........ “Derimizde ayrıca sıcak. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır............. Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır.... Ders Kitabı’nın 46...................Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m.... sıcağı vb... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım......... Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir....................... ...... Üst .. Ders Kitabı’nın 47.......... .............. ........... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır..... Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m..... elma............................ ..... yağ bezleri.......... ......... ve duyu almaçları alt deride yer alır....... Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir. tabakası vücudumuzu çarpmalara ........ 32.. belirleyen hücreler de ...... Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı...... meyve bıçağı....... Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini ...... .............. s.............................. Üst deri deride ayrıca derinin rengini ...Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim.................. parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır. • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9......... basınç gibi duyuları da hissederiz. Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır.. Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur........ . kıl kökleri ...... ve vurmalara karşı korur....................... Burada yer alan ter bezleri.... Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir... soğan........... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m...... 47 Vücudumuzda Sistemler 31...... sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur..... .. Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”...... koruyan tabakadır. vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir.......... Yağ ........ Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31. ile boşaltıma yardımcı olur....... Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47...................... sayfasında yer alan resim inceletilir........... ter bezleri......... domates.................. Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur. Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları.... Ayr›ca . soğuk. terleme .. Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir. ... 1............. sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır.... Derinin üzerinde dokunmayı..................................

29. öğrenci . Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir. Öğrenciler. diş macunu. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. Örneğin.) yaklaştırılır. öğrenci 2. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız.. gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım. tarçın vb.. 9. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur.. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım. 48 .. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir. soğanı. kekik. 1. Burunları açık öğrenciler 1. 2. Değişik baharatlar (karabiber.. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır. • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. öğrenci 2. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir.) Bu etkinliğin amacı. Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk.. Etkinlik Gözlemleyelim. yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir. burnumuz da kokusunu algılar. Öğrencilerden. “Peki. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır. Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. Öğrencilerden. patates vb. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız. kalem.. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir. 30. Etkinlik yaptırılır. kimyon. Dilimiz bir besinin tadın›.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9. öğrenci . için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. ♦ çiğ patates • Patatesi.

sayfasındaki burun şeması üzerinde. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. ısıtılmasını. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. laboratuvarda bulunan model. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. 31. Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m. ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. nane. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. başı hafifçe öne doğru eğilir. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. limon kabuğu vb. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir. iki kafl aras›na buz konulur. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. kaşık. • Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın. levha ya da şema üzerinde gösterilir. s. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. ısıtılmasında. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. Burun. bardak vb. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. 35 49 . Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber. soludu¤umuz havanın temizlenmesini. Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz. Bu r un boşluğu nun du varları . Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. 32. nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur. • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m.) getirmeleri istenir. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım. 32 35. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun. peynir. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır. Etkinlik yaptırılır. 32.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir.

.. düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız. • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir..... 3... 2. Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir..... ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir..... sorularla.......... Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur.......................... Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır....... 50 33............. Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir........................... Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken.. . çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim... tat duyusu algılanır......... Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 .. limonun ekfli........... yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur.... diş eti iltihab›.........) kesinlikle yardım etmeyelim............... çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek.... uyarır.................. Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur..... ...... Tat alma sinirleri beyindeki tat ........................... ................... baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz..... Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33....... Dil ‹ltihabı: Çürük dişler...... Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım............................................................... Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak.... Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli.. Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler....... aldıkları uyarıları tat ..... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir................. alma sinirlerine iletir.......... 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim......... Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma............. sigara içmek... Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar. 34.............. Ders Kitabı’nın 50.............. bardak. Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur................. Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur........ Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda.. Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar.... Almaçlar... Etkinlik yaptırılır........... Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10........ tuzlu.. Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak.. .. s. • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım........ Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı. Etkinlik öğrencilere yaptırılır... tat tomurcuklarındaki almaçları ... ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini.......... Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar........... 10.. dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir. alma merkezini uyarır ve ..... • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir.. • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim...... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır... Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33.............. yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır. Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim...... Uyarıyı alınca tat alma sinirleri.............. tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir. görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını.. ... Biberin ac›. tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.... Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir.............. ... öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır............ • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir.. Tükürükte çözünen maddeler........................... Acı... .... Etkinlik sırasında onlara kaşık vb.............................. tatlı.... Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir... ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak.... Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur.... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb. Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi.........Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”.... 36. “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda...... Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir... Kendinizi...... Ekşi Acı Tuzlu = 1..

işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. Öğrencilerin. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34. • Her grup.Görevini yerine getirirken neler hissettin? .Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir. Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim. GÖREV: Beş dakika içinde. görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. 51 . Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı.Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). ‹flaret dili 34 36. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler. Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. Bu dil. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. Ancak bu defa onlara yardım edelim. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı. Görme engelliler. Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4. (Önerilen süre: 30 dk. sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır. ister işitme engelli olsun. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir. Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. 5. kaşığı tabağın içine koy vb. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. . kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır. aşağıdaki soruları yöneltelim. . Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . ‹şaret dili.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla. Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde. Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. neleri yapamazdık? . 5. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım. Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1.Neleri yapabilir. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2. s. Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. • Her gruptan. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır. • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir.) sofrayı beş dakika içinde toplamak. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak). gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın. Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler.

.. Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m. . Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar.... 4. soğuktan korunmalı. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz.. hipermetropluk. okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol. Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı.... • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11.. Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır.. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.... sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur... saman nezlesi.... sert tabaka d. Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları. ve beyindeki ilgili merkezdir... 4. kulak zarı sertleşmesi.. . Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri... Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı.. görevlidir. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. 3. Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır... kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. Ardından Ders Kitabı’nın 52.. c c ç d e Duyu organları . patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda. oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız.. Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı.. iç kulaktaki zedelenmeler. sinirler 2...... sert cisimlerle karıştırmamalı.. duyu almaçları c. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı.. Deri sağlığı için. ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı. • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir. A vitamini içeren besinler yenmeli. sert cisimlerle karıştırılmamalı.. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız... . gibi uyarıları dış ortamdan alır. burun kanaması ve burun tıkanması. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli . Deri sağlığımız için derimizi ezilme. Bazı göz kusurları: miyopluk.. renk körlüğü ve şaşılık. alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır. Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız.. 5.. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı... gözler aşırı ışıktan korunmalı. Bazı burun hastalıkları: sinüzit.... orta kulakta kemik kaynaması. deri ezilme.. Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı.. duyu organları ç.. sigara içilmemeli. burun akıntısı. Güneflte fazla kalmamal›y›z. sayfasında yer alan “Araştıralım. ışık h.. ağız temizliğine önem verilmeli. Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü.... . Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m. burun kılları koparılmamalı. Göz sağlığı için. a.. 5.. Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli. Kulak sağlığı için. Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. koku e.... . a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda .. Güneşte fazla kalınmamalı.. Kendimizi De¤erlendirelim 1.. burun karıştırılmamalı.... Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir... katarakt.Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir. deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar... astigmatlık. . • • • • 2. Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z.. Dil sağlığı için. ses f... Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız. 3.. 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.. sırasıyla. ... sertlik b.. Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir... dil iltihabı ve dil yaraları. .. kulaklar temiz tutulmalı. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.... soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. dış darbelerden korunmalıdır.. Konu Biterken 52 .... televizyon uzun süre yakından izlenmemeli. alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız.. Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı. . tat g. • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55. Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz. Burun sağlığı için. g ...... kesilme ve yaralanmalardan korunmalı.. okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli. Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir. gözü dış etkilerden korur. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı..

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5. sınıfta ve bu ünitede üreme. • 5. solunum.2. Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman. Organ bağışının önemini vurgular. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler. 5. FTTÇ-28. Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir.2. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma).3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5. denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. 5.2. • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). 32). bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir.3.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5. Bu konuda. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. Resimlerin altındaki paragraf okutulur. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir. Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5. 2 (Yazma kurallarını uygulama). 29.4 -15) • Öğrenciler Neredeler. 53 . 5. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. 27.3. kazanımı. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5.1. 5. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir.4. Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. Rehberlik Araştırma Merkezi.2-22. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25. “Konuşma” öğrenme alanı. Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır.2-10.2. 5. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını. yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir. [!] Uyarılar • 5. dolaşım. 32. Ders İçi İlişkilendirme • 5. boşaltım. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma). Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir. Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır. destek ve hareket. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir. sindirim.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

“Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. Kampanyada hazırladık. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık. Tarafsız şapkadır. Duygusal şapkadır. 13. İyimser şapkadır. üzüntü gibi duyguları anlatırız. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m. Haberlerde yer alan durumları özetler. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. öfke. Tarafsızız. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. Derleyip toparlarız. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. üzüntü vb. merak. • Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız. Etkinlik sonucunda öğrencilerin. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. Kötümseriz. öfke. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. Duygusalız. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. Etkinlik Sorgulayal›m. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. Kırmızı şapka: ‹yimseriz. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk. Yenilikçi ve yaratıcıyız. Siyah şapka: Kötümser şapkadır. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. 13. merak. Bu listeyi. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. 57 .

....nin organları..... akciğer...... F........ Canlı kişilerden organ nakli........... canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır.........nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor.................. s... görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar. kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir.....nin yakınları için: ....... Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir.... karaciğer ve pankreas gibi organlar. Etkinlik : 35................... Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir....... 58 .. 36... Etkinlik : 34..... yaşatıyor....... Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan ..... 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır............. HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz.. 36........ .....C.......... birlik hâlinde millet var... F........................... ... Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur... Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir...C................. Etkinlik’i yapmaları sağlanır.................. C..... kalp. Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir. F......Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58..... Atatürk’ün “Millet ve biz yok..... ......C.... kalp kapağı. böbrek............... Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36............... Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir... Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir.. organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım..................... Organ bağışı.......... öldü ama organları başka insanları F.................. Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir. Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği........... Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet. Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: .. Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz....’ye minnet duyuyorlardır............................. Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir..........................C... organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir.......... Etkinlik : 58 36 37.............. Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir.............. Elbette muvaffak olur...... Organ nakli....................................................... öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır. “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur......... ölümünden sonra befl kişiye can verdi....... Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır..... 33............ organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak.....” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir.......nin yakınlarının........ Yukarıdaki haber metnini F... F.............. Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz........ organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir........... Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar............... Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F............................ Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır.......................C........ Bu da yakınlarının acısını azaltır......... C... gözün kornea tabakası.......... varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir...... Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir............. sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz..................................... Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı........ Ülkemizde.. Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir...

. Emrah.............. • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü........................................ Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur....... Pir Sultan Abdal......“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”. ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır.................................. Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir................ o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim......... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r...... Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14...... ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır.................. ......... 59 7...........................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir............................. Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür............... Sonunda Veysel......... Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı....... Türkiye Büyük Millet Meclisi.................... destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir.... Veysel’in babası şiire meraklıdır.. 21 Mart 1973 tarihinde..... ........................... .......................................................... ...................................................... Veysel............................................... Âşık Veysel........... ölümünden sonra.......... Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir.................... “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”........................ Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. . .......... Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur............... ....................................................... ........................ Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır............. sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir................... Yunus Emre........... Karacaoğlan.......... Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder.......... Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7............ Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır...................... 1931 yılında........................ Yaflanan bu olay.. ................... Sen gümüşsün ben sac mıyım? ........................... “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”....... Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler......... Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri.............................. Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r....................................................................... .................. Âşık Veysel. sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur.............................. doğduğu köy olan Sivrialan’da.......... Şiirleri........ Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar...... Âşık Veysel......... 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar......... çiçek hastalığı çok yaygındır....................................... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey..................................... Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler..... Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır.............. bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar........ . Veysel. O yıllarda Sivas yöresinde.... ...... Destanı........................................................... Deyişler (1944)....... Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir........ öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır......... .......... Veysel’i.... Ancak bu fırsatı elde edemez................ Ankara’ya........... sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar...................... 7... 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir........ • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü ............. Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59.. Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur.. şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur.................................................................. Kendisini bu işe iyice verir..... . ... ..“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb................ Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder............................... Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım.... Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel........... “Âşık Veysel..................... köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir.................... Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz........ 59 . kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler.............. Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir..................

...... sorular sorulabilir.... 1........ 3. Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım...... AIDS. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır.. Etkinlik Sorgulayal›m...... henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı....... hiç ölmemek üzere doğmuş. özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz.......... 1.. ölümsüz isimlerden birisidir... yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti.. Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır...... Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z...... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır... “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb............Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk. ....... Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği.... asla yılmıyordu.. Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü.. fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları...... her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz... Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı...... Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi.. Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım. Etkinlik yaptırılır........ Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.. 3... 4.. Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi......... gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır.. Bu kuruluşlar için yardım topladı. yılmaması...... • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım. AIDS.. lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb....... parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün.) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır.. On yaşına geldiğinde... 3. Helen... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir.. 1887 yılının mart ayında..... Helen Keller’ın............ Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4.... karaciğer............. Hayatınızın tüm saniyelerini................. az rastlanan.. öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak.... Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım.. Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur. Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir. cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu............... Helen Keller.. inancı... sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir..........” Birçok kitap. 60 37. Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı........ sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir. O................. Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3..) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız..... On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı.. görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım..... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.......... Tüm dünyaya............ Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün....... Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı............ lösemi ve böbrek hastal›¤ı.. Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım..... Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir. kalp ve damar hastalıklarına.. Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur..... Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir... görme ve işitme engelli yapmıştı...14. fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır.... etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı.... Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi...... Alfabeyi kısa sürede öğrendi......” Nuray Bartoschek............. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz.. Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır.... Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır......... ...... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti...... Üniversitede okumayı çok istiyordu... Her bir sesin........ Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”....... 14. görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir........... Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu.................. Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir........ yaşamaya devam edecek. 60 ... sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler..... lösemi ve böbrek hastaları....... böbrek....... Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir.... Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün............ 2....... Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? .. Öğrenme 2.. Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37.. Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu. 1968 yılında hayata gözlerini yumdu. Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS.. Cesareti. bağırsak. Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır..... Bu kitap elliden fazla dile çevrildi....... 1... anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37. 2.... yaşama sevinci........... Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı.. Öğretmen Anna Sullivan........... onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz... Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti.. Geçirdiği hastalık onu konuşma...... Bizler. Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri.. Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir.. Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere........... 2. 37 38.... öğrenme isteği..... . “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır... makale ve biyografi yazan Helen Keller..... Bağımlılık yapan maddeler. 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti. Helen Keller (Helın Kelır).. s........... Helen’›n hayatı...... Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı. Âşık Veysel’in hayat hikâyesi.......... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. gayreti..... Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı..... gırtlak ve akciğer kanserine...... onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz. Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır...... Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız.. Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir.......................) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere........

... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ......... . 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır............................................ b.. c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir............................................................... fıkra................................. .. Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. ........ 4................... a........................ ayağı ve tüm dünyası........ ......................... a...... a.................... ....................................... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T................ şiir......................T. Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2. Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır.... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir...................... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ...........T..... T.. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m.............. • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b........................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11............. son iki yıldır yataktan kalkam›yor.............................. ........... 3................................................................... 351 kişinin karaciğer.............................................................. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz... 4.............T....nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor.... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir...nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu....................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b.............................. Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T........ Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır.............. Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir.... T............................. .T.... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır..T............................ Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor. 64 kişinin kalp kapağı.................... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek................... 2.................................T. Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük......................... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz............................. 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073...... hastane personelinden en son haberler. Yakın çevremizde.... 3635 kişinin kornea.................................. Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.......................................nin eli.......... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor................... kolu..................... Konuşamıyor. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.......... T... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.................... 1073 984 ................. Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim........................... 65 kişinin pankreas................... ........................................ Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c...........004 kişi vardır............... 1.... duvar yazıları.T.... .......... ........................... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız............ yürüyemiyor............... resim........................ yemek yiyemiyor.. Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de...... Mizahi bir dil kullandığı dergide........................... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır................................................... ilçemizde...................... 191 kişinin kalp......... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T........ 2004 y›l›nda 5062.................... Bilgisayarı................ Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.............................” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m..... ... Hastalığına meydan okuyan T.......... 2003 yılında 984..................... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu. T........... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ........................ Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m.. T...... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............................. T.......................... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için................ yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor........ 1. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.............................” dedi..................... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli............. sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir............................... okulumuzda..

böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar.Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. hikâye. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. hazırlayabilirler. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. 62 62 . Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin. şarkı. } D›flar›dan gelen uyar›lar. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir. Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. oyun vb.

......... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor..................... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b.......... 1...T............. b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır........................... Hastalığına meydan okuyan T...................................................................... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim..nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor..................... T.........Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11....... ............ ilçemizde......... Mizahi bir dil kullandığı dergide........... 64 kişinin kalp kapağı............ yemek yiyemiyor........................................................................... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir.......... 351 kişinin karaciğer......................T..............T................. yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor................... Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım............ .......................... yürüyemiyor..................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b............. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz......... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi......... 65 kişinin pankreas................................................. 4.... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m......... fıkra........ “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz........ Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek... Yakın çevremizde.... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu.....T. 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073.................... ....................................................................................... Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır......... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ........... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli....................................................... duvar yazıları..... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m..............004 kişi vardır..... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir...... 2003 yılında 984.. gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için..............T..... resim..... 1073 984 ....... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir. ....... 3635 kişinin kornea. sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir...T............. 191 kişinin kalp...... 4................... Konuşamıyor............................. 1.............. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m... 2...................................................................... hastane personelinden en son haberler..... T.......” dedi.................. üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor.. 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır.................. . ......” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m......... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız.......... Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük............................................................................................................. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir....................... T................. son iki yıldır yataktan kalkam›yor...... .. Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ........... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor................ ...... Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2................................................ a..... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de............. okulumuzda.... T....................... b......................T... 2004 y›l›nda 5062............................... a...... Bilgisayarı...................... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T........................... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ..... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T.......... ....................... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır.............. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c............. a.. Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır.............. kolu............................................................................. şiir.................nin eli... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu...... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir............ 3......................... T..... ayağı ve tüm dünyası. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m......... T................. Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T......... .. ......................

b 4... B 3.. akciğerler..... beyin... 1... e 6. d. c 5. ince bağırsak. tükürük. Beyin f. 1.. ve . mide. sar› leke 4. ........ omurilik ç... kan şekerimizi düzenler. 5.... karaci¤er......... enzimler. süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r.... ç 4.. f. sarı bölge. . uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım. e 2. pankreas. ve omurilikten oluşur. Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım. a.... damar tabaka..... omurilik. kalın bağırsak. 5..... B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim..... 4. Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi . Besinlerin kimyasal sindirimi .... Böbrekler ç. kimyasal veya biyolojik etkilere . hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim.. 5. adrenalin olayları düzenleyen hormondur... uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r. Pankreas C.. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım..... 1.. a D........ ‹fadeler c 1. Merkezî sinir sistemi.... ağız.... Görme olayında görüntü . 5.... mide. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar... uyartı..... B 4...) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır...... ağ tabaka. ince bağırsak 5.... beyin.. içerir.. 4. beyincik 4.. Kan flekerini düzenleyen hormonlar ... pankreas öz suyu.. ince ba¤›rsa¤a gönderir.... 3. .. mide 1.....) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D). Pankreas b. Böbreklerimiz. Pankreas özsuyu c. E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun... Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel... böbrekler. Hormon salg›layan yap›lard›r.... Diyaliz g.. e 2. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri .. 1... karaci¤er 2............ denir... 2. kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum...... uyarı. c 3. 1.. Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m..... A 5... Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler .. Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2. sar› leke.. denetim Kavramlar a. Duyu organlar›... yutak. uyku. pankreas 3... 1. Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir. hafıza. Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır...yönetir.. saydam tabaka. Sinir sistemi e. Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir. tarafından emilir. gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c. yemek borusu.... e. kalın bağırsak. ince bağırsak.... Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar. C 2..Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A. 7.... Proteinlerin.. 3. safra kesesi. Sarı bölge g. karaciğer... 2... kalın bağırsak ve anüstür. öğrenme vb..... A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›.... böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1... d 3. Adrenalin ç... üzerinde oluşur.... Ağ tabaka f.. Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 .... Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır.. beyincik. L‹KMUR‹O sistemdir.. sert tabaka... denir. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir....... Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını . RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m.. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir. beyin 37.... f 6.... Beyin d.. ‹ç salgı bezlerimizden . sar› leke... g 8.. Y‹NBEC‹K gerçekleşir..... idrar ve dışkı şeklinde atar... Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma ..... denir. ince bağırsak.. ağız. ağ tabaka. Uyartı e.... safra.. Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f .) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır. 3..... Refleks hareketlerimizi .. 3. 2.... Büyüme... pankreas a 1...... süzerek temizler.. pankreas. Boşaltım sistemi merkezidir... taraf›ndan salg›lan›r. B... Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar.. tiroksin 2. b 4. a 5. Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar. Organ nakli d.... d 3.... Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir... kör nokta.... Vücudumuzda zekâ. b.. Denetleyici ve düzenleyici sistem..... Tan›m Kavram a.. Kalın bağırsak b.... omurilik 6....... omurilik.. Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su. fiziksel.. ‹ç salgı bezleri c.. Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır. sinir hücresi...

SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir. Büyümeyi sağlar. 1. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir. Böbrek II. III. Buna göre. Kimyasal olayları düzenler. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. yerine oturmaz. Kan şekerini ayarlar.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. Bunun için önce sol göz tutulur. Gırtlak kanseri III. Bilirse bir aşağıya inilir. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. Kan şekerini ayarlar. Hipofiz Büyümeyi sağlar. Metabolizmayı hızlandırır. vb. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. Kimyasal olayları düzenler. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I. A) B) C) D) I II III IV 5. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. 3. En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. kapıya. Metabolizmayı hızlandırır. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. Metabolizmayı hızlandırır. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir. 3. 65 65 2. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. Büyümeyi sağlar. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r. B) 5 numaral› sistem1. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 .Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. D) 7 numaral› sistem. I. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Omurilik II. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. Teste önce sağ gözden başlanır. Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. yazı tahtası. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. aşağı. Kaslar A) I. Kan şekerini ayarlar. II ve IV 9. 4. Pankreas Kan şekerini ayarlar. 2. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I. Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. 6.” şeklinde açıklaması yapılır. 2. pencereye tutarak pencereye baktığını. Böylece yönleri kavratılır. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Kimyasal olayları düzenler. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. Sinirler III. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7. 4. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. II. Büyümeyi sağlar. Kalp ve damar hastalıkları IV. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. 4. Çocuk felci II. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. Beyin IV. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. Deri IV. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. kapıya tutarak kapıya baktığını. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. C) 1 numaral› sistem. Bunlara işlem yapılmaz. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir. Akciğer III. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi.. 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı. 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı.... yapılamadı.... Velisine haber verildi... Bozukluk yok. Gözlük verildi. Gözlüğü yeterli görüldü...11 Sınıf-Şube:. 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı.......... Son Durum Gözlük alındı... Düşünceler 65-b . Maddi yetersizlikten bir şey yapıla..

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

balık vb. Yetişkinlerin günde iki. çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur. mineral. yağ ve karbonhidrat içerir. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: . • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek.). 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. 65-f . tavuk. tavuk.DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. ET. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. kuru fasulye. her gün alınması gereken temel besinler. Bu besinler protein. yoğurt. SÜT GRUBU Süt. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir.Et. ceviz. balık.Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) . fındık. peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. Et. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. yumurta. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. vitamin. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. ishal tedavisinde hayati önem taşır. nohut. mercimek. Rehberde.

protein. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. mısır. pirinç.C. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma.Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . muz.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir.). • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) . Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. sebze ve meyve grubu altında toplanır. T. Bu besinler vitamin. mineral. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. yağ ve karbonhidrat içerir. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday.

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................Notlarım ve Düşüncelerim ........................................ ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ......................................................................................................................................... ....................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................................................................................. .................. ....................................................................... .......................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ...................................................................................................................... ...................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................ 65-h 74 .................... .............................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................ ...................................................................................................................... ................... .. .................................................................................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ............. ............................................................. .................................................................................................. ............................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................. ........................................... .......................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->