‹LKÖ⁄RET‹M

FEN VE TEKNOLOJİ
www.sbsfenci.com

Ö ⁄ R E T M E N K I L A V U Z K ‹ T A B I

YAZARLAR
Dr. Tuncay TUNÇ Necati BA⁄CI Nuray YÖRÜK Nihal GÜRSOY KÖRO⁄LU Ülya ÇELT‹KL‹ ALTUNO⁄LU Güzide BAfiDA⁄ Özgül KELEfi ‹nciser ‹PEK Elif BAKAR

DEVLET K‹TAPLARI ‹K‹NC‹ BASKI ..................... - Ankara, 2008

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I YAYINLARI................................................................................: 4417 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹ .....................................................................................................: 1257 08.06.Y.0002.3602

Her hakkı saklıdır ve Millî Eğitim Bakanlığına aittir. Kitabın metin, soru ve şekilleri kısmen de olsa hiçbir surette alınıp yayımlanamaz.

ED‹TÖR Prof. Dr. Bilal GÜNEfi D‹L UZMANI Sedat KANSU ÖLÇME-DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Nuray OKAN GÖRSEL TASARIM N. Özgür ÜNAL Ahmet Rasim KARS Emel TOKER ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Hüseyin MÜRSEL PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY KATKIDA BULUNAN Hatice Kübra AKÇAM

ISBN - 978-975-11-2943-7

Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n 19.04.2007 gün ve 94 say›l› kararı ile öğrenci çalışma kitab› olarak kabul edilmifl olup Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›n›n 19.03.2008 gün ve 1092 say›l› yaz›s› ile ikinci defa 32.500 adet bas›lm›flt›r.

MUSTAFA KEMAL ATATURK

..

.......................................................9-29 Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN ORGAN‹ZASYON fiEMASI ......................................... SINIF ÖĞRENME ALANLARI..........................................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ARA D‹S‹PL‹N ALAN KAZANIMLARI TABLOSU ...................99-b 3...................................................İÇİNDEKİLER ÖĞRETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN TANITIMI............ Ünite: Kuvvet ve Hareket ............................................................. yüzüm beni bek ımı ı elime ..............................13 m...................................... ps r Keo tek ese nan bu ulaşan a bulu e ümüze lası’nd yüksekliğin da gün Giza Yay 0 binan›n her biri 2-7 biri olupınlarındaki ından katlı bir taşın yak i harikas ti Kahire uzunluk elli yakın blok zde ın yed ken (Bu günümü 0.......................................9-27 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI 7................ en çıktım.............................................................. Mu ğımda ü yıka liyo aldı i........ foto çekleflt flt›¤›m›z birç k rfl›la nas›l ger Konula r 7 ................. i ¤raftak ok i¤ini..........................................................................9-25 “TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI ...................9-26 FEN VE TEKNOLOJ‹ DERS‹ Ö⁄RET‹M PROGRAMI KAZANIMLARI ‹LE EfiLEfiEN ATATÜRKÇÜLÜK ‹LE ‹LG‹L‹ KONULAR TABLOSU ... nden ler ü içm a ve evd min bah erke d bizimki Sütüm imi hızl Konula r 2...............................9-28 GÜVENL‹⁄‹M‹Z ‹Ç‹N .............................................. Elim için Kahvalt bardağ uyandım kahvaltı ek için geri çektim.......................... Mısır’ın baş metredir an 2.............................................................................. Ünite: Vücudumuzda Sistemler .....9-24 “B‹L‹MSEL SÜREÇ BECER‹” KAZANIMLARI ... i fırçaladımis dişlerim tfak dım ve rlardı..................... 10 1.............. Ünite: Yaflam›m›zdaki Elektrik .........................50 yapının ps Piramid 138 i’dir anıl i bir it Piramid in yüksekliği ımında kull üklüktek Oysaki Keo ve bas ücü mid kir bu büy i yap Konula r 3...000’a i Dünya’n ..........9-1 “FEN-TEKNOLOJ‹-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI ...................................................... ÜN‹TELER ve ÖNER‹LEN SÜRELER .......................................... 65-› 2..........................................................................................................................

................................................................... 225-b 6............. As gi di Benc yaşa fik rim ’a ırdım lar.. De ddeyl yafl›yo uçsuz buc ›fl›¤›n ma rini esi nyada nan renkle görülm bir dü kadar uza amda ort klerin renk ne ks›z bir Bu ren Rengâ l ökyüzü Konula r 6.... k........................................... i........... : ve er i ge nl şam ge ze a ya rs’d şam yd ım r Ma a ya ol sa otla rs’d için yo r tron e Ma mak : . 313 KAYNAKÇA ................................................................. i Geçmifl n Öz ›......... kap›s›n Ç›kar›rk araban›n turan Açarken ................................................................................. r etkileflt ›kla e.......................... 249-e 7........... Ünite: Maddenin Yap›s› ve Özellikleri ... ad› veri ve bile Bileflik Element iriyle.................. uz yo i çe fl›nda na sıl bence en atim in 12 ya ok sij dikk rim nl er zar........... 193-b 5... üne............................... Ünite: ‹nsan ve Çevre ...................... da Uz ay araştır lmuş uzay ol ar ak am a bu ı ve nu ili da ızlar or um ve duğu yıld uzay er le ilg bi lm iy irir i ol tis e Mars lleşt ge nl belir ğu nu Benc nkü güze Ge ze ol uş tu ayı ker... yeflil ve inlikle k›rm n der iminin nizleri ›z bir alanda e etkilefl aks ruz......... ve da Ha ze ge i se l r Konula r EKLER................ ıp ine çık iz zlerim lim...... Ünite: Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ............. 314 8 ...... flt› birb klar da Konula r 5....... Atomu en flapkam ›............................ Gö doğal............. Çü yo k..... atomu olufl ›...4.. Ünite: Ifl›k ...................................... al ede rinin ızı hay hayal hangile attığım lerden olduğumuzu .. Anlad›m r›n varl›¤›n i........ 129-b 4................................................. Nur top flikler......................... yeryüz rinden ›z›.............. mizi kap uz ses a elim gözleri Duyduğum bir ormand söyley klarını ruz? di de Konula r 7............. Atomla fl gerçekleflt Parçac maddey Al›fl veri u gibi yeni ldi....................... 278 SÖZLÜK ..............................

1. Eğlenceli Satırlar bölümlerini içerir. Öğrenciler Neredeler. Ünite Konuları. ünitede yer alan kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi öğretim programından alınan kavram haritası aracılığıyla verilmiştir. nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla gerekli açıklamalar yapılmıştır. “Üniteye Hazırlık” bölümü. Ünitemizi Özetleyelim. “Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları” bölümünde. Konu Biterken Kitabın organizasyon şemasında bu başlıkların içeriğiyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır. 6. Nereye Gelecekler? 3. teknoloji. 8. fen ve teknoloji dersi öğretmenlerine kılavuz olması amacıyla hazırlanmıştır. Son olarak “Eğlenceli Satırlar” bölümünde eğitici ve eğlendirici bilgilere yer verilmiştir. Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları. Ünite konularının anlatımı da kendi içinde bir sistematiğe sahip olup şu başlıkları içermektedir: 1. görüşlerine ve anılarına yer verilmiştir. 7. Bu bölümle ilgili gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra. Üniteye Genel Bakış. 11. Konuya Başlarken 2. 3. 2. Bizlerden Geleceğe” bölümünde. Kavram Haritası. Atatürk’ten Bizlere. Ünitelerle ilgili açıklamalara geçilmeden önce kitabın tanıtımının birinci bölümünde öğrencilerin bilgilerinin tazelenmesi ve onlara yeni bilgiler verilebilmesi için fennin doğası ve işleyişi ile ilgili konular kısaca anlatılmıştır. 10. “Kavram Haritası” bölümünde. Ünite ile ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri “Önerilen Geziler ile İlgili Ön Hazırlık” başlığı altında sunulmuştur. Kitabın sonunda ölçme ve değerlendirme ile ilgili ekler. Üçüncü bölümde ise 7. Üniteye Hazırlık. 9. ünitedeki konuların sıralanma düzeni ve her bir konu için önerilen süreler yer almaktadır. İkinci bölümde kitabın temel aldığı öğrenme yaklaşımı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. sınıf fen ve teknoloji kitaplarının (Ders Kitabı. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın küçültülmüş nüshalarını da içinde barındıran bu kitapta her ünite. “Atatürk’ten Bizlere. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. 5. Ünite konularının bitiminden sonra “Ünitemizi Özetleyelim” bölümünde Ders Kitabı’ndaki ünite özetiyle ilgili öğrencilere yaptırılacak çalışmaların açıklamaları bulunmaktadır. “Ünite Giriş Sayfalarının İncelenmesi” ve “Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği” olmak üzere iki alt başlıktan meydana gelmektedir. “Üniteye Genel Bakış” bölümü. Hayatımızın Neresinde?. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını. Ders Kitabı’nın bir bölümü olan “Hayatımızın Neresinde?” ile ilgili açıklamalar. ünitede yer alan her bir konu “5E modeli” esas alınarak ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır. 4. Ders Kitabı’ndaki Bölümlerin 5E Modeline Göre Aşamalandırılması: • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Keşif Aşaması • Açıklama Aşaması • Genişletme Aşaması • Değerlendirme Aşaması 4. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler. bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine. Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda da aynı başlıkla verilmiştir. Atatürk’ün eğitim. Bizlerden Geleceğe. Rehberlik Köşesi. 9-1 . sözlük ve Ders Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın yazımında yararlanılan kaynakların yer aldığı kaynakça bulunmaktadır. Bu bölümde öğrencilerin fen. Ayrıca ünitede yer alan performans ödevi ile ilgili bilgi de bu bölümde verilmektedir. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı) ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve bu konuyla ilgili olarak vurguladığı noktalar üzerinde durulmuştur. “Rehberlik Köşesi”nde ihtiyaç duyulduğunda kullanılması için rehberlikle ilgili etkinlikler verilmiştir. Bu bölümün dikkatli şekilde incelenmesi kitabın daha kullanışlı ve anlaşılır hâle gelmesini sağlayacaktır.ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTABI’NIN TANITIMI Bu kitap. o ünitede verilen kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl bir ilişkisi olduğunun görülmesi amacıyla Fen ve Teknoloji Dersi Öğretim Programı’ndan alınmıştır. “Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler” bölümünde. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’ndaki değerlendirme sorularının cevapları verilerek bu bölümlerle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır.

deneysel kanıtlara ve bilimsel teorik bir çatıya dayandırılamayan açıklamalar fennin bir parçası değildir. bireysel olarak farklı tanımlanabilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. açıklama ve uygulama basamakları sonucunda bilimsel bilgi içeriği veya bilimsel ürünler olarak adlandırılan olgular. kuşların göç etme nedenlerinden. Bilim insanları. deney ve nedene dayanır. diğeri anladığını açıklamak ve sonuncusu ise anladıklarının sonuçlarını uygulamaktır. Bunların yanı sıra bazı bilim insanları teknolojik tasarımlarla daha fazla ilgilenir. bir bilim insanı fenni hipotezlerin denenmesi için geliştirilen yöntem veya araştırma yolu şeklinde tanımlayabilir. ilkeler. Unutmamak gerekir ki yayımlanmış çalışmalar bilimsel çevreler tarafından tekrar incelenebilir ve ürün hakkında yeni eleştiriler yapılabilir. Bazı bilim insanları teorik çalışmaya yönelirken bazıları deneysel uygulamalara ağırlık verir. doğayı araştırarak onu anlamaya çalışmaktır. gözlem ve deneye dayanması ve insanların gözlem yapma yeteneklerinin sınırlı olmasıdır. mevcut bilgi birikimini anlama ve yeni bilgi üretme süreci olarak açıklayabilir. Bu bölümde öğretmenlerin fennin doğası ve işleyişi konularındaki bilgilerini tazelemek ve öğrencilerine bilgi verebilmelerini sağlamak amacıyla bu konulara kısaca değinilecektir. Fen. Bunun sebebi. gözlemler-deneyler yapar ve alternatif çözümler üretirler. BÖLÜM FEN VE TEKNOLOJİNİN DOĞASI Öğrencilerin fen ve teknoloji dersine karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak için öncelikle onlara fen ve teknolojinin doğası hakkında bilgi verilmelidir. Öncelikle neyi aradıklarına karar verirler. Ancak bunların hepsi bir araya gelince fennin resmi ortaya çıkmaya başlar. kalp atışlarımızdan. Sonuç olarak değişik metot ve süreçler izlenerek elde edilen bazı bilimsel bilgilerin zamanla değişebileceğinin bilinmesinde fayda vardır. Örneğin atomun yapısını açıklamak için tarih boyunca birçok teori ortaya atılmıştır ve hâlâ bu konudaki çalışmalar devam etmektedir. Bunların yanı sıra bilimsel çalışmanın vazgeçilmez bir kuralı olan bilimsel çalışma etiğine uymak bilim insanlarının önemli bir özelliğidir. bilimsel bilgilerin. fenne yabancı bir kişi onu bilimsel bilgi topluluğu olarak görebilir. farklı şekillerde çalışarak evrenle ilgili henüz açıklığa kavuşmamış olguları aydınlatmaya çalışırlar. Örneğin. Fen. açıklamak ve uygulamak anahtar kavramlarının yanı sıra gözlem yapmak. Tüm bu bakış açılarının fen ile bir bağlantısı vardır fakat her biri tek başına fenni tarif etmek için yeterli değildir. • Evrenin araştırılmasıdır. Bu sayede günümüzde karşılaştığımız problemleri çözebilir. Bilim insanları. Bu bilgiler ışığında bilim insanları. • Problem çözmedir. ortaya çıkardıkları yeni ürünleri raporlaştırarak çeşitli iletişim süreç ve araçları ile diğer insanlarla paylaşır. Fakat bunların ötesinde.” Dahası fen. • Bir keşfetme metodudur.1. yaşadığımız dünyayı anlamak için izlenen sistemli bir yoldur. Anlamak. bilim insanlarının hepsi çalışmalarında bilimsel bir süreç izler. Görme duyumuzu kullanarak her şeyi görmemiz. gözlem ve deneylere dayanan veri temelli açıklamalarla sınırlıdır. gözlem. Bu nedenle. • Organize edilmiş bilgi topluluğudur. seminer veya sempozyumlarda sunulur ya da bilimsel dergilerde yayımlanır. deney yapmak ve muhakeme etmek kavramları kullanılarak fennin bir tanımı yapılabilir. • Mantıksal muhakemedir. Fen. Bilim insanlarının izledikleri genel sürecin anlama. toplumda etkisi ve uygulanabilirliği olan organize edilmiş bilgi topluluğu oluşturmaktır. • Gerçekleri gözlemlemek ve tanımlamaktır. • Doğruyu bulmaktır. fenni bilginin doğruluğunu sorgulama yöntemi olarak dikkate alabilir ya da çoğunlukla kabul gören bir tanımla fenni bilginin tabiatını düşünme. Bilimsel raporlar toplumla paylaşılmadan önce aynı alanda çalışan meslektaşlar tarafından dikkatlice incelemeye tabi tutularak ürünün paylaşılması yönünde bir karara varılır. yasalar ve teoriler oluşur. meydana gelen veya gelecekte olması muhtemel olaylar hakkında gözlemlere dayalı çıkarımlar yapabilir veya henüz aydınlatılmamış gerçekler hakkında teoriler oluşturabiliriz. Bu farklılıklara karşın. Daha sonra raporlar bilimsel toplantı. yıldızların parlaklığına kadar uzanan geniş bir yelpazede doğayı ve evreni insanlar için anlamlı hâle getirmeye çalışırlar. işitme 9-2 . kavramlar. kendisine fennin ne olduğu sorulunca bir fen ve teknoloji öğretmeni aşağıdaki ifadelere öncelik verebilmelidir: • Doğayı keşfetmektir. • Gerçekleri teorilerle organize etmektir. fen ve teknoloji derslerinin planlanmasında ve öğretilmesinde önemli bir yere sahiptir. Bu anahtar kavramlar. Bu tanımlama bir fizikçi olan Edward Teller (Edvırd Telır)’ın ifadeleri ile paralellik göstermektedir: “Bir bilim insanının üç tane sorumluluğu vardır: İlki anlamak. ardından fikirlerini destekleyen kaynaklar toplar. Fen. bir felsefeci ise.

Bu yüzden gözlemlenemeyen olaylar hakkında o ana kadar sahip olunan bilgiler. Aslında buraya kadar anlatılanları. Yani öğrencilerimiz bir bilim insanına benzer tutum ve Bilgi Topluluğu Olarak Fen davranışlar sergilemek yolunda küçük yaşlardan itibaren adım atmaya başlamalıdır. bir kişiye. balık vermektense ona balığın nasıl yakalanacağını öğretmeyi tercih etmemizle özdeşleştirmek pek de yanlış olmaz.” Dolayısıyla bilimsel bilginin ve teknolojik tasarımların çoğu. Bu nedenle teknolojideki temel kaygı. Neden–sonuç ilişkisini araştırmak modern fennin temelidir. Bu ise ancak birazdan aşağıda ifade edilecek temaların öneminin farkında olmak Fen ve Fennin Teknoloji. model ve teoriler zamanla değişebilir. olguları sorgularken zihinsel işlevlerini araştırmalarına yansıtırlar. amaç ve kısıtlama vardır. bu temaların neler olduğunu göstermektedir. Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak (mikroskop. radar vb. fennin doğasına ait bir özelliktir. Toplum ve Çevre ile İlişkisi ve bunları öğrencilerinize fark ettirmekle mümkün olabilecektir. öğrencileriniz fenni sadece bir bilgi topluluğu Sorgulama Yöntemi Olarak Fen olarak mı algıladı? Bizce okullarda verilen fen ve teknoloji dersleri teknik bilginin aktarılmasından öteye gitmelidir. Tümdengelim yönteminde makro düzeyden mikro düzeye doğru bir açıklama yolu tercih edilir. Çoğu bilim insanı. olgular hakkındaki bildiklerini daha ileriye taşımak için neden-sonuç ilişkisi kurmaya çalışır. Teknoloji. fen gibi dünyadaki bütün kültürlerde uzun bir tarihî geçmişi olan yaratıcı bir faaliyettir. Fennin amacı evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmak iken teknolojinin amacı insanların ihtiyaçlarını gidermek ve yaşam şartlarını iyileştirmek için çözümler bulmaktır. Dikkat edilirse fennin “bilgi topluluğu” teması daha çok göze çarpmaktadır. Fenin Temaları Bu kısımda bilim insanları ve fen öğreticilerinin hâlihazırda farkında olduğu ve yararlı olarak kabul ettiği fennin diğer temalarına değineceğiz. inandıklarının gerçek olabileceğini araştırır ve genellikle kontrol edilemez şekilde meraklı görünür. çeşitli kademelerdeki fen eğitimi için bir gösterge olabilir. Einstein (Aynştayn) der ki: “Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. şüphecilikleri ve hayal güçleri hangi olguları neden araştırmaları gerektiği konusunda referans noktası olmuştur. • Düşünme Yöntemi Olarak Fen Bilim insanları. Aşağıdaki şekil. Bu temalar fen eğitiminin planlanmasında. Bu yüzden bütün bilimsel bilgilere “mutlak doğru” şeklinde yaklaşmak sakıncalıdır. Bazen tümdengelim bazen de tümevarım yolunu seçerler. Bilim insanları doğadaki olguları açıklamak için çeşitli akıl yürütme yöntemleri dener. 9-3 . teleskop. toplum. Herhangi bir olgu ile ilgili neden-sonuç arasındaki kavramsal ilişkinin ortaya çıkarılması. merakları. uygulanmasında ve analiz edilmesinde kullanılır. Bilim insanları. Diğer kısımları okumaya başlamadan önce fen ve teknoloji derslerinizdeki deneyimlerinizi düşünün. insanların düşünme becerilerini kullanarak ortaya attığı ve bilimsel olarak kabul edilen bazı fikir. Ayrıca bazı durumlarda hayal gücü onlar için daha anlamlıdır. Tümevarımda ise tümdengelimin aksine bir işleyiş vardır. deneyler ve bunların dayandırıldığı kural ve teorileri öğrencilerinizin Düşünme Yöntemi Olarak Fen tartışmasına fırsat tanıdınız mı? Yoksa öğretim süreciniz sonunda. Ancak bu sayede anlamlı bir fen eğitimi gerçekleşebilir. Bu deneyimler fen öğretimi ile ilgili size neler kazandırdı? Öğrencilerinizin konular hakkındaki fikirlerini aldınız mı? Öğretmeye çalıştığınız olguların ve bunlarla ilgili fikirlerin nasıl ortaya çıktığını öğrencilerinize fark ettirdiniz mi? Buluşlar.) gelişen gözlem yapma olanaklarımız sayesinde farklı bulgulara ulaşılması kaçınılmazdır. Teknolojide her zaman birçok olası çözüm ve kaçınılmaz olan birçok ihtiyaç. Bu.duyumuzu kullanarak her türlü sesi duymamız ve dokunma duyumuz ile her şeyi hissetmemiz mümkün değildir. olgunun işleyiş mekanizması hakkında da bilgi edinmeye yardımcı olur. Fen ile teknoloji arasında çok yakın bir ilişki vardır. Çoğu zaman bilim insanlarının inançları. Fennin bu temaları. ekonomi ve çevre açısından maliyet ve yarar dengesini gözeten en ideal çözümleri geliştirmektir. bilim insanları ve mühendislerin hayal gücüne dayanmaktadır. Her ikisi de birbirinin ürünlerini kullanır ve birinde meydana gelen bir gelişme diğerinin de gelişmesini sağlar.

araştırmacının fikirlerini açıklamasına ve test edebilmesine yardımcı olan bir sorgulama aracıdır. Tahmin yapıldıktan kısa bir süre sonra da yapılan gözlemler sonucunda Uranüs’ün varlığı kesinleştirilmiştir. astronomi. koklama ve tat alma gibi duyuların kullanıldığı gözlemler de vardır. fen içerisinde kendilerini ifade edebilir ve fen ile ilgili olumlu tutumlar geliştirebilirler. Gözlem ise fennin köşe taşlarından biridir. dokunma. Yani. Bilimsel bilgilerin test edilmesinde ve yeni bilgilerin üretilmesinde hipotez kurma. Teori. Bu alanların araştırmaları sonucunda birçok bilgi içeren sistematik bilgi topluluğu meydana gelir. Fen ve teknolojinin birçok ortak yönü vardır. amaçlarının farklı olmasıdır. Gözlem ile birlikte deney. • Bilgi Topluluğu Olarak Fen Yüzyıllar boyunca. Çünkü bu sayede öğrenciler. prensipler. Hipotez. tanıdık olan olgularla (kaynak) açıklamaya teşebbüs eder. fizik. bilimde bir süreklilik ilkesi vardır. Her ikisinde de benzer beceriler ve zihinsel alışkanlıklar kullanılır. sadece bilgisayar gibi elektronik cihazlar ve bunların çeşitli uygulamaları değildir. Deneylerle. Adams (Edıms) ve Le Verier (Lö Veriye). insanların istek ve ihtiyaçlarını gidermek için araçlar. kimya. Fennin amacı doğal dünyayı anlayarak açıklamaya çalışmak. jeoloji gibi birçok alandaki sayısız bilimsel ürünün birleşimi ile açıklanabilir. görme duyusuna dayansa da duyma. model oluşturma. gezegen olan Uranüs’ün varlığını tahmin edebilmiştir. gözlem yapma. Bununla beraber bilim insanları bilimsel araştırmalarda her zaman aynı yolu takip etmezler. deney yapma. uzun bir sürecin ardından hiçbir itiraza ihtimal bırakmayacak şekilde evrenselleşir ve bir bilimsel gerçek şekline dönüşürse kanun hâlini alır. yapılar veya sistemlerin geliştirildiği ve değiştirildiği bir süreçtir. enerjiyi ve araçları kullanarak belirlenen bir ihtiyacı gidermek veya belirli bir problemi çözmek için bu bilginin insanlık hizmetine sunulmasıdır. Bazen alternatif yollar da denerler. Doğal ve fiziksel dünya. öğrencinin fennin doğasını algılayışı zorlaşır. Dolayısıyla teknoloji. • Fen ve Fennin Teknoloji. Kavramlar. teoriler ve modeller fennin gelişiminde kullanılır. Eğer geleceğin bilim insanları olabilecek olan öğrencilerimiz bilimsel bilgiyi üretme yollarını iyi öğrenirlerse ve bilimsel süreç becerilerini istenilen düzeyde geliştirebilirlerse hem bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini anlayabilirler hem de kendileri ilgili alanda orijinal bilgileri keşfederek fenin gelişimine katkıda bulunabilirler. Pek çok gözlem. kültür vb.) elde edilen kavram ve becerileri kullanan bir bilgi türüdür hem de materyalleri. tanıdık olmayan olguları (hedef). hipotez ve fikirler test edilir. hipotezler. araştırmalar sonucunda birçok bilgi elde edilmiştir. Çoğu durumda bilim insanları. Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen-Teknoloji İlişkisi Fen alanında edinilen bilgilerin. • Sorgulama Yöntemi Olarak Fen Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucu gelişebilir ve değişebilir. bir ihtiyacı karşılamak veya gündelik hayatı kolaylaştırıcı bir konfora dönüştürmek için kullanıldığı her yerde ilkel veya modern bir teknoloji uygulaması ortaya çıkar. matematik. Tüm bu süreçler içerisinde modellerin önemini de unutmamak gerekir. Bu nedenle fennin içeriği ve metotları birbirinden ayrılmaz. Fen ve teknolojiyi birbirinden ayıran en önemli özellik. teori geliştirme. bilim insanlarının her zaman iç içe oldukları yöntemlerdir. ortaya koyma ve bunları deneyimlerine uyarlama fırsatı bulabilirlerse istenilen fen öğretiminin temelleri atılmış olur. Teknoloji. teknolojinin amacı ise insanların istek ve ihtiyaçlarını karşılamak için doğal dünyada değişiklikler yapmaktır. Teknoloji hem diğer disiplinlerden (fen. bilimsel deneyimlerin ve modern fennin gelişiminin temelini oluşturur. 9-4 . prensip ve kanunlar ortaya koyma. biyoloji. Örneğin. kanunlar. Yapılan çalışmalar hipotezi destekliyorsa hipotezin yeterliliği ve geçerliliği artar. Eğer başka hipotezlerle de desteklenirse hipotez teoriye dönüşür. Birbirlerinden ayrı öğretildiklerinde. Modelleme olarak tanımlanan bu işlem fen içerisinde oldukça yaygın kullanıma sahiptir.Eğer öğrenciler de okullarda bilimsel bilgiyi edinme ve üretme yolunda bilim insanları gibi zihinsel faaliyetlerini harekete geçirme. yer çekimi kavramını içeren bir modele dayanarak güneşe olan uzaklığa göre 8.

Fen ve Teknolojiye Nasıl Katkıda Bulunacağını Öğrenmek: Öğrenciler. hayatın her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fen ve teknoloji genel kültürü eğitiminden geçirilmesinin gerekliliği açıkça görülmektedir. Bu kitapta fen ve teknoloji. temel fen kavramlarını. bilimsel ürünleri ve teknolojik tasarımları. teknoloji. Fen ve teknoloji okuryazarı olan bir kişi. Böylece. bunlar arasındaki ilişkiyi ve bunları gerçek yaşamları ile nasıl özdeşleştirebileceklerini öğrenmelidir. Fen ve teknoloji okuryazarı bireyler. fen ve teknolojinin doğasını. fen. söz konusu topluma ve çevreye özgü değerlerin de hesaba katılması gereklidir. Bu nedenledir ki öğrencilerimizden fen ve teknoloji ile ilgili beklentilerimiz aşağıdaki başlıklarla özetlenebilir: • • • Fen ve Teknolojiyi Öğrenmek: Öğrenciler. Fen ve Teknolojinin Toplum ve Çevre ile İlişkisi Fen ile teknoloji arasındaki etkileşimlerin bir sonucu olarak bilim insanlarının çoğu. demokratik bir toplumda fen okuryazarlığına ulaşmak için çok önemli bir gerekçedir. Öğrenciler fen. Bu sebeple. 9-5 . Bu. araştırmaların sosyal ve çevresel ihtiyaçlarla yönlendirildiği bir alan olan endüstride çalışmaktadır. teknoloji. Kısaca günümüz insanının. fen ve teknoloji ile ilgili sorunlar hakkında olası riskleri. Fen ve teknoloji öğretmenlerimize bu süreçte düşen görev. değer. teknoloji. doğalarına ve temalarına dikkat edilerek verilmeye çalışılmıştır. Fenciler. teknoloji. Bu etkileşimlerin anlaşılması için fenne özgü değerler yanında. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi ve birbirlerini nasıl etkilediklerini merakla izler. yaşam boyu öğrenen bireyler olmalarını. fen. yasalarını ve kuramlarını anlayarak uygun şekillerde kullanır. bilim insanlarının sergilediği tutum ve davranışları model alarak kendi bilimsel ürünlerini yaratabilmeyi öğrenmelidir. bilimin ve bilimsel bilginin doğasını. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlar. Fen ve Teknoloji Hakkında Öğrenmek: Öğrenciler. etkilemeye devam etmektedir. fen ve teknoloji derslerinde öğretmenlerin fennin teknolojiye-topluma-çevreye yansıdığı durumlara sık sık örnekler vermeleri. öğrencilere yol göstermek ve onların fen ve teknoloji ile ilgili pozitif tutumlar geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Bilimsel ve teknolojik ürünler ve sistemler insanların yaşama şekillerini.Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Fen ve teknoloji okuryazarlığı. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmelerini sağlayan fenle ilgili beceri. yararları ve eldeki seçenekleri dikkate alarak karar vermede ve yeni bilgi üretmede daha etkin bireylerdir. bilimsel ve teknik psikomotor beceriler geliştirir. toplum ve çevre arasındaki etkileşimleri anlamak için bilimsel bilgi gereklidir fakat bu tek başına yeterli değildir. bilgiye ulaşmada ve kullanmada. teknoloji. bunların birbirlerini nasıl etkilediğini. anlayış ve bilgilerin bir bileşimidir. problemleri çözmede. öğrencilere fennin gündelik hayatta kullanımına ilişkin problemler üzerinde düşünme alıştırmaları sunmaları ve onların çeşitli teknolojik tasarımlar geliştirmelerine fırsat tanımaları gerekir. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmelerini. nasıl geliştiğini ve insanların yaşam şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavrarlar. tutum. Fen. bilimsel tutum ve değerlere sahip olduğunu gösterir. eleştirel düşünme. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anladıklarında. Bu sorunlar politik gündemde gittikçe daha fazla yer almaktadır. fen ve teknoloji ile ilgili konular hakkında karar vermede toplumu bilinçlendirir ve desteklerler. bireyler bilimin değerini anlar. problemleri çözerken ve karar verirken bilimsel süreç becerilerinden yararlanır. toplum ve çevre arasındaki ilişkiyi öğrenmelidir. ona karşı pozitif bir tutum geliştirir teknolojinin toplum hayatı üzerindeki etkisini görür ve en önemlisi fen. toplumları ve çevreyi etkilemiştir. ilkelerini. Birçok teknolojik çözüm aynı zamanda karmaşık toplumsal ve çevresel sorunların da kaynağıdır. bireylerin araştırma-sorgulama.

somuttan soyuta. Ausubel’in öğrenme teorisi. bir konunun öğrenilmesi için ders amaçlarının öğrencilerde meydana gelecek davranış değişiklikleri cinsinden yazılmasını savunmasıdır. en iyi şekilde nasıl öğrenilir/öğretilir?”. Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı. Bu ortaya çıkarılıp öğretim ona göre planlanmalıdır. Fen ve Teknoloji Dersi En İyi Nasıl İşlenmelidir? Öğrencilere En Uygun Öğrenme Ortamı Nasıl Sağlanmalıdır? Öğrenmenin nasıl meydana geldiğini açıklamak için pek çok teori ortaya atılmakla birlikte. Bu soruların paralelinde yapılan araştırmalar. “Öğrenme ve öğretme aynı şeyler midir?” . tanımı. özellikleri ve kavramla ilgili örnek adımların izlenmesi gerektiğini savunur. Jean Piaget (Jan Piyaje). “Öğrenme nedir?”.A. Bilgi ve beceriler. Bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan ve olduğu gibi aktarılamayacağını. BÖLÜM KİTABIN ÖĞRENME YAKLAŞIMI Fen ve teknoloji dersinin vizyonu. öğrencilerin fen ve teknoloji dersinde edindikleri bilgilerin kalıcı olmadığını.2. tutum ve değerlerin bir bileşimidir. bireylerin araştırma-sorgulama. Fen ve teknoloji okuryazarlığı. öğrenciler tarafından yapılandırılırken ne gibi değişiklikler olur?” gibi sorular. beceri. Jerome Bruner (Jerom Bruner). Gagné’nin fen öğretimine en önemli katkısı. her fen ve teknoloji öğretmeni ile fen eğitimine gönül vermiş her araştırmacının kafasını kurcalayan sorulardır. fen öğretiminin temelini oluşturan teoriler. Peki. öğrenme-öğretme deneyimlerini anlama ve yorumlamada da oldukça başarılıdır. öğrencilerin öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük hayatlarında etkin biçimde kullanmadıklarını göstermektedir. Son olarak öğrenme metotlarının belirli özelliklerini bir çatı altında toplayan. Robert Gagné (Rabırt Ganye) ve David Ausubel (Deyvit Ozobel) tarafından geliştirilen teorilerdir. öğretim uygulamaları ile öğretmenden öğrenciye olduğu gibi aktarılamaz. yaşa bağlı bir süreç olarak kabul eden zihinsel gelişim kuramına dayalı olarak açıklamıştır. “Fen ve teknoloji. öğrencinin kendisi tarafından etkin bir şekilde yeniden yapılandırılıp yeni bir formata dönüştürüldüğünü ileri süren bu yaklaşım ana hatları ile şöyle özetlenebilir: • Öğretme ve öğrenme arasındaki ilişki her zaman doğrusal değildir.. öğrendiği yeni bilgileri zihninde etkin olarak kendisinin yeniden yapılandırdığını savunan “Yapılandırıcı Öğrenme Yaklaşımı” ön plana çıkmıştır. Bu yaklaşım bilginin nasıl elde edildiğine ilişkin bir teori olmasına karşın. problem çözme ve karar verme becerileri geliştirmeleri. eleştirel düşünme. 9-6 . Piaget.” cümlesi ile ifade edilebilir. fen öğretimine “kavram öğretimi” ve “buluş yoluyla öğretim” olmak üzere iki önemli katkı sağlayarak kavram öğretimi sürecinde kavramın adı. Gagné’ye göre öğretim basitten karmaşığa.S. kendi bildikleri ile ilişkilendirilebilen hususları özellikle seçip öğrenmeye yatkın olduğunu. çevreleri ve dünya hakkındaki merak duygusunu sürdürmeleri için gerekli olan fenle ilgili bilgi. Bruner. bireyin bilgi edinmeye başlarken boş bir zihinle yola çıkmadığını. bilgilerin çoğunun öğrencilerde eksik ya da yanlış anlaşıldığını. bireysel farklılıkları ne olursa olsun bütün öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarı olarak yetişmesidir. “Öğrenmeyi etkileyen en önemli faktör öğrencinin mevcut bilgi birikimidir. 2003). “Öğrencilerin önceki bilgileri ile çelişen yeni bilgiler. Yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ortaya koyduğu ilkeler. “Fen öğrenmeyi/öğretmeyi etkileyen faktörler nelerdir?”. daha etkili öğretim yaklaşımları geliştirmek için neler yapılabileceği konusunda önemli ipuçları vermektedir. yakından uzağa doğru aşamalı olarak yapılmalıdır. öğrenmeyi. İşte bu bağlamda. yaşam boyu öğrenen bireyler olmaları. yeni öğrendiği konu veya kavramla ilişkili hazır zihin yapılarını harekete geçirdiğini. bilginin yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerinin de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir (A.A. “Fendeki bilgiler öğrencilerin beyninde nasıl yapılanır ve yerleşir?”. bu bilgilerin öğrenciler tarafından sadece sınavlar için ezberlenip daha sonra hızla unutulduğunu. Öğrenme teorilerindeki bu değişime rağmen gerçek olan bir şey var ki bu da öğrencilere bir bilim dalındaki bilgilerin tümünü vermemizin mümkün olmadığıdır.

Bu yüzden. düzenler veya reddedebilirler. her birey tarafından kişisel ve sosyal olarak yapılandırılır. Öğrenme pasif bir süreç değil öğrencinin öğrenme sürecine katılımını gerektiren etkin. 9-7 . Bilgi ve anlayışlar. Bu aşamaların sırasının değişmemesi. dünyayı anlamlandırmaya çalışırken yapılandırdıkları yeni bilgileri değerlendirerek özümler. Sınıfta farklı şekilde öğrenmeye ihtiyacı olan öğrenciler vardır. Tüm bu ilkelere rağmen yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının ilköğretim fen ve teknoloji eğitiminde çok yaygın olarak kullanılmamasının nedeni. Bu nedenle fen araştırmacıları. farklı öğrenme metotları ile öğrenebilir. Öğrenme. dil ve sosyal etkileşimler nedeniyle bireylerin yapılandırdığı anlam kalıplarında ortak yönler vardır.• • • • • • Öğrencilerin. İnsanlar. bilgilerini arkadaşları ile paylaşarak içselleştirebilirler. 5E ve 7E öğrenme modellerini geliştirmişlerdir. her bir aşama ayrı ayrı temel ilkeler içermektedir. görüş. Bu öğrenciler. Modelin aşamaları. • Değerlendirme (Evaluation) olarak ifade edilebilir. • Açıklama (Explanation). • Keşif (Exploration). 5E MODELİ NEDİR? BU MODEL KİTABA NASIL YANSITILMIŞTIR? 5E modeli yapılandırıcı yaklaşımın ilkeleri üzerine kurulmuş bir modeldir. öğretim sürecinin çoğunlukla “öğrenci merkezli” olması gerektiği genel kabul görmüş bir gerçektir. Bilimde bilimsel sorgulama her zaman öğrencilerin kendi deneyimlerini açıklayabilmeleri için önemli bir yoldur. Aynı zamanda bu tablo her aşamada öğrenci ve öğretmenin neler yapabileceklerini özetlemektedir. Tablo”da da görüldüğü üzere. mevcut kavramlara eklemeler yapılması veya bu kavramların genişletilmesi olmayıp bunların köklü bir şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Bu ders kitabı ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalmaya özen göstermiştir. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. öğrenme süreci öncesinde edinilmiş kişisel ön bilgi. inanç. Ancak ortak fiziksel deneyimlerde. öğrenme yaklaşımlarının temel anlayışı açısından önemlidir. bu teorinin sınırlarını belirlemek ve bu teoriye dayalı somut örnekler geliştirmek için “Öğrenme Halkası” adı verilen 3E. tutum ve amaçları öğrenmeyi etkiler. 4E. • Genişletme (Elaboration). 5E modeli bilimsel bilgilerin öğrenilmesi için birçok süreci içerir. sürekli ve gelişimsel bir süreçtir. • Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement). Sonraki sayfada yer alan “1. öğretmenlerin bu yaklaşımın çerçevesini ve uygulamalarını belirsiz ve zor bulmalarıdır.

. • Birbirleriyle etkileşim içindeyken onları gözlemler ve dinler. • İstenen sorular. • Kolaylaştırıcı olarak/danışman olarak görev yapar. değerlendirmelerine izin verir.. • Alternatif deneyler yapar ve arkadaşları ile tartışır. • Öğretmen mümkün olan en az yardımla öğrencilerin birlikte çalışmalarını teşvik eder. • Arkadaşları arasında her şeyin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol eder. • Önceki etkinliklere atıfta bulunur. • Arkadaşlarının açıklamalarını eleştirel bir şekilde konuşmaları için onlara izin verir. • Bilimsel açıklamalarında her zaman kaydettiği verileri kullanır. hakkında ne düşünüyorsunuz?”. 1. • Gözlemlerini ve ileri sürdüğü fikirleri kaydeder. gözlemleri • Öğrencilerin bilgi ve becerilerini değerlendirir. • Yeni tahminlerde bulunur ve yeni hipotezler oluşturur.. Öğretmen Ne Yapar? • Öğrencilerin yeni kavram veya konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarmaya çalışır. • “Niçin bu şekilde düşündün?. “. beklenen cevaplar. • Öğrencilerden açıklamalar ve deliller ister.. Keşif (Exploration) • Öğretmeniyle etkileşim içinde bulunarak grup tartışmaları yaparak ve çeşitli bilgi kaynaklarını kullanarak seçilen kavramların açıklamalarını ve tanımlamalarını yapmaya çalışır.“. • Olayı araştırmak ve keşfetmek için sorgulama yöntemini kullanır. değiştirmediklerini araştırır. kavramları kendi ifadeleriyle açıklaaçıklar. • Problem hakkında çalışabilmeleri için öğrencilere yeterli zamanı sağlar. • Öğrencilere gerekli olan delillere ve verilere sahip olduklarını hatırlatır. • Gerektiğinde öğrencilere araştırmalarını daha farklı duruma çekmek ve tekrarlamaları için geniş kapsamlı sorular sorar. • Merak uyandırır..• Öğrencilerin daha önceki deneyimlerini dikkate lar hakkında sorular sorar. • İlgi çeker/yaratır.5E Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) • • • • Öğrenci Ne Yapar? “Bu konu hakkında neler biliyorum?” “Bu niçin/nasıl oldu?” “Bu konu hakkında neler öğrenebilirim?” “Gerçekten bu konuyla ilgili ne bulabilirim?” sorularını sorar ve konu üzerinde düşünmeye başlar. açıklama.. Açıklama ( Explanation) • Yeni tanımlamaları. “ Bunun için delilin Daha ileri araştırmalar için ilgili sorular sorar. dinler. • Öğrencileri yeni durumlara kavram ve becerileri uygulamaları için teşvik eder/cesaretlendirir. • Elde ettiği bulgulardan makul sonuçlar çıkarır. yapılan çıkarımlar ve tasarlanan deneyler için önceki bilgilerini kullanır. Tablo: 5E Modelinin Aşamaları ve Temel İlkeleri 9-8 . anlamaya çalışır. • Etkinliğin sınırları içerisinde özgürce düşünür. “Daha önceki mevcut bilgi birikiminizle neler yapabilirsiniz?” şeklinde sorular sorar.. alarak açıklamalar ve tanımlamalar yapar. Kendi bilgi ve gelişimini değerlendirir. • Başka alternatif açıklamaların da olabileceğine dair fikir verir. • Olay hakkında tahminlerde bulunup hipotezler kurarak bunları test eder.. • Öğrencilerin kavramları. • Sorular sorar. • Açıklamalarını ve gözlemlerini kaydeder. açıklamaları ve becerileri benzer yeni durumlara uygular. açıklamaları ve tanımlamaları önceden edindikleriyle kullanmalarını bekler.nasıl açıklarsın?” şeklinde açık uçlu sorular sorar.. Önceden kabul ettiği açıklamaları. • “Bu konu ile ilgili daha önce neler biliyordunuz?”. ve bulguları kullanarak açık uçlu sorulara cevap • Öğrencilerin davranış ve düşüncelerini değiştirip verir. “Bu konu hakkında daha önce neler öğrendiniz?” .. Kavram ya da becerileri edindiğini kanıtlar/ • Öğrencilerin kendi öğrendiklerini ve akranlarını gösterir.... • Arkadaşlarının açıklamalarını sorgular. maları ve tanımlamaları için cesaretlendirir. nedir?”. yeni • Öğretmeninin sunduğu açıklamaları dinler ve kavramlar ortaya atar. “..hakkında ne biliyorsun?”. • Olası çözümleri ya da cevapları diğerlerine • Öğrencileri. Genişletme (Elaboration) Değerlendirme ( Evaluation) • • • • • Yeni kavram ve becerileri uygulayan öğrencileri gözlemler.

Merak. Bir etkinlik süresince öğrenciler. hatta küçük bir şey keşfetseydim. Bu kitapta keşif aşamasında sunulan etkinlikler yedi farklı şekilde düzenlenmiştir: 1. nesneleri. Aşama: Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma (Engagement) Öğrencilerin zihinleri “Boş Sayfa (Tabula Rasa)” değildir. Sorgulama-Araştırma 4. Öğrencilerin üniteye olan ilgilerini artırmak ve anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan ünitenin genel anlamda incelenmesi tamamlandıktan sonra ünite kapağına. bir dolu da öz eleştiri. bu etkinlikle hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’nın her üniteye ait 2. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinlikler de bu amaçla öğrencinin neler bildiğini yoklayan etkinliklerdir. bana özgün düşüncelerimi getiren özelliklerimdir!” (Albert Einstein) İkinci olarak öğrencilerde merak uyandırarak onların üniteye/konuya katılımını sağlamalısınız. “Biliyorum ki hiçbir olağanüstü yeteneğim yoktur. Bu etkinlikte amaç. iş birlikli öğrenmeyi geliştirmek için her zaman en mükemmel zamanı sunar. keşke bir tek olgu. Problem Çözme 6.1. Öğretmenin bu aşamadaki rolü sadece bir kolaylaştırıcı. Keşif süreci. Bu bilgi. örnekleri gözlemleyerek değişkenleri belirleyecekler ve sorgulayacaklardır. durumları sorgulaması için zaman verir. Öğrenci bir probleme bir duruma ve bir olaya zihinsel olarak odaklanmalıdır. Aşama: Keşif (Exploration) “Hiçbir şey keşfetmeksizin bütün meseleleri uzun uzadıya konuşmak yerine. üniteyle ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler. Aynı zamanda öğrenciler. Bu bölümde yapılan etkinlikler her zaman geçmiş ve gelecek etkinliklere referans olmalıdır.” (Galileo Galilei) Bu aşamada yapılan etkinliklerin amacı. Öğrencilerin geçmişte öğrendikleri. Gözlem-İnceleme 2. öğrencilerin ilgileri. Fen ve teknoloji öğretmeni ilk olarak öğrencilerin mevcut bilgi birikimlerini ve ünite/konu hakkında sahip oldukları kavram yanılgılarını ölçecek şekilde giriş etkinlikleri gerçekleştirmelidir. soru sorarak. Hipotez Test Etme 5. Biz etkinlik kavramını hem bilişsel hem de davranışsal bir anlamda kullanıyoruz. yönetici ve rehber durumudur. Oyun Oynama 9-9 . Nasıl Geldim?” etkinliğine geçilir. çaba. Buluş-Keşif 3. etkinliği olan “Nereden. 2. işlevsel ya da davranışsal olabilir. Aynı zamanda olayları. Etkinliği her zaman öğretmen başlatır ve öğrencilere objeleri. kafalarının karışması ve aynı zamanda aktif olarak öğrenmeye motive olmaları gerekir. olayları ya da durumları keşfederken. beceri ve tutumlar onların öğrenmelerinde etkilidir. materyalleri. Ayrıca. Model Oluşturma 7. beceri ve tutumları ise konunun öğrenilmesi için yeterli olmayabilir. öğrencilerin ünitenin başında ve sonunda kendi durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. bir kelimeyi ya da yeteneği daha sonra açıklayabilme imkânı sağlamaktır. direnme. beceri ve tutumlarla gelir. öğretmene. hazırlanan giriş metinlerine ve Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklere dikkat çekilir. nesneleri. bir kavramı. ünite kapağı ile ilgili çeşitli sorular sorularak ünitedeki konulara çekilmeye çalışılır. Çünkü öğrencilerin ön bilgileri. Yani öğrenciler hem zihinsel hem de fiziksel olarak aktif olmalıdır. çeşitli kavram yanılgılarını içerebilir. Bu bağlar kavramsal. Öğretmen. Her öğrenci fen ve teknoloji dersine edindiği bir takım ön bilgi. başka etkinlikler ve düşünce yolları göstererek ya da öğrencilerin kafasını karıştırmayacak çeşitli ipuçları vererek öğrencileri yönlendirebilir. etkinliklere zihinsel ve fiziksel katılımları sonucunda da eski ve yeni kavramlar arasında ilişki kuracaklardır. Öğrencilerin meraklarını uyandırmak ve başarılı bir katılım sağlamak için öğrencilerin bir problemle karşılaşması. Nereye.

Her ikisi de bilimsel bir problem çözme modeli türü olmakla birlikte. Gözlem aynı zamanda zihinsel bir etkinliktir. Gözlemleyelim. öğrencilerin sıra ile yapacağı etkinlikler hâlinde düzenlemelidir.3. 9-10 . “Hipotez” ne yazıktır ki birçok öğrenci tarafından sakınılan bir kelimedir. buluş yoluyla öğretim modelinde planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve etkinlikler.Şimdi Ders Kitabı’nda yer alan bu etkinlik örneklerini kısaca açıklayalım. Ders Kitabı’nda yer alan “Gözlemleyelim. Araştıralım Sorgulama-araştırma etkinlikleri temel olarak yine bir problem çözme yöntemidir. 2. 2. • Gözlem için gerekli uygun araç-gereci seçip bunları beceriyle kullanmalarını. Buluş ve araştırma yoluyla öğretim modelleri birbiriyle karıştırılmaktadır. Hipotezi Test Edelim Hipotez. İnceleyelim Bilim.1. Belki de bunun sebebi kulağa çok bilimsel gelmesidir. Ama öğrenci seviyesine göre araştırma problemi için öneriler sunulabilir. öğrencilerin bilimsel araştırmanın metodolojisini anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunur.2. 2. konunun yapısal düzeni dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. Keşfedelim Buluş-keşif etkinlikleri. dikkatle (konsantre olarak) ve sistemli bir şekilde bakmaktır. öğretmenin rehberliğinde bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak istenilen hedeflerin ya da konuların öğrenildiği bir problem çözme modelidir. tam geliştirilmemiş ve test edilebilir bir ifadede bulunur. İnceleyelim” etkinlikleri öğrencilerin. • Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve ardıllıkları bulmalarını amaçlamaktadır. • Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanlarını seçip ayırmalarını. Bulalım. farklı öğrenciler farklı stratejiler kullanarak problemle ilgili bilgileri farklı yollardan toplayabilir ve problemi çözmeye çalışabilir. Araştırma yoluyla öğretimde ise önceden planlanan ve belirlenen bilimsel araştırmalar ve çözüm yolları bulunmamaktadır. düşünce ve tecrübelere dayalı test edilebilir ifadelerdir. Öğretilecek konu bir bütün olarak planlanmalı.4. Sorgulayalım. Hipotezi oluştururken öğrenci. Bu etkinlikler konunun yapısal düzenini kapsamalıdır. 2. yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla. doğru olduğu düşünülen. • Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları belirlemelerini. Fen ve teknoloji derslerindeki etkinlikler. doğru bir çözüme ulaşmaktan öte. Öğretmen yeni öğrenilecek konuyu. gözlemle başlayan ve ömür boyu süren bir etkinliktir. Açık uçlu etkinliklerden olan hipotez test etme etkinlikleri. öğrencilerin seviyeleri dikkate alınarak tümdengelim yöntemine göre kapalı uçlu ve tümevarım yöntemine göre açık uçlu hazırlanabilir. Gerçekte. denetlenmeli ve öğretim sırasında bilimsel araştırma yöntemi kullanılmalıdır. Araştırma yoluyla öğretim modeli bir problemin çözümüyle ilgili olmakla beraber bu modelde incelenen probleme çözüm bulmak zorunluluğu veya şartı yoktur. belirlenen bir problemi incelemektir. Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini artıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir. Gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. Bu yöntemin ana hedefi. Etkili bir gözlem. Şekil’de hipotez test etme etkinliklerinin işlem basamakları görülmektedir. Buluş–keşif etkinliklerinde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunurken bu etkinliklerde önceden belirlenen ve izlenmesi gereken bir plan bulunmamaktadır. Yan sayfada yer alan 1.

Araştırma Sorusu Araştırılacak problemi üretmek Hipotez Kurma Sınanacak bir hipotez kurmak (İhtiyaç varsa) Sonuç Çıkarma Oluşturulan tablolardan veya çizilen grafikten yola çıkarak bir sonuca varmak (Hipotezini kabul veya reddetme) Değişkenleri Belirleme Deneydeki bağımlı. bağımsız ve sabit tutulan değişkenleri belirlemek Grafik Çizme Elde edilen verilerden yola çıkarak gerekiyorsa grafik çizmek Deney Tasarlama Hipotezi test edecek. kontrollü bir deney/etkinlik tasarlamak Verileri Toplama ve Kaydetme Verileri düzenli bir şekilde tablolar oluşturarak kaydetmek Tahminlerde Bulunma Deneyi/etkinliği yaparken verilerden yola çıkarak tahminlerde bulunmak Şekil-1: Hipotez Test Etme Etkinliklerinin İşlem Basamakları 9-11 .

Bu etkinlikler. Roller oynandıktan sonra öğrenciler oynanan bu rolleri değerlendirirler (önce kendilerini. Öğrencinin bilgiyi kendisinin yapılandırmasına imkân sağlar. böylece kendini ve başkalarını anlama becerisini geliştirir. Öğrenci rol yaparken kendini başkalarının yerine koyar. Öğrencileri derse karşı güdüler. değerlendirme) için uygundur. şiir. ortam ayarlanmalı.6.7. probleme bir çözüm önermesi ve sonuca varması gibi etkinliklere dayalı bir öğretim modelidir. Problem çözme. Ancak. Öğrenmenin kalıcı olmasını sağlar. problem çözme becerisi için de geçerlidir. Öğrenci. bir durum hakkındaki belirsizliği ortadan kaldırmaları şeklinde tanımlanabilir. yapılan etkinliklerde her modelin paylaşılan ve paylaşılamayan özellikleri belirtilmeli ve her modelin zamanla yerini yeni bir modele bırakacağı vurgulanmalıdır. Üst düzey öğrenmeler (analiz. İzleyicilerde gözlem yeteneğini geliştirir. sorumluluk almasını. Dolayısıyla problem çözme. Ders Kitabı’nda. Uygulanması esnasında hangi sorun ya da olayın canlandırılacağına karar verilmeli. sorun. problem çözme yöntemiyle. Bu deneyimler daha önce çözülmüş benzer bir problemden sınıfta işlenen bir konuyla ilgili eve verilen alıştırmalara kadar uzanabilir. Özellikle. Rol oynama etkinliklerinin avantajları. Öğrenciler problem çözme stratejilerini öğrenerek basit uygulamalardan daha karmaşık ve zor problemlere doğru ilerleyerek problem çözme becerilerini geliştirme fırsatı bulacaklardır. Her öğrenci rolünü iyi öğrenmelidir. Fen öğretiminde. farklı olay ve durumlarla ilgili deneyim kazanır. • • • Öğrenme sürecine tüm öğrencilerin aktif olarak katılması. konunun ayrıntısına da inerler. Model Oluşturalım Model ve modelleme fen ve teknoloji öğretiminin ayrılmaz bileşenleridir. öğrencilere sınıflarda modellerin ve modelleme işleminin tabiatını anlamalarına ve bunları bireysel çalışmalar ya da grup çalışmaları şeklinde uygulamalarına imkân sağlanmalıdır. 2. bilgiye nasıl ulaşacaklarına. bu. öğrencilerin çeşitli roller alarak. fen sınıflarında model kullanım alanlarını ve işlevlerini genişletmektedir. Katılımın çoğaltılması ve sözlü tartışmalarda daha çok katılım sağlanarak sonuca ulaşılması.5. Öğrenciler günlük okul yaşamlarında bir problemle karşılaşınca geçmiş deneyimlerine dayalı olarak problemi çözmeye çalışırlar. öğrencilerin öğretmenin rehberliği ve denetimi altında bir olay. Rol oynama. 2. Oyun Oynayalım İlköğretimdeki fen ve teknoloji derslerinde öğrencilerin aktif olarak derse katılımını sağlayacak etkinliklerden biri de rol oynama etkinlikleridir. İzleyiciler yalnızca olayın oluşumunu izlemekle kalmaz. duygu. öğrencilerin derse olan ilgisini artırır ve fen bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlar. Rol yaparak öğrenme. sentez. roller paylaşılmalıdır. öğrenci ya da öğretmen tarafından belirlenen bir problemi öğrencilerin doğrudan sürece katılarak çözmeye çalışması yatmaktadır. problemi belirlemesi. fen bilimlerinin soyut tabiatı. “Oyun Oynama” etkinliği olarak ifade edilen bu tür etkinlikler.2. bilgiyi nasıl kullanacaklarına karar verirler. hangi bilgiye ne kadar ihtiyacı olduğuna. Bir becerinin tekrar edilmesi. öğrencinin bir güçlüğün farkına varması. sonra arkadaşlarını). soyut kavramlar gibi bazı somut kavramların da öğrenciler için ulaşılabilir ve anlaşılabilir yapılması oldukça güç olabilmektedir. Problem çözme yönteminin avantajları şunlardır: • • • • • • Öğrencilerin aktif katılımını. yaşayarak ve zevk alarak öğrenmesine yöneliktir. öykü. Algılama ve akılda tutmada daha etkilidir. 9-12 . motive edilmesi olarak özetlenebilir. bilginin kalıcı olmasını sağlar. rollerin genel özellikleri ve bu rollerin oynanma şekilleri belirlenmeli. Öğrencileri hayata hazırlar. Çekingen ve hazırlıksız öğrenciyi açığa çıkarması ve doğal sosyal baskı uygulanılarak başka şekilde motive edilmeyen öğrencilerin. bir olay. • Ders Kitabı’nda yer alan bu tür etkinliklerin temelinde. Fen öğretiminin temel felsefesi öğrencilere bilimsel düşünme ve çalışma becerilerini kazandırmak olduğuna göre. o becerinin edinilmesi için yararlıdır. derse ilgisinin artmasını ve güdülenmesini sağlar. canlı ve cansız varlıkların ya da bir durumun izleyiciler önünde canlandırılmasıdır. oynanacak roller. Öğrenciler gelecekte karşılaşacağı durumlar hakkında ön fikir edinme ve uyum sağlama şansına sahip olur. Problem Çözelim Öğrenciler. fikir.

Bu şapkada “Konuyla ilgili neler hissediyorum?” sorusuna cevap aranır. Örneğin. çevremizi. 9-13 . • Kırmızı şapka. Bu yolla öğrenciler bir konu hakkında çok yönlü ve sebep-sonuç ilişkisi içinde düşünme yeteneği geliştirirler. Bu etkinlik sınıf panoları kullanılarak zenginleştirilebilir.Ders Kitabı’nda yer alan bu yedi farklı etkinlik formatına ilave olarak Kavram Haritaları. Canlılara saygılıdır. “kutuplardaki erime”.) zarar verir. ünitede geçen temel bir kavramı haritanın ortasına yerleştirip bu ana kavrama bağlı olan alt kavramların yazılacağı kutucukları ve bağlantı kelimelerini verip öğrencinin bunları tamamlamasını isteyebilirsiniz. Altı Düşünme Şapkası. değerlendirme amaçlı kullanılır. çevre kirliliğinin büyük kentlerdeki bir türüdür. Örneğin. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kitabı’nda yer verilmiştir. ozon tabakasının incelmesi ile dünyaya iner. Her harfin bir cümle ile temsil edilmesi şart değildir. Habitat. Kavram Haritalarını öğretim etkinlikleri esnasında kullanabileceğiniz gibi öğretimin değerlendirilmesi aşamasında da kullanabilirsiniz. harfi temsil eden ve kavramla ilgili olan bir kelime kullanılıp alttaki harfle de ilişkilendirilebilir. Lağım suları pis sulardır. çevreyi kirletmez. İnsanların bilinçsiz davranışları çevre kirliliğini arttırmaktadır. belli bir konuda karar verilmesi ve fikirlerin bir düzen içinde sunulması amacıyla kullanılır. • Beyaz şapka. içme suyumuzu kirletir. Bu şapkada “Bu konudaki değişik önerilerimiz nelerdir?” sorusu ele alınır. Jeotermal enerji çevreci bir enerji türüdür. Ormanlar dünyamızın akciğerleridir ve havayı temizler. Konuyla ilgili orijinal ve o ana kadar ortaya konulmayan fikirler ifade edilir. ekolojik dengeyi bozmamak için atıklarını arıtmalıdır. Şapkanın rengi öğrencilere söylenerek konu ile ilgili temsil ettiği renge/düşünme tarzına göre öğrencilerden fikir üretmeleri istenir. tarafsızlık şapkasıdır. Midemizi de bu pis sular bozar. Altı Düşünme Şapkası. canlının yaşam alanına verilen isimdir. A’dan Z’ye etkinliği. A’dan Z’ye. Bu şapkada “Konunun avantajları nelerdir?” sorusu cevaplanır. Bunu sağlayabilmek için öğrencilerin daima aynı rengi (düşünce tarzını) ifade eden grupta bulunmaları önlenmelidir. Bu şapkada “Konunun gelecekteki ve şimdiki riskleri nelerdir?” sorusunun cevabı aranır. Böylece belirlenen bir konu hakkında sistematik tartışmaların yapılması sağlanabilir. Ele alınan kavramla ilgili olarak cümleler kurulur. Etkinlik sonunda tartışılan konuyla ilgili durum analiz edilir. Dünyayı temiz tutar. Konuya ilişkin avantajların ortaya konduğu şapkadır. bakteri üretir. Hiçbir dayanağı olmayan kişisel duyguları dile getirir. şimdiki ve gelecekteki durumu ifade edilmeye çalışılır. Fabrikalar. bir problemin çözülmesi. • Sarı şapka. “teknolojinin yaşamımız üzerindeki etkileri” gibi konuların her biri altı düşünme şapkası ile ele alınabilir. “çevre kirliliği”. “hayvan soylarının yok oluşu”. Işık kirliliği. bir bilgi biriminin ya da bir kavramın. Akrostiş Tekniği vb. Araştırmalar sonunda ortaya konulmuş olan bilimsel bilgileri aktarır. Güneşin zararlı ışınları. Ekolojik dengeyi korur. Çevre kirliliğine ilişkin bir A’dan Z’ye etkinliği örnek olması için aşağıda sunulmuştur: Akıllı insan. üretken şapkadır. iyimser şapkadır. Kavram haritalarının Türkçenin yapısına uymadığı yönünde eleştiriler mevcut olmakla beraber iyi bir planlama ve düzenleme ile Türkçenin yapısına uygun kavram haritaları oluşturmak mümkündür. Betonlara dünyamızı hapsetmez. • Mavi şapka. hava kirliliğine sebep olmaktadır. Kurulan bu cümlelerin baş harfleri alfabetik sıralamayı takip eder ve alt alta yazılır. alfabenin tüm harfleri kullanılarak analiz edilmesini sağlar. Zararları ortaya koyar. Bu şapkada “Konuyla ilgili hangi bilgilere sahibiz? Hangi bilgiler eksik?” sorularına cevap aranır. belirli bir düşüncenin görüşülmesi. etkinliklere yeri geldiğinde Ders Kitabı. Şapkaların renklerine göre anlamları şöyledir. Toplantının sonuçları ortaya konur ve analiz edilir. Konunun geçmişteki. Nüfus artışının düzensiz oluşu çevremizdeki kaynaklara (su. Karbon ve kükürt gazları. kötümser şapkadır. duygusal şapkadır. Konu ile ilgili eksik kalan yönleri ifade eder. atmosfer vb. • Siyah şapka. • Yeşil şapka. Çevreye duyarlıdır.

kâğıt. Bu aşamada öğretmen öğrencileri yönlendirir. kavram veya cümle verecek biçimde alt alta sıralanmasıdır. Fakat bunu öğrencilerin hemen yapması beklenemez. Ülkemizde TEMA. 3. öğrencilerin bu kavramları tartışmalarını sağlamak ve kendi ifadeleri ile açıklamalarına rehberlik etmektir. çevremizin korunmasını da içerir. herkesin çevre kirliliği ve doğanın dengesini koruma çalışmalarında üstüne düşeni yapmasıdır. Ders Kitabı’ndaki etkinliklerin hemen ardından. genellikle kavram analizi ve kavram öğretimi sırasında kullanılır. Akrostiş yoluyla öğrenciler. kurşun. Açıklamalar her zaman deneyimleri sıraya koyma ve anlatmayı içerir. Rahat nefes alalım. karşıdakinin ne kadar anladığı önemlidir. video gösterimi. kutu. Akrostiş. Etrafımıza değil. Aşama: Genişletme (Elaboration) Bu aşama.). Bu etkinlik. Bazı durumlarda öğrenci hâlâ bazı şeyleri yanlış biliyor ya da sadece bir kavramı. dikkatini katılım ve keşif deneyimlerindeki bir takım yönlere çeker. kükürt. akrostiş tekniğiyle şu şekilde verilebilir: Çöpleri. Evreni koruyalım. karbon monoksit. öğrencilerin yeni öğrendikleri kavramlarla ilgili yeni deneyimler yaşamaları ve günlük hayattaki uygulamalar hakkında yeni bilgiler edinmeleri için bu aşamaya kadar öğrendikleri kavramların doğruluğunu yeniden düşünmelerini ve kavramları daha anlaşılır hâle getirmelerini hedefler. AÇEV gibi sivil kuruluşlar çevre kirliliği ile mücadele etmektedir. kavramlara ilgi ve merakla ulaşabilirler. Genişletme aşaması. öğrendikleri kavramların hangi kavramlarla ilişkili olduğunu sorgulayarak bu kavramları yaşamlarına geçirebilirler. Yaşam alanlarını (habitatları) çevre kirliliği tehdit eder. bir durumu. çünkü öğrenme zaman alan bir süreçtir. vb. Vatanımızı korumak. Böylece. fen ve teknoloji dersinde “çevre” kavramı. sözcüklerin ilk harflerinin bir şifre. Akrostiş etkinliği ise bir ünite ya da konunun öğrenciye sürpriz kavram veya kavramlarla. Öğretmenler genellikle sözlü anlatımları kullansalar da okuma.” Bu aşamada öğrencilere sunulacak bu kavramların açık ve anlaşılabilir bir hâle getirilmesi ve bunun anlatılmasıdır. Bunun sonunda öğrenciler keşif aşamasında edindikleri deneyimlerini öğretmenle aynı bilimsel kavramları kullanarak açıklayabilirler. Şişe. film ve eğitim araçları gibi farklı yöntemler de vardır. İlk olarak öğrencilerden kendi açıklamalarını yapmaları istenir. filtreler aracılığıyla en aza indirilebilir. Bu aşamada yönlendiren veya açıklamayı yapan öğretmen olabileceği gibi Ders Kitabı ya da kullanılacak herhangi bir materyal de olabilir. Aşama: Açıklama (Explanation) “Ne kadar anlattığımız değil. Bu açıklama süreci öğretmeni ve öğrencileri ortak bir kavramsallaştırma etrafında birleştirir. Burada siz öğretmenlere düşen en önemli görev. Radyasyon yayan maddeler radyoaktif kirlilik yaratır. Bu aşamada öğrencilerin zihinsel yapılanma süreci devam eder. Tabiattaki tüm canlıların doğal bir denge içinde sağlıklı yaşama hakkı vardır. etkinlikte kazandırılmaya çalışılan kavramların tanıtımı yapılarak ilgili kavram hakkında açıklamalar verilmiştir. Varillere atalım. Örneğin. Ultraviyole ışınları cilt kanserlerine neden olur. Zehirli gazlar (egzoz. Plastik eşyalar ve piller doğada çok uzun zaman içinde yok olur. jilet ve poşetlerin geri dönüşümlü olanlarını kullanırsak çevremiz için iyi bir iş yapmış oluruz. sadece yapılan etkinlik için öğrenmiş olabilir. ikinci olarak öğretmen bilimsel ve teknolojik açıklamaları doğrudan ve formal bir şekilde yapar. Bu 9-14 . öğrenciye hem daha çok zaman hem de öğrenmeye katkı sağlayacak daha çok deneyim sunmaktadır. Sanayi atıkları ve suların kirlenmesi tüm canlıları olumsuz etkiler. Açıklama aşamasında öğrencilere kendi kavramsal anlatımlarını kullanabilecekleri bir ortam sağlanmalıdır. 4. bu kuruluşlara üye olalım. ders sürecinde ya da bitiminde oyunla açıklanmasıdır.Önemli olan.

9-15 . Bu aşama. Resmî olmayan değerlendirme daha dersin başından itibaren yapılabilir. uzmanlardan. Bu aşamada öğretmenler testler verebilir. öğrencileri edindikleri kavramları ve becerileri yeni durumlara uygulamaları için teşvik etmek ve öğrencilerimizden bunları daha önceki mevcut bilgi birikimleri ile ilişkilendirmelerini istemektir. Öğrenciler kendi açıklamalarının yeterliliğini sorgularlar. öğrenme sürecine kaynaştırma ve bu süreci bir araç olarak kullanma yoluna gidilmiştir. Bu etkinlikler. Bu yeni anlayışa göre öğrenci değil süreç değerlendirilir.aşamada öğrenciler. Ancak öğretmen resmî değerlendirmeyi genişletme aşamasının bitmesinden sonra yapabilir. Ayrıca bu aşama. Ders Kitabı’nda her konunun sonunda konuyla ilgili. Siz öğretmenlerden öncelikle beklenen. yazılı materyallerden. Aşama : Değerlendirme (Evaluation) 5E modelinin son aşamasıdır. Öğretmenler de çeşitli değerlendirme yöntemlerini kullanarak. Öğrenciler bu çalışmalarında her zaman diğer arkadaşlarından. öğretmenden. Böylece. Değerlendirme neticesinde öğrenme modelinin değişik aşamalarını tekrarlamak gerekebilir. 5. her ünitenin sonunda da üniteyle ilgili ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yer almaktadır. öğrencilerin kendi anlama seviyelerini değerlendirmeleri açısından önemlidir. Bu aşamada öğrencilerin daha önce bildikleri şeylere ait kavramsal anlamlandırmaları daha da genişletmek amaçlanır. elektronik veri bankalarından ve kendi yaptıkları deneylerden bilgi elde edebilirler. öğrencilerin yeni durumlar ve benzer açıklamalar gerektiren yeni problemlerle karşılaşıp bunlara bir çözüm bulmalarını gerektirir ve öğrencilerin kavramsal anlayışlarını yeteneklerini değiştirerek genişletir. tartışarak birbirlerini etkilerler. Grup tartışması sırasında öğrenciler kendi yaklaşımlarını ortaya koyarlar ve bunları savunurlar. Ders Kitabı’nda ilgili kavramların açıklamalarından sonra yeni kavramlara ve farklı durumlara geçiş yapılmış ve günlük hayattan örnekler verilmiştir. öğrendikleri ifadeleri kullanmak ve kendi anlama seviyelerini göstermek için bir imkân bulmuş olur. bu aşama için Öğretmen Kılavuz Kitabı ve Çalışma Kitabı’na genişletme etkinlikleri konmuştur. Ayrıca. değerlendirme sürecini. öğrencilerin kendi edindiklerini ve akranlarını değerlendirmeleri için fırsat sunarlar. performans değerlendirmesi için etkinlikler yaptırabilirler. geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile birlikte alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını içerir. Ayrıca öğrenciler de kendi yeteneklerini geliştirmek.

proje. deney. • • • • • • • Gözlem yapma. Bu değerlendirmelerin amacı. Eğitimde önceki öğrenmelerin sonraki öğrenmeleri etkilediği. öğrenme eksiklerinin belirlenmesi. yeni hazırlanan Fen ve Teknoloji Öğretim Programı Kılavuzu’ndaki vurgulara paralel olarak yapılandırılmıştır (2. öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan. ezber bilgi ve yazılı materyallerden bilgiyi aynen aktarmanın önemi azalmışken. BÖLÜM KİTABIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI Ölçme ve değerlendirme çalışmaları ile öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin başarılarını saptamak. yorumlama. akran değerlendirme vb. gözlem. sunum. Günlük hayatta karşılaşılan problemleri çözebilme.Fen ve Teknoloji Dersi Kitaplarında Ölçme ve Değerlendirme Açısından Vurgular Ders Kitabı’nın ölçme ve değerlendirme yaklaşımında. Tablo. Bu becerilerin öneminin artmasının sebebi. bireyin kendine özgü özelliklerini ön plana çıkararak herkesin sahip olduğu bilgilerle yeni aldığı bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırdığını öne süren. Bu noktalardan hareketle Ders Kitabı. İlköğretimde değerlendirmenin amaçları içinde. bu nedenle de öğretim yöntem ve tekniklerinin mümkün olduğunca çeşitlendirilmesi gerektiğini vurgulayan yapılandırıcı öğrenme yaklaşımının. Bilgi toplama. eksik ya da yanlış öğrenmelerin ise sonraki öğrenmeleri güçleştirdiği bilinen bir gerçektir. Grafik ya da tablo hâlinde verilen bilgilerden sonuç çıkarma. eleştirme. Başka bir deyişle değerlendirme öğrenmenin bir parçasıdır. Tablo). rutin problemleri çözebilme. öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunmaktır. Ölçme araçlarından elde edilen verilerle yapılan değerlendirmeler. öğrenci. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan öğrenme veya ölçme 9-16 . iyi yapılanmış bir bilgi ağını değerlendirme Bilimsel anlamayı ve bilimsel mantığı değerlendirme Öğrencinin ne anladığını öğrenmek amacı ile değerlendirme Dönem boyunca devam eden değerlendirme etkinlikleri Öğretmenle beraber grup değerlendirmesi ve kendi kendini değerlendirme 2. Araştırma yapma. Öğrenmede yaşanan bu aksaklıklardan haberdar olmak için zaman zaman öğrencileri yazılı ve sözlü olarak sınamanın yanında. Öğrendikleri ile gerçek hayat arasında ilişki kurma gibi becerilerin önemi artmıştır. derinliği olmadan çok sayıda kavram ve ilkeyi öğrenme. Daha Az Vurgu Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğretme ve öğrenmeden bağımsız bir değerlendirme Ezber veya kolay öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirinden bağımsız. öğrenci başarısının değerlendirilmesinden önce gelir. eksikliklerini belirlemek. görüşme. ölçme ve değerlendirme uygulamalarında da öğrencilere bilgi. sergi. Bu ölçme araçları verilen hâliyle veya amaca uygun olarak yeniden düzenlenerek uygun yerlerde ve zamanlarda uygulanmalıdır. öğretmen ve program için dönüt olarak kullanılabilir. analiz etme ve bir sonuca ulaşma. Okuduğunu anlama. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın ölçme ve değerlendirmeye bakış açısı ve vurguladığı noktalar. tartışma. gözlemlerden sonuca ulaşma. Bu doğrultuda 7. öğretim yöntemlerinin etkinliğini anlamak. öçme araçlarıyla değerlendirme çalışmaları da yapılmalıdır. öz değerlendirme. programın zayıf ve kuvvetli yanlarını ortaya çıkararak gerekli düzenlemeleri yapmak hedeflenir.3. sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı. parçalı bilgileri değerlendirme Bilimsel bilgiyi değerlendirme Öğrencinin bilmediğini öğrenmek için değerlendirme Dönem sonu değerlendirme etkinlikleri Sadece öğretmenin değerlendirmesi Daha Çok Vurgu Alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri Öğrenme ve öğretmenin bir parçası olan değerlendirme Anlamlı ve derin öğrenilen bilgileri değerlendirme Birbirine bağlı. Bu amaçla sadece öğrenme ürünü değil öğrencilerin öğrenme süreçleri de izlenir ve bu süreç değerlendirilerek gerektiğinde kullanılan sınıf etkinlikleri değiştirilir. öğrenci ürün dosyası. beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çok yönlü değerlendirme fırsatları sunulması gerektiğini vurgulamasıdır.

Yazılı sınavlar farklı türde soruların tek başına ve birlikte kullanılmasıyla oluşturulabilir. analiz.etkinliklerinde. Kişinin özgün ve yaratıcı düşünme gücünü. Hangi değerlendirme araç ve yöntemini kullanacağınıza karar vermek için bu yöntemlerin birbirlerine göre üstün yanlarını ve sınırlılıklarını bilmenizde yarar vardır. üst düzey becerilerin ölçülmesine elverişli değildir. yazılı anlatım becerisini. Yazılı Sınavlar Yazılı sınavlar. Yazılı sınavlarda aşağıdaki soru türleri tek başına ve bir arada kullanılabilir: a) Kısa Cevaplı Sorular: Öğrencilerin bir sayı. puanlama işlemi ise puanlayıcının çok zamanını alacağından sorulabilecek soru sayısı sınırlıdır. Yani ölçme ve değerlendirme sürecinde. puanlama işleminde hataya sebep olur. değişkenler de puana karışır. aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Yazılı sınavlar. Öğrenciden. Kitap setindeki öğrenme veya ölçme etkinliklerinde kullanılan geleneksel ve alternatif ölçmedeğerlendirme teknikleri. Yazılı sınavların olumlu yönlerinin yanı sıra bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. Bu nedenle çok sayıda konudan soru sorulabilir. Çünkü cevaplaması ve cevap kaydı basittir. sorunun cevabını düşünüp hatırlaması ve bulduğu cevabı yazılı olarak ifade etmesi beklenir. bir kelime veya bir cümle ile cevaplayabilecekleri sorulara denir. Geleneksel Teknikler Doğru-yanlış soruları Tamamlama (boşluk doldurma) soruları Eşleştirme soruları Çoktan seçmeli testler Kısa cevaplı yazılı yoklamalar Uzun cevaplı yazılı yoklamalar Soru -cevap Alternatif Teknikler Tanılayıcı dallanmış ağaç Kavram haritaları Yapılandırılmış grid Kelime ilişkilendirme Yazılı raporlar Görüşme Poster. ilgi ve tutumunu ölçmede bu sınav türü kullanışlıdır. Bu sınavlarda öğrencilere duruma göre bir ya da birkaç soru sorulur. Soru sayısının sınırlı olması. öğrencinin daha aktif olacağı etkinliklere yer verilerek ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin doğal bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca. sentez ve değerlendirme becerilerinin ölçülmesinde kullanılabilen açık uçlu sorular da yazılı sınavlar içinde yer almaktadır. Bu nedenle. afiş Gösteri Drama Kendi kendini değerlendirme Grup ve/veya akran değerlendirmesi Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) 3 Tablo. geleneksel ölçme ve değerlendirme anlayışından daha çok alternatif ölçme ve değerlendirmeye vurgu yapılarak öğrenci merkezli bir anlayış benimsenmiştir. anlatımın akıcılığı. bu tür sorular olgusal bilgileri ölçmek için daha uygundur. Bu nedenle. eleştirel düşünme. Cevabı yazılı olarak ifade etmek zorunlu olduğundan hız. Öğrencilerin yaratıcı düşünme. Ancak. Yazılı sınavlarda cevapları tamamen doğru ya da tamamen yanlış olarak sınıflamak mümkün olmadığından cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. yazının güzelliği vb. Puanlamada puanlayıcı kanaati. Cevaplama işlemi cevaplayıcının. belli konulardaki görüşünü. yazılı sınavların geçerliliğini ve güvenilirliğini düşüren bir etkendir. problem çözme. puanların geçerliliği ve güvenilirliği yüksektir. Cevaplama işi çok az zaman alır. 9-17 . Doğru-yanlış ve boşluk doldurma türü sorular bu sınıfa girer. Her eğitim düzeyindeki öğrencilere uygulanabilir. “Klasik sınav” ya da “essey tipi sınav” olarak da bilinir.Geleneksel ve Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri Aşağıda fen ve teknoloji dersinde kullanılabilecek bazı ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Şans başarısından etkilenme ihtimali çok düşüktür. Ayrıca araştırmalar bu türde hazırlanmış sınavların öğrencileri sürekli ve anlayarak çalışmaya yönelttiğini göstermektedir. soruların öğrencilere yazılı olarak verilip soruları bütün öğrencilerin aynı süre içinde cevaplama durumunda oldukları bir sınav türüdür. Ancak farklı soru türlerinin bir arada kullanıldığı yazılı sınavlar daha sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. ülkemizde çok tanınan ve sıkça kullanılan bir sınav türüdür. yazılı sınav sorularının güçlük derecesini tayin etmek de zordur. karar verme.

dereceli puanlama anahtarı ya da akran değerlendirme ölçekleri ile değerlendirme yapılabilir. Seçeneklerden sadece bir tanesi doğru ya da en doğru cevaptır. Öğretmenler. yaratıcı düşünme gibi becerileri ölçmek için uygun değildir. 2.. 9-18 . öğrenmeyle ilgili verdiği görevlere ve materyallere öğrencinin gösterdiği tepkiyi gözlemler. bu çalışmaları karmaşık bilişsel öğrenmeyi gözlemlemek için kullanabileceği gibi. dil sanatları gibi birçok alanda kullanılabilir. . niteliği ve uzunluğu açısından serbest bırakılır. Her öğrenci değişik durumlarda ve farklı günlerde gözlemlenmelidir. öğrencilerin çalışmaları ve konuları nasıl anladıkları hakkında anlama düzeylerinin daha iyi değerlendirilmesine yardım eder. Ayrıca bu tür sorular şans başarısı faktörünü de ortadan kaldırır. Kök. Bu tür çalışmalar. Görüşme . Gözlemler. • Açık Uçlu Sorular: Bu tür sorularda cevaplayıcı. • • • • Soru ve önerilerine verilen cevapları. Performansı Belirlemeye Yönelik Çalışmalar Öğrencilerin bilgi ve becerilerini ortaya koyarak oluşturduğu cevap. yaptıkları deneyleri. Sınıf içi tartışmalarda katılımlarını. Öğretme. ne. Grup çalışmalarında ve tartışmalarında katılımlarını. çoktan seçmeli testlerin hazırlanmasının uzun zaman alması ve uzmanlık gerektirmesi. yazma. kök ve seçenekler olmak üzere iki kısımdan oluşur. arkadaşları ile iş birliği içinde çalışmalarını. genellikle gözlenebilen bir performans veya somut bir ürünle sonuçlanmaktadır. bu yöntemle öğrencilerin. Test sorularının tekrar kullanılabilirliği düşünüldüğünde bu testler ekonomiktir.. Çoktan seçmeli soruların puanlanması kolay ve objektiftir. 4. Ayrıca çoktan seçmeli sorular.. cevabın içeriği. öğrenciler hakkında doğru ve hızlı bilgi edinilmesini sağlar. belli bir açıklamaya göre eşleştirilmesini gerektirir. Görüşme ve gözlemler sırasında öğretmenin önceden belirlenmiş ölçütleri içeren formlar kullanması ve öğrencinin mümkün olduğunca ölçütlerden haberdar edilmesi sağlıklı bir değerlendirmeye olanak sağlar. Sözlü Sunum Sözlü sunum. Seçenek sayısının artırılması ve güçlü çeldiriciler kullanılmasıyla tahminle doğru cevabı bulma olasılığı en aza indirilebilir. Bütün öğrenciler için aynı ölçütler kullanılmalıdır.b) Uzun Cevaplı Sorular: “Klasik” ve “kompozisyon” dediğimiz sınavlar da verilen bu tip sorularda öğrencilere bir ya da birkaç soru verilir. Bir soru. Seçenekler ise kökteki soruya verilen muhtemel cevaplardır. “Kim. onlardan sorunun cevabını yazmaları beklenir. öğrencilerin düşüncelerini organize etmesine ve yaratıcılıklarını ortaya koymasına olanak sağlar. Doğru cevap dışında kalan seçeneklere ise çeldirici denir. verdikleri kararları. öğrencinin doğru cevabı tahminle bulma olasılığının olması. nerede” gibi soruların cevabını oluşturan olgusal bilgilerin ölçülmesinde eşleştirmeli sorular daha kullanışlıdır. bu testlerin olumsuz yönleridir. Bununla birlikte. ürün ya da etkinlikler onların performanslarını belirlemeye yönelik çalışmalardır.. verilen seçenekler arasından bulmayı gerektiren test türüdür. d) Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun cevabını. öğretmenlere gözlem yapmada kolaylık sağlayacaktır: 1. • Öğretmenler. Türkçe dersi gibi alanlarda öğrencilerin tutumlarını ve sosyal becerilerini gözlemlemek için de kullanabilirler. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri hakkında iyi bilgi sağlar. oluşturacakları durumlar . Öğretmen. becerilere ve davranışlara göre değerlendirilmelidir. sözel sunumlarını ve bir ürünü oluşturmalarını doğrudan gözlemleyebilir ve onlara not verebilirler. üç neden belirleyiniz. Gözlemler ise çıktılarının görülebildiği bazı alanlarda oldukça önemlidir. sınırlı cevaplı ve açık uçlu olmak üzere iki türdür: • Sınırlı Cevaplı Sorular: Bu tip sorularda verilecek cevabın niteliğine.verecekleri görevler ile öğrencilerin yaptıkları analizleri. Aynı zamanda problem çözme becerileri de bu yöntemle ölçülebilir. c) Eşleştirmeli Sorular: İki grup hâlinde verilen ve birbirleriyle ilgili olan bilgi ögelerinin. Çoktan seçmeli testler ile kısa sürede çok sayıda bilgi ve beceri ölçülebilir. konuşma. dil eğitimi. sorunun sorulduğu kısımdır. Her öğrenci değişik özelliklere. iki benzerlik yazınız vb). Uzun cevaplı sorular. Bu tür sorular. problem çözmelerini. kavrama ve hitap düzeyleri hakkında bilgi toplamak için uygun bir araçtır. Her öğrenci birkaç kez gözlemlenmelidir.Gözlem Öğrencilerle yapılan görüşmeler. Sözlü sunum öğrencilerin hatırlama. uzunluğuna ve yapılandırılmasına ilişkin bazı sınırlamalar konulur ( . 3. Aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi. Sözlü sunumda kontrol listeleri.

Sınıf içi etkinliklerden öğrencinin seçtiklerinin bir araya getirilip yansıtılmasıyla oluşan öğrenci ürün dosyası. Öğrencilerin ödevleri (taslak ya da bitmiş hâlleri) 5. olsaydı. Ön söz. Öğrenci tarafından dosyaya konulan tüm ürünler ya da çalışmalar 4. b) Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo): Öğrenci ürün dosyası (portfolyo) öğrencilerin bir ya da birkaç alandaki çalışmalarını. yapma. kategorileri açıklama ve doğruluğunu savunma. değerlendirme sürecinde kendilerinden ne beklendiğini bilerek çalışmalarını ona göre yönlendirirler. hazırlama. Araştırmalar. Bu amaçla kontrol listeleri. • Herhangi bir şey için bir sınıflama şeması geliştirme. öz. “Eğer . • Önceden belirlenen bir konuya ilişkin bir oylama yapıp sonuçları grafikle ifade etme. olsaydı. afiş vb. akran ve grup değerlendirme formları gibi araçlar kullanılabilir. problemler ve stratejiler • 9-19 . Bu nedenle değerlendirme iyi tanımlanmış ölçütlerle yapılmalıdır. Öğrencinin gelişimini. Öğrenci ürün dosyasının amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğrencinin öz disiplin ve sorumluluk bilincini geliştirmek ve ona kendi kendini değerlendirme becerisi kazandırmak • Öğrencinin gelişimini kanıtlarla daha sağlıklı izleyebilmek • Öğrencinin gelecekteki öğrenmelerine bilgi sunmak ve ışık tutmak • Öğrencilerin yeteneklerini sergilemek ve ilgi alanlarını geliştirmek • Öğrencilerin. velisinin ve öğretmenlerinin izleyebilmesine olanak sağlayan bir çalışmadır... öğrencinin sahip olduğu bilgi ve becerileri günlük yaşamla da ilişkilendirerek ortaya koymasını gerektiren kısa dönemli çalışmalardır. • Poster. özet ya da öz geçmiş (Burada öğrenci çalışmalarının başlangıçtan o ana kadarki gelişimini anlatır. sonuçları tartışma vb. • Bir tarzdaki grafiği başka tarza dönüştürme. zamana bağlı değildir ve öğrencinin yeni bilgiyi yapılandırmasını gerektirir. arkadaşlarının gelişimini izleyerek birbirlerine yardımcı olmalarını sağlamak ve böylelikle gelecekte yapacakları ekip çalışmalarına başlangıç yapmak • Öğrencilerin kendi çalışmalarını değerlendirmesine yardım etmek • Öğretmene eğitsel kararlar vermede yardım etmek • Aile ile iletişimi sağlamak • Ürünü ve süreci değerlendirmek için bilgi toplamasını sağlamak • Programın amaçlarının değerlendirmesini yapmak • Öğrencilerin katılımlarını sağlamak • Öğrencileri çalışmaya teşvik etmek • Yazma. a) Performans Görevleri: Bu görevler.Bu çalışmalar süreç içine yayılmıştır. gerçek yaşam durumları bağlamında kullanmalarını gerektirir. “Eğer . öğrenci ya da arkadaşları tarafından değerlendirilen etkinlik ya da görevden oluşur. Performans görevi. neler farklı olurdu?” tarzındaki soruları cevaplama. harcadığı çabayı. planlama. Önceden yapılandırılmış değerlendirme aracı öğrenciler için bir yol haritasına dönüşür. amaç yönelimli bir değerlendirme etkinliğidir. aynı zamanda hem öğretmen hem de öğrenci için bir değerlendirme yöntemidir. Derste. olsaydı. geçirdiği evreleri gösteren çalışmalarının koleksiyonudur. • Bir editöre çevre sorunları hakkında bir mektup yazma. gözlem ve görüşme. ne olurdu?”. Öğrenci başlangıçta neredeydi? Bu aşamaya nasıl geldi?) 3. • Tek bir cevabı olmayan bu tür çalışmalarda. Öğrencinin gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ve belirli performans ölçütlerine göre öğretmen. Öğrenciler ödevle birlikte bu ödev için hazırlanmış form ve formları alırlar.. • Bir deney düzenleme. okuma ve düşünme becerileri arasında bağlantı kurmak • Öğrencilerin çalışmalarının değerlendirilmesine katılımlarını sağlamak ve onların çalışmasını teşvik etmek Öğrenci ürün dosyasının içinde olması gerekenler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. bir çok konu öğrencileri değerlendirme amaçlı kullanılabilir. dereceli puanlama anahtarları. Performans görevi.ödevi tamamlamak için değişik yollar bulunmaktadır. Dosyanın “içindekiler” bölümü 2. Günlükler 6. ne yapardın?”. • Bir makale yazma... Performansı belirlemek için performans görevleri ve öğrenci ürün dosyaları kullanılabilir. öğrencilerin bilgi ve becerilerini. Böylece öğrenciler.. • “Eğer .

kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar Öğrenci ürün dosyası hazırlama sürecinde bir öğretmen olarak yapabilecekleriniz aşağıda sıralanmıştır: • Öğrenci ürün dosyasını sınıfınıza tanıtınız. kontrol listesi ya da öz değerlendirme formları gibi araçlar kullanabilirsiniz. • Öğrenci ürün dosyası çalışması. daha geniş içerikli ve uzun süreli. Proje konusu öğrenci tarafından veya öğretmenin hazırlayacağı listeden seçme yoluyla belirlenebilir. projeler. öğrencilerin yeteneklerini. bilimsel süreç basamaklarını içereceğinden bilimsel süreç becerilerinin gelişmesine yardımcı olur. Proje sürecinin olumlu yanları aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Proje geliştirme süreci. Elinizde bir örnek varsa bunu öğrencilerinize gösteriniz. Bireysel ya da grup olarak yapılabilir. araştırma.). daha fazla yaratıcılık yani üst düzey beceri gerektiren çalışmalardır. • Projenin tasarımından ortaya konulmasına kadar geçen süreç. • Öğrenci ürün dosyasıyla ilgili öğrencilerinize geri bildirimde bulununuz. güçlü ve zayıf yönlerini belirten bir yazı yazıp dosyaya ekleyebilirsiniz. bu ödevler. fotoğraflar. izlenecek yolları.7. Bunlardan yola çıkarak kendiniz de bu tür ödevler ile bunların değerlendirme ölçeklerini hazırlayabilirsiniz. 9-20 . yaşayarak. inceleyerek bilgi kazanırlar. uzun.) 13. Çalışma dosyasında toplanan ürünlerden. kullanılacak malzemeleri ve karşılaşılacak olası durumları önceden planlar. Ünitelerde yer alan kazanımları kapsayan ayrıntılı ödevlerdir. yeni bir uygulama olduğu için bir dönemde 4–5 üründen fazlasını dosyaya koydurmak işinizi güçleştirir. • Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. Ayrıca öğrencilerin seçtikleri ürünlerin dışında önemli gördüğünüz konuları ya da becerileri içeren bir çalışmayı öğrencilerinize yaptırarak tüm öğrencilerin bunu dosyalarına koymalarını isteyebilirsiniz. yapılandırmacı öğrenme kuramı için uygun yöntemlerden birisidir. öğrencilerin yaratıcılık. Diyagramlar. • Öğrenci ürün dosyalarında nelerin bulunabileceğini söyleyiniz (sınavlar. Örneğin. öğrencilerin grupla çalışma becerisinin geliştirilmesini sağlar. yazılar vb. Öz Değerlendirme Belli bir konuda bireyin kendi kendisini değerlendirmesine öz değerlendirme denir. • Öğrencilerinize. Videokaset. Gerektiğinde öğretmeninden yardım alabilir. ses kasetleri ya da CD’ler 9. Dosyaya seçilerek konulan her ürünün dosyaya konulmasının gerekçeleri ve öğrencinin kendisi ile ilgili görüşleri belirten notlar (Bundan ne öğrendim? Bu çalışmayı neden sakladım? Çalışmayı yaparken beklemediğim nelerle karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı nedir? Hangi alanda zayıfım? vb. • Proje çalışmasında bilgi öğrenciye doğrudan verilmediği için. • Öğrenciler belli bir dönemde (3-4 hafta) yaptıkları çalışmaların yer aldığı bir ürün dosyası oluştururlar. bireyin kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşım olup öğrencilerin kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanımalarına yardım eder. iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir. Öz değerlendirme. karmaşık ve zorlu bir süreç olacağından. öğrenciler. Öğrenci ürün dosyasının değerlendirilme ölçütleri 15. değerlendirme ölçekleri. Grup ödevleri ve projeler 10. Bu sebeple dosyaya alınacak çalışmaları sınırlayınız. Öğretmen kontrol listeleri 12. • Proje süreci. Öğrenci projenin amacını. • Öğrencilerin ürünlerini periyodik aralıklarla seçmeleri için tarihler belirleyiniz. öğrencileri teknolojiyi aktif olarak kullanmaya yönelteceğinden öğrencilerin teknolojiyi kullanma becerisi kazanmalarına yardımcı olur. resimler 8. Yapılan her çalışmanın değerlendirilmesi ile ilgili dereceli puanlama anahtarı. öğrenciler proje konularında yaparak. Öğretmen tarafından hazırlanan rehber (Öğrencilerin gelişim dosyasının ne olduğunu ve kendi gelişim dosyaları için neler yapmaları gerektiğini anlamalarını sağlayan rehber) 14. Projeler Proje. • Proje çalışması. öğrenci ürün dosyasının bir değerlendirme aracı olduğunu söyleyiniz. Bu nedenle. kendi performanslarını en iyi yansıttığını düşündükleri ya da en çok beğendikleri ürünleri seçerek asıl değerlendirme amaçlı kullanılacak olan ürün dosyalarına koyarlar. Öğretmen anekdotları 11. Kitapta verilen bu çalışmalar öneri niteliğindedir. Proje ve performansı belirlemeye yönelik çalışmalarda süreci takip edebilmeniz için bazı hatırlatmalar verilmiştir.

ilk ünitedeki öğrenme yetersizliği.) dönüt alarak kendilerini yenileme. Eğitim-öğretim sürecinde yaptırılacak olan öz değerlendirme ve akran değerlendirme çalışmaları öğrencilere not vermek için değil etkili öğrenme için önerilir. her konunun sonunda verilmiştir. Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda “Performans Görevleri” bölümlerine yer verilmiştir. biçimlendirme-yetiştirme ve değer biçme amaçlarıyla yapılır. Bu bölümün amacı. öğrencilerde giriş davranışları açısından yetersizlik tespit edilirse bir telafi eğitimi planlanır. öğrencilerin gelişim ve yeterlik düzeyleri hakkında geri bildirim sağlar. konuların içinde “Araştıralım. Bu ölçme ve değerlendirme çalışmalarının sonuçlarına dayalı olarak not verme ya da başka amaçlarla öğrenci başarısını değerlendirme yoluna gidilmemelidir. Ayrıca bölüm sorularını önceden yapan 9-21 . Başlangıçta değerlendirme sırasında deneyimsizliklerinden dolayı yanılmalar olsa da deneyim kazandıkça daha doğru değerlendirmeler yapılacaktır. kendini değerlendirme fırsatı verildiğinden öğrenci. Böylece öğretim ve öğrenmenin verimliliği artar. Akran ve Grup Değerlendirme Öğrencilerin. öğretim ve öğrenmenin verimliliğini artırmaktır. Öğrenciler bunların bir kısmı ile ilgili kitaptan bir kısmı ile ilgili ise öğretmenden (Cevaplar Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. konuyla ilgili neyi bilip neyi bilmediğini anlar ve eksiklerini tamamlaması için ne yapması gerektiğini öğrenir. Bu amaçlar ve amaçlara yönelik yazılan bölümlerle ilgili açıklamalar aşağıda verilmiştir: 1. Öğrenciler kendi performanslarını değerlendirirken çoğu kez nesnel davranamayabilirler. biten konunun kazanımlarını karşılayacak şekilde farklı tekniklerde hazırlanmıştır. Biçimlendirme-Yetiştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Bir ders saati. Hazırlanalım”. eksiklerini giderme imkânı bulacaklardır. Bir dersin üniteleri arasında öğrenme bakımından öncelik-sonralık ilişkisi veya bir aşamalılık varsa ilk ünite veya ünitelerdeki öğrenmenin derecesi sonraki ünite ya da ünitelerdeki öğrenmeyi belirler. öğretmene. Bu tür değerlendirmenin olumsuz yönleri de vardır. Öğrencilerin değişik durumlarda davranışlarını kontrol altına almalarını sağlar. 2. araştırma. Akran değerlendirmede. rapor vb. Tanıma-Yerleştirme Amaçlı Ölçme ve Değerlendirme Öğrencilerin bir derste başarılı olabilmeleri için gerekli ön bilgilere sahip olup olmadıklarını belirleme ve öğrencilerin belirli bir özelliğini tanıma ve sınıflandırma amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir. proje. Böyle olduğunda. Kendini değerlendiren öğrenci.1. çalışmaları değerlendirmesidir. Akran değerlendirme. Bu amaçla hazırlanmış bir ölçme ve değerlendirme sonucunda. arkadaşlarının hazırladığı ödev. Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri tanıma-yerleştirme.• • • • Performansının düzeyi hakkında karar vermek için ölçüt koymada ve öğrencinin motivasyonunun yükselmesinde onlara fırsat verir. Öz değerlendirme yapan öğrencilerin kendilerine dışarıdan bakma yetisi gelişir. Bu bölümdeki sorularla öğrenciye. sürecin bir parçası olduğunu hisseder. Bölüm soruları. 2. Öğretmenin ilk ünitenin ilk konusundan önce bu bölümle ilgili gerekli açıklamaları yapması ve bu bölümün kendilerine ne kazandıracağını belirtmesi gerekir. birbirini izleyen diğer ünitelerde de yetersiz öğrenmeyle hatta öğrenme yokluğuyla sonuçlanır. Bu amaçla Ders Kitabı’nın konu sonlarında “Kendimizi Değerlendirelim”. öğrencilerin kendi kendilerine dönüt almalarını sağlamaktır. Arkadaşlarının çalışmalarındaki yeterlik düzeylerini değerlendirirken kendilerinin eleştirel düşünme becerileri de gelişir. öğrencilerin yanlı davranışlarını önlemek için ölçütlerin öğrencilere önceden verilmesi yararlı olur. Dersin tüm amaçlarına öğrencilerin ulaşmış olduğu belirlenirse öğrenciler o dersten muaf tutulabilir. Kendimizi Değerlendirelim Bu bölüm. Derste kazandırılacak davranışlardan bazılarının öğrencilerce önceden edinildiği tespit edilirse bu davranışlar dersin amaçları arasından çıkarılabilir. Bu ölçme ve değerlendirmenin asıl amacı. Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nın ünite sonlarında “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları”. bir ünite ya da bölüm sonunda öğrencilerin o ders ya da ünitedeki öğrenme eksikliklerini bulmak amacıyla kullanılan ölçme ve değerlendirmedir.

Bu soruların yapılması sonrasında öğretmen öğrencilerle birlikte bu soruları sınıfta cevaplar ve hangi öğrencinin hangi sorularda yanlış yaptığını belirler. performans görevi ile birlikte panoya asılarak ünite boyunca panoda asılı tutulmalıdır. 3. Okulun şartları. kontrol listesi ve/veya formları. öğrencinin hangi kazanımı öğrenemediğini anlatır. Her performans görevinin dereceli puanlama anahtarı. Verilen sürenin sonunda hazırlanan ödev. Performans Görevi Bu ödevler hazırlanırken her ünitenin kazanımlarını mümkün olduğu kadar kapsaması sağlanmaya çalışılmıştır.öğrencilerin cevapları bir sonraki fen ve teknoloji dersinde kontrol edilmeli ve tüm sınıfla birlikte sorular tekrar sınıfta cevaplanmalıdır. Hazırlanalım Bu bölümün hazırlanmasındaki amaç. yaptığı çalışmanın kontrol edileceğini ve emeği karşısında bir şeylerle değerlendirileceğinin farkında olması ödevi hazırlarken onun daha kontrollü olmasını sağlayacaktır. Her sorunun temsil ettiği bir ders kazanımı vardır.2. Üniteler için hazırlanmış olan bu görevlerden dört tanesi Çalışma Kitabı’nda dört tanesi ise Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda verilmiştir. ekler bölümündeki dereceli puanlama anahtarlarıyla veya öğretmenin kendisinin oluşturacağı bir anahtar/form ile değerlendirilerek öğrencilere dönüt verilmelidir. ara sıra öğretim devresi içinde. Performans görevini yapmak isteyen öğrenciler belirlenen süre içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci. Bu durumda öğretmen. araştırmalarını hazırlayan öğrencilerin ödevleri. Her performans görevinin belirli bir süresi vardır. Değer Biçme Amaçlı Ölçme Değerlendirme Genellikle öğretim devresi sonunda.4. Verilen süre sonunda. 2. Öğrencinin. Yanlış cevaplanmış soru. çözüm değildir. öğrencilerin araştırma yapma. Her ünite için hazırlanmış performans görevi vardır. Bu bölümde öğretmenler ve öğrencileri teşvik etmeli ve araştırma için zamanı belirlemelidir. İstiyorsa öğrencinin ödevini ürün dosyasına koyabileceği belirtilmelidir. 2. Her kontrol için öğrencilerden beklenenler açık olarak belirtilmelidir. 3. Bu süre sınıfın durumuna ya da bölge şartlarına göre değiştirilebilir. Bu bölümde öğrencilere araştırma konusunu belirtip “Haydi bu araştırmayı yapın. Öğretmenler. iletişim kurma. 2. öğrenilemeyen kazanım için gerekli önlemi alır. zaman belirlenirken dikkate alınmalıdır. her ünitenin başında bu görevleri sınıfı için çoğaltarak sınıf panosuna asmalı ve öğrencilerin bu görevlerden istediklerini yapabileceklerini belirtmelidirler. 9-22 . Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Bu bölümde yer alan sorular farklı tekniklerle yazılmış sorulardır. öğretmen ve programa yönelik yargılarda bulunmak amacıyla yapılan ölçme ve değerlendirmedir. yaratıcılık gibi üst düzey becerilerini eğitim-öğretim süreci içinde gözlemektir.” demek. Burada verilen görevler öneri niteliğinde olup çevre koşullarına göre belirlenen başka bir konu da performans görevi olarak verilebilir. Araştıralım. dereceli puanlama anahtarı kullanılarak öğrencinin önünde puanlanmalıdır.

a. bilgisayar vb. duyuşsal ve motor becerileri yönünden değerlendirmek. Öğrenci Katılımını Sağlamak Öğrenciler öğrenirken hem genellikle fiziksel hem de her zaman zihinsel bakımdan aktif olmalıdırlar. öğrenci merkezli. Bunu sağlamak anlamlı öğrenmenin en önemli parçasıdır. zamana ve şartlara göre sürekli farklı metotlar kullanmak idealdir. Bu konuda kaynakların taranması ve hangi kriterlere göre materyallerin seçileceğinin belirlenmesi gereklidir. öğrenmenin en önemli parçasıdır. Öğrencileri hazırlar. Öğrencileri aktif kılmak da kendi başına yeterli değildir. nereye varılmak istendiğini. Materyalleri Seçmek: Çevrenizde medya ve teknoloji uzmanı varsa materyalleri (slayt sunuları. onlarda kavramsal değişimi amaçlayan. bir programın soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi sınıf içi öğretimi büyük ölçüde belirleyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. d. Metodu. öğrencilere anlamlı dönüt vermek ve yönlendirmektir. Genel Karakterleri: Yaşı. resimler. Planlanan şekilde öğrenme deneyimlerini uygular. ii. motivasyonları. ses ve müzik. Metodu Seçme: Öğrencileri fiziksel ve zihinsel bakımdan aktif kılan. Medyayı ve Materyalleri Seçmek a. iii. b. c. Değerlendirmek ve Geliştirmek a. i. b. öğrenme tercihleri vb. Materyalleri gözden geçirir. 5. video. Medya ve Materyalleri Kullanmak Aşağıdaki beş adım dikkate alındığında karşılaşacağınız problemlerin çoğu çözülecektir. kültürleri dikkate alma b. gözlemlenebilir davranışlar ve fiiller kullanarak. Öğretmenlerin dersi. 3. Öğrenme Türleri: Öğrencilerin farklı uyarıcıları nasıl algıladıklarını ve bunlara nasıl tepki verdiklerini dikkate alma (kaygıları. En ideal ölçme. c. slaytlar. beceri ve tutumları göz önünde bulundurma c. Bunlar olmadığı zaman öğrenme değil ezber vardır. Konuya Devam Ederken Değerlendirme: Dönüt vermek. sınıfı. Öğrencinin özelliklerine. öğrencinin öğrenirken öğrenmenin bir parçası olarak ölçülmesidir. Beklenilen Kazanımları Belirtmek Nereden başlayıp. ölçülebilir. Öğrencileri Analiz Etmek a. Tarama sonucunda istediğiniz materyali bulamazsanız bulduğunuz bir materyali değiştirebilir veya geliştirebilirsiniz. simülasyonlar. Önemli olan. sizin mesleki gelişiminiz açısından da önemlidir. Konuya Başlamadan Önce Değerlendirme: Gruplara ayırmak. Ortamı hazırlar. anlama zorluklarını ve kavram yanılgılarını tespit etmek için yapılabilir. Öğrencileri Değerlendirmek: Öğrencileri konuya başlamadan önce. hazır bulunuşluklarını ölçmek ve öğrenme tercihlerini anlamak için yapılabilir. Materyalleri kullanıma hazır hâle getirir. 6. davranışların sergilendiği ortamları açıklayarak ve bu davranış ve fiilleri hangi derecede yaptığı zaman başarılı sayılacağını belirterek açıklamak gerekir. Medya Formatını Seçme: Medya formatları. ortamı ve teknolojiyi planlayarak daha verimli bir öğrenmeyi oluşturabilmeleri için literatürde “ASSURE Modeli” olarak bilinen modelin ilkeleri doğrultusunda hazırlanmaya çalışılan bu kitapta.) 2. notlandırmak ve öğrenme zorluklarını tanılamak için yapılabilir. 4. b. konu devam ederken ve konu sonunda bilişsel. Böylece öğrenme çıktıları ile beraber sürecin değerlendirilmesi sağlanır. sosyo ekonomik durumları. İdeali herhangi birini sürekli kullanmak değil mümkün olduğu kadar farklı medya formatları kullanmaktır. doğal yetenekleri.Öğretmene Notlar Ders kitapları. siz öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecini planlarken dikkate alması gereken önemli noktalar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: 1. araçlar olabilir. Metot ve Medyayı Değerlendirmek ve Geliştirmek: Bu yıl kullandığınız metot ve medyayı değerlendirip geliştirerek ileriki yıllarda kullanmak üzere dosyalamanız. yazılar. Giriş Yeterlilikleri: Ön bilgi. 9-23 . arkadaşları ve öğretmenleri tarafından dönüt verilen bütün metotlar anlamlı öğrenmeyi sağlar. Konu Sonunda Değerlendirme: Dönüt vermek.) seçmede onlardan faydalanabilirsiniz. kazanımlara. üç boyutlu modeller vb. sınıfı. e.

olabildiğince kendi yakınları veya tanıdıkları arasından örnek verir. Teknolojik ürünlerin. metaller vb. Kadınların ve erkeklerin kuramsal ve uygulamalı fen bilimlerini meslek olarak seçip alanlarında yükselebildiklerini anlar. destekleyen veya mümkün kılan teknolojilere örnek verir. Çevre koruma il ilgili faaliyetlerin öneminin bilincine varır ve bu faaliyetlere katılır. 2. Bilimsel bilginin gelişiminde deney yapar. 9. çoğu zaman bütünü oluşturan parçalardan oluştuğunu ve bu parçaların zaman içinde dış etkenlerle veya birbirleriyle etkileşimleri sonucu aşındığını veya tahribata uğradığını fark eder. 24. toplum ve çevre üzerine olumlu veya olumsuz etkiler yapabileceğini anlar. Fen ve teknolojiye dayalı mesleklere ve bu mesleklerde çalışan kişilere (kadın ve erkek). Bilimin ve teknolojinin gelişmesinde önemli bir sürükleyici gücün bireysel. 27. 14. 4. Kendi alanlarında dünya çapında üne sahip Türk bilim insanlarına ve bilime katkılarına örnekler verir. öngörülen veya öngörülmeyen etkileri olabileceğini örneklerle açıklar. Bilimsel araştırmalarda kullanılan. Fen ve teknoloji uygulamalarının birey. kültür ve gelenekler. Bilimsel iş görmenin unsurlarını (bazen yalnız ve bazen birlikte çalışmak. 17. 12. Çevreyi ve yabani hayatı korumada hem bireylerin hem de toplumun sorumlu olduğunu bilir. Modern teknolojik sistemlerle küresel çevre problemleri arasındaki bağlantıları belirler ve çevre problemlerini çözmek için önerilerde bulunur. 30. 29. Doğal kaynakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini bilir. Birçok teknolojik ürün veya sistemin sorun. kalite ve maliyet anlayışı geliştirir. şartlara göre doğal ürünlerin de olumsuz etkisinin olabileceğini anlar. 9-24 . Bilimsel bilginin oluşturulmasında ve başkalarına açıklamak amacıyla sunumunda modellerden yararlanmanın yeri ve önemini bilir. Teknolojik ürün ve sistemleri kullanarak doğal kaynaklar. Teknoloji ürünleri geliştirmede hayal gücü. bilimsel araştırmaları ilerleten. Geçmişten günümüze geliştirilen teknolojilerin insanların bireysel ve toplumsal yaşam ve çalışma tarzlarını ve çevreyle etkileşimlerini nasıl değiştirdiğini örneklerle açıklar. ulusal ve küresel çevre sorunlarını bilir ve olası çözüm yollarını ve sonuçlarını tartışır. Bireyin teknoloji geliştirirken veya kullanırken sonuçları hakkında kendine. 20. Çevrede sadece yapay ürünlerin değil. gereksinim veya talepleri karşılamak amacıyla geliştirilebileceğini. model ve simülasyondan faydalanmak. 36. 38. 25. olgu ve malzemeleri bir teknolojik ürün yapmak amacıyla bir araya getirebilme yeteneği gibi birçok kaynaktan yararlanıldığını anlar. maliyet.“FEN-TEKNOLOJİ-TOPLUM-ÇEVRE” KAZANIMLARI 1. yaratıcı düşünme. Teknolojinin aynı konuda tarih içinde farklılıklar gösterdiğini. doğanın işleyişi hakkında fen yoluyla elde edilen bilgiler ile insanların fark edebilme ve kaynağı ne olursa olsun başlangıçta tamamen ilişkisiz görünebilen bilgi. 22. Belirli bir bilimsel veya teknolojik gelişimin bireye. İşlev. matematiksel bilgi. 5. 31. Çevreyi ve yabani hayatı koruma yöntemlerini bilir ve tartışır. 11. canlılar ve habitatların (yaşam alanlarının) nasıl korunabileceğini ve çeşitli ürün ve sistemlerin kullanımından kaynaklanan zararlı atıkların nasıl azaltılabileceğini açıklar. Teknolojik tasarımın tasarım özelliklerini belirlemek. 32. gereç ve malzemeler ile dayanıklı tüketim mallarına karşı bir fayda. ancak teknolojinin daima her sorun veya gereksinime yönelik mutlak çözümler üreterek bunları ortadan kaldıramayacağını anlar. 6. İnceledikleri doğal olaylar hakkında geçmişte ve günümüzde ortaya atılmış ve kabul görmüş olan düşünceleri ve teorileri belirler ve karşılaştırır. toplumsal ve çevresel ihtiyaçlar olduğunu fark eder. 37. topluma. Fen ve teknolojinin olumsuz etkilerine yine fen ve teknolojideki gelişmelerle önlem almanın olası olduğunu. Yerel. güvenlik. Bilim ile uğraşanların tek tip insanlar olmadığını anlar. olaylar ve kavramlar arasında ilişki kurar. değişim geçirdiğini ve yeni geliştirilen teknoloji ürünlerinin öncekilerden izler taşıdığını fark eder ve bu durumu örneklerle açıklar. evde ve okulda günlük kullanılan araç. 35. 18. İnsanların ve toplumun çevreyi nasıl etkilediğini bilir. 21. 23. Bilimsel bilginin. 26. kullanılan materyallerin özelliklerinin ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar. teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar. teknolojide yeni icatlara ve uygulamalara yol açtığına örnekler verir. plâstikler. 19. delil toplar.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar. deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi çeşitli aşamalardan oluşan bir süreç olduğunu anlar. 13. olası açıklamalar önerir ve hayal gücünün rolünü tanımlar ve örneklerle açıklar. Farklı tarihsel ve kültürel geçmişleri olan insan topluluklarının bilimsel düşüncelerin gelişimine yaptıkları katkıları örneklerle açıklar. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır. estetik ve çevresel etkiler vb. teknolojinin gelişmesine. ön tasarım ve iş bölümü yapmak. 16. 3. 8.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini. yeni kanıtlar ortaya çıkması durumunda nasıl değişip geliştiğine örnekler verir. 28. böylece bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar. Gıdalar. Bilimdeki gelişmelerin. çevreye ve yasalara karşı sorumluluk hissetmesi gerektiğini anlar. Atıkların (ev ve sanayi atıkları ile tıbbi ve kurumsal atıklar vb. meslektaşlarla sürekli iletişim içinde bulunmak) anlar. Farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin fen ve teknolojiye geçmişte ve günümüzde katkıda bulunduğunu ve bulunmaya devam edeceğini fark eder. 34. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını. 10. 7. topluma ve çevreye olumlu veya olumsuz. 33. 15.

kitap. 11. 31. 17. 29. Büyüklükleri. Nesneleri sınıflandırmada kullanılacak nitel ve nicel özellikleri belirler.“BİLİMSEL SÜREÇ BECERİ” KAZANIMLARI BECERİLER BECERİYE YÖNELİK KAZANIM 1. 32. 28. varlık) ve olayları duyu organlarını veya gözlem araç gereçlerini kullanarak gözlemler. Gözlem. 4. Verilen bir olaydaki kontrol edilen değişkenleri belirler. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir. uygun ölçme araçları kullanarak belirler. 6. ARAÇ VE GEREÇLERİNİ TANIMA VE KULLANMA DENEY DÜZENEĞİ KURMA DEĞİŞKENLERİ KONTROL ETME VE DEĞİŞTİRME İŞLEVSEL TANIMLAMA ÖLÇME BİLGİ VE VERİ TOPLAMA VERİLERİ KAYDETME VERİ İŞLEME VE MODEL OLUŞTURMA YORUMLAMA VE SONUÇ ÇIKARMA SUNMA 9-25 . Gözlemlere dayanarak bir veya birden fazla özelliğe göre karşılaştırmalar yapar. 16. 21. İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar. Olmuş olayların sebepleri hakkında gözlemlere dayanarak açıklamalar yapar. Verilen bir olay veya ilişkide en belirgin bir veya birkaç değişkeni belirler. Verilen malzemeleri kullanarak kurduğu hipotezi sınamaya yönelik tasarladığı deneyi gerçekleştireceği bir düzenek kurar. Gözlem ve ölçüm sonucunda elde edilen araştırmanın amacına uygun verileri yazılı ifade. uzunluk. 22. Cetvel. resim. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder. 30. tablo ve çizim gibi çeşitli yöntemlerle kaydeder. sınırları tam çizilmemiş durumlarda araştırmanın amacına (hipotez) uygun değişkenleri kesin olarak ve ölçme kriteri ile birlikte tanımlar. Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar. çubuk grafik. Verilen bir olaydaki bağımsız değişkeni belirler. Basit araştırmalarda gerekli malzeme. Verilen bir olaydaki bağımlı değişkeni belirler. 26. tartı aleti ve zaman ölçer gibi ölçme araçlarını tanır. tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir. yazılı ve/veya görsel malzeme kullanarak uygun şekillerde sunar ve paylaşır. araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır. termometre. Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı. sınıfta gözlem ve deney yaparak fotoğraf. Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır. Büyüklükleri. harita veya bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak) toplar. 19. 13. zaman. gereci seçip bunları beceriyle kullanır. sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklaşık değerler hakkında fikirler öne sürer. birimleri ile ifade eder. Grafik çizmeyle ilgili kuralları uygular. Gözlem ve araştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sözlü. Değişkenlerin birden fazla anlama gelebileceği. Bağımsız değişkeni değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini belirler. 12. Benzerlik ve farklılıklara göre grup ve alt-gruplara ayırma şeklinde sınıflamalar yapar. Değişik kaynaklardan yararlanarak bilgi (çevrede. renk. 14. 5. 27. 23. 10. 24. 15. 2. GÖZLEM KARŞILAŞTIRMA-SINIFLAMA ÇIKARIM YAPMA TAHMİN KESTİRME DEĞİŞKENLERİ BELİRLEME HİPOTEZ KURMA DENEY TASARLAMA DENEY MALZEMELERİNİ. 18. büyüklük ve yüzey özellikleri gibi duyusal özelliklerini belirler. 3. Olay ve nesnelere yönelik kütle. 9. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik nitel veya nicel veriler toplar. Bir cismin şekil. Gözlem için uygun ve gerekli araç. 7. 8. Hipotezle ilgili olan değişkenlerin dışındaki değişkenleri sabit tutar. Nesneleri (cisim. 25. çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer. 20.

• Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. • Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder. ÖRGÜTLEME (Tutarlı bir değer sistemi oluşturması) TD-5. • İnsanlığın refahına katkı sağlayan gelişmeleri ve kişileri takdir eder. • Problemlerin çözümünde.). • Demokratik süreçlere güven duyar. başkalarının hakkını çiğnemez. • Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder. 9-26 .“TUTUM VE DEĞER” KAZANIMLARI DÜZEY TD-1. DEĞER VERME (Hareketlere. • Denemeye sürekli isteklidir (İç motivasyonu vardır. • Ön yargıları yoktur. TD – 4).). • Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır. Dikkatlidir.). • Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder.). çevresine zarar vermez. TEPKİDE BULUNMA (Karşılık vermesi ve bundan tatmin olması) TD-3. âdil ve dürüsttür. sistematik planlamanın önemini kabul eder. bilime ve teknolojiye güven duyar. 27. AÇIKLAMA • Atatürk’ün bilim ve teknolojiye önem verdiği belirtilerek Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine örnekler verilecektir. • İş birliği yapar.6 Atatürk’ün bilim ve teknoloji konusundaki sözlerine ( “Ben manevî miras olarak hiçbir âyet.” gibi) örnekler verilmelidir (Açıklama). • Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar. ALGILAMA (Dikkatini vermesi ve sabit tutması) TUTUM VE DEĞERLER • Kendini vererek dinler. Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir. tutarlıdır. • Mantığa.). zayıf ve güçlü yönlerini bilir. • Kendi başına fikir üretir. barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder. samimidir. • Temiz ve sağlıklı yaşamaya gayret eder ve/veya böyle yaşayanları takdir eder. • Açık fikirlidir. • Kendisine ve çevresine karşı ilgi ve merak duyar. YAŞAM TARZI GELİŞTİRME (Değer sisteminin hareketleri uzun zaman kontrol etmesi sonucunda hayat stili geliştirmesi) FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR TABLOSU DERS KAZANIMLARI VE AÇIKLAMALAR 3 . • Kendisini ve çevresini sürekli sorgular. • Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir. • Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir. • Sorumluluklarını yerine getirir. hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum.12 Atatürk’ ün çevre sevgisi ile ilgili uygulamalarına örnekler verir (FTTÇ – 23. • Kendisine ve çevresine saygılı davranır (Gürültü yapmaz. her şeyi zamanında yapar. kendini değerlendirir. hiçbir dogma. hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder. olaylara ve nesnelere önem ve değer vermesi) TD-4. TD-2. SINIF ATATÜRKÇÜLÜK İLE İLGİLİ KONULAR ÖĞRENME ALANI / ÜNİTE 7 1) Atatürk’ün bilim ve teknolojiye verdiği önemi kavrayabilme. titizdir. • Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür. • Her şeyin sevgi. Fiziksel Olaylar/ Kuvvet ve Hareket 2) Atatürk’ün çevreye verdiği önemi kavrayabilme AÇIKLAMA • Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler verilerek Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözleri değerlendirilecektir.

Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur.12. önem verir.2. 3. 15. dayalı çözümler önerir. görme ve işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır.12. 12. 1.4. Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl 18. 9-27 . Ülkemizdeki çevre sorunlarına yönelik işbirliğine 11. SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI SAĞLIK KÜLTÜRÜ EĞİTİMİ KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler 5. 1. Organ bağışının önemini vurgular. Orman yangınlarının çıkış nedenlerini açıklar. olduğunu kavrar.7. Uyuşturucu ve alkol kullanımına ilişkin akran baskısına direnç gösterir. 10. Heyelan belirtilerini sıralar. Sel sırasında yapılması gerekenleri örneklerle açıklar.Yıldırımdan korunma yollarını sıralar.Ülkemizdeki ve dünyada çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır. 9. 13. 4. Heyelan sonrasında yapılması gerekenleri açıklar.6 Ülkemizdeki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. Orman yangınlarını önlemek için yapılan çalışmalara katılmaya istekli olur. Engelli arkadaşlarına karşı ayrımcı bir tavır 5. 23. Kendini. 7 Fiziksel Olaylar / Yaşamımızdaki Elektrik SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI İNSAN HAKLARI VE VATANDAŞLIK ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1.7. sunar ve sonuçlarını tartışır. Heyelan sırasında kapalı ve açık alanda yapılması gerekenleri.3. 2. Sellerden korunmak için yapabileceklerini belirtir. Bağımlılık yaratan maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini saptar.11.Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere rilerini kullanır. İhmal ve dikkatsizlikten kaynaklanan orman yangınlarının çıkış nedenlerini örneklendirir. Çığ tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri sıralar. 17. vererek tartışır. 10. 1. etkisini araştırır ve sunar. Akran baskısına karşı koymak için iletişim bece5. Sağlık sorunu olan bireylere anlayışlı olmaya sergilememeye özen gösterir. Organ bağışının toplumsal önemini kavrar. 5. nedenleriyle açıklar. Orman yangını olduğunda yapabileceklerini listeler. 1.Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunları hakkında bilgi toplar. Sel sonrasında oluşabilecek tehlikelere karşı alınabilecek önlemlere örnekler sunar. Elektriklenmenin teknolojideki ve bazı doğa olaylarındaki uygulamaları hakkında örnekler 9.FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI KAZANIMLARI İLE EŞLEŞEN ARA DİSİPLİN ALAN KAZANIMLARI TABLOSU SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI AFETTEN KORUNMA VE GÜVENLİ YAŞAM ALANI KAZANIMLARI 7 Canlılar ve Hayat/ İnsan ve Çevre 1. 8. 16. sunar ve sonuçlarını tartışır.2. 14. Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar. Heyelan oluşumunun nedenlerini sorgular. 1. 4.10. 7 Canlılar ve Hayat / Vücudumuzdaki Sistemler SINIFI / ÖĞRENME ALANI/ ÜNİTE 7 Canlılar ve Hayat/ Vücudumuzdaki Sistemler FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KAZANIMLARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA KAZANIMLARI 9.

9-28 FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 7. SINIF ÖĞRENME ALANLARI. Vücudumuzda Sistemler 6.3 9. İnsan ve Çevre Toplam 4.1 11. ÜNİTELER ve ÖNERİLEN SÜRELER ÜNİTELER KAZANIM SAYISI SÜRE/DERS SAATİ* 30 16 46 36 36 16 16 29 92 27 27 204 16 48 14 14 144 ORANI (%) 1. Maddenin Yapısı ve Özellikleri Toplam 2. Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi Toplam Genel Toplam 32 31 46 46 39 12 27 20.7 100 ÖĞRENME ALANI CANLILAR VE HAYAT MADDE VE DEĞİŞİM FİZİKSEL OLAYLAR DÜNYA VE EVREN * Üniteler için verilen ders saatleri öğretmen tarafından şartlara göre ±%10 oranında değiştirilerek uygulanabilir. . Kuvvet ve Hareket 3.1 32 25 5 11.7 9.8 11. Işık Toplam 7.1 11.1 33. Yaşamımızdaki Elektrik 5.

öğrencilerin bu kuralları öğrenerek gerekli önlemleri almaları sağlanmalıdır. Elektrik 11 9-29 . : Isıtma işlemi yaparken en fazla 1/3’üne kada r doldurduğumuz deney tüpünü maşa ile tutalım. İlk yardım seti Yangın söndürücü Kum kovası Koruyucu gözlükler Önlük Isıya dayanıklı eldiven Kimyasal maddelerden koruyucu eldiven Güvenli¤imiz ‹çin Bilimsel araştırmalar hem eğlenceli hem de sebebi dikkatsizliğimiz güvenli olmalıdır. Öğrencilerin sergileyeceği uygun davranışlar ve güvenli alışkanlıklar sayesinde bilim laboratuvarında yapılacak çalışmalar da çok daha güvenli ve eğlenceli hale gelir. Öğrencilerin fen ve teknoloji etkinliklerini laboratuvarda ya da sınıfta güvenli bir şekilde yapabilmeleri. Aksi halde öğrenciler bu uyarıları dikkate almayabilirler. Kablosu yıpranmış malz emeleri kullanmayalım. 5. • Kimyasal maddelerin dökülüp sıçramalarına ve yangınlara karşı alınacak önlemler ile ilk yardım kuralları öğrencilerin görebileceği bir yere asılmalı. Sıcak cam malzemelere soğumadan dokunmay alım. bilgi. Kimyasal maddeleri asla tatmayalı m ve bu maddelerin sebe p olduğu gaz ve kokuları solumayalım. beceri ve zihinsel alışkanlıklarını kazanmaları ve daha sonraki hayatlarında güvenliklerine önem vermeleri için özen gösterilmelidir. Gözler için tehlike olduğ unu gösteren bu uyarı işareti görüldüğü nde koruyucu gözlük takılmalıdır. 1. Gözlerimizle temas eden kimyasal madde olursa gözlerimizi bol suyla yıkayalım ve bu durumu hemen öğretmenimize bildirelim. Koruyucu gözlük kullanmadan kimy asal maddelere ve ateşe yaklaşan arkad aşlarımızı öğretmenimize bildirelim. • Ders Kitabı’nda etkinliklerde verilen uyarı işaretlerine dikkat edilerek gerekli işlemler yapılmalı ve öğrencilere örnek olunmalıdır. Öğretmenler. etkinlikleri yaparken Çalışmalarımızı tamamlad gerekli uyarıları dikka ıktan sonra laboratuva te alalım. Isıtm işleminde kullanılacak a cam malzemelerin ısıya dayanıklı maddeden yapılmış olması gerektiğin i unutmayalım. 2. Kimyasal Maddeler Isı : Elektrikli aletleri kulla nırken ellerimizin kuru olmasına dikkat edelim. • Laboratuvarın her zaman temiz ve düzenli olmasına dikkat edilmelidir.GÜVENL‹Ğ‹M‹Z ‹Ç‹N Öğrencilerin sınıf. Ateşten korunmak için tedbir alınması gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. • Öğrencilerin. Çalışmalar sırasında dikkatli olunması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. 7. Etkinlik sırasında korun mak amacıyla koruyucu elbise veya önlük giyilmesi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. etkinliklerde zamanı uygun kullanarak çalışmaları sağlanmalıdır. bilinçli bir şekilde hareket etmeleri ve bu konuda zihinsel alışkanlık kazanmaları önemlidir. Elektrikli aletlerle işimiz bittiğinde aracın düğmesini kapatıp fişini prizden çekelim. Kurallara uydu¤um l güvenli çal›fl›r›z. Elektrikli araçlar kullan ılırken dikkat edilmesi gerektiğini gösteren uyarı işaretidir. : Kimyasal maddelerle ve ateflle çalışırken gözle rimizi korumak için gözlük takalım. 6. onların o etkinlikler için izleyici olması sağlanmalıdır. Burada tüpü kendimizden ve arkadaşlarımızdan uzağ a doğru eğelim. rımızı temiz ve düzenli bırakmayı unutmayalım. • Çalışmalar tamamlandıktan sonra laboratuvarın bütün gaz. Ders Kitabı’nda yer alan “Güvenliğimiz İçin” bölümünü dikkatle okumaları ve etkinlikler sırasında burada yapılan uyarıları dikkate almaları sağlanmalıdır. Bu işaretlere göre den . • Öğrencilerin. Cam Malzemeler : Kullanmadan önce tüm cam malzemeleri kontrol edelim. 4. elektrik ve su tesisatları kontrol edilmelidir. ileceğini gösteren uyarı işaretidir. Kesici ve delici aletle rin kullanıldığı durumlarda dikkat edilm esi gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. Laboratuvar kazalarının temel sebebi dikkatsizlik ve uygunsuz davranışlardır. uz sürece laboratuvarda daha Göz Güvenliği : Kimyasal maddeler le ve ateşle çalışırken koruyucu gözlük kullanalım. • Aşağıdaki malzemeler laboratuvarda herkesin kolay ulaşabileceği bir yerde bulundurulmalı ve öğrencilere nasıl kullanacakları öğretilmelidir. • Öğrencilerin. Isıtma işlemi için mümkünse ateş yerine elektrikli ısıtıc ı kullanalım. öğrencilere güvenlik için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmalıdır. Güvenlik Rehberimiz Etkinlik sırasında eldive n kullanılması gerektiğini hatırlatan uyarı işaretidir. ısıya dayanıklı eldiven ve önlük giyelim. etkinlik alanı ve günlük hayatta güvenliğe ilişkin hususların farkında olmaları. 3. Kitabımızdaki etkinlikler de aşağıdaki güvenlik bir ya da birkaçını göre rehberinde açıklamas ı verilen uyarı işaretlerin ceğiz. Etkinliklerde kullanılacak cam malzemelerin kırılab Çalışmalar sırasında ellerimizi yıkamamız gereken durumların bulun duğunu hatırlatan uyarı işaretidir. laboratuvar. Çatlamış veya kırılm ış cam malzemeleri kullanmayarak bunları hemen öğretmenimize bildirelim. Labo ve kurallara uymay›fl›m ratuvar kazalarının teme ›zd›r. Bu amaçla öğretmenlerin aşağıda sıralanan hususlara dikkat etmesi yararlı olacaktır. • Öğrencilerin sağlık durumları öğrenilmeli ve çeşitli kimyasal maddelerden etkilenen öğrenciler varsa. sürekli olarak kendilerinin ve çevresindekilerin güvenliğini gözetmesi sağlanmalıdır. Keskin ve Sivri Uçlu Cisimler : Bıçakları ve diğer keskin araçları kullanırken dikkatli olalım .

.. Bileşikler ve Formülleri 6... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece bir tanesi gösterilmiş....... .....4 puan ‹yi . Öğrenciler atom........... Performans Görevi: Bileflikler ve Elementler Görevi: Sınıf 7.. Bu kavram haritası. Kar›fl›m› nelerin oluflturdu¤unu..... . Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınarak her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir... molekül. Element ve bileflikler.. Her gruptan kendi içlerinde görev dağılımı yapmaları istenir.... Bu çalışma için “Bileşikler ve Elementler” adlı konu verilmiştir. iki farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış.. basit makineleri tanıyacaklar ve sürtünme kuvvetinin enerji kaybına yol açacağını sezeceklerdir.. Nereye...... konunun bütün yönlerini aç›kl›yor.. Ünite girişindeki başlıklar kolay görülmesi için bütün ünitelerde mor bir şerit içinde verilmiştir....... iyon.. Olufltu böylece.....). Her bir modelin hangi bileşiğin en küçük birimini temsil ettiğini üzerlerine yazarak belirtiniz. Etkinlik yaptırılır... bu tahminleri test etmeleri.. Ödev. Bu tarihte raporunuzun ve modellerinizin son hâlleri ile sınıfınızda hazır bulununuz.... Aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız.. çizelgenin I.. dergi. modeller üzerine doğru olarak yazılmış. karışım kavramlarını ve öğrendikleri diğer kavramları ilişkilendirmeleri beklenmektedir.. malzemelerden oluşabilir.. element. 12.. iş yapabilme yeteneği olarak nitelendirecektir.... molekül.. Elektronların Dizilimi ve Kimyasal Özellikler 4. Malzeme Kullanımı ve Malzemelerin Birbiriyle Uyumu Modellerdeki malzemelerin hepsi konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler arasında tam bir uyum var... Merak ediyorsan›z Anlad›m ki varl›klar da Atomu hangi parçac›klar›n oluflturdu¤unu. Atomların ait olduğu elementlerin sembolleri modeller üzerine yazılmamış. Alınan Puan: Tarih: Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Raporun ‹çeri¤i Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor.. Rapor...3 puan Orta .. Özgünlük Çok ‹yi ... Sizlerden NH3.... 1... Bileflik ad› verildi...... sayfasında yer alan çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları oradaki açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. .... . sarmal yayların esneklik özelliği ile ilgili olarak gerilme ve sıkışmayı. BÖLÜM NASIL GELD‹M? Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Ünitelerin Çalışma Kitabı’ndaki birinci ve ikinci etkinlikleri ile ilgili açıklamalar yapılmıştır... en az dört farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış....... balon.... . Sınıf ‹çerik Maddenin Yapısı ve Özellikleri Beklenen Performans Araştırma Becerisi Yaratıcılık Becerisi Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Ad-Soyad: Sınıf-Numara: Performans Düzeyi Dereceli Puanlama Anahtarı (Rapor ve Model Oluşturma) Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. Kaynak Kullanımı (‹nternet.......... Atomun Yapısı 3. Bu başlık kolay anlaşılması açısından görsel olarak Çalışma Kitabı’nda kullanıldığı renk ve yazı tipiyle verilmiştir. Ödev..... tartışma.. atomlar arasında hangi bağların meydana geldiğini araştırarak bir rapor hazırlamanız ve bu bileşikleri oluşturan en küçük birimlerin modellerini yapmanız beklenmektedir. Su moleküllerini oluşturan atomlara dikkat çekilerek gerçekte atomların küreye benzeyip benzemediği sorgulanır ve yan taraftaki mavi noktalı gösterimle ilişkilendirmeleri sağlanır.. 2.. Öğrenciler geçen yıl atomun küreye benzediğini öğrenmişlerdi. konuyu yeterince açıklayamıyor. Ünitedeki kavramlar ve bunların birbiriyle ilişkisi kavram haritası aracılığıyla verilmiştir.. 5...... 6... s. sayfasındaki Dereceli Puanlama Anahtarı’nda yer alan ölçütler öğrencilere bildirilir. Karışımlar • • • • Atomun Öz Geçmifli Ç›kar›rken flapkam›. Öğrencilere metinde yer alan soruların cevaplarını ünite içerisinde bulabileceğimiz belirtilir. ağırlık-kütle farkı ve kuvvetlerin dengesi hakkında bilgi ve deneyim edinmiş.. yaya kuvvet uygulandığında yayın davranışını keşfedeceklerdir.. 1. / ..... üç farkl› kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış. bu ünite hakkında bildiklerimizi....... Bu ünitede öğrenciler. Atomlar etkileflti.. modeller üzerine doğru olarak yazılmış....... hangi soruları zihnimde oluşturdu? Öğrendiğim hangilerini konulardan daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan tekrar bakmam hangilerine gerekiyor? 80 130 131 Çalışma Kitabı Çalışma Kitabı’ndaki etkinlikler cevaplarıyla birlikte verilmiştir.... 7... neyi. bölümündeki soruları da öğrendiklerinin farkına varmaları. bileşik ve ... Araştırmalarınız sırasında kolaylık olması açısından her element için ayrı bir dosya kullanınız...Ünite fen ve teknoloji karışım kavramlarını 6... Öğrenciler.. NEREYE Bu Üniteyle I...... çalışmalarınızın değerlendirilmesi için hazırlanmıştır.... .... Yeni maddelerin nas›l olufltu¤unu.... Çekim potansiyel enerjisini ve yayları tanıyan öğrenciler esneklik potansiyel enerjisini de keşfedecektir........... sınıfa kadar neler öğrendiklerini ve geçmiş tecrübelerinden getirdikleri ön bilgilerini ölçmek için öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Haritayı Dolduralım” adlı 1. Ünitedeki konu başlıkları sıralanarak konular için önerilen süreler verilmiştir........4 puan ‹yi .......3 puan Orta ... Raporda bir başlık var. Sayfanın alt köşesindeki sayfa numaraları ünite renginde verilerek ünitelerin kolaylıkla ayırt edilmesi sağlanmıştır.2 puan Geliştirilmeli ... ünitesinde yer alan “Nereden. 1 82. Fakat rapor... Nasıl Geldim? Konular 1..3 puan Orta ..... Öğrencilerden.... molekül.. Anlad›m. çizelgenin II..1 puan Ödev... BÖLÜM Neler biliyorum? Neleri öğrenmek Cevaplar›m istiyorum? Öğrenmek istediklerimi ve nasıl öğrenebilirim? nereden Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın alanında kullanabilirim? hangi Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. . Daha sonra öğrenciler fiziksel anlamda “iş”i tanımlayacak ve daha önce varlığını sezdiği enerjiyi. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların birkaçı doğru modellenmiş.. balon........ esneklik sınırının aşılması durumlarını..1 puan Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan bütün atomlar doğru modellenmiş..... sınıfta öğrenmişlerdi.. ‹lgili..... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmamış... / . boncuk. Performans Görevi Çalışma Kitabı ya da Öğretmen Kılavuz Kitabı’nda yer alan performans görevleriyle ilgili gerekli açıklamalar yapılmıştır.... Belirlediğiniz birimleri modellemeniz için gerekli malzemeleri temin ediniz (oyun hamuru. Bunun için öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Modellerin yapımında kullanılan malzemeler özgün ancak yaratıcı değil... 3.. Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların sadece iki tanesi gösterilmiş...... kuvvetin ölçülmesi... Atomların ait olduğu elementlerin sembollerinden ço¤u. Yazd›¤›m›z kavramlar›n aç›klamas›n› madde ile iliflkilendirerek kutular›n içine yazal›m... Birinci başlık ünite giriş sayfalarının incelenmesi ile ilgili gerekli açıklamaları.... atomu oluflturan Parçac›klar›n varl›¤›n›........ enerji dönüşümlerini ve korunumunu öğrenecek düzeye erişmiş bulunmaktadır....... M addenin Yap›s› ve Özellikleri 2.... özgün ve yaratıcı değil. kuvvetlerin yönlü doğru parçaları ile gösterimi.... Kaynakça bölümünde kullanılan kaynakların tamamı gösterilmiş. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları 1.4 puan ‹yi . Raporda başlık yok.... Atomlar›n nas›l bir arada durdu¤unu. 81 82 II. Etkinlik : Nereden. Ödev. çevirin sayfalar›. element ve bileşik kavramları arasında ilişki kuracak ve atomlar arasında hangi bağların olduğunu elektron dizilimlerinden yararlanarak belirleyebileceklerdir. Çalışma Kitabı’nda yer alan etkinliklerle ilgili açıklamaların başlığı görsel açıdan kolaylıkla fark edilmesi için Çalışma Kitabı’ndaki yazı tipi kullanılarak verilmiştir.. Ayrıca teknolojinin doğası ve insanlık için önemi.. Oluflan yeni maddeye. Çalışma Kitabı’nın 81. 65-› 65 Üniteye Hazırlık Bu bölümde iki alt başlık vardır. öğrenciler tarafından kısaca incelendikten sonra ünite giriş sayfasına dönülür. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu bazı modellere yansıtılmış.... burada yer alan ifade ve sorularla ilgili fikirlerini sözlü olarak açıklamaları sağlanır.. konuyu yeterince açıklayamıyor... ip .. Kullanabileceğiniz araçlar: Verilen bileşikleri dikkate alarak oluşturacağınız modeller...... modeller üzerine doğru olarak yazılmış.. Açarken araban›n kap›s›n›........... 10 . 8.. Şiirde ve metinde ünite içeriğinde bulunan tüm konulara değinilmeye çalışılmıştır. doğru ölçümler yapmaları ve sonuç çıkarmaları sağlanarak alt sınıflarda edindikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. Etkinlik’teki çizelgeyi defterlerine çizmeleri sağlanır.... Bu aşamadan sonra öğrenciler kuvvetle hareketin buluşma noktası olan enerji. Modellerinizi ve raporunuzu önceden belirlenmiş olan tarihlerde öğretmeninize inceletiniz. merak uyandırma..... Bunun için öğrencilerin Çalışma Kitabı’nın 1.. Etkinlik : MADDE . Nasıl Geldim?” adlı 2. Modellerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediniz..1 puan Çok ‹yi . Ancak konu ile ilgili değil.... Bununla birlikte sarmal yayları... Etkinlik yaptırılır....... Bu etkinlikleri yaparken öğrencilerin çeşitli tahminlerde bulunmaları.... Üniteyle ilgili düzenlenebilecek gezi önerileri de yeri geldiğinde burada sunulmuştur... SO2 ve LiF bileşiklerinin hangi elementlerden oluştuğunu... ne duruyorsunuz.... Bu elementler hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplayınız. Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış.. Atomların ait olduğu elementlerin sembollerin birkaç›........1 puan Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin tamamı özgün ve yaratıcı..3 puan Orta .. bu elementlerin elektron dizilişlerinin nasıl olduğunu.4 puan ‹yi . Çok ‹yi . Atomların ait olduğu elementlerin bütün sembolleri.. daha sonra bu kavramları madde ile nasıl ilişkilendirdiklerini bir cümle ile açıklayacaklardır. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. bileşik....... Nereye. Bu sebeple öğrencilerin yazdıkları kavramlarla ilgili temel bilgiler kontrol edilmeli ve gerekli yönlendirmeler yapılmalıdır... ansiklopedi.. bu etkinlikle ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirlerler... Elementlere ait atomların elektron dizilimlerini inceleyerek bu atomlar arasında hangi kimyasal bağların oluşabileceğini açıklayan (iki sayfayı geçmeyecek) bir rapor hazırlayınız. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. Performans ödevinizin son teslim tarihi öğretmeniniz tarafından size belirtilecektir... element.. sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Etkinlik : Sevgili Öğrenciler.. Enerji ve Sürtünme Kuvveti Önerilen Süreler 3 Ders Saati 5 Ders Saati 5 Ders Saati 3 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında ünitenin sınırlamalarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. sürtünme kuvvetinin kinetik enerjide meydana getireceği azalmayı enerji dönüşümleri ile açıklayacaktır. Modellerdeki malzemelerin çoğu konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler genel anlamda uyumlu.... Ünite giriş sayfasındaki şiir öğrencilere okutulur. 131 Performans Görevi: Bileşikler ve Elementler Öğrencilere çalışma konuları verilir. ikinci başlık ise ön bilgileri yoklamak amacıyla yapılacak etkinliklerle ilgili açıklamaları içermektedir..... ön bilgileri yoklama ve zihinlerdeki “Neler öğreneceğiz?” sorularını ortaya çıkarma amacıyla incelenerek öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir....2 puan Geliştirilmeli . ünitenin başındaki ve sonundaki durumlarını karşılaştırarak kendilerini değerlendirmeleri amacıyla “Nereden... Hayatımızı Kolaylaştıran Makineler 4... Bileşiklerin arasında hangi bağların bulunduğu modellere yansıtılmış.. Etkinlik: Haritayı Dolduralım Bu etkinlikte öğrencilerden madde kavramı ile atom.... Daha sonra öğrencilere. düğme.. raporunuzu ve modelinizi hazırlarken hangi ölçütlere dikkat etmeniz gerektiği konusunda size bilgi vermektedir....... Nereye...... Ayrıca iki temel enerji formu olan kinetik ve potansiyel enerjiyi ve bu enerjilerin nelere bağlı olduğunu fark edeceklerdir..... bu kavramlarla uğraşmanın gerektirdiği becerileri kazanmıştı.1 puan - Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.. 130 Ders Kitabı Ders Kitabı’nın küçültülmüş sayfaları verilmiştir. Üniteye Başladığımız NEREDEN Tarih: .. Tercih ettiğiniz malzemelerle modellerinizi oluşturunuz.... İş ve Enerji 3. Kar›flt› birbiriyle... Nereye... Nasıl Geldim?” adlı 2. Ünite giriş sayfası.... Öğrenciler bu çalışmayı yaptıktan sonra atom... Raporun bafll›¤› konunun ana fikri hakk›nda bilgi veriyor..3 puan Orta ... Uygulama olarak da bir dinamometre yapmaya çalışacaklardır. Kimyasal Bağ 5. 3.. konuyu hiç açıklamıyor... Elementler ve Sembolleri 2. Etkinlik: Nereden.......... Al›flverifl gerçekleflti... • Ünite giriş sayfasında bulunan resimde neler görüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasındaki resimler size ne ifade ediyor? • Konu başlıklarına göz attığımızda bu ünitenin içeriğinin ne olacağını düşünüyorsunuz? • Ünite giriş sayfasında bulunan resimlerle konu başlıklarını nasıl ilişkilendirirsiniz? Ünite giriş sayfasında bulunan şelale resminde suyun makroskobik ve mikroskobik boyutu bir arada verilmiştir. Her element için ulaştığınız bilgileri kullanarak bu elementlere ait atomların elektron dizilişlerini bir çizimle gösteriniz.. ...... Etkinliklerin kenarında uzanan noktalı şeritler ise etkinlikle ilgili açıklamaların nerede başlayıp nerede bittiğini göstermektedir. 10. bir kaynaktan yararlanılarak hazırlanmış ya da kaynakça bölümünde kullanılan kaynaklar gösterilmemiş......... ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir.... Rapor. oyun hamuru vb.. ilgili etkinliklerin özünü oluşturmaktadır.... kitap. Bunun için Çalışma Kitabı’mızın 13.... Yayları Tanıyalım 2.) Çok ‹yi ........ Modellerin yapımında kullanılan malzemeler.... sınıfta sürat. CD vb.... çeşit ve örneklerini. 2. Verilen bileşiklerin hangi elementlerden oluştuğunu belirleyiniz. Modellerin yapımında kullanılan malzemelerin bir kısmı özgün ve yaratıcı... Daha sonra.. 2 82. Ünitede öğrencilerin sarmal yayları ve basit makineleri tanımalarına yönelik etkinlik örnekleri verilmiştir... Öğrenciler kutulara ilk önce akıllarına gelen temel kavramları yazacaklar.. 4.. ip......... • Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin madde kavramıyla ilgili 7.. Rapor. Konular sarmal olduğu için bu ünitede aynı konulara daha ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir. Modellerdeki malzemelerden birkaçı konuyu destekler nitelikte ve bu malzemeler birbirleriyle fazla uyumlu değil. Üniteye genel bakışta ünitede kazandırılacak kazanımların diğer sınıflardaki fen kavram ve becerileriyle nasıl ilişkili olduğu belirtilmiştir.. / . / . 9.. Üniteye Hazırlık • Ünite Giriş Sayfasının İncelenmesi Tüm ünite... Raporunuzda belirttiğiniz açıklamalara uygun olarak modelini yapacağınız bileşiklerin en küçük birimlerini belirleyiniz. 11.. Öğrenciler bu ünitede son olarak basit makinelerin özelliklerini.........................2 puan Geliştirilmeli ...... üniteye ilişkin beklenti oluşturma... Oluşturduğunuz modelinizin üzerine o atom modeline ait elementin sembolünü yazınız.. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların hepsi yanlış modellenmiş... Her ünite için Ders Kitabı’ndaki ünite rengi kullanılmıştır... bölümündeki soruları öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için üniteye başlamadan önce.. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. Ünite Kuvvet ve Hareket Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 6....... Bu anahtar.. ‹çerik Çok ‹yi .... Modellerdeki malzemelerin hiçbiri konuyu destekler nitelikte değil ve bu malzemeler arasında hiç uyum yok.4 puan ‹yi .Ö⁄RETMEN KILAVUZ K‹TABI’NIN Ünite Girişleri 2.... s.. 4.2 puan Geliştirilmeli .2 puan Geliştirilmeli .. fen ile ilişkisi hayatımıza getirdikleri hakkında öğrencileri eleştirel düşünmeye yöneltmek ve bu konuları tanıtarak içselleştirmeleri için olanaklar sunmak. Öğrencilerin.. Etkinlik : Haritay› Doldural›m “Madde” konusu ile ilgili akl›m›za gelen kavramlar›n her birini afla¤›daki kutulara yazal›m... 1. dereceli puanlama anahtarı ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir........ Raporunuz ve modelleriniz.. Bileşiklerin en küçük birimlerini oluşturan atomların çoğu doğru modellenmiş..... Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı.. 4.

. 10.... Çizimlerimizi s›n›fta arkadafllar›m›za sunal›m. yüzyılın sonlarına rastlamaktadır...... çok değişik tipte mancınıklar yapmış ve ağır yükleri kaldırmak için makaralar ve kaldıraç sistemlerini bulmuştur... • • C. Buna göre Fatih Sultan Mehmet.... Bu dört elementi yukar›da görülen farkl› biçimlerde çizilmifl üçgenlerle göstermifllerdi. Bu konuyla bağlantılı olarak altın gibi elementlerin neden çok pahalı olduğu konusu tartışmaya açılabilir. CaCO3 Ca (Kalsiyum)..4 Elementleri sembollerle göstermenin bilimsel iletişimi kolaylaştırdığını fark eder (FTTÇ..... Bu durum. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. flekillerle gösterim...... [!] Uyarılar 1.. ‹stedi¤imiz harfi seçelim ve çizelgedeki ilgili boflluklar› doldurmak için süre tutal›m. Oluştu yeni ve saf bir madde..... . Bu silahların çoğu mekanik düzeneklerdi ve bazı bilimsel kurallardan ilham alınarak tasarlanmıştı... oksijen elementi de O sembolü ile gösterilir. bu bağlamda çok yararlıdır..... öğrencilerin Ders Kitabı’nda yer verilmeyen basit makineleri de tanımalarını sağlamaktır...... Yani pedalı çevirdiğimizde zincire bağlı büyük çark bir kez dönerken küçük çark 4 kez dönecektir... Örneğin..... palanga...... Yerleştik hepimiz bir çizelgeye..... Japonca vb.... Baz› insanlar bu dönemde simya olarak adlandırılan uğraşılarla tüm maddeleri altına dönüştürmeye çalışmışlardı.. Ar.. anlayış. Bu bölüm sarı bir zemin üzerinde verilerek kolay fark edilmesi sağlanmıştır. İkinci basamakta. insanoğlunun kullandığı ilk basit makine ne olabilir? Belki büyük ağırlıkları hareket ettirmek için kullanılan uzun çubuklar.. ara disiplinlerle ilişkilendirme ve uyarılar verilmiştir. 1. Öğrencilerden buldukları oran ile bu elementlerin yeryüzünde bulunma miktarlarını karşılaştırmaları istenebilir.. doğduğu şehrin (Syracuse) savunmasında askerlerce başarıyla kullanılmıştır.... tarihteki en önemli buluş sayılan tekerleğin icadının ilk adımıdır.. su... fiziksel ve kimyasal olayların tanıtımından sonra “kendinden daha basit maddelere ayrışmama” esasına göre verilecektir.. Archimedes’in dikkat çeken bir özelliği çok yönlü bir araştırmacı olmasıydı.... s.... Bu aşamada herhangi bir yargıda bulunulmaz...3 Demir.. B... Okuma Parçası Siz ya da öğrencileriniz için ilave bir metin olarak düşünülmüştür. ad› yoksa sembolü kullanılabilir...... Archimedes adlı bir mühendisin yapmış olduğu silahlar nedeniyle şehri almakta çok zorlanmıştı.. Bu kavramın tanımı.. Etkinlik : • Kendimizi Değerlendirelim Sorularının Cevapları 1.. Birinci basamakta verilen tablonun kazanımlar satırında.... N. 23. oksijen. . diğer derslerle ilişkilendirme..2 Model ve şekilleri kullanarak farklı elementlerin atomlarının farklı olduğunu sezer (BSB-5......6).. toprak ve atefl neden element olarak kabul edilmemifltir? “Simya” adı altında sürdürülen çalışmaların kimya bilimine dönüşmesi 18.. yapılarda kullanacakları büyük taşları....... Biz kısaca Cl.... Bu bölümde öğrencilerin anahtar kavramlara tekrar dönmeleri ve bu kavramlar hakkında yazdıklarını gözden geçirmeleri sağlanır.. Biz de önemli gördü¤ümüz baz› olaylar› tarih fleridinde belirtelim. makaralar kullanılarak yükün a¤›rl›¤› birçok halata bölünmüştür.. Örneğin...... 3.. kurşun... Bu dönemdeki araştırmalar sonucunda birçok yeni element keşfedilmiş ve günümüzde bilinen element kavramının temeli oluşturulmuştur. 1... donanmay› Haliç’e indirmek için hangi basit makinelerden yararlanm›flt›r? Atatürk Diyor ki.... 90 23. Bu bölümde yapılması gereken çalışmalarla ilgili açıklamalara yer verilmiştir..... 1..7. Elementler ve elementlerin sembolleri ile ilgili olarak öğrenciler. Hazırlanalım Öğrenciler bu araştırma ödevini yapabilmek için gıdalarda ve evlerinde kullandıkları malzemelerde hangi elementlerin bulunduğunu araştırarak onlarda en çok hangi elementlerin kullanıldığını tespit edebilirler. altın.... kuvvetin büyüklüğünü artırıp yönünü değiştiren ve bu sayede iş kolaylığı sağlayan birçok makine yapmayı öğrendiler. kavram yanılgısı...... Bu durumda bisikletteki büyük çarkın çapı. HCl. Sınırlamalar 1.. Kütükler sayesinde.... Vida Cisimleri birbirine tutturmak için 4... Bu etkinlikte model oluşturarak elementlerin benzerlik ve farklılıklarını belirtelim.. Syracuse’a döndükten sonra tüm yaşamını matematik ve bilimsel çalışmalara verdi.... Kenarında bulunan kendi rengindeki noktalı şeritle açıklamanın nerede başlayıp nerede bittiği vurgulanmıştır.. sınıfta maddeleri oluşturan en küçük birimin atom veya molekül olduğunu....... o ünitede öğrencilere kazandırılacak bilgi. makinelerde de kullanılmıştır.. silindir ve diğer geometrik şekillerin alan ve hacimlerinin nasıl hesaplandığını göstermiştir... Konuya Başlarken Elementler ve Sembolleri • Konuya Başlarken 1.. Syracuse’yı kuşattığında..... yuvarlak kütüklerden yararlandılar.. HI.... makaralar yardımıyla çok ağır taşlar burçlara kadar çıkarılıyor ve mancınıklarla çok uzaklara fırlatılıyordu.3 Periyodik sistemdeki ilk 20 elementi ve günlük hayatta karşılaştığı yaygın element isimlerini listeler (BSB-1.... H (Hidrojen) Cl2 Cl (Klor) .. • 5 farklı element oluşturulabilir... Kendimizi De¤erlendirelim Aşa¤ıdaki soruları defterimize sırasıyla cevaplayalım. Öğrencilere bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır....... Element sembollerinin bellekte yerleşimi için bu dönem öğrencilerinin yaşı uygundur. . 1.. Na. 22. küçük çarkın çapının 4 katı olacaktır... Etkinlik : Farkl› Elementlerin Tanecikleri Aşağıdaki kutulara örnekteki gibi. tutum ve değerler verilmiştir.. Yandaki resim.... Etkinlik : 143 5E’nin Aşamaları Ders Kitabı için ünite genelinde ve konu bazında 5E (bazen 7E) modelinin ilkelerine bağlı kalınmaya özen gösterilmiştir.. afla¤›daki sembol kutusuna sembolleri.. dönen tekerlek de halatı harekete geçirerek yükün yukarı çekilmesini sağlamıştır. element.. değil mi? ‹nsanlar. Etkinlik : 10...... Elementler ve Sembolleri Bileşikler formüllerle ifade edilmektedir.....6. Ö¤renci çizimleri de¤erlendirilir.. onları oluşturan tanecikleri defterimize hazırlayacağımız kutucuklara çizelim... Li. ile gösterilirken suyu oluşturan hidrojen elementi H sembolü ile.. küresel modeller üzerinde ve atomların özdeşliği temelinde sezdirilmesi amaçlanmıştır.... Genişletme ve Değerlendirme Aşamaları”nın Ders Kitabı’ndaki hangi kısımlara denk geldiği belirtilmiştir.... bileşik... H....... Sn. Etkinlik : 2 4 1 Yukarıdaki resimlerde.. demir de. 287-212): 21........ Etkinlik : fiehir.. zamanla.. Helyum. 1. doğadaki her şeyin dört temel elementten meydana geldiğine ve bu elementlerin “hava.. isimleri verildiğinde sembollerini belirtir. Sizce.. Yükün yukarı çekilebilmesi için de sisteme.. Yandaki resimde çok eski dönemlerde kullanılmış bir vinç görülmektedir. saf madde ve karışım kavramları 6... Keşif..... gümüş.5 İlk 20 elementin ve yaygın elementlerin sembolleri verildiğinde isimlerini. Ö¤renci cevaplar› de¤erlendirilir.... Aynı atomlar toplanınca......3 Yaygın kullanılan elementlerin isimlerinden sembollerinin türetilmesine örnekler verilir.. Aşa¤ıda sembolleri verilen elementlerin adlarını defterimize yazalım... Öğrenciler bu konuda periyodik tablodaki ilk 20 element ile yaygın olan 10 elementi. Ayrıca iyot. H2O formülü 10 Elementler ve Sembolleri Maddenin Yapısı ve Özellikleri Bu bölümün başlığı Ders Kitabı’ndaki şekliyle verilmiştir... demir.... Hazırlanan öğrencilerin sunum yapmaları sağlanmalıdır... hidrojen ve oksijen elementlerinin atomik ve moleküler yapısını bilmektedirler.. S. Günümüzde kabul edilen element kavram›na ulafl›ncaya kadar pek çok aflamadan geçilmifltir. beceri.... bir hatırlatma olarak düşünülmelidir... derste öğrendiklerimizin dışındaki basit makinelerden baz›lar› görülmektedir.. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.. çinko..1 Element kavramının ilk tanıtımının... Hazırlanalım” konuları incelenerek gerekli yönlendirmeler yapılır ve zamanı geldikçe sunmaları sağlanır.. kükürt... • Kutuda yedi farklı tanecik bulunmaktadır.... Formül kutusu B) Formüllerin hangi elementlerden oluştuğunu ve bu elementlerin sembollerini afla¤›daki noktal› yerlere yazal›m. Sizce hava.. Batan cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin doğasını keşfi ile tanınır ve de çok yetenekli bir mucit olarak bilinir. Al. Çevremizi dikkatle gözlemleyerek bunların hangi makineler olduklarını ve nerelerde kullanıldıklarını anlamaya çalışalım...2. ÖRNEK: Harf A C Şehir Ankara Cenevre Nehir Aras Ceyhan Element Adı Azot - Elementin Sembolü Cu Bitki Armut Can eriği 1 2 3 4. CO2. Kuyudan su çıkarmak Balta Ağaç ürünlerini kesmek 2.. Açıklama.. Konunun bu kısmında Archimedes basit makinelerle ilgili çalışmalarından bahsedilebilir.... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere bu kavramlar ile ilgili ne bildikleri sorularak her bir anahtar kavramla ilgili düşündüklerini defterlerine yazmaları söylenir ve yazdıkları okutulur...... metinlerde kimyasal sembollerin aynı olduğu metin örnekleriyle gösterilir. hidrojen. dünyan›n pek çok yerinde özellikle Avrupa’da büyücülerin. Na Sembol kutusu K Au Zn CaCO3 NaCl NaOH LiF H2 Cl2 Öğrenciler.... 5 ve 6.. dönemin bilim merkezi olan İskenderiye’de tamamladı.... şehir.. toprak ve ateş” olduğuna inanırlardı. Olduk hepimiz farklı element. Basit makineler hakkında araştırma yaparak resimdeki makinelerin hangi amaçlar için kullanıldıklarını afla¤›daki boflluklara yazalım.. fizikçisi ve mühendisi olan.. . Sizce.. Etkinlik : Sembol. • 132 2. O. • Kalsiyum.. İkinci konuda bulunan etkinlikler incelenerek gerekli olan malzemelerin temin edilmesi sağlanır.28). NaC l NaO CO 2 H Na LiF CaCO K Zn H 2 3 Au O 2 2.4. Çünkü her birimizin atomları.. Sicilya’nın Syracuse (Siraküz) kentinde doğdu. Formülleri verilen NaCl.....1 Atom. 1.... vida gibi diğer basit makineleri tanıması için “Başka Basit Makineler” adlı 23.... belki de hayvanların derilerini yüzmek için kullanılan keskin uçlu taşlar ilk basit makineler olabilir... 7. 2. Archimedes. .. Bu doğrultuda Öğretmen Kılavuz Kitabı boyunca kırmızı şeritler içerisinde 5E’nin aşamaları olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma. Öğrencilerin konuyu birbirleriyle tartışmaları sağlanır. Cu. Ca. hidrojen..Ö.. Günümüzden 5000 yıl önce.. Mg.. Araştırmalarımız sırasında tespit ettiğimiz başka basit makineler olursa defterlerimize basit makinelerin fleklini çizelim..... ders içi ilişkilendirme....... Archimedes belki de çağının en büyük bilim adamıydı. ‹stanbul’u fethederken... Adresimiz belli. Bu vinçte... Fe. bakır. Dünya`yı yerinden oynatayım” dediğine ilişkindir...... Etkinlik : Baflka Basit Makineler 2 3 24.. aynı atomların bir araya gelerek elementi oluşturduğunu bilmektedirler.. Yukarıdaki şekilde kaç farklı tanecik bulunmaktadır? • Bu taneciklerden hangileri elemente ait olabilir? • Çizdi¤imiz element modeli atomlarının benzer ve farklı yönlerini yazalım..... Etkinlik yaptırılır. Mağaralardan çıkıp yaşamaya elverişli yapılar inşa etmeye başladıklarında. üç farklı elemente ait tanecikleri çizelim..... büyük çarktaki diş sayısı 52..... 23 55.. Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet..... FTTÇ... Birinci basamakta konu sonunda konunun toparlanması için ilgili açıklamalara yer verilmiş. Örneğin. Öğrencilerin çıkrık.. Konu Biterken Her konu bitiminde iki alt basamaktan oluşan “Konu Biterken” bölümü verilmiştir. Seçilen harfle boflluklar› en k›sa sürede dolduran arkadafl›m›z oyunu kazan›r.. istedikleri yere daha kolay taşıdılar...... Ne.... Formül Afla¤›da baz› semboller ve formüller kar›fl›k olarak verilmifltir. . bakır. Çince..... 86 Konu Biterken Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 8.1 Model üzerinde... Palanga Ağır yükleri az kuvvetle kaldırmak 3. Farklı alfabeleri kullananların neden aynı sembolleri seçtiği irdelenir. “İsim.. O. Böyle bir ortamda Robert Boyle (Rabırt Boyl).. ağır bir cismin.... Au. 1. Etkinlik : Li-Lityum Sn-Kalay Ca-Kalsiyum Si-Silisyum Cl-Klor N-Azot 1..........5.. eğik düzlem ve dişliler gibi basit makineleri öğrendik....... Mg. Ders İçi İlişkilendirme 1. elementi “daha basit maddelere ayrılamayan madde” olarak tanımlamış ve dört temel element kavramının yanlış olduğunu savunmuştu.. Şu ana kadar kaldıraç. makara. Değerlendirme Aşaması Herkes anlasın diye her dilde. LiF Li (Lityum)...... ‹nsanların bu kadar büyük işleri başarabilmiş olmalarının sebebi.... Fe Ama sen bana uzun uzun Klor.... 1.... 55 90 11 . Sembol ve formül kavramları arasındaki fark vurgulanmalıdır.. Ancak günlük hayatımızda çok sık kullandığımız başka makineler de vardır. Roma generali Marcellus (Marselus). öğrencilerin konuyla ilgili 4. Elementin Dilinden Bilim insanlar›.. sınıfta edinilmiş olup bu kazanım....... Etkinlik Bir Yunan matematikçisi.. bulmaca” benzeri oyunlar. Kısalttık adımızı sembolle.. P.. bir elementin bütün atomlarının aynı olduğunu fark eder (BSB........ Her element için. Etkinlik : 1...... bunların sembollerini ve bu elementlerin kullanım alanlarını öğrenmişlerdir. Bu vida.. Archimedes (M........... atom numarası kavramına bir hazırlıktır.. K Bu elementlerin sembollerle gösterilmesinin önemi nedir? Bu elementlerden hangilerinin adlarını günlük hayatımızda sıkça duyarız? 143 • Kendimizi Değerlendirelim Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır...... falcıların..... Nehir.. yaptıkları etkinliklerle yaygın elementleri ve periyodik tablodaki ilk 20 elementi. Bu dönem.... Etkinlik : A) Buna göre............. O (Oksijen) NaOH Na (Sodyum)...... O (Oksijen).... onlara ne gibi kolayl›klar sa¤lam›fl olabilir? Bu dört elementin farklı şekillerde bir araya gelmesi sonucu farklı maddeleri oluflturdu¤unu düşünüyorlardı. bir dairenin çevresinin çapına oranını (pi sayısını) tam olarak hesaplamış.. eğimli olarak dönen halka boru şeklinde olup genellikle gemiden suyu çıkarmak için kullanılır. C (Karbon).. bakır... Öğrenimini. Arşimet hakkındaki diğer bir söylenti ise onun “Bana bir dayanak noktası gösterin...... bu elementlerin tanecikli yapısını ve bu elementlerin sembollerini öğreneceklerdir.... bir bileşik olan su.... ikinci basamakta ise bir sonraki ders için yapılacak hazırlıklar belirtilmiştir.... F (Flor) H2 H (Hidrojen) NaCl Na (sodyum) ve Cl (Klor) ... balta......... AÇIKLAMALAR 8. batıl inançların kol gezdiği bir yerdi. Si. su..... Etkinlik : S Samsun Seyhan Sodyum So¤an • Dünyada farklı alfabe kullanan toplulukların da ortak sembolleri kullanması sonucunda anlaşılması kolay ortak bilim dili oluşturulmaktadır...3 Elementlerin numaralandırılması.. sınıfta neler öğrenecekleri belirtilmiştir... Adı Kullanılma Amacı Çıkrık 1... O’nun icatları. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. Etkinlik : 132 11....... Romalıların iki yıllık kuşatmaları sırasında.. 5E modeli bir çerçeve olup her aşamasında farklı öğrenim/öğretim metotları kullanılabilir. ilk çağlardan beri kendi kuvvetinin çok üzerinde işler yapmak için u¤raflm›fl ve bunu da başarmıştır. içinde insanların yürüyebileceği tarzda bir tekerlek yerleştirilmiştir.ORGAN‹ZASYON fiEMASI Her konunun girişi iki alt basamaktan oluşmaktadır.4)..3..... s..... molekül... Bugün bile hala kullanılan pratik keşiflerinden biri Archimedes vidasıdır.. ‹nsanlar bu tekerleğin içinde yürüyerek tekerleği döndürmüş. Sümerler tarafından icat edilmiş olan tekerlek.. Ayrıca “Araştıralım. sınıflarda neleri öğrendikleri ve 7.. kalay. Babası tanınmış bir astronomdu.. 10..... 9... ... Bulduğumuz element isimlerini hazırlayacağımız bir çizelgeye kaydedelim. İlgi alanı kuramsal matematikten uygulamalı fizik ve savaş mühendisliğine uzanan çeşitli alanları kapsıyordu.... eski çağlarda... kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte imal edilir... magnezyum..... Milattan önce başlayan bu düşünce Orta Çağ sonuna kadar hüküm sürdü.. Koyduk adımızı..... Cl. Burada 5E modelinin aşamalarından biri olan “Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması” verilmiştir. demir.. Etkinlik : Başka Basit Makineler Bu etkinliğin amacı. ‹nsanoğlu. Element Bu etkinli¤i arkadafllar›m›zla birlikte gerçeklefltirelim.. Etkinlik : • Öğrenciler Neredeler... Etkinlik : Dişli çarklar........ Bunun için aşağıdaki metinden yararlanılabilir... İlk kez.. formül kutusuna da formülleri yerleştirelim. .... küçük çarktaki diş sayısı 13 olan bir bisiklet düşünelim.4 Rusça... C-Karbon B-Bor Fe-Demir Na-Sodyum Al-Alüminyum Ar-Argon Ne-Neon K-Potasyum H-Hidrojen Mg-Magnezyum Cu-Bakır Au-Altın S-Kükürt P-Fosfor Maddenin Yap›s› ve Özellikleri 9. Çarkın çapı büyüdükçe diş sayısı da artar... donanmamızı karadan Haliç’e indirmek için basit makinelerden yararlanmıştır.... Günümüzde kabul edilen element kavramını pekiştirmek amacıyla di¤er sayfadaki etkinliği yapalım. Anahtar Kavramlar element sembol formül 87.. onların kendi kuvvetlerinin yanı sıra hayvan ve makineleri de kullanmış olmalarıdır. altın. Etkinliğin tamamlanmasından sonra basit makinelerin geçmişte ve günümüzde insanlığa sunduğu yararları ve tarihî gelişimini vurgulamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki metin okutulur ve resimler inceletilir.. 11. ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini savunmuştur.... Farklıydı di¤erinden.. Tarih fleridinde geçmiflten günümüze kadar yapt›¤›m›z yolculukta bilimsel ve sosyal alanda önemli baz› olaylara yer verilmifltir.... Hazırlanalım Araştıralım...... 1453 y›l›nda gerçekleflen bu olay› anlatmaktad›r.. ilaç kutularının ve temizlik malzemelerinin ambalajlarını inceleyerek ürünlerin bildi¤imiz hangi elementleri içerdi¤ini bulalım. Tablonun açıklamalar satırında ise sınırlamalar.. civa ve iyot yaygın elementlerin başlıcalarıdır.. sadece yük taşımada değil.....1)... gibi bileşikler hangi elementlerden oluşmuştur? Bu elementlerin sembolleri nedir? KAZANIMLAR Araflt›ral›m... Not: Seçilen harfle bafllayan element adı. Araştıralım. Haz›rlanal›m Evimizde kullandığımız gıda maddelerinin.....

........................... pamuk... Tür Kelime a..... Sınıf mevcudu ç............. Günefl....... 2............................. gezegenlere gidecek....... almaktad›r...... Organik tarım..... su kirlili¤i............... GÜNEŞ S‹STEM‹ Günefl sisteminde neler var? Günefl sisteminde Günefl..... D 4..gov. Kemal ATATÜRK 1936 – Eskişehir Gözlerimizi kapayıp tek başımıza yaşadığımızı düşünemeyiz. ülkemizi nasıl etkiler? Açıklayalım.......... TEMA Vakfı’nın çeşitli çalışmaları bulunmaktadır.. biyolojik çeşitlilik... .... Uzayda insanlar nelere ihtiyaç duyarlar? 5........... akdeniz foku gibi hayvanlar yaşar. insanların Dünya’yı ve doğal kaynakları koruma yollarını öğrenmelerine yardımcı olabilir.. .......................) 2...... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin doğrularını defterimize yazalım........ denir.............................. KUYRUKLU YILDIZLAR ........................... 1........ e 6..... çöl ekosistemi...... Doğal bitki örtüsü ormandır........ besin zinciri..... ç) çöl ekosistemi 5... Yağmur ormanlarının tahribi..... tir.......... Etkinlik:Etkinlik : Öğrendiklerimizi Hatırlayalım Bu etkinliğin amacı.......................................... Mini bir Dünya olarak tasarlanan Biyosfer II. ... 18.............................. neresi olabilir? 2...... zeytin ve defne ağaçları gibi bitkilerle deniz kaplumbağası.. Biyolojik çeşitlilik en az .... Bu gelişmeler uzay teknolojisini de hızlandırmıştır. g) ekosistem C.... kirliliğinin bir sonucudur.. habitattan daha fazlasını içermektedir................ Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin.... Alternatif Etkinlik’e yönlendirilebilirler..... Uzay mekikleri...................... • İleride bu alanda başka ne tür araçlar üretilebilir? .................................. f 7................ 4.. Akdeniz Bölgesi. bu konuda oldukça usta..... ‹klim........ .............. Dilerseniz gözlemledi¤iniz gökcismi hakk›nda yaz›l› ve sesli bilgi de alabiliyorsunuz................................... 3.. GEZEGENLER 17... Bu şekilde öğrenciler uzayla ilgili çalışmaların teknolojik ürünleri......... 3............................ Buna karşın Karadeniz Bölgesi’nde her mevsim yağışlıdır......... Bir besin zincirini oluflturan afla¤›daki canl›lardan hangisi bu zincirin ilk halkas›n› oluflturabilir? A) Serçe B) Dut yaprağı C) Tırtıl D) Kedi C Aşağıdaki verilen kavramları benzerlikleri yönünden uygun kelimelerle efllefltirelim......... Organik tarımın uygulanması II....... . Yaklafl›k 400 dolar civar›nda sat›fla sunulan bu harika gözlem arac›n›n fiyat›n›n daha düflmesi ve ülkemize gelmesi ne kadar sürer belli de¤il............................) 3... Günefl’in etraf›nda ......... bakış açılarını karşılaştırırlar............... Göktafl›.............. Jüpiter..... Kiflisel gözlemevi olarak nitelendirilen ayg›t.......... Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının çözümüyle ilgili doğru bir uygulama değildir? A) ‹nsanların tüketme alışkanlıklarını değiştirmek B) Ağaç dikimini hızlandırmak C) Endüstriyel tesislerin sebep olduğu kirliliği önlemek D) Tarımda kimyasal maddeleri kullanmak 4.................... ..........” M........ Dürbün. Akkök... yağmur ormanı ve çayır bulunmaktadır................ Fakat Biyosfer II... Gelişen teknoloji bize daha şimdiden bunu müjdeliyor...... 1.. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m........................... Aşağıda bir besin zinciriyle ilgili olarak verilen sıralamalardan hangisi doğrudur? A) Bitki-solucan-köstebek-tilki B) Tilki-köstebek-solucan-bitki C) Solucan-bitki-tilki-köstebek D) Köstebek-bitki-solucan-tilki 3. D (............. Deve II........................... Daha sonra öğrenciler Çalışma Kitabı’ndaki “Öğrendiklerimizi Hatırlayalım” adlı 18... ....... d) kardelen 6.... besin ağı.............................. ........... bulunmaktad›r..................... oradaki biyolojik çeşitliliği etkiler...... Biyosfer II.............. çölleşme. Y (Bir ekosistemde birden fazla habitat bulunabilir....................... Kertenkele A) Yalnız V B) III.. 1.... Dünya’da Arizona Çölü’nde durmaktadır ve ismi Biyosfer II’dir........ Avustralya’da meydana gelen orman yangınları.... Ekosistem 2.. belki de Ay’dan bize mesajlar yollayacaktır.. öğrencilerin gelişen teknolojinin gök bilimi alanındaki çalışmaları hızlandırdığını fark etmelerini sağlamaktır................ Ö¤retmen masası E Aşağıdaki soruları defterimize cevaplayalım........................ Samanyolu ........................... Çevre kirliliğini önlemek için besin tüketimini art›rmal›y›z... Çevre sorunlar›na ...... nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılardandır........ Kutup ayısı III.... 10 Köy-Mera Islah Projesi gibi çeşitli çalışma ve projeler de TEMA Vakfı tarafından gerçekleştirilmektedir.................................. ve küçük y›ld›zlar ................. Y (..... atmosferdeki karbondiokist miktarı üzerinde etkili olacağından dünyanın sera etkisi ile aşırı ısınmasına sebep olabilir. Bu büyük çapta bir kayıp olursa iklim bundan etkilenecektir. Hayatımızın Neresinde? etkilenebilir... çeltik gibi tarım ürünleri yetiştirilir.... Bu şekilde öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendikleri kavramları hatırlamaları ve bu kavramlar hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleri sağlanır.. ikinci basama¤›n› oluflturur... bu gezegenlerin ............... Notlarım ve Düşüncelerim 18...... atmosfere girerek yeryüzüne ulaflabilen meteorlard›r..... Meteor... okuyabilen...V-VI C) I-II-III-IV D) I-IV-V-VII 3. Bu mucizenin tahakkuku için iki bin yılını beklemeye hacet kalmayacaktır...... Fakat bu yap›....... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir....... akla ve gerçeklere uygun olarak göremez.... Balıkçılık ön plandadır.................................. uzay şartlarına uygun olarak geliştirilen ilk yapıdır............ 16...... Ö¤renci c...... Besin zincirleri.... c 4....... Biyosfer II Bu bölümde üniteyle ilgili önemli bir teknolojik gelişmeye yer verilmiştir...... çölleşme 4..... araştırmacıların uzay şartlarını dikkate alarak hazırladıkları bir yapıdır...... Y (Aynı türler bir araya gelerek bir populasyonu oluşturur......................... her ne kadar uzaya gönderilmeyecek olsa da uzay araştırmacılarının önemli sorulara cevap bulmaları için işe yarayabilir....... İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler........... Y (Yağmur ormanlarının tahribi................................ ....... Atatürk’ün eğitim... nükleer kirlilik....... Akdeniz ile Karadeniz Bölgeleri’ndeki ekosistemlerin........................ 2.... Bu mesleklerden biri bedensel. 4............ 3... Bizlerden Gelece¤e “Bir gün insanoğlu da göklerde yürüyecek.................. Mars................. nesli tükenme tehlikesiyle karfl› karfl›yad›r? A) Asya fili B) Anadolu leopar› C) Akdeniz foku D) Deve Eğlenceli Satırlar Bu bölüm öğrencilerin dikkatlerinin dağıldığı zamanlarda dersin eğlenceli hâle getirilebilmesi için konulmuştur..... Bir ekosistemdeki canlıların tür ve sayısının zenginliğine .) 3.................... “Hayatımızın Neresinde?” bölümüyle ilgili olarak “Uzay Teknolojileri” adlı 5... Bu sorulara verecekleri cevaplar öğrencilerin uzayla yaşam arasındaki ilişkiyi görmelerini ve yaşamın uzayın bir parçası olduğunu algılamalarını sağlayacaktır. vard›r... birden fazla habitat bulundurmaz..... otçul otçul 1................. c) orman tahribi 4................ nasıl geliştiğini ve insanların hayat şartlarını iyileştirmek için nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlamak amacıyla yapılabilecek çalışmalarla ilgili açıklamalar verilmiştir......... Uzay konusunda sahip olduğumuz bugünkü bilgiler ileride bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak değişebilir.... B) Bir yerdeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin tümü biyolojik çeşitliliktir.... teleskop ................. Edirne ili Süloğlu ilçesi...... Etkinlik : Gözlem için kullanılan araçlar hangileridir? ............ Enerji kullanımının ve atık üretiminin azaltılması B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir....................... Her ülkenin çevre sorunu sadece kendi üzerinde etkilidir. ‹zmit ve ‹zmir Körfezleri ile Marmara Denizi’nde . D 6........ Zamanın uygun olması hâlinde öğrencilerin de ünitenin tamamını içeren bir kavram haritası hazırlamaları sağlanır..... Bu yüzden değişen iklim de küresel boyutta etkili olacaktır... C Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini daire içine alalım............. Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Bu etkinliğin amacı.......................... inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur.......................... öğrencilerin tüm ünite boyunca öğrendiklerini tekrarlamalarını sağlamaktır... enerji alabilmeniz için sevmediğiniz bir yemeği yemenizi istediğinde bitkiler gibi olabilmeyi dilediniz mi? Sevmediğimiz şeyleri yemek yerine bitkiler gibi güneş enerjisini depolayabilseydik keşke! Bilim insanları......... Bir ekosistem içerisinde yer alan tüm besin zincirleri birleşerek ....... suyun ve sıcaklığın kontrolü bilgisayarlarla yapılmıştır.... ekosistemdeki canlı çeşitliliğini belirleyen önemli cansız faktörlerden biridir....... ......... uzay çalışmalarını nasıl etkileyebilir? 3.......... ..... Bu çalışmaları yapan bilim dalına da “biyomimikri” deniyor...................... (1996) İlköğretimde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi (Öğretmen El Kitabı).......... A....... D (..... c 3.................... su.... 2..... deniz kaplumbağası............... asit yağmurlarının oluşmasını engellemez... bunların birbirlerini nasıl etkilediğini.. uzay sondalar›.. kuyruklu ............. Dünya çapında etkili çevre sorunlarından biri...... Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkûmdur...... biri zihinsel................ daha sağlam malzemeler........ Y (......................... Bu canlılardan hangisi ya da hangileri yağmur ormanlarında yaşayan canlılardandır? I.....tr Günefl Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi 5. 1..... soruların altındaki bölümlere yazalım......... Güneş’e yakınlıklarına göre sıralayalım. y›ld›z de¤ildir.. gezegenlerin aras›nda hareket .......... ........ Memleketimizi bir çember içine alıp dünya ile alakasız yaşayamayız............ Gelecekte başka bir gezegende yaşamak ister miydiniz? Hangi gezegeni tercih ederdiniz? Neden? 271 270 Atatürk’ten Bizlere.............. eden ve tümüyle gaz durumuna geçmeden.. D B..... uydular›... ................. hayatı.......... Aşağıda farklı ekosistemlerde yaşayan canlılara yer verilmiştir........................ Zamanın yeterli olması durumunda öğrenciler... 1...... Atatürk’ün çevre sevgisini gösteren çal›flmalar› nelerdir? Örnekler verelim..... Bize düşen görev ise Batı’dan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir...................... görüşlerine......... C 3....... Bu etkinlik............................................................ Dünya’nın sera etkisiyle aşırı ısınmasını önler........ Sadece bitkilerle beslenen hayvanlar ................... büyük bir cam ve metal yapıdır. gök adas›nda yer ... kazanımları gerçekleştirebilmek için kullanılabilecek öneri niteliğinde etkinlikler olup yapılması zorunlu değildir........ besin zincirinin 5.. Dünya’da bu tür yapıların oluşturulması........... Neptün . ilerlemiş medeni bir millet olarak medeniyet düzeyinin üzerinde yaşayacağız............. içerisinde tatlı ve tuzlu su habitatlar›na ek olarak çöl........... Bu sistemdeki gezegenler nasıl hareket ediyor? Günefl merkezde olmak ...) 1............... 1........................... 12 .... ................ besin ağı 2...... Uranüs............... ......... Kavramın numarası ile eşleştirdiğimiz kelimenin harfini defterimize yazalım........................... bir papatya ya da bir böcek gördünüz mü hiç? Bir de tersini düşünelim.. Temiz bir çevrede yaşamak için çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmelidir... D 2........... muz... Biyosfer II....... Örneğin............... • Üretilen gözlem aracı hakkında ne düşünüyorsunuz? ..... Çanakkale 10........................................... Etkinlik’e yönlendirilir........ Orkide VII........................................... kuyruklu y›ld›zlardan kopan toz tanecikleri ve kaya parçac›klar›n›n Dünya .. D 5..... Kuyruklu y›ld›z.. ekosisteminde görülür..... canlılar olarak adlandırılır.. Yılan V...... Bizlerden Geleceğe Gerekli zamanlarda yararlanılması amacıyla bu bölümde.......... a) hava 2.... küçük bir teleskop ve elektronik bilgi bankas›ndan olufluyor.. menekfle..................... Bu hayat ancak ilim ve fen ile olur... Bir ekosistem. toplum ve çevre arasındaki ilişkileri anlamalarını.................. y›ld›zlar. D 3...................... 3....... Y (............ 6.... F........ populasyonları oluşturur.. yer verilmiştir.................... üzere di¤er gezegenler ..........) Rehberlik Köflesi Aşağıdaki rehberlik etkinliğini amacına uygun olarak ihtiyaç duyduğunuz bir zamanda sınıfınıza uygulayabilirsiniz... çevre bilinci................ Bu küçük teleskop... Aksine yükselmiş............................ Okul b...... önceden güneş sistemininde dokuz gezegen olduğu bilinirken yapılan araştırmalarla Plüton gezegen sınıfından çıkarılarak güneş sisteminde sekiz gezegenin bulunduğu ispatlanmıştır......... Y (Besin tüketiminin artırılması çevre kirliliğini önlemez. Bir ekosistem..... Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A............ teknolojik ürünlerin de uzayla ilgili çalışmaları geliştirdiğini kavrayacaklardır....... Büyüklüğü diğer yıldızlara göre nasıldır? ......... Ya da tavanda yürüyebilmeyi? Gekolar (kertenkele çeşidi)... Habitat 3.. dönen gezegenler....... Çevre sorunlarına yönelik çalışmalarda bulunan TEMA Vakfı üyelerinin faaliyetleri nelerdir? Araştırarak açıklayalım...... Günefl’in etraf›nda ... ekosistem..................) 5............ Biyosfer II’nin içerisindeki havanın........................................... Aşağıda verilen canlılardan hangisinin nesli ülkemizde tükenmiştir? A) Aslan B) Kardelen C) Su samuru D) Orkide 4. B E.. UZAY ÇALIŞMALARI Uzayda yeri nerededir? Günefl çok büyük ...... Bu yapıda uzayda hayatın nasıl devam ettirilebileceğine ilişkin çalışmalar yapılmıştır...... hangilerinin yanlış olduğunu belirleyelim...... b›rak›r.................................. Etkinlik : Ö¤rendiklerimizi Hat›rlayal›m Aşağıda.................................... Uzayda Neler Var? ‹nsanlar diğer gezegenlerde yaşamayı başarabilecekler mi? Belki bir gün Mars’ta uzay kolonilerinin olufltu¤unu görece¤iz...dir............ mısır.... .. Canlılar kapalı bir ortamda uzun süre sağlıklı olarak kalabilir mi? 4....Ünitelerdeki konularla ilgili önemli kavramların ve kilit noktaların özetini içeren açıklamalar verilmiştir....... GÖK TAŞLARI................ GÜNEŞ ................... 1... D) Populasyondaki birey sayısının fazlalığı biyolojik çeşitliliğin zenginliğini gösterir... “Atatürk’ten Bizlere................................. bulunduğu ekosistem bakımından diğerlerinden farklıdır? A) Kırkayak B) Palamut C) Solucan D) Örümcek 2... Ders Kitab› Ünite Sonu Değerlendirme Sorular› Çal›flma Kitabı Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru............. Gebze Ağaçlandırma Projesi................................... .meb................... belirli bir yaşam alanından ve orada yaşayan canlılardan oluşur.... Hiç su üzerinde yürümeyi istediğiniz oldu mu? Bunu yapabilen pek çok böcek var.. 7. sebep olur............ 1.... Satürn.. Ekosistemlerin zenginliği biyolojik çeşitliliğin bir sonucudur..... istasyonlar›....................................... A 4........... 247 148 246 Ünite Sonu Değerlendirme Sorularının Cevapları Ders Kitabı ve Çalışma Kitabı’nda yer alan değerlendirme soruları cevaplarıyla birlikte verilmiştir................. Gökyüzü Avucunuzda Bir süredir fuarlarda sergilenen gözlem ürünü nihayet sat›fla ç›kard›...... Hemen bu ürünü çal›flt›r›yor ve tan›ml› gökcisimleri menüsünden Andromeda’y› seçiyorsunuz........... İlim ve fen için kayıt ve şart yoktur.............. oluşturur... Gök cisimlerinin yap›s›nda bulunan donmufl hâldeki gaz ve tozlardan oluflurlar........ meteorlar da ........... Populasyon 4.......... 1............. Uzay teknolojisi sayesinde hangi araçlar geliştirilmiştir? ................................... Alternatif Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki etkinliklerle burada verilen alternatif etkinlikler.... Teknoloji birçok alanda hızla gelişmektedir...............................) 6................ ama insan› heyecanland›rd›¤› kesin. Dünya’da bu kirliliğin yok edilmesi için yeterli çalışma ve düzenlemeler yapılmazsa canlıların yaşamı tehlikeye girebilir........ .. ........................ D (.................................. • Bu tür araçların üretilmesinin olumsuz yönleri olabilir mi? ........ Y (Organik tarım..................... fındık.. orman tahribi............. İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her millet ferdinin kafasına koyacağız........ kardelen.. ‹ki farklı tür..... Alternatif Etkinlik: Uzay Teknolojileri Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruları cevaplayalım... Öğrenciler bu bölümde verilen metni okurlar ve “Eleştirel Düşünme” başlığının altındaki soruları cevaplarlar...............................) 6................. besin ağını oluşturur...... eğitim çalışmaları ve uluslararası çalışmalardır. s.... kırsal kalkınma projeleri........ Kutularda yer alan soruların cevaplarını.. ünite sırasında not alınabilmesi amacıyla bırakılmıştır.................. Nesli tükenme tehlikesinde olan bitkilerden biri ... Maymun VI................ Öğrencilerin kendilerindeki belirgin farklılığı görmeleri onların konuya olan ilgilerinin artmasını sağlayacaktır... kışlar ılık ve yağışlı geçer............................ Aşağıda verilen canlılardan hangisi........................... kara ekosistemi.............. daha verimli elektrik kaynakları ve doğayla dost plastikler elde etmeye çalışıyorlar.... Canlı ve cansız varlıkların birbiriyle etkileşim hâlinde bulunduğu yere . T.................... Yıl TEMA Hatıra Ormanı.... Bu gelişmelere bağlı olarak da eskiden sahip olduğumuz bilgiler gelişip değişmektedir... Bu kavram haritası öğrencilere inceletilir........... Mesleğin Gerektirdiği Niteliklere Sahip Miyim? 1............ Sokaktaki sahipsiz köpekler için bakımevleri oluşturulmalıdır.. 246 Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin doğru... bir populasyon oluşturur...................... Afla¤›da verilen canl›lardan hangisi........ ............. Bir y›ld›zd›r ...... Nesli tükenen canlılar biyolojik çeşitliliğin azalmas›na yol açar........................... Ankara.. turunçgiller...... Konuşabilen................. Bu yapının içinde iki yıl boyunca kalmışlardır................. 1 Milyon Fidan Kampanyası.............................. ................ bilim ve teknolojiyle ilgili sözlerine........................ Sınıf d...... populasyon oluşturur......) 7. bu konularda akıllıca davranıyorlar ve yukarıda sözünü ettiklerimize benzer sorunlara çözümler bulmak üzere doğayı inceliyorlar............ 163 270 271 Notlarım ve Düşüncelerim Sarı bir zeminle verilen boşluklar... 1.....) 8............... www..... hava......... ............ bulundu¤unuz konumu alg›layan bir küresel konumland›r›c›................... Günefl’ten daha büyük .. Dünya’daki farklı habitatlardan örnekler içermektedir......) 4.......... ‹nsanların bu elverişsiz şartları aşarak Mars’ta yaşayabilmelerinin bir yolu ancak koruyucu bir yapının içinde kalmaları olabilir............. Bizlerden Geleceğe” adlı bölümdeki örnek bu sorunun cevabı olarak verilebilir... amatör gökyüzü gözlemcilerini çok mutlu edecek..... b) biyolojik çeşitlilik 3.................. Evimizin bahçesinde yaşayan solucanlar....... Bu amaçla öğrenciler Çalışma Kitabı’nda yer alan 2......... Etkinlik’e yönlendirilir.. biri de duyuşsal özellik gerektirmelidir. ... C 5..... ç 4......... İstenenleri yazdıktan sonra öğrencilerinizden üçer veya dörder kişilik gruplar oluşturmalarını ve yazdıklarını tartışmalarını isteyin........................... Öğrencilere kolaylık olması için şu örneği verebilirsiniz: GARSON BEDENSEL Uzun süre ayakta durabilme Görme ve işitme duyularının sağlam olması Ellerin sağlam olması ZİHİNSEL Sayılarla dört işlem yapabilme Söyleneni anlayabilme Söylenenleri akılda tutabilme Dikkati güçlü olma DUYUŞSAL Güler yüzlülük Nezaket Duyguları anlayabilme Hızlı çalışabilme Yukarıda verilen davranışlardan hangisi ya da hangileri çevre sorunlarını çözmek amacıyla yapılabilir? A) I-IV B) II-III-IV C) I-III-IV D) I-II-III-IV 5....... Diyelim ki bir gece bahçeye ç›kt›n›z ve Andromeda gökadas›n›n nerede oldu¤unu merak ediyorsunuz.. 5........... Sizce Biyosfer I............... Öğrenciler etkinlikteki soruların cevaplarını ilgili kutucuğa yazarlar.. Y (Türler. adı verilir....... canlı çeşitliliği ve iklim özellikleri açısından ne gibi farklar› vard›r? 2.......... hangilerinin yanlış olduğunu noktal› yerlere yazal›m...... dönerler.... üniteyi özetlemek amacıyla kullanılabileceği gibi öğrencilere ev ödevi olarak da verilebilir.............................. Otla beslenen hayvanlar ......... Biyosfer II..... Biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Biyolojik çeşitlili¤i korumak her ülkenin ortak hedeflerinden biridir..... C) Bir ülkedeki ekosistem çeşitliliği...... 4............. I......................... Van kedisi.... uzaya gönderilmedi........................ E¤lenceli Satırlar Bilim Doğadan Esinleniyor Bitkilerin ve diğer hayvanların yapamadığı pek çok şeyi yapabiliriz.............................. Ünitemizi Özetleyelim Eleştirel Düşünme Bu bölümde ünitenin özetini içeren bir kavram haritası yer almaktadır..................... Sera etkisi . Dünya. .............................. teknoloji..... 8........... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım... Dolayısıyla küresel ısınma gibi çevre sorunları bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkisini gösterecektir................ Merkür..... ç 3........ anılarına vb... Akdeniz ikliminin hakim olduğu bir bölgedir................. ...... atmosferine girdi¤inde ›s›narak ince bir çizgi .............. Bir grup araştırmacı böyle bir yapıyı çoktan inşa ettiler................................... Ünitemizi Özetleyelim Öğrencilerin fen.......................... Doğayı taklit ederek daha sağlam yapıştırıcılar..... Y (Bir ülkedeki çevre sorunu dolaylı olarak tüm dünyayı etkileyecektir............. Çünkü ormanlar yağışların oluşmasında etkili olur.... 1................... Türler................. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım....................... gibi olaylar sebep olabilmektedir........ METEORLAR...... 2...... 247 Rehberlik Köşesi Bu bölümde ihtiyaç duyulduğunda sınıfta uygulanması amacıyla rehberlik etkinliklerine yer verilmiştir.. Fakat Mars’ın yapısı insan hayatı için elverişli değil................ bilgisayar oyunu oynayabilen......... Çünkü buras› çok soğuk ve burada insanlar›n yaflamas› için gerekli olan oksijen ve su yok... d 5... Çünkü sekiz araştırmacı.......... Atatürk’ten Bizlere. Yabani hayvan avı III................. Burada yazlar sıcak ve kurak................ Düşleyip de yapamadığımız pek çok şeyi doğadaki kimi canlılar kolayca yapabiliyorlar.... 5....... b 2.. Kavram 1................................. Ayrıca öğrenciler verecekleri cevaplarla uzay araştırmalarını farklı bakış açılarıyla değerlendirmiş olacaklardır..... Şırnak ili Akçay köyü Erozyon Önleme Amaçlı Kırsal Kalkınma Projesi..zonguldak...... Çay. bu ünitede öğrendiğimiz bilgileri pekiştirmemizi sağlayacak sorulara yer verilmiştir..... sizin konumunuzu alg›layarak dünya üzerinde bulundu¤unuz yer ve saate göre Andromeda’n›n gökyüzünün neresinde olaca¤›n› hesapl›yor... • Böyle bir araca sahip olmak ister miydiniz? ..... yiyecek ve uygun sıcaklığı içermesi gerekir...... .......... Daha sonra iflaretlerle size yol göstererek teleskopu gökadan›n bulundu¤u tarafa çevirmenizi sa¤l›yor... topudur.................. Avustralya’da meydana gelen orman yangını oradaki ormanların yok olmasına sebep olacaktır........... g 8.......... Maki bitki örtüsü.. Kendi yiyeceklerini kendileri üretmiş ve atıklarının geri dönüşümünü kendileri sağlamışlardır........ Gök tafl› 18 163...... asit yağmurlarının oluşmasını engeller........ ............. ve ›fl›ldayan bir gaz . Ankara Kartal Hatıra Ormanı........ Hayatımızın Neresinde? Ünitemizi Özetleyelim Uzay Araflt›rmalar› Hayat›m›z›n Neresinde? Uzayda Yaflam Biyosfer II Konu Biterken Konunun bitiminde öğrenciler “Anahtar Kavramlar” bölümüne dönerek bu konunun başındaki ve sonundaki konu ile ilgili bilgilerini.C Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı. görülmektedir. D Aşağıdaki soruların cevabı olduğunu düşündüğümüz seçeneğin harfini defterimize yazalım. Bu yapın›n insanoğlunun hayatını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava... f) su kirliliği 8......... D 4.... e) nükleer kirlilik 7.....) 7...) 2. Aşırı otlatma ya da ağaç kesimi gibi durumlar ........... habitatı oluşturur....... Ağaç dikiminin hızlandırılması IV. 2.................... Bunlardan bazıları ağaçlandırma projeleri........ Anneniz..... b D..... D 2.. Biyosfer II.......... a 2..... ..... uzay ........ belki de hiç olmaz. habitat a 1.... D 7.............. bisiklet sürebilen bir solucan...... .. Venüs.......................... ...............................) 5. Öğrencilerden girmeyi düşündükleri mesleğin gerektirdiği 3 özelliği yazmaları istenir. Kaktüs IV...... . Örneğin........ Bu kavramların anlamlarını kendi cümlelerimizle açıklayalım.. Teleskop............ Biyosfer II’nin içinde yaşamakta ve çalışmaktadır............................................................. D (..

13 . sınıf fen ve teknoloji dersinde.1. Duyu Organlarımız 5. tartışma gibi farklı öğrenme etkinliklerine yer verilmiştir. duyu organları ve bu sistemlerin sağlığı. bitki ve hayvanlardaki sistemler konusuna temel oluşturması açısından da önemlidir. Bu kavram haritası sadece öğretmeni bilgilendirmek için verilmiştir. Sindirim ve boşaltım sistemi ile başlayan bu ünitede ise denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organlar. Ünitede her sistem ile ilgili konunun başındaki öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin ön bilgilerini yoklayan ve öğretim esnasında dikkate alan bir tarzda yapılması. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Günlük hayatta önemli bir yere sahip olan teknolojinin sistemlerle ilişkisi ile ilgili organ nakilleri ve tıbbi teknoloji ürünlerine örnekler verilerek konuların hayatla bağlantısı kurulmalıdır.com Vücudumuzda Sistemler Üniteye Genel Bakış Öğrenciler 5. Öğrenmenin anlamlı hâle gelmesi amacı ile ünitede deney yapma. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin sistemlerin sağlığına etkisi işlenmişti. Konu Başlıkları ve Önerilen Süreler Konu Başlıkları Önerilen Süreler 1. Ünite www. sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve genel hatları ile işlevlerini. Öğretmenler fiziki şartları da dikkate alarak tüm öğrencilerin etkin katılımını sağlayacak uygun bir öğrenme ortamı hazırlamalıdır. sistemlerle ilgili sağlık sorunlarının giderilmesinde teknolojik gelişmelerin etkisi. 4-7. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. öğrencinin öğrendiğinin farkına varması açısından önemlidir. vücudumuzdaki sistemlerin birbirleriyle ilişkili olarak çalıştığı belirtilecektir. dolaşım. daha sonra öğrencilerin konu sonunda bilişsel yapısında meydana gelen değişiklikleri gözlemlemesi. besinleri ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişlerdi. sınıfta da destek ve hareket. 6.sbsfenci. sınıflarda işlenen vücudumuz ile ilgili konular orta öğretim seviyesinde. Konular işlenirken kavram ve becerilerin günlük hayatla ilişkilendirilmesine önem verilmelidir. sistem kavramına girmeden. ünitenin sınırlarını belirleyen ve her bir konuda vurgulanması gereken kavramlar yer almaktadır. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 6 Ders Saati 6 Ders Saati 7 Ders Saati 7 Ders Saati 4 Ders Saati Kavram Haritası Aşağıdaki kavram haritasında. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2.

Her gruptan.Öğrencilerin. 9. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Konular Performans Görevi: Vücudumuz Bu görevin amacı öğrencilerin. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4.Konu başlıkları ile kapaktaki resimleri ve fotoğrafları eşleştiriniz. merak uyandırmak. Bu ödev için öğrenciler. . ödevin hazırlanması için yapılması gerekenleri tespit ederek görev dağılımını gerçekleştirmeleri istenir. Öğrencilere oyunlarını sunduktan sonra. En fazla sekiz kişilik bir grup oluşturunuz. 3. sınıf V ücudumuzda Sistemler 1. Öğrenciler burada yer alan sorularla ilgili fikirlerini ifade ederken konu dışına çıkmamalarına özen gösterilir. varsa okulunuzdaki uygun bir salonu veya hava iyi ise okul bahçesini kullanabilirsiniz. . Oyununuzu öğretmeninizin belirlediği tarih ve saatte sınıfta sergileyiniz. 10 14 . 10. okul panosunda ve sene sonu sergisinde sergilenebilir. kendi yanlışlarını kendilerinin düzeltmeleri sağlanır. Gruplar belirlenirken öğrenci seviyeleri dikkate alınır ve her grupta farklı seviyede öğrencilerin yer almasına özen gösterilir. Bu performans görevi tavsiye niteliğinde olup farklı bir konu da verilebilir.Öğrencilere. 4. Oyununuz öğretmeniniz tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilecektir. . Seçtiğiniz sistemin vücudumuzda gerçekleştirdiği görevi. Grubunuzla birlikte. 8. Ünite. . sayfasında verilen “Dereceli Puanlama Anahtarı (Rol Oynama)”ndan faydalanmaları istenir. Seçtiğiniz sistemle ilgili olarak aşağıdaki soruların cevaplarını farklı kaynaklardan araştırınız ve araştırmalarınızı grubunuza ait olan bir dosya içinde saklayınız. üniteye ilişkin beklenti yaratmak.Öğrencilerin konuların önemli noktalarını belirlemeleri için onlardan konuların sonunda yer alan “Kendimizi Değerlendirelim” bölümündeki soruları incelemeleri istenir. Performans Görevi: İçerik Vücudumuzda Sistemler Vücudumuz Süre 4 hafta Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı Beklenen Performans Araştırma Becerisi. sistemin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri. Grubunuza bir isim veriniz. Öğrencilerin çalışmaları belirli aralıklarla kontrol edilir.Her bir fotoğraf ya da resim size üniteyle ilgili neyi ifade ediyor? . organ bağışı ve bağımlılık gibi konular hakkında da bilgi sahibi olacağız. Öğrencilerden seçtikleri bu sistemin görevi. Duyu Organlarımız 5. Sizlerden vücudumuzdaki sistemlerin işleyişini dikkate alarak sınıfınızda en fazla sekizer kişilik gruplar oluşturmanız ve grup olarak ortak bir sistemi seçmeniz istenmektedir. konularda geçen kavramlar hakkında bilgi sahibi olmaları için onlardan konu başlarında yer alan “Anahtar Kavramlar”ı incelemeleri istenir. 7. ünitede yer alan sistemlerden birini seçerler. kapak hakkında tartışarak ön bilgilerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerde “Bu konuları niçin öğreneceğiz?” sorusunu oluşturmak amacıyla inceletilir. Bunun için öğrenciler en fazla sekizer kişilik gruplara ayrılır. Ünite kapağı. Görevlerinize uygun kostümler hazırlayınız. Ödevin değerlendirilmesi hem öğretmen hem de akran değerlendirmesi şeklinde yapılır. Sevgili Öğrenciler. Bu amaçla öğrencilere aşağıdaki sorular yöneltilir: . Prova için derslerden sonra sınıfınızı. öğrencilerden ünite kapağına geri dönmeleri istenir. Öğrencilere. Bu ödevler sınıf panosunda. ünitede kazandırılmak istenenlerden ne kadarını öğrenip uygulamaya geçirebildiklerini tespit etmektir.Öğrencilerin üniteye odaklanmaları için onlardan ünitelerin içeriğini görsel açıdan destekleyen resim ve tabloları incelemeleri istenir. performans görevini nasıl yapacakları ve değerlendirecekleri ile ilgili olarak Çalışma Kitabı’nın 10. Performans görevi olarak “Vücudumuz” konusu verilir. Sisteminizin vücudumuzda gerçekleştirdiği görev nedir? Sisteminizde hangi yapı ve organlar bulunmaktadır? Sisteminizin çalışma şekli nasıldır? Sisteminiz hangi sistemlerle ortaklaşa çalışmaktadır? Sisteminizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etmenler nelerdir? Sisteminizde görülebilecek rahatsızlıklar nelerdir? Bu rahatsızlıkların belirtileri nelerdir? Bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeler nelerdir? Sisteminiz için organ bağışının önemi nedir? Bağımlılığa neden olan maddelerin sisteminiz üzerindeki etkileri nelerdir? Sisteminizle ilgili sağlık sorunu bulunan ve toplumumuzdaki görevlerini devam ettiren bireyler için neler yapılmalıdır? 5. Her sistemin kendine özgü görevlerinin yanında diğer sistemlerle birlikte yaptığı görevler de vardır. Öğrencilerden ödev için hazırlanırken Çalışma Kitabı’nın 11. Her rol için grubunuzdan bir öğrenci görev alsın. 1. görülen eksiklikleri ve yanlışları ile ilgili olarak “Neden böyle düşündün?”. Ünite fen ve teknoloji 14 Sınıf 7. Grubunuzla birlikte vücudumuzdaki sistemlerden birini seçiniz. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. 1. Hazırlanan ödevler öğrencilerin ürün dosyalarında saklanabilir. sayfasında yer alan “Vücudumuz” adlı performans görevi verilir. Gruplardan bu ödevin sunumu için rol oynama ve model oluşturma tekniklerini seçmeleri istenir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmanız ve yazd›¤›n›z bu oyunu sınıfta oynamanız beklenmektedir. 11. öğrenciler tarafından ayrıntıya girilmeden incelendikten sonra. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı 2. Bunun için aşağıda verilmiş görevleri zamanında yapmanız. yukarıdaki araştırma sorularına ayrıntılı cevaplar verin ve cevaplar›n›z› okuyun. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. “Niçin böyle ifade ettin?” şeklindeki sorularla geri bildirimde bulunulur. Ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için kapakta yer alan konu başlıkları öğrencilerin zihninde ünitenin genel çerçevesini oluşturmak için onlara okutulur. Bu eşleştirmeyi yaparken nelere dikkat ettiniz? Ünite kapağında yer alan metin öğrencilere okutulur. 2. ‹çerisinde bu cevaplar›n da yer ald›¤› bir oyun metni yaz›n›z. ödevinizi hazırlamanız açısından size kolaylık sağlayacaktır. Yaratıcılık Becerisi Vücudumuz farklı ama birbiriyle uyum içinde çalışan birçok sistemden meydana gelmiştir. bu rahatsızlıkların tedavisinde kullanılabilecek teknolojik gelişmeleri ve sistemin diğer sistemlerle birlikte çalışma şeklini araştırarak bir oyun yazmaları ve bu oyunu sınıfta oynamaları beklenmektedir. Metindeki roller sisteminizde yer alan yapı ve organların isimleri olabilir. bu sistemde görülebilecek rahatsızlıkları. Oyununuzu hatasız oynayıncaya kadar prova ediniz. sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyebilecek etmenleri.Üniteye Hazırlık Anlamlı öğrenmenin sağlanması için ünitelere başlarken ve ünite incelemelerinde aşağıdaki basamaklara dikkat edilir. Bu ünite boyunca sindirim ve boşaltım sistemlerimizle denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizi öğrenmiş olacağız. 6. ünitelerin içeriğini fark ettirmek için ünite kapağında yer alan resimler inceletilerek öğrencilerden resimlere ait soruları cevaplamaları istenir. Söz konusu sistemlerle birlikte duyu organları.

Grubun Adı: Alınan Puan: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih: Performans Düzeyi Çok ‹yi . Tanımlar 1. Tat almanın yanı sıra konuşmamızda rol oynayan bir organımızdır. rollerine uygun.. Kostüm Bütün karakterlerin kostümleri. Vücudumuzun ihtiyac› olan enerjiyi üretmek için kulland›¤› maddelerdir. Öğrencilerden öğrenme sürecini anlamlı ve sistematik hâle getirmek için çizelgenin I. neyi. Evet. 7. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi doğru. Oyun ve Sunum Çok ‹yi .. Nereye. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. üniteye başlamadan önce cevaplayalım. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. arabaların sesini duymadım. Bu sebeple ilgili bölümdeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplayalım. NEREYE. Etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan organımızdır. Nasıl Geldim? Bu etkinliğin amacı. Sağlığımıza zarar veren bir maddedir. hazırladığınız çalışman›z› değerlendirmek için hazırlanmıştır. Etrafımızda olup bitenleri görmemizi sağlayan organımızdır. s. Etkinlik : Bulmacay› Çözelim 2. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Öğrencilerin. / . 3.4 puan ‹yi .1 puan Çok ‹yi . Nereye. öğrencilerin ünitenin başındaki bilgileri ile ünitenin sonundaki bilgilerini karşılaştırarak kendilerini değerlendirmelerini sağlamaktır. Etkinlik: Nereden. ayn› bölümdeki soruları. 4. ödev konusunu ve amacını yansıtmakta. rollerine uygun. 5. NASIL GELD‹M? Üniteye Başladığımız Tarih: .• Ön Bilgileri Yoklama Etkinliği Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 1. öğrenme sürecimizi anlamlı ve sistematik hâle getirmektir.4 puan ‹yi . öğrendiklerinin farkına varmaları. Gruptaki öğrencilerin hiçbiri canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil edemiyor. rollerine uygun.. Bu etkinlikte öğrenciler aynı zamanda. Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. Annemin. Öğrencilerin hepsinin rollerini canlandırırken kullandıkları dil. / ..Özlem. Besinlerin sindiriminde görevli bir organımızdır. babamın. Doğru ve yanlış cevaplarını gördükten sonra bu cevaplarla ilgili bilgi ve fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşırlar. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak “Günaydın. ünite ile ilgili ön bilgilerini hatırlayarak bu ünitede ne öğrenmek istediklerini ve öğrenmek istediklerine nasıl ulaşacaklarını belirleyeceklerdir. • Birinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız. rolüne uygun değil. öğrenmek istediklerimizi ve öğreneceklerimizi kullanarak kendimizi değerlendirmektir. sınıflarda öğrenmiş oldukları konuları ne kadar hatırladıklarını tespit etmek amacıyla. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların birkaçı doğru. Oyunda yer alan rollerin birkaçı.2 puan Geliştirilmeli . ‹şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Bütün besinlerde bulunan ve vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapan maddelerdir. Bu anahtar... ne kadar öğrendiğimizi kontrol etmek ve öğrendiklerimizi hayatla ilişkilendirmektir. rollerine uygun. kuşların. onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çeflitli sa¤l›k sorunlar› yaflayan birçok insan vard›r.. NEREDEN. Aşağıdaki tanımlara karşılık gelen kavramları bulmacadaki yerlerine yerleştirelim.. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu.2 puan Geliştirilmeli . Gruptaki öğrencilerin birkaçı canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. Bütün cevaplar kontrol edildikten sonra öğrenciler kitaplarını geri alırlar.1 puan Gruptaki herkes canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. .. Grup Bütünlüğü Çok ‹yi . 11. Doğru cevaplar tahtaya yazıldıktan sonra. 1.2 puan Geliştirilmeli . bölümündeki soruları da ünitenin işlenişi sırasında cevaplamaları istenir. ünite hakkında bildiklerimizi.3 puan Orta . 15 2. Hiçbir öğrencinin rolünü canlandırırken kullandığı dil. 10.” dedim. Edindiğimiz bilgiler doğrultusunda cevaplarımızı tekrar yazalım. Sabah erkenden uyandım.4 puan ‹yi . Birkaç karakterin kostümü. aynı zamanda çalışmanızda hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. s. rollerine uygun. Hiçbir karakterin kostümü. Böylece öğrencilerin ön bilgilerindeki eksiklikleri tamamlayarak yanlışlarını düzeltmeleri sağlanır. zihnimde hangi soruları oluşturdu? Öğrendiğim konulardan hangilerini daha iyi biliyorum? Öğrendiğim konulardan hangilerine tekrar bakmam gerekiyor? 13 A E L K U L A K O D ‹ L 11 12 15 . herkes arkadaşının cevaplarını kontrol eder. ben bir işitme engelliyim. / . • Bu Üniteyle ‹lgili. Oyunda yer alan rollerin çoğunluğu. Nasıl Geldim?” adlı 2. Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların çoğu doğru. Etkinlik yaptırılır. Boşaltımda görevli bir organımızdır. ödev konusunu ve amacını yansıtmamakta. bölümündeki soruları üniteye başlamadan cevaplamaları istenir.3 puan Orta . rollerine uygun. Peki bu kiflilerin yaflad›klar› sa¤l›k sorunlar›ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim.4 puan ‹yi . Etkinlik : Nereden. Vücudumuzun dışını tamamen kaplayan organımızdır. 6. sistemimizin ve duyu organlar›m›z›n vücudumuzdaki görevlerini nas›l gerçeklefltirdiklerini ö¤renece¤iz.. Bunun için etkinlikteki çizelgeyi defterlerine çizmeleri istenir.Özlem’in sa¤l›k sorunu. neyi. 5 ve 6. Grup bütünlüğü oldukça etkili.2 puan Geliştirilmeli . Gruptaki öğrencilerin çoğu canlandırdığı rolün karakterini iyi temsil ediyor. Canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için ihtiyaç duydukları maddelere verilen genel isimdir. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım. Nereye.3 puan Orta . Grubun sorulan sorulara verdiği cevapların hepsi yanlış. Etkinlikteki soruların cevaplanması işlemi bittikten sonra öğrencilerin Çalışma Kitaplarını birbirleriyle değiştirmeleri sağlanır. 4. ne kadar öğrendiklerini kontrol etmeleri ve öğrendiklerini hayatla ilişkilendirmeleri amacıyla tablonun II. Oyunda yer alan rollerin hiçbiri. Bunun için aşağıdaki çizelgeyi defterimize çizerek çizelgedeki soruları açıklamalar doğrultusunda cevaplayalım. Grup bütünlüğü kısmen etkili. Üniteyi Bitirdiğimiz Tarih: . 2. BÖLÜM II.. Ayr›ca vücudumuzdaki sistemlerin sa¤l›¤›n› 2 korumak için yapmam›z gerekenleri ve sa¤l›k sorunlar›m›z›n giderilmesi için kullan›lan teknolojik geliflmelerin neler oldu¤unu da yine bu ünitede araflt›r›p ö¤renece¤iz. Sa¤l›k sorunlar›yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas›l davranmam›z gerekir? 1 Bu ünitede sindirim ve boflalt›m sistemimiz ile denetleyici ve düzenleyici 12. Bu etkinlikle öğrencilerin geçmiş bilgileri hatırlatıldıktan sonra Çalışma Kitabı’ndaki “Nereden.1 puan Grup bir bütün olarak etkili. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. Nas›l Geldim? Etkinliğin amacı. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. ‹kinci bölümdeki soruları cevaplamaktaki amacımız ise öğrendiklerimizin farkına varmak. evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? . yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. Bu sebeple. rollere uygun değil. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. 1. 13. Vücudumuzda Sistemler Dereceli Puanlama Anahtar› Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı. Etkinlik yapılır. Cevaplarımızdan emin olmadığımız durumlarda ilgili konuyu tekrar ederek konuyla ilgili etkinlikleri gözden geçirelim. Grup bütünlüğü yok. / . Etkinlik yaptırılır. BÖLÜM Neler biliyorum? D E R ‹ S ‹ B E S ‹ N G Ö Z B M M ‹ N E R A L D E Neleri öğrenmek istiyorum? Öğrenmek istediklerimi nereden ve nasıl öğrenebilirim? Neler öğrendim? Öğrendiklerimi hayatımın hangi alanında kullanabilirim? Öğrendiklerimden hangilerini ilginç buldum? Öğrendiklerimle artık neleri daha farklı yapabilirim? Öğrendiklerim. 8. Çoğu karakterin kostümü. Daha sonra onlardan. Cevaplar›m B U R U N I. ödev konusunu ve amacını tamamen yansıtmakta. Sadece birkaç öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil. Elimi.1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Rollerin ‹çeriği Oyunda yer alan rollerin hepsi. 9. Etrafımızdaki kokuları algılamamızı sağlayan organımızdır. Çalışma Kitabı’nda yer alan 1.3 puan Orta . Sa¤l›k sorunumla yaşamayı öğrendim.. Çoğu öğrencinin rollerini canlandırırken kullandığı dil.

....... .......... . 1. Nereye Gelecekler? Öğrenciler canlıların yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için besinlere ihtiyaç duydukları............................................ .......... elma vücudumuzda .. .... Ya¤ .1.............. ....................... ........ ................... geçebilecek hâle getirilir.... ..................... Öyle anlafl›l›yor ki P›nar’›n en sevdi¤i yiyecek sandviç................ Villusun sindirimdeki önemi vurgulanır.......Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sağlığı • Konuya Başlarken 1............. ..... Sınırlamalar • 1..... nas›l kullanabilecek hâle getirdi¤ini aç›klayan bir hikâye yazal›m............................................................... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 1........... Sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçişini açıklar......... patates ........... ............................... ........... . kazanımı.............. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları........ • 1.................. enerji Protein peynir .. 32)...................3....... yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir......... 1...................... Etkinlik : Besin ‹çerikleri • Öğrenciler Neredeler........................................... Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiğini belirtir........ Ancak.... ...4.. .......................................................... ................................. zeytin ............. ........................ • 1....... ........ ... sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi” ve “Besin İçerikleri ve Görevleri” konularıyla ilişkilendirilir................. 27..................... ....................... ................. .6.... ekmek .... tabloda baz› bölümleri eksik b›rakm›flt›r.......................... Gelin........... yumurta görev yapar................ Bu konuda öğrencilerden sindirim sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri beklenir...... Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir............ taşınd›¤›n› anlatan . 1...... dengeli beslenme... .......... enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevini......... ................... gereksinim duyduğumuz enerjiyi sağlayan besin içeriğidir............ ........................................................ dengesiz ve yetersiz beslenme vb................ olumsuz olarak etkileyen etkenlerden stres............................................................ ... Karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevlerini ifade eder.......... ..................................................................... ..................................................... Vücudumuzda yapıcı ve onarıcı olarak ........................................................................... ... 5..................................... .. ...... ....................5.................................. ..................... Peki......... Ayrıca sindirime uğrayan besinlerin bağırsaklardan kana geçebilmesi için fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını........ ...... olarak Bütün besinler Su ve Mineraller Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Besin İçerikleri” adlı 3....... düzenleyici yapar.......... sindirimde ve boşaltımda görevli yapı ve organların yeri ve görevleri ön bilgilerine sahiptirler.6........... ... Vücudumuzu hastalıklardan korur ve ............... Daha sonra besinler kana geçer ........ .. ......... Karbonhidrat Karbonhidratlar vücudumuzun .. ...... Vitamin portakal ............... .................... 1.....ve ............ fıstık ... ... .. ....... s..............................her yerine kanla vücudumuzun .. vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas›l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar›n neler oldu¤unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa¤l›k sorunlar›na örnekler verelim.... Sindirim sistemimizin sağlığını korumam›z için neler yapmam›z gerekti¤ini söyleyebilir misiniz? ‹flte bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz...... Değişik işlemlerden geçen bu parçalar kana ..............................4............. [!] Uyarılar • Kimyasal madde muhafazası ve kullanımına dikkat edilmelidir................. Ders İçi İlişkilendirme • 1. kaynağıdır... et Karbonhidratlardan aldığımız enerji yetersiz kaldığında....... Sindirim sistemi sağlığını olumlu etkileyen etkenlerden lifli besinler.......................7....... örnek olarak verilebilir............... ................................... 1..... ............... 16 3.........çeşitli sıvılar kullanılır. ................. 3... ................ Besin İçeriği Vücudumuzdaki Görevi Bulunduğu Besinler Makarna ... . Enzimin kimyasal sindirimdeki işlevini açıklar..... .......... • 1......................... ... ... • Derya...................7.. olarak görev . levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4)... . .. Sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenleri özetleyerek tartışmaları beklenmektedir. • Afla¤›ya vücudumuzun besin içeriklerini..................................... .......... 1....... ...... ..... Öğrencilerden besin içeriklerinin hangi besinlerde bulundukları ve bunların vücudumuzdaki görevlerini 14 Yediğimiz besinler sindirim sisteminde küçük parçalara .......... ....................................3......................................................................2............... . 1..................... Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› KAZANIMLAR Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim 3 14.... 16 .... ................................ model......... besin içeriklerinin vücuttaki görevi......... ............................ ..................... kimyasal sindirim denklemlerine girilmez...... sizin en sevdi¤iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac›kt›¤›m›z için mi? AÇIKLAMALAR Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki......... ............ ??? Kavram Yanılgıları • 1........ ..................2................1............................................................... Sindirim sistemi sağlığını olumlu-olumsuz etkileyecek etkenleri özetler ve tartışır (BSB–25...... ..... . 1.............. Sindirim sistemi ile ilgili olarak öğrenciler... tablodaki eksik k›s›mlar› tamamlayarak Derya’ya yard›mc› olal›m..... Bu işlemler sırasında vücudumuz ............ ................................... .....................3............................ besinlerin kana geçebilmesi için küçük parçalara ayrılarak vücutta kan yolu ile taşındığı.................. Öğrenciler sindirimin sadece midede gerçekleştiğini düşünebilirler..... biber ........... ........ besin içeriklerinin vücudumuzdaki görevlerini ve bulundu¤u besinleri belirten afla¤›daki tabloyu haz›rlam›flt›r...... ..................................... .. ........ ........... .............................................. ayrılır.... . ..... Etkinlik yaptırılır................... ........................ ......... .... ............. P›nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça ›s›rd›..................................... Vücudumuzda düzenleyici görev yapar........ sindirime yardımcı organların görevlerini açıklamaları beklenir....7.... Sindirimde görevli sindirim enzimlerinin isimleri verilmez.................... .... ..... ..... Etkinlik: Besin ‹çerikleri Bu etkinliğin amacı öğrencilere konuya ilişkin ön bilgilerini hatırlatarak konuyla ilgili eksiklerini fark ettirip bu eksiklerini gidermelerini sağlamaktır........................ tarafından salgılanan ... .................... Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini tahmin eder... Kimyasal ve fiziksel sindirim tanımları verilir......... hikâyeler kabul edilir..................................

4. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. ince bağırsak. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas›l gerçekleflir? Sindirim çi¤nemeyle bafllar. bu besin içeriklerinin vücudumuzda enerji üretmek. Etkinlik öncesinde yer alan sorular için öğrencilerin tahminleri alınır. Gerçekleştirdiğimiz Işlemler Sindirim Sırasında Gerçekleşen Olaylar Bu Olayların Gerçekleşme Sebepleri Açıklama Aşaması Öğrencilerin 5. Yedi¤imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim ifllemi sonucunda gelir. Bu işlemleri sindirim sırasında gerçekleşen hangi olaylarla eşleştirebileceğimizi yazalım ve bu olayların gerçekleşme sebeplerini açıklayan ifadeleri çizelgedeki boşluklara yazalım. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını ♦ plastik eldiven kapatalım. mide. etkinliğimizde gerçekleştirdiğimiz işlemler verilmiştir. belirtmeleri beklenir. etkinliğimizin her aşamasında kullandığımız malzemeleri. Kesilen kısmın ağzına çorabı geçirelim. 5. ♦ geniflçe bir kap 3. Torbayı. protein. s. Öğrencilerden yenilen besinlerin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğradıkları sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. öğrencilerin yediğimiz besinlerin vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğradığını kavramalarını sağlamaktır. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba boflaltal›m. vitamin. kalın bağırsak damarlar 4. ♦ kâğıt havlu 1. sayfasındaki aynı isimli 1. yağ. mineral ve su bulunduğu. 6. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? (Önerilen süre: 30 dk. besinlerin içerisinde karbonhidrat. Besinler sindirim sistemimizde nas›l bir de¤iflim geçirir? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat. Ders Kitabı’nın 17. etkinlikte yer alan çizelgelere kaydedelim. yemek borusu ve anüs olduğu vurgulanır. bisküvi ♦ bir bardak su • Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. ince ve kalın bağırsak olduğu sonucuna ulaşmaları beklenmektedir. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. Etkinlik Çalışma Kitabı’ndaki aynı adlı etkinlikle birlikte yaptırılır. Öğrenciler cevaplarını nedenleri ile tartışırlar. enzim ad› verilen baz› salg›lar yard›m›yla parçalanmas›na ise kimyasal sindirim denir. sıramızın kirlenmesini önlemek için geniflçe ♦ üç-dört adet bir kab›n içinde yapalım. Etkinlik Gözlemleyelim. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas›l bir de¤iflim geçirdi¤ini açıklayalım. Bu şekilde sınıfın ortak doğru cevaba ulaşması sağlanır. kalın bağırsak ve anüs olduğu açıklanır. Araçç-GGereçler • Etkinliğimizi. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki “Besinlerin Sindirimi ve Besin İçerikleri ve Görevleri” konusunda. • Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım. Öğrencilerin “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği hâle nasıl getirir?” sorusu ile öğrencilerin besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerektiğini tahmin etmeleri ve besin enerji ilişkisine ulaşmaları amaçlanmıştır. öğrencilerin konuya ilgilerini arttırmak amacıyla sorulur ve sınıfta tartışma ortamı açılır. vitamin. • Konuya Giriş Öğrencilere konu girişindeki metin okutulur ve metin içindeki soruların cevapları sınıfta tartışılır. ‹nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? 4 15. 1. Sonuca Varal›m • Çalışma Kitabı’mızdaki 4. Etkinlik’ten faydalanarak verilen çizelgeleri doldurmaları beklenmektedir. Etkinlik : Yedi¤imiz Besinlere Ne Olur? Aşağıdaki çizelgeyi. protein. çi¤neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr›lmas› fiziksel (mekanik) sindirimdir. Çorab› s›karak içindekileri leğene boşaltalım. Aşağıdaki çizelgede. Buna göre besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. mide ince bağırsak. anahtar kavramları okumaları ve her bir kavramın anlamını tahmin etmeleri istenir. Besinlerin.Is›rd›¤›m›z bir parça bisküvi vücudumuzda nas›l bir de¤iflimden geçer? Gelin bu de¤iflimlerin neler oldu¤unu afla¤›daki etkinli¤i yaparak bulmaya çal›flal›m. yapımonarım için ve düzenleyici olarak kullanıldığı hatırlatılır. • Anahtar Kavramlar Öğrencilerden. plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız ♦ plastik torba gözlemlere dayalı aç›klamalar›m›z› Çalışma Kitabı’mızdaki ♦ makas 4. bu malzemelerin sindirim sistemimizde karşılık geldiği yap› ya da organlarla eşleştirerek dolduralım. Vücudumuzda Sistemler 4. Öğrencilerden yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği yolun ağız. ellerimizle befl dakika boyunca ovuşturalım. yemek borusu. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. Etkinlik: Yediğimiz Besinlere Ne Olur? Bu etkinlikte öğrencilerden. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Yedi¤imiz bir bisküvinin yaklafl›k 12 saat sonra vücudumuz taraf›ndan kullan›lacak hâle geldi¤ini biliyor muydunuz? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküllere parçalanmas› gerekir. Bisküvileri plastik torbaya çiğneme koyma ve ellerimizle ezme besinleri ufak parçalara ayırma besinleri yumuşatma tükürük Plastik torbaya su ekleme Torbayı ellerimizle 5 dakika gevşeyerek besinleri boyunca ovuşturma parçalaması mide kaslarının kasılıp besinleri daha küçük parçalara ayırmak besinlerin sindirimine Plastik torbayı sıkarak besinlerin mideden ince bisküviyi torbadan çoraba bağırsağa. plastik torbanın alt köflelerinden birini makasla keserek torbada küçük bir delik açal›m. Bunlar› Yapal›m Ara ve ereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. 17 Keşif Aşaması 1.) Bu etkinliğin amacı. yutak. Çorabı alt kısmından keselim. Bisküvileri. ya¤.ince ve kal›n bağırsakta geçirme tan kal›n ba¤›rsa¤a geçişi devam edilmesi Çorabı sıkarak içindekileri anüsten vücut le¤ene aktarma dışına atılması Kâğıt havlunun ıslanması sindirim atıklarının sindirim atıklarını vücuttan uzaklaştırmak sindirilmiş besinlerin sindirilmiş besinlerin kan hücrelerimiz tarafından damarlarına geçişi kullanımını sağlamak 15 17 . Etkinlikte verilmeyen diğer yapıların yutak. ♦ çorap 2. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Yediğimiz Besinlere Ne Olur?” adlı 1. Etkinlik sonrasında öğrencilerin yine aynı soruları cevaplamaları istenir. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrenciler Ders Kitabı’ndaki anahtar kavramlar bölümüne yönlendirilir. ince ba¤›rsak. mide. Çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. su ve mineraller olarak grupland›r›ld›¤›n› biliyoruz. Besin içeriklerinin büyük moleküller olduğu vurgulanarak “Vücudumuz bu besin içeriklerini kullanabileceği kadar küçük moleküllere nasıl dönüştürür?” sorusu. Leğenin üzerinde. Kullandığımız Malzemeler Sindirim Sistemimizde Karşılık Geldiği Yapı veya Organ plastik torba çorap kâğıt havlu ağız. Besinlerin.

....................................................................... Besinler ince bağırsakta kana geçebilecek kadar küçük moleküllere parçalanır... Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar........................................... de¤iflime u¤rar................ Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Eşleştirelim’ adlı 6.......................... Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir. 5.... Anüs Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü............................ Böylece.......... mide ve ince bağırsaklarda gerçekleştiğine öğrencilerin dikkati çekilir...... Ayrıca ince bağırsakta yer alan villusların sindirilmiş besinlerin emilim ile kana geçmesini sağladığı vurgulanmalıdır................................. Resimdeki kişinin yediği elma.......... besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda fiziksel.............. ...... kalın bağırsak ve anüs sıralamasına uygun olarak okumaları istenir............ Her bir sindirim olayı sırasında gerçekleflen sindirim çeşidini belirleyelim..... sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar›n görevlerini belirleyelim....... “Sindirimde Enzimlerin Besin İçeriklerine Etkisi” başlığı altında yer alan şema öğrencilere inceletilerek öğrencilerin kimyasal sindirimde enzimlerin besin içeriklerini küçük moleküllere parçaladığını belirtmeleri beklenir... .. içindeki besin ...... sindirimin sadece midede gerçekleşmediği vurgulanır........................... Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Afla¤›daki flekli inceleyerek............ besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur............... enzim adı verilen salgılar yardımıyla parçalanmasına da kimyasal sindirim adı verildiği belirtilir............... besinlerin emilim ile kana geçmesini sa¤lar................ ..... Etkinlik: Eşleştirelim Bu etkinliğin amacı.............. yutak... öğrencilerin sindirim sırasında gerçekleşen olaylar ile verilen sindirim çeşitlerini eşleştirmelerini sağlamaktır.......... kimyasal sindiriminin ise ağız........ Yutak Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar......... Etkinlik : Elman›n De¤iflimi Yediğim elma vücudumda niçin değişime uğrar? 6..................................................... ‹nce Bağırsak ‹nce bağırsak............ Yağların kimyasal sindirimi burada başlar................. Peki.. Karbonhidratların kimyasal sindirimi tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde gerçekleflir.................... mide. anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır........................ sayfasında yer alan “Sindirime Yardımcı Organlar” bölümünün resimleri ve açıklamaları öğrencilere okutulur ve sindirime yardımcı olan organların karaciğer ve pankreas olduğu belirtilir................. Öğrencilere “Besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde fiziksel ve kimyasal sindirime uğradığını söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur... Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim................. ince bağırsak........ Karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır. Ders Kitabı’nın 19....................Öğrencilere sayfada yer alan sindirim sistemi yapı ve organlarına ilişkin şekil inceletilir. Besinlerin fiziksel (mekanik) sindiriminin ağız ve midede... Mide Besinlerin fiziksel sindirimi............ Öğrencilerden şekildeki sindirim sistemi yapı ve organlarına ait açıklamaları ağız................. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Elmanın Değişimi” adlı 5..... Resimdeki kişinin sorduğu sorunun cevabını aşağıdaki boşluğa yazalım.......... Etkinlik yaptırılır.................................... Şemadan faydalanarak öğrencilere.................... Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir............. ................ Sindirim Çeflitleri Fiziksel Sindirim Sindirim Olay› Çiğneme ile yiyeceklerin parçalanmas› Tükürük salg›s› ile karbonhidratlar›n parçalanmas› Kimyasal Sindirim X X X X Midenin kas›l›p gevflemesi ile yiyeceklerin parçalanmas› Midede sindirim enzimleri ile karbonhidratlar›n ve proteinlerin parçalanmas› 16 18 ....... Elmayı ısırdım ve dişlerimle çiğnemeye başladım............ Yediğimiz elmanın sindirim sistemimizde ilerlerken geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin gerçekleştiği yerlerin nereler olduğunu anlatan bir hikâye yazalım......................................... öğrencilerin verilen şekilden faydalanarak elmanın vücutta değişime uğramasının sebebini............................... Ağız Besinlerin fiziksel sindirimi çiğneme ile bafllar.. ‹nce ba¤›rsaklarda yer alan villus ad› verilen yap›lar.............................. .......................................................... Belirlediğimiz sindirim çeşidine ait kutucuğa “X” işareti koyalım... Bu moleküller ince bağırsaktan emilim ile kana geçer....................... Etkinlik : Efllefltirelim Aşağıda sindirim sırasında gerçekleşen bazı olaylar ve sindirim çeşitleri verilmiştir................. içeriklerinin vücuda yararlı hâle gelebilmesi için ........ .. fiekildeki oklar› takip ederek yedi¤imiz besinlerin sindirim sistemimizde izledi¤i yolu belirtelim..... Yemek Borusu Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir............ Etkinlik yaptırılır................ ............. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Görevim Nedir?” adlı 7................ sindirim sisteminde ilerlerken geçirdiği değişimi ve bu değişimin gerçekleştiği yerleri anlatan bir hikâye yazmalarını sağlamaktır................ hangi organlarda kimyasal sindirime u¤rad›¤›n› söyleyebilir misiniz? 5. Kalın Bağırsak Besinler içerisinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilir............. s.... yemek borusu........... Etkinlik: Elmanın Değişimi Bu etkinliğin amacı........... 18 5 16............................... .... midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder............... Etkinlik yaptırılır............. Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir... sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür............. 6..................................

................... Sindirim sisteminin her bir organında besinlerin kalma süresini belirten aşağıdaki çizelge ile ilgili “Bir besini ağzımızda kaç saniye çiğneriz?”..... parçalara kadar ........................ sindirim sonucu oluşan ürünlerin kana geçişi ve bunların kan yolu ile hücrelere taşınması şemada açıklanmıştır.... yağların sindirimini ..... Kal›n Ba¤›rsak: ............................................. Ayrıca besin içeriklerinden karbonhidrat........ 6 16... ......... yağ ve proteinlerin sindirime uğradığı ve ince bağırsaktan emilerek kana geçtiği belirtilir........ kullan›lmayan .................... Pankreas Pankreas öz suyunu salgılar.......................... ........................................ ......... fiziksel sindirimi ve . s............................................ safra salgısını ... ve kimyasal sindirim ..... At›k maddeler . gerçekleştirmek ... Pankreas öz suyu........................................... Safra s›v›s› büyük ya¤ damlalar›n› daha küçük parçalara ay›rarak yağların sindirimine yard›mc› olur................. Besinleri Yutak: ............................................ Kasılıp Mide: .............. Karaci¤er ve pankreas sindirime yard›mc› organlard›r...........Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Sindirime Yardımcı Organlar Afla¤›daki flekilden yararlanarak karaci¤er ve pankreas›n sindirim sistemindeki görevlerinin neler oldu¤unu belirleyelim....................................... fiziksel sindirimle ........ bölümünü at›k olarak ........................................... ................................. “Yediğimiz elma midemizde kaç saat kalır?” gibi sorular sorulup tahminleri alınarak konuyu öğrencilerin vücutlarında gerçekleşen sindirim olayıyla ilişkilendirmeleri sağlanır.......................... proteinlerin..................... iletir.......... ................................. 17 19 ........................................ vücuttan uzaklaflt›r›r........ küçük parçalara ay›r›r ............................ Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanmadığı vurgulanmalıdır.............. anüse gönderilir........................ kimyasal sindirimi ............. mineraller emilir............................... Karaci¤er: Ürettiği ..................................... ‹nce Ba¤›rsak:............. besinleri mideye ......... ayrıldığı ve emilimin .... ....................... gevşeyerek besinleri .................... üzere ince bağırsağa gönderir......................................... yağların fiziksel ......... Karaciğer Safra adı verilen bir salgı üretir............ taraf›ndan ....................... Pankreas: .................................... gerçekleştiği .. Sindirimde Enzimlerin Besin ‹çeriklerine Etkisi Afla¤›daki flemay› inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki ifllevini aç›klayabilir misiniz? Besinlerin kimyasal olarak sindirildi¤i yer 7 17...................... Öğrencilere “Sindirim sistemimizde besinlerin ne kadar sürede sindirildiğini biliyor musunuz?” sorusu sorulur.............................................................. Su.... sindirimini ..................................... a¤›zda bafllar......................................................................... ile küçük moleküller hâline getirir............................ öğrencilerin sindirim sistemi yapı ve organlarına ait olan resimlerin altındaki boşluklara bu yapı ve organların sindirimdeki görevlerini yazmalarını sağlamaktır.................. borusuna iletir.. Etkinlik: Görevim Nedir? Bu etkinliğin amacı...... Sindirim sisteminde besin içeriklerinin geçirdiği değişimi gösteren şema öğrencilere inceletilir ve şemaya ait soruları cevaplamaları sağlanır............................. Mide İnce bağırsak Kalın bağırsak Çiğneme sonrasında . Anüs: .. Yemek Borusu:...... Proteinlerin................. Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar›r......... 19 Sindirim Sistemi Organları Vücudumuzda Sistemler Süre (Yaklaşık değerler) 20 s 10 s 2-6 h 5h 24 h 7................. kalan su ve .................... Aşağıda sindirimde görevli organ ve yapılar görülmektedir................... s............................... gerçekleştiren pankreas özsuyunu ....... Etkinlik : Görevim Nedir? Ağız Yemek borusu Besinlerin A¤›z: .................. 7.................................... Bu yap› ve organlar›n sindirimdeki görevlerini ilgili yerlere yazal›m.......... Besinlerin en küçük ............. karbonhidratların ve .... karbonhidratların ve yağların sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir.......................... .................................................................. Besin içeriklerinin vücudumuzda sindirildiği yer ve sindirim sonucu oluşan küçük moleküller. .............................. karbonhidratlar›n ...................... a¤›zdan yemek ..... ........................................... . vitamin ve minerallerin sindirime uğramadan kalın bağırsaktan emildikleri ve kana karıştıklarına öğrencilerin dikkati çekilmelidir................. Besinlerin içerisinde ............. salgılar................ organdır............ .... Besinlerin vücudumuz ..

sindirim çeşidi. hangilerinin kal›n ba¤›rsaktan kana geçti¤ini söyleyebilir misiniz? 1. sindirilen besin içeriği ve emilim olayı ile ilgili bilgilerini pekiştirmelerini sağlamaktır. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculuğu Bu etkinlikte amaç. Çizelgedeki sütun başlıklarını dikkate alarak boşlukları verilen örneğe uygun olarak dolduralım.Öğrencilere Ders Kitabı’nın 20. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. sayfasında yer alan enzimlerin besin içeriklerine etkisini açıklayan şema inceletilir ve şemayla ilgili sorular cevaplatılır. Sindirilmeyen besinler niçin kana geçemez? Sindirilen Besin ‹çeriklerine Ne Olur? 8. Ardından öğrencilere “Sindirilen Besin İçeriklerine Ne Olur?” başlığı altında yer alan şema da inceletilir ve öğrencilerden şemadan faydalanarak hangi besin içeriklerinin ince bağırsaktan hangi besin içeriklerinin ise kalın bağırsaktan kana geçtiğini bulmaları istenir. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüfltürmekle görevlidir. Öğrencilere. hücrelerimize kadar taşınan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullanıldığını biliyor musunuz?” sorusu sorulur. Ardından öğrencilere “Araştıralım. Alternatif Etkinlik: Besinlerin Uzun Yolculu¤u Sindirim sistemimiz ile ilgili aşağıda verilen çizelgeyi inceleyelim. Bir sonraki derste öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilerek eksikliklerin giderilmesi sağlanır. Ders Kitabı’nın 21. 1. Enzimler. s. Ardından vücudumuzun bu molekülleri. öğrencilerin sayfanın üst kısmında verilen şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki işlevi ile besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini açıklamalarını ve sayfanın altında verilen resimden faydalanarak besin içeriklerinin yolculuğunu sembollerle göstermelerini sağlamaktır. Organlar Salgılanan/ Bulunan Sıvı Fiziksel Sindirim Kimyasal Sindirim Sindirilen Besin İçeriği Sindirim Sistemi Organları ince bağırsak safra salgısı pankreas özsuyu - + protein yağ karbonhidrat Yardımcı Organlar 20 . Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba¤›rsak. enerji üretmek. Afla¤›daki flemada sindirime u¤rayan besinlerin emilim ile ba¤›rsaklardan kana. 20 8 18. fiemay› inceleyerek afla¤›daki sorular› cevaplayal›m. Etkinlik: Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Bu etkinliğin amacı. sayfasında yer alan karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayabilecekleri söylenir. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? 3. kandan vücut hücrelerine geçifli görülmektedir. Besin içeriklerinin her biri. 2. Öğrencilere. 1. “Peki. Yandaki flemada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s›ras›nda geçirdikleri de¤iflim görülmektedir. Öğrencilere “Besinlerin Uzun Yolculuğu” adlı 1.Yağların ince bağırsakta sindirildikten lenf damarına verildiği daha sonra lenf damarından kan dolaşımına karışarak hücrelere taşındığına öğrencilerin dikkati çekilmelidir. sindirim s›ras›nda nas›l bir de¤iflime u¤rar? Genişletme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz?’ adlı 8. Öğrencilere proteinlerin vücudumuzda öncelikle yapım ve onarım için kullanıldığı. gerektiğinde enerji elde etmek için de kullanılabileceği belirtilmelidir. bu organlarda salgılanan ya da bulunan sıvı. onarım ve hastalıklarla savaş için kullandığı vurgulanmalıdır. öğrencilerin sindirim sistemini oluşturan organlar sindirim sistemine yardımcı organlar. Kana geçen besin içeriklerine ne olur? 4. büyümek.

.............. ................................................ ....................... Besinlerin Kimyasal Olarak Sindirildi¤i Yer 9..................” Bu bilgiden yola çıkarak aşağıdaki maddelerde bizden istenilenleri yapal›m........................ olumlu etkiler............................. .................................................................................................. sindirime uğrayarak küçük .... sağlığımızı olumlu etkiler....................................................................................... düzenli beslenme alışkanlığı ................. Karbonhidrat.......... kısa .............. ....... hızlı bir şekilde tüketmek ................................ bağırsaklarımızın .............. Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır...... darbelerden korumak ve enerji sağlamak için gereklidir........................................................... moleküllere parçalar....................................... sorunsuz çalışmasını ............... 8.......................... Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak... Yaşamımızdaki stres düzeyi: ................................... protein......... ........... Etkinlik : Etkinlik : Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Aşağıda............ ............................................................ öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır.................................Rahatsızlanmama..... Vücudumuzda Sistemler 8. Sindirim ürünlerinin hangi organlardan kanımıza geçtiğini aşağıya yazalım.... karın ağrısı.................... ....................... büyümemiz ve geliflmemiz için çok önemlidir........ Büyüme........ .... Etkinlik Yiyecekleri Neden Sindiriyoruz? Etkinlik : : “Besinler................................ sindirim sistemi organlar›m›zda fiziksel ve kimyasal sindirime uğrar. d..................... ve egzersizler ............. vitaminler ve .................... Sindirim sisteminin sağlığını korumak için doğru beslenmenin gerekli olduğu belirtilerek sindirim sisteminin sağlığını korumak için yapılması gereken diğer şeyler açıklanır............................................................................. Sigara ve alkol .................. Şifre: AECGASTR‹TCDGAZŞ‹ŞK‹NL‹Ğ‹FVLHIÇKIRIKKDR‹SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM‹DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES‹Ş‹KÂYETLER‹NHLSNR 9.... öğrencilerin sindirim sistemi sağlığını etkileyen faktörlerin olumlu ve olumsuz etkilerini birkaç cümle ile yazmalarını sağlamaktır............... Yukarıdaki şemayı inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirim s›ras›ndaki işlevlerini açıklayan bir cümle yazalım........... Yaptığımız aktiviteler ..... a.................................................................. Yaptığımız aktivite ve egzersizler: .......... ................. Lifli besinler tüketmek .............. mide rahatsızlıklarına .................. sindirim sistemi sağlığını ......... ....... Hazırlanalım Bu bölümde öğrencilerin.................... ............................................................ Ders Kitabı’nın 21................................................................................... karbonhidratlar gere Yağlar.......... proteinler ve yağlar kanımıza geçer.......................................................................................... ....................... Haz›rlanal›m Dedektif Gastro’nun stresli bir hayatı vardır..................... sindirim sistemi sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyen etkenleri kavramaları amaçlanmıştır...... Yüksek stres ..................................Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Araştıralım.................................................................... Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.......... sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır.........Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro’ya.............. ........ .............. ........... b..................... hemen bir mazeret uydurur................. s.............. c............. .......... Besinler....... Ald›¤›m›z besinler: ................ düzeyi sağlığımızı .. ............................ ve dengeli beslenmek ......................................... ................................ .... .. ..... yaraların onarımı ve hastalıklara karşı savaş için proteinler gere klidir.................................................................................................. ............................... .... gastrit.... Dengeli ve ....... sistemi rahats›zl›klar›na . gaz şişkinliği...... moleküllere kadar parçalanır........... Bu etkinliğin amacı................... 19 21 . yerlerde saklamalıyız............ sindirim sistemimizin sa¤l›¤›n› korumak için neler yapmam›z gerekir? Araflt›ral›m................................................................... Bu faktörlerin....................................... Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir.............. vücudumuzu sıcak tutmak.................................. sindirim sistemimizin sağlığı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini düşünerek konuyla ilgili bildiklerimizi noktalı yerlere k›saca yazalım........................... Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım............ Etkinlik yaptırılır....................... ...... ..... bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim......................................... kabızlık................. Besinlerin fiziksel ve kimyasal sindirime uğramasının sebebini aç›klayal›m.......Rahatsızlığım ne olabilir? ..... mineral........ Öğrencilere “Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır... vitamin ve su yandaki sembollerle temsil edilmektedir...... 18 ‹nce ba¤›rsak A¤›z Besinleri tüketim flekli ve beslenme al›flkanl›klar›m›z: Lokmaları çiğnemeden ve . ................................................ büyük molekülleri küçük ................................ ishal............................................. yağ............................... beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? .................. Ayrıca sindirim sistemi sağlığını korumak için alkolden ve sigaradan uzak durulması gerektiğine dikkat çekilerek alkol ve sigaranın zararlarından bahsedilir........ öğrencilerden gelen uygun cevaplar da kabul edilir............... Kal›n ba¤›rsak Bu cevapların yanısıra.... hücrelerimize kadar tafl›nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan›ld›¤›n› biliyor musunuz? Afla¤›daki karikatürleri inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m............................... Öğrencilerden gruplara ayrılarak dedektifin bıraktığı ipuçlarında yer alan sindirim sistemi hastalıklarından iki tanesini seçmeleri ve bu hastalıkların özelliklerini farklı kaynaklardan araştırmaları istenir.......... sağlar..................................................................................................................... Enzimler.............. sindirim sisteminin hangi bölümünde bafllad›¤›n› ve tamamland›¤›n› flema üzerinde gösterelim....................Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? ...... Her bir besin içeri¤inin sindiriminin................................................. Meyve ve sebzeleri ...... Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz................ Kalınbağırsakta su............................................................................ reflü ve safra kesesi şikâyetleridir..... Besinleri serin ve kuru ................................................... İpucunda yer alan hastalıklar.......... Gıdaların hazırlanış şekli ve saklanma koşulları: ......................................... 9..............Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? . Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir.............. ................ Sindirim Sistemimizin Sağlığını Etkileyen Faktörler Mide Zararl› al›flkanl›klar: .................................................. ..... Peki................... sürede tüketmeliyiz.................. .. .............. fiziksel ve kimyasal ...... sebep olabilir............................ Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim................ Etkinlik: Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak ‹çin 21 9 19....... olumsuz etkiler................................................ sayfasında yer alan “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak” başlıklı konu okutulur.... mineraller kana geçer.......... Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve araflt›r›c› özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar............. kullan›m› sindirim ................. Enerji sağlamak için klidir........................ ‹ş arkadaşları onu spor yapmaya çağırdıklarında.................... ‹nce bağırsakta karbonhidratlar.. Buradaki sorular sınıfta cevaplandırılacaktır.... ‹pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım................................. ........................................ kusma........................ mide yanması........................ Peki................... Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda.................... sindirim sistemimizin sağlığını etkileyen faktörler verilmiştir.......... sebep olabilir........ yıkamadan yememeliyiz.......................... hıçkırık........................................... Öğrencilerin konuyu pekiştirmesini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak İçin” adlı 9..........................................................................................

Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar.. Mineraller: • ‹skelet ve dişlerin yapısına katılır.... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir.... Her bir besin içeriğinin vücudumuzda gerçekleşmesini sağladığı olaylara birer örnek verelim.... mide ve ince bağırsak... Vücudumuz.. kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin kemik ve dişlerde yerleşmesine yard›mc› olur................. Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar............ 1...... Besin içeriklerinin ihtiyacımız olan miktardan daha az veya fazla alınması durumunda doğabilecek sorunlar nelerdir? Açıklayalım....... E vitaminleri vücut hücrelerinin hasarını önleyerek normal işlevlerini sürdürmeleri ve zararlı maddelerin etkilerinin azaltılmasında yardımcıdırlar.... Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol............ yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır...... mineral ve suyun. 10... lahana gibi lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu yönde etkiler.....mide e.......... Proteinler: • Hücrelerin yapısını oluşturur.. Bu okuma metninde besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuzun ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemi belirtilmektedir..pankreas f..... Etkinlik öğrencilere yaptırılır.. Proteinler... Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur..... • ‹htiyacım›zdan fazla aldığımız besin içerikleri vücudumuzda yağa dönüşerek depolandığından sa¤l›¤›m›z için zararlıdır. Kimyasal sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız........... Öğrencilerin.. Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir. • Kanda buluna su......... enzimler yardımıyla parçalanır. Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız........... s............ Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir........... Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller. Sindirim sistemimiz. Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme.....T............ • Vücudumuzun düzenli çalışmasında etkili olan bazı hormonların yapımında görevlidir... A K 10 20.... .......................................... vitamin....... karbonhidrat... Doğru Beslenmeyi Öğrenmek Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti¤ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s›kça duyar›z..yutak c. • Sofradan sindirim sistemimizi yoracak kadar çok yemeden kalkmal›y›z.......C.anüs 2.... • Deri altı yağı vücut ısısının kaybını önler.. • Gerektiğinde vücudumuzda enerji kaynağı olarak da kullanılır..... • Besinlerin hücrelerde kullanılması sonucu oluşan besin atıklarının atılmasını kolaylaştırır. • A... bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini. Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmeleri için değişime uğramaları gerekmektedir. Fiziksel sindirimin gerçekleştiği yapı ve organlar: ağız ve mide... Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır.... ....... besin gruplarından sağlar... Yağlar: • En çok enerji veren besin içeri¤idir ve başlıca enerji depomuzdur........ağız b.. ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte tüketilmesidir....... 2..karaciğer d...... a....... besin içeriklerinin dokulara taşınmasını sağlar... Günlük enerji ihtiyacımızın çoğu karbonhidratlardan sağlanır..... Etkinlik : Sa¤l›kl› Beslenelim Besinlerin içeri¤i hakk›nda aşağıda yer alan metinleri okuyal›m ve metinle ilgili sorular› cevapland›ral›m.......... Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir. Fiziksel sindirimde besinler çiğneme ve kas hareketleri ile kimyasal sindirimde ise besinler.............. karbonhidratlar.. .. Karbonhidratlar: • Vücudumuzun başlıca enerji kaynağıdır............ Dengeli ve yeterli beslenme. ................... Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz. Besin içerikleri sindirilerek kana geçtikten sonra vücudumuz tarafından aşağıdaki amaçlarla kullanılır.. Peki.......... yağlar... • Demir minerali vücutta besin içeriklerinden enerji oluşması için zorunlu olan oksijenin taşınmasında gereklidir. Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol. • Vücudumuzun savunma sistemleri ile vücut çalışmasını düzenleyen enzimler ve bazı hormonlar›n yap›s›nda bulunur. karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur....... mineraller.......... Vücudumuz besinlerin içeri¤ini enerji üretmek. • Vitaminlerin bir bölümü vücuda ancak ya¤›n içinde çözünmüfl hâlde alınır. • Vücut ısısının düzenlenmesi için gereklidir.................... • Vücudumuzun çalışmasını düzenleyen enzimlerin yap›s›nda yer alan mineraller vardır.............. dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır.. besin içerikleri olan protein. yağ ve proteinden enerji üretirler ve yeni hücrelerin oluşmasına yardımcı olurlar... Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır........... Bunu sağlayan ise sindirim sistemimizdir..... büyümemiz ve geliflmemizin sa¤l›kl› olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir................. yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar........ Vitaminler: • B grubu vitaminler: Besinlerle aldığımız karbonhidrat....... Kabak....... • D vitamini..... Sindirim sistemimiz olmasaydı besinler sindirilemez ve vücudumuz için gerekli olan besin içerikleri hücrelerimiz tarafından kullanılamazdı.. Öğrencilerden gelen yanıtlar değerlendirilir............ D B E C 3...yemek borusu ç.......... Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: • Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz.... vitaminler ve su ile ilgili bilgilerin yer aldığı Çalışma Kitabı’ndaki “Sağlıklı Beslenelim” adlı 10. C....... besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olayları gerçekleştirmek için kullanıldığını fark ederek sağlıklı beslenmenin önemini kavramaları sağlanır............. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.....ince bağırsak g..... yağ..... 20 22 ... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir............................ sindirim sistemi sağlığını olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir.. 22 10. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ile Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) tarafından hazırlanan “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”nden derlenmiş olan “Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi” başlıklı Öğretmen Kitabı’nın 65-f ve 65-g sayfalarında yer alan okuma metni öğrencilere çoğaltılarak dağıtılabilir........ Su: • Besinlerin sindirimini kolaylaştırır... dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini karfl›layabilmemiz........ sınıf seviyesi dikkate alınarak öğrencilerin besin içerikleri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır.. midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir..kalın bağırsak h............. • Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz... • Kanın ve sitoplazmanın dengede tutulmasını sağlar...... Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız............. Etkinlik: Sa¤l›kl› Beslenelim Bu etkinliğin amacı. • • • • Yemek sırasında ve yemekten hemen sonra fazla miktarda su içmemeliyiz... • Bazıları savunma sisteminde kullanılır.....

.............. 23 ............................................. Bu organlarda emilim gerçekleştiği için sindirilen besin içeriklerinin kana geçişi kolaylaşır....................................... öğrencilerden gelecek farklı şekillerdeki doğru şemalar kabul edilir. b a c ç d e f g h 1.. yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmek..... çok sıcak ve çok soğuk şeyler yemek veya içmek... ............. yemek sırasında ve yemekten sonra gereğinden fazla miktarda su içmektir............... Sindirime yardımcı organlar karaciğer ve pankreastır..... Öğrencilerden aşağıdakine benzer bir şema hazırlamaları beklenir.... yağ ve proteinler üzerinde nas›l bir etkisi vard›r? Bir şema çizerek aç›klayal›m.................... Öğrencilerin hazırlayacakları şemalarda. hangilerinde kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3.. alkol ve sigaradan uzak durmak............ ...... Karaciğerin görevi: Ürettiği safra salgısını yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderir........ 5..... 6................................ ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? 2............................... karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içeren pankreas özsuyunu salgılar........................... .......... Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6.... enzimlerin büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönüştürdüğünü ifade etmeleri yeterlidir........................... Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4........................................ 4.......... yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamaktır............. Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat.. Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi...... sigara ve alkol kullanmak................. 7..... Şekilde.............. Etkinlik : 5............. Sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkileyen etkenler: Yeterli ve dengeli beslenmek..................................... hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7......................................... Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2................................................... sofradan sindirim sistemimizi yormayacak kadar yiyerek kalkmak.............Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa¤l›¤› Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m....... Boşaltım sistemine ait levha....................... ........ Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler: Yetersiz ve dengesiz beslenmek... • • • Bir sonraki derste kullanılmak üzere........................................... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken ...... Pankreasın görevi: Ürettiği pankreas öz suyu içerisinde proteinlerin......... Öğrencilerden sindirim sistemi bilgilerini defterlerine kendi cümleleriyle yazmaları istenir.................. model ya da şemalar hazır bulundurulur...... Şekildeki organlardan hangilerinde fiziksel.......... Etkinlik için atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları istenir..... Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi ince ve kalın bağırsakta gerçekleşir..... lokmaları iyice çiğnemek........ Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler nelerdir? 23 11.... Yazılan özetlerden birkaçı okutularak öğrencilerin eksikleri giderilir... ...

.... Boşaltımda deri... akciğer ve karaciğerin görevleri de vurgulanır...... Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönecekleri hatırlatılır.. ‹drar.......Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar 2.. böbrek taşı........ A) ‹drar kesesi B) Üreter C) Üretra D) Kalın bağırsak B... böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır....... 2... 2.......... Kişisel temizliğe dikkat etmek. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesi “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusu ile ilişkilendirilir... model... 17. 4. s.... Boşaltımda görevli yap› ve organlar› gösteren aşağıdaki şekli inceleyelim......... toplan›r.... ‹drarı..............1..... Kanı süzerek zararlı maddelerden....... A) Böbrek atardamarı B) Böbrek toplardamarı C) Üreter D) Sperm kanalı 3... Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının 30 000 olduğu bilinmektedir. 30... levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ–4). cevaplar kabul edilir......... böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken maddelerin bir kısmı kana karışır................... vb. boşaltım sistemi sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmaları ve bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri beklenmektedir....... yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevrenizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı.... Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte......4. Nefronun boşaltımdaki önemi vurgulanır.......2... boşaltım organlarının görevinin vücudun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan zararlı maddelerin Etkinlik : dışarı atılması olduğu.... .. Vücudumuzda Sistemler 11..... boşaltımda atık 10. AÇIKLAMALAR 11 21..... Boşaltım sisteminde böbreklerin görevini ve önemini açıklar. ........ Boşaltım sistemi sağlığının korunması için alınabilecek önlemlerin farkına varır..... böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli...... atar......... Böbreklerimizin sağlığını korumak için neler yapıyoruz? Listeleyelim... böbrek nakli.. “Elektronik Yüzyıl” ünitesi kazanım 3 (Tıp alanındaki buluş ve gelişmelerle insan hayatı ve toplumsal dayanışma arasındaki ilişkiyi fark eder.... sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır....... • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla Ders Kitabı’nın 24. • • • • • Aşağıdaki soruları. 1.. Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir..... yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak yaşıyorum......... 2..... [!] Uyarılar • 2...... Böbrek yetmezliği.......... Böbrek Üreter (‹drar borusu) ‹drar kesesi Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere nefron ve diyaliz anahtar kavramlarıyla ilgili neler bildikleri sorulur. diyaliz...... Diğer Derslerle İlişkilendirme • 2.......... Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında.... anahtar kavramlar hakkındaki düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir..... • 24 KAZANIMLAR nefron diyaliz Ben bir böbrek hastasıyım.. Sınırlamalar 2........ Öğrencilerden... ...... 3..... • 2..... sınıf “Bilim. teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? • Öğrenciler Neredeler............ 21 24 . Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır...... Böbrek yetmezliği ile ilgili paragraf okutulur ve metnin altında yer alan soruların cevapları sınıfta tartışılır. Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları.... böbreklerin boşaltım sistemindeki görevini ve önemini açıklamaları. A) ‹drar kesesinde C) Böbrekte D) Böbrek B) Böbrek toplardamarında D) Üreterde 4...... Üretra Aşağıdaki tamamlanmam›fl cümleler boşaltımda görevli yap› ve organların görevleriyle ilgilidir. .... kazanımı......... Teknoloji ve Toplum” öğrenme alanı.. 2. Nereye Gelecekler? Öğrenciler boşaltımda görevli organ ve yapıların yeri.. Sosyal Bilgiler dersi 6....... 5. 1...........1-2. yüksek frekanslı ses dalgaları ve lazer gibi teşhis/tedavi yöntemleri vurgulanır..... Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür....... organ nakli yapılamadığından..... Günde iki litre su içmek........... sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir............ arındırır.2.......... Ders İçi İlişkilendirme • 2....... Boşaltım sistemi ile ilgili olarak öğrenciler.. ‹drarı vücuttan dışarı......2..2..... .4.) ile ilişkilendirilir.. vücuttan maddelerin dışarı atılmasını sağlayan yapı ve organları. .... .... böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için...3..... Böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak. yapısı anlatılmadan şekil olarak verilir... Etkinlik : Boflalt›mda Görevli Yap› ve Organlar A.... Bulduğumuz yap› veya organlar›n isimlerini yukarıda yer alan şeklin uygun yerlerine yazalım.....4....... 2.................... Böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yaklafl›k 600’ü bu imkâna kavuşuyor. Bu cümlelerdeki boşluklara hangi yap› veya organ isimlerinin gelmesi gerektiğini seçeneklerden bulalım............ böbrekten idrar kesesine . A) Akciğer B) Pankreas C) ‹nce bağırsak 2............ Bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler verir (FTTÇ–5..... Bu hastalar......... Haftada en az üç gün dört saat boyunca.... 32)..taflır.... Boflalt›mda görevli yap› ve organlar›n isimlerini yanlar›ndaki ilgili alana yazal›m.. 29.. böbreklerin sağlığı için nelere dikkat edilmesi gerektiği ön bilgilerine sahiptirler. Bu konuda öğrencilerden boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde göstermeleri........

.... kemik erimesi gibi hastalıklar) oluşabileceği sonucuna araştırarak ulaşmaları beklenir. üre ve besin atıkları olduğunu belirlemeleri ve bunları çizelgeye kaydetmeleri beklenmektedir.. sayfasında yer alan paragraf okutulur................. görevleri verilen yapı ve organları seçeneklerden bularak boşluklara yazmaları..... 25 ..... 2.. • 25 Öğrencilere Ders Kitabı’nın 25. uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim..... Etkinlik yaptırılır. 11.. Öğrencilerden oluşturmaları beklenen çizelge aşağıdaki gibidir... İki bölümden oluşan etkinliğin ilk bölümünde öğrencilerden bu sayfadaki şekli incelemeleri... vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar› Yapal›m • Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal›m. Etkinlik Sorgulayal›m............. yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır. yüksek tansiyon....... Atık maddeler Organlar Keşif Aşaması Üre ‹drar . Etkinlik yaptırılır.... akciğerler................. Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerini.. Aşağıdaki etkinliği yaparak atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır›ldığını keşfedelim. Etkinlik: Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar Bu etkinliğin amacı......... kansızlık...Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Boşaltımda Görevli Yapı ve Organlar” adlı 11. Bu atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır. Peki...... böbrek yetmezliği gibi hastalıkların meydana gelebileceği ve bu hastalıklara bağlı olarak da başka hastalıkların (örneğin... .. Sonuca Varal›m • At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlar ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› atık maddeler nelerdir? • Bu atık maddeler....... “Sindirim Sistemimiz” konusunda öğrenmiş oldukları yediğimiz yiyeceklerin sindirim sistemimizde besin içeriklerine kadar parçalandığı ve bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığı bilgisi hatırlatılır. idrar ve dışkı yoluyla uzaklaştırdığı...... İkinci bölümde ise öğrencilerden böbreklerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri listelemeleri beklenmektedir.......... Boşaltımda görevli organlar Atık maddeler İdrar + Su + + + + Tuz + + Karbon Besin dioksit Atıkları Üre Böbrekler Deri Akciğerler Kalın Bağırsak Karaciğer + + + Etkinliğin sonunda öğrencilerin vücudumuzun atık maddeleri terleme. • Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım... Öğrencilere “Vücudumuz besin içeriklerini ne için kullanır?”............. At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların ve at›k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım... böbrek yetmezliğine bağlı olarak vücudun su tutması. günde bir buçuk litre idrar üretir. atık maddelerin vücudumuzdan uzaklaştırılamaması durumunda bağırsak problemleri. karaciğer............ deri ve kalın bağırsak olduğunu belirterek bu organların vücudumuzdan uzaklaştırdığı atık maddelerin suyun ve tuzun fazlası ile karbon dioksit......... Etkinlik: Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır? (Önerilen süre: 20 dk. vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? • Böbreklerimiz görevini yerine getiremedi¤inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım... .. hücrelerimizin kullanabilece¤i kadar küçük moleküller hâline getirdi¤ini ö¤rendik... .. “Bu besin içerikleri vücudumuzda kullanıldıktan sonra ne olur?” soruları sorulur.......... 2. Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz.. ........ Bu atık maddelerin neler olduğunun ve bunların vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığının öğrenciler tarafından araştırılması amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Atık Maddeler Vücudumuzdan Nasıl Uzaklaştırılır?” adlı 2........... Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur.... ....... Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını “+” işaretini kullanarak gösterelim........ enerji üretimi için.... Öğrencilerden besin içeriklerinin sindiriminden sonra vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddelerin oluştuğunu belirtmeleri beklenir..... bu görevleri gerçekleştiren yapı ve organların isimlerini şekil üzerine doğru olarak yerleştirmeleri beklenir.) Öğrenciler vücudumuzdan uzaklaştırılan atık maddelerin neler olduğunu ve bu atık maddelerin vücudumuzdan hangi organlarla uzaklaştırıldığını araştırmaya yönlendirilir......... Öğrencilerin etkinlik sonunda atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organların böbrekler.. Araflt›ral›m At›k Maddeler Vücudumuzdan Nas›l Uzaklaşt›r›l›r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan.. atık maddeler.. Karaci¤er + Bu organları........ ....... Vücudumuz için gerekli besin içerikleri.............. .... Ayrıca bu etkinlikle öğrencilerin araştırma yaparken bilgi ve veri toplama ile verileri kaydetme bilimsel süreç becerilerini geliştirmeleri de amaçlanmaktadır..... solunum.. öğrencilerin konu ile ilgili ön bilgilerini yoklamaktır..

............. levha ve/veya şema sınıfa getirilir....... 12 22. Her şey bende sonlanıyor...... öğrencilerin atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaştıran organlar ve bunların görevleri hakkındaki bilgilerini eğlenceli bir şekilde tekrar etmelerini sağlamaktır........ safra ve besin .................. Bu etkinlikle...... At›k maddeler vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmad›klar› takdirde zehirleyici olabilir..... ......... herhangi birinde oluşacak aksaklığın vücudumuzun tümünü olumsuz etkileyeceği belirtilmelidir.. vücudu korurum.... Öğrencilerden hazırladıkları çalışmaları birlikte değerlendirerek geliştirmeleri istenebilir...... safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar....... Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas› vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddelerdir........... sınıftaki “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinin “Zararlı Maddelerin Boşaltımı” konusunda öğrenmişlerdir....... Çünkü .... ..... 26 ............... sana katılmıyorum... 12. Bu etkinliğin ardından “Vücudumuzdaki atık maddeleri uzaklaştıran organlar hangileridir?” sorusu yöneltilir.. Afla¤›daki flemay› inceleyelim ve bu organlar›n uzaklaflt›rd›klar› at›k maddelerin neler oldu¤unu belirleyelim... siz kendinizi kandırıyorsunuz.......... Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir................ Öğrencilerin böbreklerin boşaltımdaki görevini ve önemini açıklayabilmeleri için kanımızın.........Açıklama Aşaması Etkinliğin tamamlanmasından sonra öğrenciler yaptıkları araştırma sonucunda hazırladıkları çizelgeyi “Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar” şemasını inceleyerek kontrol etmeleri....... Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar›m›z vücudumuzdaki at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? Vücudumuzdan uzaklaflt›r›lmas› gereken at›k maddeler nelerdir? Böbrekler.......... Bu organlar at›k maddeleri idrar.................... Ardından öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki 13 ve 14.. 13........................................... idrar kesesinin ve üretranın) görevini benzetme yoluyla öğrenmelerini sağlamaktır (Etkinlikte boşaltım sistemi arıtma tesisine benzetilmiştir........ Bu yüzden tartışmaya bafll›yorlar... Organların konuşmalarındaki eksik bölümleri.... karaciğer........... ve idrarı oluştururuz...... Öğrencilerin bu konuyla ilgili farklı bir uygulama yapmalarını sağlamak için “Hangi Organ Daha Önemli?” adlı 12... En önemli organlar biziz... sayfasında yer alan boşaltım sistemi şeması öğrencilere inceletilerek boşaltım sistemi organlarının neler olduğu sorulur.. levha ve/veya şema üzerinde göstermeleri amacıyla boşaltım sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. fazlasını atamazsın....................... Birçok sistemle ilgim var....... daha az zararlı olan üreye dönüştürür... ATIK MADDELER‹ UZAKLAfiTIRAN ORGANLAR Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi............ atıklarının vücuttan ... uzaklaştırırım.).... Ben olmasam . . Akciğerler Kan içindeki karbon dioksidi ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar.... Ha ha ha! Siz öyle sanın... Etkinlik: Hangi Organ Daha Önemli? Bu etkinliğin amacı........ Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d›flar› atar.... Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır..... terleme ve d›flk› yoluyla atar................ idrar kesesi ve üretradan oluştuğu belirtilebilir... Aranızda en büyük benim... Ben var ya zehirli bir atığı ben .. Öğrencilerin boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model. 26 12........ .......... solunum... Bu çalışmalar sene sonunda sergilenebilir...... Bunun sonucu olarak vücudumuzdaki organlar görevlerini yerine getiremez...... Öğrencilere bu organların hepsinin aynı öneme sahip olduğu...... Hayır.. vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık. Kalın bağırsak Su........ Öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzerek atıkları idrar şeklinde uzaklaştırdığını anlamaları için şemanın yanında yer alan açıklamayı okumaları sağlanır.................................................. terleyerek vücudundan . akciğerler. 14......... üreter... vücudumuz için en önemli organın kendisi olduğunu iddia ediyor......................... üreye dönüştürerek ..... onların boşaltımdaki önemlerini belirtecek şekilde tamamlayarak bir oyun hazırlayalım........ Etkinlik : Hangi Organ Daha Önemli? At›k maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organların her biri...... karbon dioksidi ............. Oyunumuzu arkadaşlarımıza sunalım............... su.. Hadi oradan.... deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzaklaflt›ran organlard›r.... eksiklerini giderip yanlışlarını düzeltmeleri için yönlendirilirler. Ders Kitabı’nın 27.............. Bunun için bu organların böbrekler.. böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiği vurgulanmalıdır...... suyun ve tuzun ...... Etkinlik: Böbreklerimiz Kanımızı Nasıl Temizler? Bu etkinlik öğrencilerin böbreklerimizin kanımızı süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini düşünerek yaratıcı çalışmalar üretmelerini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır............ Öğrenciler boşaltımda görevli yapı ve organları 5....... maddelerden temizleriz .. 22 Öğrencilerden gelen uygun cevaplar değerlendirilir.. atılmasını sağlarım.. Etkinlik: Vücudumuzun Arıtma Tesisi Etkinliğin amacı öğrencilerin boşaltım sistemi organlarının (böbreklerin........... soluk verirken ... .................. kanı süzerek atık ........................... s... üreter...... etkinlikler yaptırılır...............

................ Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1.... Alternatif Etkinlik’i yaptırabilirsiniz..... ....... Bu organın görevini nasıl yaptığını açıklayalım........ ................. vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucunda oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırır.... Öğrenciler modeli yaparken etkinlikteki yönergeye uygun olarak yönlendirilebilir ya da Öğretmen Kitabı’nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanarak modeli kendilerinin oluşturmaları sağlanabilir......... Bu at›k maddeler vücudumuzdan boflalt›m yoluyla uzaklaflt›r›l›r....... Böylece kan›m›z zararl› at›klar ve üreden temizlenmifl Nefron..... Öyleyse.......................... Böylece çevremiz korunmuş olur......... At›k maddelerle kirlenmifl kan›n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir.. İdrar kesesi üzerindeki üç rakamı sağ üreterin alt bölümündeki üç rakamı ile bir araya getirilerek yapıştırılır.......... Böbrek ...... • Öğrencilerin dikkatleri sağ böbrek ve sağ üreter üzerindeki bir rakamına çekilir.. yazabiliriz.. • Öğrencilerden idrar kesesi resmini kesmeleri istenir......... Alternatif Etkinlik: Böbrek Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım Üreter (idrar borusu) ‹drar kesesi Üretra 13 23. Aynı şekilde sol üreter için dört rakamlı bölümler de bir araya getirilir............................. atıklar içinde yer alan zararlı maddeler arıtılarak zararsız hâle getirilir........ yaklaşık bir milyon nefron bulunur. Etkinlik : Vücudumuzun Ar›tma Tesisi 1................ s...olur............. böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir............ oyun.. • Öğrencilerden sol böbrek ve sol üreteri de aynı şekilde kesmeleri istenir...... 2... • Sınıfta beş grup oluşturulur..... c........... Bir deney düzeneği tasarlay›p kurabiliriz.................... Öğrencilerden gelen uygun çalışmalar değerlendirilir.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf›ndan kullan›lmas› sonucunda at›k maddeler oluflur... kâğıt üretilirken atık maddeler de oluşur...................... ‹drar.. Afla¤›daki flekli inceleyerek boflalt›m sistemimizi oluflturan yap› ve organlar›n neler oldu¤unu belirleyelim... Peki.............. Etkinlik : Böbreklerimiz Kan›m›z› Nas›l Temizler? Böbreklerimizin süzme işlemini nasıl gerçekleştirdiğini gösterebileceğimiz yaratıcı bir çalışma hazırlayalım............. 4......... Kandaki zararl› maddelerle birlikte yararl› maddeler de nefronlarda süzülür................................... Her bir grubun boşaltım sistemi modeli hazırlayabilmeleri için verilen resimler çoğaltılır. Süzülme sırasında kan içindeki yararlı maddeler nefronlarda geri emilir ve yeninden kana geçer....... Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar› oluşturur...5 litre idrar üretilir............. idrarı oluşturur...... Bunlar› Biliyor muydunuz ? Böbreklerimiz her 10-20 dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer........................................................................ Öğrencilere “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü okutulur........... Öğrencilerden böbrek ve sağ üreter resimleri üzerinde bulunan bu rakamları eşleştirerek yapıştırmaları istenir....... Araç-Gereçler Araç ve Gereçler ♦ makas ♦ yap›flt›r›c› 13.............. 14.................. böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar...... Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre..... Oluşan idrar........................................... 2.... Öğrencilere boşaltım sistemimizi oluşturan yapı ve organlar arasındaki bağlantıyı kavramaları amacıyla “Boşaltım Sistemi Modeli Hazırlayalım” adlı 2. Bir hikâye....................................... model. kan›m›z›n için......... Bir kâğıt fabrikasında.. Alternatif Etkinlik: Boflalt›m Sistemi Modeli Haz›rlayal›m Aşağıda verilen adımları izleyerek bir boşaltım sistemi modeli hazırlatabilirsiniz. Üretilen kâğıtlar kullanılacakları yere ulaştırılırken oluşan atık maddeler de arıtma bölümüne gönderilir......... böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir....... böbreklerimizin idrar› nas›l oluflturdu¤unu biliyor musunuz? 1. Peki. yapabiliriz..... Bunlar da üzerlerindeki iki rakamları eşleştirilerek bir araya getirilip yapıştırılır.............. poster vb.. Bunun da hayatımız boyunca ortalama 45 000 litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 27 Vücudumuzda Sistemler 2................................. Resim.......... Kanımızda at›k maddelerin yanı sıra karbonhidratların.......... 6.............. Ö¤rencilerin kanımızdaki atık maddeler böbreklerimizde ................ deki zararl› at›klar› ve üreyi süzerek temizler............................. Bu fabrikada oldu¤u gibi vücudumuzda kanım›z›n içinde bulunan zararlı maddeleri arıtan organımızın adı nedir? Afla¤›ya yazal›m............. Öğrenciler modeli hazırladıktan sonra bu yapı ve organların görevini modelin üzerine yazabilir veya modeli boyayabilirler.. şiir......... Öğrencilerden böbreklerimizin görevini ve önemini açıklayan ilginç bilgileri içeren başka bir “Bunları Biliyor muydunuz?” köşesi hazırlamaları istenebilir............ şarkı vb................................................... • Öğrencilere sağ böbrek ve sağ üreteri kesmeleri söylenir.................... üreter ile idrar kesesine tafl›n›r ve burada toplan›r................... 2........... böbrekler bunu nas›l gerçeklefltirir? Her bir böbrekte....... • Ardından öğrencilerden üretra yazan parçayı keserek idrar kesesi üzerindeki beş rakamı yazılan bölüme yapıştırmaları istenir.... Böbreklerimiz...... a. ... Süzülerek temizlenen bu kan............... sayısal veriler kullanılarak somutlaştırılmaya çalışılmıştır............ ... Kan. Oluflan bu at›k maddeler hücrelerimizden kan›m›za geçer............... 23 27 . bulunan nefronlar tarafından süzülerek temizlendiğini ifade eden açıklamaları kabul edilir. Bu işlem günde 100-150 defa tekrar edilir......................... s... yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur................. 5... 14 23.......... Bu bölümde............ b.......................... Bu modeli hazırlayabilmek için Öğretmen Kitabı’ nın 65-c ve 65-ç sayfalarında verilen resimleri kullanabilirsiniz............... 3.... üretra ile vücuttan dışarı atılır........ ..... Bu bölümde böbreklerimizin çalışma sistemi. ....... ................ Bunun için...................

Etkinlik Sorgulayal›m. belirtilerini. Soğuk terler dökmeye başladım. Çizelgeyi hazırlarken boşaltım sistemi rahatsızlıklarını. öğrencilerin boşaltım sisteminin sağlığını korumak için alınabilecek önlemlerin farkına varmalarını sağlamaktır. Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. “Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir?” araştırma sorusu öğrencilere yöneltilir. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu?”. ‹drarımda kan görünce korktum ve. belirtilerini. hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? • Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? 3. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri haz›rlayaca¤›m›z bir çizelgeye kaydedelim. Çizelgemizde boşaltım sistemi rahatsızlıklarını.) Bu etkinlik için etkinliğin girişinde yer alan yazı öğrencilere okutulur. “Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz?”. 3. Diş çürüklerinin ve boğaz iltihaplanmasının en kısa sürede tedavi edilmesi gerektiği ayrıca vurgulanır. Bu amaçla “Vücudumuz açısından bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz?” sorusunun cevabı öğrencilerle tartışılır. Etkinlik: Her ‹şin Başı Sağlık (Önerilen süre: 20 dk. “Çevrenizde. diğerinin de röportajı yapan gazeteciyi temsil etmesi sağlanır. Araflt›ral›m Her ‹flin Bafl› Sağl›k “Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyorsunuz?”. Röportajın okunması sırasında öğrencilerin birinin doktoru. Ardından ikinci adıma geçilir.Genişletme Aşaması Bu bölümün amacı. Öğrenciler bu soruya cevap bulmak için araştırma grupları oluşturur. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz?” sorularının cevaplarını tartışmaları sağlanır. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Bu hastalıkların tedavilerinin ihmal edilmesi durumunda kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilecekleri belirtilir.” Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar› Yapal›m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı. “Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. • Hasta. bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı?”. 28 28 . belirtilerini. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Etkinliğin ardından öğrencilere Ders Kitabı’nın 29. 1. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür rahats›zlıklardan korunma yollarını belirtelim. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir?”. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini. boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde. Grupların etkinliğin birinci adımında yer alan: “Hasta. Böbrek hastalıklarının tedavi yöntemlerinden biri olan ve böbrek taşlarını kırmak için kullanılan taş kırma cihazının ve diyaliz makinesinin teknolojik birer ürün olduğu belirtilerek öğrencilerden bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri istenir. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. bu rahatsızlıkların sebeplerini. Üçüncü adımda öğrenciler araştırma sonuçlarını bir çizelge hazırlayarak kaydeder. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını sınıflandırarak ve sunarak bilimsel süreç becerilerini geliştirirler. hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? • Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2... sayfasında yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgileri içeren “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” başlıklı röportaj okutulur. Bunalmıştım. Öğrencilerin bazı böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan teknolojik gelişmelere örnekler vermeleri de bölümün amaçlarındandır. “Hasta. tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. Öğrenciler boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapmaya yönlendirilir. Bir sonraki sayfada yer alan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren röportajı birlikte okuyalım. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. Sonuca Varalım • Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? • Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar. Ardından öğrencilere “Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?” sorusu sorulur ve konu sınıfta tartışmaya açılır. Etkinlik yaptırılır. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Her İşin Başı Sağlık” adlı 3. bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? • Çevrenizde.

Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. 29 . Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli. Bu tahlil özellikle idrar yolları hastalıklarını teşhis etmek için önemlidir. Taş oluşumunu önlemek için. kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunu tartışalım. Sa¤l›kl› Günler dergisi olarak kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. ‹drar yolları iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman. Örneğin mikrobik sarılık ve şeker hastalığının teşhis edilebilmesi için idrar tahlili kullanılır. Yeterli sayıda organ bağışı yapılmadığından böbrek nakli ihtiyacı karşılanamamaktadır (Sağlık Bakanlığı verileri 2005 yılı sonuna kadar http://www. • Sağlık Bakanlığı 2004 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 30 bin kronik böbrek yetmezliği hastası vardır. Alternatif Araştıralım. Bunlar. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Aylin Aydın’a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. • Yaşayan bir insanın böbreklerinden birinin nakil ihtiyacı olan bir başkasına ameliyatla nakledilmesi şeklinde yapılır. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. Bu yöntemle kalıcı tedavi sağlanamadığından hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. Aşağıda yer alan “Alternatif Araştıralım. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar›. boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. Diğer organları etkileyen hastalıklar da idrar tahlili ile tespit edilebilir. idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak. Hastalıkların bir kısmını idrar tahlili ile anlamak mümkündür. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali. idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Diyaliz cihazı. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. günde en az iki litre su içmek. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş Böbrek tafl›n›n oluşumunu önlemek için üretere geçifli neler yapabiliriz? Dr. Alternatif Etkinlik: ‹drar Tahlili Bu etkinlik için öğrencilerin “Hastalandığımız zaman niçin idrar tahlili istenir?” sorusunun cevabını tartışmaları sağlanır. Geliştirilen yeni sistemlerle idrar tahlilinin yapılması oldukça kolaydır ve günümüzde rutin sağlık kontrolünün bir parçasıdır. böbrek taşı. Ayrıca beyin ölümü geçekleşmiş bağışçının böbreğinin alınarak ihtiyacı olan bir kişiye verilmesi yoluyla da gerçekleşir. diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. Hazırlanalım • Ülkemizde böbrek nakli ihtiyacı karşılanabiliyor mu? • Hastalara böbrek nakli nasıl yapılıyor? sorularının cevaplarını araştıralım. Sa¤l›kl› böbrekler için günde iki litre su için! “Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz” adlı bölüm okunduktan sonra öğrencilerin bu konuyu günlük hayatla ilişkilendirmeleri için “İdrar Tahlili” adlı 3. gov. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. 29 3. Tafl k›rma cihaz› 3. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız.Boflalt›m Sistemimiz Vücudumuzdan At›klar› Uzaklaflt›r›r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda artırmalıyız. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Ülkemizde bugüne kadar toplam 8340 böbrek nakli yapılmıştır. kalıcı böbrek rahatsızlıklarına yol açabilir. Günde en az iki litre su içmeliyiz. Tartışmamızdan sonra aşağıdaki açıklamayı okuyarak tahminlerimizin doğruluğunu kontrol edelim. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır.tr). Tahminler alındıktan sonra açıklama bölümü öğrencilere okutularak onlardan cevaplarının doğruluğunu kontrol etmeleri istenir. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. Öğrencilerin bu araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmaları sağlanır. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek tafllar› k›r›l›yor. Hazırlanalım” bölümündeki sorular öğrencilere araştırma konusu olarak verilebilir.istanbulsaglik. günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Bu yüzden “böbrek nakli” daha da önem kazanmaktadır. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli. Aydın: Böbrek iltihabı.

............... Böbrekler: Kanı süzerek temizler ve idrarı oluşturur.......................... Ablasından Ali’nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi................................................................................ 1 2 3 4 Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal›m.... Etkinliğin yapılabilmesi için her grubun saate ihtiyacı vardır............. 4.......... • Öğrencilerin konu sonunda...... Mert Ali’nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu... D) ‹drar oluşumu ile kandaki atıkları uzaklaflt›r›r..... Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı bölümdür.... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1............ idrar torbası ve idrar yolları iltihabı veya böbrek yetmezliği olabilir.... C) Taş oluşmasını önleyerek sa¤l›¤›m›z› korur....................... ........................... Etkinliğin öğrenciler tarafından dersten önce okunması yararlı olacaktır............ idrar kesesine taşır............................................ ..... Bu sorunun doğru cevabı A seçeneğidir....... ................ 3........... 2............ anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendikleri bilgilerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır................ Mert’in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi............ Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim ................................ 30 Kendimizi De¤erlendirelim 1............... Gruplara saat getirmeleri gerektiği hatırlatılır.... böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedaviyi tamamlamak ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gitmek........................................ taş kırma cihazı ve diyaliz cihazı vb............ • Ders Kitabı’ndaki “Bir Dakika ” adlı 4........... Boşaltım sistemi organların›n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım................... 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzaklaflt›r›r...... Ali’nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi.................. Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir............... İdrar kesesi: Böbreklerde oluşan idrar burada toplanır.. 30 ......................... 2...... ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurmak....................... Afla¤›daki seçeneklerden hangisinde verilen organlar›n tamam› vücudumuzdan at›k maddeleri uzaklaflt›r›r? A) Böbrekler-Karaciğer-Akciğer-Deri-Kalınbağırsak B) Mide-Böbrekler-‹nce bağırsak-Kalınbağırsak-Akciğer C) Akciğer-Deri-Kalınbağırsak-Mide-‹ncebağırsak D) Deri-‹nce bağırsak-Böbrekler-Kalınbağırsak-Karaciğer 2.................................. günde en az iki litre su içmek. Mert........................ a) 1.... hastalıkların tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek olarak verilebilir.. b) Bu sorunun doğru cevabı D seçeneğidir... a) Ali’nin rahatsızlığı böbrek taşı.... 3................... böbrekleri ve idrar yollarını soğuktan korumak........ . .............. 3...... Üreter: İdrarı............ böbrek.. a) Bu paragrafa göre Ali’nin rahatsızlığın›n neler olabileceğini listeleyelim. telefonla arkadaşını aradı........... b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim.. .. 2................................. a) 1.......... 4......................... temizliğe özen göstermek................... Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir........................................... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir.. Etkinlik grup etkinliğidir................................................................ B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır›r ve temizler... Diş çürümesi ve boğaz iltihaplanması durumlarında en kısa sürede tedavi olmak... 4.......... b) İlaçlar.............................. ...Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri amacıyla konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.............

..........3............................ heyecanlanıyoruz....................... Bu konuda ise öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemlerde görevli yapı ve organları ile bu sistemin vücudumuzdaki diğer sistemler ile düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını anlamaları sağlanacaktır...................... alkol ve sigara) ile ilgili örnekler verilir........) verilir...... .......................... Etkinlikte yer alan basketbol oynayan kişinin beyninin vücudunda gerçekleşen olayları yönettiğini anlatmak için öğrencilere ipucu olarak verilen resmin incelenmesi sağlanır............... hormon anahtar kavramlarının ne anlama geldiği sorulur ve bu kavramlarla ilgili düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri söylenir.. Etkinlik : AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR 31 .......... sınıfta ise destek ve hareket.....1. Bu olaylardan birini seçelim................... yapılarına girilmez...................................... Yazma.......... Denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle eş güdümlü çalışmasını sağladığını belirtir............... Peki.......................... Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir................. • Konuya Giriş Öğrencilerin dikkatlerini konuya çekmek amacıyla denetlemek ve düzenlemek kelimelerinin ne anlama geldiği sorulur ve öğrencilerden soruyu cevaplamaları istenir.................... yemek yemek gibi).............. yutmayı. Hormonlara örnek olarak günlük hayattan bilinen hormonlar (tiroksin..... glukagon...... uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz........ 3......... salgı bezi.......... bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Vücudumuzda gerçekleflen birçok olay.............................. öğrencilerin vücudumuzdaki olayların nasıl gerçekleştiğini düşündükleriyle ilgili ön bilgilerini açığa çıkarmaktır... susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor................ sınıflarda “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesinde sindirim ve boşaltımda görevli yapı ve organların yerlerini ve işlevlerini (genel hatları ile)....... • Nefes almayı....... Denetleyici ve düzenleyici sistemleri olumsuz etkileyen etmenler (uyuşturucu. besinler ve dengeli beslenmenin önemini öğrenmişler 6.... basketbol oynamak....5.. omurilik) ve çevresel sinir sistemi olarak verilir..... Arkadaşlarımızın isimlerini.......... s............................. adrenalin vb...... ......... model...........................................5.......5......... Sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini açıklar.... ............ insülin........ . levha ve/veya şema üzerinde göstererek görevlerini açıklar (FTTÇ-4).. sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz.2................ yabancı dillerdeki kelimeleri............ Sınırlamalar 3........ Acıktığımızı... 3............ Nereye Gelecekler? Öğrenciler bu konuyla ilgili daha önceki sınıflara ait ön bilgilere sahip değillerdir............ merkezî (beyin............. tiroit....................................... gerçekleşen olayların beynimiz tarafından .... ................. Refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlar (BSB-16).. büyüme hormonu................. • Anahtar Kavramlar Öğrencilere sinir hücresi...... model.............. pankreas.. levha ve/veya şema üzerinde gösterir (FTTÇ-4)...... dolaşım.....4.... • Konuya Başlarken 3............ bizim özel bir çaba harcamam›za gerek kalmadan kendili¤inden gerçekleflir....................... [!] Uyarılar • 3..... • Öğrenciler Neredeler............................ . hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz..................... .... ....... Denetleyici ve düzenleyici sistem ile ilgili olarak öğrenciler. 3............... üzülüyor.............................. Sinir sisteminin bölümleri. çarpım tablosunu......... okuma.................................................................................... ................. 3............ Öğrenciler 4 ve 5......... İç salgı bezleri olarak hipofiz. Niçin ve nas›l büyüdü¤ümüzü hiç düflündünüz mü? Konu boyunca bu ve benzeri sorular›m›za cevap arayal›m............................. solunum sistemleri ile bu sistemlerin sağlığı ve teknolojinin bu sistemlerin sağlığına olan etkisi işlenmiştir. Vücudumuzun bu olay› nas›l gerçekleştirdi¤ini anlatal›m............ • 3.................. • 3............... 3.....Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar sinir hücresi salgı bezi hormon 15 24.............................................. 31 15....... Erkek ve dişi salgı bezleri ayrı ayrı şekiller üzerinde verilir...... eşyaların adını................. Bu şekilde öğrencilerin konuya ilgileri çekildikten sonra Ders Kitabı’ndaki “Anahtar Kavramlar” bölümüne geçilir........ böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler verilir.............................. bisiklet sürmek........ Etkinlik: Nasıl Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı.1..........2....... gülüyor.......... Beynin bölümlerinden olan beyincik ve omurilik soğanının yapısına girilmeden görevleri verilir.............. ................... yapılarına girilmez.. Etkinlik : Nas›l Gerçekleflir? Bir gün içinde gerçekleştirdiğimiz olaylar› düşünelim (ders çalışmak. Öğrencilerin resimden yararlanarak vücudumuzda .... Sinir sisteminin bölümlerini............ Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır...... Böylece öğrencilerin denetleyici ve 16... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması 15.. .......................... İç salgı bezlerini... yönetildiğini belirtmeleri beklenmektedir.............

24 16. Etkinlik : Beynimizin ilginç özelliklerinden birini keflfetmek için afla¤›daki eğlenceli oyunu oynamaya ne dersiniz? Öyleyse haydi. Sonuca Varal›m • Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? • Vücudumuzda ve çevremizde. öğrencilerin “Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. ‹nceleyelim Bir Dakika Keşif Aşaması (Önerilen süre: 15 dk. Sizce vücudumuzda gerçekleflen olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan fley nedir? Bu sorunun cevab›n› “Bir Dakika” adl› etkinli¤imizi yaparak ö¤renelim. sayfasında yer alan çevresel sinir sistemi şeması inceletilir. 16. birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? • Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay. birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda. • Grup üyelerimizden biri. Bütün bu olaylar›n böylesine uyumlu ve kontrollü gerçekleflmesini sa¤layan nedir? Bir saat veya bir gün içerisinde vücudumuzda gerçekleşen olay sayısını tahmin edebilir misiniz? Duyuları algılamak. Etkinlik yaptırılır. vücudumuzda meydana gelen çok sayıdaki ve karmaşık olayların sistemlerimiz tarafından gerçekleştirildiğini. çizelgeyi daha kolay okuduklarını göreceklerdir. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah 16. konuşmak gibi birçok olay aynı anda ve birlikte gerçekleşir. Peki afla¤›daki eflitli¤e göre bu sistemle ilgili ne söyleyebiliriz? Açıklama Aşaması 32 Denetleyici ve Düzenleyici Sistem = Sinir Sistemi + ‹ç Salgı Bezleri Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini model. yürümek. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. oyun başlıyor! • Aşağıdaki kelimeleri yüksek sesle ve hızlı bir şekilde okuyun. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. sorular sorulur. Gruplar sinir sisteminin merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluştuğunu ve merkezî sinir sisteminin vücudumuzun yönetim ve denetim merkezi olduğunu belirtirler. Konu kapağındaki paragraf okutulur ve metnin sonunda yer alan sorular sınıfta tartışılır. “Sizce bütün bu olayların vücudumuzda gerçekleşmesini sağlayan nedir?” vb. düşünmek. Etkinlik : Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde. ♦ kâğıt Bunlar› Yapal›m • Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin. levha ve şema üzerinde göstermelerini sağlamak amacıyla sinir sisteminin yapı ve organlarını gösteren model. Öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemimizin nasıl çalıştığını keşfetmeleri amacıyla Ders Kitabı’nda yer alan “Bir Dakika” adlı 4. fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir?” sorusuna grup hâlinde cevap bulmaları sağlanır. sayfasında yer alan fotoğraflarla ilgili olarak “Fotoğraflarda neler görüyorsunuz?”. Etkinlik: ‹ki ‹şi Bir Arada Yapabilir misin? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin vücudumuzun yönetim merkezi olan beynimizin vücudumuzdaki olayları gerçekleştirirken farklı bölümlerinin çalıştığını fark etmelerini sağlamaktır. Gruplar. Etkinliğin ardından öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. Öğrenciler birkaç alıştırmadan sonra 2. Bunun öğrenmenin sonucu olduğu belirtilmelidir. Resimden yola çıkarak sinir hücrelerinin bulundukları yere ve görevlerine göre farklı şekil ve büyüklüklerde olabileceği açıklanabilir. Ardından Ders Kitabı’nın 33 ve 34. Öğrencilerden gruplar oluşturmaları istenir. levha ve/veya şema sınıfa getirilir.düzenleyici sistem kavramının anlamlandırması sağlanmış olur. 4. Belirledikleri olayları defterlerine liste hâlinde yazsınlar. sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Etkinlik Gözlemleyelim.) Bu etkinliğin amacı. Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerden “Stroop (Sıtrup) etkisi”nin cinsiyet ve yaşa göre değişip değişmediğini ve farklı duyular için de geçerli olup olmadığını belirlemeleri istenir. Etkinlik : ‹ki ‹fli Bir Arada Yapabilir misin? 15. Ardından Ders Kitabı’nın 31. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli. sinir sisteminin bölümlerinin görevlerini belirleyerek açıklamaları istenir. Etkinlik: Bir Dakika 15. beyincik. Öğrencilerin bunları incelemeleri sağlanır. Öğrencilerin sinirlerin vücutlarının içerisinde olduğunu fark etmeleri amacıyla Ders Kitabı’nın 34. Etkinlik : 32 . Ard›ndan gruptaki bütün üyelerin belirledikleri olaylar› içeren yeni bir liste oluşturalım. 4. • Listelerimizi sırayla okuyalım. denetleyici ve düzenleyici sistemimizin gerçekleştirdiğini bulmalarını sağlamaktır. Bu amaçla. Etkinlik yaptırılır. bu sorunun cevabını bulmaları için etkinlikteki işlemleri gerçekleştirmeye yönlendirilir. sayfaları okutularak. sayfasında yer alan sinir hücresi (nöron) resmini incelemeleri sağlanır. Öğrencilerin beynimizin ilginç özelliklerinden birini eğlenceli bir oyunla keşfetmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ ndaki “ İki İşi Bir Arada Yapabilir misin?” adlı 16. hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? • Bu olayları gerçekleştiren sistemler. • Vücudumuzdaki bu olayların her biri. • Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. bir saat ile zamanı takip etsin. bir dakika içerisinde. Öğrenciler bu düşünceden hareketle beynimizin çok sayıdaki olayı birbirine karıştırmadan yönetebileceğini anlayabilirler. omurilik ve omurilik soğanı olduğunu belirtir ve bu organların görevlerini açıklarlar. uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını. Öğrenciler grup içinde tartışarak merkezî sinir sistemini oluşturan organlarının beyin. öğrencilerin denetleyici ve düzenleyici sistemin vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağladığını kavramalarıdır. Araç-Gereçler fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Araç ve Gereçler Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri ♦ saat yapalım.

Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir. bu olayların merkezî sinir sistemine ait hangi organlar tarafından kontrol edildiğinin belirtilmesi istenir. 1930’lu yıllarda psikolog Ridley Stroop (Ridli S›trup) keşfetmifltir. Bazı rakamlar bulmacaya zaten yerleştirilmiş olacaktır. Beyincik ve omurilik so¤an›. Şimdi keşif sırası sizde. sayfasında yer alan merkezî sinir sistemi şemasını inceleyerek bu soruyu cevaplamaları sağlanır. kitap okuyarak. kafatasının içinde. öğrenme. Nöron 33 Ö¤rencilerin Stroop etkisinin baflka duyular için de söz konusu olup olmad›¤›na dair yapt›klar› araflt›rmalar sonucunda elde ettikleri bilgileri arkadafllar› ile paylaflmalar› sa¤lan›r. TÜB‹TAK Bilim Çocuk Dergisi. beynin bölümleridir. şeklinde olmalıdır. kırmızı turuncu mavi turuncu siyah yeşil mavi mavi siyah mavi turuncu kırmızı turuncu yeşil yeşil kırmızı kırmızı mavi siyah kırmızı kırmızı yeşil mavi siyah Vücudumuzda bulunan bütün sinirlerin sinir sistemimizi oluşturduğu açıklanır. her sütun ve her blok birden dokuza kadar bütün rakamları içersin. Yandaki flekilde görüldü¤ü gibi omurili¤imiz. yazı yazarak. bu olayı “Stroop (Sıtrup) etkisi” olarak adlandırır. değil mi? Tüm bu yaşadıklarınızın sebebi ne olabilir? Birinci çizelgedeki kelimeleri kolayca okudunuz. bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. örne¤in “kırmızı” kelimesinin mavi renkle. Bakalım onlar iki işi bir arada yapabiliyorlar mı? Siz de “Stroop etkisi”nin başka duyular (örneğin işitme) için de söz konusu olup olmad›¤›n› araflt›r›p araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›zda arkadafllar›n›zla paylafl›n. beyninizi şaşırtmak için bilerek yapıldı. 3x3=9 kareden oluşan bloklarda da sadece bir kez kullanılabilir. Bu testi. • Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmas›n› düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. Bulmacayı tamamlamak için tabloyu öyle bir şekilde doldurmalısınız ki dokuz karede oluşan her satır.” şeklindedir. Acaba “Stroop etkisi” çocuklarda mı daha çok görülür. kasların kontrolü. s. Refleks davranışlarımızı gerçekleştirir. Omurilik soğanı. Her bir rakam her bir satırda ve her bir sütunda sadece bir kez kullanılabilir. “Sizce. • Vücudumuzda Sistemler Çok basit. Şimdi gelin.. arkadaşlarınıza ve ailenizdekilere uygulayın. kelimeleri okumayacak. Bunu yapmak için okuma yazma bilmek yeterli. iste¤imiz d›fl›nda çalışan iç organlarımızın kontrol merkezidir. vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. Çünkü etkinlik s›ras›nda yaflam›fl oldu¤unuz bu durumu. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. yoksa yetişkinlerde mi? Kızlarda mı daha s›k görülür. Kırmızı kelimesini okurken mavi rengi görünce bir çatışma yaşamadınız mı? Bilim insanlarına göre bu durum gayet normal. Sinir sistemimizin merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olarak iki bölümden oluştuğu tekrarlandıktan sonra öğrencilere “Merkezî sinir sistemimizi oluşturan organlar nelerdir?” sorusu sorulur. değil mi? Şimdi de aşağıdaki kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyin. Daha sonra. hafıza ve yönetim merkezidir. Öğrenciler boş zamanlarında buna benzer zekâ gücünü geliştirici oyunlara yönlendirilebilir. Bunun sebebi ne olabilir? Bilim insanlar›. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 33. Ne dersiniz? ‹nceleyin. Dikkat ettiyseniz bir yanıltmaca var. Omurilik Soğanı: Beyin ve di¤er vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. Her bir rakam. Merkezî Sinir Sistemi Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluflur. öksürme. hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder. SUDOKU Nasıl Oynanır? Toplamda 9x9=81 kare olan kümelere birden dokuza kadar rakamlar yerleştirilir. Dikkat edin. Son denemenizdeyse yan yana dizilmifl anlams›z harflerin renklerini söylemekte zorlanmadınız. omuriliğimizin ise omurgamızı oluşturan kemiklerin içinde bulunduğu belirtilir.. Bu iki bölgeden gelen mesajlar çarpışınca beynimiz ikileme düşer. Bu. hiçbir rakam tekrarlanmasın ve eksik kalmasın. Acıkma. 25 Çözüm 2 4 5 7 8 6 9 3 9 5 2 4 6 7 1 8 6 7 9 3 1 4 2 5 8 1 6 9 4 2 3 7 3 2 1 8 5 9 4 6 4 9 3 2 7 5 8 1 1 6 4 5 3 8 7 9 7 3 8 6 9 1 5 2 5 8 7 1 2 3 6 4 33 . dolaşım. • Nefes alma. sadece onlar›n hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söyleyeceksiniz! Bunu yaparken yine hızlı olmaya çalışın.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden ald›¤› bilgileri de¤erlendirir. Yandaki flemada görüldü¤ü gibi. • • • • • Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. kalbin atışı vb. omurgamız içerisinde yer alan bir sinir kordonudur. Öğrencilerden cevaplarını tahtaya listelemeleri istenir. Birer renk ad› olan bu kelimelerin hangi renkte yaz›lm›fl olduklar›n› söylemeye çal›flt›¤›n›zda. nefes alma. susama. Konuşma ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. Öğrencilere bulmaca çözerek. Beyin: Vücudumuzun öğrenme. 2 1 7 6 8 5 4 2 8 1 3 8 5 7 6 2 4 9 1 6 7 5 2 3 3 4 • Ne oldu? Zorlandınız mı? Neden acaba? Son olarak da aşağıdaki anlamsız kelimelerin renklerini söyleyin. mavi kelimesinin yeşil renkle yazılm›fl olduğunu gördünüz. • • Beyinle di¤er organlar›n arasındaki bilgi iletimini sağlar. Omurilik. bunlara uygun cevaplar oluflturur ve böylece vücudumuzun düzenli ve uyumlu bir flekilde çal›flmas›n› sa¤lar. ‹kinci çizelgeyi okurken sanki diliniz tutuldu. Merkezî sinir sistemini oluşturan organlardan beynin. “Bu durum merkezî sinir sistemi organlarının dışarıdan gelebilecek darbelerden korunmasını sağlar. araştırma yaparak. Omurilik: Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzan›r. yoksa erkeklerde mi? Belki de arada fark yoktur. bunun sebebi ne olabilir?” sorusuna öğrencilerden beklenen cevap. A¤ustos 2003 say›s›ndan yararlan›larak düzenlenmifltir. Merkezî sinir sistemini oluşturan organların sinirlerden oluştuğu vurgulanır. • Solunum. baflka bir bölgeyse renkleri çözümlemek için uğraşır. satranç oynayarak beyin jimnastiği yapabilecekleri söylenir. Bu sinirleri. Çünkü beyninizin farklı tipteki bilgileri işleyen özelleşmiş bölgeleri var. Sizce bunun sebebi ne olabilir? Omurilik Sinir sistemimiz. sinir sistemimiz iki bölümden oluflur. yutma. Konuyu pekiştirmek amacıyla öğrencilere “Merkezî sinir sistemi vücudumuzda gerçekleşen olayların hangilerini kontrol eder?” sorusu sorulur. Cevaplar. Buna örnek olarak aşağıdaki oyun öğrencilerle oynanabilir. omurgam›z› oluflturan kemiklerin içerisinde bulunur. Bu rakamlar ne kadar artarsa bulmaca o kadar kolaylaşır. çiğneme. Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sistemi Çevresel Sinir Sistemi 16 24. Siz. ngf hnım bvfdu adsk zdjk pyutr mnbnm dgfg tkto übğ lduf jıop şpfşü kdsk lpğj klgo mvui bhyuk skhk bknbi nbçö bcmvb şlçön dcçlk Bu kez daha kolay oldu. boşaltım ve sindirim sistemlerimizin çalışmalarını düzenler. uyku ve uyanıklık gibi olayları düzenler. bir kelimeyi okurken beyninizdeki bölgelerden biri harfleri kodlayarak oluşacak kelimenin anlamını kavramaya çalışır.

....... Peki....... çevremizde ve vücudumuzda meydana gelen değişimler hakkında h›zl› bir flekilde bilgi ediniriz......Omurilik Soğanı: ‹ç organlarımızın çalışmasını kontrol eder..... dişler ve kemiklerin içi dâhil olmak 17.................) Bu etkinliğin amacı........... 2..... Oyun bir kâğıda yazacağınız basit mesajla (burnunu kaşı... Mesaj “beyin”i temsil eden öğrencide durur.... Çevresel sinir sistemimizin vücudumuzun neresinde bulundu¤unu söyleyebilir misiniz? Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinir... çiçek kokusu vb.... Çevresel sinir sistemi.................. şekilde numarlarla gösterilmifl yapı ve organlar›n adlar›n› ve görevlerini yazalım....... Etkinlik: Mesajımız Var (Önerilen süre: 20 dk...... 34 .. Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz” adlı 17.. öğretmen uyarı mesajı olan “burnun kaşınması” mesajını “sinir”i temsil eden öğrenciye verir......... sınıf “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde öğrendikleri elektrik enerjisinin iletimi ile ilgili ön bilgilerinden yararlanarak sinirlerdeki iletimin elektrik kablolarındaki elektrik enerjisinin iletimi ile benzer olduğunu anlamaları sağlanır....... B.......... III................................. Örneğin.. ışık... hafıza ve yönetim merkezidir............... basınç gibi vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etkilere uyarı denir............. şekilde sinir sisteminin hangi bölümleri görülmektedir? Merkezî ve çevresel sinir sistemi ............... 2 Beynimizde oluşan bu cevap yine sinirler arac›l›¤›yla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki verilir....................Beyincik: Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir............. Sinirlerin bu mesajları nasıl taşıdığını anlayabilmeleri için öğrencilerin uyarı... flekil III..... E harfli organ ve yapıların isimlerini belirlemeleri sağlanır............. kaslar.................. .................. 3........... 3 Genişletme Aşaması “Sinirlerde mesaj iletimi nasıl gerçekleşir?” sorusu öğrencilere sorularak tahminleri alınır....... “sinir” görevindeki öğrenciler uyartı 26 3 2 4 II............... Uyar›lar duyular›m›zda bulunan özel hücrelerle al›n›r..... gözler........................... Etkinlik: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Bu etkinliğin amacı...... s. 2. II...Beyin: Vücudumuzun öğrenme...... tepki kavramlarını öğrenmeleri gerekir....) başlar............................. I.................... Bu cevap mesajını sinir görevini yerine getiren öğrenciler elden ele taşır ve “kas veya organ” temsil eden arkadaşlarına iletir.... Bu bölüm öğrencilere okutulur ve sinirlerle elektrik kabloları arasındaki benzerliğe dikkat çekilir...... flekil 1..... öğrencilerin sinirlerdeki mesaj iletiminin nasıl gerçekleştiğini bir oyunla kavramalarını sağlamaktır.............. Uyarı... C....................................................................................................... . Telefon kabloları gibi sinirler de bilgi taşıyarak vücudumuzdaki iletişimi sağlar.... yürü.. ... çevresel sinir sistemini oluşturur.. cevap.............. merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağladığı belirtilir....... II.......... Gruplardaki öğrenciler etkinlikte yer alan şemadan yararlanarak belirledikleri organların isimlerini kartlara yazar ve bu kartları yakalarına takarak daire oluşturacak şekilde yerleşirler.. tat......... Öğrencilerden mesajla ilgili görevlerini yerine getirmeleri istenir.. onların 6...... 4..... bu iletiflim nasıl gerçekleşir? Sinirlerin bilgi taşıma özelliği sayesinde..... “Kas veya organ”ı temsil eden öğrenci beyinden gelen mesajı okur ve uygular............ Etkinlik yaptırılır......... D.... telefon kablolarına benzetebiliriz............ Sinirleri....................... Bu iletiflimin nas›l gerçekleflti¤ini anlamak için afla¤›daki flemay› inceleyelim..... “Beyin” görevini yerine getiren bu öğrenci gelen mesajı alarak yorumlar ve bu mesaja bir cevap yazar....... Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümündeki resimler inceletilir............. koku................... 4 34 17............ öğrencilerin sinir sistemini oluşturan merkezî sinir sistemi ile çevresel sinir sistemini ayırt etmelerini çevresel sinir sistemini oluşturan organ ve yapıların görevlerini açıklamalarını sağlamaktır...... “Sinir”i temsil eden öğrenciler......Merkezî sinir sistemi dışında yer alan milyonlarca sinirin çevresel sinir sistemini oluşturduğu vurgulanır..... 17 Yandaki resimde merkezî sinir sistemi ile birlikte çevresel sinir sistemimiz ve onu oluflturan sinirler görülmektedir.......... Etkinlik : Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Afla¤›da verilen resimleri inceleyerek her bir maddede bizden istenilenleri maddelerin alt›ndaki boflluklara yazal›m........ Sinirler beyin ve omurilikten çıkarak deri........... Ses........ 26.............. 4....... Birinci öğrencinin eline mesaj yazılı kâğıt verilir............................. 3.............................Omurilik: Refleks yönetim merkezidir ve beyinle diğer organlar arasındaki bilgi iletimini sağlar. flekil I. 1 5... 1.... ... sinirler ile merkezî sinir sistemine uyartı mesajı fleklinde taşınır...... Öğrencilerin bu kavramları sayfada yer alan resimleri inceleyerek ve “Mesajımız Var” oyununu oynayarak öğrenmeleri sağlanır.. Bunun için öğrencilerin şemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A. şekilde görülen yapının ismi ve görevi nedir? Sinir hücresi: Vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri beynimize iletir. 1 Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı bir cevap oluşur.. uyartı mesajı.............. şekilde görülen organ ve yapılar hangi sistemde yer al›r? Merkezî sinir sistemi . saçını tara............. Çevresel sinir sisteminin....................... Çevresel Sinir Sistemi Öğrencilere “Basit bir elektrik devresinde elektrik enerjisinin taşınmasını sağlayan nedir?” sorusu sorularak................ Beklenen cevaplar yandaki sayfada yer alan çizelgedeki gibidir... merkezî sinir sistemi ile organlar arasındaki iletişimi sağlar... mesajı elden ele taşırlar (sinirsel iletimin simülasyonu).... .........................

D.C. B ve D organ veya yapıların› canland›rmak için de birkaç kişiyi görevlendirelim. dışında ise bir kılıf bulunur. Sinirin içinde vücudumuza ait elektrik enerjisinin iletilmesini sağlayan sinir hücreleri. • Not: Aşağıdaki şemada uyartı mesajını alan “Duyularımızda bulunan özel hücreler”i temsil eden öğrencilerin görevi belirtilmemiştir. hangileri çevresel sinir sistemimize aittir? • Öğretmenimizin oyundaki rolü nedir? • Yeni bir şema oluşturarak bu yapı ve organlar ile bunlar›n görevlerini şemamıza yerleştirelim. • Gözlemci arkadafl›m›z. D ve E harfli organ ve yapılar› er listeleyelim. len B d lu flt irip ›r. • Oyunumuzun kurallarını E Cevap mesaj›na ö¤retmenimizin tepki oluflturur yandaki şemada bulunan . • Organ veya Yapıların İsimleri A B C D E 5. Etkinlik Oyun Oynayal›m Mesaj›m›z Var Görevleri Bunlar› Yapal›m Oyun. okları takip ederek öğrenelim. Etkinlik : Öğrencilerin yeni şemalarında A. Cevabı taşır. C. öğretmenimizin yazdığı mesajın ne olduğunu. 35 18. yap› ve organlar› canland›ran arkadaşlarının hareketlerine bakarak tahmin etsin. C. E organ veya yapılarının isimleri ve görevleri nelerdir? • Bu organ ve yapılardan hangileri merkezî sinir sistemimize. Elektrik kablosu Sinir hücresi Sinir Vücudumuzda sinirsel iletimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamak için “Mesajımız Var” oyununu oynayalım. aj› al›r. • Öğrencilerin öğretmenin vücudumuzda belirli bir tepkiye sebep olan etki (uyarı) olduğunu belirtmeleri beklenmektedir. “Beyin” görevini yerine getiren öğrenci yazdığı bu mesajı “sinir”i temsil eden öğrencilere verir. Cevap tepki o mesa rgan j›n› ›na t afl ›r. Seçtiğimiz organ veya yapının ismini renkli kalemle kâğıda yazarak kendimize bir yaka kartı hazırlayalım. mesajını elden ele taşır ve cevap mesajını oluşturacak olan “beyin”e iletir. B Mesaj› tafl›r. Tepki oluşturur. • Oyunumuz için sınıf arkadaşA A Mesaj› al›r. “Burnunu kaşı. “Beyin”i temsil eden öğrenci bu mesaja. • Ö¤retmenimizden ald›¤›m›z D C Mesaj› cevapland›r›r.). beyincik. sinirlerin ise çevresel sinir sistemine ait olduğunu belirlemeleri beklenmektedir. Sinirler Beyin Sinirler Kaslar veya organlar Uyartı mesajını taşır.E organların› canland›rmak için birer kişi. Bu öğrencilerin de oyuna katılacabilecekleri mesajlar yazılmalıdır. omurilik ve omurilik soğanının merkezi sinir sistemine. flemada belirtilen görevleri yerine getirecek olan A. C.” şeklinde cevap yazar. B. Vücudumuzdaki sinirsel iletimin elektrik enerjisi şeklinde taşınıyor olması inanılmaz gelebilir. k⤛da bir mesaj yazmas›yla bafllar. Bir sinirin yapısı da buna benzer. • Öğrencilerin beyin. kaslar veya organlar 35 . “Sonuca Varalım” bölümünün sorularına verilmesi beklenen cevaplar aşağıdaki gibidir. Cevap oluşturur. larımızdan 11 kişilik gruplar oluşturalım. D ve E yapı ve organları için yukarıdaki çizelgede görünen eşleştirmeleri yapmaları beklenmektedir. A B C D E Duyularımızda bulunan özel hücreler Sinirler Beyin Sinirler Tepki yapısı. B. mesaj› gerçeklefltirmek üzere D Cevab› tafl›r. B. Daha da inanılmaz olan ise bu işlemin neredeyse ışık hızına yakın bir sürede gerçekleşiyor olmasıdır.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Bunlar› Biliyor muydunuz ? Elektrik kablosunun içinde elektrik enerjisinin geçtiği bakır bir tel. ur tafl • Bu organ veya yapılardan ur aj› . M es e¤ o j› d saj› sa Me me ap cev Duyularımızda bulunan özel hücreler Uyarı mesajını alır. Sonuca Varal›m • A. “Sinir” görevindeki öğrenciler cevap mesajını elden ele taşır ve tepki organına (bu mesaj için burun ve kaslar) iletir ve “kas veya organ”ı temsil eden öğrenciler burunlarını kaşır. E Tepki olufluturur. dışında ise kauçuk veya plastikten yapılmış bir tür k›l›f bulunur. Bir arkadaşımızı da gözlemci olarak seçelim (A. Mes C birini seçelim.

) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin refleksi gözlemleyecek bir deney tasarlamalarını sağlamaktır. Bu deney sonunda hipotez reddedilSonucu miştir. yanan parmağın geri çekilmesi. Günlük hayatımızda böyle düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz başka olaylar da vardır. • Deneyimizi hazırlarken aşağıdaki çizelgeden yararlanalım. • Sunumlarımızın ardından “Deney sırasında gözlemlediğimiz olaylar niçin gerçekleşiyor olabilir?” sorusunun cevab›n› tartışalım. çok ışıkta ise küçük olduğu gözlemlenir. güneş Gözlemleri ışığında normal. hapşırmak. Bunlar neler olabilir? Bunlar› Yapal›m • Üç-beş kişilik gruplar oluşturalım. Deney sırasında öğrencilerin kendilerine ve birbirlerine zarar verici davranışlarda bulunmamalarına dikkat edilir. Deneyimin Araştırma sorusu Hipotezi Ba¤›ms›z de¤iflkeni Ba¤›ml› de¤iflkeni Kontrol edilen de¤iflkeni Araç ve gereci ‹şlem basamakları Gözlemleri Sonucu • • Deneyimizi farklı arkadaşlarımızla tekrarlayalım. Öğrenciler önce az ışıkta. • Grup arkadaşlarımızla birlikte bu olayı gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. Elimizi sivri bir cisme değdirdiğimizde hemen geri çekeriz. Gözümüze ışık tutulduğunda ne olur? Gözümüze ışık tutulursa göz bebeğimiz Hipotezi büyür. Söyledikleri olaylardan refleks olanlar ve olmayanlar bir başlık atılmadan tahtanın ayrı yerlerine listelenir. Göz bebeğinin az ışıkta büyük. Öğrencilerin deneylerini hazırlarken etkinlikte yer alan çizelgeyi defterlerine çizerek doldurmaları istenmelidir.. Yüksek sesten ürkmek. öksürmek. limon görünce ağzımızın sulanması vb. vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmaz. Çalışmamızı tamamladıktan sonra deney sonuçlarımızı diğer gruplara anlatalım. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarılar. Öğrencilerin fikirlerini gruplarıyla paylaşmaları sağlanır. Öğrencilerin deney yaparak gözlemleyebilecekleri refleks davranışlar şunlar olabilir. Etkinlik Bulal›m. Öğrencilerin deneyleri için hazırlayacakları çizelgeler aşağıdaki örneğe benzer şekilde olabilir. 6. Keflfedelim Uyar› . sonra güneş ışığında daha sonra da çok ışıkta İşlem basamakları birbirlerinin göz bebeklerini dikkatle incelerler. düşünmemize bile gerek kalmadan gerçekleşir. Bağımlı değişken Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi Bağımsız değişken Işık şiddeti (az ışık-güneş ışığı-çok ışık) Kontrol edilen değişken Öğrencilerin gözleri Araç ve gereci Az ışık için perde. Deneyimin Araştırma sorusu 6. • Bu olaylardan birini seçelim. Hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketler bizi tehlikelere karşı korur. Refleks davranışların neler olduğu öğrencilere hissettirilmeden her grubun bu refleks davranışlardan birini seçmesi sağlanır. Etkinlik : 36 . Yemek yerken yutkunuruz. göz bebeğimizin ışıkta küçülüp karanlıkta büyümesi. Öğrencilerden tartışma sonunda bu olayların vücudumuzun tehlikelere karşı korunması veya dışarıdan gelen uyarılara hızlı bir şekilde tepki verebilmesi için gerçekleştiğini belirtmeleri beklenir. Etkinlik’i yapmaları istenir. • Günlük hayatta düşünmeden hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz olayları listeleyelim.. Bunlar gibi birçok olay. Sonuca Varal›m • Yaptığımız deneyleri ve bu deneylerin sonuçlarını sınıf arkadaşlarımıza rapor hâlinde sunalım. göz kapaklarının açılıp kapanması gibi düşünmemize bile gerek kalmadan hatta isteğimiz dışında yaptığımız bazı hareketlerin de olduğu belirtilir ve öğrencilerin buna benzer başka olayları keşfetmelerini sağlamak amacıyla “Uyarı-Tepki” adlı 6. Etkinlik: Uyarı-Tepki Araflt›rma Sorusu Elimizi yanan bir muma değdirdiğimizde düşünmeden hemen geri çekeriz. 36 17.Tepki (Önerilen süre: 20 dk.Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen uyarıların vücudumuzda her zaman bu şekilde tepki oluşturmadığı belirtilerek yutkunmak. Aşağıdaki etkinlikte düşünmeden ve hızlı bir şekilde gerçekleştirdiğimiz benzer olayları keşfedeceğiz. Göz kapaklarımız gün boyu defalarca açılıp kapanır. Öğrencilere etkinlik resmi inceletilir ve etkinliğin girişindeki soru yöneltilir.

... ses gibi bir uyarıya ani ve hızlı bir hareketle tepki göstermesine refleks denir........ 12 . 9 Dans etmek 10 Nefes almak 11 Kan bas›nc›n› düzenlemek 12 Konuflmak Notlarım ve Düşüncelerim ................................ ............ Öğrencilerin refleks hareketlere örnek vermeleri istenir... Yandaki şekilde görüldüğü gibi elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirler bunu omuriliğe iletir.. ........ 27 7... omuriliğin de hemen kaslarımızın kasılarak elimizin çekilmesini sağladığı sonucuna varılır.......... omurilik tarafından gerçekleştirilmesine rağmen beynimiz tarafından kontrol edilir............ yüzmek.................................................................................................. 8 .......................................................... “Resimde gördüğünüz olayı anlatalım............ Bu hareketleri ise tekrarlayarak ö¤reniriz.......... Etkinlik : Nerede Gerçekleflir? Konu Biterken • • 3 Afla¤›da vücudumuzla ilgili baz› olaylar verilmifltir... Loş bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimiz hemen büyürken ışığa bakınca aniden küçülür............................... yanan bir mumdan parmağın hızla geri çekilmesi....................................................... Böylece elimizi yanan bir muma yaklaştırdığımızda derimizdeki acı hissini alan sinirlerin bunu omuriliğe ilettikleri........................... 11.. Bu olaylar›n bulundu¤u kutucuk numaralar›n› kullanarak afla¤›daki sorular› cevaplayal›m................................ Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek gerekli dönütler verilir ve düzeltmeler yapılır............ ..Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Refleks Nedir? Yanda yer alan foto¤raflardaki farkl›l›klar› belirleyelim...................................... ......................................................................................................... Gözümüze doğru gelen bir cisim karşısında gözlerimizi farkında olmadan kapatırız................ 2... 4................. 1........... Etkinlik: Nerede Gerçekleşir? Bu etkinliğin amacı vücudumuzda gerçekleşen olayların sinir sistemimizin hangi organları tarafından gerçekleştirildiğini ve bu olaylardan hangilerinin refleks olduğunu belirtmelerini sağlamaktır..................... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beyinci¤imizin kontrolünde gerçekleştirilir? ............... ......................................... s............................................................................ Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri beynimizin kontrolünde gerçekleştirilir? 2........ 6...................... yüksek sesten ürkmek............................... Kontrolümüz d›fl›nda gerçekleflen bu hareket elimizin zarar görmesini engeller......................... sayfasında yer alan şekil öğrencilere inceletilir ve öğrencilerin bu şekli yorumlayabilmeleri için “Resimde gördüğümüz yapılar nelerdir?”. Resme ait açıklama öğrencilere okutulur ve açıklamamın altında yer alan refleks örneklerine ve bu hareketlerin isteğimiz dışında gerçekleştiğine öğrencilerin dikkatleri çekilir..... Omurilik Etkinlik tamamlandıktan sonra Ders Kitabı’nın 37.................................... ................ Bu hareketleri niçin düflünmeden yap›yor olabiliriz? Peki bunlar vücudumuzda nereden kontrol ediliyor olabilir? Vücut sıcaklığımız biraz yükselince terlemeye başlarız................... Vücudumuzun dışarıdan gelen ›fl›k............................... Hazırlanalım” bölümüyle ilgili araştırma yapmaları istenir................................. öksürmek..... Ardından refleks çeşitlerinin neler olduğu örnekleri ile açıklanır ve sayfada yer alan fotoğraflar öğrencilere inceletilir.. 4...................... Etkinliği tamamladıktan sonra öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” konusunun “Araştıralım.......... 5.......... Öğrencilerden farklı örnekler vererek kendi cümleleri ile refleksi tanımlamaları istenir............................ Refleks hareketlerimiz......................... kaslarımızın hemen kasılarak elimizin çekilmesini sağlar............ Vücudumuzda Sistemler 18.. örgü örmek.......... Değerlendirme Aşaması 18...............................................”.............. Sizce bu farkl›l›klar›n sebebi nedir? Yeni doğan bebeğin emme hareketi................. 6................. 9 ................... ...... Bunlar› bir kez ö¤rendikten sonra bir daha unutmaz ve düşünmeden gerçekleştiririz......... Refleksler...................................... Bu hareketler isteğimiz dışında gerçekleşir ve vücudumuzun kendisini korumas›n› sa¤lar..... 37 18 27... 1 Yutkunmak 2 Acıkmak Gürültüden irkilmek 4 Yüzmek 7 ‹p üstünde yürümek 5 Örgü örmek 8 Besinleri sindirmek 6 Sistemlerin çal›flmas›n› düzenlemek Öğrencilerin sinir sisteminin bölümlerini ve görevlerini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir...... Bu etkinliği öğrencilerinizle birlikte yapabilir ve onları......... ........... .................................... 7...... “Kaslarımıza elimizin çekilmesi emrini vücudumuzdaki hangi yapı verir?” gibi yönlendirici sorular sorulur.............................................................................................. Peki. Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omuriliğimizin kontrolünde gerçekleştirilir? ..... 1............ (Refleksler) 3......................................................... Omurilik.................................. hapşırmak.......... limon görünce ağzımızın sulanması gibi hareketler de reflekstir...................... Çalışma Kitabı’ndaki “Nerede Gerçekleşir?” adlı 18............................... dans etmek.. Etkinlik yaptırılır... 3...................... yutkunmak gibi hareketleri düşünmeden gerçeklefltirdi¤imizi fark ettiniz mi? Göz bebe¤imizin ›fl›kta küçülüp karanl›kta büyümesi de düflünmeden gerçeklefltirdi¤imiz hareketlerdendir............................................................... siz de refleks hareketlerimize farklı örnekler verebilir misiniz? Araba ve bisiklet sürmek.... 37 ............... Yukarıdaki olaylardan hangisi ya da hangileri omurilik soğanım›z›n kontrolünde gerçekleştirilir? 1................. sürekli ve hızlı bir biçimde gerçekleşir ve bu sayede vücudumuzun kendini savunmasını sağlar.......... soruları cevaplarken yönlendirebilirsiniz....................................................................................

..................... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :............. Ben onları izlerken bile bu kadar heyecanlandığıma göre acaba pilotlar neler hissediyorlardı? Gösteriyi izlerken yaşadıklarımın sebebini merak ettim ve aşağıdaki soruların cevaplarını araştırmaya karar verdim.................................................................. düşürür)......... Hormonun görevi :... Yumurtalıklar 38 ......................... iç salgı bezlerinin bunlardan başka hormonlar da salgıladıkları belirtilebilir........ edindikleri bilgileri bir insan modeli hazırlayarak üzerinde gösterebilirler.............. Organ ve sistemlerimizin çalışmasının denetlenmesi ve düzenlemesi genellikle sinir sistemimiz ile iç salgı bezlerimizin birlikte çalışması sonucunda gerçekleşir.................................. vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler......... Korku ve heyecan durumunda metabolizmayı hızlandırır.. 20. Hipofiz Bezin adı :................................ Etkinlik: Hormonların Kontrolü Bu etkinliğin amacı iç salgı bezleri ile görevlerini eşleştirerek konunun pekiştirilmesini sağlamaktır............. Pilotlarımız......................................... uçaklarıyla havada tehlikeli taklalar atarken bizler de büyük bir coşkuyla onları alkışlıyorduk........... 19. Çevremdeki insanlar da en az benim kadar heyecanlı görünüyordu......... Konu bitiminde Çalışma Kitabı’ndaki “Hormonların Kontrolü” adlı 20..... içimde bir şeylerin yükseldiğini hissetim.. Ne dersiniz.. Her geçen gün biraz daha büyüyoruz... Bir an gökyüzündeki uçaklardan birinin pilotu olduğumu hayal ettim........ salgıladıkları hormonu kutucuklardaki noktal› yerlere yazalım.. Daha sonra onların....... Vücudumuzda büyümemizi kontrol eden nedir? 3...Keşif Aşaması Öğrencilerin “İç Salgı Bezlerimiz” başlığı altındaki resmi incelemeleri ve resme ilişkin metni okumaları sağlanır................ Hipofiz bezinin salgıladığı hormonları kan damarlarına verdiği belirtilir.... Nefesimi tuttum.............. Araştırmalarının sonucunda........................................ Hazırlanalım Bu bölümün amacı.... Tiroksin Hormonu Salgıladığı hormon :... Pankreas Bezin adı :. . Etkinlik öğrencilere yaptırılır........ Testis Bezin adı :......................... Etkinlik : ‹ç Salg› Bezlerimiz Aşağıdaki şekillerde dişi ve erkek bireylere ait iç salgı bezleri görülmektedir................. Kalbim yerinden çıkacakmış gibi atıyordu....................... yumurtanın oluşmasını sağlar....... Ellerim terliyordu........................... İç Salgı Bezlerimiz TÜRK YILDIZLARI’nın Zafer Bayramı’nda sesten bile daha süratli uçaklarla yaptıkları muhteşem gösteriyi izlerken çok heyecanlandım............. Tiroit Bezin adı :... Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır..................... ..................... .................. 1. levha ve/veya şema üzerinde göstererek bunların görevlerini açıklamaları amacıyla “Araştıralım. Öğrencilere hipofiz bezini ve kan damarlarını gösteren resim inceletilir....................... gelişme ve Hormonun görevi :..... Bu iç salgı bezlerini boyayarak bunlar›n adlar›n› ve görevlerini................... Araştıralım. Öğrenciler bu çalışmayı gruplar oluşturarak yapabilirler... hazırladıkları iç salgı bezlerini içeren modelleri kitapta verilen bilgilerle karşılaştırarak kontrol etmeleri sağlanır.................................................. ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını düzenler ve denetler................................................ Öğrenciler birbirlerinin yaptıkları eşleştirmeleri kontrol ederler. Diğer iç salgı bezlerinin de buna benzer şekilde salgıladıkları hormonları kan damarlarına verdikleri söylenir.......................... öğrencilere iç salgı bezlerimizin vücudumuzdaki doku ve organlar arasındaki işleyişi denetleyip düzenlediğini kavratmaktır............. ergenlik dönemini tamamlayana kadar büyümemiz devam edecek....... insülin .. Şemada görülen iç salgı bezlerinin salgıladıkları hormonlara örnek verildiği... Etkinlik öğrencilere yaptırılır... (Glukagon kan şekerini artırır.................. model..................... Büyüme Hormonu* Salgıladığı hormon :... Öğrencilerin araştırmaları sonucunda edindikleri bilgileri pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “İç Salgı Bezlerimiz” adlı 19..... Hormonun görevi :. Erkeğe özgü özelliklerin Hormonun görevi :................................ Ardından öğrencilerin iç salgı bezlerini............................................ 38 Araflt›ral›m.. Adrenalin Salgıladığı hormon :..................... Açıklama Aşaması Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 39......... Büyümeyi sağlar...... Öğrenciler dişi ve erkek bireylerde ortak bulunan bezlerin aynı renklerde boyanması için yönlendirilir............. Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m..... Her iki bireyde ortak olan iç salg› bezlerini ayn› renkte boyamaya dikkat edelim.............................................................. ................. Şekillerin yanındaki kutucuklara ortak olan iç salgı bezlerinin bir kere yazılacağı belirtilebilir............. sayfasında yer alan şema üzerindeki iç salgı bezlerini göstermeleri istenir................................ Bezin adı :. 28 * Birçok hormon salgılayarak denetleyici ve düzenleyici sistemin çalışmasını düzenler... Eşeysel hormonlar Salgıladığı hormon :....... Bu bölümde yer alan sorular sınıfta cevaplandırılır. Etkinlik: ‹ç Salgı Bezlerimiz Bu etkinlik için öğrencilerin insan modelleri üzerinde iç salgı bezlerini renkli kalemlerle boyamaları sağlanır......... ..................... Büyüme....................... İç salgı bezlerinin görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirdikleri vurgulanmalıdır..... cevapları birlikte araştıralım mı? 19.. ‹nsülin-Glukagon Salgıladığı hormon :............................ Dişiye özgü özelliklerin ve Hormonun görevi :.... Kan şekerini düzenler........ Öğrenciler tabloyu inceleyerek iç salgı bezlerini ve görevlerini okurlar.................... ve spermin oluşmasını sağlar.......... Heyecanlanmamıza ve korkmamıza sebep olan nedir? Vücudumuzun doku ve organları arasındaki işleyişi denetlemek ve düzenlemek sadece sinir sistemimizin görevi değildir............................ Hormonun görevi :... Korktuğumuzda ya da heyecanlandığımızda vücudumuzda ne gibi değişimler olur? Bunun sebebi nedir? 2....... Böbreküstü bezleri Bezin adı :.........

Etkinlik yaptırılır. Herhangi bir salgı bezinde meydana gelen aksaklık vücudumuzda pek çok yapıyı olumsuz etkiler. hipofiz bezinin fazla hormon salgılaması devlik. büyüme ve gelişmede etkili tiroksin hormonunu salgılayan iç salgı bezidir. ç. Her bir hormon. dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Bu araştırma sonucunda öğrencilerin elde edeceği bilgiler aşağıdaki gibi olabilir (Bu metin öğrencilere araştırma yaptırmadan okunarak da kullanılabilir. Eğer vücudumuzda iyot eksikliği olursa tiroksin hormonunun salgılanması azalır ve dış guatr. Böbreküstü Salg›lad›¤› Hormon: Adrenalin hormonu Görevi: • Korku. Erkeğe özgü özellikleri ortaya çıkaran ve erkekteki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. ‹ç salgı bezlerinin ürettiği hormonlar. İç salgı bezlerimiz birbirinden bağımsız çalışmaz. • Büyümeyi sağlar. c. Kan damar› Hipofiz bezi Denetleyici ve düzenleyici sistemimizde görülen hastalıkları ve bu sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemleri araştıralım. Sinir hücreleri kendilerini yenileyemedikleri için darbe ve çarpmalar sonucunda sinir sisteminde kalıcı sorunlar ortaya çıkabilir. Testis Görev 1 2 3 4 5 6 c e d ç b a 2. Glukagon: Kan şekerini art›r›r. bazı iç salgı bezlerimiz ile bunların salgıladıkları hormonlara örnek verilmifltir. denetleme ve düzenleme görevlerini hormon adı verilen özel salgılar üreterek yerine getirir. Hazırlanalım” konusu ev ödevi olarak verilebilir. Pankreas Salg›lad›¤› Hormonlar ve Görevleri: ‹nsülin: Kan şekerini düflürür. denetleyici ve düzenleyici görevlerini uzun sürede ve sürekli olarak gerçekleştirir.). erkeğe özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Yumurtalık Salg›lad›¤› Hormon: Eşeysel hormonlar Görevleri: • Ergenlik döneminde. Etkinlik: Vücudumuzdaki Sistemler Bu etkinlikle öğrenciler verilen kavramlar arasında anlamlı bağlantılar kurarlar. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimizin Sağlığı Menenjit. Öğrenciler bu etkinliği bitirdikten sonra “Vücudumuzdaki Sistemler” kavram haritası doldurulmuş hâliyle tahtaya yansıtılarak veya çizilerek öğrencilerin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır. Böbreküstü 6. ‹ç salgı bezlerimiz. Etkinlik : Hormonlar›n Kontrolü Aşağıda verilen iç salgı bezleri ile görevlerini efllefltirerek çizelgeyi doldurunuz. 39 Vücudumuzda Sistemler 20. Pankreas 3. 21. Tiroit 4. Tüm iç salgı bezlerini denetleyen ve düzenleyen iç salgı bezidir. Hipofiz 21. Yandaki flekilde hipofiz bezi ve kan damarlar› görülmektedir. 20. Etkinlik yaptırılır. kuduz ve çocuk felci sinir sistemi hastalıklarındandır. Örneğin. farklı etkilere sahiptir. d. Alternatif Araştıralım Hazırlanalım ‹ç salgı bezlerimiz. 19 28. Dişiye özgü özellikleri ortaya çıkaran ve dişideki üreme olaylarını düzenleyen iç salgı bezidir. Fazla çalıştığında guatr hastalığına sebep olan. tiroid bezinin çok çalışarak fazla tiroksin hormonu üretmesi durumunda ise iç guatr oluşur. Öğrencilerin vücudumuzdaki sistemlerle ilgili öğrendikleri ile denetleyici ve düzenleyici sistemimizin görevi olan vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı düşüncesini pekiştirmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Vücudumuzdaki Sistemler” adlı 21. b. pankreasın insülin hormonu salgılayamaması ise şeker hastalığına sebep olur. heyecan ve öfke anlarında metabolizmayı hızlandırır. Yumurtalık 5. Sinir sistemimiz ise çok hızlı ve kısa süreli bir şekilde çalışır. kan yoluyla taşınır. • ‹ç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar. Kan şekeri düştüğünde kan şekerini artıran glukagon ve kan şekeri yükseldiğinde kan şekerini düşüren insülin hormonlarını salgılar. Salgıladığı adrenalin hormonuyla heyecan ve korku anlarında kalp atışını ve solunumu hızlandıran iç salgı bezidir. Hipofiz Salg›lad›¤› Hormon: Büyüme hormonu Görevleri: • ‹ç salgı bezlerinin çalışmasını denetler ve düzenler. gelişmeyi ve vücudumuzdaki diğer kimyasal olayları düzenler. • Erkek üreme hücrelerinin (sperm) oluşmasını sağlar. s. s. e. Tiroit Salg›lad›¤› Hormon: Tiroksin hormonu Görevi: • Büyümeyi. Aşağıdaki flemada. Etkinlik : Kavramlar Eklem Böbrek Efleysel bezler Çevresel Beyincik Karaci¤er Hipofiz Beyin Dolafl›m Böbreküstü Fiziksel Omurilik so¤an› Omurilik Vücudumuzdaki Sistemler Afla¤›da görülen kavram haritas›nda eksik b›rak›lm›fl olan boflluklara. Sinir sistemimizi bu hastalıklardan korumak için aşılar kullanılmaktadır. ‹ç Salg› Bezi ‹ç salg› bezi Görevi a. Fiziksel Böbrek Hipofiz Böbreküstü Çevresel Beyincik Omurilik so¤an› Beyin Eşeysel bezler Omurilik 29 39 . 20 29. 1. coşku. fiemay› inceleyerek difli ve erkek iç salgı bezlerinin üretti¤i hormonlar› ve bu hormonların görevlerini belirleyelim.Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Genişletme Aşaması Bu konuyla ilgili öğrencilere “Alternatif Araştıralım. Testis 21 29. verilen kavramlardan uygun olanlar› yerlefltirelim. • Dişi üreme hücrelerinin (yumurta) oluşmasını sağlar. görevini düzenleyecekleri organlara. Öğrencilerin ünite boyunca öğrendikleri kavramları oyun oynayarak eğlenceli bir şekilde tekrar etmeleri amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Sinir Sistemimiz ve İç Salgı Bezlerimizi Oynayarak Öğrenelim” adlı 22. s. az hormon salgılaması ise cücelik.

Öğrenciler ölçüm sonuçlarına göre birbirlerinin refleksleri arasındaki farkı karşılaştırabilirler. Şekil B: İç salgı bezleri b) Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi oluşturur. Kâğıdımızı köşelerinden 1. Afla¤›daki ifllemleri ad›m ad›m yaparak tuzlu¤umuzu haz›rlayal›m. 2. 5. 4. Oyunumuz böylece devam eder. Değerlendirme Aşaması 22. Bu kelimeler hakk›nda da birbirimize sorular yöneltebiliriz. Oyunda bir kişi tuzlu¤u açıp kapatmakla görevlidir. Kâğıdımızı. c) Vücudumuzda gerçekleşen olayların denetlenmesini ve düzenlenmesini sağlar. B öğrencisi ise alt ucu 0 (sıfır) noktası hizasında başparmağı ve işaret parmağı ile tutacak şekilde bekler. d) Şekil A için: 1. Öğrencilerin refleks davranışları gözlemlemek için gerçekleştirdikleri deneyler kabul edilir. refleks davranışı gözlemek için yapılan bir deney örnek olarak verilmiştir. flekilde olduğu gibi ortasından katlayalım. Hipofiz 2. açık kalan cebin iç yüzündeki kavramı okur. A öğrencisi kâğıdı veya cetveli üst ucundan tutar. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Diğer oyuncuya bu kavramla ilgili bir soru sorar (Pankreas nedir? Pankreasın görevi nedir? vb. tuzlu¤u söylenen sayı kadar açıp kapatır. Denetleyici ve düzenleyici sistemimizi olumsuz etkileyecek alkol. Tuzluğu elinde tutan oyuncu. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. 30 40 . farklı görev ve yapıdaki organların ve sistemlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. Ard›ndan k⤛d›m›z› 3. Bunun için sinir sistemi ve iç salgı bezlerimiz birbiriyle etkileşim içerisindedir. Söylenen sayıya geldiğinde. sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durmal›y›z. Köşelerinden katlamış olduğumuz kâğıdı. sigara ve uyuşturucu) ile ilgili örnekler verilir. Sayıy› söyleyen öğrenci bu soruyu cevaplamaya çal›fl›r. 7. Çizdi¤imiz veya fotokopisini çekti¤imiz k⤛d›. Her bir grubun sonuçlarını diğerleriyle karşılaştırmaları sağlanır. Böbreküstü bezi 5. Öğrenciler etkinlik içindeki adımları doğru sıra ile takip ederek bu sayfayı katladıklarında üzerinde kavramların yazılı olduğu bir tuzluk elde edeceklerdir. Çevresel sinirler Şekil B için: 1. Cevaplayamazsa sıra di¤er oyuncuya geçer. a) A ve B şekillerinde gösterilenler nelerdir? b) A ve B şekilleri birlikte çalışarak vücudumuzun hangi sistemini oluşturur? c) Bu sistemin vücudumuz için önemi nedir? d) A ve B şekillerindeki numaralandırılmış bölümlerin isimlerini yazalım ve görevlerini açıklayalım. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. Etkinlik: Sinir Sistemimiz ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 22 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Denetleyici ve düzenleyici sistemiz. ani hareketlerden. Sinir sistemimize zarar verebilecek ağır sporlardan. Testis 3. flekil’de görüldüğü gibi katlayalım. Konu Biterken 4. Yumurtalık 1. B öğrencisinin kâğıdı veya cetveli kaçıncı bölmeden tuttuğu kaydedilir. Pankreas 6. 2. yazılı yüzü bize bakacak biçimde tekrar çevirelim. 6. B öğrencisi kâğıdı tutar. Beyincik 3. Deney: Kim Daha Hızlı? Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. 9. Aşağıda. Gruplar uzun bir cetvel veya cetvel şeklinde bölmelendirilmiş uzun bir kâğıt hazırlar. 3.). 8. Beyin 2. 2. Bu oyun öğrencilerle birlikte oynanarak öğrencilerin her bir kavramla ilgili soruları birbirlerine yöneltmeleri sağlanır. 1 2 1 3 4 2 3 4 5 6 Şekil A Şekil B • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1. flekilde olduğu gibi. flekilde görüldüğü gibi diğer yönde katlayalım. A öğrencisi haber vermeden kâğıdı veya cetveli bırakır. flekil 3. yazılı yüzü altta kalacak biçimde ters çevirelim. Bu işlem 3. Etkinlik : Sinir Sistemimizi ve ‹ç Salg› Bezlerimizi Oynayarak Ö¤renelim 2. a) Şekil A: Sinir sistemi. Ortasından katladığımız kâğıdı açalım ve 4. Refleks olarak adlandırdığımız hareketlerden birini seçelim. flekil 1. Not: Tuzlu¤umuzu haz›rlarken katlamalar sonucunda görünmeyen kelimeler olacakt›r. üzerinde sadece flekil kalacak biçimde kenarlar›ndan keselim. Bu sistemimizin sağlığını korumak için dengeli ve düzenli beslenmeliyiz. 30.Denetleyici ve düzenleyici sistemimizin sağlığını olumsuz etkileyen etkenler (alkol. çarpma ve darbelerden kaçınmal›y›z. flekil 2. Etkinlik için Çalışma Kitabı’nın 30. Aşağıdaki soruları A ve B şekillerini kullanarak cevaplayalım. köşelerinden bir daha katlayalım. flekil MERKEZÎ S‹N‹R S‹STEM‹ • Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır. Tiroit 4. Tuzluğumuzu tamamladık. Diğer oyunculardan biri tuzlu¤un bir cebini iflaret ederek 1 ile 10 arasında herhangi bir sayı söyler. Omurilik 4. 1. Kâğıdın köşelerini foto¤raftaki gibi ortada birleştirelim. Oluşan ceplere parmaklarımızı yerleştirerek oyunumuza başlayalım. • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır. Aşağıdaki şekli çizerek veya fotokopisini çekerek çoğaltalım.4 kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. sayfasını fotokopi ile çoğaltabilirsiniz. s. Seçtiğimiz refleksi gözlemleyebileceğimiz bir deney tasarlayalım. 40 22.

......... Aşağıdaki resmi inceleyelim....... vb.......................... ........................ %90’ını hatırlarız. Hemen kucaklaşıyorsunuz................... Sınırlamalar • 4.... Arkadaşınız sizi........ Duyu organlarının yapılarını şekil ve/veya model üzerinde açıklar (FTTÇ-4).. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak “Göz Tarama Testi” yapılabilir............ acı...... Birden arkanızdan birinin size seslendiğini duyuyorsunuz.......... öğrencilerin çevrelerindeki uyarıları algılamada duyu organlarının rolünü fark etmeleri.................................... model üzerinde açıklamaları............. kulakta ses uyarılarını aldığı vurgulanır.................3.................................................... Teknolojik örnek olarak lens......5..........6........... Hem söyleyip hem de davranışa dönüştürdüklerimizin ................... Hem görüp hem duyduklarımızın ... gözde ışık.. %30’unu...................... Resimlerin altında yer alan sorular ile resim arasında ilişkilendirme sağlanır.......... Ayrıca duyu organlarındaki aksaklıklara...... Söylediklerimizin ........ s.........5...................................... Birbirinizi özlemişsiniz... burunda koku..... Öğrencilere “Paragrafta yer alan eylemleri yaparken hangi duyularınızı kullandınız?” sorusu yöneltilerek sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur................ Tüm duyu organlarındaki duyu almaçlarının uyarıları................... 4...................................... ...................... Size seslenen uzun zamandır görmediğiniz ve çok sevdiğiniz bir arkadaşınız............. tekerleme................................................................................... sayfasındaki resimler inceletilerek resimlere ilişkin paragraf okutulur.... işitme cihazı.... Öğrencilerden gelen uygun ......................................................................... ... Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur...... Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşüncelerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir..7–4....... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır (TD-3)............. Duyu organlarındaki aksaklıklara ve teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına örnekler verir (FTTÇ-31.... dokunma... ... %10’unu..... dilde tat.... Duyu organları ile ilgili olarak öğrenciler..... Birlikte oturup hafif bahar rüzgârının esintisini derinizde hissederek birer dondurma yiyorsunuz............................ • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 41........................... duyularınız ne kadar etkili olabilir? Bunlar› Biliyor muydunuz ? Okuduklarımızın ........cevap verme süreci açıklanır........................ cevaplar değerlendirilir................................................. • 4..... teknolojinin bu aksaklıkların giderilmesinde kullanımına ve duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler vermeleri beklenmektedir.... Bu konuda.... Çevremizdeki uyarıları algılamamızda duyu organlarının rolünü fark eder................................. bu organlar hakk›ndaki bildiklerimizi anlatan fliir........... Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (4....................................... Kulağın vücudumuzun dengesinin sağlanmasına yardımcı olduğu belirtilir............................ Etkinlik yaptırılır...................4......... 4....... Her bölüme bu iki anahtar kavramdan birisi yazılır................. 4.. Duyduklarımızın . 32).......... biraz ilerideki pastanenin bahçesinde dondurma yemeye davet ediyor............................................5...... kulak göz burun dil deri 2.................... Yukarıda anlatılan olayları alg›layabilmek için hangi duyularınızı kullanırsınız? Çevrenizdeki uyarıları algılamanızda......................... • Öğrenciler Neredeler..........3..... Duyu organlarının hangi tür uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklar..................... • 4................. ................ Bunların yanı sıra öğrencilerin kendilerini....................................7.................. Aksaklıklar tanım düzeyinde verilir.................Duyu Organlarımız Duyu Organlar›m›z • Konuya Başlarken Anahtar Kavramlar almaç uyart› Güneşli bir bahar sabahında parkta yürüyüşe çıkıyorsunuz.. Kendini............... belirtilir....................... kornea nakli vb...... ....................... Kutucukların içine ilgili duyu organlar›n›n adlar›n› yazalım......................... Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir..... 4........1.................................... Kendini görme işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışır..... ........................ duyu organlarının yapılarını şekil.............. Duyu organlarında bulunan özel almaçların (duyu reseptörleri) deride KAZANIMLAR 41 Vücudumuzda Sistemler 23 31.... Duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatından örnekler verir....................... .....7....... [!] Uyarılar • 4.......... 31 AÇIKLAMALAR 41 .......9) • 4................ sıcaklık............... Öğrencilerin ön bilgilerini yoklamak amacıyla Çalışma Kitabı’nda yer alan “Organların Adı Ne?” adlı 23................. 4...... ................ yazal›m..................... . Engelli arkadaşlarına karşı ayırımcı bir tavır sergilememeye özen gösterir............. duyu organlarının hangi uyarıları aldığını ve bunlara nasıl cevap verildiğini açıklamaları beklenmektedir...... 4............................................. ............ %50’sini....... %20’sini...................................... basınç........ Gördüklerimizin ................ ............................................................ %80’ini. • 4.................. Nereye Gelecekler? Öğrenciler önceki sınıflarda duyu organlarının çevreyi algılamamızdaki önemi hakkında bilgi sahibi olmuşlardı...................................... .. Etkinlik : Organlar›n Ad› Ne? 1.... görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmaları beklenmektedir...............................3...... 9................ 4................ ... gözlük.................... duyu-sinir yolu ile beyindeki özel merkezlere ilettiği ve yanıt verdiği düşünülerek tek bir duyu organı örneği üzerinden uyarı alımı .. 4........ Diğerleri öğrencilerden beklenir........ Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi deneyle gösterir (BSB-1). Parkı kuşların sesi ve çiçeklerin kokusu sarmış..............2.............. Öğrencilere konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği hatırlatılır......... Aşağıdaki duyu organlar› resimlerinin yanlar›nda yer alan noktal› yerlere.... 23..........

Duyu almaçlarının.. yumuşaklığını.. koklayarak ve görerek tanımasını isteyelim. Sonuca Varal›m • Gözlemlerimizden yola ç›karak hangi meyveleri tanımak daha kolay... sıcaklığını vb... Gördüklerimizi aşağıdaki boş göz modelinin içerisine çizelim...... 42 ...) Bu etkinliğin amacı. burun. Etkinliğin sonundaki sorular. 7...... Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. Az ›fl›k Çok ›fl›k 26. Etkinlik Gözlemleyelim. 42 Tat alma Dokunma ‹flitme Koku alma Görme Açıklama Aşaması Öğrencilere.. ‹nceleyelim Duyu Organlar›m Keşif Aşaması Öğrencilere. öğrencilerin duyu organlarının çevremizdeki uyarıları algılamada nasıl bir rol oynadığını fark etmelerini sağlamaktır.. sayfasında yer alan beyindeki duyu merkezlerine ilişkin resmi incelemeleri sağlanır.... öğrenciler tarafından cevaplanır. Etkinlik yaptırılır. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz. Öğrencilere “Gözlerim Beni Yanıltabilir mi?” adlı 4. Beyindeki ilgili merkezin kendisine ulaşan uyartı mesajını değerlendirip mesajın gerektirdiği komutları vücudun ilgili bölümlerine verdiği ve bu bölümlerin verilen komutları yerine getirmesini kontrol ettiği bilgisi verilir. Tüm duyu organlar›ndaki duyu almaçları uyar›lar› duyu-sinir yolu ile beyindeki özel duyu merkezlerine iletilir. sertliğini vb. Çok Ifl›k Arkadaşımızın gözlerini önce az ışıklı daha sonra çok ›fl›kl› bir ortamda inceleyelim. Arkadaşımızın gözlerini açalım ve tahminlerinin doğruluğunu kontrol edelim. • ‹kinci gönüllü arkadaşımızın da gözlerini bağlayalım ve aynı işlemleri dokunarak yapmasını isteyelim... Gözlem sonuçlar›m›z› aşağıdaki göz modellerinin üzerinde çizimle gösterelim..... Etkinlik : Gözün D›fl Yap›s› Arkadaşımızın gözünü büyüteçle inceleyelim...... Farklı duyu organlarımız için farklı almaçların olduğu belirtilir.... Duyu almaçları sayesinde uyartıların... Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz? Aşağıdaki etkinliği yaparak duyu organlarımızın çevremizdeki uyarıları algılamamızda nasıl bir rol oynadığını fark etmeye çal›flal›m... 32 Damar tabaka . ikinci aşamasında ise şekilleri verilen duyu organlarının yanındaki boşluklara o organ hakkında bildiklerini yazmaları istenir.. duyu organlarımızdan biri olan göz hakkında neler bildiklerini defterlerine not etmeleri istenir..... Çevremizi algılamamız› sa¤layan göz.. dilde tat.... Etkinlik : Az Ifl›k.. duyu organlarımız sayesinde hissettiğimiz vurgulanır.. 7. Araç ve Gereçler • Getirdiğimiz meyveleri gönüllü arkadafllar›m›z›n ♦ üç çeşit meyve görmeyece¤i bir yerde aynı şekil ve büyüklükteki üç (portakal... Alternatif Etkinlik yaptırılabilir... 24. deride s›cakl›k. hangilerini tanımak daha zor oldu? Sebebini arkadaşlarımızla tartışalım... Duyu merkezleri kendilerine ulaşan uyarıy› değerlendirir ve oluflturdu¤u cevabı vücudun ilgili bölümlerine gönderir.. kulakta ses.... Alınan notlardan birkaç tanesi okutularak Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Dış Yapısı’ adlı 24. ♦ üç adet plastik taba • Birinci gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlayalım ♦ gözleri bağlamak ve verilen üç meyveyi sadece koklayarak tanımasını için kumaş parçası isteyelim. kokusunu... rengini... “Duyu organlarımızı kullanarak yaptığımız işlerin neler olduğunu söyleyebilir misiniz?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur... A¤ tabaka . duyu organlarımızın beraber çalışması durumunda algılamamızın daha kolay ve doğru olacağı açıklanır...23..... a¤r›....) • Kesilen meyve parçalar›n›n her birini ayrı tabaklara ♦ meyve bıçağı k koyal›m. Etkinliğin sonunda öğrencilerden etkinlik yapıldıktan sonra keskin kokulu meyveleri tanımanın daha kolay olduğu ve gözleri bağlanmayan öğrencinin meyveleri dokunarak koklayarak ve görerek daha iyi tanıdığı sonucuna ulaşmaları beklenir. parçaya keserek ay›ral›m... Etkinlik: Gözün Dış Yapısı Bu etkinliğin amacı.. dokunma uyar›lar›n› al›r.. bas›nç........ sertliğini. öğrencilere duyu organları hakkındaki bilgilerini hatırlatmaktır.. Ardından Ders Kitabı’ndaki “Duyu Organlarım” adlı 7.. dil ve deri duyu organlarımızdır. Öğrenciler.. Sert tabaka .. Öğrencilerden... Yandaki şekilde beyindeki duyu merkezleri gösterilmiştir...... Arkadaşımızın tahminlerini kaydedelim. • Üçüncü gönüllü arkadaşımızın gözlerini bağlamayal›m.. 24. burunda koku. Peki bu organlar›m›z nas›l çal›fl›r? Duyu organlar›m›zda çevremizdeki uyarıları dış ortamdan alan ve duyu sinirlerine aktaran özel hücrelere duyu almaçları adı verilir. Etkinlik : Gözün Bölümleri Aşağıdaki göz şemaların›n üzerlerinde yer alan kırmızı bölümlerin adlar›nı...... Etkinlik: Duyu Organlarım (Önerilen süre: 15 dk. rengini... Çevremizdeki cisimlerin sesini. Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızdan gönüllü üç arkadaşımızı seçelim..... Böylece dış ortamdan gelen uyarıların algılanmasının sağlanmış olduğu vurgulanır. kokusunu.... kulak.... Tahminlerini kaydedelim.. Etkinlik: Organların Adı Ne? Bu etkinliğin amacı. Dış ortamdan duyu organlarımız ile aldığımız uyarıları sinirlere aktaran özel hücrelere “duyu almaçları” adı verildiği söylenir. • Hangi arkadaşımız ya da arkadaşlarımız meyveleri en kolay tanıdı? Neden? Çevremizdeki cisimlerin sesini. duyu-sinir yolu ile beyindeki duyu merkezlerine iletildiği bilgisi verilirken öğrencilerin Ders Kitabı’nın 42.. meyveleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır.. Bu arkadafl›m›zdan da üç ayrı meyveyi dokunarak. öğrencilerin arkadaşlarının gözlerini büyüteçle incelemelerini ve gözün dış yapısı hakkında bilgi edinmelerini sağlamaktır... armut vb. Bu bölümlerin cevabın gerektirdi¤i ifllemi yerine getirip getirmedi¤ini de duyu merkezleri kontrol eder. 25. flemalar›n altlarında bulunan noktal› yerlere yazalım... Duyu almaçlar› gözde ›fl›k... elma. duyu organlarının yapısında bulunduğu vurgulanarak sayfada yer alan duyu almaçlarına ilişkin resimler öğrencilere inceletilebilir. Etkinlik yaptırılır. Öğrencilerden iki aşamadan oluşan etkinliğin birinci aşamasında resimdeki kutucuklara ilgili duyu organının adını. Arkadaşımızın tahminlerini kaydedip bu tahminlerin doğruluğunu kontrol edelim.

az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesine sebep olduğu bilgisi verildikten sonra öğrenciler. Bademler hareket ediyor mu? Kim yukarıda. Saydam tabaka önce saydam tabakaya gelir Sar› leke ve burada kırılır. Çalışma Kitabı’ndaki “Az Işık. Nasıl Görürüz? A¤ tabaka 1. Ayr›ca gözyafl› bezleri gözümüzün sürekli nemli kalmas›n› sa¤lar ve toz gibi zararl› etkilere karfl› gözümüzü korur. Bu bölümlerin görevleri açıklanır. Öğrenilenlerin pekiştirilmesi amacıyla öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Gözün Bölümleri’ adlı 26. Böylece görme gerçekleşir. 26 32. Görme kusurları bazen çocuğun kendisi. “Bu göz kusurları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır. Sert Tabaka: Gözün dışında bulunan beyaz renkli kısımdır ve gözü dış etkilerden korur. gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğunda göz bebeğini daraltır. sert tabaka. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Görme Organımız Göz 24 32. Gözümüzde bulunan bu yap›lar›n görmemizi nas›l sa¤lad›¤›n› inceleyelim. Göz. göz merceğinde tekrar kırılarak ağ tabaka üzerine düşer. Görüntü Oluşan görüntü buradaki görme almaçları tarafından algılanır. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yanıltabilir mi? Bu etkinliğin amacı. kim aşağıda? Yukarıdaki resimde yer alan kişilerden hangilerinin yukarıda. Etkinlik : Aşağıda inceleyelim. Hareketli bademler Yukarıdaki resmi soldan sağa doğru yavaşça inceleyelim. Bu olayın “göz yanılması” olarak adlandırıldığı açıklanır. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyüdüğünü fark etmelerini sağlamaktır. Öğrencinin öğrenimini yerine getirebilmesi için iyi görmesi gerekir. İrisin gözümüze gelen ışığın şiddeti fazla olduğu zaman göz bebeğini daralttığı. beynimizle görürüz. 4. görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 4. 27. Etkinlik’e yönlendirilir. Öğrencilere “Bildiğiniz göz kusurları hangileridir?”. Sert tabaka Göz merce¤i Saydam tabaka (Kornea) Göz bebe¤i ‹ris A¤ tabaka Damar tabaka Sar› leke Göz sinirleri Kör nokta 25 32. Yandaki foto¤raf› inceleyerek gözümüzü koruyan ve görme iflinde görevli olan yap›lar›n neler oldu¤unu söyleyebilir misiniz? Göz. az ışıklı ortamlarda ise göz bebeğinin büyümesini sağlar. şeması ya da maketi üzerinde görme olayı açıklanır. göz kapakları ve kirpiklerdir. Göz bebe¤i 3. Rehberlik Araştırma Merkezi ve Okul Rehberlik Servisi ile iş birliği sağlanarak öğrencilere “Göz Tarama Testi (Snellen Testi)” yapılabilir. s. Kırılan ışın göz Cisim Ifl›k ›fl›nlar› bebeğine gelir. s. göz kapakları. Ifl›¤a duyarl› almaçlar›n bulundu¤u ağ tabakada yer alan sarı leke Göz sinirleri Göz merce¤i üzerinde ters bir görüntü oluşur. Gözümüzü koruyan yapılar. 2. Göz bebeğinden gelen ışınlar. Çok Işık Bu etkinliğin amacı. Bu etkinlik için kullanılacak resimler Öğretmen Kitabı’nın 65-d ve 65-e sayfalarında bulunmaktadır. damar tabaka ve ağ tabaka (retina) olmak üzere üç bölümden oluşur. beyindeki görme merkezinde düz olarak algılanır. çevremizden aldığı ışık sayesinde görmemizi sağlayan duyu organımızdır. Aşağıdaki göz yuvarla¤› şeklini inceleyerek. Etkinlik: Az Işık. aile çevresinde televizyon ve bilgisayar gibi göze ve kulağa hitap eden araçların yaygınlaşması çocuğun görme yeteneğini daha çok kullanmasını gerektirmektedir. kaşlar. öğrencilerin gözlerin ve beynin görmeyi sağlamak için birlikte çalıştıkları hâlde bazen gözlerin beyne oyun oynayarak gördüklerini yanlış yorumlamasına veya karıştırmasına yol açabileceğini fark etmelerini sağlamaktır. öğrencilerin göz şemaları üzerinde kırmızı ile gösterilen kısımların isimlerini yazarak gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkındaki bilgilerini pekiştirmeleridir. damar tabaka ve ağ tabaka olduğu belirtilir. sayfasında yer alan göz şekli inceletilerek öğrencilerin gözün görmeyi sağlayan bölümleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır. Etkinlik: Gözün Bölümleri Bu etkinliğin amacı. Çok Işık’ adlı 25. Yani gözümüzle de¤il. Damar Tabaka: Sert tabakanın altında yer alır ve gözün beslenmesini sağlayan damarlardan oluşur. kirpikler ve gözyaşı bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve bunların hareketini sağlayan kaslardan oluştuğu belirtilir. 28. Etkinlik : Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 43. Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları. Modern eğitimde kullanılan eğitim araçlarının çokluğu. Algılanan görüntü. Gelin bu bölümlerde bulunan yap›lar›n görevlerini inceleyelim. Alternatif Etkinlik: Gözlerim Beni Yan›ltabilir mi? göz yanılmaları ile ilgili verilen iki örneği 26. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan göz modeli. Bunun için laboratuvarda bulunan göz modeli. sayfasında yer alan “Nasıl Görürüz?” başlığı altındaki şekil inceletilir. 4. gözümüzde hangi yap›lar›n bulundu¤unu belirtelim. hangilerinin aşağıda olduğunu söyleyebilirsiniz? 43 . Ders Kitabı’nın 43. Ters görüntü. Gözün görmemizi sağlayan duyu organımız olduğu belirtilir. Ağ Tabaka (Retina): Duyu almaçlar›ndan gelen sinirlerin birleşerek göz yuvarlağının arka tarafından çıkıp beyne gitti¤i kör nokta a¤ tabakada bulunur. şeması ya da maketi de kullanılabilir. 43 25. öğrencilerin ışık şiddetinin fazla olduğu ortamlarda göz bebeğinin daraldığını. Sayfada yer alan “Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar ve tablo öğrencilere okutulur. s. Gözün bölümlerinin sert tabaka. ‹ris. Gözün kaşlar.

........ ................................... Kırılan .......... ameliyatla giderilebilir................... s................................................ Bu kart “E” harfinin değişik boyda ve değişik pozisyonda sıralanmasından meydana gelen bir tablodur........ Görme Kusurları Tarama Fişi ve Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi...... Etkinlik : Nas›l Görüyorum? Aşağıdaki göz şeması üzerinde. Mercekle düzeltilir................................................................. ....... ............................. Etkinlik : Cisimlerden yansıyan ışık ışınları saydam tabakaya gelir ve burada kırılır..................... ................... Bu test 22 x 55 cm ebatlarında standart bir kart hâlinde basılmıştır....................................... Etkinlik : ......... Aşağıdaki çizelgede sonradan oluşan bazı göz kusurları yer almaktad›r.................................................. ..................... Notlarım ve Düşüncelerim Konu Biterken Gözlük ve kontak lensler........... Ters görüntü............. Sarı leke üzerinde ters bir görüntü oluşur ve .... sarı lekenin arkasında oluşur........... .............. Göz Kusurlar› Görüntünün Oluflumu ve Tedavi Yollar› Görüntü sarı lekenin önünde oluşur........................ konusu : kullanılmak üzere sınıfa büyüteç ve fener getirilir...... 25. Genellikle kırmızı ve yeşil renklerin birbirinden ayırt edilemediği bir göz kusurudur........................... Göz Kusurları ve Bu Kusurların Tedavi Yolları Gözlük ya da lens kullan›yor musunuz? Bildi¤iniz göz kusurlar› nelerdir? Doğuştan olan bazı göz kusurlar› flunlard›r: Renk körlüğü (Daltonizm): Yanda renk körlüğünün belirlenmesinde kullanılan flekillerden biri görülmektedir................................. Göz bebeğinden geçen ışınlar......................................... 44 25................. ......................................................................... Bu durum öğrencinin rahat kavramasını ve öğrenmesini engeller....................... ....................... göz merceğinde tekrar ............................... Etkinlik yaptırılır.. Bu testin hazırlanması...................................... buradaki görme almaçları tarafından algılanır............................................................... Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuzluğu sonucunda oluşur............. kırılarak ağ tabaka üzerine düşer.................. .. Etkinlik : Vücudumuzda Sistemler 27.............................. ........................................................ Öğrencilerden ayrıca. Mercekle düzeltilir.................... .. Algılanan görüntü. • Bir sonraki dersin Etkinlik olan “İşitme Organımız Kulak” konusunda 24.......................................................................... Uzağı iyi görür.............................................. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’nda yer alan “Nasıl Görüyorum?” adlı 27.................. 27....................................................................... 26..................................... ışın göz bebeğine gelir...................... Etkinlik: Nasıl Görüyorum? Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen göz şemasından ve cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yoldan faydalanarak görme olayını açıklamalarını sağlamaktır. uygulanması.................................................................. yakını göremez............................. ............. Göz merceğinin içindeki sıvının ya da göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucunda görüntü sarı lekeye düşmez..................................... bildikleri göz kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını açıklamaları da istenir. 27 33...... Çizelgeyi inceleyerek bu kusurlara sahip kişilerin nasıl gördükleri ve bu göz kusurlar›n›n tedavi yolların› belirleyelim................ Tedavisi yoktur......................... Astigmatizm 24.................................................................................................................. uzağı göremez......................... Şemadan faydalanarak görme olayının nas›l gerçekleflti¤ini açıklayalım................................................. Snellen Testi öğrencilerin görme kusurlarını taramak için kullanılan pratik bir testtir................................................................ Öğrenciler bunun için basit bir göz şeması çizerek görme olayını bu şema üzerinde açıklayabilirler..............ebeveyni veya öğretmeni tarafından anlaşılabilir.......... Etkinlik : Katarakt • Öğrencilerden gözün görmeyi sağlayan bölümlerini ve görmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.................................................. 65a ve 65b sayfalarında verilmiştir..................... Ameliyatla düzeltilebilir... Böylece görme gerçekleşir........................................ 28. beyindeki görme Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri merkezinde düz olarak algılanır............. Etkinlik : 26......................... Etkinlik : 44 . ... bazı göz kusurlarının tedavisinde kullanılan teknolojik araçlardandır...................................................................................................................... Mercekle düzeltilir.......................... Ancak çoğu zaman görme probleminden ne kendisi ne ailesi ne de öğretmeni haberdardır................................... Yakını iyi görür................................................................ Öğretmen Kılavuz Kitabı’nın 65.................. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır............................. Miyopluk Hipermetropluk Görüntü......................................... Ayr›ca teknolojik geliflmeler sayesinde gözün bozuk olan korneas› da kornea nakli ile de¤ifltirilebilmektedir..... Kontak lens İşitme Organımız Kulak fiu anda etraf›m›zdan duydu¤umuz sesler nelerdir? Bu sesleri duymam›z› sa¤layan kula¤›m›z›n yap›s›n› ve nas›l iflitti¤imizi hiç merak ettiniz mi? Yan sayfadaki flekli inceleyerek kulağın bölümlerini ve kula¤›m›zda bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim......... Göz merceği yüzeyinin pürüzlü bir hâl alması ya da korneanın kavislenmesi sonucunda görüntü sarı lekeye bulanık ve şekli bozuk olarak düşer.... cisimlerden yansıyan ışığın gözde takip ettiği yol gösterilmiştir.... görme sinirleri vasıtasıyla beyindeki görme merkezine iletilir.... ........... ...............................

“D” cümlelerini efllefltirerek iflitmenin nas›l gerçekleflti¤ini bulal›m................... • Resim üzerinde görülen numaralarla kar›fl›k hâlde verilmifl olan “A”............... Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar oluşturmaları istenir....... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım.............. “C”. “4” numaraları ile “A”...... öğrencilerin etkinlikte yer alan kulak modeli üzerinde verilen numaralar ile işitme olayının nasıl gerçekleştiğini anlatan cümlelerdeki harfleri eşleştirmelerini sağlamaktır.. 8..... ........................ D ve ..... 45 28......... Grup üyelerden tartışarak işitme olayını anlatan “A”........ zarının titreşimleri oval pencereye iletilir... gelen ses dalgalarını işitme sinirleri ile beyne ............. Öğrencilerden........... ...... sayfasındaki kulak şekli öğrencilere inceletilir..... D›fl kulakta kulak kepçesiyle ses dalgalar› toplanarak Dış kulak .... Laboratuvarda bulunan kulak modeli. Salyangoz. Yukar›daki resmi inceleyerek d›fl.. “2”............ üzengi kemikleri ile kulak ............ ...... Ayrıca yarım daire kanalları............. Etkinlik: Kulağın Bölümleri ve Görevleri Bu etkinliğin amacı.................... .... Açıklama Aşaması Kulaklarımızın işitmemizi ve dengemizi sağlayan duyu organımız olduğu vurgulanarak Ders Kitabı’nın 45. ....... iletir......... ..... Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır....................... kula r kepçesi ile top lanı ....... orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluflur........ ......................Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilere “Çevremizdeki sesleri nasıl algılarız?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur..... geçe r.......................... • Afla¤›da nas›l iflitti¤imizi aç›klayan cümleler kar›fl›k olarak verilmifltir................................................. Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Kulağın Bölümleri ve Görevleri” adlı 28...) Bu etkinliğin amacı... .... “D” harflerinin doğru şekilde eşleştirmeleri sağlanır......................... ......... Bu cümlelerdeki eksik bölümleri tamamlayal›m......... Etkinlik : Kula¤›n Bölümleri ve Görevleri Genişletme Aşaması Öğrenciler Ders Kitabı’nın 45....... örs...... “B”.............. “B”.. Yandaki şekil üzerinde kulağın bölümlerini gösterelim...... tarafından algılanır ve işitme sinirleri aracılığı ile beyinde ki işi tme merkezine iletilir............... ........ ile ti r. ses dalgasının işitme almaçları ile işitme sinirlerinin iletildikten sonra beyindeki duyma merkezine iletildiğini belirtmeleri beklenmektedir................... C k Ses dalg aları........................ Cevap: 1-C (kulak yolu) 2-D (oval pencere) 3-A (salyangoza) 4-B (işitme almaçları) Etkinliğin sonucunda öğrencilerin işitme olayını kendi cümleleriyle açıklamaları...... Keşif Aşaması Öğrencilerden gözlerini bir süreliğine kapatarak duydukları sesleri tanımlamaları istenir........ Etkinlik: Nas›l ‹flitiriz? 45 ..... Sonuca Varal›m • Ses dalgas› iflitme sinirine ulaflt›ktan sonra gerçekleflecek olay› aç›klayal›m................ Burada bulunan çekiç...... Ayrıca görme ve duyma olayları arasındaki farklılık için öğrencilerin gözde ışık uyarısının görme almaçlarıyla............................. Öğrencilerin çalışmalarından birkaçı sınıfta okutulur. 8............. kulak yoluna iletilir. Orta kulak D›fl kulak ‹ç kulak Yar›m daire kanallar› Vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinci¤e iletir.. .. Oval pencereden gelen ses dalgaları salyangoza iletilir. ‹nceleyelim Nas›l ‹flitiriz? 4 Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım.................. s a l yangozdak i .............. “3”.. .................. Orta kulak . orta ve iç kulakta bulunan yap›lar›n neler oldu¤unu belirleyelim..... ... 3 1 2 B Se s......... öğrencilerin kulağın bölümleri hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesini sağlamaktır.. ........... örs Ç e k iç em ik le r i e ng i k şi m in i üz it re s e s t ............ Bu uyarıların beyinde algılandığı vurgulanmalıdır............ ....... “C”............ Kulak kepçesi Kulak yolu ‹flitme sinirleri ‹flitme almaçlar›ndan ald›¤› bilgiyi beyine iletir............................. eksik olarak verilmiş cümlelerdeki boşlukları doldurmaları istenir............................. Öğrencilerin birbirlerinin kulaklarını büyüteç ve fener yardımıyla inceleyerek gözlem sonuçlarını defterlerine kaydetmeleri istenir.. ........ ..... ‹ç kulak ................... Etkinlik öğrencilere ev ödevi olarak verilir.... Böy l e kula k zarı titreşir..... ve ................................. Daha sonra kulak modelindeki “1”................. ...... Görme ve duyma arasındaki benzerlik için alınan bu uyarıların görme ve duyma sinirleri ile beyine iletildiğini belirtmeleri beklenir.... “C”.. • Yandaki resmi inceleyerek bir ses dalgas›n›n kulak içinde nas›l ilerledi¤i gözlemleyelim.......... a ile kul ak zar ın ce i l e t i l i r..... “D” şeklinde harflendirilen....... • Görme ve duyma aras›ndaki benzerli¤i ve farkl›l›¤› belirtelim........ Etkinlik Gözlemleyelim........ kulakta ses uyarısının duyma almaçlarıyla alındığını belirtmeleri beklenir...... s... Kulağın bölümlerini ve bu bölümlerin görevlerini çizelgeye yazmaları söylenir................. Kula¤›n Bölümleri Bölümlerin Görevleri ........................ sayfasında “Nasıl İşitiriz?” adlı etkinliğe yönlendirilir ve işitme olayının nasıl gerçekleştiği öğrencilere açıklatırılır.. A O v a l pe nce re de n ge le n t i t reşi m le r . Salyangoz Ses dalgaları iflitme almaçlar› arac›l›¤› ile işitme sinirlerine iletir........ .......... ‹şitme ve dengemizi sağlayan duyu organımız olan kulak d›fl kulak....... Kulak zar› Çekiç Örs Üzengi Oval pencere Östaki borusu 28 33...... ............ 33 (Önerilen süre: 15 dk..... vücudumuzun dengesi ile ilgili bilgileri beyinciğe iletir.......... 28...... “B”...... verilen kulak şeması üzerinde kulağın bölümlerini göstermeleri istenir..................................................................... şeması ya da maketi üzerinde kulağın bölümleri açıklanır..................

kulak kepçesini iç kulağa bağlayan bir kanaldır..... yanlış olanların karşısına “Y” harfini yazalım. → . Etkinlik : Do¤ru mu. en büyük duyu organımızdır ve vücudumuzun dışını tamamen kaplar. kulak yolundaki kıllar ile birlikte kulağa giren toz vb. Bunlar› Biliyor muydunuz ? • Kula¤›m›z. Ya¤ tabakas› Duyu Almaçlar›: Derimizde dokunmaya. Ayr›ca vücudumuzun ısı kaybını önler.. a¤r›ya.. Etkinlik ve “Nasıl Duyuyorum?’ adlı 30. Ayrıca öğrencilerden bildikleri işitme kusurlarını ve bu kusurların tedavi yollarını belirtmeleri de istenir.. üzengi kemikle ri h Kulak zarı Do¤ru s›ralama: c a h g ç e › b f d → . • Öğrencilerden kulağın bölümlerini gösteren basit bir kulak şeması çizmeleri ve işitme olayını bu şema üzerinde açıklamaları istenir. kollarına.. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. örs.. Yanl›fl m›? Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların karşısına “D”. 30. Öğrencilerden beklenen cevap deride bulunan özel almaçlar ile uyarıların beyne iletildiği şeklinde olmalıdır. parmaklarına ve bacaklarına hafifçe bastırır. → ..Öğrencilere “Bildiğiniz işitme bozuklukları hangileridir?”. Etkinlik: Nasıl Duyuyorum? Bu etkinliğin amacı. cisimlerin s›cakl›¤›n› veya so¤uklu¤unu. Açıklama Aşaması Öğrencilere “Niçin gıdıklanırız veya elimiz kesildiğinde acıyı nasıl hissederiz?” sorusu yöneltilir. maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bir s›v› salg›lar. öğrencilerin karışık olarak verilen işitme olayı basamaklarını doğru biçimde sıralamalarını sağlamaktır. örs. 30... “Bu işitme bozuklukları nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak konu sınıfta tartışmaya açılır.. 46 29... 6. s. → . K›l kökü Alt Deri: En altta bulunan yağ tabakası vücudumuzu çarpmalara karşı korur..... • Başka bir öğrenci arkadaşının ne zaman iki kalem... • Diğer öğrenci bazen bir tek kalemi. Etkinlik : Nas›l Duyuyorum? Aşağıda işitme olayının gerçekleşme basamakları karışık olarak verilmiştir..... Konu Biterken Derimiz vücudumuzun ısısını ayarlar. 4. ‹şitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları ‹flitme bozukluklar›n›n sebebi ne olabilir? Kulak zarı sertleşmesi. Aşağıdaki şekli inceleyerek derinin bölümlerinin ve bu bölümlerin görevlerinin neler oldu¤unu belirtelim. • Öğrencilerden biri arkadaşının gözlerini kapatır. Bir hastalık ya da yüksek şiddetteki ses. ne zaman tek kalem hissettiğini tahtaya çizilen bir çizelgeye işaretler ve en duyarlı bölgelerini belirlemeye çalışır. Dokunma Organımız Deri Niçin g›d›kland›¤›n›z›. 1.. a Kulak yolu b Duyu sinirleri c Kulak ke pçesi ç Oval pencere d Ses dalgaları e f Salyangoz Beyindeki işitme merkezi i Duyu almaçları g Çekiç. 2.... s. ‹flitme kayb› olan insanlar yandaki foto¤rafta gördü¤ümüz arkadafl›m›z gibi iflitme cihaz› kullanabilir.. 29. öğrencilerin kulak ile ilgili olarak verilen cümlelerin doğruluğunu ve yanlışlığını fark etmelerini sağlamaktır.. Yanlış mı? Bu etkinliğin amacı. Yüksek şiddetli sesler kulaklara zarar vermez... kulağa zarar verip işitme kaybına sebep olabilir. Derinin görevinin vücut 34 46 . Kulak yolu. “Derinin görevi nedir?” sorusu sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur. Kan damarlar› Ter bezi K›l kaslar› Üst Deri: Derinin alt bölümlerini d›fl etkenlerden koruyan tabakadır.. ‹şitme cihazları işitme bozukluklarını tedavi etmez. Sayfada yer alan “İşitme Bozuklukları ve Bunların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru mu.. 30 34. Y D Y Y D D Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konu girişindeki soruları cevaplamaları sağlanır... Derimizin rengini üst deride bulunan özel hücreler belirler. Yanlış mı?’ adlı 29.. üzengi kemikleri ile östaki borusu ve oval pencere bulunur. ‹flitme sinirleri salyangozdad›r. • Östaki borusu orta kulaktan yutağa aç›l›r ve orta kulak ile d›fl ortam aras›ndaki basınç farkını dengeleyerek kulak zarının yırtılmasını engellemiş olur... terleme ile boşaltıma yardımcı olur. 5... salyangozun üst kısmındaki dalız yapar.. 29 34.. Etkinlik: Doğru mu.. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. Alt deride yer alan ter bezleri.. → . solunuma ve boşaltıma yardımcı olur ve vücudumuzu dış etkilerden korur.... Öğrencilere derinin vücudun dışını tamamen kaplayan en büyük duyu organımız olduğu bilgisi verilir.. → .. 3. Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur. Vücudumuzun dengesinin bozulup bozulmadığını beyinciğe bildirme işini. Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir: • Öğrenciler ikişer kişilik gruplara ayrılır.. → .. 29... Bu basamaklar› do¤ru flekilde sıralayal›m. bas›nca.... Duyu almaçlar› çevremimizi alg›lamam›z› sa¤lar. bazen de iki kalemi bir araya getirerek kalemlerin arka tarafını arkadaşının dudaklarına. s›cak ve so¤u¤a tepki veren milyonlarca duyu almac› vard›r.. eliniz kesildi¤inde ac›y› nas›l hissetti¤inizi hiç düflündünüz mü? Sizce derimizin görevleri nelerdir? Deri. → . Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. → .. Orta kulakta çekiç... Öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. orta kulakta kemik kaynaması ve iç kulaktaki zedelenmeler iflitme kayb›na neden olan doğuştan gelen bozukluklard›r.

...................... 1............................ Bu yüzden suyun içinde uzun süre bekleyen cilt suyu emerek şişer............ Bu durumda kapladığı alana sığmakta zorlanan fliflen deri buruşur.... vardır.. Ders Kitabı’nın 46............ sinirler.. ağrı........ soğuk............................................................................” Sayfada yer alan “Bunları Biliyor muydunuz?” bölümü öğrencilere okutulur..... Parmak uçları ve dudaklar gibi bölgelerde algılama daha fazladır.. .................. gözleri bağlamak için kumaş parçası ve dört adet tabak getirmeleri istenir. 32... ve vurmalara karşı korur.............. vücudumuzun ısı kaybını önler.. Derinin üzerinde dokunmayı........................... soğan. s...... • Elimizi kesti¤imizde ac›y› nas›l hissederiz? • Ac› duyusuna vücudumuzun neresinde cevap oluflur? • Ac› duyusu d›fl›nda derimizle hangi tür duyular› al›r›z? Derinin her yerinde aynı miktarda duyu almacı olmad›¤›ndan duyular› derimizin her bölgesinde ayn› oranda alg›layamay›z... 47 ........... Üst deri deride ayrıca derinin rengini .. sıcağı vb.... • Öğrencilerden bir sonraki derste yapılacak olan Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?” adlı 9........................... 47 Vücudumuzda Sistemler 31........ sayfasında yer alan resim inceletilir......... ise yağ tabakası bulunur.. ile boşaltıma yardımcı olur......... Etkinlik öğrencilere yaptırılır......... Üst ...... Hazırlanalım Bu araştırmanın amacı... Araştıralım.... Açık tene sahip ve vücudunda çok sayıda ben bulunan kimseler ile daha önce aile üyelerinden biri deri kanserine yakalanmış kişilerin cilt kanseri olma olas›l›¤› yüksektir......... “Bu hastalıklar nasıl tedavi edilmektedir?” soruları sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur............. Derimizi güneflin zararl› ›fl›nlar›ndan nas›l koruyabiliriz? Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları Deri hastalıkları...... .......Etkinlik : 31 Derinin Bölümleri Yandaki şekil üzerinde derinin bölümlerini gösterelim..... Etkinlik: Derinin Bölümleri Bu etkinliğin amacı öğrencilerin verilen şekil üzerinde derinin bölümlerini göstermelerini ve şeklin yanındaki çizelgeye bu bölümlerin görevlerini yazmalarını sağlamaktır....... Araflt›ral›m. elma... ağrıyı...... kıl kasları......... Bazı mikroorganizmalar da derideki herhangi bir yaranın üzerine yerleflerek deri iltihaplanmalarına yol açabilir................... “Acı duyusuna beyinde cevap oluşur...... Etkinlik : Konu Biterken • Öğrencilerden derinin bölümlerini ve deride hissetmenin nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir.... Alerjik deri hastalıkları arasında ise kurdeşen ve egzama sayılabilir... koruyan tabakadır.............. vücudu dış etkilerden korumak olduğu söylenir.... sıcaklığını ayarlamak............ Beyindeki dokunma duyu merkezinde acı duyusu algılanır.... meyve bıçağı..... solunuma ve boşaltıma yardımcı olmak.............. Öğrencilerden beklenen cevaplar söyledir: “Elimizi kestiğimizde derideki acı duyusunu alan almaçlar duyu sinirleri ile acı uyarısını beyine iletir.......... . Kan damarları...... tabakası vücudumuzu çarpmalara ...... Resim ile ilgili sorular öğrencilere yöneltilir......... Ölü derinin yapısında canlı deride bulunduğu kadar su bulunmaz.... ..... .... Bu bölgeler........... .. Burada yer alan ter bezleri.....................”... Özellikle vücudumuzun belirli bölgelerinde daha fazla buruşma olur....... 31 35. dokunma.............. Araflt›rma sonuçlar›m›z› bir sunumla arkadafllar›m›zla paylaflal›m.. terleme .. Bunlar› Biliyor muydunuz ? “Suda Çok Kaldığımızda Derimiz Neden Buruşur?” Derimizin dış katmanı ölü deri hücrelerinden oluşur......... Bu bölümün en altında Alt deri .... Bu bölümlerin adlar›n› ve görevlerini afla¤›da verilen çizelgeye yazalım... Haz›rlanal›m Afla¤›daki sorular›n cevab›n› araflt›ral›m................................................................ Parazitlerin sebep oldu¤u deri hastal›klar› nelerdir? 2......... kıl kökleri . .......... Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır......................... Etkinlik’te kullanılmak üzere çiğ patates. duyuları algılayan almaçların olduğu vurgulanır......... Bu kiflilerin derilerindeki güneş lekeleri ve benler yanda görüldü¤ü gibi dermatoskop ile incelenir. ve duyu almaçları alt deride yer alır.. Yağ .. sayfasında yer alan deri şekli öğrencilere inceletilir ve derinin bölümleri açıklanır.. “Derimizde ayrıca sıcak.......... Ders Kitabı’nın 47. parmaklarımızın ve avuçlarımızın iç kısımları ile ayak parmaklarımızın altları ve tabanlarımızdır... ....... kesici....... Değerlendirme Aşaması Öğrencilerin öğrendiklerini pekiştirmelerini sağlamak amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Derinin Bölümleri’ adlı 31................ Ayr›ca ................. sayfasında yer alan “Deri Hastalıkları ve Bu Hastalıkların Tedavi Yolları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur................ Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 47.. 31.......... belirleyen hücreler de .................... ezici cisimler ile kimyasal maddelerin verdi¤i zararlardan oluflabildi¤i gibi parazitler sebebiyle de ortaya çıkabilmektedir...... ter bezleri.......Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Yandaki resmi inceleyerek afla¤›daki sorulara cevap arayal›m.. Derinin Bölümleri Bölümlerin Görevleri Derinin alt bölümlerini ............. yağ bezleri................ Bazı deri hastalıklarının teşhisinde dermatoskop adı verilen cihaz kullanılır....................... domates...”...... ........... öğrencilerin deride oluşabilecek parazitlerin sebep olduğu hastalıkların neler olduğunu ve derilerini güneşin zararlı etkilerinden korumak için almaları gereken önlemleri araştırarak konunun günlük hayatla ilişkilendirmelerini sağlamaktır....... Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.. Bildikleri deri hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yollarını açıklamaları da söylenir.......... Öğrencilere “Bildiğiniz deri hastalıkları hangileridir?”.. Öğrencilere “Araştıralım.. basıncı... ..... basınç gibi duyuları da hissederiz.....

Koku ve Tat Alma Arasında Bir İlişki Olabilir mi? Nezle olduğumuzda kokuları ve yiyeceklerin tad›n› algılayabiliyor muyuz? Koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavrayabilmek için afla¤›daki etkinliği yapalım. Öğrencilerden bunları koklaması ve bunların hangi malzemeye ait olduğunu tahmin etmesi istenir. Öğrenciler.. nezle olduğumuzda kokuları tam olarak alamadığımız için besinlerin tadını da tam olarak alamayız. Koku Ağacı Orta boydaki bir kovanın içine kum doldurulur. Örneğin. 9. 48 Koku ve tat alma organlarımız birbiriyle uyumlu olarak çalışır. Yiyecek Patates Soğan Elma Domates Burunları kapalı öğrenciler 1. Değişik baharatlar (karabiber. ♦ domates • Grubumuzdan seçtiğimiz bir arkadaşımız. yanlış algılayan ya da algılayamayan öğrenciler için “-” işareti koyalım.) Bu etkinliğin amacı.Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrencilerin konuya ilgilerini çekmek amacıyla “Nezle olduğumuzda kokuları algılayabiliyor muyuz?”. kalem. Sonuca Varal›m • Arkadaşlarımız yiyeceklerin tatlarını birbirlerinden farklı mı algıladılar? Farklı algıladılarsa bunun sebebi nedir? • Yaptığımız etkinlikten. Etkinlik yaptırılır. Dilimiz bir besinin tadın›.) yaklaştırılır. kekik. 48 . ♦ dört adet tabak • Gözleri açık olan arkadaşlarımız. Etkinlik : Öğrencilerin konuya ilgilerini artırmak amacıyla aşağıdaki etkinliklerden biri ya da birkaçı onlara yaptırılabilir. Etkinlik : Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. tarçın vb. 29. Burunları açık öğrenciler 1. bu düzeneği sınıfta kendilerinin tasarlayacakları bir oyunda kullanmaları istenir. Büyük bir dal (yapraksız) kum dolu kovanın içine yerleştirilir. aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlamaları beklenir. Öğrencilerden. Bu öğrencinin burnuna çeşitli malzemeler (silgi. “Peki. Etkinlik Gözlemleyelim. öğrencilerin koku alma ve tat alma arasındaki ilişkiyi kavramalarını sağlamaktır. Etkinlik: Tadı Nasıl? (Önerilen süre: 15 dk.Keşif Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Tadı Nasıl?’ adlı 9. için ♦ gözleri bağlamak • Gözleri bağlanan arkadaşlarımızdan yarısı burunlarını kumaş parçası kapatsın. Kokusu Nasıl? Gönüllü bir öğrencinin gözleri bağlanır. 2. ‹nceleyelim Tad› Nas›l? 9. elmayı ve domatesi eşit ♦ soğan büyüklüklerde keselim ve kestiğimiz parçaları ayrı ♦ elma tabaklara koyalım. 30.. Öğrencilerden.) önceden hazırlanmış küçük bez bohçalara konur. öğrenci . • Bir çizelge hazırlayarak verilen cevapları bu çizelgeye kaydedelim. yiyecekleri keserken dikkatli olmaları hususunda uyarılır.. tabaklardaki yiyeceklerden birer parça alsınlar ve gözleri bağlı olan arkadaşlarına bu yiyecekleri tatmaları için yardımcı olsunlar. Çizelgede yiyeceğin tadını doğru algılayan öğrenciler için “+”. kimyon. nezleyken yiyeceklerin tadını algılayabiliyor muyuz?” soruları sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Bu bohçalar iplerle dalın farklı bölgelerine bağlanır. gruptaki ♦ meyve bıçağı diğer arkadaşlarımızın gözlerini bağlasın.. burnumuz da kokusunu algılar. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burnumuzun ve dilimizin birlikte görev yapması gerekir. Ardından yiyecekleri tadan arkadaşlarına tattıklarının hangi yiyecek olduğunu sorsunlar. diş macunu.. Bu etkinliğin sonucunda burunları kapalı olan öğrencilerin yiyeceklerin tatlarını almadıkları ve kokusu iyi alınamayan besinlerin tatlarının da iyi alınamayacağı sonucuna ulaşılması beklenir. öğrenci 2. öğrenci .. 1. öğrenci 2. patates vb.. soğanı. ♦ çiğ patates • Patatesi. tat alma ile koku alma arasında nasıl bir ilişki olduğu sonucunu çıkarabiliriz? Arkadaşlarımızla tartışalım.

• Grubumuzdan bir kişi diğer arkadaşlarının gözlerini kapatsın. Kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan tanecikler. Burun Kanaması: Ergenlik döneminde büyümeye ba¤l› olarak orta yafllarda ise tansiyon yüksekli¤inden kaynaklanan burun kanamalar› görülebilir. Araç ve Gereçler • • on adet kavanoz (kapaksız) on adet değişik kokulu madde (karabiber. Burun kanamalar›n› durdurmak için yapılacak ilk yardımda hasta oturtulur. Burun. • Kokuları algılamamızda burnumuzun ne kadar önemli bir görevi olduğunu göz önünde bulundurarak kokuları nasıl algıladığımızı açıklayalım. • Gözleri açık olan arkadaşımız kavanozdaki maddeleri sırayla arkadaşlarına koklatsın.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler Açıklama Aşaması Öğrencilere “Etrafımızdaki kokuları nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir. şeması veya maketi üzerinde burnun kokuyu nasıl algıladığı öğrencilere açıklatılır. • Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10. Ders Kitabı’ndaki şekil ya da laboratuvarda bulunan burun modeli. Etkinlik yaptırılır. Doktorun tavsiye edeceği ilaçlarla tedavi edilebilir. • Her bir kavanoza birer kokulu madde yerleştirelim. 32. nemlendirilmesinde ve kokusunun algılanmasında rol oynadığı açıklanır. Etkinlik : Bunlar› Biliyor muydunuz ? Bir süre aynı kokuyu alacak olursak bir müddet sonra bu kokuyu hissedemeyiz. Sar› bölge Burun boşluğunun üst tarafında koku almaçların›n yoğunlaştığı sarı bölge bulunur. Sinüs Koku almaçlar› Burun bofllu¤u Sinüs Burun.on dakika kadar devaml› bask› yap›l›r. ısıtılmasını. Etkinlik’te kullanılmak üzere öğrencilerden çeşitli mutfak malzemeleri (tabak. bardak vb. 32 35. Etkinlik : Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Al›yor? Bunlar› Yapal›m • Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. sarı bölgedeki mukus sıvısında çözünerek koku almaçlarını uyarır. öğrencilerin kokuların algılanmasında burnun önemini ve buna bağlı olarak kokuların nasıl algılandığını açıklamalarını sağlamaktır. Bu sırada da ağızdan nefes almas› ve yutkunması söylenir. Öğrencilerden bildikleri burun hastalıklarını açıklamaları istenir. Etkinlik: Kimin Burnu Daha ‹yi Koku Alıyor? Bu etkinliğin amacı. Öğrencilerin çalışmaları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. burnun nemli kalmasını sağlaya n mukus salgısını üre te n muk oz a Gereçler tabaka sıyla kaplıdır. ısıtılmasında. Ayrıca kokuları algılayabilmemiz için kokulu cisimlerden buharlaşarak havaya karışan taneciklerin burnumuza ulaştığı sonucuna varmaları beklenir. Saman Nezlesi: Saman nezlesi bir alerjidir. iki kafl aras›na buz konulur. ‹laçlarla ya da aşı yapılarak tedavi edilebilir. • Arkadafllar›m›z koklad›klar› maddelerin isimlerini tahmin etsin. Bir çiçe¤in kokusunu nas›l alg›lar›z? Yandaki flekli inceleyerek bu soruyu cevaplayal›m. sayfasında yer alan “Bir çiçeğin kokusunu nasıl algılarız?” sorusu yöneltilir ve soruyla ilgili şekil inceletilir. laboratuvarda bulunan model. burun kanatlar›na bafl ve iflaret parma¤› ile befl . 32. Kokunun alg›lanmas› için bundan sonra gerçekleflen olaylar nelerdir? Aç›klayal›m. başı hafifçe öne doğru eğilir. 35 49 . Burnun yapısı ve bölümleri Ders Kitabı’nın 49. Genişletme Aşaması Öğrencilere Ders Kitabı’nın 49. levha ya da şema üzerinde gösterilir. 31. kemik ve kıkırdakla destekl enen bir Araçorg anımız dır. ‹lkbahar ve yaz aylarında polenler rüzgârlara kapılarak geniş alanlara yayılır. nane. • Yerleştirdiğimiz maddelerin isimlerini birer kâğıda yazal›m ve bu k⤛tlar› içlerindeki maddelerle uyumlu olacak biçimde kavanozlar›n üzerlerine yap›flt›ral›m.) bez parçası yapıştırıcı kalem kâğıt • • • • Konu Biterken • Öğrencilerden burnun bölümlerini ve kokuyu algılamanın burunda nasıl gerçekleştiğini kendi cümleleri ile defterlerine yazmaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin kokuların algılanmasında kişiden kişiye değişen farklılıkların olabileceğini fark etmeleri beklenmektedir. Aynı sayfada yer alan “Bazı Burun Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur. sayfasındaki burun şeması üzerinde. nemlendirilmesini ve çevremizdeki kokular›n algılanmasını sağlar. limon kabuğu vb. bölümlerini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyelim. Aldığımız nefesle burnumuza yerleşen polenler şiddetli hapşırıklar eşliğinde burnun suya benzer bir akıntı salgılamasına sebep olur. soludu¤umuz havanın temizlenmesini. s. peynir. Sonuca Varalım • Kaç arkadaşımız bütün maddelerin isimlerini do¤ru tahmin etti? Sebebini tart›flal›m. Öğrencilere “Bildiğiniz burun hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Ardından koku alma ve solunum organı olan burnumuzun alınan havanın temizlenmesinde. kaşık. Koklama Organımız Burun Etraf›m›zdaki kokular› nas›l alg›lar›z? Burnumuz sadece koku almaya m› yarar? Burnun yapısını. Bazı Burun Hastalıkları Sinüzit: Sinüslerin iltihaplanmasına sinüzit denir. Ancak ortama farkl› bir koku geldiğinde bu yeni kokuyu fark ederiz. 49 Değerlendirme Aşaması Öğrencilere Çalışma Kitabı’ndaki ‘Kimin Burnu Daha İyi Koku Alıyor?’ adlı 32. Bu r un boşluğu nun du varları .) getirmeleri istenir. • Bir sonraki dersin keşif aşamasında yapılacak olan etkinlikte kullanılmak üzere öğrencilerden kâğıt mendil ve kesme şeker getirmeleri istenir.

............. Etkinlik : Kavramlar Göz ‹ris Kör Nokta Miyop Kulak Üzengi Salyangoz Dil Burun Deri Alt Deri Üst Deri Bulmacay› Çözelim 33......................... Etkinlik öğrencilere yaptırılır....... tatma organı olan dilin önemini fark etmelerini sağlayacak şekilde yönlendirilir.... Tat Alma Tomurcu¤u Dilimizin ucunda.... baz›lar›n›n tad›n› ise sevmeyiz...... sorularla. düşüncelerini anlayıp hissetmeyi hiç denediniz mi? Aşağıdaki etkinlikle kendimizi görme veya iflitme engelli birinin yerine koyarak onları anlamaya çalışacağız........................) kesinlikle yardım etmeyelim... Etkinlik sırasında onlara kaşık vb............. sayfasında yer alan dil şekli öğrencilere inceletilir ve dilin ucunda.. ......... Bu etkinliğin sonucunda öğrencilerin maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği sonucuna ulaşmaları beklenmektedir....... 33 Afla¤›daki fliiri okuyal›m ve fliirden yararlanarak nas›l tat ald›¤›m›z› kendi cümlelerimizle ifade edelim.. • Öğrencilerden temiz bir kâğıt mendil ile dillerinin üstünü kurutmaları istenir.. Bazı Dil Hastalıkları Tat Körlüğü: ‹nsanların bir kısmı bazı maddelerin tatlarını alamazlar. Aşağıda verilen harf tablosunda duyu organları ile ilgili kavramlar gizlenmiştir...... Ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Nasıl Tat Alırız?’ adlı 33........... 34......................................... Etkinlik Oyun Oynayal›m Sofray› Kur Açıklama Aşaması Öğrencilere dilin tat alma... Tat tomurcuklar› içinde duyu hücreleri bulunur................... s.... Öğrencilere “Bildiğiniz dil hastalıkları hangileridir?” sorusu sorularak sınıfta tartışma ortamı oluşturulur. ................................. Öğrencilerin yazdıkları okutularak “Dilin görevi nedir?” sorusu sorulur ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. tat alma sürecini öğrencilerin kendi cümleleri ile ifade etmeleri sağlanmalıdır.................... Uyarıyı alınca tat alma sinirleri... ekşi öğrendim Dilimin görevini nasıl gerçekleştirdiğini............... aldıkları uyarıları tat ....... ........... Listede verilen bu kavramlar› bulabilecek misiniz? S B F N Ö Ğ R K Ö K D C F A N Ç A A Ü Z A L T D E R ‹ U N M K Ç L Ü K ‹ M L H P K A L U K S T Ç Y R D Z F E L T B V R Ö L K ‹ Ş A C T L T S ‹ M Z U R M R P A S N D Ü ‹ O V C Ü B N U Y O Ş F G G Ö Z P I H K M O P Z Y F Ç U Z O H E L Ö L H K N U ‹ A V T N P Z Y N Y Ğ V T T V M Z Ş D Ö K Ç F U G A Z A O M ‹ Y O ‹ Ö H Ö Z ‹ R ‹ S K K N R A K L ‹ L B Ş R H Z L D R K N Ü S T D E R ‹ A U C V E T S K T R H R K I N M B D T R Ş F T Z D Y O Ğ E Ş F Ö O V ‹ 36 50 .......... görme veya işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını......... limonun ekfli. Öğrencilerin kendilerini görme veya işitme engelli kişilerin yerine koyarak onları anlamaya çalışmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Sofrayı Kur” adlı 10... Bunlar› Yapal›m Araç ve Gereçler • Sınıfımızdan görme veya işitme engelli rolünü eoynamak isteyen gönüllü iki öğrenci seçelim.............. Dilimizin her bölgesi her tadı alabilir fakat baz› bölgelerde farkl› tatlar› alabilen tat tomurcuklar› daha yo¤undur.. Etkinlik : Tatlı = = = Nas›l Tat Al›r›z? Afla¤›daki dil şekli üzerinde yer alan tat alma bölgelerini renkli kalemlerle boyayalım. tatlı........ • Nasıl tat aldığımızı açıklayalım..... Tat alma sinirleri beyindeki tat .... öğrencilerin verilen dil şekli üzerindeki tat alma bölgelerini göstermelerini ve tat alma olayını açıklamalarını sağlamaktır...... tat duyusu algılanır. Dilim bunu nasıl algılar? Tükürükte çözününce yiyecekler........ Bu esnada öğrencilere “Tat alabildiniz mi?” sorusu yöneltilir..... şeması ya da maketi üzerinde dilin tadı algılama olayı ve tat alma bölgeleri açıklanır....... Tat alma tomurcuklarında tatları algılamaya yarayan almaçların yer aldığı bilgisi verilir. Taşıdılar beynime aldıkları bilgiyi. yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcukları bulunur.... dil iltihab›n›n bafll›ca sebebidir......... diş eti iltihab›.... Tatma Organımız Dil ac› Yiyeceklerin baz›lar›n›n tad›n› severken... bardak....... Genişletme Aşaması Öğrencilere laboratuvarda bulunan dil modeli. uyarır............. Tat alma tomurcukları görevlerini yapt›lar......... Tükürükte çözünen maddeler.... çikolatan›n ise tatl› oldu¤unu nas›l ay›rt etti¤imizi aç›klayabilir misiniz? Dilin yapısını ve hangi bölgelerinin hangi tatlar› ald›¤›n› yandaki şekil üzerinde inceleyerek belirleyelim... • Dillerinin üzerine kesme şeker koymaları istenir... ♦ çeşitli mutfak malz meleri (tabak..... Kendinizi........... “Bu yiyeceği niye seviyorsunuz?” vb. yanlarında ve arkasında tatları algılamaya yarayan tat alma tomurcuklarının bulunduğu vurgulanır........ Öğrencilerden dil hakkında bildiklerini defterlerine yazmaları istenir......................... • Öğrencilerden dillerini ağızlarının içine almaları istenir....... Biberin ac›..... ... Ardından öğrencilere sayfada yer alan “Dilimin Görevi” adlı şiir okutularak... ekfli ekfli tuzlu tatl› tuzlu Keşif Aşaması Öğrencilere aşağıdakiler yaptırılabilir........ Ders Kitabı’nın 50. Dil ‹ltihabı: Çürük dişler.. Etkinlik: Nasıl Tat Alırız? Bu etkinliğin amacı...................... .. çok sıcak veya çok soğuk yiyecekleri yemeyi alışkanlık hâline getirmek. Dilimin Görevi Çeşit çeşit tatlar........ 36........... 10.... yutma ve konuşmaya yardımcı olduğu söylenir.. “Tat alabildiniz mi?” sorusu öğrencilere tekrar yöneltilir ve sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur.............. 2.......................... Kalıtsal olan bu duruma tat körlüğü denir..... ................. Görme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Tahtanın önüne koyaca¤›n›z sıra üzerinde yığılı biçimde duran malzemeleri kullanarak beş dakika içinde düzgün bir sofra hazırlamak.... Acı.... .... 50 33.... • Bu arkadaşlarımızdan aşağıdaki görevleri yerine getirmelerini isteyelim..... Etkinlik yaptırılır..... alma sinirlerine iletir............ Maddelerin tadının alınabilmesi için bu maddelerin tükürükte çözünmesi gerektiği açıklanır. tuzlu.... 3..... Ekşi Acı Tuzlu = 1. sigara içmek........Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması Öğrenciler “En sevdiğiniz yiyecek hangisi?”.......... Sayfada yer alan “Bazı Dil Hastalıkları” başlığı altındaki açıklamalar öğrencilere okutulur........ alma merkezini uyarır ve .. Almaçlar.......... tat tomurcuklarındaki almaçları ....

Görevini yerine getirirken neler hissettin? . sınıfın önüne koyduğunuz bir sıra ya da öğretmen masasının üzerinde yığılı biçimde bulunan malzemelerle düzgün bir sofra hazırlamaktır.Gerçekten görme veya işitme engelli olsaydın neler hissederdin? . Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Etkinlik : Bunları Yapalım • Üç adet dörder kişilik gruplar oluşturalım. Ayrıca bu etkinlikte öğrencilerin engelli kişilerle karşılaştıklarında onlara nasıl davranmaları gerektiğini kavramaları da amaçlanmıştır. ‹flaret dili 34 36. Ona yardımcı olacaklar (sözel olarak). . Görme engelliler için kullanılan Braille (Breyıl) alfabesinde. Alternatif Etkinlik yaptırılabilir. parmaklarının uçlarını kullanarak bu alfabeyle yazılmış yazıları okuyabilmektedir. aşağıdaki soruları yöneltelim. Öğrencilere “Görme Engelliyim” adlı 5. • Her grup. Engelli bir insanla karşılaştığımızda ona nasıl davranmamız gerekir? 34. yalnızca dudak hareketleriyle verilen talimatlarla (bardakları topla. Öğrencilerin.Çevremizdeki insanların bize nasıl davranmasını isterdik? • Görme veya işitme engelli olsaydınız işlerinizi yardımsız yapabilmek için evinizde. neleri yapamazdık? . harfleri veya C kelimeleri anlatmak için sadece ellerin kullanıldığı bir dildir. • Her gruptan. öğrencilerin duyu organları hakkındaki öğrendiği kavramları hatırlamalarını sağlamaktır. kendi grup arkadaşı içeri girdiğinde aşağıdaki davranışları göstersin.Günlük faaliyetlerimizi gerçekleştirirken ne gibi zorluklar yaşardık? . Ancak bu defa onlara yardım edelim. Etkinlik : • Sofrayı hazırlamaya çalışırken neler hissettiniz? • Grup arkadaşlarınızın davranışları sizi nasıl etkiledi? Sonuca Varalım 1. kendilerini görme ve işitme engelli birinin yerine koyarak onların duygularını ve düşüncelerini anlayıp hissedebilmelerini sağlamaktır.) sofrayı beş dakika içinde toplamak. Gözleri bağlanan üç arkadaşımıza görevlerini bitirdikten sonra. Sayfada yer alan konuya ilişkin resim ve fotoğraflar inceletilir.) Bu etkinliğin amacı öğrencilerin. işitme ve konuşmanın yerini tam olarak almasa da iflitme engellilerin iletiflim sorununu büyük oranda çözmektedir. s. ister işitme engelli olsun. öğrencilerin kendilerini görme engelli birinin yerine koyarak engelli kişilerin karşılaştıkları sorunların farkına varmalarını sağlamaktır. Yakın çevremizde engelli insanlar var mı? Onlara nasıl davranıyoruz? 4. Bu dil. Birinci grup: Arkadaşları ile alay edecekler. GÖREV: Beş dakika içinde. 51 . Bir sonraki derste öğrencilerin yaptıkları kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır.Neleri yapabilir. çevremizde bulunan engelli kişilere karşı daima anlayışlı olmalıyız. Alternatif Etkinlik: Görme Engelliyim Bu etkinliğin amacı. Onun işini zorlaştıracaklar (sözel olarak). Diğer arkadaşlarımız nasıl daha başarılı olabilirlerdi? 3. İkinci grup: Herhangi bir müdahale ve yardımda bulunmayacaklar. Üçüncü grup: Arkadaşlarını teşvik edecekler. kabartma noktalardan oluşan karakterler kullanılmaktadır. okulunuzda ve sokaklarda ne gibi düzenlemeler yapılmasını isterdiniz? ‹ster görme engelli. çevreleriyle iletiflim kurmak için iflaret dilini kullan›rlar.Arkadaşlarının sana nasıl davranmalarını isterdin? Sonuca Varal›m • Görme veya işitme engelliler hangi iflleri yaparken zorluk yaşıyorlar? Bu zorlukları aşmalarında onlara nasıl yardımcı olabiliriz? • Bir günümüzü görme veya işitme engelli bir insan olarak geçirmek zorunda olduğumuzu düşünelim ve afla¤›daki sorular› arkadafllar›m›zla tart›flal›m. . Görme ve işitme organlarımızı kullanmadan dış dünyadaki bilgileri nasıl elde edebilir ve edindi¤imiz bilgileri başkalarına nasıl iletebiliriz? ‹şitme engellilerin dış dünya ile iletişimlerini S sağlamak için bir dil gelifltirildi¤ini biliyor muydunuz? D ‹flitme engelliler. İşitme engelliler için geliştirilen işaret dilinin ve görme engelliler için hazırlanmış Braille (Breyıl) alfabesinin bu amaçla kullanıldığı açıklanır. Duyu organlarımızın sağlığını korumak amacıyla günlük hayatımızda ne tür önlemler alabiliriz? Braille alfabesi ile yaz›lm›fl bir yaz› 51 35. Etkinliğin sonunda öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan engelli insanlara karşı daha anlayışlı davranmaları ve onları yaptıkları işlerde teşvik etmeleri gerektiği sonuçlarına ulaşmaları beklenmektedir. görme engelli rolünü oynamak isteyen gönüllü bir öğrenciyi sınıftan dışarı çıkartalım. kaşığı tabağın içine koy vb. En başarılı olan arkadaşımız hangisi? Niçin? 2. 5. • Dışarıya çıkardığımız arkadaşlarımız sırayla. Etkinlik: Bulmacayı Çözelim Bu etkinliğin amacı. gözleri bağlanarak ve görevleri bildirilerek içeriye alınsın. • Görevler tamamlandıktan sonra görme ve işitme engelli rollerini oynayan arkadaşlarımıza aşağıdaki soruları yöneltelim. beş duyu organı hakkındaki bilgilerinin pekiştirilmesi amacıyla Çalışma Kitabı’ndaki “Bulmacayı Çözelim” adlı 34. Engelli kişileri yaptıkları işlerde destekleyerek onların kendilerine olan güvenlerinin artmas›n› sağlamalıyız. Etkinlik ev ödevi olarak verilir. • Arkadaşlarımızdan görevlerini ikinci kez yerine getirmelerini isteyelim.Duyu Organlar›m›z Vücudumuzda Sistemler 10. • Gözlerinizin bağlı olması sizde nasıl bir duygu yarattı? 36. Öğrencilere “Görme ve işitme organlarınız olmadan dış dünyanın bilgisini nasıl elde edersiniz?” sorusu sorularak sınıfta bir tartışma ortamı oluşturulur. Etkinlik: Sofrayı Kur ‹flitme Engelli Rolündeki Arkadaşımızın Görevi: Konuşmadan. ‹şaret dili. 5. Görme engelliler. (Önerilen süre: 30 dk.

. gözler aşırı ışıktan korunmalı. kulak zarı sertleşmesi. Bazı göz kusurları: miyopluk. Deri sağlığı için... 5. .. duyu organları ç. 3. başkalarına ait havlu ve gözlükler kullanılmamalı. Her grubun bir görev seçmesi ve grupların görevleri ile ilgili gerekli hazırlıkları yapmaları istenir.. Çiğneme yoluyla bir besinin tadı alınırken burun da o besinin kokusunu algılar. iç kulaktaki zedelenmeler.. Vücudumuzu temiz tutarak derimizin üzerinde mikropların üremesine engel olmalıyız. kesilme ve yanmalardan korumalıy›z. Güneşte fazla kalınmamalı... Gözlerimizin görme yeteneğini artırmak için A vitamini içeren besinler yemeliyiz... Kulak sağlığı için. Güneflte fazla kalmamal›y›z. Burun sağlığı için. soğuktan korunmalı. gibi uyarıları dış ortamdan alır.... Duyu Organlarımızın Sağlığı Göz sağlığımız için gözlerimizi temiz tutmalı.. saman nezlesi. .. Değerlendirme Aşaması • “Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.. b Gözün dışında bulunan beyaz renkli . oluşan basıncın kulak zarımıza zarar vermesini engellemek için ağzımızı açmalıyız.. burun akıntısı. Etkinlik için gruplar oluşturmaları istenir. Ne oldu¤unu bilmedi¤imiz ya da kokusu keskin olan maddeleri koklamamal› ve sigara içmemeliyiz. • Öğrencilerden Ders Kitabı’nın 55.. Bazı deri hastalıkları: mantar hastalıkları... kesilme ve yaralanmalardan korunmalı.Öğrencilerden duyu organlarının sağlığını korumak amacı ile alınabilecek önlemlere günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir. . g .. hipermetropluk.. A vitamini içeren besinler yenmeli...... ses f. Burun sa¤l›¤›m›z için burnumuzu kar›flt›rmamal› ve burun k›llar›m›z› koparmamal›y›z.. sayfasında yer alan “Araştıralım. f Dışarıdan gelen uyarıların duyu organlarında izlediği yol...... Koku ve tat alma organları birbirleriyle uyum içerisinde çalışır. sert cisimlerle karıştırmamalı. • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1.. televizyon uzun süre yakından izlenmemeli. çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalı. Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir. Hazırlanalım” bölümü için bağımlılığa sebep olan maddeler hakkında araştırma yapmaları istenir ve sınıfa konu ile ilgili uzman bir kişinin davet edilmesi için gerekli hazırlıkların tamamlanması sağlanır.. Bazı dil hastalıkları: tat körlüğü.. Bunun için derimizin üstündeki kirleri ve ölü hücreleri. Ardından Ders Kitabı’nın 52. Afla¤›daki cümlelerde bofl b›rak›lan yerleri uygun ifadelerle tamamlayal›m....... burun kanaması ve burun tıkanması. sert tabaka d. . orta kulakta kemik kaynaması. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içeceklerden kaçınmalı. ağız temizliğine önem verilmeli.. sert cisimlerle karıştırılmamalı. dil iltihabı ve dil yaraları. görevlidir... Öğrencilerden gelen uygun cevaplar kabul edilir. sertlik b. a. Bazı burun hastalıkları: sinüzit. Dil sağlığımız için ağız temizliğine önem vermeliyiz....... ve beyindeki ilgili merkezdir. .. katarakt. • Öğrencilere bu konuda öğrendiklerini defterlerine özetlemeleri istenir. Ayrıca yüksek sesli ortamlarda bulunulmamalı. Bu organ görevini yerine getiremezse hayatımız bundan nasıl etkilenir? Aç›klayal›m. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir. deri ezilme.. burun kılları koparılmamalı. Konu Biterken 52 . duyu almaçları c.. astigmatlık. Gözlerimizi aşırı ışıktan korumalıyız. deri kanseri ve parazit ısırmaları sonucu oluşan hastalıklar. sigara içilmemeli. alkol ve sigara kullanmamalı ve dilimize zarar verebilecek bazı kimyasal maddelerden uzak durmalıyız.. 4. ışık h. Dil sağlığı için... Kendimizi De¤erlendirelim 1. ... .... Koku alma ve tat alma arasındaki ilişki nas›ld›r? Duyu organlarında meydana gelen hastalıklar nelerdir? Duyu organlarımızın sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Duyu organlarımızdan herhangi birini seçelim. a Çevremizdeki uyarıları algılamamızda .. Göz sağlığı için. Öğrencilerin yazdıkları özetler kontrol edilerek geri bildirimde bulunulur ve gerekli düzeltmeler yapılır. burun karıştırılmamalı.. kulaklar temiz tutulmalı. deri üstündeki kirler ve ölü hücreler sık sık yıkanarak vücuttan uzaklaştırılmalı. Televizyonu uzun süre ve yakından izlememeli.... sayfasında yer alan “Duyu Organlarımızın Sağlığı” başlığı altındaki açıklamalar okutulur.. sırasıyla. sık sık yıkanarak vücudumuzdan uzaklaştırmalıyız. 4.. • Öğrencilerden Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 11. soğuktan ve dış darbelerden korumalıyız. c c ç d e Duyu organları .. Besinlerin tadını tam olarak alabilmek için burun ve dilin birlikte görev yapması gerekir... Bazı işitme bozuklukları: işitme kaybı. sinirler 2. başkalarına ait havlu ve gözlükleri kullanmamalıyız.. Deri sağlığımız için derimizi ezilme.. alkol ve sigara kullanılmamalı ve zararlı kimyasal maddelerden uzak durulmalıdır... .... koku e.. renk körlüğü ve şaşılık. ne olduğu bilinmeyen ya da kokusu keskin olan maddeler koklanmamalı.. patlama sesi gibi şiddetli seslerin olduğu ortamlarda. Kulak sağlığımız için kulaklarımızı temiz tutmalı. tat g.. gözü dış etkilerden korur... 5... okuma sırasında göz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklaşık 35 cm olmasına dikkat edilmeli..... • • • • 2... 3.. dış darbelerden korunmalıdır. okuma sırasında gözlerimiz ile kitap arasındaki uzaklığın yaklafl›k 35 cm olmasına dikkat etmeliyiz.... 52 Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m. . Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı.

Ders İçi İlişkilendirme • 5. Bağımlılığa sebep olan maddeler 5. [!] Uyarılar • 5. 5. sindirim. Defterlerindeki boş bir sayfayı açarak bu sayfayı ikiye bölmeleri istenir. Organ bağışı konusunda Atatürk’ün millî birlik ve beraberliğe ile toplumsal dayanışmaya verdiği önem örneklerle vurgulanır. Sayfanın altında yer alan sorular öğrencilere yöneltilir. 53 . Okul Rehberlik Servisi ve Yeşilay kulübü ile iletişim kurularak bağımlılığa sebep olan maddeler ve zararları ile ilgili broşürler istenerek dağıtılabilir. Acıktığınızı hissetmenize sebep olan nedir? Kahvaltıdan kalkıp dişlerinizi fırçalamaya giderken hangi sistemleriniz devreye girer? Yediğiniz besinlerden sindirilenlere ve sindirilmeyenlere ne olur? Bütün bunları sağlayan sistem ve yapılarımız nelerdir? • • Bu sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışır? Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Diğer Derslerle İlişkilendirme • 5.2. • Konuya Giriş Öğrencilere Ders Kitabı’nın 53.4. denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organları hakkında bilgi sahibi olmuşlardı.3-23) • İnsan Hakları ve Vatandaşlık (5. Vücudumuzdaki sistemlerle ile ilgili olarak öğrenciler.1.2.2.3.4 -15) • Öğrenciler Neredeler. “Yazma” öğrenme alanı amaç 1 (Yazmaya hazırlık yapma). destek ve hareket. Ön Bilgileri Yoklama ve Merak Uyandırma Aşaması • Anahtar Kavramlar Öğrencilere konu başındaki anahtar kavramlarla ilgili ne bildikleri sorulur. 29.11) • Sağlık Kültürü Eğitimi (5. Anahtar Kavramlar ba¤›ml›l›k organ nakli Destek ve hareket sistemi Dolafl›m sistemi AÇIKLAMALAR 53 Sinir sistemi KAZANIMLAR ‹ç salg› bezleri Sindirim sistemi Boflalt›m sistemi Üreme sistemi Solunum sistemi Sabah okula gitmek için ayarladığınız çalar saatin sesi ile uyandığınız zaman.2-10. Her bölüme iki anahtar kavramdan birisi yazılır. sınıfta ve bu ünitede üreme.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› • Konuya Başlarken 5. 32. 3 (Kendini yazılı olarak ifade etme) ile ilişkilendirilir. Türkçe dersi “Okuma” öğrenme alanı amaç 6 (Araştırma Yapma). 5. 5. Ara Disiplinlerle İlişkilendirme • Rehberlik ve Psikolojik Danışma (5. Resimlerin altındaki paragraf okutulur. bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini ve organ bağışının önemini açıklamaları beklenmektedir. “Konuşma” öğrenme alanı. Konu sonunda bu kavramlara tekrar dönüleceği belirtilir.3. annenizin hazırladığı omletin kokusunu alabilir. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir eder ve anlayışlı olur (TD-3). Bağımlılığa sebep olan maddelerin sistemlere etkisini araştırır ve sunar (BSB-25. 32). solunum. FTTÇ-28. sınıf “Vücudumuz Bilmecesini Çözelim” ünitesindeki Sigara ve Alkol ile ilişkilendirilir.2-22. Nereye Gelecekler? Öğrenciler 6. yoldan geçen aracın gürültüsünü ya da kuş seslerini duyabilirsiniz. kazanımı. 27. Bu konuda. Öğrencilerin bu konuda ayrıca sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etme ve anlayışlı olma davranışlarını kazanmaları beklenmektedir. dolaşım. boşaltım. Omletinizin yanında içtiğiniz bir bardak sütün kemiklerinizin gelişmesine ve büyümenize yardımcı olduğunu biliyorsunuz. 5. Organ bağışının önemini vurgular. sayfasında yer alan vücudumuzdaki sistemlere ilişkin resimler inceletilir. 2 (Yazma kurallarını uygulama). Öğrencilere anahtar kavramlarla ilgili düşündüklerini listeleyerek bunları birbirlerine açıklamaları söylenir. 5. Rehberlik Araştırma Merkezi. • 5. öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığını.2. Vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve eş güdümlü çalıştığına örnekler verir.

Keşif Aşaması
Öğrencilere Ders Kitabı’nda yer alan “Sistemlerin Uyumu” adlı 11. Etkinlik yaptırılır.
Aşağıdaki etkinliği yaparak vücudumuzdaki sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içinde mi çalıştığına karar verelim.

11. Etkinlik: Sistemlerin Uyumu
(Önerilen süre: 15 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücudumuzdaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız olarak mı yoksa birlikte ve uyum içerisinde mi çalıştıklarına karar vermelerini sağlamaktır. Etkinlikte yer alan okuma metni öğrencilere okutulur. Öğrencilerden bu metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterlerine listelemeleri istenir. Etkinliğin sonundaki sorular, öğrenciler tarafından cevaplanır. Öğrencilerin etkinlik yapıldıktan sonra vücudumuzdaki tüm sistemlerin birlikte ve uyumlu çalıştıkları sonucuna ulaşmaları beklenir.

11. Etkinlik
Bulal›m, Keflfedelim

Sistemlerin Uyumu

Afla¤›daki metni okuyalım. Yaklaşık dört yıldır yüzüyorum. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmam gerekiyor. Günde yaklafl›k altı saat antrenman yapıyorum. Havuza girmeden önce vücudumu hazırlamak için ısınma hareketleri yapıyorum. Yüzerken nefesimi çok iyi ayarlamalıyım. Başımı suya sokmadan önce nefesimi tutmam, suda nefesimi vermem ve birkaç kulaç sonra başımı sudan çıkararak tekrar nefes almam gerekiyor. Kol ve bacak kaslarımın da birbiri ile uyum içinde çalışması gerekiyor. ‹yi bir yüzücü olabilmek için çok çalışmanın yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeliyim. Sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmalı ve yeterli miktarda meyve ve sebze tüketmeliyim. Tabi, sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan zararl› alışkanlıklardan da uzak durmalıyım. Yüzmek beni çok mutlu ediyor. Beni en çok heyecanlandıran yüzerken nefes almak için başımı sudan çıkardığımda seyircilerden duyduğum alkış sesleri. • Metinde gerçekleşen olayları ve bu olayları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğunu defterimizde listeleyelim. Sonuca Varal›m • Yüzücünün vücudundaki sistemlerin, tüm bu olayları gerçekleştirebilmesi için nasıl çalışması gerektiğini açıklayalım. • Bir spor dalı seçerek, bu sporu yaparken vücudumuzdaki sistemlerin nasıl çalıştığını anlatan bir metin yazalım. Yazdığımız metni sınıf arkadaşlarımıza okuyalım.

Açıklama Aşaması
Öğrencilere vücudumuzda gerçekleşen her olayın ve yaptığımız her işin vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalışması ile gerçekleştiği bilgisi verilir. Sistemlerimizden herhangi birinin çalışmaması durumunda diğer sistemlerimizin de bundan etkileneceği vurgulanır. Öğrencilere Ders Kitabı’ndaki “Görevimizi Seçelim” adlı 12. Etkinlik yaptırılır. Ayrıca bunun dışında öğrencilere “Hastalıkların Sistemlere Etkisi” adlı 6. Alternatif Etkinlik de yaptırılabilir.
54

Vücudumuzda gerçekleşen her olay ve yaptığımız her iş, vücudumuzdaki sistemlerin birlikte ve uyumlu bir şekilde çalışması ile gerçekleşmektedir. Vücudumuzun, üreme, destek ve hareket, dolaşım, solunum, sindirim, boşaltım, denetleyici ve düzenleyici sistem ile duyu organlarından oluştuğunu biliyoruz. Sistemlerimizden birinin çalışmasında herhangi bir aksaklık olursa bu durumdan diğer sistemlerimiz de etkilenir. Örneğin, denetleyici ve düzenleyici sistemdeki bir aksaklık kasları ve dolayısıyla hareket sistemini etkilemektedir.

6. Alternatif Etkinlik:

Hastal›klar›n Sistemlere Etkisi

6. Alternatif Etkinlik: Hastalıkların Sistemlere Etkisi
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içerisinde çalıştıklarını anlamalarını sağlamaktır. Bunun için aşağıdaki örnekten yararlanılabilir. Öğrencilere araştırma konuları için yeterli süre verilir. Bu süre sonunda bütün öğrenciler yaptıkları çalışmaları karşılaştırırlar.
Yetersiz ve dengesiz beslenme Yeterli ve dengeli beslenmek Stresten uzak durmak

33. Etkinlik : Bir hastalık seçerek bu hastalığın etkilediği sistemleri,
oluşma sebeplerini ve bu hastalıktan korunma yollarını araştıralım. Araştırma sonuçlarımıza göre aşağıda verilen kutucukları dolduralım.

Hastalığın Adı Grip

Sebepleri
Soğuk algınlığı Stres Grip mikrobunun bulaşması

34. Etkinlik :

Hastalığın Adı

Aşı olmak

Korunma Yolları
Destek ve hareket sistemi Dolaşım sistemi Solunum sistemi Sindirim sistemi Boşaltım sistemi Denetleyici sistem ve düzenleyici

Sebepleri

Etkilediği Sistemler

Korunma Yolları

Etkilediği Sistemler

54

Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler

12. Etkinlik: Görevimizi Seçelim
(Önerilen süre: 25 dk.) Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlerin çalışmasına olumsuz etkilerini kavramalarını sağlamaktır. Gruplardan, önceden seçtikleri ve hazırladıkları ödevleri sınıfta arkadaşlarına sunmaları istenir. Öğrencilerden etkinliğin sonundaki soruları cevaplamaları istenir. Etkinliğin sonucunda öğrencilerin, bağımlılığa sebep olan maddelerin başta kanser olmak üzere vücudumuzdaki sistemleri ve duyu organlarımızı etkileyen birçok hastalığa sebep olduğu sonucuna ulaşmaları beklenir. Ayrıca öğrencilerden bağımlılığa sebep olan maddeleri kullanan kişileri uyarmaları ve bu maddelerin kullanılmamasına ilişkin bilinçlendirme çalışmalarına katılmaları gerektiğinin farkında olmaları beklenir. Öğrencilere etkinliğin altında yer alan paragraflar okutularak bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında bilgi verilir. Çalışma Kitabı’ndaki “Doğru Karar” adlı 35. Etkinlik öğrencilere yaptırılır.

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddeler, sistemlerimizin çalışmasını nasıl etkiler? Bu sorunun cevabını bularak aşağıdaki etkinliği yapalım.

12. Etkinlik
Sorgulayal›m, Araflt›ral›m

Görevimizi Seçelim

Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda üç grup oluşturalım. • Her bir grup aşağıdaki görevlerden birini seçsin. • Grubumuz içinde iş bölümü yaparak bize düflen görevi yerine getirelim. I. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusu ile ilgili bir araştırma yapalım. II. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi” konusunda görsel materyallerden yararlanarak resim, poster, grafik vb. hazırlayalım. III. GRUP: “Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı üzerindeki etkileri” ile ilgili radyo, televizyon, gazete vb. iletişim araçlarından yararlanarak gazete, radyo, televizyon veya ‹nternet haberleri hazırlayalım. • Seçtiğimiz görevle ilgili hazırlıklarım›z›, sınıftaki arkadaşlarımıza sunalım. Sonuca Varal›m • Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücudumuzdaki sistemlere etkisi nedir? • Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenizi bilinçlendirmek için neler yapabilirsiniz? Bu konuyu arkadafllar›n›zla tart›fl›n.
S‹GARA VEYA SA⁄LIK Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddelerin, sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanseri gibi birçok hastalığa sebep olduğu araştırmalarla belirlenmiştir. Ayrıca bu alışkanlıklar, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için çeflitli kazalar ortaya çıkmaktad›r. Bu tür alışkanlıklar, merak, özenti ve arkadaşlar tarafından SA⁄LI⁄I SEÇ‹N kabul görülebilme duyguları ile başlamaktadır. Hepimiz, arkadaşlarımız›n olmas›n› ve bu arkadafllar›m›z›n bizi sevmesini isteriz. Onların ilgisini çekmek için zaman zaman kendimizi olduğumuzdan farklı gösterme yanlışlığına da düşebiliriz. Bu yanlışlığa düşmemek için kendimize güvenmeyi ve bize zarar verecek konularda “hayır” demeyi öğrenmemiz gerekir. Neyi yapmamam›z gerekti¤ini ve neyin bize zarar vereceğini bilirsek bu tip konularda daha az hata yapar›z. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşamak için spor, sanat ve bilim gibi uğraşlar edinelim. Çeşitli spor dallarıyla uğraşalım, gitar çalalım, resim yapalım, çeşitli kulüplere üye olup onların etkinliklerine katılalım, ne dersiniz?

35
37. s.

35. Etkinlik: Doğru Karar
Bu etkinliğin amacı, öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır!” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarını sağlamaktır. Öğrencilere etkinlikte yer alan okuma metni okutulur. Öğrencilerden metnin altında yer alan soruları cevaplamaları istenir.
55

Araflt›ral›m, Haz›rlanal›m
Bağımlılığa sebep olan maddeler ve bunlar›n zararları hakkında çeflitli kaynaklardan bilgi toplayal›m. Toplad›¤›m›z bilgileri bir rapor hâlinde arkadafllar›m›za sunal›m. Konu hakk›nda daha fazla bilgi alabilmek için sınıfımıza uzman bir kişi davet edelim. Uzmana bu konu ile ilgili merak ettiğimiz soruları yöneltelim.

Vücudumuzda Sistemler

Öğrencilere “Araştıralım, Hazırlanalım” bölümündeki çalışma yaptırılır. Araştıralım, Hazırlanalım Bu bölümün amacı, öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında daha fazla bilgiye çeşitli kaynaklardan ulaşmalarını ve konu hakkında merak ettikleri soruların cevaplarını uzman (Kızılay, Yeşilay görevlileri, doktor vb.) bir kişiden alarak konunun ciddiyetinin farkına varmalarını sağlamaktır. Bunun için öğrencilerin bağımlılığa sebep olan maddelerin zararları hakkında çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaları ve sınıfa konuyla ilgili bir uzman davet etmeleri sağlanır. Öğrencilerden uzmana konu ile ilgili merak ettikleri soruları yöneltmeleri istenir.

35. Etkinlik :

Do¤ru Karar

Aşağıdaki metni okuyarak bu metnin alt›nda bulunan soruları cevaplayalım. “Mert o gün eve arkadaşlarıyla yürüyerek gitmeye karar verdi. Bir süre sohbet ederek yürüdüler. Okuldan yeterince uzaklaştıktan sonra gruptaki arkadaşlarından biri cebindeki sigara paketini çıkararak herkese sigara dağıtmaya başladı. Bir tane de Mert’e uzattı. Mert biraz şaşkın, biraz da çekinerek istemediğini söyledi. Fakat arkadaşı “Hadi Mert, m›z›kç›l›k yapma. Yak bir tane.” diyerek ısrar etmeye başladı. Mert, çok zor durumdaydı. Kafası iyice karışmıştı. Ne yapacağını bilemedi. Bir yanda sevdiği arkadaşları, diğer yanda ise sa¤l›¤› vardı.”

Öğrencilerden gelen uygun yanıtlar kabul edilir.

1. Bu durumda Mert sizce ne yapmalı? Neden? ........................................................................................................................................ 2. Sizin başınıza benzer bir durum geldi mi? Geldiyse ne yaptınız? ........................................................................................................................................ 3. Mert’in, arkadaşlarının baskısına karşı koyması geleceğini nasıl etkileyecektir? ........................................................................................................................................ 4. Mert, arkadaşlarının baskısına karşı koymaması durumunda gelecekte neler yaflayabilir? ........................................................................................................................................ 5. Diğer insanlar, bizi yanlış davranışlarda bulunmaya zorlad›klar›nda nasıl davranmamız gerekir? ........................................................................................................................................

36. Etkinlik :

55

Öğrencilerin organ bağışının önemini anlayabilmeleri için aşağıdaki metin okunarak konuya başlanır. Bir yakınınız geçirdiği bir kaza sonucu görme duyusunu kaybetti. Doktorların yaptıkları tetkikler sonucunda yakınınızın tekrar görme duyusunu kazanabilmesi için kornea nakline ihtiyacı olduğunu öğrendiniz. Doktorlar hastanıza nakledilecek bir kornea olmadığı için beklemekten başka bir çarenizin olmadığını söyledi. Uzun bir bekleyişten sonra aranan kornea bulunarak yakınınıza nakledildi. Yakınınız bir süre sonra yeniden görme duyusunu kazandı. Bu olay ailenizde bir bayram havası yarattı. Yaşadığınız bu olay size organ bağışının ne kadar önemli olduğunu öğretti. Böyle bir tecrübe yaşamayan insanların bu kadar önemli olan organ bağışı konusuna ilgisiz kalmalarını önlemek ve organ bağışı bekleyen insanların ve yakınlarının sizinle aynı mutluluğu yaşamaları için ne yapabileceğinizi düşünmeye başladınız. Bu konuyu arkadaşlarınıza anlatıp onlarla birlikte organ bağışını arttırmak ve önemini vurgulamak için bir kampanya düzenlemeye karar verdiniz. Şimdi sizlerin en az iki hafta sürecek bir kampanya planlamanız gerekiyor. Kampanyanızı hazırlamak için öncelikle çalışma grupları oluşturmalısınız. Bu çalışma için öğrencilerinize kampanyalarını hazırlarken yardımcı olması amacıyla aşağıda yer alan Dereceli Puanlama Anahtarı öğrencilerin görebileceği bir yere asılır. Öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirmek için Dereceli Puanlama Anahtarı’nı ve Kontrol Listesi’ni kullanabilir. Öğrencilerin Ders Kitabı’nın 56. sayfasında yer alan gazete haberlerini okuyarak bu haberler hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları sağlanır. Haberler okunduktan sonra öğrenciler, organ bağışının önemini vurgulamaları amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Haberleri Tartışalım” adlı 13. Etkinlik’e yönlendirilir.
Organ Bağışının Önemi
Aşağıdaki gazete haberlerini okuyarak haberler hakkındaki düşüncelerimizi arkadaşlarımızla paylaşalım.

ORGAN NAKL‹NDE ÇIĞIR
YAPAY ORGAN NAKL‹
Organ naklinde çığır açacak bir gelişme kaydedildi. Uzmanlar, laboratuvar ortamında üretilen yapay bir organı insan vücuduna naklederek bir ilke imza attı. Uzun süredir insana ait dokuları üretebilen ve bu yönde çalışmalarını sürdüren bilim insanları, ilk kez tamamen laboratuvar ortamında bir organ üretebildi. YAPAY ORGAN NASIL YAPILDI? Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuvarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı. Doktorlar organların hastalara 4 yıl önce takıldığını ve geçen süre boyunca incelenen hastaların bir sorun yaşamadığını belirtti. SIRADA DAMAR, BÖBREK, KARAC‹ĞER VE KALP VAR Aynı ekibin şimdi de yapay damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretmek için çalışmalara başladığı kaydedildi.

Ekibin bu organları yapmayı başarması hâlinde bu durum organ nakli bekleyen yüz binlerce insan için yeni bir umut olacak.
Böbrek

‹drar yolu

‹drar kesesi

Eski idrar kesesinin üzerinde “çarp› iflareti” fleklinde bir kesik aç›l›yor. Yeni kese bu kesik üzerinden eski keseyle birlefliyor.

AÇIKLANDI e göre 5 SONUÇLARI ŞTIRMASI 200 lerin sayıları ve iller N BAĞIŞI ARA ışında bulunan kişi çları açıklandı. TÜRK‹YE ORGA elinde organ bağ ası 2005”in sonu Türkiye gen an Bağışı Araştırm lık Bakanlığınca, sa ili ilk sırada Sağ “Türkiye Org 2 kişi ile Bur amacıyla yapılan da bulunurken, 195 dağılımının tespiti 4 kişi organ bağışın de İstanbul izledi. 2005 yılında 622 genelinde Aydın, 386 kişi ile Türkiye genelinde, alya, 477 kişi ile e ediliyor. Türkiye ilini 589 kişi ile Ant ları yüz binlerle ifad çları, organ n kişilerin sayı yer aldı. Bursa . Araştırma sonu e organ bağışı yapa ğunu bağışında bulundu Gelişmiş ülkelerd ışının temini” oldu 13 343 kişi organ “organ ve doku bağ rı arasında toplam 2002 - 2005 yılla en önemli sorunun etlerinde yaşanan ve doku nakli hizm gösteriyor.

ORGAN BAĞIŞI ARTMAZSA ÖLÜMLER ARTACAK 7 – 10 Nisan tarihleri arasında gerçekleşen Belek’teki Organ Bağışı ve Kullanımı Sempozyumu’nda, bağış yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’unun hayatını kaybettiği açıklandı. Sağlık Bakanlığı, Akdeniz Üniversitesi, Başkent Üniversitesi ve Türkiye Organ Nakli Derneğinin ev sahipliğinde düzenlenen sempozyumda ülkemizde organ bağışının yetersiz

olduğu açıklandı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Ünitesi Başkanı Doç. Dr. Alper Demirbaş, beş yıl içinde yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, diyalize mahkûm yaşayan 30 000 böbrek hastasının büyük bölümünün hayatını kaybedeceğini belirtti. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastalarının izleyeceğini açıkladı.

56

DERECEL‹ PUANLAMA ANAHTARI (Kampanya Hazırlama)
Aşağıdaki dereceli puanlama anahtarı, öğrencilerinizin planladıkları kampanyaları değerlendirmeniz için hazırlanmıştır. Bu anahtar, aynı zamanda değerlendirme yaparken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda da size bilgi verecektir. Grubun Adı: Grubun Ödevi Sunduğu Tarih:
Performans Düzeyi Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Çok ‹yi - 4 puan ‹yi - 3 puan Orta - 2 puan Geliştirilmeli - 1 puan Ölçütler ve Ölçüt Tanımlamaları Kampanya Adı Kampanyanın adı, konuyu ve amacını tam olarak yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını genel anlamda yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını az yansıtmakta. Kampanyanın adı, konuyu ve amacını hiç yansıtmıyor. Slogan Kampanyayı bütünüyle ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın büyük bir kısmını ifade eden uygun bir slogan var. Kampanyanın çok az bir kısmını ifade eden ve yeteri kadar uygun olmayan bir slogan var. Kampanyayı ifade etmeyen bir slogan var. ‹çerik Kampanyanın içeriği tamamen konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin büyük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriğinin küçük bir bölümü konu ile ilgili. Kampanyanın içeriği konu ile ilgili değil. Kampanyada Kullanılan Yazılı ve Görsel Materyaller Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin tamamı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyaller arasında tam bir uyum var. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çoğu konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çoğu birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin çok azı konuyla ilgili. Yazılı ve görsel materyallerin çok azı birbiriyle uyumlu. Kampanyada kullanılan resim, grafik gibi görsel materyallerin hiçbiri konuyla ilgili değil. Yazılı ve görsel materyaller arasında uyum yok. Kampanyanın Hayata Geçirilmesi Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların hepsini titizlikle sürdürdü. Grup üyeleri işbirliği ile kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çoğunu titizlikle sürdürdü. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaların çok azını titizlikle sürdürdü. Bazı zamanlarda kampanya ile ilgili sorunlar yaşandı. Gruptaki birkaç kişi kampanyayı hayata geçirmek için gerekli olan çalışmaları sürdürmeye çalıştı ve kampanya amacına ulaşmadan bitti.

Alınan Puan:

56

Duygusalız. Kampanyamız için konuyla ilgili araştırma yaptık. Öğrenciler şapkaların renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak okudukları haberler hakkında tartışırlar. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. Haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri açıklar. öfke. Siyah şapka: Kötümser şapkadır. Kampanyada kullanacağımız yazılı materyalleri hazırladık. Etkinlik sonucunda öğrencilerin. araştırmaları ve kanıtlamış verileri ortaya koyarız. Etkinlik Sorgulayal›m. İyimser şapkadır. • Ulaştığımız sonuçları aram›zdan bir sözcü seçerek arkadafllar›m›zla paylaşalım. Tarafsızız. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları ve yararları açıklarlar. kullanacağımız görsel materyalleri Kampanyada kullandığımız yazılı ve görsel materyalleri okulumuzun uygun yerlerine astık. duyguları ifade edecek şekilde yönlendirilir. Öğrencilerin fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelerine özen gösterilir.Genişletme Aşaması Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Okuduğumuz gazete haberleri ile ilgili düşüncelerimizi. Okudu¤umuz haberlerin olumlu taraf›n› görürüz. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyarız.Etkinlik: Haberleri Tartışalım (Önerilen süre: 20 dk. Derleyip toparlarız. Okuduğumuz haberdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde yönlendirilir. • Okuduğumuz haberleri flapkamızın renginin ifade ettiği bakış açısına uygun olarak tartışalım. Araştırmalarımızdan elde arkadaşlarımızla paylaştık. Kötümseriz. 13. “Organ bağışının toplumsal önemi nedir?” sorusunun cevabı üzerinde sınıfta bir tartışma ortamı yaratılır. Yaratıcı fikirlerimizden konumuza uygun olduğunu düşündüğümüz bir tanesini kampanyamızda kullanmaya karar verdik. hazırladığınız çalışmayı değerlendirmek için hazırlanmıştır. • Organ bağışının toplumsal önemi nedir? • Organ bağışının önemini vurgulayan. Haberlerde yer alan durumları özetler. 57 Sarı şapka: şapka: Beyaz şapka: KONTROL LİSTESİ (Kampanya Hazırlama) Aşağıdaki kontrol listesi. hazırladıkları posterleri sınıf ve okul panolarında sunmaları sağlanır. öfke. araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak şekilde yönlendirilirler. Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile ilgili net bilgileri. 57 . Sonuca Varal›m • Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araflt›ral›m. Duygusal şapkadır. Bu listeyi. Okuduğumuz haberlerin bizde uyandırdığı sevinç. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin kendilerinde uyandırdığı sevinç.) Bu etkinliğin amacı organ bağışının önemi konusunu öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamaktır. Grubun Adı: alan tehlikeleri ve riskleri açıklayacak. Kampanya planımıza bağlı kalarak titizlikle çalıştık. aşağıdaki etkinliği yaparak arkadaşlarımızla paylaşalım. Tarafsız şapkadır. 13. Kampanyada hazırladık. Gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyarız. • Aşağıdaki şapkalardan birini seçelim. • Tartışmamız›n sonucu ulaştığımız görüş ve önerilerimizi rapor hâline getirelim. Öğrenciler haberlerde yer Yeşil şapka: Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. haberlerin kötümser taraflarını ele alırız. ettiğimiz bilgileri grup Evet Hayır Kampanyamızın çok sayıda kişiye ulaşması için yaratıcı fikirler öne sürdük. Kampanyayı ifade edecek uygun bir slogan bulduk. Araflt›ral›m Haberleri Tart›flal›m Bunlar› Yapal›m • Sınıfımızda altı grup oluşturalım. Bu liste aynı zamanda kampanyanızı planlarken ve hayata geçirirken hangi ölçütlere dikkat edeceğiniz konusunda size bilgi vermektedir. ÖLÇÜTLER Kampanyamızın adını belirledik. üzüntü gibi duyguları anlatırız. Kırmızı şapka: ‹yimseriz. üzüntü vb. Grup arkadaşlarımızla kampanyamızı uygulayabileceğimiz bir plan hazırladık. organ bağışına yönlendirici slogan ve poster hazırlayarak bunlar› okul panosunda sergileyelim. kampanyanızı yaptıktan sonra grubunuz için (X) işareti koyarak doldurunuz. haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde yönlendirilir. merak. Mavi şapka: Derleyip toparlayıcı şapkadır. Öğrenciler haberlerde yer alan durumları özetler. Yenilikçi ve yaratıcıyız. merak.

........... canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır........” sözünde de belirttiği gibi toplumun bütün fertlerinin daima dayanışma içinde olmaları gerekir................ Atatürk’ün “Millet ve biz yok...nin organları..................... öldü ama organları başka insanları F........ birlik hâlinde millet var..... organ bağışı bekleyen hastaların ve hasta yakınlarının yaşadıklarını düşünerek organ bağışının önemini vurgulayan cümlelerle tamamlayalım... Şu hâlde millet yaşadıkça ve her türlü fedakârlıkta bulundukça muvaffak olamaması hatıra gelmez ve böyle bir şey söz konusu olamaz..... Elbette muvaffak olur.......................... F.. 33............... 37 günlere kavuşturduğu için mutlulardır......... Öğrencilerden gazete veya dergilerden organ bağışının önemini vurgulayan farklı haberler bularak sınıf panosunda arkadaşları ile paylaşmaları istenebilir....... varlığı ve bağımsızlığı için her şeye girişir ve bu gaye uğrunda her fedakârlığı yaparsa muvaffak olmaması mümkün değildir.............. C.................. C.... s....C.... .... Bu da yakınlarının acısını azaltır..............’ye minnet duyuyorlardır.. Organ bağışı da toplumsal dayanışmaya ve yardımlaşmaya en güzel örnektir........... Öğrencilerin organ bağışının önemini fark edebilmeleri için Çalışma Kitabı’ndaki “Organ Bağışının Önemi” adlı 36....... Bir toplumun ilerleyip gelişebilmesi ve sağlıklı olarak ayakta durabilmesi için bu kaçınılmaz bir şarttır...............nin böbreği ile karaciğeri iki hastaya nakledilirken diğer böbreği ile korneaları ise nakledilecek hastaları bekliyor. Etkinlik: Organ Bağışının Önemi Bu etkinliğin amacı......................... Milletimizin toplumsal ba¤lar›n›n güçlenmesini sağlar......... Etkinlik : 34....Etkinlik sonrasında Ders Kitabı’nın 58...... Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı Hasta yakınları için: . ................. böbrek... yaşatıyor....C...................... sayfasında yer alan organ bağışı ile ilgili bazı soruları ve cevaplarını içeren bölümü okuyarak bulabiliriz.......... Bunun için etkinlikte yer alan metin öğrencilere okutulur ve metne ait soruları tartışarak cevaplamaları sağlanır......C........... F. Muvaffak olamaz ise o millet ölmüş demektir........ 36..... Canlı kişilerden organ nakli.............. Hangi Organlar Bağışlanabilir? Sağlıklı her organ bağışlanabilir...... akciğer............... karaciğer ve pankreas gibi organlar. Ülkemizde.......... Etkinlik : 35.................................. kalp kapağı.... Organ Bağışını Kimler Yapabilir? Organ bağışı ile ilgili yasa gereği............. görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar.... kalp....... Organ bağışı bekleyen hastalar için: Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan ... organ bağışı yapılabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir... Organ Bağışı Nedir? Kişinin hayatta iken kendi iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir............ gözün kornea tabakası.... 36................. Dayanışma ve yardımlaşma milli birlik ve beraberli¤in güçlenmesi için gereklidir........ “Hayata Yeniden Merhaba Diyemezsiniz Ama Dedirtebilirsiniz” başlıklı bölüm okutulur......... 58 .. Organ bağışı konusu ile Atatürk’ ün millî birlik ve beraberliğe ve toplumsal dayanışmaya verdiği önem farklı örneklerle ilişkilendirilir....... Etkinlik’i yapmaları sağlanır................ Aşağıda doku ve organ bağışı belgesi bu konuyla ilgilenen öğrencilere daha yakından inceletilebilir... Organ Nakli Nedir? Görev yapmayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir............................... organ nakli bekleyen beş kişiyi daha hayata bağlayacak............... Ve şunu kati olarak söyleyeyim ki bir millet.. öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamalarını sağlamaktır......... F.. Etkinlik : Organ Ba¤›fl›n›n Önemi F...................C....... Organ bağışı.................. F..............nin yakınları için: .... Organ bağışında bulunmak isteyen kişi yanda görülen “Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur.................... HAYATA YEN‹DEN MERHABA D‹YEMEZS‹N‹Z AMA DED‹RTEB‹L‹RS‹N‹Z Organ nakline ihtiyacı olan insanların yeniden hayata dönmesini sağlayan organ bağışı ile ilgili bazı soruların cevaplarını aşağıdaki bölümü okuyarak bulabiliriz.. ........ ölümünden sonra befl kişiye can verdi.................. Yukarıdaki haber metnini F....... Organ nakli....... kas ve kemik iliği gibi dokular başarıyla nakledilebilmektedir.......C.... Sayfada yer alan “Doku ve Organ Bağış Belge”si öğrencilere inceletilir.... organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak flekilde gerçeklefltirilir............. Biz ve millet ayrı ayrı şeyler değiliz.......... Etkinlik : 58 36 37.. Bu isteğin tanıklar huzurunda sözlü ve yaz›l› olarak yapılması ve ayrıca bunun doktor tarafından onaylanması gerekir...nin yakınlarının....

................... Dadaloğlu gibi halk şairlerinden etkilenir.................. Zamanla türkü yorumunda ve saz çalmakta ustalaşır.... ölümünden sonra....... Hâkimiyet-i Millîye (Ulus) gazetesinde yayımlanır...............................................Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak şairlerin şiirlerini çalıp söylemiştir.......... Destanı..... sorular sorularak öğrencilerin konuya ilgisi çekilir........................................................... .................. sonradan adına müze olarak düzenlenmiş evde hayata gözlerini yumar.................... Sen altınsın ben tunç muyum? Aynı vardan var olmuşuz........... Veysel de bu hastal›¤a yakalanarak yedi yafl›nda gözlerini kaybeder......... Türkiye Büyük Millet Meclisi...... Âşık Veysel... Kendisini bu işe iyice verir....... bütün aileyi üzerken Veysel de gittikçe içine kapan›r............... o güne kadar usta Kardeflim Beni hor görme kardeşim.............. Pir Sultan Abdal....... öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerini kendi cümleleri ile ifade etmelerini sağlamaktır.................... Burada ise Halk Şairleri Bayramı’na katılan bütün şairler.... Yunus Emre.......... ............... Öğrencilere Ders Kitabı’nın 59.............................. 7... Sivas Lisesinde edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları Halk Şairleri Bayramı’nı düzenler......................“Yaşadıkları sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren böyle bireyler için neler düşüyorsunuz?”....................... .. ...... doğduğu köy olan Sivrialan’da.................. Veysel........... Karacaoğlan............................ “Âşık Veysel..... Veysel’i..... Sazımdan Sesler (1950) ve Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimli kitaplarında toplanmış ve eserleri.......................................... Veysel.................... Yörenin ozanları da zaman zaman onların evine uğrayıp saz çalmaktadırlar......... Saz sayesinde körlüğünü biraz olsun unutur......................... Sivrialan’ın bağlı olduğu Ağacakışla kazası müdürü Ali Rıza Bey........... ilk saz derslerini arkadaşı Âşık Alâ’dan alır........... O yıllarda Sivas yöresinde. 1965 yılında özel bir kanunla Âşık Veysel’e “Ana dilimize ve millî kültürümüze yaptığı katkılar” sebebiyle 500 lira maaş bağlar....... bir uğraşı olması için saz çalmayı öğrenmeye başlar............. Etkinlik öğrencilere yaptırılır... 1931 yılında................................. Tartışmanın ardından “Duyarlılık” adlı 7....... çiçek hastalığı çok yaygındır....................... ...... ..................................................... .. Ancak bu fırsatı elde edemez......................................... 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelir. Alternatif Etkinlik öğrencilere yaptırılabilir............ Âşık Veysel........................................... Alternatif Etkinlik: Duyarl›l›k Aşağıdaki cümlelerde eksik bırakılmış bölümleri kendi cümlelerimizle tamamlayalım................ Âfl›k Veysel (Veysel fiATIRO⁄LU) Âşık Veysel.......... • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanları takdir ederim çünkü .................... Deyişler (1944)............ • Sağlık sorunlarıyla birlikte yaşayan insanlara karşı anlayışlı olurum çünkü.......... ............“ Böyle kişilere nasıl davranmamız gerekir?” vb........... ....... “Çevrenizdeki insanların sağlık sorunları nelerdir?”........... Âşık Veysel’in gün ışığına çıkan ilk şiiri de burada söylediği “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası” dizesiyle başlayan şiir olur.............................. şiirinde ne anlatmak istemektedir?” sorusu öğrencilere sorulur.......... Emrah................................. “Çevrenizde sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler var mı?”.... köy enstitülerinde saz ve halk türküleri dersleri verir.. Ardından Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili aşağıdaki sorular öğrencilere sorulabilir: • Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir? • Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları niçin yapmış olabilir? • Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz? Öğrencilerin sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyleri takdir etmelerini ve anlayışlı olmalarını sağlamak amacıyla Ders Kitabı’ndaki “Ben de Olabilirdim” adlı 14. sayfasında yer alan fotoğraf inceletilir ve “Kardeşim” adlı şiir okutulur............ kendilerine ait olan Cumhuriyet ve Gazi Mustafa Kemal konulu şiirleri söylerler.. Yaflanan bu olay..... Sonunda Veysel................................................... ................................... ......................... ............................................. 59 7........................... 59 .................. ........ ..... Âşık Veysel’in adına Şarkışla’da her yıl bir şenlik düzenlenmektedir..................................................................................... Bu olaydan sonra Anadolu’yu şehir şehir dolaşır ve şiirlerini sazıyla seslendirmeye devam eder.............. Veysel’in iki kız kardeşi de hayatlarını bu hastalık sebebiyle kaybetmiştir......................... Şiirleri.......... Âşık Veysel.. ona halk ozanlarından şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalışır......... Ankara’ya kendisi gitmek ister ve arkadaşı ‹brahim ile birlikte üç ay boyunca yürüyerek Ankara’ya ulafl›r...... destanını Atatürk’e okumak hevesiyle gitmiştir. Veysel’in bu destanını çok beğenir ve Ankara’ya göndermeyi düşünür........... Bu etkinlik Veysel’in hayatında bir dönüm noktası olur.. Bütün Şiirleri adıyla yeniden yayımlanmıştır. Ankara’ya................................... .................... Sen gümüşsün ben sac mıyım? .. Veysel’in babası şiire meraklıdır...... Alternatif Etkinlik: Duyarlılık Bu etkinliğin amacı........................... 21 Mart 1973 tarihinde.... ....

.. Âşık Veysel’in hayat hikâyesi....... lösemi ve böbrek hastal›¤ı...... 60 .. Şimdi onun önünde yeni bir hedef vardı.. 3........... sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler... Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmamız ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermemiz gerektiği vurgulanır.. . sağlık sorunlarına rağmen başarılı bir hayat geçirmiş olmasının altında yatan engelleri nedir? sebep aşabileceklerini göstermek için yapmış olabilir...... 1887 yılının mart ayında... Konu: Yakın çevremizdeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri....... cesaret ve inancın sınırları olmadığını gösteren bu kadının kitapları okunduğu.. Helen’in hayat hikâyesinden neler ö¤renebiliriz? 4....... Sonuca Varal›m • Sağlık sorunlarına (AIDS.......... 1880 yılında ABD’nin Tuscumbia (Taskambiya) şehrinde doğduğu zaman son derece sağlıklı bir bebekti.... gayreti ve yaşama sevinci ile aşmıştır............ Sunumların ardından “Sonuca Varalım” bölümünde yer alan sorular tüm sınıfın katılımıyla tartışılır. Hayat hikâyesini “Benim Yaşam Öyküm” adını verdiği kitabında anlattı.......... gayreti.... henüz yirmi yaşında olan Anne Sullivan (En Salivın)’dan ders almaya başlamasıyla birlikte yeniden değişmeye başladı... Hayatınızın tüm saniyelerini.... Her bir sesin. “Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere onları takdir ettiğimizi nasıl belirtebiliriz?” sorusu öğrencilere sorularak tartışmaları sağlanır.......” Nuray Bartoschek. Parçaya ait sorular öğrencilere cevaplatılır....... Norveç’te yaşayan işitme ve görme engelli bir kızın konuşmayı başardığını öğrendi..... Bir yandan yazılarını yazarken bir yandan da Amerika Görme Engelliler Derneği ve Dünya Körler Birliği adına ülke ülke dolaşarak konferanslara katıldı........) ra¤men toplumda görevlerini devam ettiren bireyleri takdir ettiğimizi onlara nasıl gösterebiliriz? • Kişisel ve toplumsal olarak böyle bireylere.... Helen Keller neden topluma yönelik çal›flmalar yapm›fl olabilir? isteği...... Konu: Âşık Veysel görme engeline yenilmemiş ve çalışmaya üretmeye ömrü boyunca devam etmiştir.......... onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılma haklarının olduğunu bilmeliyiz.. Bu hastalığın sonunda hayati tehlikeyi atlatmış ancak yaşamı tümüyle değişmişti.... sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevlerini yerine getiren insanlara güzel bir örnektir.... 2.... “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” vb....... lösemi ve böbrek hastaları. Bütün ayrıntıları nasıl gördüğünüzü anlayacaksınız. görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir.. sorular sorulabilir.. Cesareti... Etkinlik Sorgulayal›m............... On yaşına geldiğinde.......... makale ve biyografi yazan Helen Keller.............. Yaşanacak üç gününüz kaldığını düşünün........ 2...... Araflt›ral›m Ben de Olabilirdim Bunlar› Yapal›m • Gruplar oluşturalım........................ 14. inancı. Etkinlik : Okuma Parças› Helen Keller’in Örnek Al›nas› Yaflam Öyküsü Değerlendirme Aşaması • Kendimizi Değerlendirelim” Soruları Öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri için konu bitimindeki soruların cevaplarını defterlerine yazmaları sağlanır.... görme ve işitme engelli yapmıştı... 38 Öğrencilerden gelen farklı ve uygun cevaplar kabul edilir.. Geçirdiği hastalık onu konuşma. yaşama sevinci....... yaşamaya devam edecek...... Ancak iki yaşını doldurmasına birkaç ay kala ateşli bir hastalık geçirdi. her bir notanın nasıl özlemle ruhunuza dolduğunu fark edeceksiniz.. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları.. Bütün Dünya Dergisi (Yeniden düzenlenmiştir..... öğrenme isteği....... özlemle yaşadığınızı hissedeceksiniz. On sekiz aylık oluncaya kadar da ciddi bir sağlık problemi yaşamadı. Yılmadan ve gayretle çalışırsak aşılamayacak engel yoktur............. Araştırma sonuçlarımızı tablo veya grafik kullanarak sunalım......) Aşağıdaki soruları okuma parçasına göre cevaplayınız....... Bunu kendisinin de başarabileceğine olan inancı sebebiyle Bayan Sarah Fuller (Sera Foler)’den konuşma dersleri aldı ve bir süre sonra konuşmaya başladı........ Etkinlik: Okuma Parçası “Helen Keller’ın Örnek Alınası Yaşam Öyküsü” başlıklı parça öğrencilere okutulur.) Bu etkinlik için öğrenciler gruplara ayrılır ve her grubun etkinlikteki bir konuyu seçerek hazırlanmaları sağlanır...... Öğrenme 2. 1............. Helen... Öğrencilerin verdiği uygun yanıtlar kabul edilir....... bağırsak...... fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşadığı ve onların da toplumdaki diğer insanlarla birlikte rahatça çalışabilme ve toplumsal hayata katılmaya haklarının olduğu vurgulanmalıdır.. Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve/veya grafikler hazırlayabilir.. Başarabileceğine inancı ve yılmadan çalışarak mücadele etmiştir... Helen Keller’ın....... 3.... Toplumumuzda Âşık Veysel gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görevlerini devam ettiren birçok insan vardır.... Üç gün daha işitebileceğinizi düşünün....... Ardından elini kullanarak yazmaya ve görme engelliler için hazırlanmış yazıları okumaya başladı.... Senatör Lister Hill (Lister Hil)’in şu sözleri Helen Keller’› çok güzel tanımlıyor: “O ölmedi.14..... Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ bağışı hangi yıl yapılmıştır?”. Bizler.......... onları takdir ettiğimizi her zaman göstermeliyiz.. 1968 yılında hayata gözlerini yumdu.... Alfabeyi kısa sürede öğrendi.... • Aşağıdaki konulardan birini seçerek hazırlanalım.. Etkinlik yaptırılır. AIDS...... Öğrencilerin vücudumuzda gerçekleşen herhangi bir olayı seçerek bu olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerimizin birlikte ve uyumlu çalıştığını belirtmeleri yeterlidir. asla yılmıyordu... yılmaması..... yedi yaşına girmek üzere olan Helen’a önce harfleri öğretti...... Görme engeli olan insanlara yaşama sevinci aşılamak cesaretle ve inanarak 3. Helen Keller sağlık sorunlarıyla nasıl mücadele etmiştir? Bu sorunlar› ne ile aflm›flt›r? .... Bu çocukta müthiş bir öğrenme isteği vardı.. Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini yerine getiren bu kişilere yardımcı olmalı ve onlara hak ettikleri anlayışı göstermeliyiz... Bütün bu mücadeleleri sırasında görme engelli olmayanların da çoğu zaman “görmeden” yaşadıklarını fark etti.... az rastlanan. ..... Bu kuruluşlar için yardım topladı.. öyküleri anlatıldığı sürece o yaşayacak... böbrek. Bu kitap elliden fazla dile çevrildi. Araştırmalarını yaparak hazırlanan gruplara sunumları yaptırılır. etkinlikleri ve çalışmaları sebebiyle defalarca üstün hizmet ödülü ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı... 37 38.. O. 4............ Herhangi bir sağlık sorunu oldu¤u hâlde toplumsal görevlerini yerine getiren kişilere............... Helen Keller...... Yenilgiyi kabul etmiyor ve öğrenmek için büyük bir gayret sarf ediyordu. Biz de sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bir kişinin hayatını anlatan bir yazı hazırlayalım....... Beş kıtada otuz beş ülkeyi dolaştı ve gittiği yerlerdeki milyonlarca görme engelliye yaşama sevinci götürdü....... Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için ne gibi toplumsal düzenlemeler yapılabileceği tartışılır.................... 60 37..... anlayışlı olduğumuzu nasıl gösterebiliriz? • Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda bulunulabilir? 37....... Öğretmen Anna Sullivan. Konu: Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan insanlar için ne tür çalışmalar yapılmaktadır? Araştıralım ve araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım.. gırtlak ve akciğer kanserine.” Birçok kitap..Etkinlik: Ben de Olabilirdim (Önerilen süre: 20 dk... lösemi ve böbrek hastal›¤› veya fiziksel engelliler vb.. karaciğer... Sonunda edebiyat fakültesine girerek buradan mezun oldu. görülme sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma yapalım. ölümsüz isimlerden birisidir. Bu sorulara aşağıdaki cevapların verilmesi beklenmektedir........... Bağımlılık yapan maddeler..... 2.......... • “Kendimizi Değerlendirelim” Sorularının Cevapları 1..... ...................... Helen Keller (Helın Kelır).. 1.. fiziksel engeli veya kalıtsal hastalıkları olan insanlar sağlık sorunlarıyla yaşamaktadır.... 1..... s........ Helen’›n hayatı.. Etkinliğin ardından Çalışma Kitabı’ndaki “Okuma Parçası ”adlı 37... Öğrencilerinizin yakın çevrelerinde sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren bireyler varsa onlardan izin alarak röportaj yapmaları ve bu kişinin hayat hikâyesini anlatan bir yazı hazırlamaları istenebilir. hiç ölmemek üzere doğmuş. Bizler de “Ben de Olabilirdim” etkinliğini yaparak sağlık sorunları bulunan insanların hayatlarını anlamaya çalışalım. 3.. Bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerin yap›lmas›na çal›flmal›y›z... Verilen cevaplardaki eksik ve yanlışların giderilmesi için öğrenciler Ders Kitabı’ndaki ilgili sayfalara yönlendirilir........... Örnek çizelge ve sütun grafikleri yanda verilmiştir............. Üniversitede okumayı çok istiyordu......... parmak uçlarıyla hissederek yaşarken fiziksel engelleri olmadığı hâlde “görmeden ve duymadan” yaşayanlara şöyle sesleniyordu: “Yalnız üç gün daha görebileceğinizi düşünün..... AIDS.... Tüm dünyaya.. kalp ve damar hastalıklarına....

........ 1.................... ................. 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli................................................................................nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu..................................T.... Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m....... 2...T................ Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2............................. yürüyemiyor.. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m...... . güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.. Yakın çevremizde..................... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim................................. c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir.... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir......................... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T. . Hastalığına meydan okuyan T.... 64 kişinin kalp kapağı. 1........... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ............... 3635 kişinin kornea............... Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım.............................................. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir..............................................................................” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m............ Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c............. “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz.......................................................................................... ...... 1073 984 ...................................... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m............................. 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır......T........................................ halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T.... T................. 3.. 2003 yılında 984...... .......... 65 kişinin pankreas................. ............... .............................. Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 .. T.... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız.......................... 2004 y›l›nda 5062........ yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor... ..... ayağı ve tüm dünyası................. a..004 kişi vardır....................... kolu............................... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir........... Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi.. okulumuzda............T.Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11...... b.......... b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek...... • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b................................. duvar yazıları................. Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır....... . fıkra........... T.T................. Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir............................................. ....... Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir........ resim.........nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor.. ....... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır. Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m....... T................ Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor...nin eli.............T.... hastane personelinden en son haberler.... Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir................. gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için....... T............ 4............................................................................................. son iki yıldır yataktan kalkam›yor............................ ilçemizde..................... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073................ 351 kişinin karaciğer............T.....nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b......... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de.... Bilgisayarı............ 4............................................................ şiir............................................. Mizahi bir dil kullandığı dergide...................... 191 kişinin kalp. a........ Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük...... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır..... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ......... yemek yiyemiyor.... 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz...................... a........................................................ T......... Konuşamıyor..........................” dedi........... Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T............... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu. üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor..........

hazırlayabilirler. } D›flar›dan gelen uyar›lar. çevresel sinir sistemimizdeki sinirlerimiz arac›l›¤› ile beynimizdeki duyu merkezlerine iletilir. Ünitemizi Özetleyelim Sindirim Sistemi Sindirim Çeflitleri Fiziksel Besinlerin. birbiriyle Omurilik Duyu Organlar› Göz Kulak Deri Dil Burun Lens ‹flitme Cihaz› Teknolojiye örnektir. At›klar› Vücudumuzdan Uzaklaflt›ran Organlar Deri Akci¤er Böbrek Karaci¤er Kal›n ba¤›rsak Hastal›klar› Böbrek yetmezli¤i Tedavisi: Diyaliz. hikâye. hücrelerimiz taraf›ndan kullan›labilecek kadar küçük parçalara bölünerek kana geçiflini sa¤lar. duyu organlar›nda bulunan almaçlar sayesinde. Bazı öğrenciler özetlerini yazılı olarak ifade ederken bazıları üniteyle ilgili resim. Beğenilen özetler sınıf panosunda sergilenir. oyun vb.Ünitemizi Özetleyelim Ünite bitiminde Ders Kitabı’ndaki “Ünitemizi Özetleyelim” bölümü öğrencilere inceletilerek öğrencilerin üniteye ait kavramlar arasındaki ilişkileri genel hatlarıyla görmeleri sağlanır. Organlar› A¤›z Yutak Yemek borusu Mide ‹nce ba¤›rsak Enzim Sa¤l›¤› Hastal›klar› Gastrit Reflü Ba¤›rsak flikâyetleri Do¤ru beslenmek Alkolden ve sigaradan uzak durmak S ‹ S T E M L E R Kimyasal Sindirime Yard›mc› Organlar Karaci¤er Pankreas Kal›n ba¤›rsak Anüs Boflalt›m Sistemi Organlar› Böbrek Üreter ‹drar Kesesi Vücudumuzda oluflan at›k maddeleri kan›m›zdan süzerek uzaklaflt›r›r. Öğrencilerin hazırladıkları özetler kontrol edilerek gereken düzeltmeler yapılır. Sinir Sistemi Çevresel Merkezî Beyin Sinir hücreleri Pankreas Hipofiz Beyincik Omurilik so¤an› Böbrek üstü Tiroit Efleysel bezler Hormon Enzim ‹ç Salg› Bezleri Vücudumuzdaki sistemlerin. Öğrenciler özetlerini farklı şekillerde hazırlamaya yönlendirilebilir. böbrek nakli Böbrek tafl› Tedavisi: Tafl k›rma V Ü C U D U M U Z D A Üretra Denetleyici ve Düzenleyici Sistem uyumlu ve sorunsuz çal›flmas›n› sa¤lar. 62 62 . Daha sonra öğrencilere ünite için kendilerinin de bir özet hazırlamaları söylenir. şarkı.

.................. Öğrencilerin birbirlerinin cevaplarını kontrol etmeleri sağlanır ve sorular sınıfta cevaplanarak eksiği olan öğrencilerin cevaplarını düzeltmeleri sağlanır...... Çalışma Kitabı’nda yer alan “Ünite Sonu Değerlendirme Soruları” ev ödevi olarak verilir........ Bu sayı hastaların organ nakil ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir. Mizahi bir dil kullandığı dergide...... 191 kişinin kalp................ 1.. 3............................... ayağı ve tüm dünyası......................... a.............. ..... 2003 yılında 984............. T..... .................. son iki yıldır yataktan kalkam›yor.... sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir........” Yukarıdaki sayısal verilere uygun bir çizelge haz›rlayal›m....T. yürüyemiyor............................................... üç parmağıyla bilgisayarda harikalar yaratıyor...... b............. Hastalığa iki yaşında yakalanan ve okula alt›nc› sınıfta ara vermek zorunda kalan T................. 64 kişinin kalp kapağı............ ......... c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir.... a....Vücudumuzdaki Sistemlerin Sa¤l›¤› ve Organ Ba¤›fl› Vücudumuzda Sistemler a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11...... resim.. ilçemizde.................................................................... Üç Parmağ› ile Harikalar Yaratan Çocuk ‹zmir’de...... 2004 y›l›nda 5062................ ...................... 277 kişinin kemik iliği nakli için beklediğini ve Türkiye genelinde 2002 yılında 1073.................. Solunum cihazına bağlı olarak yaş›yor ve midesine bağlanan hortumla besleniyor..................................................................” dedi........... 1. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir. Sloganlar sınıf ve okul panolarında sergilenebilir..................................nin hayat hikâyesinden ç›karabilece¤imiz dersler nelerdir? b....................... Bilgisayarda şarkı besteleyip resim çizen T..... a.......... yalnızca sağ elinin üç parmağını kullanabiliyor.... Çizelgedeki verilerden yararlanarak bir grafik çizelim... T............................................................ b) Bu soruya her öğrencinin cevabı farklı olacaktır.............................. 4.................................................. ...................... duvar yazıları...........................T... yemek yiyemiyor........ 2. gibi sağlık sorunları ile hayat›n› sürdüren bireyler için................................................ .............................. 65 kişinin pankreas. 2005 y›l›nda 6224 kifli olmak üzere toplam 13 343 kişinin organlarını bağışladığını belirlediniz...... Yıl 2002 2003 2004 2005 61 ................................. “Organ nakli çalışmalarında verimliliği artırmak ve adaletli dağıtımı sağlamak amacıyla kurulan Ulusal Organ Nakli ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezinde çalışıyorsunuz....... şiir......... 2) Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir....... Konuşamıyor. Hastalığına meydan okuyan T.... 15 aydır tedavi gördü¤ü hastanenin sevgilisi oldu.......................... kalp kapağı kemik iliği 3635 karaciğer pankreas 64 65 kalp 191 277 351 Organlar Yıllar 2002 2003 2004 2005 Toplam: Organ bağışlayan kişi sayısı Organ Bağışlayan Kişi Sayısı 1073 984 5062 6224 13 343 6224 5062 kornea böbrek ......T..... ............T.................. 1073 984 ...................................... hastane personelinden en son haberler........................................ Vücudumuzdaki tüm sistemler birlikte ve uyumlu olarak nas›l çalış›r? Bir örnek vererek açıklayalım... Bilgisayarı............. Dergiyi bastıran belediye başkanı “Hastalığı sebebiyle engelli durumuna düşmüş bir insanın üç parmağıyla neler yapabileceğini gördük..........T..................004 kişi vardır............................... fıkra............. .... Kendimizi De¤erlendirelim Aşağıdaki soruların cevaplar›n› defterimize yazal›m.......... bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden gelen yardımı yapmalıyız....... Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla hazırlanmıştır... güzel sözler ve hikâyeler yer alıyor.........nin son çalışması ise “Pirinç Boyu” adını verdiği dergi oldu.... Yaptığınız araştırmalar sonucunda 2005 y›l›nda Türkiye’de 6501 kişinin böbrek.................. Yakın çevremizde.............. Birey olarak biz neler yapılabiliriz? 2................................. Bağımlılığa sebep olan maddeler vücudumuzdaki sistemleri nasıl etkiler? Aç›klayal›m........T................................. • 2005 y›l›nda organ bağışı bekleyen toplam kaç kişi vardır? • 2005 y›l›nda organlarını bağışlayan kaç kişi vardır? Bu sayı hastaların organ ihtiyacını karşılamak için yeterli midir? b....... 1) Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları takdir ettiğimizi göstermeli.nin eli...................... T...................................... T......... Konu Biterken Notlarım ve Düşüncelerim 6501 ............................ 2005 yılında toplam 6224 kişi organlarını bağışlamıştır..... okulumuzda........ Sizden ülkemizde organ bağışının önemini vurgulamak ve organ bağışını arttırmak için ekibinizle bir kampanya düzenlemeniz istendi............. Bu durumda organ bağışı bekleyen bir kişi olsaydınız neler hissederdiniz? c................... 3635 kişinin kornea..................... .................nin Türkiye’ye örnek olması gerekiyor........... ilimizde ve ülkemizde neler yapılabilir? 61 Bağışı Beklenen Organlar böbrek kornea karaciğer kalp kalp kapağı pankreas kemik iliği Toplam: Bağış bekleyen kişi sayısı 2005 Yılında Organ Bağışı Bekleyen Kişi Sayısı 6501 3635 351 191 64 65 277 11 004 Öğrencilerin konu sonunda anahtar kavramlara geri dönerek burada yer alan kavramlar hakkında öğrendiklerini ifade etmeleri ve bu bilgilerini konuya başlamadan önceki bilgileriyle karşılaştırmaları sağlanır.. 351 kişinin karaciğer.... T.............T............... T.............................................. 4.................................... Organ ba¤›fl›n›n önemini vurgulayan bir slogan haz›rlayal›m. .................................... ..................... kolu.............. Çizelgedeki bilgilere göre afla¤›daki sorular› cevaplayal›m.......... halk arasında “kas erimesi” olarak bilinen hastalık sebebiyle yatağa bağımlı yaşayan 15 yaşındaki T.....................................

yemek borusu...... 2. a D...... B Aşağıda yer alan ifadeleri doğru kavramlarla eşleştirelim. Tan›m Kavram a. e.. damar tabaka. 3...... 5..... Kan flekerini düzenleyen hormonlar . b....... Sarı bölge g.. denetim Kavramlar a...... süzerek temizler.... Büyüme.... B. sarı bölge. tiroksin 2. karaci¤er 2.. tükürük.. tarafından emilir.. Aşağıdaki organlardan hangisi boşaltımda görev almaz? A) Karaciğer B) Akciğer C) Pankreas D) Kalın bağırsak 39 64 .... Refleks hareketlerimizi . kör nokta. Sinir sistemi e. a 5.. Vücudumuzun hareket ve denge merkezidir.. beyincik... sinir hücresi.. d 3.... karaci¤er... 5... f 6...... Tan›m›n numaras› ile eşleştirdiğimiz kavram›n harfini defterimize yazalım.... RENÖ⁄ME C Afla¤›daki sorular›n cevab› oldu¤unu düflündü¤ümüz seçene¤in harfini daire içine alal›m. Böbrek yetmezliği hastaları için kalıcı tedaviyi sağlar. Cümleleri istenilen flekilde tamamlayarak harfleri ve yerleştirdiğimiz sözcük veya ifadeleri defterimize yazalım.. Besinlerin kimyasal sindirimi . pankreas a 1. f. hafıza.. L‹KMUR‹O sistemdir. uyartı... beyincik 4. Boşaltım sistemi merkezidir.. B 3... ağ tabaka. Merkezî sinir sistemi...... 5. 3.. taraf›ndan salg›lan›r.. Duyu organlar›. Kalın bağırsak b. 2. Vücudumuzun içinde veya çevremizde meydana gelen ve vücudumuzda belirli bir d tepkiye neden olan fiziksel.. Ya¤lar›n sindirime yard›mc› olmak için ürettiği safra salgısını . e 2. b 4. böbrekler. vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çal›flmalar›n› sağlar. Diyaliz g. Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi . idrar ve dışkı şeklinde atar. 4. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar... e 6.. Vücudumuzda zekâ. ve .. D Y (Böbrekler atık maddeleri idrar şeklinde uzaklaştırır. ince bağırsak.... Uyartı e.... ağız. denir... saydam tabaka. Organ nakli d. kalın bağırsak. A 5.... 5. b 4... sar› leke 4.. ince bağırsak.. omurilik ç.... adrenalin olayları düzenleyen hormondur. Vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışmasını sağlayan 2.. enzimler. sert tabaka.... sar› leke. c 3... uyku.... hangilerinin yanlış (Y) olduğunu belirleyelim.. ağız...... 1. karaciğer.. ağ tabaka.. Vücudumuzun refleks yönetim merkezidir. ç 4.... pankreas 3. Görev yapamayacak durumda olan veya hastalık sonucu bedenimize zararlı hâle gelen bir organın yerine sağlam bir organ yerlefltirilmesi işine diyaliz denir.. Burun boşluğunun üst tarafında bulunan ve koku almaçlarının yoğunlaştığı bölgeye f .. pankreas... Pankreas C. uyarı. B 4... Yanlış olduğunu düşündüğümüz cümlelerin do¤ru flekillerini defterimize yazalım. kalın bağırsak ve anüstür..... d 3...... gelişme ve vücudumuzdaki bütün kimyasal c.. g 8. safra.. denir.. safra kesesi... Beyin f. omurilik...... e 2.. beyin 37.... E¤lenceli Satırlar Sözcük Yakalamaca Afla¤›daki kutucuklar›n üzerinde kar›fl›k s›rayla duran harfleri s›ralayarak do¤ru sözcükleri oluflturun.. Proteinlerin. içerir.. Vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluflan atık maddeleri bulunduran kanı böbrekler . mide. süzerek idrar şeklinde uzaklaştır›r.) Ders Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin doğru (D). Beyin d.. Sindirilen besinlerin içerisinde geriye kalan su.. Etkinlik : Çal›flma Kitab› Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular› A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri do¤ru bir cümle olacak flekilde kutu içinde verilen uygun sözcüklerle/ifadelerle tamamlayal›m... 1.. Adrenalin ç..... Pankreas b. kan şekerimizi düzenler. 4. Pankreas özsuyu c... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerler harflendirilmifltir. omurilik 6..... .. Böbreklerimiz. 1. a.... ve omurilikten oluşur.. ‹ç salgı bezlerimizden .. karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimb leri . denir.. kalın bağırsak... Böbreküstü bezlerinin salgıladığı hormondur......) D Y (Dış ortamdan uyarıları duyu almaçları alınır..... Proteinlerin sindiriminin başladığı organdır.. Hormon salg›layan yap›lard›r... A 64 Aşağıda verilen tan›mlar›... üzerinde oluşur.. c 5. Görme olayında görüntü .. pankreas öz suyu... 7. . akciğerler....... 3.... ‹fadeler c 1... sar› leke...yönetir. Denetleyici ve düzenleyici sistem.... 1. 1. 1... 2. ince bağırsak 5..... ... kan içindeki atık maddeleri vücudumuzdan solunum. mide 1. C 2....... fiziksel.. mide. böbrekler a¤›z mide ince ba¤›rsakta 1..... beyin... 3.. uygun kavramlarla kelimelerle efllefltirelim. pankreas.. d..... Yağların sindirimini ve kan şekerimizin düzenlenmesini sağlar. Y‹NBEC‹K gerçekleşir. beyin...Ünite Sonu De¤erlendirme Sorular›n›n Cevaplar› Ders Kitabı Ünite Sonu Değerlendirme Soruların›n Cevaplar› A... Her bir boşluğa kutu içinde verilen bir sözcük veya ifade yerlefltirerek cümleleri anlamlı hâle getirmemiz gerekmektedir. uyarıları dış ortamdan alarak sinirlere aktar›r.. Gözde ışığa karşı duyarlı almaçların bulunduğu kısıma . ince ba¤›rsa¤a gönderir... kimyasal veya biyolojik etkilere . Yağların kimyasal sindiriminin başladığı organdır....... Ağ tabaka f... yutak. omurilik. ince bağırsak.... Böbrekler ç....... ‹ç salgı bezleri c.......... öğrenme vb.) Y (Tanım organ naklini anlatmaktadır......

Pankreas Kan şekerini ayarlar. 2. Metabolizmayı hızlandırır. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. vb. Afla¤›dakilerden hangisi boflalt›m sistemimizin sağlığın› koruma yollar›ndan biri de¤ildir? A) Günde en az iki litre su içmesi B) Çok sıcak ve çok soğuk şeylerin yenilmemesi ve içilmemesi C) Bo¤az iltihaplanmalar›nda tedavimizin tamamlanmas› D) Böbreklerimizin ve idrar yollar›m›z›n so¤uktan korunmas› 3. Bilirse bir aşağıya inilir. En son görme yeri bulunur ve bu sıradaki şekillerin sağında da kaç fit yazıyorsa öğrencinin göz tarama fişinden adı bulunarak sağ göz sütununa o gözün görme fiti yazılır. II ve III B) Yalnız III C) I ve III D) II ve IV 3. Şeklin ağzını yukarıya doğru tutar ve şeklin ağzının tavana baktığını. hangi tatları almamıza yardımcı olur? I Tatlı Tatlı Ekşi Ekşi II Ekşi Tuzlu Tuzlu Acı III Tuzlu Ekşi Acı Tuzlu IV Acı Acı Tatlı Tatlı Dolafl›m sistemi Destek ve hareket sistemi Boflalt›m sistemi 7 2 4 6 Aşağıdaki test okul rehberlik servisi veya rehberlik araştırma merkezinden destek alınarak yapılmalıdır. Kan şekerini ayarlar. SNELLEN (SİNELLEN) TESTİ SNELLEN TESTİNİN UYGULAMAYA HAZIRLANIŞI : 1. SNELLEN TESTİNİN UYGULANIŞI : Önce amaç belirtilir. Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III 40 65 . Kalp ve damar hastalıkları IV. 4. Bu sıralardan iki veya üç şekil sorulur. A) B) C) D) I II III IV 5. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri merkezî sinir sisteminde yer al›r? I.Snellen kartı çocuklar ayakta durduklarında göz hizasında olacak şekilde duvara altından ve üstünden bant ile yapıştırılır veya asılır. Böbrek II. Hangi seçenekte doğru eşleştirme yapılmıştır? Tiroit Böbreküstü Metabolizmayı hızlandırır. Aşağıda iç salgı bezleri ve görevleri ile ilgili bir çizelge verilmiştir. III. B) 5 numaral› sistem1. Vücudumuzda gerçekleşen her olay sistemlerimizin birlikte ve uyum içinde çalışmasıyla gerçekleşir. yerine oturmaz.” şeklinde açıklaması yapılır. Öğrenciler uygun bir şekilde sıraya dizilir. AÇIKLAMA: “E” şekli öğrencilere gösterilir. Hangi seçenekte yap›lan efllefltirme do¤rudur? Solunum sistemi Üreme sistemi Denetleyici ve düzenleyici sistem 1 3 5 Sindirim sistemi A) 2 numaral› sistem. Deri IV. Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri bağımlılık yapan maddelerin vücudumuzda sebep olduğu hastalıklardan değildir? I. 30 fit ve yukarısını seçemeyen öğrencinin sağ veya sol gözünde görme kusurundan söz edilir. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. Sinirler III. 6 ve 7 ile birlikte çal›fl›r.) ile teste alınan öğrenci arasında 6 metre uzaklık olması gerekir. Grubun tamamı için aynı işlem yapılır. Büyümeyi sağlar. aşağı. Kan şekerini ayarlar.Snellen Testinin uygulanması için testin asıldığı yer (duvar. Ayrıca 15 fitlik şekilleri bazı öğrencilerin görememeleri normaldir.Test alanı olacak yerin yeteri kadar ışık alması gerekir. (Örneğin 20 fit ise 20 fit yazılır. Aşağıdaki organlardan hangisinde hem fiziksel hem de kimyasal sindirim gerçekleşir? A) ‹nce bağırsak B) Yutak C) Mide D) Kalın bağırsak 2. Kart daha önce açıklanan kurallara uyularak sınıfta uygun olan yere asılır. 4. Aşağıdakilerden hangisinin denetimi beyincik tarafından yapılır? A) Problem çözmek B) Yazı yazmayı öğrenmek C) Bıçakla meyve soymak D) Denge sa¤lamak 8. Omurilik II. kapıya tutarak kapıya baktığını. Gırtlak kanseri III. C) Renk körlüğü kalıtsal bir hastalıktır. 1. “Ben size hangisini gösterirsem o şeklin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını (yukarı. Kimyasal olayları düzenler. vücuttan uzaklaşmasını sağlamas› 5. Bu işlemler yapılarak testin en iyi şekilde görülmesi sağlanmalıdır. Öğrenci şeklin yönlerini bilemez ise yukarıya çıkılır. İlk önce kartın en üstündeki “E” harfinin yönü sorularak başlanır. Öğrenciler teker teker bu kareye gelerek Snellen kartına bakacaklardır. sadece 3 ve 4 ile birlikte çal›fl›r. Üretra A) Yalnız I B) II ve IV C) III ve IV D) I ve IV 4. Büyümeyi sağlar. Doktora gitmesi gereken öğrencilerin velilerine bilgi verilir. sadece 4 ve 5 ile birlikte çal›fl›r. Çocuk felci II. pencereye) kimin gözü kapalı ise o arkadaşınız cevap verecektir. I. GÖZ TARAMA FİŞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YAPILACAK İŞLER : Tarama fişine bakılarak 30 fitlik ve yukarı mesafeleri göremeyen öğrenciler doktora sevk edilir. Afla¤›daki şekillerde sarı renk ile işaretli bölgeler. kapıya. Sabah ve öğleden sonra pencerelerden gelen ışık değişimleri kontrol edilmelidir. Büyümeyi sağlar. numaraland›r›lm›fl şekillerdeki bölgeler. Bu arada kare içine gelen arkadaşlarının gözlerini kapamak üzere bir öğrenci görevlendirilir. Kan şekerini ayarlar. sadece 3 ve 6 ile birlikte çal›fl›r. Bu yerin tam 90 derece kartın karşısında olması gerekir. Öğretmen kart üzerinde bir çubuktan yararlanılarak değişik istikamette olan “E” ye benzeyen şekillerin ağzının veya dişlerinin hangi yöne baktığını sorar.Rehberlik Köflesi D Aşağıdaki soruların cevaplar›ndan doğru olduğunu düşündüğümüz seçeneği defterimize yazalım. Kimyasal olayları düzenler. Öğrenci şeklin yönünü işaretle de belirtebilir. Sindirim sistemimizde meydana gelen aksaklıklar boşaltım sistemimizi etkilemez. Bunun için önce sol göz tutulur. 65 65 2. Eşeysel hormon Yumurta ve sperm üretimini sağlar. pencereye tutarak pencereye baktığını. 3. Afla¤›dakilerden hangisi ya da hangileri boşaltım sisteminde yer alır? I. Akciğer III. Teste önce sağ gözden başlanır. dildeki tat tomurcuklarının yoğun olarak bulunduğu bölgeleri göstermektedir.) Sağ gözünün görme durumu ölçülen öğrenci sıranın sonuna geçer. Kaslar A) I. Karttan itibaren 6 metre uzaklık ölçülür ve tebeşirle öğrencilerin ayakları sığacak büyüklükte dikdörtgen veya kare şeklinde bir çerçeve çizilir. Sindirim hastalıkları A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I. C) 1 numaral› sistem. II ve IV 9. Yumurta ve sperm üretimini sağlar. 2. Metabolizmayı hızlandırır. bu numaralarla afla¤›daki seçeneklerde efllefltirilmifltir. yazı tahtası. 6. Afla¤›da vücudumuzdaki sistemlerin her birine bir numara verilmifltir. 3. Metabolizmayı hızlandırır. Beyin IV. yardımcı bir “E” şeklinden yararlanılarak öğrencilere açıklama yapılır. B) Astigmatlık göz kusuru değildir. Bir şekil sorulunca tesadüfî tutturulabilir. Kimyasal olayları düzenler. 4. Bunlara işlem yapılmaz. Sistemlerin birbirleriyle iliflkileri. D) 7 numaral› sistem. Buna göre. Organ bağışlayabilmek için bağışta bulunacak kişinin hayatta olması gerekir. Hipofiz Büyümeyi sağlar. Sağ göz görme ölçümü belirlenen öğrenciler hemen grubun sonuna geçer ve tekrar sırasının gelmesini bekler. Aynı anda öğrencinin iki gözüne bakılmamasının amacı bir gözü tutulurken göz aniden açılırsa gözde kararma olabileceğinden ölçümü olumsuz yönde etkileyebilir. 20 fiti göremeyen öğrenciler ön sıralarda oturtulur. Çünkü grubun teker teker sol gözleri tutularak sağ gözün görme durumu belirlenecektir. A) B) C) D) Kimyasal olayları düzenler. Aşağıdakilerden hangisi duyu organı değildir? A) Ağız B) Kulak C) Göz D) Deri 7. Daha sonra Snellen kartı gösterilerek “Burada “E”ye benzeyen büyüklü küçüklü ve değişik yönlere bakan birçok şekil var” denilir.Snellen kartı yakınında dikkati çekecek başka eşyalar bulunmamasına. Özellikle testi uygulayacak kişi kendi gölgesini test üzerine düşürmemelidir. Böbreğin temel birimi olan nefronlar ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur? A) Boşaltım maddelerini kandan süzerek idrar oluşumunu sağlamas› B) Kan içindeki karbon dioksit ve suyu vücut dışına atmas› C) Karbonhidratların kimyasal sindiriminde görevli olmas› D) Safran›n. D) Hipermetrop göz kusuru olan insanlar uzağı net göremezler. Sınıflarda da bu öğrencilerin ön sıralara oturtulmaları gerekir. Böylece yönleri kavratılır. aşağıya tutarak aşağıya baktığını belirtir. Aşağıdakilerden doğru olanı işaretleyiniz? A) Miyop göz kusuru olan insanlar yakını net göremezler. parlayacak şekilde ışığın doğrudan kart üzerine düşmemesine. kartın karanlıkta kalmamasına dikkat edilir. II.

Görme Kusurları Tarama Fişi OKULUN ADI : SINIF-ŞUBE : SINIF MEVCUDU : TEST TARİHİ: TESTİ UYGULAYAN : Sıra no 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Öğrencinin Adı-Soyadı Cinsiyeti Görme Kusurları Gözlüklü Sağ Göz Sol Göz İki Göz Sağ Göz Gözlüksüz Sol Göz İki Göz Düşünceler 65-a .

......... 34 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Sıra no Öğrencinin Adı-Soyadı 33 Sınıf-Şube Doğrudan doktora yollandı... Bozukluk yok. Gözlüğü yeterli görüldü.. 32 Okulda yapılacak iş Hiçbir şey yapılamadı.. Düşünceler 65-b . Gözlük verildi.. 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 10 Görme Kusurları Taraması İzleme Fişi (Kusurlu öğrenciler yazılır) İlaç alındı. 30 31 Doktor Teşhisi İlaç ve tedbir önerildi.11 Sınıf-Şube:. Maddi yetersizlikten bir şey yapıla. yapılamadı... Velisine haber verildi........ Son Durum Gözlük alındı.

1 2 SA⁄ BÖBREK SOL BÖBREK 5 3 5 4 ‹DRAR KESES‹ ÜRETRA 65-c .

1 SA⁄ ÜRETER 2 SOL ÜRETER 3 4 65-ç .

65-d .

65-e .

peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. nohut. Yetişkinlerin günde iki. ET. ishal tedavisinde hayati önem taşır. her gün alınması gereken temel besinler. yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. kuru fasulye. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. Bu besinler protein. Et.Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz ‹çin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. YUMURTA VE KURU BAKLAG‹L GRUBU Et. vitamin. fındık. Vücudumuz ‹çin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum. yoğurt. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. yağ ve karbonhidrat içerir. yumurta. balık vb. mineral. SÜT GRUBU Süt. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar.). balık. vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. tavuk. tavuk. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. mercimek. 65-f . çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur. Rehberde. kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) . • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek.Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) .Et. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: . • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. ceviz.DENGEL‹ VE YETERL‹ BESLENMEN‹N ÖNEM‹ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir.

EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday. sebze ve meyve grubu altında toplanır. Vücudumuz ‹çin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde. vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. muz. Günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma. Bu besinler vitamin. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın› su oluflturmaktad›r. bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır.Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi” 65-g . • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. yağ ve karbonhidrat içerir. mineral. portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda. mısır. protein. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir.• Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) .). T.C.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur. bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. pirinç. Vücudumuz ‹çin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder.

........................................................ ......................... ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................................................ ................................................. ........................ ................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................... ................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................. ............................................. .......................................... ......................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................................................................................................................Notlarım ve Düşüncelerim .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................................. ................................ ................................................................................................................. ........................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 65-h 74 .............................................................................................................................................................................................................................................................. ........ ................................................................................. ......................................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................... ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................ .................................................... ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful