‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

...................................................99-b 3.................................. yüzüm beni bek ımı ı elime ........9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ........ en çıktım...................................... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER ............ nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2.................................. Mısır’ın baş metredir an 2................9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI .................................................................................................................................................................................................................................................................................... Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik ...... SINIF ÖĞRENME ALANLARI.....9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU ...... ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0..............000’a i Dünya’n ....................................................................................9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI ...9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N ........................................................................................ i ¤raftak ok i¤ini..........................................13 m.................................. Ünite: Kuvvet ve Hareket ..................................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI. Ünite: Vücudumuzda Sistemler ............ foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 ........................... 10 1......................................................9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI ......................9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI .............................50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3.........................................9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7............................. 65-› 2.................... Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim.. i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı....... Mu ğımda ü yıka liyo aldı i..............

......................... yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz...... Gö doğal...... Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi......................................................................................................... k.................. 193-b 5..................... 129-b 4........................................ atomu olufl ›.. yeryüz rinden ›z›.......................................... ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle..... Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ................................ Çü yo k........................................... i Geçmifl n Öz ›.. Nur top flikler... i. 225-b 6.... al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu ................. Anlad›m r›n varl›¤›n i.......... mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7...... flt› birb klar da Konula r 5........... 313 KAYNAKÇA ........... 314 8 ................. Ünite: ‹nsan ve Çevre ................. ıp ine çık iz zlerim lim........... uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar........ As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar....................................... ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER................. : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : .................................................................................................... Atomu en flapkam ›......... üne........ 278 SÖZLÜK .........4... De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6. da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker....... Ünite: Ifl›k .......... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ........................... r etkileflt ›kla e........ 249-e 7............................... kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ..

1. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. teknoloji. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. Konuya Başlarken 2. Ünitemizi Özetleyelim. Rehberlik Köşesi. 4. “Üniteye Hazırlık” bölümü. “Atatürk’ten Bizlere. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. Atatürk’ten Bizlere. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır. “Üniteye Genel Bakış” bölümü. Bizlerden Geleceğe. Atatürk’ün eğitim. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. 11. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. 8. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. Ünite Konuları. Bizlerden Geleceğe” bölümünde. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır. Öğrenciler Neredeler. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. Kavram Haritası.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. 5. 3. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. Nereye Gelecekler? 3. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. Üçüncü bölümde ise 7. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. Bu bölümde öğrencilerin fen. 9-1 . Hayatımızın Neresinde?. Üniteye Hazırlık. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. 10. 6. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır. 7. 9. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. “Kavram Haritası” bölümünde. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. 2. Üniteye Genel Bakış. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde.

gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. gözlem. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir.1. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. işitme 9-2 . Fakat bunların ötesinde. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. kuşların göç etme nedenlerinden. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. • Doğruyu bulmaktır. Bu farklılıklara karşın. Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. kalp atışlarımızdan. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. Bu anahtar kavramlar. ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. kavramlar. kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. Fen. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır. bir felsefeci ise. Örneğin. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. Anlamak. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. Bilim insanları. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar. toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. deney ve nedene dayanır. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. Fen. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. ilkeler. • Bir keşfetme metodudur. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. Bilim insanları. Bu nedenle.” Dahası fen. Bunun sebebi. • Problem çözmedir. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. yasalar ve teoriler oluşur. • Evrenin araştırılmasıdır. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. • Mantıksal muhakemedir. Fen. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. Fen. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır. bilimsel bilgilerin.

öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Bilim insanları. Bu. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar. Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar. Çoğu bilim insanı. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. Aşağıdaki şekil. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. Fennin bu temaları. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı. Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. Aslında buraya kadar anlatılanları. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. Teknoloji. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. toplum. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. bir kişiye.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. 9-3 . merakları. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları. Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. amaç ve kısıtlama vardır. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. teleskop. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu. fennin doğasına ait bir özelliktir. radar vb. model ve teoriler zamanla değişebilir.

Hipotez. matematik. Deneylerle. teori geliştirme. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. amaçlarının farklı olmasıdır. Teori. insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. Doğal ve fiziksel dünya. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır. deney yapma. Örneğin. 9-4 . Gözlem ile birlikte deney. Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. astronomi. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. prensip ve kanunlar ortaya koyma. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. fizik. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). Dolayısıyla teknoloji. Çünkü bu sayede öğrenciler. kanunlar. Yani. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. Bazen alternatif yollar da denerler. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. model oluşturma. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. dokunma. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. prensipler. gözlem yapma. Çoğu durumda bilim insanları. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. kültür vb. Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. görme duyusuna dayansa da duyma. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar. Kavramlar.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. • Fen ve Fennin Teknoloji. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. Teknoloji. tanıdık olmayan olguları (hedef). kimya. hipotez ve fikirler test edilir. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir. bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. Pek çok gözlem. hipotezler. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. biyoloji.

Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. ilkelerini. Kısaca günümüz insanının. temel fen kavramlarını. Fenciler. Fen. etkilemeye devam etmektedir. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. fen. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. fen ve teknolojinin doğasını. Öğrenciler fen. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. teknoloji. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. Bu. teknoloji. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. teknoloji. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. Böylece. Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. Bu sebeple. problemleri çözmede. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. 9-5 . Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını. teknoloji. Bu kitapta fen ve teknoloji. bireyler bilimin değerini anlar. değer. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. fen. bireylerin araştırma-sorgulama. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. tutum. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır. teknoloji. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. eleştirel düşünme. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir.

özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. öğrenmeyi. Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. “Öğrenme nedir?”. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte. beceri. Jean Piaget (Jan Piyaje). bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. Piaget.S.A. Bruner. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. 2003). Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır. öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir. Ausubel’in öğrenme teorisi. en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir.” cümlesi ile ifade edilebilir. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini. bireylerin araştırma-sorgulama. Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları.2. “Fen ve teknoloji. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır. 9-6 . tanımı. Fen ve teknoloji okuryazarlığı. Jerome Bruner (Jerom Bruner). öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir.. “Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. somuttan soyuta. yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. tutum ve değerlerin bir bileşimidir. Bilgi ve beceriler. Peki. eleştirel düşünme. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. İşte bu bağlamda. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A.A. “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler.

farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.• • • • • • Öğrencilerin. Bu nedenle fen araştırmacıları. Öğrenme. Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. • Genişletme (Elaboration). öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır. Bilgi ve anlayışlar. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. Bu öğrenciler. 4E. öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. 5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. Sonraki sayfada yer alan “1. Tablo”da da görüldüğü üzere. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. • Açıklama (Explanation). öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. Modelin aşamaları. düzenler veya reddedebilirler. 9-7 . İnsanlar. • Keşif (Exploration). bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. görüş. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). inanç. Bu yüzden. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir.

Önceden kabul ettiği açıklamaları.nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar.. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır. • Sorular sorar. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir.5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir. Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar. beklenen cevaplar. Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir.. • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. • İstenen sorular. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” . • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür.. değiştirmediklerini araştırır. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır. • İlgi çeker/yaratır. Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır. hakkında ne düşünüyorsunuz?”. • Merak uyandırır.. açıklama.. • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları. nedir?”.hakkında ne biliyorsun?”. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder. • “Niçin bu şekilde düşündün?.. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar..• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar. “. dinler. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar. • Öğrencilerin kavramları. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır... • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. 1. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar... değerlendirmelerine izin verir. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder. anlamaya çalışır. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 . • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir.. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur.“. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler. “.. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir. • Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular..

Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. öğrencilerin ilgileri. yönetici ve rehber durumudur. nesneleri. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. 2. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. durumları sorgulaması için zaman verir. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. çaba. iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. Öğretmen. Aynı zamanda öğrenciler. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. Gözlem-İnceleme 2. olayları ya da durumları keşfederken. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır. Bir etkinlik süresince öğrenciler. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. Aynı zamanda olayları. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. bir kavramı. Nereye. Model Oluşturma 7. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. Keşif süreci. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir.1. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. Buluş-Keşif 3. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. Bu etkinlikte amaç. beceri ve tutumlarla gelir. soru sorarak. materyalleri. işlevsel ya da davranışsal olabilir. Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. Hipotez Test Etme 5. bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. hatta küçük bir şey keşfetseydim. Sorgulama-Araştırma 4. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. Problem Çözme 6. Bu bilgi. öğretmene. Oyun Oynama 9-9 . Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. bir dolu da öz eleştiri. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. Bu bağlar kavramsal. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir. Ayrıca. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. keşke bir tek olgu. etkinliği olan “Nereden. Merak. direnme. nesneleri.

Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. Bulalım. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir. Sorgulayalım. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. Hipotezi Test Edelim Hipotez. belirlenen bir problemi incelemektir. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. 2. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini. Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir.3. İnceleyelim Bilim. Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler. 2. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. Etkili bir gözlem.2. doğru olduğu düşünülen. Gerçekte. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır. 2. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı. Hipotezi oluştururken öğrenci. Bu yöntemin ana hedefi. 9-10 . yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler.1. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri.4. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir. Yan sayfada yer alan 1. 2.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. Gözlemleyelim. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır.

Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 . bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek.

5. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. Problem Çözelim Öğrenciler. 9-12 . Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. fikir. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay.7. sonra arkadaşlarını). Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. duygu. Rol oynama. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. Öğrencileri hayata hazırlar. Bu etkinlikler. Ancak. değerlendirme) için uygundur. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. öykü. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. problem çözme becerisi için de geçerlidir. roller paylaşılmalıdır. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. problemi belirlemesi. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. 2. fen bilimlerinin soyut tabiatı. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması. sorun. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir. bu. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir. Fen öğretiminde. sorumluluk almasını. Özellikle. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli. şiir. oynanacak roller. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması.2. bilginin kalıcı olmasını sağlar. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. öğrencilerin çeşitli roller alarak. 2. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur.6. Ders Kitabı’nda. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. problem çözme yöntemiyle. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. Problem çözme. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. Öğrenci. Rol oynama etkinliklerinin avantajları. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır. Dolayısıyla problem çözme. sentez. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. bir olay. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. konunun ayrıntısına da inerler. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. motive edilmesi olarak özetlenebilir. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. ortam ayarlanmalı. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. Öğrencileri derse karşı güdüler. Rol yaparak öğrenme. Bir becerinin tekrar edilmesi. soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. Üst düzey öğrenmeler (analiz.

bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. Fabrikalar. • Kırmızı şapka. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. üretken şapkadır. Midemizi de bu pis sular bozar. Güneşin zararlı ışınları. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. “hayvan soylarının yok oluşu”. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. canlının yaşam alanına verilen isimdir. Ekolojik dengeyi korur. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. A’dan Z’ye. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. • Sarı şapka. bir problemin çözülmesi. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür. hava kirliliğine sebep olmaktadır. Canlılara saygılıdır. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. duygusal şapkadır. Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. içme suyumuzu kirletir. iyimser şapkadır. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. Işık kirliliği. Lağım suları pis sulardır. Çevreye duyarlıdır. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. atmosfer vb. çevreyi kirletmez. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. “kutuplardaki erime”. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. • Beyaz şapka. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. Altı Düşünme Şapkası. • Siyah şapka. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. 9-13 . Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. A’dan Z’ye etkinliği. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. • Mavi şapka. Konunun geçmişteki. Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. bakteri üretir. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. değerlendirme amaçlı kullanılır.) zarar verir. çevremizi. Karbon ve kükürt gazları. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. Zararları ortaya koyar. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. Örneğin. Altı Düşünme Şapkası. Örneğin. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. • Yeşil şapka. Habitat. kötümser şapkadır. tarafsızlık şapkasıdır. “çevre kirliliği”. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. Betonlara dünyamızı hapsetmez. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. Dünyayı temiz tutar. Akrostiş Tekniği vb. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar.

Evreni koruyalım. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. kurşun. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir.Önemli olan. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir. Böylece. Rahat nefes alalım. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. Örneğin. kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. vb. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. kutu. ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. bu kuruluşlara üye olalım. Zehirli gazlar (egzoz. kükürt. Ülkemizde TEMA. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. Genişletme aşaması. kâğıt. karbon monoksit. 4. Vatanımızı korumak. çevremizin korunmasını da içerir. Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. video gösterimi. Bu etkinlik. Bu 9-14 . Akrostiş yoluyla öğrenciler. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Varillere atalım. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. 3. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. Şişe. Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. bir durumu. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. Etrafımıza değil. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. Akrostiş.). öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır.

yazılı materyallerden. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. Bu aşama. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. Ayrıca. değerlendirme sürecini. Bu etkinlikler. öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. 9-15 . Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek. uzmanlardan. Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir. Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. 5. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. öğretmenden. Ayrıca bu aşama.aşamada öğrenciler. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. tartışarak birbirlerini etkilerler. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler. Böylece. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen.

Tablo. ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. yorumlama. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. rutin problemleri çözebilme. eleştirme. iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. görüşme. Okuduğunu anlama. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. öğrenci. sunum. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. proje. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. Araştırma yapma. Bilgi toplama. Bu doğrultuda 7. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır. gözlem. • • • • • • • Gözlem yapma. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir. Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. deney. Bu değerlendirmelerin amacı. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. Tablo). tartışma. sergi. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. akran değerlendirme vb. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. gözlemlerden sonuca ulaşma. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir. analiz etme ve bir sonuca ulaşma. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. öz değerlendirme. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. eksikliklerini belirlemek.3. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 . Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. öğrenci ürün dosyası. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar.

Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. Puanlamada puanlayıcı kanaati. eleştirel düşünme. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir. problem çözme. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur.etkinliklerinde. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü. Soru sayısının sınırlı olması. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. Bu nedenle. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. Ancak. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır. yazılı anlatım becerisini. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir. Cevaplama işi çok az zaman alır. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. Bu nedenle. yazının güzelliği vb. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar. anlatımın akıcılığı. analiz. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. Ayrıca. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. Yazılı sınavlar. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. 9-17 . Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer. puanlama işleminde hataya sebep olur. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. karar verme. belli konulardaki görüşünü. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. değişkenler de puana karışır. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. Öğrenciden. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar.

Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama. üç neden belirleyiniz. Bununla birlikte. Bu tür çalışmalar. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( . öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. konuşma. problem çözmelerini. . Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar.. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. Her öğrenci değişik özelliklere. öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. iki benzerlik yazınız vb). Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları. cevabın içeriği. 3. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. Öğretmenler. Sözlü sunumda kontrol listeleri. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. Görüşme . Sözlü Sunum Sözlü sunum. yazma. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. 9-18 . dil eğitimi. bu yöntemle öğrencilerin. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir.. Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi. verdikleri kararları. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. yaptıkları deneyleri. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. Kök. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. oluşturacakları durumlar .Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler. dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir.. Ayrıca çoktan seçmeli sorular. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. “Kim. d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır. çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. Uzun cevaplı sorular. • Öğretmenler. Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir..b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir. ne. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir. Gözlemler. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir. bu testlerin olumsuz yönleridir. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir. öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. Bir soru. 4. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir. 2.verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. sorunun sorulduğu kısımdır. Öğretme. Öğretmen. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. Bu tür sorular. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler.

hazırlama. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. Derste. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin. Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır. Araştırmalar. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir. Böylece öğrenciler. a) Performans Görevleri: Bu görevler. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. ne olurdu?”. olsaydı. Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3. Performans görevi. • Bir makale yazma.. Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır. • Bir deney düzenleme. Bu amaçla kontrol listeleri... Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. Ön söz. Öğrencinin gelişimini. problemler ve stratejiler • 9-19 . • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5. • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme. Günlükler 6. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir.. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar. öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır. “Eğer . Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. yapma... kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. sonuçları tartışma vb. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. afiş vb. • Poster. “Eğer . • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler. Performans görevi. gözlem ve görüşme. velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. planlama. olsaydı. harcadığı çabayı.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. • Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. • “Eğer . öz. ne yapardın?”. dereceli puanlama anahtarları. öğrencilerin bilgi ve becerilerini. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. olsaydı.

Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız. fotoğraflar. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir. daha geniş içerikli ve uzun süreli. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. değerlendirme ölçekleri. • Proje çalışması. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. yazılar vb. • Öğrencilerinize. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb. Öğrenci projenin amacını. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. inceleyerek bilgi kazanırlar.) 13. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. • Proje süreci. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. Videokaset. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. öğrenciler proje konularında yaparak. Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir. öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. araştırma. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14.). Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz. ses kasetleri ya da CD’ler 9. resimler 8. uzun. Öz değerlendirme. izlenecek yolları. Diyagramlar. öğrenciler. daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. 9-20 .7. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. yaşayarak. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. Projeler Proje. Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. öğrencilerin yeteneklerini. Örneğin. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. Grup ödevleri ve projeler 10. bu ödevler. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. öğrencilerin yaratıcılık. projeler. Öğretmen kontrol listeleri 12. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. Bu nedenle. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. Öğretmen anekdotları 11.

Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. Böyle olduğunda. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar. rapor vb. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. Kendini değerlendiren öğrenci. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. arkadaşlarının hazırladığı ödev. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci. sürecin bir parçası olduğunu hisseder. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. Bu bölümün amacı.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. Hazırlanalım”. öğretmene. çalışmaları değerlendirmesidir. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. her konunun sonunda verilmiştir. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler.) dönüt alarak kendilerini yenileme. 2. Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. 2. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. Akran değerlendirme. proje. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği. araştırma. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. Akran değerlendirmede.1. konuların içinde “Araştıralım. Bölüm soruları.

ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir.” demek. 2.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri. çözüm değildir. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır. Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. 3. 9-22 . Araştıralım. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. Verilen süre sonunda. kontrol listesi ve/veya formları.2. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır. ara sıra öğretim devresi içinde. Yanlış cevaplanmış soru. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır. Bu durumda öğretmen. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. iletişim kurma. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir. 2. 2. Öğrencinin. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır. Öğretmenler. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci.4. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler. Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır. yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç. Okulun şartları. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. öğrencilerin araştırma yapma. 3. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir.

Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. c. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c. En ideal ölçme. sosyo ekonomik durumları. b. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. öğrenme tercihleri vb. Değerlendirmek ve Geliştirmek a.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. Önemli olan. ölçülebilir. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. 5. öğrenci merkezli. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. kazanımlara. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. a. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. Metodu. Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. üç boyutlu modeller vb. e. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. ses ve müzik. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp. Öğretmenlerin dersi. d. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. Öğrencileri Analiz Etmek a. iii. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. 6. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. simülasyonlar. nereye varılmak istendiğini. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. öğrenmenin en önemli parçasıdır. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir. Öğrencileri hazırlar. 4. b. ii. resimler. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. Ortamı hazırlar. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. Genel Karakterleri: Yaşı. i. arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek. b. Materyalleri gözden geçirir. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. video. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. bilgisayar vb. sınıfı. doğal yetenekleri. Öğrencinin özelliklerine. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. 3. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek. 9-23 . öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. sınıfı. kültürleri dikkate alma b. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. motivasyonları. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. c. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. slaytlar.Öğretmene Notlar Ders kitapları. araçlar olabilir. yazılar.) 2. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. Medyayı ve Materyalleri Seçmek a.

Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. 35. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. yaratıcı düşünme. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. 6. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. 21.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb. Bilimdeki gelişmelerin. Teknolojik ürünlerin. delil toplar. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. 22. 16. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. model ve simülasyondan faydalanmak. 18. 36. Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. 27. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. 15. çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. plâstikler. 4. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. 32. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. maliyet. Yerel. 14. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. 9-24 . gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. güvenlik. 11. 34. 31. İşlev. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. 10. 3. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. topluma. teknolojinin gelişmesine. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. 20. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. bilimsel araştırmaları ilerleten. Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. 9. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. metaller vb. Gıdalar. 8. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. Bilimsel bilginin. 38. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. 26. Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. kültür ve gelenekler. 30. estetik ve çevresel etkiler vb. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. Bilimsel araştırmalarda kullanılan.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. 19. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. evde ve okulda günlük kullanılan araç. 28. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. 12. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. 13. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. 33. 29. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. 5. 2. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. 23. 25. matematiksel bilgi.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. 17. 7. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). 24. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. 37. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun.

varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. 22. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. zaman. gereci seçip bunları beceriyle kullanır.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. 30. 17. Olay ve nesnelere yönelik kütle. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. 27. 6. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. 23. 20. 29. 31. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. 9. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. 26. 11. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. 19. 16. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular. 12. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. 5. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. çubuk grafik. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler. 2. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. 10. Bir cismin şekil. renk. Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. uzunluk. 13. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. 25. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. kitap. birimleri ile ifade eder. 32. Büyüklükleri. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. 14. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. resim. Nesneleri (cisim. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. 28. 18. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. Gözlem için uygun ve gerekli araç. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. termometre. 21. 7. 4. 24. 8. Büyüklükleri. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. 3. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. 15. Gözlem. Cetvel.

Dikkatlidir.). bilime ve teknolojiye güven duyar. • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder.). • Sorumluluklarını yerine getirir. • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır.). samimidir. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. • Mantığa. titizdir. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder. sistematik planlamanın önemini kabul eder. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme.). Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. her şeyi zamanında yapar.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). zayıf ve güçlü yönlerini bilir. hiçbir dogma. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. • İş birliği yapar.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. çevresine zarar vermez. tutarlıdır. TD-2. • Demokratik süreçlere güven duyar. • Kendi başına fikir üretir. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder. âdil ve dürüsttür. başkalarının hakkını çiğnemez. • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. • Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. TD – 4).“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1. • Ön yargıları yoktur. • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. 9-26 . kendini değerlendirir. • Problemlerin çözümünde. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 . • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. 27. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. • Her şeyin sevgi. DEĞER VERME (Hareketlere. • Açık fikirlidir.).12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23.

SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5.12. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5. 10.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar. 1. 9. Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. Organ bağışının önemini vurgular. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. önem verir. 16.2. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5. 17. etkisini araştırır ve sunar. sunar ve sonuçlarını tartışır.10. 14. 4. 1. vererek tartışır. nedenleriyle açıklar. Heyelan belirtilerini sıralar.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır.3. Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur. Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9. 5. Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler.11. 10. 9-27 . Organ bağışının toplumsal önemini kavrar. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar.12. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar. Kendini.4. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1.2. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri. 1. olduğunu kavrar. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar. dayalı çözümler önerir. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. sunar ve sonuçlarını tartışır. 2. Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18. 1. 3. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. 13. 23. 4. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular.7.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1.7. 1. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir. 15. 12. 8. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar.

Işık Toplam 7. Yaşamımızdaki Elektrik 5.8 11.9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7.1 33. Kuvvet ve Hareket 3.7 9. SINIF ÖĞRENME ALANLARI.3 9. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20. Vücudumuzda Sistemler 6. . Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2.1 32 25 5 11.7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir.1 11.1 11. İnsan ve Çevre Toplam 4. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1.

bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım. Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. Öğretmenler. • Öğrencilerin. • Öğrencilerin. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım . İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. Bu işaretlere göre den . Elektrik 11 9-29 . Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir. 4. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. bilgi. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. • Öğrencilerin. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. 5. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim. Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. 7. 6. 2. ileceğini gösteren uyarı işaretidir. Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. laboratuvar. 3. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. 1. Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır.

. çizelgenin I.. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş. fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak.... Öğrenciler. hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir... ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.. Öğrencilerden..3 puan Orta .. 4.. 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır. Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir.... Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz....... Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı.. merak uyandırma... Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış... konuyu yeterince açıklayamıyor...... Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları. boncuk. Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir. Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller. bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı. ne duruyorsunuz. bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler.. ip.... • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır...1 puan Çok ‹yi . Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz.4 puan ‹yi . İş ve Enerji 3.. iyon. 1. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış. ... / . Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu.. Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6............... 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir... Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz.4 puan ‹yi . atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir.. en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.. Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu... element..... Etkinlik yaptırılır... Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi. bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları.... Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7... 1 82..... .. ansiklopedi.. Nasıl Geldim?” adlı 2.... Açarken araban›n kap›s›n›. tartışma....... Bu kavram haritası. yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir...) Çok ‹yi .. / . / .. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş. Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır. Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir... . Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m... 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir... Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz.. Raporunuz ve modelleriniz.... atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›...... Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok.... 3.. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir... Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur. Olufltu böylece.... Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir. sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4.... element..3 puan Orta . molekül........ Yayları Tanıyalım 2.. .... modeller üzerine doğru olarak yazılmış. 1... Nereye. üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış... Kaynak Kullanımı (‹nternet.... Al›flverifl gerçekleflti..... bu tahminleri test etmeleri...... Özgünlük Çok ‹yi . çeşit ve örneklerini... Bununla birlikte sarmal yayları..... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›. kitap. .. raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir. Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız... Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur....... Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi.......... Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır..3 puan Orta ... Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır... 4. 7. Ünite giriş sayfası. CD vb.. balon.. Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar.. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi... Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. ip . Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz.. Nereye. Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu.. ünitesinde yer alan “Nereden.... Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri.... enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır. bu ünite hakkında bildiklerimizi.... Nereye.... dergi. kuvvetin ölçülmesi... Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş..Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2. malzemelerden oluşabilir...... ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır..3 puan Orta ..... Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır. modeller üzerine doğru olarak yazılmış..... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom... 5.. Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız..... Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini. Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom. Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu... Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir... Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu. Nasıl Geldim? Konular 1. 2.. çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır. Bileflik ad› verildi.. 10 . Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız. sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı. 3....... oyun hamuru vb.3 puan Orta .. ... Rapor.. karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir. burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır. konuyu hiç açıklamıyor. Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite..4 puan ‹yi .. Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: . esneklik sınırının aşılması durumlarını... doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir...... ‹çerik Çok ‹yi ..... ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir. konuyu yeterince açıklayamıyor...... Oluflan yeni maddeye.. Sizlerden NH3.. Bileşikler ve Formülleri 6.. Etkinlik : Sevgili Öğrenciler..2 puan Geliştirilmeli . ‹lgili. Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz...2 puan Geliştirilmeli . çizelgenin II. Raporda başlık yok... s. Ödev.2 puan Geliştirilmeli ...4 puan ‹yi . Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil..1 puan Ödev......... düğme...2 puan Geliştirilmeli .. Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları....... Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir.. daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır. Bu ünitede öğrenciler....... Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz... özgün ve yaratıcı değil....... 9.... BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: .. 10. Atomlar etkileflti. Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış...... sınıfta öğrenmişlerdi.. 1.... Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. Nereye...... Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir...... Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı... bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir... Bu anahtar..... Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir....... M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2... / .... sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1.. Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4... Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var.. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.. Anlad›m. Çalışma Kitabı’nın 81. Kimyasal Bağ 5............ Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı... Etkinlik : MADDE . sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır.... sınıfta sürat..... NEREYE Bu Üniteyle I... BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. Daha sonra. Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır....1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış...... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u..1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı.... Ödev.. sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş.... Nasıl Geldim?” adlı 2. Atomun Yapısı 3... s. molekül..). Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş.. balon... 6.... ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir.......... Rapor... konunun bütün yönlerini aç›kl›yor.. Elementler ve Sembolleri 2.. Ödev. Fakat rapor.. Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız...Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6... Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m... Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır.. Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır... iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür........ ........ kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi.... Daha sonra öğrencilere... Etkinlik yaptırılır. dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir..... çevirin sayfalar›.. Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru.... sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler...... Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil. bileşik.. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir. Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji... Etkinlik : Nereden.. Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor........... Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir..... Öğrencilerin.. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir...... Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1....... Kar›flt› birbiriyle.... Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır... Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir... ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır.... neyi.. Öğrenciler atom. Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz. Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir. bileşik ve ... Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.. SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu........ Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş. Çok ‹yi .. ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış.2 puan Geliştirilmeli .. • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir. molekül. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. 4.. Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir..1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş....... 12.. 81 82 II... Etkinlik: Nereden...... 8....... Raporda bir başlık var. üniteye ilişkin beklenti oluşturma.. 11. 2...... Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›.. Ancak konu ile ilgili değil.. iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir.... ... bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş.. Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1.. bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce.. 2 82. basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir.. element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir.. Rapor... Element ve bileflikler...4 puan ‹yi ..

... 90 23........ Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında... onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim..... çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur.... 7. Na. Etkinlik : A) Buna göre. H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir.... Archimedes (M. .... eski çağlarda. 23 55...Ö.. element... 1.... Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2.. Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur........ batıl inançların kol gezdiği bir yerdi. eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır.... Olduk hepimiz farklı element.. Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma... • 132 2.... Açıklama.. Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m.. hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler. 1.......6.4.......... Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde. öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır... Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır.. H. Not: Seçilen harfle bafllayan element adı. Ayrıca iyot. palanga. ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım....... şehir. .. demir. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım..... Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir.. Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim. S... Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir. Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı. bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir. Yerleştik hepimiz bir çizelgeye.... beceri.. NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2. Mg. Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz. derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir. Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır. Buna göre Fatih Sultan Mehmet. Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu.. 1.. 23... Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır.. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir.... H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) . aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler.. öğrencilerin konuyla ilgili 4... elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu. ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile. O (Oksijen).1 Element kavramının ilk tanıtımının.. Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir. içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir. Formülleri verilen NaCl. ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş.. HCl............ ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m. LiF Li (Lityum). donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır. fizikçisi ve mühendisi olan..... Fe Ama sen bana uzun uzun Klor. Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım. Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi. Etkinlik : fiehir. Örneğin. sadece yük taşımada değil.4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ.... Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı.... molekül. gümüş.. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır.. Ayrıca “Araştıralım....... ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi.. Japonca vb......5....ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır. B.... Etkinlik : Sembol.. Adresimiz belli. Örneğin.... s. atom numarası kavramına bir hazırlıktır. altın. F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) .. küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim... Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir.. makinelerde de kullanılmıştır. Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında... çinko......... Yandaki resim. 1.. eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik. Şu ana kadar kaldıraç.... Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim. Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım.... Sizce hava. Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı. Syracuse’yı kuşattığında. Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır.. donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki. Cu. Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım....... Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi. kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir.1)... Etkinlik : 10........ P.... diğer derslerle ilişkilendirme........ CO2.. Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim........... Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir.. isimleri verildiğinde sembollerini belirtir...... altın.. Hazırlanalım Araştıralım..... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir........ üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim.. belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir. Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl). Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir.... bir hatırlatma olarak düşünülmelidir... hidrojen....... Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir. Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım. değil mi? ‹nsanlar. 3. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir...... bakır.. magnezyum.... Roma generali Marcellus (Marselus). İkinci basamakta.. gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m. .. Farklıydı di¤erinden.... demir..... C (Karbon).5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini.... Etkinlik : 1. fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir.. ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4.. ağır bir cismin...... Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet. insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar.. Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü... yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi.. Oluştu yeni ve saf bir madde........ Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir. Etkinlik Bir Yunan matematikçisi. balta... Anahtar Kavramlar element sembol formül 87.. falcıların..... 55 90 11 .... o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler. formül kutusuna da formülleri yerleştirelim. bulmaca” benzeri oyunlar..... toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı...... . Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek... Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir.. .. 2. Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür. Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim. Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3..... büyük çarktaki diş sayısı 52....... Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m. Ar... Araştıralım. Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir. metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir...3 Demir.. Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi... N. bir bileşik olan su.. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır.. 5 ve 6. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir. Etkinlik yaptırılır. civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır.. afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri. demir de..... Sn...... Keşif.1 Model üzerinde..... Kütükler sayesinde. İlk kez.3 Elementlerin numaralandırılması.. İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu. O.... bu bağlamda çok yararlıdır. anlayış. Kısalttık adımızı sembolle....... Öğrenimini....... CaCO3 Ca (Kalsiyum)..... Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır.. Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir. bakır. istedikleri yere daha kolay taşıdılar.4 Rusça.. onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı. flekillerle gösterim.. 11. silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir.. Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır.. Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1.. bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış... Sizce. 22...... dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı... Etkinlik : 132 11. makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür. toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18..... Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4.... ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir. saf madde ve karışım kavramları 6. Helyum.. vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23... 287-212): 21. “İsim.... bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB.. Bu dönem. yuvarlak kütüklerden yararlandılar.3. Çünkü her birimizin atomları..... ‹nsanoğlu.. Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar........ Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6....... 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8........ Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı. Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur. doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır.... kalay...... Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır..... dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin.. FTTÇ.. Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir.... Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş. ....... Mg... ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır... Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1. Bu vida. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir. Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir. İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır..... 10.. Al. zamanla... Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde.......... Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı.. Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir... küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır.. Koyduk adımızı.. Günümüzden 5000 yıl önce.. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur. Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır....1 Atom. O’nun icatları...... sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu... su. Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir.. oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir... Aynı atomlar toplanınca. Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir. Fe. Biz kısaca Cl. küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır. K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. HI.. Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır... ‹stanbul’u fethederken. Sizce.. oksijen. makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu. Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı... Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir... Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin. Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1.... AÇIKLAMALAR 8.4)......... Li...... Her element için.... tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır.. Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir..2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur. Nehir.. Ders İçi İlişkilendirme 1.. ders içi ilişkilendirme... Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler. Bu durum.. Au.. kükürt.... • 5 farklı element oluşturulabilir. Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24. Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler... • • C.2. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar. sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7.. Bu vinçte. 1... Etkinlik : Dişli çarklar.. Bu kavramın tanımı. Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler... Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim.. 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r.... Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı. kavram yanılgısı.. Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme......... O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum)... doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava.. 10.. • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır.. Ca.. Sınırlamalar 1. bakır........ kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler............. O..... sınıfta edinilmiş olup bu kazanım..... Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir.. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.. makara.... Ne... . 9.6).. Örneğin... 1. .... Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır...... C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9. Öğrencilerin çıkrık..... Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır... Cl... Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin.. Si.. su.. [!] Uyarılar 1. bileşik. kurşun. 1.. hidrojen... Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir. Elementin Dilinden Bilim insanlar›.. yapılarda kullanacakları büyük taşları.. • Kalsiyum. 1.... Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında. s...28).... Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım. Çince.3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir.7.... bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir... Babası tanınmış bir astronomdu... Archimedes...3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1. Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi. tutum ve değerler verilmiştir. dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır. ad› yoksa sembolü kullanılabilir...

. amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek.................. Fakat Biyosfer II............ Populasyon 4............... Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›...... Habitat 3.... Maki bitki örtüsü....... d 5........... habitatı oluşturur............. ç 3....... Günefl’in etraf›nda ....) 5............ ........ eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır.... 3....... . Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir...... atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi ..................... bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2...... .................. Ö¤renci c. Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır......... Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde........... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir.............. 2........... y›ld›zlar............ okuyabilen.. GEZEGENLER 17.... Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4........................ vard›r. Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5................. teleskop .....................meb........................) 2......... toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını........ Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı................ .................. Organik tarımın uygulanması II................ Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil...... D 2................................................. içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl........... 8......... Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok.. Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin........... Etkinlik’e yönlendirilir.. hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim..................................C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı..... • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? ........tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5................ bakış açılarını karşılaştırırlar........... zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası...... Satürn.. Orkide VII... 1.. Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir.......... Atatürk’ün eğitim...... Merkür..... ...... .................... ............... Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I......... teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır...... Y (Organik tarım................... Akkök......... topudur. Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir..... Bir ekosistem...... biri zihinsel.............. neresi olabilir? 2.... Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi)...................... görüşlerine................ Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A.............. Y (Türler................ METEORLAR..... f) su kirliliği 8........ c 4.................. D (... Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir............. Anneniz.... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir.... KUYRUKLU YILDIZLAR ............... Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek.................... Örneğin............ ve küçük y›ld›zlar ... 1.. meteorlar da .......... Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz.. soruların altındaki bölümlere yazalım........ Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir.. Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir................................... 4.............. D 7................ Jüpiter...................... D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım...... ....... D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir.... Ankara Kartal Hatıra Ormanı................. Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II... Sizce Biyosfer I.. c 3.) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz..... D (..... kara ekosistemi. www... Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır........... besin ağı 2............... . Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar.......... 12 ........ ......................................... f 7... Yabani hayvan avı III.............. yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir.... Uzay mekikleri................ Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri......... uydular›. B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir..... Venüs......) 7........................ Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t....... kışlar ılık ve yağışlı geçer............. kardelen........... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım.. Örneğin.. 1........................ almaktad›r........ araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır............ Kaktüs IV... GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl.. orman tahribi.......................... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru...... 4......... 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru.................) 6............................................ Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım.. g 8........................... Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır.. Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar ... Biyolojik çeşitlilik en az ............... uzaya gönderilmedi..... a 2.................. su..................... uzay sondalar›.... teknoloji. populasyon oluşturur........ Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar...... Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır..... D (... nükleer kirlilik....) 4.... Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir......... İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur. Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir...... eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden..................................... belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır.. . Yıl TEMA Hatıra Ormanı....... Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez............. Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi.. Fakat bu yap›................... inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur.. su kirlili¤i........ ikinci basama¤›n› oluflturur....) 3................ uzay ....... Bu etkinlik.... Y (Yağmur ormanlarının tahribi.................. Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri ............................... 18......... kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya ....... ç) çöl ekosistemi 5............. Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir. Balıkçılık ön plandadır....... kırsal kalkınma projeleri................. E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz................ Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır............ bir populasyon oluşturur. bilgisayar oyunu oynayabilen.................. UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük ............................... ........... C 3........... Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar........................................ g) ekosistem C.................... Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım...... Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine ..... Çay. atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir..... b D....... belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur. Çanakkale 10.................................... Ankara..... bu konuda oldukça usta........... biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir......... Avustralya’da meydana gelen orman yangınları... gibi olaylar sebep olabilmektedir.... c) orman tahribi 4.... bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir........ Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda.. Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek ..................................... Biyosfer II’nin içerisindeki havanın.................... GÜNEŞ ............. Kutularda yer alan soruların cevaplarını.... Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler. Yağmur ormanlarının tahribi.... oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler... Ekosistem 2........................ canlılar olarak adlandırılır..... Y (........ Organik tarım. D B.............. Bir ekosistem............... Sınıf mevcudu ç.. belki de hiç olmaz............ Çevre sorunlar›na . Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir................. hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m............ Ağaç dikiminin hızlandırılması IV.. ç 4................ b) biyolojik çeşitlilik 3.. Teleskop........... ekosistem.... Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini.... 7................................ küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor........ B E...................... “Atatürk’ten Bizlere....... uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3.......... Neptün . Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor.... Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır. D 4..... ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin............... deniz kaplumbağası....... 1..................................... Maymun VI..... ve ›fl›ldayan bir gaz .... b 2..) 1...... y›ld›z de¤ildir. ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım........................... dönen gezegenler....... Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere ............. görülmektedir................. yer verilmiştir.......... Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması........... üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir......) 6.... Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler. adı verilir..... Gök tafl› 18 163.... 16....... Kertenkele A) Yalnız V B) III... habitattan daha fazlasını içermektedir. Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z.... 3....... Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır...................................... Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir.dir... besin ağı... e) nükleer kirlilik 7.. çölleşme 4......... D (... ... gezegenlerin aras›nda hareket ......................... Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır.............. Kutup ayısı III.. daha sağlam malzemeler............................... akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar.......... çöl ekosistemi.. ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır... Dünya........... Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar.... D 4...... Kuyruklu y›ld›z................ .......... Biyosfer II. Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur....... TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır.... Otla beslenen hayvanlar . ............................................ Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2......... F........ bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar. ............ Akdeniz Bölgesi............ Günefl. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım.......... muz...... Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır........ Deve II.... Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor......... fındık........... Türler........... Mars................................zonguldak.............. Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler............. C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği.... Doğal bitki örtüsü ormandır.......... besin ağını oluşturur. Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler.......................... 3........................................... ... Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar.... insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir............. çölleşme.............................. Sera etkisi ......... D 2....... öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır................................. d) kardelen 6........ akla ve gerçeklere uygun olarak göremez. C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım. Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il................... .......................... 2.. Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri...... Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım.............. Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır..................... dönerler..... öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır....... 2............ 2.................. 1.......................... Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4.....................) 3................. Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir... A 4. Konuşabilen...... Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? ... tir...... hava...... İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler...... Burada yazlar sıcak ve kurak... Gebze Ağaçlandırma Projesi.... Y (.............V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3........ ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir...... nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur.................... bisiklet sürebilen bir solucan.................. 6... a) hava 2... Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5............ ................. Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir........ 5... Meteor.. sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor...... 5....) 5...... Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? .... s........................Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir... önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır.. Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır.. Yılan V. ......................................... I....... Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur..................................... Besin zincirleri... ... Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır.......... Göktafl›......... sebep olur... 1.... C 5...................... GÖK TAŞLARI............................................. e 6............. Dürbün.. D 3.............. Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim........ Biyosfer II. biyolojik çeşitlilik. Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir........... A...... 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir..... Tür Kelime a............... Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir.............. ................... Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım... 1........................ asit yağmurlarının oluşmasını engeller.. Okul b......................... Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere........... Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava.........gov.............. Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz...........) 7................ Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar ................. enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları... habitat a 1.............. 1 Milyon Fidan Kampanyası.... bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›...................... ‹ki farklı tür. Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1.. 3..................... Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız..... Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz.. b›rak›r................... 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir..... 4..... pamuk.......... Atatürk’ten Bizlere........................ Biyosfer II.... bunların birbirlerini nasıl etkilediğini................. ................. atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r...... Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin............. Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar.. ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir.................... Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? ........................ Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir............. Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4....................... ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde ............ 1. hayatı.................” M.......... Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz................................................ Günefl’in etraf›nda . birden fazla habitat bulundurmaz....... Aksine yükselmiş.......... .................. canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2.................... Notlarım ve Düşüncelerim 18..........) 8................. oluşturur.. Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor... Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3.... 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir.............. Uranüs.................... Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz..................... Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir........ Çünkü sekiz araştırmacı.. 1.... Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar...... ... Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım.... besin zincirinin 5............. T.......... bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim.. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı............ Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım........ ekosisteminde görülür. Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım. kirliliğinin bir sonucudur............ D 5..... Kavram 1. Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18......... D 6... Edirne ili Süloğlu ilçesi. “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5.............................. • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ........ İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin.......... ............. Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir... Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur... çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir........................................ kuyruklu ....... Günefl’ten daha büyük ... bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine.......... büyük bir cam ve metal yapıdır..) 2.. asit yağmurlarının oluşmasını engellemez... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi...... istasyonlar›. besin zinciri.. anılarına vb...... İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız.................. ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız..... .......... 2. Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir...... otçul otçul 1......... menekfle....... suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır....... üzere di¤er gezegenler .. • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? .... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m........... Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur...... yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır... 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar.. 1........ gezegenlere gidecek.................... ... Biyosfer II................. bu gezegenlerin .. denir.. 1....... Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır... Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri..... uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır.. Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var. Bu küçük teleskop... Aşağıda verilen canlılardan hangisi....................................... .... Bu mesleklerden biri bedensel..... mısır.......... Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir. Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır. Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır..... (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı)....... turunçgiller....... ‹klim... ........ • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? ... Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur.......................... ......... Sınıf d................... çevre bilinci....... Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır...... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim.... kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir.. Van kedisi............ gök adas›nda yer ..... populasyonları oluşturur............ Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler....... nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır.............. Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen........ Y (. her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir...... daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar......... Samanyolu . Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ........... Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir.... Bir y›ld›zd›r .... bulunmaktad›r........... Etkinlik’e yönlendirilir.......................

1. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır. 13 . sınıf fen ve teknoloji dersinde. Duyu Organlarımız 5. Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir. Ünite www. sistem kavramına girmeden. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. 6. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini.sbsfenci. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma. 4-7. daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. sınıfta da destek ve hareket. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. dolaşım. Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir.

performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir.Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11.Öğrencilerin. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. Grubunuza bir isim veriniz. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir.Öğrencilere. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur. Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız. . Ünite kapağı. 7. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi. kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. 3. Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: . Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. üniteye ilişkin beklenti yaratmak. organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. Sevgili Öğrenciler. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. 1. 10 14 . Bu ödev için öğrenciler. 8. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Grubunuzla birlikte. Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. merak uyandırmak. Duyu Organlarımız 5. Prova için derslerden sonra sınıfınızı.Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın. 11. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. .Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. Öğrencilere. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. . Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. Her gruptan. varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Ünite. 2. 9. Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. . Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . 4. 6. 1. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler. Bu ödevler sınıf panosunda. sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir. 10. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4.

3 puan Orta . rollerine uygun. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi. Oyunda yer alan rollerin birkaçı. s.. • Bu Üniteyle ‹lgili. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r. 7. bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim. Bu sebeple. üniteye başlamadan önce cevaplayalım. 11. Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim.Özlem’in sa¤l›k sorunu. 1. s.” dedim. 3.2 puan Geliştirilmeli . Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır.. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır.1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Cevaplar›m B U R U N I. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. Evet. Nasıl Geldim?” adlı 2. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. rollerine uygun. ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta. Nereye. Hiçbir karakterin kostümü. 10. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2.Özlem.. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. . babamın. Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir. / .1 puan Çok ‹yi . Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır.3 puan Orta . Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. öğrendiklerinin farkına varmaları. Bu anahtar. Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden. • Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız.3 puan Orta . Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. 5 ve 6. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. arabaların sesini duymadım. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım. Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. Boşaltımda görevli bir organımızdır. Nereye. Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru.2 puan Geliştirilmeli .. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. Etkinlik yapılır. 1. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir. ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir. Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. ayn› bölümdeki soruları.4 puan ‹yi . rolüne uygun değil. / .3 puan Orta . BÖLÜM II. ünite hakkında bildiklerimizi. 4. 6.. aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir.2 puan Geliştirilmeli . rollerine uygun. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri. Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir.. Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . Daha sonra onlardan.. 15 2. Etkinlik yaptırılır. Etkinlik yaptırılır. sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz.4 puan ‹yi . rollere uygun değil. Grup bütünlüğü yok. Tanımlar 1. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. Etkinlik: Nereden. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım.• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. / . Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra. Çoğu karakterin kostümü. Nereye. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar. 2. 13. Etkinlik : Nereden. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim. Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: . Oyun ve Sunum Çok ‹yi . sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru.. NEREYE. zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir. Annemin. Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. neyi. Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. Elimi.4 puan ‹yi . BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? .2 puan Geliştirilmeli . rollerine uygun. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir. 9.1 puan Grup bir bütün olarak etkili. Grup bütünlüğü oldukça etkili. 8. Birkaç karakterin kostümü..4 puan ‹yi . Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. kuşların. / . Grup Bütünlüğü Çok ‹yi . Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil. Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil. Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır. ben bir işitme engelliyim. hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır. 4. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. Sabah erkenden uyandım.. Grup bütünlüğü kısmen etkili.. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1. rollerine uygun. 5. rollerine uygun.. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır. Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. NEREDEN. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I. neyi. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim.

........ sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler...................... .............. ............. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları...... ..........Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1.. kimyasal sindirim denklemlerine girilmez............................... Vitamin portakal . s.... ??? Kavram Yanılgıları • 1... ...................................... 16 3.. ekmek ... 1...... 16 ..... ......................... 3.. ....................... ............................... Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder.... Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir....... Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları. model..... ................ Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar................................. 1. Sınırlamalar • 1........ .................................. .. .. ... Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz............. ................ 27............. ..... ................ ......... • Derya...... . Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını............. ........................... gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir................ . Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder....... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir.....................ve ...................... .. Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç............. ......3.. .. ... Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara ................................................ 1................................... Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler............... ................. Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler.................. ........................ Peki........ besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı........... dengesiz ve yetersiz beslenme vb.. yumurta görev yapar...................... .......... 1. • 1........ Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana .. .... Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir.. sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki........ ........ 1............ .... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir... ........ zeytin ........ besin içeriklerinin vücuttaki görevi..... .................................... biber ........ . kazanımı....... ............... Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14..... . vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim.......................... ..... Ders İçi İlişkilendirme • 1............................................................................ fıstık .................................................... .................................... Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25.............. ayrılır........ ........ tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m............... Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır.......... geçebilecek hâle getirilir........................ besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r.......... .......... 5............................................ ........................ • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini... enerji Protein peynir ............................. Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez..... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler................................ .............. • 1.................. ...... et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında.......................................4.. ......... Vücudumuzda düzenleyici görev yapar............. Vücudumuzu hastalıklardan korur ve ......7...............2............. 1... Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir...................................................................4.7........ Etkinlik yaptırılır.............. ................çeşitli sıvılar kullanılır... ....................... .............................. .................................... ...................... . [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir.... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1. Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir................. Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir............... . . . • 1.. ...........6.. .. kaynağıdır.......... . ................. ......................................... ................................................ ........ .......................... ..............3. ....................................................... Ya¤ .... Daha sonra besinler kana geçer .......... Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır. taşınd›¤›n› anlatan ............. düzenleyici yapar.. olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3..................................... dengeli beslenme....her yerine kanla vücudumuzun .... ............ .. ....... ........ .................................................. .............. ... hikâyeler kabul edilir..................... Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler. 1.. Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar...........................1............... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4).... ........... olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres.. olarak görev ............................. ............ P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›................................... Bu işlemler sırasında vücudumuz ..........1..... Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak ................... tarafından salgılanan ................. ........ .............. ........ .. 32)......2.............. tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r............ .........6....7... sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir....................................... nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m........... . .............. 1........3.......... enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini.. Gelin............................5......................... ....................... patates ............................................................ Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun ............ ................ ......... örnek olarak verilebilir.................................. ...... Ancak................................. elma vücudumuzda ................. Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna ............................

vitamin. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. 6. kalın bağırsak damarlar 4. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. Vücudumuzda Sistemler 4. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. s. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. Besinlerin. besinlerin içerisinde karbonhidrat. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. ♦ kâğıt havlu 1. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. 5. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir.) Bu etkinliğin amacı. yemek borusu. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır. ♦ geniflçe bir kap 3. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. ince bağırsak. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. 17 Keşif Aşaması 1. Aşağıdaki çizelgede. Leğenin üzerinde. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. mineral ve su bulunduğu. Çorabı alt kısmından keselim. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. Torbayı.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. mide ince bağırsak. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. protein. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. mide. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. Bisküvileri. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. belirtmeleri beklenir. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. protein. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. 1. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım. ince ba¤›rsak. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. mide. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. ya¤. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m. sayfasındaki aynı isimli 1. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. ♦ çorap 2. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. vitamin. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım. Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. Besinlerin. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. Ders Kitabı’nın 17. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. yağ. yutak. Etkinlik Gözlemleyelim. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. 4.

. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar............... Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir................. Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir..... Böylece....... mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir.............. fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim. Mide Besinlerin fiziksel sindirimi............................................ Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım........... sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır............ Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır....... Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.................. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5.. Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı............................................ Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar...................... enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir.............. Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır......... hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5.................. besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar.. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6.......... Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir... yemek borusu.................................... Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir.......... ......... de¤iflime u¤rar.. Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım........ ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar........ ....................................... Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek............... Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı.. içindeki besin .... Resimdeki kişinin yediği elma...... ..................... Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım............................. Peki............. kimyasal sindiriminin ise ağız......................................Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir.......... sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir........ Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız......... Etkinlik yaptırılır........................... 18 5 16........... Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir....... midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder............... Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü...... Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 .... 5................... Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir............. Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır...... Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer........ ince bağırsak.................... ............. mide................. Şemadan faydalanarak öğrencilere....... besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel... ................................................... Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir... Yağların kimyasal sindirimi burada başlar............. sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim.................... Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede...................... .... Ders Kitabı’nın 19.............. sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır.................. ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak. kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir. öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır...... “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir................................ Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim.............................................. .......... içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için ................................................ öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7..... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür................. anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır............... besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur...................... Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6..... Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim...................... 6... s...... .............................. Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar................. yutak.. Etkinlik yaptırılır.................................... Etkinlik yaptırılır....... Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım.....................................

......... Besinlerin en küçük ........................ .................................... s...... ‹nce Ba¤›rsak:.. s.......................................... Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir............... ................................. 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7......... organdır.... üzere ince bağırsağa gönderir..................................... gerçekleştiği ......... “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır.......................... ........ borusuna iletir. Kasılıp Mide: ......................... küçük parçalara ay›r›r ...................... Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r........ sindirimini ........... Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir..................................... Besinleri Yutak: ........................................... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: ..... Kal›n Ba¤›rsak: . At›k maddeler .................... gevşeyerek besinleri .............. safra salgısını .................................... proteinlerin..................................... yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir.............. Anüs: ..................................... Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı................ ...... Su....... 6 16........... karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir.... a¤›zda bafllar.... fiziksel sindirimi ve . salgılar..... Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.............. anüse gönderilir....... Yemek Borusu:.... Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında ............................................................................................... yağların sindirimini ........................... Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır.............................. sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır....... gerçekleştirmek .......................... karbonhidratların ve ......................................................... taraf›ndan .................................... Besinlerin içerisinde . bölümünü at›k olarak ..................... ..................... öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır................................... Proteinlerin............ 17 19 ............... Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17....... Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller................................... ....................................... Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur..... ....... ve kimyasal sindirim .......... Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m...... ayrıldığı ve emilimin .... besinleri mideye ..Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim........... vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir.......... 7.................... ile küçük moleküller hâline getirir......................... Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat................................ iletir....................................... vücuttan uzaklaflt›r›r...... Besinlerin vücudumuz . Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r.. ................................ Pankreas: ............................................... Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”................ ........................................ .................................................... yağların fiziksel ........... karbonhidratlar›n .................................... mineraller emilir....... kimyasal sindirimi .......... Pankreas öz suyu........................ parçalara kadar ............ ......... Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur............................................... kullan›lmayan ........ Karaci¤er: Ürettiği ............................ kalan su ve ..... a¤›zdan yemek ................. gerçekleştiren pankreas özsuyunu ...................................................... Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır...... fiziksel sindirimle .....

Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1. Öğrencilere. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı. 1. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç. Öğrencilere. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. s. büyümek. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 .Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. 1. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım. Besin içeriklerinin her biri. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Ardından öğrencilere “Araştıralım. bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı. hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. Enzimler. 20 8 18. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1. 2. sindirim çeşidi. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Ders Kitabı’nın 21. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. “Peki. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. enerji üretmek.

.............. Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım........ Meyve ve sebzeleri ...... 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve ............ Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir...... Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler....... ............................................................................... Yaşamımızdaki stres düzeyi: .......... ............. yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir.................. s.................................................................. olumlu etkiler........................................... Büyüme........... ................................ Yüksek stres ..... Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19.......... Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin........................................ ...................................................................... Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır........................... Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır........ protein. ........................ bağırsaklarımızın .......................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım........ Her bir besin içeri¤inin sindiriminin.............................. vücudumuzu sıcak tutmak.............................. Etkinlik yaptırılır.......... ........ moleküllere parçalar.............................................................................................................................. Sigara ve alkol .....Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? ....................................................................................................................... sindirim sistemi sağlığını ................................. büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir.. öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır..... yağ. Peki........ kullan›m› sindirim ............... Karbonhidrat................. kusma. mineral.... Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda......................................... ............. ve dengeli beslenmek .................................................................. ishal........................................... sindirime uğrayarak küçük .............................. beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? ...................... öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir................................ Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir........................ Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9................. hızlı bir şekilde tüketmek ................ hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m................................. 19 21 ........................... sağlığımızı olumlu etkiler............................................... Yaptığımız aktiviteler . yerlerde saklamalıyız.............. a................................................. ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında..Rahatsızlanmama...... sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m........................................... ..... 9............................................... c.... .......................... Vücudumuzda Sistemler 8............ Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra....... 8...................... Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: . ‹nce bağırsakta karbonhidratlar.............................. Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır.............. .......... Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9.......... Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9......................... Kalınbağırsakta su............. vitaminler ve .................. kısa ......................................................... sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır................ Besinler................... Bu faktörlerin.... Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir......... sebep olabilir.......................... reflü ve safra kesesi şikâyetleridir........... düzeyi sağlığımızı ... ..................................... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir....... hemen bir mazeret uydurur.............. ... sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir..................................... ................................. Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: ............... yıkamadan yememeliyiz....................................... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak........ olumsuz etkiler............................. sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim.............................. .......... Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz.......... .......................................................................... ......... karın ağrısı.... hıçkırık............................ sağlar... ............ düzenli beslenme alışkanlığı . Bu etkinliğin amacı.....................Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? ..... sürede tüketmeliyiz............... gaz şişkinliği............................ Dengeli ve .. ........................................... .............................. bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim............................ Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır..... Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım..... ......... . Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır................................................................................. Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım...... proteinler ve yağlar kanımıza geçer.................... sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır.................................. Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım........................................................... ................................ ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım.. Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar... ve egzersizler ...... Ald›¤›m›z besinler: ...... Besinleri serin ve kuru ............................................ vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir........ .......... sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur............................................. ................... Ders Kitabı’nın 21............................................ sistemi rahats›zl›klar›na ................................. Yaptığımız aktivite ve egzersizler: ....... sebep olabilir.............. Lifli besinler tüketmek .................... ....................................................... mide rahatsızlıklarına ........................................... mide yanması.................................................” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m................... İpucunda yer alan hastalıklar. moleküllere kadar parçalanır................................................................ .................. d........................Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya........ büyük molekülleri küçük .................................. Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir..................................... öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır........... karbonhidratlar gere Yağlar.................Rahatsızlığım ne olabilir? .. gastrit............. ............ ........ sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar....... ....... Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim........ Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m......... fiziksel ve kimyasal .......... Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda..... kabızlık....................... Enerji sağlamak için klidir......................................................................... mineraller kana geçer.................... b........................................ sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım..................... sorunsuz çalışmasını .................................................. Enzimler.................. Peki......................... ...................... ...........

....... bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini....... Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız......... Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir..... s.......... Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir............ Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı...... Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar.... yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır.................. Dengeli ve yeterli beslenme.. 22 10. besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır......... dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz....... Vücudumuz..C............ lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler... karbonhidratlar... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1... Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler.. yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar.. Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z. Peki. yağlar. • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz...... • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z.............................yutak c... yağ....... Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar... Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur....... Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır............ Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller. Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız........................ Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir.............. Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım.. Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır.... karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur.... Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide. Öğrencilerin.... 1....... Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır..... • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar.................. Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır.........yemek borusu ç.. • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz... büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir.. • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir............................mide e......... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir..... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar... Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir.. D B E C 3....anüs 2....... Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m.... Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir... • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır... Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir.. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir.. • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır. ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir.. Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir... Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim........... dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır... .... E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar.... Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz.... • D vitamini.... Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır..... midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir... mineral ve suyun. Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız.... vitamin........... yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. • Kanda buluna su....... Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur... Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz........ Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı......................... • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır. • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır.... enzimler yardımıyla parçalanır. mineraller....... • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur....... Kabak.. a. C..... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.... .......................... vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10...... Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol.............karaciğer d.... ........ kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur....... • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir... besin gruplarından sağlar..... Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol... Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme.. • A.... sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir..kalın bağırsak h....... sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Proteinler.pankreas f..T. Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur..... • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir..... besin içerikleri olan protein............... Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek... Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır........ince bağırsak g. .. Sindirim sistemimiz.. karbonhidrat.... 20 22 ..... Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat..... 2....... A K 10 20. • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler........ • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır.ağız b. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.................. • Bazıları savunma sisteminde kullanılır............ mide ve ince bağırsak..... 10...

.................................... Şekilde... Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat...... ........ Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin...... Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2................... Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4.......... ..... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi........................... 6................. b a c ç d e f g h 1...... yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m........... 23 ........... çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek....................................... hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3.................... 7......... lokmaları iyice çiğnemek. Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir... Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda................ ......................................... Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6.................. yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır........ • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere............. Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir...... Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır....... enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir. hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7.................. model ya da şemalar hazır bulundurulur. Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir............................ sigara ve alkol kullanmak.... Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır.. Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken ........ alkol ve sigaradan uzak durmak.......... Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek........ Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir............ sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak.......................... Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek....... Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11.. Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel.... yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek.............. 5..............................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m......................... ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2...................................................................... 4.. Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir.. ...... Boşaltım sistemine ait levha.............. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar.............................. Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir............................ yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir........... Etkinlik : 5. ... öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir.........................

.................. • 2.1. ............. Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5. Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır......... ‹drar........ ... model. Kanı süzerek zararlı maddelerden...... 17......... Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte... böbrek taşı... toplan›r. A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2............. 2. Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir.. kazanımı..... boşaltımda atık 10..... 1......................... yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı........... 21 24 ... s..Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2....... • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım. böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır.... teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler. böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır.... 3.. ‹drarı.... böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları. Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler... “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder..... 32).... böbrekten idrar kesesine .... Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir.. Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar..... Günde iki litre su içmek.. Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim........ [!] Uyarılar • 2... böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli....... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak... Sınırlamalar 2... 2. Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım... Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A...... Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri..... ‹drarı vücuttan dışarı............... 29...... Öğrencilerden.... vb.... Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında.... boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir. 1. • • • • • Aşağıdaki soruları............ boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu. Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri...... sınıf “Bilim. yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum...... Kişisel temizliğe dikkat etmek.. Sosyal Bilgiler dersi 6..........4............ Bu hastalar...4.taflır.. 2... . arındırır..... böbrek nakli.......... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2.......... Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim...... atar...... Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır....... 30.... Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir. cevaplar kabul edilir. Haftada en az üç gün dört saat boyunca....... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)... A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4................. anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir... Boşaltımda deri.......... böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için...4. vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları............... organ nakli yapılamadığından... Ders İçi İlişkilendirme • 2.... Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı. Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım. .. diyaliz.......... Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor. yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir..... 2.2.. A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3.... 5.. Böbrek yetmezliği..2....2. ..... • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24. A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B.2.... AÇIKLAMALAR 11 21..............1-2....... Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m. Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır.. Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür.... sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır..... Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları. böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler...) ile ilişkilendirilir..................... yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır.. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır... Vücudumuzda Sistemler 11. 2.. ... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir......3...... 4....... Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur.. . sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir....... akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır... Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır.....

...... Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”... vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım. öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır...... Etkinlik yaptırılır........ Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2.... • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25.......................) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir. deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit... Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim..... Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler..................... 25 . Karaci¤er + Bu organları. Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır........... Vücudumuz için gerekli besin içerikleri..... sayfasında yer alan paragraf okutulur....... Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir.. . solunum. yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır... ...... Etkinlik Sorgulayal›m......... Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler.. Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz...... “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur.. Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir. üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir. Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme.... .... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk...... “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır. 11. Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır............. hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik....... görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları.. atık maddeler. Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur... . 2.. Etkinlik yaptırılır. karaciğer.. Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı..... İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri............... bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir. 2.... yüksek tansiyon. Peki. günde bir buçuk litre idrar üretir.Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11.. böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin... atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri....... Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan...... • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım.. İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir... uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim.... At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım.. böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması.. kansızlık...... ....... Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar .......... akciğerler.... enerji üretimi için. Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim....... kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir............. ........ ....... Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini...... vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m.. idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı..

........... Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır........... Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model....... ve idrarı oluştururuz.................... vücudu korurum.... Bu etkinlikle....... üreye dönüştürerek ............Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri.......... 12....... solunum.. onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım. .. Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12..... Birçok sistemle ilgim var.. Kalın bağırsak Su....... 14.. s............ üreter. Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım...................... su......... öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır............................. akciğerler........ sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur....... Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler........ Aranızda en büyük benim.. Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir...................... Ha ha ha! Siz öyle sanın.......... En önemli organlar biziz......... karaciğer. vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor.... 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir. ........ 12 22.. atılmasını sağlarım.... levha ve/veya şema sınıfa getirilir........... soluk verirken .......... levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model......... siz kendinizi kandırıyorsunuz.. suyun ve tuzun ............ safra ve besin ..... kanı süzerek atık ........... terleyerek vücudundan ............ 26 .. Bunun için bu organların böbrekler.......... Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır......... sana katılmıyorum.. At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir.... Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar......... 13........... Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar....... Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu. idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir...... Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir..... karbon dioksidi ... Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı.. üreter.. böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır.. idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir. Hayır....... ...... Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir............. Ben olmasam ... vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık........ Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri..........).. Bu organlar at›k maddeleri idrar.... Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir............ safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar.. Ders Kitabı’nın 27..... Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir............. .............. Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14.... Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin....... Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez... sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir.. Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır...... ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi............... deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r...... Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri.... Hadi oradan.. Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim. atıklarının vücuttan ... Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar....................... fazlasını atamazsın............. herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir.................. Çünkü . terleme ve d›flk› yoluyla atar... eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler.................. Ben var ya zehirli bir atığı ben .............................. Her şey bende sonlanıyor............ Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5....... ........ maddelerden temizleriz ........ uzaklaştırırım. 26 12..... etkinlikler yaptırılır. Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın. daha az zararlı olan üreye dönüştürür....................

. Bu bölümde........... Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür..... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur.... Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir.............. 2.... poster vb...... Oluşan idrar........ Resim.. Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir... At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir... Bir hikâye.............. a.. Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler........ Bunun için.. Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1.. 3.. İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır.............................. 5...olur.. Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz................ Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim.... Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron...................................................................... Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer................ Peki................Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur............. Kan... Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir................................. 23 27 . Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz.... Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir.... Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde .. • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir.................. b..... Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r. 14.. böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir..... Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer.... Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir.... Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer.......................................................... .............. böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte....... 2........... şiir... Öyleyse... • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir........ oyun... Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz..... Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2.................................................. Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre................................. .......................... Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur... s... Böbrek ... c........... Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır...... Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi...... model...... 2.. vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır....... Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır................................... Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23........................... yapabiliriz............ üretra ile vücuttan dışarı atılır........... Böylece çevremiz korunmuş olur... ... Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1..5 litre idrar üretilir....................... idrarı oluşturur...... • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir...... Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13......... yaklaşık bir milyon nefron bulunur.... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur... • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir.. böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1. Böbreklerimiz........ Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir............. Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m.. Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım.................. Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım.......................... .......... atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir............ üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r...... yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur.................................... 6....... böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir................. kan›m›z›n için....................... ..... bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir........... • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir...................... ‹drar...................... 4..... ..... böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar...................... sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır... 14 23. Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2.......... Süzülerek temizlenen bu kan. ............... Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir........... deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler.............. Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların........................ Peki... yazabiliriz...... Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz.............. şarkı vb..... s.......... Bir kâğıt fabrikasında................. • Sınıfta beş grup oluşturulur.....

‹drarımda kan görünce korktum ve.. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. belirtilerini. • Hasta. Etkinlik Sorgulayal›m. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir. belirtilerini. Etkinlik yaptırılır. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. Soğuk terler dökmeye başladım. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. “Çevrenizde. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru.. sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır. 28 28 . öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım. Ardından ikinci adıma geçilir. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır.) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. 3. “Hasta. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. bu rahatsızlıkların sebeplerini. bu rahatsızlıkların sebeplerini. 1. Bunalmıştım. belirtilerini. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı.

Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Tafl k›rma cihaz› 3.istanbulsaglik. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. gov. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Günde en az iki litre su içmeliyiz. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Bunlar. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. günde en az iki litre su içmek. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. Taş oluşumunu önlemek için. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. 29 . Aydın: Böbrek iltihabı. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. 29 3. Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. Diyaliz cihazı. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. Alternatif Araştıralım. Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır.tr). böbrek taşı. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor.

............. b) İlaçlar.......... 3.............. Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi................ Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi... b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir.. Mert..... böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak.......................... telefonla arkadaşını aradı.......................... 4........ Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir................ Etkinlik grup etkinliğidir....................................................... 2..... b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim..................... idrar kesesine taşır........ Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2..... B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler.......... Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır.............................. ............................ 4........ Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür........................ Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak............... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r. Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim .................................................................... günde en az iki litre su içmek..... ..... anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır......... C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur..... 3.... ............. 3...................... idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir...................... taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb...................... İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır........ Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu........... ... böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek............... Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır......... • Öğrencilerin konu sonunda................ 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1.. 4..... ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak...... 2............... Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi............. ................... a) 1........ böbrek....................................... Üreter: İdrarı........ • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.............................................. 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m.. ........ Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur.............. Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir...... • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4....... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir................... a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim................ Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır..... a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı...................... 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r.................. 2....... .................... 30 ............. temizliğe özen göstermek...... a) 1..Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.......... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.......... Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım........................................ hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir...............................

.............. sınıfta ise destek ve hareket......................... .. .............. omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir.... 3.................... hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir.......... besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6. bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay....... Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu. . üzülüyor.......................3................. yemek yemek gibi)............. ...... ... Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m.5.................................... susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor...... glukagon.............. Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin.................... Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16)............... Öğrenciler 4 ve 5..... • Konuya Başlarken 3........ levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4)......................... Sinir sisteminin bölümlerini... Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16.... Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m. Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir........ Arkadaşlarımızın isimlerini.... • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi................................ 3..................... 3................. dolaşım.................2.......... yapılarına girilmez...... heyecanlanıyoruz.....Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24....................... • Öğrenciler Neredeler........ basketbol oynamak................. Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir..... model.................... • Nefes almayı.. 3..... levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4).... 31 15... İç salgı bezlerini..................................................4........... İç salgı bezleri olarak hipofiz............ salgı bezi............................. Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır......... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler.5......................... [!] Uyarılar • 3................ tiroit.................................................... böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir......... öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır..................................... yutmayı................ Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır.. Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda ........ sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz.1..................... gülüyor.................................. model............................ merkezî (beyin. Bu olaylardan birini seçelim......2................ büyüme hormonu................. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.............. pankreas... s........... Sinir sisteminin bölümleri......... eşyaların adını................. .... Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak............. uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz............................. • 3.. yapılarına girilmez................. Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir. yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir................. çarpım tablosunu........) verilir...... Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar......... adrenalin vb.. yabancı dillerdeki kelimeleri............ ....... Acıktığımızı....................... solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir. Peki.1. Yazma.. .................... bisiklet sürmek... Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir..... 3.......... bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir.............. insülin.......... gerçekleşen olayların beynimiz tarafından ......... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15....... • 3...... sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile).......... okuma......................................... Sınırlamalar 3.................. ........... ....5............. Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 ...... alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir..... hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz.......... Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı......................... Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir.......... Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir... .................. • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir.......

• Grup üyelerimizden biri. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. bir saat ile zamanı takip etsin. Gruplar. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. Bu amaçla. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler. 16. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. Etkinlik : 32 . yürümek. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. 24 16. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. beyincik. Etkinlik: Bir Dakika 15. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. sorular sorulur. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. • Listelerimizi sırayla okuyalım. 4. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. bir dakika içerisinde. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. Etkinlik yaptırılır. 4. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. düşünmek. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. Etkinlik Gözlemleyelim. Etkinlik yaptırılır. Ardından Ders Kitabı’nın 31. bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. ♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. levha ve/veya şema sınıfa getirilir.) Bu etkinliğin amacı. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. sayfaları okutularak.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin.

Şimdi gelin. Dikkat edin. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur. Bu sinirleri. Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. kafatasının içinde. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. beynin bölümleridir. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. Şimdi keşif sırası sizde. öksürme. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. “Sizce. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler.. dolaşım. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir. • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. Cevaplar. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. yutma. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. Beyincik ve omurilik so¤an›.” şeklindedir. kalbin atışı vb. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. kitap okuyarak. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. susama. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın. yazı yazarak. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. • Solunum. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. Siz. • Nefes alma. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. kelimeleri okumayacak. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. s. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. araştırma yaparak.. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. Bu testi. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. Ne dersiniz? ‹nceleyin. kasların kontrolü. hafıza ve yönetim merkezidir. Daha sonra. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. Öğrencilere bulmaca çözerek. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. Bu. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. Her bir rakam. Omurilik soğanı. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. öğrenme. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . şeklinde olmalıdır. Acıkma. Omurilik. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. çiğneme. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. nefes alma. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit.

........... Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler..... Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır................. Uyarı................ şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi .. 1...... flekil I..... B....... öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır................. Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı.......... 4.... .. Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı........................Beyin: Vücudumuzun öğrenme.... . tat.. Çevresel sinir sisteminin. uyartı mesajı.................. Etkinlik yaptırılır....... E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır. Sinirleri. Örneğin...... Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı.........) başlar... ışık.. sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır....... ................. Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak......... ............ “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar....... Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A... dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17... 3...) Bu etkinliğin amacı........................ Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m.............................. sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır... öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır.................. 1 5..............Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar........... Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir..................... onların 6......... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir...................... I..Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır....... flekil III......................... gözler.................. öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir... II.. bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde....... çevresel sinir sistemini oluşturur.. . merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar...................... Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir...................... 4 34 17. Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir... şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir..... kaslar.... “Sinir”i temsil eden öğrenciler. s............ 2... Ses... 2... şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi ............... çiçek kokusu vb. “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II.................... Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r..... 26..... saçını tara... III.......... Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri................. 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır. 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir.. çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz............................ 4.... flekil 1...................... Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir. 34 ......... şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım.. Peki.. koku.......... Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir..... yürü.................... hafıza ve yönetim merkezidir............................................... C.... basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir...... II......Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir............ mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu)...................... Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim...... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular.... tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir..... 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir................... merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir........Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder............ Çevresel sinir sistemi...................... 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur........... Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir........ cevap.... D. telefon kablolarına benzetebiliriz......... Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk......... Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17. Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur......................... 3...................................... Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar....................

E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize.E organların› canland›rmak için birer kişi. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır. Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. B. • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. beyincik. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan . Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. E Tepki olufluturur. Tepki oluşturur. • Gözlemci arkadafl›m›z. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir. hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim. Cevap oluşturur.” şeklinde cevap yazar. “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. D. • Öğrencilerin beyin. kaslar veya organlar 35 . C. “Burnunu kaşı. • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r. len B d lu flt irip ›r. Mes C birini seçelim. dışında ise bir kılıf bulunur. C. Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. 35 18. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . Bir sinirin yapısı da buna benzer. • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. B. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja.C. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. B.). B Mesaj› tafl›r. aj› al›r. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır. okları takip ederek öğrenelim. D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim. Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. C. D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. Sonuca Varal›m • A. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı. Cevabı taşır. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin. flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel.

çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. yanan parmağın geri çekilmesi. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz. güneş Gözlemleri ışığında normal. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. 6. 36 17. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Etkinlik’i yapmaları istenir.Tepki (Önerilen süre: 20 dk.. Keflfedelim Uyar› . Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür. Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir. Etkinlik : 36 . Göz bebeğinin az ışıkta büyük. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. Yemek yerken yutkunuruz. Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir. öksürmek. limon görünce ağzımızın sulanması vb. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. • Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. Etkinlik Bulal›m.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. Bunlar gibi birçok olay. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. Yüksek sesten ürkmek. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. Deneyimin Araştırma sorusu 6. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz. göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6.. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. • Bu olaylardan birini seçelim. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. Öğrenciler önce az ışıkta. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar. sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler. hapşırmak. Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir.

.............................................. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır.................................. ...... Refleksler.................. ........ Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1....................... 1................................................................. 5................... Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları................................ 6.. 4............. 7.... .............. Omurilik.......... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k..... Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir...............................Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim............................. ... 2............ 11................. Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar............... Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller.................. ........................................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2. 27 7.. Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37. Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir.......... ...... öksürmek......... kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar..... Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür. omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir..................................................................................... Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz..... ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir.................. Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız. Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri.......................... 4....................... Etkinlik yaptırılır.................................. Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi................................ 8 ............................................ 37 18 27..... 12 . Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? ....... siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek...................................................... Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır...... Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir............... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir.................................. sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar........................................ limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir........”... “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur................................ Refleks hareketlerimiz............................... ........................................... yüzmek................................................... omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır. Peki.......... Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18............................ 6................................ 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim ............. yüksek sesten ürkmek............................ “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım......... Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir...... Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir. yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi..................................... Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz.... Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir........................... 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir...................... 9 ............................... sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”.......................... Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım.... ......... örgü örmek......................................................... ......................... s............. Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m............................. soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir... 3......... hapşırmak............................................. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? ................................................ Değerlendirme Aşaması 18.............................................................................................................. Vücudumuzda Sistemler 18................................................................................................. dans etmek........... (Refleksler) 3............. 37 ..... Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız.. 1...

.. Yumurtalıklar 38 ... Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır.................................. 38 Araflt›ral›m.......... düşürür)..... Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :.................................. Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3.............................. ............ Hormonun görevi :................ Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır................... insülin .......... Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır................................................... Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :.............. Her geçen gün biraz daha büyüyoruz... ................................................ Hazırlanalım Bu bölümün amacı. Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir.................................... Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2...... Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir................... Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19. Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır..................... ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler....... ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :.......... İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır................... Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu.... ........ sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir........ Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği... ve spermin oluşmasını sağlar. Araştırmalarının sonucunda........ Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :................... Hormonun görevi :................. Hormonun görevi :.... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir... Büyümeyi sağlar............. Pankreas Bezin adı :................ Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir........................ Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler. 19.......... Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar....... Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20................... ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek..... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim... Adrenalin Salgıladığı hormon :..... ................. Böbreküstü bezleri Bezin adı :. Büyüme.. İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım........... salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım........................ Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir...................... Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini............................................ yumurtanın oluşmasını sağlar............... cevapları birlikte araştıralım mı? 19.. Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir................. Bezin adı :.. .. Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim.. Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :....... 1.............. Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini........ Kan şekerini düzenler.... Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim............ Etkinlik öğrencilere yaptırılır............. Nefesimi tuttum............................. hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır... içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim........... Hipofiz Bezin adı :.......................... Daha sonra onların.... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :. Araştıralım............................................Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır........................ Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m.......... uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk............ Ne dersiniz.......................... Pilotlarımız...... Etkinlik öğrencilere yaptırılır.... Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir............................. Ellerim terliyordu................................................................... Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır............ Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu. (Glukagon kan şekerini artırır..... vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler......... levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım...... 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler. Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir............... edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler..... model........ gelişme ve Hormonun görevi :.......... Tiroit Bezin adı :... Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :................................................................. Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler........... 20.......... Testis Bezin adı :.............. öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır............ iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir..... Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39.............

20. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. 21. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. Glukagon: Kan şekerini art›r›r. • Büyümeyi sağlar. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. e. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. 20 29. Etkinlik yaptırılır. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. Etkinlik yaptırılır. Böbreküstü 6. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. Tiroit 4. Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. s. Testis 21 29. Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. b.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit. Hipofiz 21. Aşağıdaki flemada. farklı etkilere sahiptir. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir. s. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. Örneğin. erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. az hormon salgılaması ise cücelik. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. görevini düzenleyecekleri organlara. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. ç. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. 19 28. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. Her bir hormon. İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. 39 Vücudumuzda Sistemler 20. d. kan yoluyla taşınır. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. 1. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. s. Yumurtalık 5. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir.). Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. Pankreas 3. c. ‹ç salgı bezlerimiz. coşku.

yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. Pankreas 6. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. 8. ani hareketlerden. Değerlendirme Aşaması 22. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. 4. Omurilik 4.4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. d) Şekil A için: 1. Tiroit 4. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z.). flekil 1. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. 9. Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. köşelerinden bir daha katlayalım. flekil 3. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım. s. Testis 3. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. Aşağıda. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. Kâğıdımızı köşelerinden 1. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir. Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. 2. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Yumurtalık 1. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. a) Şekil A: Sinir sistemi. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. 30. B öğrencisi kâğıdı tutar. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30. 1. Hipofiz 2. Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. 5. 30 40 . 2. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. 3. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. Bu işlem 3. Beyincik 3. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz. 7. farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. Söylenen sayıya geldiğinde. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. flekilde olduğu gibi. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim. yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. Kâğıdımızı. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. Böbreküstü bezi 5. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. 40 22.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. 2. Tuzluğumuzu tamamladık. Konu Biterken 4. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. flekil 2. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. 6. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. Beyin 2. Oyunumuz böylece devam eder. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım.

.......................... Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir......... %30’unu...... model üzerinde açıklamaları....................................................................... Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder........ Hemen kucaklaşıyorsunuz...................................... 32)... Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini....................... biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor......... .............. %80’ini...............................4.............. ........ .. öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri............... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım............... 4.................................... %90’ını hatırlarız................ sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur.... dokunma................................................. Sınırlamalar • 4.. • 4................... Diğerleri öğrencilerden beklenir................. 4. kornea nakli vb....... • 4..... Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler........... Öğrencilerden gelen uygun ......................... yazal›m...5............... ............... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir........... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir.......... Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır......... gözlük.............. 4........ Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur............ 31 AÇIKLAMALAR 41 .. Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır........ %20’sini... Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4).................... 4........5.. Kendini................. 4...................... • 4...................................................................................... 4..... ......... acı... Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir. Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23. Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir........... Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz................... duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir................. Arkadaşınız sizi............. s...... tekerleme... ... Hem görüp hem duyduklarımızın ..................1................... • Öğrenciler Neredeler.........3.... .. teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir......... [!] Uyarılar • 4................ .............................................. 23.... Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir........................... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3).................... kulak göz burun dil deri 2.............................. Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız.5........ 4......... 9. vb...............cevap verme süreci açıklanır....... kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır........... gözde ışık. Etkinlik yaptırılır......................... Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31................... sıcaklık..........7......... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz................7................................... Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31............................................... Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır.............. bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir........................... Birbirinizi özlemişsiniz.. Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere....... ...................................3......... Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar..... Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1......... Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir........ Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır.. Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı..................... duyu organlarının yapılarını şekil..................................... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı ................................7–4.... Söylediklerimizin ................ Bu konuda................................. burunda koku......... %50’sini..................... işitme cihazı............... Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin ......................2....................................................... Duyduklarımızın ................... ............ Aşağıdaki resmi inceleyelim...... • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41... Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları................................. Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir........ ........................Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz............................... belirtilir................................ 4......... %10’unu....... Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara..................... Teknolojik örnek olarak lens.... ............................................6. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4.................. basınç.... . .........9) • 4................................... duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın ........ dilde tat............ Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur........ cevaplar değerlendirilir....................... Gördüklerimizin ........................ Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış..3........ Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1).

. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim. koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim. 25.. Duyu almaçları sayesinde uyartıların... Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim........ Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim. 7.. Etkinlik yaptırılır.. meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir.... Etkinlik Gözlemleyelim. 24... Alternatif Etkinlik yaptırılabilir.) Bu etkinliğin amacı....... bas›nç. Az ›fl›k Çok ›fl›k 26.... Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir. • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini.. duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır. Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir. ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir..23. burun......... Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. Çevremizdeki cisimlerin sesini.... Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk. duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır.. 42 ..... Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24... Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7. Etkinlik : Az Ifl›k. elma...... armut vb.... sıcaklığını vb.. Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını. a¤r›. • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m. Etkinliğin sonundaki sorular... Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim. Öğrenciler.. Tahminlerini kaydedelim. sertliğini vb.... duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir. A¤ tabaka ...... parçaya keserek ay›ral›m... • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim. Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir.. kulakta ses.. ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim.. Duyu almaçlar› gözde ›fl›k... Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder... rengini. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz. Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı.. Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal. öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır....) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m....... deride s›cakl›k. sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır. kulak. Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4. duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42.. öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır.... Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim.. ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim. “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur... Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak.. Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır.. öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır.... kokusunu. hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım.... 7. 32 Damar tabaka ..... Duyu almaçlarının.. Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim. Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz. Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m.... dokunma uyar›lar›n› al›r.. Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı. Öğrencilerden. flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım. sertliğini. Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir. yumuşaklığını.. Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim... öğrenciler tarafından cevaplanır. Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir. Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay.. dil ve deri duyu organlarımızdır... Sert tabaka . Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir.. dilde tat. burunda koku. rengini. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir.. 24. kokusunu.... 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere.. duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir. Etkinlik yaptırılır.....

kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. Çok Işık’ adlı 25. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. Algılanan görüntü. Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir. 2. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. Böylece görme gerçekleşir. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. 28. göz kapakları. beynimizle görürüz. Gözün kaşlar. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. Göz bebe¤i 3. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. Gözün bölümlerinin sert tabaka. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. ‹ris. Yani gözümüzle de¤il. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. 26 32. 27. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. Çok Işık Bu etkinliğin amacı. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. 4. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. s. göz kapakları ve kirpiklerdir. s. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. şeması ya da maketi de kullanılabilir. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. Etkinlik: Az Işık. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. Göz. kaşlar. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. Etkinlik’e yönlendirilir. Görme Organımız Göz 24 32. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. s. Gözümüzü koruyan yapılar. 43 25. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. Göz bebeğinden gelen ışınlar. sert tabaka. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır. Ters görüntü. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. 4. Ders Kitabı’nın 43. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır.

............. ........................ ameliyatla giderilebilir.............................................................................. Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir..... uygulanması........................... Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve ............ Ameliyatla düzeltilebilir... kırılarak ağ tabaka üzerine düşer...................... Algılanan görüntü............... 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir.............................................................. Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur.................................................................. Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur............................ Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller... Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65............................ Miyopluk Hipermetropluk Görüntü....... ...... Etkinlik : 44 ................................................ .... 27.............. yakını göremez........................................................ 27 33.... ............................. .. Tedavisi yoktur......... Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi........ Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım.................................................................... Mercekle düzeltilir.............................................. Mercekle düzeltilir............. Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27............................... bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir.............................................. Etkinlik yaptırılır......... ......... Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde........................................... sarı lekenin arkasında oluşur..................................... Bu testin hazırlanması..................................................... ............... 25.......... ............................................. Etkinlik : ...................... Etkinlik : 26.................................... Kırılan ............................. ............................ konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir............................................. Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir......................................... göz merceğinde tekrar ............... Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer... Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r...... Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez............ buradaki görme almaçları tarafından algılanır......................................... Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir..................... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır............. s................... Göz bebeğinden geçen ışınlar. ................................................................... Öğrencilerden ayrıca......................... Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27...... Mercekle düzeltilir. Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır........................................... Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır.................................... cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir.............. 26........................... Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim.............. Böylece görme gerçekleşir....................... Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler......... ............................................................ .................. Yakını iyi görür.......................................................... Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir.. ............................................ uzağı göremez....... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler......... bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır............ görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir............................................................................................................................ 28............... ............... Uzağı iyi görür........ Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim................................ ............................. Astigmatizm 24........ Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır. • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24........... beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır...................... Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur........................................... ışın göz bebeğine gelir...............................................ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir................... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır... Ters görüntü.................................................. 44 25........................ Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur...............................

..... “D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m. s a l yangozdak i .. a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r................... .. D ve ....... • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir..... Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir.............. kula r kepçesi ile top lanı ...... ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım... Orta kulak .............................. ....... ..... ......... Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m...... kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir.... . Böy l e kula k zarı titreşir...... vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir.. .............. ................. “3”............................ ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir....................... Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 .... Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir............ öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır................................................ Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45.................... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır..... ....... sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır.. ... öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır............ sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir........... zarının titreşimleri oval pencereye iletilir.. Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl...................... Salyangoz....) Bu etkinliğin amacı.... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t ........................ Etkinlik Gözlemleyelim... orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur....... .... Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir.... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır.................... ile ti r....... ....... A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r ..... üzengi kemikleri ile kulak ... 33 (Önerilen süre: 15 dk. “B”............................. gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne .......... Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır................ ve ............ 45 28..... • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim.................. ............ Burada bulunan çekiç.... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım............... “B”................................... verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir..................... Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45..............Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.......... 8..... ..... Laboratuvarda bulunan kulak modeli.......... Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m. “C”.... Daha sonra kulak modelindeki “1”. iletir..... .. Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33..................... Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir... “D” şeklinde harflendirilen. geçe r........ Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı........... tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir................... 3 1 2 B Se s..... “2”........................... orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim.. eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir............. .... Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri ............. Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur. kulak yoluna iletilir...... Öğrencilerden.. Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim..... Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir. “C”........ Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28....... ............ • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim.. Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir................................................... 8. Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”..... D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak ................................................... Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları.... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir.............................. s.. Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla. Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir............... ...................... • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”.... ....................... ...... Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir.... örs........... “4” numaraları ile “A”............ Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir............... ‹ç kulak ..... Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır................. ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak..... Ayrıca yarım daire kanalları. “B”............ ..... C k Ses dalg aları... “C”.... 28.

.. kollarına. Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır.. üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → . → . Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur.. 29. • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir. Etkinlik: Doğru mu. Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır. eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri. Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir. → . Etkinlik ev ödevi olarak verilir.. Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir. Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır..... kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb.. Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›. salyangozun üst kısmındaki dalız yapar. → . 29.. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya.... 3. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir. Kulak yolu. 2..... Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini. Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir. → . • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem. Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar.. s.. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z... Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler. Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir. Alt deride yer alan ter bezleri. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır. Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim.. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına. a¤r›ya... kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir. yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım.. s. öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır.. kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır.. a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır. 30. Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı. en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. Etkinlik : Do¤ru mu. ‹flitme sinirleri salyangozdad›r... ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi. terleme ile boşaltıma yardımcı olur... Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”.. örs. 5. → .. maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar. “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır.. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. Orta kulakta çekiç.. örs.. → .. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır.. → . orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r. Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m... • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r........ Yanlış mı?’ adlı 29. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır.Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez.. 30. Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez. 6. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30... Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar. bas›nca. solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur. Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır.. • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur. K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur. 4. 1. Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. 30 34. Derinin görevinin vücut 34 46 ... “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur.... üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses.. 46 29.. → ... 29 34.

....... basınç gibi duyuları da hissederiz.......” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur............... Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer................. 32......... Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini ................. “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur..... ...... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir........ Araştıralım. 31..... “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur.. Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m............... ............... Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir. öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır............ Ders Kitabı’nın 47.. Ders Kitabı’nın 46..... . Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m................... 47 . Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz. sayfasında yer alan resim inceletilir................................................... yağ bezleri........................................ soğuk.......... Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir................ sinirler..... Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates..... Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır.................. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47....... Kan damarları..... ile boşaltıma yardımcı olur... 1.. duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır.. soğan............... ...”.............. Bu bölgeler.......... Burada yer alan ter bezleri........... ..... vücudumuzun ısı kaybını önler..... terleme . . “Derimizde ayrıca sıcak.......... belirleyen hücreler de ....................... Araflt›ral›m... .... ve duyu almaçları alt deride yer alır.. Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır............... Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır........... ter bezleri.... solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak...................................Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim...................................”... basıncı.......... Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir... Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları... meyve bıçağı.. sıcağı vb........ ağrıyı............... Bu bölümün en altında Alt deri .......... • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z...... Yağ . ağrı......... 31 35............ kıl kökleri ..... Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir..... elma....................... sıcaklığını ayarlamak.............................. Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur.... .... sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur........... kıl kasları.... Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir............. Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir... koruyan tabakadır..................................Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m...... Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31...... tabakası vücudumuzu çarpmalara ........ .. Derinin üzerinde dokunmayı........... Üst ...... ve vurmalara karşı korur............ Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur. Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır... Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”.. Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2.. ........ • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9............... gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir..... ise yağ tabakası bulunur............ 47 Vücudumuzda Sistemler 31.. Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım...... Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir.. vardır................. Üst deri deride ayrıca derinin rengini .............. sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır......... ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir......... Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı............... Ayr›ca ........ domates. parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır.. dokunma. Öğrencilere “Araştıralım. kesici........... Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır.. Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir..... Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur...... s.

Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım. Örneğin.) yaklaştırılır.. Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”.. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten.. Öğrencilerden. Dilimiz bir besinin tadın›. için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. 9. ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız. Etkinlik yaptırılır. 2. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir.. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9. patates vb. Burunları açık öğrenciler 1. kimyon. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi. “Peki. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar. Öğrenciler. öğrenci 2.. Etkinlik Gözlemleyelim.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur. diş macunu. 1. ♦ çiğ patates • Patatesi. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. kekik. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız. öğrenci . Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk. öğrenci 2. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar. 48 . Değişik baharatlar (karabiber.. gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1.) Bu etkinliğin amacı.. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. burnumuz da kokusunu algılar. soğanı. kalem. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir. tarçın vb. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir. Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. öğrenci . 30. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir. yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım. Öğrencilerden. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız. 29.

nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. Etkinlik yaptırılır. 32 35. 31. Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur. nane. laboratuvarda bulunan model. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. limon kabuğu vb. sayfasındaki burun şeması üzerinde. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. ısıtılmasını. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. ısıtılmasında. şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. 32. başı hafifçe öne doğru eğilir. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. soludu¤umuz havanın temizlenmesini.) getirmeleri istenir. Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. bardak vb. peynir. • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın. burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m. Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun. s. Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir. Burun. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir. • Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m. Bu r un boşluğu nun du varları . Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir. kaşık. 35 49 . 32. levha ya da şema üzerinde gösterilir. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir. iki kafl aras›na buz konulur.

........... Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir..... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır. limonun ekfli...... Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak............. tat tomurcuklarındaki almaçları ....... alma sinirlerine iletir.............. • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir.......... Almaçlar... • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir. Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur..... tatlı... Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur.. Ekşi Acı Tuzlu = 1......... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb................. Ders Kitabı’nın 50. Biberin ac›....... . Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir.. dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir.............. .. Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur...... 10................ Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda.. tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”....... sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda............ alma merkezini uyarır ve ............... Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar............. Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir........... öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır........ 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim...... Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir........................ aldıkları uyarıları tat . .......................... Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma..................... Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar... . çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek............ s.. Dil ‹ltihabı: Çürük dişler.. Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır.. Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken. tat duyusu algılanır............. Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı........................... düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız... tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir................ tuzlu. Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım.. ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir.... Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10.. Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar... • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir................... Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak.... diş eti iltihab›.. Etkinlik yaptırılır. Tükürükte çözünen maddeler.. görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını.... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir..... ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini........... . Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim.... 50 33............................... Kendinizi.... 3...... yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır........ yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur.. Etkinlik sırasında onlara kaşık vb.... 2.. Acı.................... Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur..... Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli.................. “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.......... Tat alma sinirleri beyindeki tat ..................... Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 ... ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak. sorularla........ 36... Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir. sigara içmek... Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33..... Uyarıyı alınca tat alma sinirleri..... 34. Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim.............. Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur.. Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi........ • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım.................... baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz...... uyarır........... .. bardak. Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33................ .....................) kesinlikle yardım etmeyelim.. çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim........

GÖREV: Beş dakika içinde. gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır. kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34.Görevini yerine getirirken neler hissettin? . Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde. sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. . • Her grup. aşağıdaki soruları yöneltelim.Neleri yapabilir. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin. ‹şaret dili. 51 .) sofrayı beş dakika içinde toplamak. Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4. Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir. Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. ‹flaret dili 34 36. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar. Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler. Etkinlik ev ödevi olarak verilir.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar. kaşığı tabağın içine koy vb. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız. (Önerilen süre: 30 dk. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı. • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34. Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). 5. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. s. • Her gruptan. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir. Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler. görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. ister işitme engelli olsun. Ancak bu defa onlara yardım edelim. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir. Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak).Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m.Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . Öğrencilerin.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . . Bu dil. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır. Görme engelliler. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla. Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım. işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1. 5. neleri yapamazdık? .

. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı. okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. katarakt. gözler aşırı ışıktan korunmalı. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı. ses f.. deri ezilme. sayfasında yer alan “Araştıralım.. burun kanaması ve burun tıkanması... Bazı göz kusurları: miyopluk... astigmatlık.. Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli. Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır. Kulak sağlığı için... Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli ..... ve beyindeki ilgili merkezdir. .. ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı. 3. Güneflte fazla kalmamal›y›z. burun akıntısı.. kulak zarı sertleşmesi. duyu almaçları c. Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m... hipermetropluk... • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55. 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. orta kulakta kemik kaynaması... burun kılları koparılmamalı. Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları.. sinirler 2. a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda ... Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz. oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız.... ağız temizliğine önem verilmeli. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı. Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı.. kesilme ve yaralanmalardan korunmalı. 5. 3..... koku e.. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız. .. 4.. .. Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. Kendimizi De¤erlendirelim 1. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız..Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir.. g . • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11. 5.. Deri sağlığı için. Deri sağlığımız için derimizi ezilme. • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir. . . soğuktan korunmalı.. soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız.. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir.. a.. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır... dil iltihabı ve dil yaraları. sırasıyla.. Dil sağlığı için. tat g. Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır.. Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü.... Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız. kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. gözü dış etkilerden korur. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.. . saman nezlesi. Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı. kulaklar temiz tutulmalı.. iç kulaktaki zedelenmeler.. Güneşte fazla kalınmamalı. A vitamini içeren besinler yenmeli. Bazı burun hastalıkları: sinüzit. Göz sağlığı için....... alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız.. Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız. dış darbelerden korunmalıdır. • • • • 2. Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z. televizyon uzun süre yakından izlenmemeli.... duyu organları ç.. Konu Biterken 52 .. .. Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı.. burun karıştırılmamalı. Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri.. Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı... sigara içilmemeli.. c c ç d e Duyu organları .. Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir... patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda.. Ardından Ders Kitabı’nın 52.. Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar... Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir. sert tabaka d... 4.. ... Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı.. Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir. gibi uyarıları dış ortamdan alır. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m.. sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur... okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli... renk körlüğü ve şaşılık.. deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar.. Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz. sert cisimlerle karıştırılmamalı.. . Burun sağlığı için. sertlik b.. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol. ışık h... sert cisimlerle karıştırmamalı. görevlidir.

• Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir. 5. 27. FTTÇ-28. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir.1. Resimlerin altındaki paragraf okutulur.2-10. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını. 5. kazanımı. denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. “Konuşma” öğrenme alanı.3. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5. dolaşım. 32.2. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma).2. destek ve hareket. Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır. sindirim. Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir. solunum. • 5. 2 (Yazma kurallarını uygulama). Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. 5. Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman.2-22. Ders İçi İlişkilendirme • 5. 29. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir. [!] Uyarılar • 5. Bu konuda. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). 5. sınıfta ve bu ünitede üreme.3.3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma). Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5. boşaltım. yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz. sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir. 5.2.2. Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler. Organ bağışının önemini vurgular.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5. 53 .4. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5. 32).4 -15) • Öğrenciler Neredeler. Rehberlik Araştırma Merkezi. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

Kampanyada hazırladık. Haberlerde yer alan durumları özetler. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. • Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. Tarafsız şapkadır. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. Etkinlik sonucunda öğrencilerin. üzüntü gibi duyguları anlatırız. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. Duygusal şapkadır. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Tarafsızız. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. “Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim. öfke. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. öfke. Kötümseriz. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. üzüntü vb. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. Siyah şapka: Kötümser şapkadır. 13. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. Etkinlik Sorgulayal›m. 13. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. merak. İyimser şapkadır. Bu listeyi. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç. merak. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. Derleyip toparlarız. Kırmızı şapka: ‹yimseriz. Yenilikçi ve yaratıcıyız. Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m. Duygusalız. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. 57 .

görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar..... birlik hâlinde millet var............... kalp...” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir............. Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği.... Elbette muvaffak olur...............C.......... öldü ama organları başka insanları F. karaciğer ve pankreas gibi organlar.......... organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak........................ ölümünden sonra befl kişiye can verdi......................... Etkinlik : 34.... Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir............. Atatürk’ün “Millet ve biz yok......... Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir................ öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır..... Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır....nin yakınlarının.... Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet......... Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir.. Organ nakli................ F....................................... .............. Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır.........C........... akciğer.... organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir.......... 58 ................ “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur........ 36... Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir..... varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir.. canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır......... Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz. Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz. böbrek...................... kalp kapağı. F.......................’ye minnet duyuyorlardır... F....... F.. Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: ........ .......... Canlı kişilerden organ nakli....C...............nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor..nin organları.....C......... HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz....... Bu da yakınlarının acısını azaltır............. sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz........ Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan ................ Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36....................... Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar............... Etkinlik’i yapmaları sağlanır................... organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir................ Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir..... C.............. s................................nin yakınları için: ............. Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir..... yaşatıyor........... Etkinlik : 58 36 37....Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58...... 33.... 36............ organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım...... Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir....... Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur... C.. Etkinlik : 35.. Ülkemizde.... Organ bağışı......... Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir......... Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir...... Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir......... Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı................. kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir...... Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F..C....... ..... 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır.... gözün kornea tabakası......... Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir...... Yukarıdaki haber metnini F.....

ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır....... Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir.... Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir......... .............. O yıllarda Sivas yöresinde....... 59 7........... Veysel’in babası şiire meraklıdır............... Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri.... Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir....... Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r............... sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir......... Türkiye Büyük Millet Meclisi..... Âşık Veysel...................... ........................................................... 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar............................. • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü ... ............ Emrah. Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder................. çiçek hastalığı çok yaygındır............................................ .. Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel................ ............. • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü....... Veysel’i.............................................. Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur................ Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır............ 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir. Şiirleri...............................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir........................... öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır....... Âşık Veysel....... Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59................ Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir.. Veysel............ kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler........... Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır.......... Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar............................................................ sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar........... Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır.... ............................................. Ankara’ya........“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb...“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”.............................................. .................. Veysel............. ............................................... doğduğu köy olan Sivrialan’da. Sen gümüşsün ben sac mıyım? ...... ....... “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”................ Yaflanan bu olay.. Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder.... ....................... .......... ........ o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim........... Karacaoğlan........................................ Etkinlik öğrencilere yaptırılır. Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur........................................ ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır.. 59 .......................... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur.......... Sonunda Veysel.......... ......... Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı............ ölümünden sonra... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey.............. Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler....... Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur.. Ancak bu fırsatı elde edemez........................................... Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz.... Deyişler (1944)..................................................................... bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar........... Kendisini bu işe iyice verir.... Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14............................................ Pir Sultan Abdal.. köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir......................................... 7...................... “Âşık Veysel............................ ... Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür...................... Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler......... şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r........ Destanı............ Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7........... .... .............. 1931 yılında.............. Yunus Emre.................. destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir...... “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”........................ 21 Mart 1973 tarihinde........................ Âşık Veysel........ Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım.................................

gırtlak ve akciğer kanserine..... Âşık Veysel’in hayat hikâyesi. O..... sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir..... görme ve işitme engelli yapmıştı..... On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı........ bağırsak......... Bağımlılık yapan maddeler...... Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır.. Alfabeyi kısa sürede öğrendi... Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir.. 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir...” Birçok kitap......... Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti...... Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4. Hayatınızın tüm saniyelerini. Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır.... 37 38......... hiç ölmemek üzere doğmuş.... 4.. Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım.. Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu.. henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı... “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır. “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb... 1968 yılında hayata gözlerini yumdu.. Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? ....... 3.............” Nuray Bartoschek.........) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır................ öğrenme isteği... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir....... Bu kuruluşlar için yardım topladı. yılmaması...... Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım... lösemi ve böbrek hastaları.. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1........... Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün............ 2............... s........ etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı. cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu... Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı................ AIDS. 14...... 1887 yılının mart ayında.... Bizler....... fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır........ sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir.... Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır.... görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir.... Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3.......... 3....... ..... On yaşına geldiğinde....... Öğretmen Anna Sullivan. Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir..... makale ve biyografi yazan Helen Keller.. Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir... anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37......... lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb... böbrek......... Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir.. Helen Keller. Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı. Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir........ karaciğer............... Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri..... Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir.. yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti.......... görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım.. Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti.. Her bir sesin. Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu. gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır..... Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım.. ............ Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur... AIDS. yaşama sevinci..... Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları.. 1... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti... Etkinlik yaptırılır......... 1.... Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere...... Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi. onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz.. Üniversitede okumayı çok istiyordu........... Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün. Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır..... 2...........14........ Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur.. özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz.Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk. Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir.. 2................ Helen....... Geçirdiği hastalık onu konuşma.... Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z. Helen Keller (Helın Kelır).... Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı. ölümsüz isimlerden birisidir.. asla yılmıyordu.......... Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım. Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir.. sorular sorulabilir.. sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler... 60 37....... Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır......... Etkinlik Sorgulayal›m... Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı. inancı....) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere.. Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı. az rastlanan.... onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz.... fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır... Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37.... Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü. Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS.. Helen Keller’ın. Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.. Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır... Tüm dünyaya...... öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak. Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi. yaşamaya devam edecek. Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız..... • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım............ Öğrenme 2... Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi.............. parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün.. Cesareti.. Bu kitap elliden fazla dile çevrildi... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. kalp ve damar hastalıklarına............ 60 ....... .. lösemi ve böbrek hastal›¤ı.. Helen’›n hayatı....... her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz........... gayreti....) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız......... Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”...... 3................... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz. Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği.... 1.

..... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T........... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır......... ...................... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir.................................... hastane personelinden en son haberler.. ........... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır................ 2004 y›l›nda 5062............. Mizahi bir dil kullandığı dergide... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli............... duvar yazıları........ yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor.... ..................... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.......................... Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük.... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz.......... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T............................................................................. a..................... 2... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir.......... 1...... .. Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 .........................................nin eli........004 kişi vardır............. Konuşamıyor.T........... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m.. 3635 kişinin kornea................. .................. Bilgisayarı................ T.......................................... yürüyemiyor...... T............... ..... b.... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için........................... okulumuzda.... 2003 yılında 984........... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor..................................... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m...... a......................... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.................................... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de..........................................” dedi..... ilçemizde.................. .......................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor............. 65 kişinin pankreas................................. 4...... Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir................... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir........ Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2. fıkra..................T........................... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b......... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir............... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073..... son iki yıldır yataktan kalkam›yor... a............T............................................................ ...... 64 kişinin kalp kapağı................................................................... Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.......... kolu....................... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek .......... Hastalığına meydan okuyan T.............................. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz....................... 1073 984 ...... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor....................... 3.... ............... Yakın çevremizde...................... ayağı ve tüm dünyası...........Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11........ Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir..................T........... yemek yiyemiyor..................................... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız........................nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu.......nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b.......... 1...... 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır.... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor............ Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır...................... 4.......................................” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m... T... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir............................. 351 kişinin karaciğer.................... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek............................................ Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim............T....... Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m.. T....... ....... Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c. T... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu.... T............T... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T.. ......................T...................................... şiir.................... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ....................... 191 kişinin kalp.............. b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır..... resim........................

Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. oyun vb. hikâye. } D›flar›dan gelen uyar›lar. şarkı. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir. 62 62 . Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. hazırlayabilirler.Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir.

.............................................. Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.......... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m....... 4......................... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir.................. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m............... T..... Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır. 2............ 1073 984 ................................ bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız..............T................... son iki yıldır yataktan kalkam›yor........................ .... Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor............. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz......................... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır............ resim.................. ayağı ve tüm dünyası....... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T............................................T... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli..................................... 4......... ..................................................................................... T........... Mizahi bir dil kullandığı dergide.................. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.......T........... 65 kişinin pankreas.................... “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz... Bilgisayarı.. yemek yiyemiyor......... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T.......... 3............................... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır....... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 . 351 kişinin karaciğer.............. .................................... duvar yazıları....... T.....Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11.. Hastalığına meydan okuyan T....................................................... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T..... 2003 yılında 984........... a......... ......... okulumuzda....................................” dedi.................................. T........ Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim.......nin eli... gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için......................... Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m.................. a.............................. ................................................ 191 kişinin kalp..... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de.......... 3635 kişinin kornea......... ........ ................ 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu........................... yürüyemiyor............. 2004 y›l›nda 5062. Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük................ ............................. sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir....T....... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir...T........................................................................................... yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor.... T... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073..... .... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 . b........................................ 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır...nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b.... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek.. a.................. Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım..” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m........... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b..... Konuşamıyor.. şiir.................... Yakın çevremizde.............. fıkra.... ilçemizde.................................. hastane personelinden en son haberler..... .. kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ..... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir......... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor........................ 64 kişinin kalp kapağı........... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m......... 1............ c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir....nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor...... Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2.......................................004 kişi vardır......... ..............T......................... kolu........ 1..................T.............................. 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir....... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.........................................nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu................................................ T.............. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c...............

..... d 3.... omurilik. 3....... 1.. Görme olayında görüntü .. Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını .. a 5.. E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun... tarafından emilir.. Sinir sistemi e... Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi ... süzerek temizler.. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir...... denir... hafıza... 5...... saydam tabaka... Proteinlerin. b 4.. adrenalin olayları düzenleyen hormondur. Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f .. e 6. Diyaliz g... Böbreklerimiz. böbrekler. e. d. Böbrekler ç... Uyartı e. mide. Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir... kör nokta. 3. B 4... Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel...... denir. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar. beyin.. c 5. içerir.......... Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir... Duyu organlar›........ Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar.. 3. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım.... C 2. .. b 4.. karaciğer. denetim Kavramlar a... kalın bağırsak ve anüstür.... safra.. B 3.. a D. damar tabaka. karaci¤er 2. b. böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1...... beyin. sar› leke...... 2.. e 2...... Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur. Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım. ve omurilikten oluşur. mide.. safra kesesi.. .. Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır.. omurilik 6. Besinlerin kimyasal sindirimi ... c 3. A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›. Ağ tabaka f. beyincik. 4... g 8.. mide 1..... Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir.. idrar ve dışkı şeklinde atar. Refleks hareketlerimizi .... 5.. 5.. 2. ç 4.. Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m... ‹fadeler c 1.. Büyüme. Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2. Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler .. kalın bağırsak. B. kan şekerimizi düzenler.. RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m.. Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma ... ağız.. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır.. d 3. f... fiziksel...... hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim.Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A.. Merkezî sinir sistemi. gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c.. B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim... ince ba¤›rsa¤a gönderir. ince bağırsak.. sar› leke.... f 6.. 4......) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D)... Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır..... karaci¤er.... sinir hücresi..... Adrenalin ç. kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum. yemek borusu. enzimler. öğrenme vb.. omurilik ç...... akciğerler... ve . tükürük. omurilik.. pankreas 3.. sar› leke 4. 1.....yönetir..... tiroksin 2.. Beyin d.. Vücudumuzda zekâ.. Pankreas özsuyu c. Hormon salg›layan yap›lard›r. 1.. beyincik 4. 1.. 1. Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 .. ince bağırsak 5... Sarı bölge g. pankreas.. uyartı.... 5.. Boşaltım sistemi merkezidir. sarı bölge... Denetleyici ve düzenleyici sistem.. ağ tabaka.. kimyasal veya biyolojik etkilere ... e 2......) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır. Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar... a......... pankreas... Organ nakli d.... uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim. ağız. 3. Y‹NBEC‹K gerçekleşir.... ince bağırsak. uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r.. Kalın bağırsak b. Pankreas C.... sert tabaka.... 1..... ‹ç salgı bezleri c...... denir. Beyin f. kalın bağırsak.... vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar. . Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir.... 7. Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım..) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır.... Kan flekerini düzenleyen hormonlar . pankreas a 1.... üzerinde oluşur. Pankreas b. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri ...... pankreas öz suyu. taraf›ndan salg›lan›r... yutak. ağ tabaka. 2... uyku. süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r. ince bağırsak... Tan›m Kavram a.... L‹KMUR‹O sistemdir. uyarı. beyin 37. ‹ç salgı bezlerimizden .. A 5.

kapıya. Bunun için önce sol göz tutulur. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir. kapıya tutarak kapıya baktığını. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I. yazı tahtası. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir. I. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir. pencereye tutarak pencereye baktığını. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir. Bunlara işlem yapılmaz. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 . En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. Teste önce sağ gözden başlanır. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Metabolizmayı hızlandırır. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. Gırtlak kanseri III. Deri IV. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. 2. 2. Kan şekerini ayarlar. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir. vb. Hipofiz Büyümeyi sağlar. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. III. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır. C) 1 numaral› sistem. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. Kimyasal olayları düzenler. Kimyasal olayları düzenler. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. A) B) C) D) I II III IV 5. II ve IV 9. Kan şekerini ayarlar. Büyümeyi sağlar. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I. Kimyasal olayları düzenler. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. 65 65 2. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. aşağı. Kan şekerini ayarlar. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. Böbrek II. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. Büyümeyi sağlar. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. Kalp ve damar hastalıkları IV. Bilirse bir aşağıya inilir. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir.” şeklinde açıklaması yapılır. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. Buna göre. Büyümeyi sağlar. Metabolizmayı hızlandırır. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. Pankreas Kan şekerini ayarlar. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. 6. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. yerine oturmaz. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. Böylece yönleri kavratılır. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. 3. Akciğer III. SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. B) 5 numaral› sistem1. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. D) 7 numaral› sistem. Omurilik II. 3. Sinirler III. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. Kaslar A) I. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. 4. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir. II. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. Metabolizmayı hızlandırır.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Beyin IV. 1. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir.Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r. Çocuk felci II. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir. 4. 4. Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

Bozukluk yok..... Velisine haber verildi. Düşünceler 65-b ....... Maddi yetersizlikten bir şey yapıla.... Gözlük verildi..... 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı...11 Sınıf-Şube:. yapılamadı.. 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı.. Gözlüğü yeterli görüldü. 30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi... 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı. Son Durum Gözlük alındı.

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

fındık. 65-f . her gün alınması gereken temel besinler. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. yağ ve karbonhidrat içerir. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. ishal tedavisinde hayati önem taşır. • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek. yoğurt. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. mineral.Et. Yetişkinlerin günde iki. vitamin.DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. kuru fasulye. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum. çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur. SÜT GRUBU Süt. peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir.Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) . Rehberde. tavuk. yumurta. ceviz. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. balık.). 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. Et. tavuk. mercimek. ET. nohut. yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. balık vb. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: . Bu besinler protein.

Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . mısır. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. Bu besinler vitamin. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. protein. pirinç. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. mineral. • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder.C. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) . Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir. bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. T. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. yağ ve karbonhidrat içerir. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. sebze ve meyve grubu altında toplanır.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda.). muz. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur.

.................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................... 65-h 74 ................ .................................................................................................................................................................................................... .............................................................. ..................................... ................................................................................................................................... ........ ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................... ...................................................................................................................................................................... .................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................... ............................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............. ........................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................. ......................................................................... ................................................................................................................................................................... .......... .......................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ .......................................................................................................................... ................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ............................. .........................................................................Notlarım ve Düşüncelerim ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ... .... ............................................................................................................................................................................................................................................................................. ....................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful