P. 1
Türkiye'de Toplumsal Eşitsizlik Araştırması

Türkiye'de Toplumsal Eşitsizlik Araştırması

|Views: 613|Likes:
Yayınlayan: Emrah Göker
Ali Çarkoğlu - Ersin Kalaycıoğlu, Sabancı Üniversitesi
Ali Çarkoğlu - Ersin Kalaycıoğlu, Sabancı Üniversitesi

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Emrah Göker on May 26, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPTX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/07/2013

pdf

text

original

Türkiye’de Toplumsal Eşitsizlik

Ali Çarkoğlu

Ersin Kalaycıoğlu

1

ISSP Nedir?

Uluslararası Sosyal Saha Çalışmaları Programı (International Social Survey Program-ISSP) aşağıdaki haritada gösterilmiş olan 41 ülkede önemli sosyal bilim sorularına yanıt vermek amacıyla aynı sorucetveli çerçevesinde ve aynı örneklem kalitesinde karşılaştırılabilir bir veri toplama çalışmasıdır. ISSP üyelerinin ana amacı tüm üye ülkelerde anlamlı ve anlaşılabilir sorular sorarak ülkeler arasıdaki ortak noktaların yanısıra farklılaşmaları da gözlemeye olanak verecek anket cetvelleri geliştirmektir. Çalışmaların temelini oluşturan anket cetvelleri birkaç yıl süren komite çalışmalarının ürünüdür. Çalışma konuları tüm üyelerin oylarıyla teklif edilen çalışma başlıkları arasından kabul edilir. Komite çalışmaları süresince geliştirilen soru modülleri değişik ülkelerde deneme mahiyetinde saha çalışmalarıyla sınanır ve bu sınamalar sonucunda son şeklini alır. Bu 2 soru cetvelleri genel kurul onayına sunulur ve nihai anket cetveli burada kabul edildikten sonra üyeler tarafından kendi ülke dillerine uydurularak kullanılır.

Hayatta Yükselmenin Koşulları

3

80
Rüşvet vermek Kadın veya erkek olmak Etnik köken

Hayatta başarıyı sağlayan fırsatlar hakkında değerlendirmeler

70

Mezhep

60

50
Siyasetçilerden tanıdığı olmak

Önemli değil (%)

40
Varlıklı bir aileden gelmek

30
İyi eğitim görmüş anne ve babaya sahip olmak Hırslı olmak

20

İyi bir eğitim almış olmak

10

Doğru kişileri tanımak Çok çalışmak

0 0 10 20 30 40 Önemli (%) 50 60 70 80

90

4

Toplumsal Hareketlilik: Dikey Akışkanlık

5

30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 40 42 44 46

Toplumsal Hareketlilik: Dikey Akışkanlık
Türkiye’de yalnızca zenginler üniversite eğitiminin maliyetini karşılayabilir.

Türkiye’de herkes üniversite eğitimi almakta eşit şansa sahiptir; kadın veya erkek olmak, farklı etnik kökenlerden gelmek veya başka sosyal farklılıklar bu şansı azaltmaz.

Katılmaz (%)

Türkiye’de yolsuzluğa bulaşmadan zirveye ulaşmak imkânsızdır.

Türkiye’de yalnızca en iyi liselerden mezun olanların üniversite eğitimi alma şansı yüksektir.

48

50 Katılır (%) 52

54

56

58

60

6

Gelir Dağılımında Eşitsizlik

7

K azan cın ız ko n u su n da şim di o ku yacaklarım d a n h an gisi du ru m un u zu en iyi yan sıtır?
40 35 30 2 3,8 25 20 15 10 5 0 H ak H ak H ak ettiğ im H ak H ak H iç K ararsız F ikri Y o k / ettiğ im d en ettiğim d en kad ar ettiğim d en e ttiğ im dençalışm ad ım B ilm iyo r / ço k d a ha az d ah a az kazan ıyo rum ah a fazla ço k d ah a d C evap Y o k k azan ıyoru kaza nıyo ru m m ka zanıyo ru m fazla kazan ıyo ru m 2,1 18 ,7 15,5 38,9

0,6

0,1

0,3

8

80
Hükümet yoksullara yardımı azaltmalıdır.

Gelir Dağılımında Eşitsizlik

70

60

50

Katılmaz (%)

40

30

Türkiye’de kişilerin gelirleri arasındaki fark çok büyüktür. Hükümet, işsizlere ele güne muhtaç olmayacak bir gelir sağlamalıdır.

20

10
Yüksek ve düşük gelirliler arasındaki farkı azaltmak hükümetin sorumluluğudur.

0 10 20 30 40 50
Katılır (%)60

70

80

90

9

Vergi Yükünün Dağılımı: Eşitsizliği Giderme veya Sürdürme

10

S izce g eliri yükse k o lan lar n e o ran da verg i ö d e m e lid ir?

40
35 ,1

35 30 25 20

32,1

15,0

15
1 0,0

10 5 0
Ç o k d aha D ah a b ü yü k Aynı o ran d aD aha az orand a o k d a h a az Ç Bu F ikri Y o k / b üyü k o ran d a o rand a o ra n d a ve rg i sayılan la rd an B ilm iyo r / öd em elidirler h iç b irini C evap Y ok seç em iyo r 3,1 2,5 2,2

11

G enel olarak T ü rkiye’d e yük sek gelirlilerd en alınan vergileri nasıl tarif ed ersin iz?
35

33,1

30

25

21,8

20

14,0
15

1 5,0

10

6,6

6,4 3 ,1

5

0 … ço k fazla yü k sektir … fazla yü ksektir … o lm as ı gerektiğ i kad ard ır … fazla d üş ü ktü r … ço k fa zla Bu F ik ri Y ok / d üşü ktü r s ayılan la rdan B ilm iyo r / h iç b irini C eva p Y o k seç em iyo r

12

Sosyal Hizmetlerde Adalet ve Eşitsizlik

13

Y ü ksek gelirli kişilerin dah a iyi sağ lık h izm eti eld e ede b iliyo r o lm ala rı ad il m id ir?
50 45 40 35 29,6 30 25 20 15 10 5 0 Ç o k ad ild ir Ad ildir N e ad ild ir, n e Ad aletsizd ir Çok Bu F ik ri Y ok / de ad il d eğ ild ir ada letsizd ir. s ayılan la rdan B ilm iyo r / h iç b irini C eva p Y o k seç em iyo r 0,9 7,8 9 ,4 4,7 1,3 46 ,3

14

Yü kse k g elirli kişilerin çocu kların a d ah a iyi b ir eğ itim sağ lam aları ad il m id ir?
45 40 35 29 ,3 30 25 20 15 10,5 10 4 ,6 5 0 Ç o k a dild ir Ad ild ir N e ad ild ir, n e Ad ale tsizd ir Çok Bu F ikri Y o k / de a d il d eğ ild ir ada letsizd ir. sa yılan lard an B ilm iyo r / h iç b irin i C eva p Y ok s eçem iyo r 1,5 1,3 9,4 43 ,5

15

Toplumsal Uzlaşmazlık

16

Uzlaşmazlık Algısı
İşçi sınıfı ve orta sınıf

50

40

Güçlü Uzlaşmazlık yok (%)

30

İşçiler ve yönetim (idareciler)

Toplumun alt ve üst kesimleri

20

Yoksullar ve zenginler

10

0 30 35 40 45 50
Güçlü Uzlaşmazlık var (%)

55

60

65

70

75

80

17

Toplumsal Eşitsizliğin Toplumsal Kökenleri: Aile

18

Toplumsal Eşitsizliğin Toplumsal Kökenleri
35 30,3 30 25,7 25

20
(%)

15

15,9 14,6 12,5 10,6 10,1 10,4

14,7 12,6 9,2 9,8 7,7 4,8 1,4 4,7 1,4 2,5 0,6

10

5

0,5 9

0 En Alt 2 3 4 5 6 7 8 En Üst
BUGÜN toplumumuzdaki yerinizi göz önüne bulundurarak bu merdiven üzerinde kendinizi nereye yerleştirirsiniz? O ZAMANKİ ailenizi böyle bir merdivene yerleştirecek olsaydınız nereye yerleştirirdiniz?

19

Ş u a n d a k e n d i s a h ip o ld u ğ u n u z iş in to p lu m d a k i ye ri (m e vk ii) h a k k ın d a n e d iye b ilirsin iz?
40 3 8 ,9

35

30

25 19 ,1 1 6 ,3 15 1 4 ,9

20

10 4 ,1 3,4 1 ,1 0
B e n im ş u a n d a ki ab am ın kin d en Y a klaşık o la rak B a b am ın k in d e n B ab am ın k in d en H iç ç a lış m ad ım B a b am ın n e iş B işim b ira z d a h a yü ks ek a m ın k in e eş it d ah a d ü ş ü k ç o k d a h a d ü ş ü k b ab ya p tığ ın ı b a b a m ın k in d e n b ir d u ru m d a d ır. b ilm iyo ru m / ç o k d ah a yü k s ek b a b am ın h iç iş i b ir ko n u m o lm ad ı F Y /C Y

5

2,3

20

TABLO 1: BUGÜN toplumumuzdaki yerinizi göz önüne bulundurarak bu merdiven üzerinde kendinizi nereye yerleştirirsiniz?

O ZAMANKİ ailenizi böyle bir merdivene yerleştirecek olsaydınız nereye yerleştirirdiniz?

Toplamın içinde % En Alt 2 3 4 5 6 7 8 9 En Üst Kolon Toplamı

En Alt 7,2 0,6 0,6 1,0 1,7 0,5 0,4 0,1 0,1 0,3 12,5

2 1,0 5,2 1,5 0,5 0,8 0,3 0,5 0,1 0,3 10,1 1,1 1,7 8,1 1,4 1,7 1,0 0,4 0,3 0,1 0,1 15,9

3 0,3 1,7 1,4 6,3 2,1 1,4 1,0 0,2 0,1 0,1 14,6

4 0,8 0,9 2,1 2,3 16,4 2,7 2,6 1,9 0,1 0,5 30,3

5 0,3 0,7 0,8 2,0 3,1 1,0 0,7 0,3 0,3 9,2

6 0,1 0,1 0,1 0,3 0,7 0,8 1,6 0,6 0,4 0,1 4,8

7

8

9 En Üst

0,1 0,1 0,2 0,1 0,2 0,6 0,1 0,1 1,4

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5 0,6 0,6

Satır Toplamı 10,6 10,4 14,6 12,6 25,7 9,8 7,7 4,7 1,4 2,5 100,0

21

TABLO 1 (devam): BUGÜN toplumumuzdaki yerinizi göz önüne bulundurarak bu merdiven üzerinde kendinizi nereye yerleştirirsiniz? Şimdi eskinin Şimdi eskinin üzerinde altında Aynı noktada olanlar (%) olanlar (%) kalanlar (%) 3,4 7,2 4,6 0,6 5,2 4,5 2,1 8,1 3,4 2,9 6,3 3,0 6,3 16,4 0,8 5,9 3,1 0,3 5,8 1,6 0,1 4,0 0,6 0,0 1,2 0,1 1,9 0,6
22

Toplam

20,1

30,8

49,1

Kişisel Kazanç ve Hakkaniyet

23

20 18
Kişinin çocuk sahibi olup olmadığı

Kişisel Kazanç ve Hakkaniyet

16 14 12 10 8 6 4 2 0 10 12 14 16
Şart/olmazsa olmaz (%)

Önemli değil (%)

Kişinin ne süreyle eğitim ve öğrenim görmüş olduğu Kazancın belirlenmesinde işi yapan kişinin yüklendiği sorumluluk ne kadar önemlidir

Kişinin ailesinin geçinebilmesi için gereken miktar

Kişinin işini ne kadar iyi yaptığı

Kişinin işinde ne kadar çok gayret gösterdiği

18

20

22

24

24

Ş a h si kazan cın ızı ad il o larak ka b ul ed iyo r m u sun u z?
40 38,9

35

30 23,1 20,3 20 13,9

25

15

10

5

1,7

0,1

0,5

1,7

0
Adil o lan d an Ad il o land anH em en h em enAd il o lan d an Adil o lan dan iç çalışm ad ım H Bu F ikri Y ok / ço k d aha az b iraz d ah a az ad il b iraz d aha çok d ah a fazla. sayılan lard an B ilm iyo r / fazla h iç b irin i C evap Y o k 25 seçem iyo r

Tablo 2: Tahmini ve İdeal Kazanç Farkları Pratisyen Büyük şirket yöneticisi için ideal - tahmini kazanç farkı 1569 -1165,0338 ,0000 ,00 -99901,00 35000,00 Tezgahtar için ideal - tahmini kazanç farkı 1569 489,4901 400,0000 500,00 -7000,00 14400,00 Vasıfsız işçi için ideal - tahmini kazanç farkı 1569 522,8642 450,0000 500,00 -9000,00 31500,00 Bakan için ideal tahmini gelir farkı 1569 -2639,0325 -2000,0000 ,00 -180000,00 44000,00

Yanıt>

doktorlar için ideal - tahmini kazanç farkı

n

Gözlem

1569 446,3180 ,0000 ,00 -28000,00 33000,00

Aritmetik Ortalama Medyan
dimension0

Mod En düşük En yüksek

26

Toplumsal Eşitsizlik Türleri ve Türkiye: Makro Değerlendirmeler

27

Türkiye bugün size gösterdiğim bu toplum türlerinden hangisine benzemektedir?

K art S .1
%36,0 %32,3 %10,8 %8,0
Bu gösterilenler arasından bir tercih yapamıyor %2,9 Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok %7,9

A

%2,9
28

Sizce Türkiye nasıl olmalıdır?

K art S .1
%1,2 %2,9 %7,4 %52,1
Bu gösterilenler arasından bir tercih yapamıyor %3,4 Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok %7,7

A

%25,2
29

Kendinizi hangi sosyal sınıfa ait olarak gördüğünüzü söyler misiniz?
40 38,1

35

30

25

22,8 18,9

(%) 20 15,9 15

10

5

2,0 0,6

1,8

0 Alt sınıf Emekçi sınıfı Alt orta sınıf Orta sınıf Üst orta sınıf Üst sınıf Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok

30

Çalışma Hayatı, Değişim ve Görgü

31

Nesillerarası çalışma durumu-I
58,9
60

50

38,9
40

38,9

32,6
(%) 30

25,8 19,9 21,5

20

16,1

16,8 9,6

10

8,2

0 Bir özel işyeri veya şirkette Kamuda (devlet ya da yerel Kendi işi var(dı). Ücretli hiçbir işte çalışmadım elemandı yönetim) çalışırdı Siz 15-16 yaşlarındayken, babanız kimin için çalışıyordu? Eğitiminizi tamamlayıp da okul hayatından ayrıldıktan sonraki ilk işinizde kimin için çalıştınız? Şu an yapmakta olduğunuz işte kimin için çalışıyorsunuz?

32

Nesillerarası çalışma durumu-I
88,7 90 80 70 58,9 60 50
(%)

38,9 40 30 20 10 0
Bir özel işyeri veya şirkette Kamuda (devlet ya da yerel Kendi işi var(dı). Ücretli hiçbir işte çalışmadı(m) elemandı yönetim) çalışırdı Siz 15-16 yaşlarındayken, babanız kimin için çalışıyordu? Siz 15-16 yaşlarındayken, anneniz kimin için çalışıyordu? Eğitiminizi tamamlayıp da okul hayatından ayrıldıktan sonraki ilk işinizde kimin için çalıştınız? Şu an yapmakta olduğunuz işte kimin için çalışıyorsunuz?

32,6

16,1

16,8 8,2 3,7 5,4 1,5

19,9

33

Nesillerarası çalışma durumu-II
88,7 90 80 70 58,9 60 50
(%)

67,2

40 30

34,5

37,1

18,0 20 10 0

16,1

15,4

16,8 7,6 7,4

3,7

4,4

5,4

1,5
Kendi işim var Ücretli hiçbir işte çalışmadı(m)

Bir özel işyeri veya şirkette elemanım

Kamuda (devlet ya da yerel yönetim) çalışıyorum

Erkek

Kadın

Anne

Baba

34

90

Nesillerarası çalışma durumu-III

80

70
Baba Anne İlk iş Son iş

60

50

40

30

20

10

0
Profesyonel ya da teknik Üst düzey yönetim Memur Satış elemanı Hizmet sektörü Vasıflı işçi Yarı-vasıflı işçi Vasıfsız işçi Tarım işçisi Çiftçi, Çiftlik sahibi, ortakçı yarıcı Diğer Hiç çalışmadı/işi olmadı

35

S iz 15-1 6 yaşlarınd ayk en, an n eniz e v işleri h aricin d e d ışarıd a b ir iş te çalışıyo r m uyd u ?
88,7 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
E ve t, b e n 1 5-16H a yır, an n em in H ayır, an n em H a yır, an n em H a yır, an n em B ilm iyo ru m F ikri Y o k / C e vap ya şların d ayken içb ir za m a n e v ç alışm a yı h ça lışm ayı çalışm ayı ilk Yok an n e m in evin d ışın da b ir iş evlen m ed en ö n c eevlen d ikte n i ço cu ğ u d ış ın da b ir işi o lm ad ı b ıraktı so n ra , fa ka t ilk ğ d u kta n s o n ra do vard ı çocuğu b ıra ktı. d o ğ m ad a n ö n ce b ırak tı

10,1 0,30,3 0,4 0,2 0,1

36

Siz 15-16 yaşlarındayken evinizde kaç kitap vardı?
25 21 20 23,3

14,9 15
(%)

13,6

10

9,4

9,1

5 5 2,4 0,8 0
Hiç yoktu 1 veya 2 Yaklaşık 10 Yaklaşık 20 Yaklaşık 50 Yaklaşık 100 Yaklaşık 200 Yaklaşık 500 1.000 veya Fikri Yok / daha fazla Cevap Yok Bilmiyor

0,5

0,1

37

Çalışma Etiği ve İş Hayatına Yaklaşım

38

Çalışma Etiği ve İş Hayatına Yaklaşım
90 80 70 60 50

(%)
40 30 20 10 0 Katılır Ne katılıyorum, ne katılmıyorum Katılmaz Kararsız Fikri Yok / Bilmiyor / Cevap Yok

Biraz hasta bile olsam ya da işe ara vermek için başka bir geçerli sebebim bile olsa günlük işlerimi bitirmeye gayret ederim. Hoşuma gitmeyen bir görevde bile elimden gelenin en iyisini yaparım. Yaptığım işin sonuç vermesi çok uzun bir zaman alacak olsa bile o işteki gayretimi eksiltmemeye çabalarım.

39

Deneklerin Toplumsal Konumu ve Servet Dağılımı

40

Sizin ve/veya birlikte yaşamakta olduğunuz ailenizin SAHİP OLDUĞU ev veya apartman dairesi satılsa elinize borçlarınızı ödemek dışında ne geçer?
30 26 25 20,6 20 18,2 22,7

(%) 15

10

8,5

5 2,3 0,8 0
Yalnızca borçlar kalır Ben/biz bir konuta sahip değiliz 0– 60.000 TL 60.000 – 120.000 – 180.000 – 240.000 – 320.000 – 400.000 – 120.000 TL 180.000 TL 240.000 TL 320.000 TL 400.000 TL 800.000 TL 800.000 – 1.500.000 – 2.000.000 1.500.000 2.000.000 TL’den TL TL fazla Seçemiyor

0,4

0,1

0,3

0,1

0,1

0,1

41

Siz ve/veya birlikte yaşamakta olduğunuz ailenizin sahip olduğu, hisse senetleri, bonolar dahil tüm birikimler paraya çevrilse borçlarınız dışında elinizde ne kalır?
40 35,2 35 30,8 30

25

(%) 20

15,7 15 11,3 10

5

2,8

2,3 1,1 0,4
250.000 – 400.000 TL

0,1
400.000 – 600.000 TL

0,1
600.000 – 1.000.000 TL

0,3
1.000.000 – 1.500.000 TL Seçemiyor

0
Yalnızca borçlar kalır Hiçbir şey 1 – 30.000 TL 30.000 – 50.000 TL 50.000 – 100.000 TL 150.000 – 250.000 TL

42

Türkiye’de Sosyal Eşitsizliğin Toplumsal Cinsiyet, Etnik ve Dini Azınlık Grupları üzerine Yansımaları

43

Şimdi sayacağım konuların her birisi için KENDİNİZİ hiç hak ettiğinizden daha azına razı olmak zorunda bırakılmış hissettiniz mi?

Arzu ettiğiniz bir okula kaydolmak Devlet memuriyetine girmek Özel sektörde bir işe girmek Çalıştığınız işte terfi etmek/yükselmek Belediyede işe girmek 23,5 21,7 18,4 0,0
Evet, hissettim diyenlerin oranı

47,3 38,8 35,6 31,1 27,9

Devlet Hastanesinde tedavi olmak Ev kiralamak Mahkemede hak aramak 10,0

20,0

30,0 (%)

40,0

50,0

60,0

44

Pekiyi Türkiye’de, aşağıda sayacağım konularda, KADINLAR hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Mahkemede hak aramak 28,2 0,0
Evet, bırakılıyor diyenlerin oranı

56,6 45,6 45,0 44,2 40,7 40,1 33,7

Devlet Hastanesinde tedavi olmak 10,0 20,0

30,0 (%)

40,0

50,0

60,0

45

Pekiyi Türkiye’de, aşağıda sayacağım konularda, AZINLIKTA OLAN BİR MEZHEPTEN olanlar hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

Devlet memuriyetine girmek Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Belediyede işe girmek Ev kiralamak Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Özel sektörde bir işe girmek Mahkemede hak aramak 17,2 15,7 13,8 0,0
Evet, bırakılıyor diyenlerin oranı

23,6 21,9 20,8 20,4 19,9

Devlet Hastanesinde tedavi olmak 10,0

20,0

30,0 (%)

40,0

50,0

60,0

46

Pekiyi Türkiye’de, aşağıda sayacağım konularda, GAYRİMÜSLİMLER hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

Devlet memuriyetine girmek Belediyede işe girmek Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Ev kiralamak Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Özel sektörde bir işe girmek Mahkemede hak aramak 14,9 13,7 13,0 11,7 0,0
Evet, bırakılıyor diyenlerin oranı

21,2 19,1 17,9 17,6

Devlet Hastanesinde tedavi olmak 10,0

20,0

30,0 (%)

40,0

50,0

60,0

47

Pekiyi Türkiye’de, aşağıda sayacağım konularda, AZINLIKTA OLAN BİR ETNİK KÖKENDEN OLANLAR hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

Devlet memuriyetine girmek Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Belediyede işe girmek Ev kiralamak Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Özel sektörde bir işe girmek Mahkemede hak aramak 13,0 0,0
Evet, bırakılıyor diyenlerin oranı

22,2 22,1 19,8 19,1 18,0 16,8 16,8

Devlet Hastanesinde tedavi olmak 10,0

20,0

30,0 (%)

40,0

50,0

60,0

48

Türkiye'de Ayrımcılık Pratiği
Kendi 56,6 Kadınlar Azınlık mezhepten olanlar Gayrimüslimler 45,0 44,2 Azınlık etnik kökenden olanlar 44,2 40,1 40,7

60

55

50
45,6

45

40
(%)

35

33,7

30

25

23,6

21,9 19,9 17,2 13,8 15,7 20,8 20,4

20

15

10
Devlet memuriyetine girmek Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Ev kiralamak Mahkemede hak aramak

49

60

Sayılan konuların her birisi için KENDİNİZİ hiç hak ettiğinizden daha azına razı olmak zorunda bırakılmış hissettiniz mi?

50

40

30

20

10

(%)
0
Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

Evet, bırakıyor-Türkçe Evet, bırakıyor-Kürtçe

50

35

Türkiye'de … konularda AZINLIKTA OLAN BİR ETNİK KÖKENDEN OLANLAR hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

30

25

20

15

10

(%)
5 0
Arzu ettikleri bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalışılan işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

Evet, bırakılıyor-Türkçe Evet, bırakılıyor-Kürtçe

51

60

Sayılan konuların her birisi için KENDİNİZİ hiç hak ettiğinizden daha azına razı olmak zorunda bırakılmış hissettiniz mi?

50

40

30

20

10

(%)
0
Arzu ettiğiniz bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalıştığınız işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

Evet, hissettim-Erkek Evet, hissettim-Kadın

52

70

Türkiye'de … konularda KADINLAR hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

60

50

40

30

20

10

(%)
0
Arzu ettiğiniz bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalıştığınız işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

Evet, bırakılıyor-Erkek Evet, bırakılıyor-Kadın

53

60

Sayılan konuların her birisi için KENDİNİZİ hiç hak ettiğinizden daha azına razı olmak zorunda bırakılmış hissettiniz mi?

50

40

30

20

10

(%)
0
Arzu ettiğiniz bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalıştığınız işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

Evet, hissettim-Alevi Değil Evet, hissettim-Alevi

54

40

Türkiye'de … konularda AZINLIKTA OLAN BİR MEZHEPTEN olanlar hak ettiklerinden daha azına razı olmak zorunda bırakılıyorlar mı?

35

30

25

20

15

10

(%)

5

0
Evet, bırakılıyor-Alevi Değil Evet, bırakılıyor-Alevi
Arzu ettiğiniz bir okula kaydolmak Özel sektörde bir işe girmek Devlet memuriyetine girmek Çalıştığınız işte terfi etmek/yükselmek Ev kiralamak Belediyede işe girmek Devlet Hastanesinde tedavi olmak Mahkemede hak aramak

55

Nereye gidiyoruz?

56

Referandumda AB Üyeliğine Destek, 1996-2009
80
74 74 72 72 66 57 50 46 (%) 70

70
62 55 64 65

60

56

50

40
30 30 24 21 18 16 17 11 11 8 6 Eki.02 7 12 8 6 19 17 16 13 26 24 17 11 33 33

41

30

29

20

13

10

0
MartNisan 1996 Mayıs 1998 Kasım Mayıs2001 Haz. 2002 OcakŞubat 2003 AB üyeliğine destek verir Mayıs 2003 Mart 2004 Haz. 2005 Aralık 2005
FY/CY

AB üyeliğine karşı

NisanMayıs 2006

Tem. 2007

Aralık 2008Şubat 2009

EkimKasım 2009

57

Seçmenin Sağ-Sol İdeolojik Düzleminde Dağılımı, 1990-2009
40 35,1 35

30
1990 da %21,8 2009 da % 13,2

29,3
1990 da %22,7 2009 da % 34,2 % 1990

25

20

1996 2002 2004

15 12,0 10 8,4 6,4 5 5,4 4,8 2,2 2,9 2,8 10,0 8,4 7,9 7,8 5,4 4,3 2,3 7,1

2006 2009

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

58

Demokrasiden Tatmin, (Türkiye 2007-2009)
25

20

Hiç memnun değil
Memnun olmayanların oranı 2007'de %29 Memnun olmayanların oranı 2009'da %50

22,0

Çok memnun

Memnun olanların oranı 2007'de %52 Memnun olanların oranı 2009'da %28

15,3

2007

15
(%)

10,5

10
7,4

10,0 8,4 7,0 7,4 6,6 4,1

5

2009
1,4

0
Hiç memnun değilim 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Çok memnunum

59

SONUÇLAR
• Cinsel, etnik ve mezhebe ilişkin ayrımlar hayatta başarılı olmak açısından çok yaygın bir etmen olarak görülmemekle birlikte, hırs, çok çalışma, iyi eğitimli olma gibi kişisel çaba etmenlerinin yanı sıra aile kökeninin de temel bir rol oynadığı toplumda yaygın bir kanaattir. Rüşvet vermek hayatta başarının ardındaki önemli bir etmen olarak görülmemektedir. • • Toplumsal yukarı akışkanlığın pek de kolay ve düzgün olamayabileceği gözlenmektedir. Genel olarak ya toplumsal yükselmeyi hak etmeyenlerin yükseldiği algısı vardır, ya da yukarı doğru toplumsal akışkanlığın bireysel başarıdan bağımsız olduğu ve pek de etik davranmayan seçkinler (elitler) tarafından engellendiği, sınırlandırıldığı veya düzenlendiği algısı gözlenmektedir. • • Ülkede varlıklı olmayanların da üniversite eğitimini karşılayabildiğini düşünme eğiliminde olan azımsanamayacak bir kitle vardır. Ancak ağırlıklı olan kanaat zenginlerin üniversite eğitiminin maliyetlerini karşılayabilecek konumda oldukları yönündedir. Yine de sadece zengin ve varlıklı olanlar değil bunlar dışındakilerin de yüksek öğrenime ulaşabildikleri yönünde bir görüş belirtenler de azımsanamayacak büyüklükte bir gruptur. • • • 60

• Çalışan deneklerin büyük çoğunluğu kazançlarını hakça olarak telakki etmemişlerdir. Nitekim çalışanların ancak beşte biri kadar bir kısmı hak ettiği kadar kazandığı kanısındadır. • Gelir dağılımının düzeltilmesinde hükümete büyük bir rol düştüğü konusunda da büyük bir ittifak bulunmaktadır. Deneklerin %90’ı hükümetin bireyler arasındaki gelir farklarını azaltmaktan sorumlu olduğunu, %91’i hükümetin işsizlere geçinecekleri kadar gelir temin zorunda olduğunu, %75’i ise hükümetin yoksullara daha fazla yardımda bulunması gerektiğini düşünmektedir. • Deneklerin %67’si geliri yüksek olanların daha yüksek oranda vergi ödemesi gerektiğini kabul etmektedir. Bunun tersine olan bir tutumu altı denekten birisi (%15) aynı oranda vergi ödesinler diyerek kabul etmektedir. Zenginlerin gelirlerinin daha az oranında vergi ödemeleri gerektiği konusundaki klasik liberal görüşü deneklerin ancak %5’i kabul etmektedir. • Türkiye’deki bugün sürmekte olan gelir vergisi uygulamasının yüksek gelirlilere nasıl yansıdığı sorulduğunda deneklerin yarısına yakını (%47) yüksek gelirlilerin ödediği vergilerin düşük olduğu kanısını ortaya koymaktadır. Deneklerin neredeyse yarıdan çoğunun (%55) yüksek gelirlilerin az vergi ödediği izleniminde olduğunu görmekteyiz. • Bir zengin yoksul uzlaşmazlığı kanaati yaygın olmakla birlikte, bu uzlaşmazlığa işçi ve orta sınıf arası bir uzlaşmazlık olarak bakma eğilimi yaygın değildir. •
61

Kişilerin içinde yetiştikleri aile çevresinin görece toplumsal konumu ile bugün kendilerinin içinde bulundukları görece toplumsal konuma bakıldığında kendilerinin görece konumlarının geçmişten bugüne değişmediğini söyleyenlerin oranı %49 olarak ortaya çıkmaktadır. Bir önceki kuşak için bugünkünden yüksek bir konum verenler, yani şimdiki görece toplumsal konumlarının geçmişten daha düşük olduğunu belirtenler ise %30,8 ve şimdi eskiden daha yüksek konumda olduklarını söyleyenler ise %20 kadardır. Bireyin iş ortamında üstlendiği sorumluluğun, gösterdiği gayretin, eğitim süresinin (üniversite, yüksek okul, lise v.b. farkların) ailesini geçindirmesi için yeterlilik ve çocuk sahibi olmanın bu sıraya göre deneklerimizin gözünde önem arz ettiğini saptanmıştır. Liyakate işaret eden değerlendirmeler tek başlarına belirleyici öneme sahip değildir. Ancak yinede tüm faktörler arasında en öne çıkan etmenler olduğu dikkat çekicidir. Bunların yanı sıra bireyin aile ve çocuklarına dair gereksinmelerini de dikkate alan etik bir anlayışın varlığını gözlemlediğimizi belirtmek isteriz.

62

Derin bir yoksul – varsıl kutuplaşması ve orta sınıfın önemini yitirdiği bir toplum görüntüsü deneklerimiz açısından kabul edilebilir bir görüntü değildir. Toplumda ağırlıklı tercih orta sınıfın geniş olduğu ve alt ile üst kesimlerin görece olarak oldukça ufak kaldığı bir toplum düzenidir. Bu tercihlerin yaklaşık yarısı büyüklükte diğer bir tercih ise orta ve alt kesimlerin iyice azaldıkları ve üst kesimlerin ağırlıklı bir konuma geçtiği bir toplum türünü tercih eder görünmektedir. Bu durumda toplumda alt kesimlerin arzulananda çok daha geniş olduğu ve sonuç olarak da büyük bir eşitsizliğin hüküm sürdüğü kabul edilmektedir. Türkiye toplumu evde tek çalışanın tarım ya da kamu kesiminden gelir getiren babanın olduğu bir ortamdan öncelikle özel sektörde çalışan ama hala kendi işine de sahip olan bir aile biçimine ve kuşağa dönüşmektedir. Annelerin çalışmadığı bir aile yapısından kadınların ağırlıklı olarak iş hayatında olduğu bir yapıya dönüşmüş bir toplumsal yapı da gözlenmemektedir. Kadınların ev dışında çalışması günümüz Türkiye’sinde hala yaygın bir olgu değildir. Yani, ev işleriyle uğraşan, ev dışından bir iş ve geliri olmayan geleneksel kadın rolü Türkiye aile yapısı içinde hala geçerliliğini korur görünmektedir.


63

Denekler evlerinde pek de kitap bulunmayan bir ortamda, (on denekten altısı evlerinde büyürken on veya daha az kitap olduğunu ifade etmişlerdir), büyümüş olmakla birlikte; deneklerin eğitim düzeyleri bir önceki kuşağa göre yükselmiştir. Hem bunun sonucu olarak, hem de Türkiye tarım toplumunu terk ederek hızla sanayileşmeye başlamış ve denekler sanayi toplumunda sunulan işlerde çalışmaya başlamış olmalarından dolayı olsa gerek kendi işinde çalışan oranı ciddi ölçüde azalmış gibi görünmektedir. Deneklerimizin çalışma etiği olarak kabul edilecek hususlarda, özellikle mücbir sebeple işe gidememe durumu ortaya çıksa bile işlerini aksatmama eğiliminde oldukları görülmektedir. Bir anlamda özel sektörde çalışmaya başlamış ya da kendi işini piyasa koşullarının daha egemen olduğu bir ortamda sürdüren günümüz insanı piyasa ekonomisinin disiplin mekanizmasının etkisi altına girmiş gibi görünmektedir.
64

Teşekkür eder sorularınızı bekleriz …..

65

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->