You are on page 1of 184

T.C.

MARMARA NVERSTES
TRKYAT ARATIRMALARI ENSTTS
TARH ANABLM DALI
YENA TARH BLM DALI

ANONM
TEVRH- L- OSMN
(Kurulutan 892/1487ye kadar)

YKSEK LSANS TEZ

Cihan MEN

STANBUL - 2006

T.C.
MARMARA NVERSTES
TRKYAT ARATIRMALARI ENSTTS
TARH ANABLM DALI
YENA TARH BLM DALI

ANONM
TEVRH- L- OSMN
(Kurulutan 892/1487ye kadar)

Hazrlayan
Cihan MEN

Danman: Prof. Dr. Necdet ZTRK

STANBUL - 2006

NDEKLER

nsz . VII-VIII
zet .. IX-X
Ksaltmalar XI
Bibliyografya ... XII-XIII
Giri ... XIV-XXI
Anonim Tevrh-i l-i Osmn (1299-1487) XXII
a.

Dil ve slup zellikleri ............. XXII-XXIV

b.

Kaynaklar .. XXIV-XXXV

Anonim Tevrh-i l-i Osmn ( M e t i n ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ( 1 - 1 4 6 )


1. slm- Kse Mihl ... 2
2. Feth-i Karaca-hisr ... 3
3. Feth-i Bilecik ve Yr-hisr ve Eynegl 4
4. Cls- Osmn Gzi .. 5
5. Feth-i Kite . 6
6. Muhsara-i Burusa 6
7. Feth-i baz bild ....... 6
8. Hcm- Ttr ber-bzr- Karaca-hisr ... 7
9. Teshr-i Koca-ili 7
10. Feth-i hisr- Burusa ve Atranos ... 8
11. Cls- Orhn Gzi ... 8
12. Feth-i hisr- Aydos .. 9
13. Feth-i hisr- znikmid . 10
14. Teshr-i Hereke .... 11
15. Ricat- Orhn Gzi ve tayn-i kavnn . 11

II
16. Feth-i kala-i znik .. 13
17. Teshr-i Gnyk ve Mudurn ve Tarakc-Yenicesi . 13
18. Feth-i Gemlik .. 14
19. Feth-i Anahor ve Emrudl ... 15
20. btid-i ftht- Rm-ili ................. 16
21. Feth-i Gelibol ve Konur hisr .... 17
22. Rhlet-i eh-zde Sleymn P ve muhrebe-i kffr .. 18
23. Ahvl-i kffr der-Gelibol ... 20
24. Resden-i haber-i veft- eh-zde b-Orhn Gzi ....20
25. Cls- Murd Hanl-mehr be-gzi-i Hudvendigr . ..21
26. Azm-i sultn- cihn be-Rm-ili . ..21
27. Feth-i orl .... 22
28. Feth-i Edrene .... 23
29. Feth-i Vardar ve Gmlcine ve Zagra .. 23
30- Feth-i Filibe .. 24
31. Hcm- kffr- Srf ve ceng-i Hac l-bigi . ..24
32. Feth-i Biga 25
33. Bin-y sary- Edrene ..26
34. Feth-i Yanbol ve Kzl Aga-Yenicesi 26
35. Avdet-i pd-h be-cnib-i Burusa . 27
36. Feth-i htiman ve Samako .... 27
37. Ubr- ehriyr be-Rm-ili . 27
38. Azmet-i ehriyr be-feth-i memleket-i Srf ... 28
39. Feth-i Manastr ve Pirlepe ve Karl-ili ve tib .... 30
40. Akk- eh-zde Savc Big .. 31
41. Zabt- Sofya . 31
42. syn- Ls ve Sosmanos .33
43. Cihd- ekber-i Gzi Hudvendigr .35
44. Cls- Yldrm Byezd Han . 39
45. Sefer-i hmyn be-cnib-i Karaman .. 40
46. Sefer-i Eflk . 40
47. stihls- Karaman ... 41
48. Feth-i Tokat ve Sivas .. 41
49. Teshr-i memlik-i Ktrm Byezd . 42

III
50. Sefer-i hmyn be-cnib-i Selnik ve Yeni-ehr .. 43
51. Muhrebe-i ehriyr b-kral- Ungurus . 43
52. Azmet-i hmyn be-cnib-i stanbul ... 44
53. Feth teshr-i baz bild 44
54. Zuhr- mukaddimt- fitne-i Timur ... 44
55. Muhrebe-i Yldrm Han b-Timur ... 46
56. Vkt- elebi Sultn Mehmed bade ez-ceng-i Timur ... 49
57. Azm-i ehzde be-ceng-i ibn-i Kubd 50
58. Hurc- nl-ogl . 50
59. Hurc- Gzler-ogl 51
60. Hurc- Kpek-ogl 51
61. Hurc- Mezd 51
62. Davet-i Sultn Mehmed ez-cnib-i Timur 52
63. Veft- Yldrm Han .. 53
64. Ahvl-i ehzde-gn bade ez-veft- Yldrm Han .. 54
65. Azmet-i Sultn Mehmed be-cnib-i zmir 56
66. Sefer-i ehzde Sultn Mehmed be-cnib-i Rm-ili . 56
67. stikll-i elebi Sultn Mehmed der-taht- Osmn ... 58
68. Nakz- ahd-i hkim-i Karaman .. 58
69. Hurc- ferzend-i ehzde Emr Sleymn .... 59
70. Sefer-i hmyn be-cnib-i ibn-i Karaman 60
71. Sefer-i hmyn be-cnib-i Eflk ve Ungurus ... 62
72. Sefer-i hmyn be-cnib-i Anatol ... 62
73. Vaka-i eyh Bedreddn . 64
74. Cls- Sultn Murd- sn 64
75. Hurc- Dzme Mustafa . 66
76. Hurc- ehzde Mustaf elebi 68
77. Sefer-i hmyn be-cnib-i sfendiyr ... 69
78. syn- Eflk ... 70
79. Teshr-i diyr- Mentee . 70
80. Teshr-i zmir .. 70
81. syn- Vlk-ogl 72
82. Maktl- Teke-ogl .. 72
83. Helk-i Karaman-ogl . 73

IV
84. Katl-i tife-i ez-kuttit-tark . 74
85. Feth-i Koca-kayas .. 74
86. Zabt- Canik 74
87. Kudm- Germiyn-ogl Yakb Big .. 75
88. Teshr-i baz bild der-vilyet-i Ls ...... 76
89. Feth-i Selnik sniyen ..... 76
90. nhizm-i Evrenos-ogl ... 77
91. nhizm-i kral- Ungurus ... 78
92. Sefer-i hmyn be-cnib-i ibn-i Karaman 79
93. Sefer-i hmyn be-cnib-i Ungurus . 80
94. rsl-i asker be-cnib-i Arnavud . 80
95. Feth-i Novaborda 81
96. Feth-i Semendire . 81
97. nhizm- asker-i slm ... 82
98. nhizm- asker-i slm sniyen ...... 83
99. syn- ibn-i Karaman . 83
100. ttifk- kffr ve sefer-i hmyn . 84
101. Fergat- Sultn Murd ez-saltanat . 85
102. ttifk- kffr . 85
103. Cls- Sultn Murd bade ez-fergat ... 87
104. Sefer-i hmyn be-cnib-i Mora ... 88
105. Feth-i Aka-hisr .... 88
106. Muhrebe-i der-sahr-y Kos-ova ve nusret-i azme .. 89
107. Teehhl-i Sultn Mehmed . 90
108. Veft- Sultn Murd Han .. 91
109. Cls- Ebul-feth Sultn Mehmed Han . 91
110. syn- ibn-i Karaman . 91
111. Bin-y Boaz-kesen ... 92
112. Feth-i stanbul . 93
113. Sefer-i Ls ... 95
114. Feth-i noz ... 96
115. Azmet-i hmyn be-cnib-i Ls .. 96
116. Muhsara-i Belgrad 96
117. Sr- hitn ... 98

V
118. Sefer-i hmyn be-cnib-i Mora .. 98
119. meden-i Mahmd P be-rikb- hmyn ez-sefer-i Ls . 98
120. Zabt- Semendire 99
121. Feth-i Amsra ... 100
122. Teshr-i Kastamon ve Sinop 101
123. Feth-i Koyul-hisr ... 101
124. Feth-i Trabzon .. 102
125. Sefer-i hmyn be-cnib-i Eflk . 102
126. Feth-i Midilli . 104
127. Katl-i kral- Bosna ve zabt- n- memleket . 104
128. Teshr-i Hersek . 105
129. Fevt-i Karaman-ogl brhm Big . 106
130. Feth-i Karl-ili der-Mora ... 107
131. Tahls-i Midilli ez-dest-i muhsara-i kffr . 108
132. Sefer-i Bosna .... 109
133. Sefer-i hmyn be-cnib-i memleket-i Arnavud 110
134. Sefer-i hmyun be-cnib-i Karaman ... 111
135. Feth-i Eriboz ... 111
136. rsl-i asker be-Karaman ... 112
137. Feth-i Aliyye ...... 113
138. Zabt- Silifke ve Mokan 114
139. Sefer-i hmyn be-cnib-i h- Acem Uzun Hasan .. 114
140. Ry-y sultn- cihn . 117
141. Muhrebe-i ehinh b-Hasan Drz .. 117
142. rsl-i asker be-cnib-i Karaman .. 119
143. Feth-i Devel Kara-hisr .. 120
144. Feth-i Kefe ve Azak . 121
145. Feth-i kala-i Menkb .. 121
146. Ahvl-i sefer-i Bodan . 122
147. Hedm-i kl-i der-serhadd-i Ungurus .. 123

VI
148. Feth-i skenderiyye ... 124
149. Feth-i kala-i Pulya .. 125
150. Muhsara-i Rodos . 127
151. Veft- Ebl-feth Sultn Mehmed Han ... 128
152. Cls- Sultn Byezd bin Mehmed Han 129
153. Muhrebe-i ehriyr b-Sultn Cem 130
154. Hurc- Karaman-ogl Ksm Big 134
155. Ricat- Sultn Cem ez-Msr be-diyr- Rm .. 135
156. kbet-i kr- Sultn Cem . 138
157. Get gzr- ehriyr der-Rm-ili . 142
158. Feth-i Kili ve Ak-kirmn .. 142
159. Def-i fitne-i hkim-i Bodan ... 144
160. Vuk- ikk der-miyn- sultn- Msr ve ehinh- fk .... 144
161. Muhrebt- be-sultn- Msr ... 145

VII

NSZ

Osmanl devletinin kuruluundan II. Murad devrine kadar gelen dnemde


Ahmednin skendernmesinin sonuna ekledii manzum Osmanl tarihi dnda
gnmze ulaan herhangi bir Osmanl tarih kayna mevcut deildir. Osmanl tarih
yazclnn balad II. Murad devrinin devam olarak Fatih devrinde Farsa, Arapa ve
Trke eitli tarihler kaleme alnd. Osmanl tarihiliinin sistematik olarak gelitii II.
Bayezid dneminde ise yazarlar bilinen tarihlerin yannda, ok sayda nshas olan anonim
tevarihler de yazlmtr. Bilindii gibi, Osmanl devletinin ilk iki yzyl hakknda ariv
belgesi yok denecek kadar azdr. O yzden, Osmanl tarihinin bu dneminin yazlmasnda,
yazar bilinen ya da bilinmeyen Osmanl kronikleri byk nem arzeder. XV. yzyln
ikinci yarsnda balayan Tevrih-i l-i Osman gelenei mteakip yzylda da devam
etmitir.
Tezimizin giri blmnde, Osmanl tarihiliinin ortaya k, gelimesi ve Osmanl
tarih yazclnda Tevrih-i l-i Osman gelenei hakknda ksa bilgiler verdik. Tevrih-i
l-i Osman geleneine rnek tekil eden ve Yksek Lisans almas olarak ele alm
olduum Tevrh-i l-i Osmn adl anonim eser, stanbul niversitesi Ktphane ve
Dkmantasyon Daire Bakanl, Nadir Eserler Blmnde 3976 numarada kaytldr. Bu
anonim tevarihin, ne zaman ve kim tarafndan istinsah edildii bilinmiyor. Osmanl
devletinin kuruluundan, 892 (1487) ylna kadar geen olaylar ihtiva eden bu anonim
kroniin, 1b-30a aras metni 1974 ylnda Abdullah Gkmen tarafndan stanbul
niversitesi Edebiyat Fakltesi Yenia Krssnde mezuniyet tezi olarak yaplmtr.
Sz konusu mezuniyet tezi dnda, bu kronik zerinde, zellikle kaynak tahlili anlamnda
herhangi bir alma yaplmamtr.
Anonim tevarihi kaleme alan adn bilmediimiz yazar, kulland kaynaklarn yazar
olarak sadece Hoca Sadeddin ve Solak-zdeyi zikreder. Ancak yapm olduumuz kaynak

VIII
karlatrmalarnda, bunlarn dnda, onun, k Paa-zde, Ner, dris-i Bitlis, ve
Rstem Paadan da faydalanm olduunu tespit ettik.
Metnin transkripsiyonunda esas itibariyle metne sadk kalarak, metnin imlsna
zorunlu olmadka mdahale etmedik. Transkripsiyon iaretlerini de mmkn olduunca az
kullandk. Orjinal metindeki konu balklar transkripsiyonlu metinde de gsterilmi ve
bunlar tarafmzdan numaralanmtr.
almalarm srasnda yardmlarn esirgemeyen ve beni ynlendiren tez danmanm
Prof. Dr. Necdet ZTRKe teekkr ederim. almamn her safhasnda beni destekleyen
eim Hatice MENe de ayrca teekkr ederim.

Cihan MEN

IX

ZET

Osmanl devletinin, ilk iki yzyllk tarihi ile ilgili ariv belgesi yok denecek kadar
azdr. Kurulu dneminin ilk yzylnda yazlm ve gnmze ulam ktphane
malzemesi de yoktur. II. Murad devrinde ortaya kan Osmanl tarihilii II. Mehmed
devrinde gelime dnemine, II. Bayezid devrinde ise ykselme dnemine girmitir. II.
Mehmed saltanatnda balayan Tevrih-i l-i Osman gelenei olu II. Bayezidin
saltanatnda en parlak dnemini yaamtr. Bu dnemde, saray evresine ve elit kesimine
hitap eden ve sanatl bir dille yazlan tevarihler yannda halk kesimine ve asker zmreye
hitap eden sade nesir ya da nazmla yazlm popler diyebileceimiz eserler de kaleme
alnmtr. Yazar bilinen ya da bilinmeyen bu tr tevarihlerde Osmanl devletinin
kuruluundan yazarn bulunduu zamana kadarki olaylar anlatlr. k Paa-zde, Ner,
Oru Bey gibi oka bilinen tarihilerin eserleri dnda, yurt ii ve yurt d
ktphanelerde ok sayda nshas bulunan anonim Trke kronikler de II. Bayezid
saltanatnda yazlmtr. Nshalarnn okluuna baklrsa bu tevarihlerin o devirde ok
okunduu anlalmaktadr.
zerinde tez yaptmz anonim tevarihi, dier anonim tevarihlerden ayran en nemli
zellik kaynaklarn vermi olmasdr. Kaynaklarndaki slup tarz da dahil olmak zere
yazar, dorudan ya da dolayl olarak kullandn tespit ettiimiz alt kaynaktan birini
kendisine model almak yerine, bu kaynaklardaki bilgileri bir araya getirerek, anonim
formatnda bir eser yazmay tercih etmitir.

ABSTRACT

There are almost no archived documents on the first two hundred year history of the
Ottoman Empire. There are also no documents that survived to date relating to the empires
birth. They started writing Ottoman history during Murad II ruling. It has developed during
Mehmed IIs reign and reached its zenith during the ruling of Bayezid II. The custom of
keeping history shone the brightest during Mehmed IIs son Bayezid IIs reign. We
withness history books aimed at the elite as well as the layman. They were written in
simple language, respectively. The authors of these history books can be known or
unknown. The books start from the beginning of the empire up to the time if was written.
Works of famous historian shik Pasha-zde, Neshri and Urudj as well as works of
anonymous historians. Whose copies can be found in many libraries abroad have been
written during the reign of Bayezid II. judging from the number of copies, it is safe to say
these books were best sellers.
The history book we are about to write a thesis on is different from all other
anonymous history books in that it gives us its sources. The auther has an eclectic style in
that he choose to blend six different works into a book instead of taking one work as a
model in the anonymous.

XI

KISALTMALAR

agm.

: ad geen makale

bk.

: baknz

ev.

: eviren

DA

: Diyanet Vakf slm Ansiklopedisi

haz.

: hazrlayan

H.

: Hicri

: slm Ansiklopedisi

EF

: stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi

Ktp.

: Ktphane, Ktphanesi

MTAE

: Marmara niversitesi Trkiyat Aratrmalar


Enstits

MSGS

: Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi

nr.

: Numara

nr.

: nereden

: lm

s.

: sayfa

sad.

: sadeletiren

TDTD

: Trk Dnyas Tarih Dergisi

TKD

: Trk Kltr ncelemeleri Dergisi

vd.

: ve dierleri

XII

BBLYOGRAFYA

AHMED, skender-nme, nr. smail nver, nceleme-Tpkbasm, Ankara, 1983.


AKSOY, Hasan, Behit Ahmed Sinan elebi, DA, VI (1992).
Anonim Osmanl Kronii (1299-1512), haz. Necdet ztrk, stanbul 2000.
IK PAA-ZDE, Tevrih-i l-i Osman, nr. l Bey, stanbul 1332.
ATSIZ, Nihal, Osmanl Tarihine Ait Takvimler I, stanbul 1961.
BABNGER, Franz, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, ev. Cokun ok, Ankara 1982.
BAAR, Fehamettin, XV. Asr Osmanl Mverrihleri ve Eserleri, Tarih ve Medeniyet,
say 37, stanbul 1997.
_______, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002).
_______; Fetret Devri, DA, XII (1995).
ENVER, Dstrnme-i Enver, Osmanl Tarihi Ksm (1299-1465), haz. Necdet ztrk,
stanbul 2003.
ERZ, Adnan Sadk, Trkiye Ktphnelerindeki Notlar ve Vesikalar II, II. Muradn
Varna Muharebesi hakknda feth-nmesi, Belleten, XIV/56 (1950).
BAYATLI MAHMUD-OLU HASAN, Cm- Cem-yn, sad. Fahrettin Krzolu, N.
Atszn Osmanl Tarihleri I, stanbul 1949.
HOCA SADEDDN, Tct-tevrh, I, stanbul 1279.
BN KEMAL, Tevrih-i l-i Osman, VII. Defter, nr. erafettin Turan, Ankara 1957.
_______, Tevrih-i l-i Osman, I. Defter, nr. ayn yazar, Ankara 1970.
_______, Tevrih-i l-i Osman, VIII. Defter, nr. Ahmet Uur, Ankara 1997.
_______, Tevrih-i l-i Osman, IV. Defter, nr. Koji Imazawa, Ankara 2000.
NALCIK, Halil, Osmanl Devletinin Kkenleri, Osmanl mparatorluu Klsik a
(1300-1600), stanbul 20045.

XIII
_______, Halil-OUZ, Mevld, Gazavt- Sultn Murd b. Mehemmed Hn, zladi ve
Varna Savalar (1443-1444) zerinde Anonim Gazavtnme, Ankara 1978.
KF, Gaznme-i Rm, haz. M. Ebrahim M. Esmail, Yksek Lisans Tezi, MSGS,
stanbul 2005.
KEMAL, Seltn-nme (1299-1490), haz. Necdet ztrk, Ankara 2001.
NANCI MEHMED PAA, Karamanl, Osmanl Sultanlar Tarihi, ev. brahim Hakk
Konyal, N. Atszn Osmanl Tarihleri Ide, stanbul 1949.
MENAGE, V. L., Osmanl Tarihiliinin Balangc, Tarih Enstits Dergisi, IX ( 1978).
________, II. Muradn Yllklar, Tarih Dergisi, XXXII (1983).
NER, Mehmed, Kitb- Cihn-nm, nr. F. R. Unat-M. A. Kymen, I-II, Ankara 19953.
NECP SIM, Osmanl Tarihnvisleri ve Mverrihleri, Tarih-i Osman Encmeni
Mecmuas, I, stanbul 1329.
ZERGN, M. K., Ruh, A, IX (1964).
ZTRK, Necdet, Osmanllarda Tarih Yazcl zerine, Osmanl/Bilim, VIII (1999).
________, Anonim Tevrih-i l-i Osmanlarn Kaynak Deerleri Hakknda, XII. Trk
Tarih Kongresi, Ankara 1999.
________, Osmanl lim ve Kltr Hayatndaki nemli Gelimeler (1421-1512), Trk
Kltr ncelemeleri Dergisi, II (2000).
RUH eleb, Ruh Tarihi (Oxford nshas, deerlendirme, metnin yeni harflere evirisi,
tpk basm ile birlikte), haz. Y. Ycel-H. E. Cengiz, Ankara 1992.
RSTEM PAA, Tevrih-i l-i Osman, . . Ktp. TY. nr. 2438.
SOLAK-ZDE HEMDEM, Mehmed, Solak-zde Tarihi, stanbul 1298.
KRULLAH, Behcett-tevrih, nr. Nihal Atsz, Dokuz Boy Trkler ve Osmanl
Sultanlar Tarihi, stanbul 1939.
UNAT, Faik Reit, Oru b. dil, A, IX (1964).
TEKNDA, ehabettin, Osmanl Tarih Yazcl, Belleten, XXXV/140 (1971).
________, Ner, A, IX (1964).
Tevrh-i l-i Osmn (anonim), . . Merkez Ktp., nr. 587.
________, haz. Hasan Ayhan, Yksek Lisans Tezi, Sleymaniye Ktp., nr. 386.
________, Arkeoloji Mzeleri Ktp. nr. 376.
________, Sleymaniye Ktp., nr. 4206.
TULUM, Mertol, Dursun Bey, DA, X (1994).
TURAN, Osman, stanbulun Fethinden nce Yazlm Tarih Takvimler, Ankara 19842.
TURSUN BEY, Trh-i Ebl-Feth, haz. Mertol Tulum, stanbul 1977.

XIV

GR

OSMANLI TARH YAZICILII


(Kurulutan 1512ye kadar)

1071 ylnda, Malazgirt meydan savan kazanarak Anadoluya yerleen Seluklular,


1074 ylnda Anadolu Seluklu devleti ad altnda Konya ve evresinde bir devlet
kurmulardr. Seluklularn bu blgedeki egemenlikleri, 1243 ylndaki Kseda sava
yenilgisine kadar devam etmi ve bu tarihten itibaren Anadolu, Moollarn egemenlii
altna girmitir. Mool zaferi sonras Anadolu Seluklu devleti, idar olarak ran
lhanllarna balanmtr. Mool istilas sonucu gebe Trkler, batya doru gerek,
Bizans ile Seluklu devleti arasndaki snrda toplanmlardr. Bylece snr blgelerinde
nfus artmaya balam ve snr gebeleri, halk Bizansa kar kutsal savaa kkrtmtr1.
XIV. yzyln balarnda Anadolunun kuzeybat ucunda kurulan Osmanl beylii,
Anadolu hkimiyeti iin Bizans tekfurlar ve Anadolu beylikleri ile, Balkanlarda ise, Srp,
Bulgar ve Macar krallklaryla mcadele etmitir. Bu mcadeleler sonucunda Osmanllar,
kuzeybat Anadoluda ve Trakyada egemenliini salayarak, Osmanl hanedanna kar
derin ve kkl bir hayranlk uyandrmtr.
Osmanl devletinin kuruluunun ilk yzylnda siyas, asker, mal ve idar alanda
gsterdii baary ilim, kltr ve sanat alannda gsterdii sylenemez. Osmanllarda
bilim gelenei Orhan Gazinin (1324-1362) 1331de zniki Bizanstan aldktan sonra,
burada bir medrese kurmasyla balar.

12.

Halil nalck, Osmanl mparatorluu Klsik a (1300-1600), ev. Ruen Sezer, stanbul, 20045, s.

XV
Osmanl tarih yazclnn ncs olarak kabul ettiimiz Ahmed (. 1412/13) ilk
Osmanl tarih yazcsdr. Ahmed, skendernmesinin sonuna ekledii Dsitn- Tevrih-i
Mlk-i l-i Osman2 641 beyitten olumaktadr. Ahmednin bu eseri, kendisinden
sonraki tarihilere de kaynak olmutur. Nitekim, II. Murad ve Fatih devirlerinde eserini
yazan irvanl krullah (. 1464ten sonra), Behcett-tevrihinde3, Ner (. 1520)4,
Kitab- Cihn-nmsnda5 ve Edirneli tarihi Ruh (. 1511den sonra), Tevrh-i l-i
Osmnnda6 skender-nmeyi kaynak olarak kullanmlardr7. Ahmednin yansra
bilinen en eski Osmanl tarihisi Yahi Fakihdir. k Paa-zde (. 1484ten sonra)nin
bildirdiine gre Yahi Fakih, Menkb-nme adl eserin sahibidir. k Paa-zdeye
kaynak olan bu eser gnmze ulamamtr.
1402 Ankara sava sonras Osmanl lkesinde kaos ortam yaanm ve bu durum
Osmanl tarihiliini olumsuz etkilemitir. Fetret devrinden (1402-1413)8 sonra lkede
birlii yeniden salayan elebi Mehmed (1413-1421) dneminde siyas ve ekonomik
buhran nedeniyle ilim alannda fazla alma yaplamamtr.
Ankara savann olumsuz etkilerinin Sultan II. Murad (1421-1451) dneminde yava
yava ortadan kalkt grlmektedir. II. Murad, kurulu dnemi Osmanl padiahlar
arasnda bilime, sanata, kltre nem veren bir padiaht. Bu dnem, Osmanl tarihinin ana
kaynaklarndan tarih takvimler9, gazavatnme10 ve fetihnme11 trnden eserlerin ilk
rneklerinin verildii dnemdir. Bu devirde, olaylarn kronolojik olarak kaydedildii saray
takvimlerinde Hz. Ademden itibaren peygamberlerin ve Abbas halifelerinin kronolojik
olarak listeleri verildikten sonra Seluklu, Osmanl ve Karamanolu hanedanlarnn nemli
hadiseleri anlatlmaktadr. Takvimlerin muhtevas, dzenlendii yldan uzaklatka
ksalmaktadr. Bu takvimlerde, yalnzca Osmanl tarihi deil, Osmanllardan nceki slm
2

Ahmed, skender-nme, nceleme-Tpkbasm, haz. . nver, Ankara 1983.


Nihal Atsz tarafndan 1939da (Dokuz Boy Trkler ve Osmanl Sultanlar Tarihi) ve 1949da
(krullah, Behcett-tevrih, Osmanl Tarihleri Ide stanbul 1949, 39-76) olmak zere iki kez
yaynlanmtr.
4
Hayat hakknda bk. ehabettin Tekinda, Ner, A, IX (1964), 214-216.
5
Ner, Mehmed, Kitb- Cihn-nm, nr. F. R. Unat-M. A. Kymen, Ankara 19953, I-II.
6
Ruh Trhi (Rh Trhi Ozford nshas, Deerlendirme, Metnin yeni harflere evirisi, Tpk basm
ile birlikte), haz. Y. Ycel-H. E. Cengiz, Ankara 1992.
7
ehabettin Tekinda, Osmanl Tarih Yazcl, Belleten, XXXV/140 (1971), 657.
8
Fahamettin Baar, Fetret Devri, DA, XII (1995), 480-482.
9
stanbulun Fethinden nce Yazlm Tarih Takvimler, haz. O. Turan, Ankara 19842; Osmanl
Tarihine Ait Takvimler I, haz. N. Atsz, stanbul 1961; V. L. Mnage, Sultan II. Muradn Yllklar, Tarih
Dergisi, XXXII (1983).
10
Mesel bk. H. nalck-M. Ouz, Gazavt- Sultn Murd b. Mehemmed Hn (zladi ve Varna
Savalar, 1443-1444, zerinde Anonim Gazavtnme), Ankara 1978.
11
A. Sadk Erzi, Trkiye Ktphnelerinden Notlar ve Veskalar II, II. Muradn Varna Muharebesi
hakknda feth-nmesi, Belleten, XIV/56 (1950), 595-647.
3

XVI
devletleri, hatta dnya tarihi hakknda da bilgiler bulunmaktadr. Ne zaman ve kimin
tarafndan yazld belli olmayan bu eserlerde padiahlarn doumu, tahta klar,
saltanat sreleri12, ehzdelerin doum gnleri, nemli fetihlerin tarihleri, fetihlerin kimler
tarafndan

gerekletirildii,

ehzdeler

arasndaki

mcadeleler

gibi

konular

anlatlmaktadr. Ayrca Osmanl ailesi haricindeki nemli devlet adamlarnn isimleri,


eitli dnemlerde meydana gelen hastalk, deprem, yangn, gne ve ay tutulmalar,
yldzlarn durumlar ile ilgili bilgileri iermektedir13. Yakn yllara gelindiinde ise bilgiler
daha detayl olarak verilmektedir. Bu takvimlerdeki olaylar meydana geldii yllar
belirtilerek yazld gibi14; eserin yazld yldan geriye doru gidilerek, elden ber
yldur, feth olaldan ber yldur, beg veldetinden ber yldur, clsundan
ber yldur, idelden ber yldur gibi ifadelerle15 u kadar yl nce olmu
biiminde tarihlenmitir. Baz yllklarda ise olaylar, ve ya da defa szc ile pragraf ba
yaplarak kaydedilmi, bazen sene kelimesi konulmu ve hemen ardndan tarih
belirtilmitir16.
Bununla birlikte bu devirde, zellikle Farsa yazlm eserlerin saysnn fazla olduu
dikkat ekmektedir. II. Murad dneminde yazlm, Osmanl tarihi bakmndan nemli
Farsa eserlerden birisi, Kifnin Farsa olarak yazd Gaznme-i Rm17 isimli eseridir.
II. Murad zamanna kadar geen dnemde daha ok, Anadolu Seluklular ve beylikler
devrinde Arapa ya da Farsa olarak kaleme alnm olan eserlerin Trke tercmelerinin
yapld grlmektedir. Anadoluya hkim olan beyler adna Trkeye tercme edilen bu
eserlerin en gzel rneini, 1424de bn-i Bibnin El-Avmirl-Alniyye fl-umrilAliyye adl eserini, baz ilvelerle II. Murad namna Trkeye tercme eden Yazc-zde
Ali vermitir18.
II. Murad dnemi kltr mirasn devralan Fatih Sultan Mehmed, ilim, kltr ve sanat
almalarnda r aarak, bir rnesans devri oluturmutur19. II. Murad devrinde yetien
ilim ve kltr adamlar kadrosuna, Fatih Sultan Mehmed saltanatnda yeni isimler
eklenmitir. Bu isimlerden birisi Ahmedyi kendisine kaynak edinen irvanl krullahtr.

12

Fahamettin Baar, XV. Asr Osmanl Mverrihleri ve Eserleri Tarih ve Medeniyet, XXXVII
(1997), 37.
13
Fahamettin Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002), 411.
14
Mnage, Sultan II. Muradn Yllklar, Tarih Dergisi, XIII, 84 vd.
15
Baar, agm, Trkler, 410.
16
Mnage, agm, Tarih Dergisi, 84-85.
17
Bk. Kif, Gaznme-i Rm, haz. M. Ebrahim M. Esmail, Baslmam Yksek Lisans Tezi, Mimar
Sinan Gzel Sanatlar niversitesi, stanbul 2005.
18
Baar, agm, Tarih ve Medeniyet, s. 37.
19
Tekinda, Osmanl Tarih Yazcl, Belleten, XXXV/140, 657.

XVII
1456 yl sonunda yazmaya balad Behcett-tevrih adl Farsa eserini 1459da
tamamlayarak devrin mehur sadrazam Mahmut Paaya takdim etmitir. 13 blmden
meydana gelen bu eserin son blm Osmanl tarihine aittir. krullah, eserinin bu son
blmnde Osmanl devletinin kuruluundan Fatih Sultan Mehmed devrine kadar meydana
gelen olaylar anlatmtr. elebi Mehmed, II. Murad ve II. Mehmed zamanlarn yaayan
tarihinin, zellikle 1407den itibaren verdii bilgiler deerlidir. Onun yaayp grmedii
Osman, Orhan, I. Murad ve Yldrm Bayezid dnemleri iin, Ahmednin dnda hangi
kaynaklar kulland kesin olarak bilinmemektedir. krullahn istifade ettii kaynaklar
arasnda bugn kaybolmu coraf eserler de bulunduundan, Behcett-tevrihin corafya
bakmndan da deerli olduu kabul edilebilir20.
eitli ktphanelerde yazma nshalar bulunan Behcett-tevrih, kendisinden sonra
yazlan tarihlere kaynak olmutur. zellikle Karaman Mehmed Paa (. 1481), Ruh
elebi ve Kemal (. 1490dan sonra) (Seltin-nme)21 tarafndan kullanlmtr.
Bu dnem, Osmanl tarih yazarlarndan Enver (. 1465ten sonra), Dstrnme22
isimli manzum bir tarih yazmtr. Enver, II. Mehmed ve II. Bayezid devrinde yaam
olup tam ad bilinmemektedir. Enver onun mahlasdr23. Enverye dair bilinenler,
Dstrnmesinde kendisi hakknda verdii bilgilerle snrl kalmaktadr. Dstrnme adl
eseri blmden meydana gelmektedir. Yazar, birinci blmde Peygamberler tarihini,
ikinci blmde Aydnoullar beylii tarihini, son blmde Fatih Sultan Mehmed devri
olaylarn ve Sadrazam Mahmud Paann seferlerini anlatmtr. Bu eser, kendisinin
sylediine gre Osmanl hanedan tarihini daha etraflca anlatan Teferrcnme adn
tayan baka bir eserinin zetidir.
Enverden sonra gelen tarih yazar Karamanl Nianc Mehmed Paa (. 1481)dr.
Mehmed

Paa,

Fatih

dneminde

gsterdii

baar

zerine

nianc

olarak

grevlendirilmitir. Bu nedenle iirlerinde Nianc mahlasn kullanmtr.


Nianc Paann, Osmanl Sultanlar Tarihi (Tevrhs-Seltnil-Osmniye)24 adl
eseri Osmanl devletinin kuruluundan 1480 ylna kadar gelen olaylar anlatmaktadr.
Btnyle Osmanl tarihini ele alan ilk eserdir. Arapa olarak yazlm olan bu eser risle
adn tayan iki blmden meydana gelmektedir. Birinci risle, (Risle f Tevrhis20

Franz Babinger, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, ev. Cokun ok, Ankara 1982, s. 30.
Hayat ve eserleri hakknda bk. Kemal, Seltin-nme (1299-1490), haz. Necdet ztrk, Ankara
2001, s. XIX vd.
22
Enver, Dstrnme-i Enver, Osmanl Tarihi Ksm (1299-1465), haz. Necdet ztrk, stanbul
2003.
23
Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002), 411.
24
Karamanl Nianc Mehmed Paa, Osmanl Sultanlar Tarihi, ev. brahim Hakk Konyal, N. Atszn
Osmanl Tarihleri Ide, stanbul 1949.
21

XVIII
seltnil-Osmniyye), Osmanl devletinin kuruluundan Fatih Sultan Mehmedin tahta
kna (1451) kadar geen olaylar; ikinci risle, (Risle f Trh-i Sultn Muhammed bni Sultn Murd Han min l-i Osmn), Fatih Sultan Mehmed dnemindeki olaylar
anlatmaktadr. Fatihe sunulan bu kymetli tarih kaynandan Edirneli Ruh elebi, Kemal
Paa-zde (. 1534) ve Mneccimba (. 1702) gibi tarihiler yararlanmlardr.
Bu devir tarih yazclarndan biri de Trh-i Ebl-Feth25 adl eserin yazar Tursun
Bey (. 1490dan sonra)dir. Tursun Bey, bu eserin giri blmnde padiahlk makamnn
yceliini, asl metin blmnde ise Fatih Sultan Mehmedin ilk olarak tahta kt 1444
ylndan balayarak II. Bayezidin saltanatnn ilk yedi yl iinde meydana gelen olaylar
anlatmaktadr.
Fatihten sonra hkmdar olan olu II. Bayezid devrinde Osmanl tarihi hakknda
eserler yazlmaya devam edilmitir. II. Bayezidin ilim adamlarn himaye ve tevik etmesi
sonucunda Osmanl tarih yazcl gelimitir. Bu dnemde kaleme alnm olan Osmanl
tarihlerinin birincisi k Paa-zdenin yazm olduu Tevrh-i l-i Osmn26 isimli
eseridir27.
k Paa-zde, eserini yazarken Ankara Savana kadar olan hadiseleri Yahi
Fakihin Menkb-nmesinden28 aktard; Fetret devri, elebi Mehmed, II. Murad ve
Fatih Sultan Mehmed devirlerindeki olaylar ise kendi duyduu ve grd ekilde yazd
anlalmaktadr. Bizzat ahit olduu II. Murad ve Fatih Sultan Mehmed devirlerindeki
hadiseleri ise daha ayrntl bir ekilde anlatmtr.
II. Bayezid devrinde yazlan bir baka tarih Oru b. dil (. 1502den sonra)in29
Tevrh-i l-i Osmn adn verdii kroniidir. Eserde, Osmanl devletinin balangcndan
1484 ylna kadar gelen olaylar anlatlmaktadr. zellikle II. Murad ve Fatih Sultan
Mehmed devirleri hakknda verdii bilgiler daha ayrntl olup, ana kaynak vazifesi
grmektedir. k Paa-zde ile ada olan Oru b. dilin, yaad dnemden nceki
tarih hadiseleri yazarken eski kaynaklardan ve bunlar arasnda en ok Yahi Fakihin
Menkb-nmesinden faydalanm olduu anlalmaktadr30. Oru Beyin eserinde II.

25

Tursun Bey, Trh-i Ebl-Feth, haz. M. Tulum, stanbul 1977; bk. Mertol Tulum, Dursun Bey,
DA, X (1994), 6-7.
26
k Paa-zde Tarihi, nr. l Bey, stanbul 1332.
27
Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002), 412.
28
Orhn imm-ogl Yah Fakihin evinde hasta oldum. Geyvede, menkb- l-i Osmn t
Yldrm Hana gelince imm-oglndan nakl iderin, k Paa-zde, ayn eser, s. 84.
29
Faik Reit Unat, Oru b. dil, A, IX (1964), 418-419.
30
Babinger, Osmanl Tarih Yazarlar ve Eserleri, s. 25.

XIX
Muradtan nceki olaylar tarih ve efsane i ie ilenmi, daha sonraki hadiseler ise
efsaneden arnm olarak kronolojik bir ekilde verilmitir.
Bu yzyln tannm tarihilerinden birisi olan Mehmed Ner, Cihn-nm adl
sekiz blmden meydana gelen bir dnya tarihi yazmtr. Ancak, bu eserden yalnz
Osmanl hanedannn tarihini anlatan altnc ksm zamanmza kadar ulamtr. Ner
Tarihi adyla anlan bu eser, II. Bayezid devrinde, 1492 ylnda tamamlanm ve o
tarihlerde padiaha sunulmutur. Mehmed Ner, eserinde Osmanl devletinin kuruluundan
1485 ylna kadar gelen olaylar anlatmaktadr31. Cihn-nmnn yukarda sz edilen
altnc ksm blmden olumaktadr. Birinci blmde Evld- Ouz Han, ikinci
blmde Anadolu Seluklular, nc blmde Osmanl hanednnn tarihi anlatlmtr.
Eserde ayrca, Osmanl hkmdarlarnn vezirlerinden, alimlerinden ve eyhlerinden
bahsedilmitir. Eser, II. Bayezidi ven bir kaside ile son bulmaktadr. Ner Tarihi
kendisinden sonra yazlan tarihlere kaynak olmu bir eserdir. Nitekim, Hoca Sadeddin (.
1600), Gelibolulu Mustafa l (. 1600), Solak-zde (. 1657) ve Mneccimba gibi
tarihiler eserlerini yazarken Ner Tarihinden yararlanmlardr.
Ayrca bu dnemde, Mehmed b. Hac Hall el-Konevnin, II. Bayezid devrinde
tamamlam olduu ve II. Bayezidin ilk yllarna ait bilgiler verdii Tevrh-i l-i Osmn;
Bayatl Mahmud-olu Hasann 1481 ylnda Cem Sultann emri ile Osmanl hanedannn
bir Silsile-nmesini yazd Cm- Cem-yn32 adn tayan eseri; Kemalin, kurulutan
1489 ylna kadar olan olaylar anlatt Seltin-nme adl Tevrh-i l-i Osmn; Behit
(.1511?)33nin Osman Gaziden II. Bayezide kadar olan Osmanl padiahlarn anlatan34
Tevrh-i l-i Osmn; Mevlna Ruh elebi (. 1511den sonra)nin 1500l yllarda
tamamlad Tevrh-i l-i Osmn adl eserler kaleme alnmtr.
II. Murad zamannda temelleri atlan Trk tarihilii gelimesini srdrerek II.
Bayezid devrinde ok nemli yere gelmitir. Trk tarih yazmnda altn an balangc
saylan bu devirde dil, ekil, slup, muhteva ve tr bakmndan, daha sonra yazlacak
tarihlere rnek tekil edecek bir gelime grlmektedir35. II. Bayezid, dris-i Bitlis ve
Kemal Paa-zde36 (bn Kemal) gibi devrin ileri gelen alimlerini randa yazlm olan
31

Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002), 414.


Bayatl Mahmud-olu Hasan, Cm- Cem-yn, sad. Fahrettin Krzolu, Osmanl Tarihleri I,
stanbul 1949, s. 372-400.
33
Babinger, ayn eser, s. 49-50; Hasan Aksoy, Behit Ahmed Sinan elebi, DA, VI (1992), 144 vd.
34
M. K. zergin, Ruh, A, IX (1964), 764-765.
35
Necdet ztrk, Osmanl lim ve Kltr Hayatndaki nemli Gelimeler (1421-1512), TKD, II
(2000), 60.
36
Keml Paa-zdenin eserlerinin baz ciltleri yaymlanmtr. Mesel bk. bn Kemal, Tevrih-i l-i
Osman, VII. Defter, nr. erafettin Turan, Ankara 1957; Tevrih-i l-i Osman, I. Defter, nr. ayn yazar,
32

XX
byk klasik tarihler gibi Osmanl tarihini yazmakla grevlendirmitir. Ad geen tarihiler
II. Bayezidin istei ile balam olduklar eserlerini XVI. yzylda tamamlamlar ve
Osmanl tarih yazclnda yeni bir tarih anlaynn balamasna sebep olmulardr37.
Osmanl Tarih Yazclnda Tevrih-i l-i Osman Gelenei
Osmanl devletinin ilk iki yzyl hakknda bilgi veren kaynaklardan biri de Anonim
Tevrih-i l-i Osmanlardr. lk defa II. Bayezid dneminde ortaya kan bu eserlerin
yazarlar bilinmemektedir. Bulunduklar dnemde, orta snf halkn ve asker zmrelerin
tarih renme ihtiyacn gidermek iin, halk dili ile yazlm olan bu eserlerin zevkle
okunduu anlalmaktadr. Anonim Tevrih-i l-i Osmanlarda sebep-sonu ilikisi
kurulmam, olaylarn tenkidi de bir ka istisna dnda yaplmamtr. Tevrih-i l-i
Osman nshalarnn hemen hepsi Sleyman ahn Anadoluya gelii ile balarlar; ancak,
olaylarn bitii konusunda aralarnda farkllklar grlmektedir. Bunlardan bazlar Fatih ve
II. Bayezid, bazlar ise I. Selim hatta Kanun Sultan Sleyman devrine kadar geen
olaylar ihtiv etmektedirler. Mesel, II. Bayezid devrinde kaleme alnm olduklarna dair
deliller ihtiv eden bir gurup yazma aa yukar 900/1494 tarihine kadar gelen olaylar
anlatr. Baka bir grup ise 957/1494 ylna kadar geen olaylar anlatr38.
Yazar bilinmeyen Tevrih-i l-i Osmanlar, genel olarak sade bir dil ile ar sanat
kaygs gdlmeden kaleme alnmlardr. Bu eserlerde, cmleler ksa olup yer ve ahs
isimlerinde iml birlii yoktur. Ayrca Osmanl devleti ile ilgili nakledilen tarihi bilgilerde,
mellifinden gelen ya da mstensihe dayal hatalar veya tutarszlklar sz konusudur. Bu
itibarla anonimleri kaleme alan mstensih veya yazcnn ulemadan biri deil halktan biri
olduu anlalmaktadr39. drs-i Bitlisnin ran tarihilerinden etkilenerek sonraki
melliflere kaynak olan Het Behit adl eserinin slubu daha sonraki baz tarihiler
tarafndan benimsenmitir. ran ekolnn Osmanl tarih yazclna egemen olmasyla halk
tarafndan anlalmas zor olan Farsa dili ile ar tarihler yazlmtr. Bu durum anonim
eserlerin unutulmasnda ve zamanla yok olmasnda nemli rol oynamtr. V. L. Mnege bu
olay Tarihilikte dnm noktas40 olarak tarif etmektedir.
Ankara 1970; Tevrih-i l-i Osman, VIII. Defter, nr. Ahmet Uur, Ankara 1997; Tevrih-i l-i Osman, IV.
Defter, nr. Koji Imazawa, Ankara 2000.
37
Baar, lk Osmanl Tarihileri, Trkler, XI (2002), 414.
38
Mesel, Tevrh-i l-i Osmn, . . Merkez Ktp., TY. nr. 587, H. 959; Tevrh-i l-i Osmn,
Sleymaniye Ktp., Hsrev Paa, nr. 386, H. 966; Tevrh-i l-i Osmn, Arkeoloji Mzeleri Ktp. nr. 376, H.
973, Tevrh-i l-i Osmn, Sleymniye Ktp., Fatih nr. 4206, H. 1264 tarihine kadar gelmektedir. Fazla bilgi
iin bk. Anonim Osmanl Kronii (1299-1512), haz. Necdet ztrk, 2000, XLII, XLIX.
39
Necdet ztrk, Anonim Tevrih-i l-i Osmanlarn Kaynak Deerleri Hakknda, XII. Trk Tarih
Kongresi, Ankara 1999, 758.
40
V. L. Mnage, Osmanl Tarihiliinin Balangc, Tarih Enstits Dergisi, IX (1978), 235.

XXI
Anonim Tevrih-i l-i Osmanlarn yurt ii ve yurt d ktphanelerdeki nsha
saysnn elli civarnda olduu tahmin41 edilmektedir. Kurulu dnemine ait dier Osmanl
tarihlerine gre farkl bilgiler ieren ve Osmanl tarihinin yazlmasnda, yazar bilinmeyen
btn anonim Trke kronikler, birbirlerini tamamlamalar ve kimi zaman da farkl bilgiler
vermeleri dolaysyla nemlidirler. nsanlarn inan ve dnceleri hakknda da bilgi veren
sz konusu eserler, II. Bayezid devri ve ncesi kimi olaylarda grlen baz rivayet
boluklarn doldurmalar dolaysyla ayrca bir nem ifade ederler42. Tarih olaylar genel
olarak rv/rvler yle rivyet iderler ki/rivyettir ki/rivyet olunur ki/tevrh ehlinden
rvyet olunur kim/hikyet getrmilerdr ki/amm bazlar dirler kim/nakl olunur ki/
bazlar nakl iderler ki tarznda nakilci bir uslbla kaynak gstermeksizin anlatmlardr.
lk rnekleri II. Bayezid dneminde grlen Tevrih-i l-i Osman yazma gelenei ileriki
yllarda devam etmise de, bu zellikte yazlan eserlerin says giderek azalmtr. II.
Bayezid devrinden sonra genel tarihlerin yannda, yalnzca bir hkmdar dneminin tarihi
ve yahut bir sava anlatan tarihler yazlmaya balanm; Selimname, Sleymanname gibi
eserler kaleme alnmtr. Daha sonra ehname trnde minyatrl eserler ortaya km,
bunu XVII. yzylda yazlmaya balanan vakanvis tarihleri ve daha sonraki yzyllarda
salnameler takip etmitir43.

41

Seltin-nme, ztrk, s. XXVI; Anonim Tevrih-i l-i Osmanlarn muhteva ve kaynaklar


hakknda geni bilgi iin bk. Anonim Osmanl Kronii (1299-1512), ztrk, s. XXXII, vd.
42
ztrk, agm, TKD, II (2000), 62.
43
Baar, agm, Trkler, XI (2002), 414.

XXII
ANONM TEVRH- L- OSMN (1299-1487)
1. zellikleri:
zerinde altmz Anonim Tevrh-i l-i Osmn, stanbul niversitesi Ktphane
ve Dkmantasyon Daire Bakanl Nadir Eserler Blm 3976 numarada kaytldr. Eserin
ad, fi katalounda Trh-i Osmn (Bidyet-i zuhr- Osmniyyeden 892 senesine kadar)
olarak gemektedir. Eserin, ne zaman ve kim tarafndan yazld bilinmemektedir.
Anonim tevarih, 246x162 mm, 160x90 mm llerinde, 149 yaprak, talik hatla, iri ve
okunakl, harekesiz kaleme alnm olup, orta boy bir eserdir. Eserin girii 135 x 90 mm
lsnde, 1bde 16, 86b, 122a-b, 129b ve 144b de 20 satr olup dier yapraklarda 19 satr
bulunmakta ve btn yapraklar krem renklidir. D kapak ise muhafazal, mein ciltli ve
vine rengindedir. Cilt kapa zerinde ve sayfalarda herhangi bir tahribat ve bozulma
bulunmamaktadr. Eser okunakl bir ekilde siyah mrekkep ile yazlmtr. Eserde
padiahlarn hayat sreleri, cls ve lm tarihleri, hepsinde olmamakla birlikte zeri krmz
mrekkep ile izilmi veya mavi mrekkep ile yazlmtr. Bununla birlikte Bade,
Badeh, Rivyet olunur ki, gibi ifadeleri mavi mrekkep ile, alnt yaplan beyitler
ise krmz trnak iareti () ierisinde gsterilmitir. Anonim eserde krmz trnak eklinde
iaret konularak, derkenara not dlm ve yazar aklamalarda bulunmutur. Eserde
anlatlan konularn balklar st krmz izgili mavi mrekkep ile yazlmr. Serlevhada
besmele lfz bulunmaktadr.
Eserin ba ve sonu ile kaytlar yledir:
Ba: Bismillhir-rhmnir-rahm
[1b]

El-hamdlillhi

Rabbil-lemn

ves-salt

ves-selm

al

seyyidin

Muhammedin ve al lihi ve sahbihi ecman.


Sonu: Ahz- intikm in sedd-i rhna inp ol meln katl eyledikde yannda olan
harb hsirn hcm idp ol dilveri ehd eylediler. Temmet.
a. Dil ve slup zellikleri:
zerinde altmz Anonim Tevrh-i l-i Osmn, dil ve slup bakmndan dier
anonim tevarihlere gre Arapa ve Farsa szckleri, tamlamalar ve beyitleriyle daha ar
bir dile sahip olduu sylenebilir. Yazarn, eserinde kulland yabanc kelimelere baklrsa
Arapa ve Farsaya hkim olduu, devrin geerli ilimlerini okuduu anlalmaktadr. Eser

XXIII
kolaylkla okunabilecek ekilde harekesiz olarak, talik yaz ile yazlm olup cmleler
uzundur. Adn bilmediimiz yazar olaylar anlatrken, Tct-tevrhteki ve Solak-zde
Tarihindeki bilgileri birbirine kaynatrarak ve alnt yapt cmleleri ok iyi bir ekilde
rerek, eserini akc bir slup ile yazmtr. Aada anonimin kaynaklar ksmndaki
rneklerde bu zellik aka grlmektedir. Yazar, alnt yapt eserlerdeki baz yerleri
sadeletirmi ve olaylar anlatrken zaman zaman takdim-tehir yoluna gitmitir.
Anonim eserde genel olarak iml birliine dikkat edildii grlmektedir. Ancak eserin
baz

ksmlarnda

yazm

hatalarna

rastlanmaktadr.

Mesel,

baz

yerlerde

Hac/Hace/Hoca/Hac; ake/akce eklinde, baz yerlerde bir kelime eddeli yazlrken,


baka bir yerde ayn kelime eddesiz olarak gemektedir. Eserde mkerrer kelimeler
bulunmaktadr. Satr sonuna smayan baz kelimelerin zeri krmz mrekkep ile izilerek
iptal edilmi, kelime alt satra yazlmtr. Yazar, unuttuu kelimeleri ayn kaligrafi ile
klterek satr aralarna ve derkenara yazmtr. Anonim eserde komutanlarn asker
faaliyetleri, baarlar anlatlrken krmz trnak iareti ierisinde gsterilmi ve nadiren ,
iaretleri kullanlmtr. Ayrca eserde yan denilerek, olaylar hakknda aklamalarda
bulunulmutur. Btn bunlar yaplrken de dnemin diline sadk kalnmaya allmtr.
Yukarda da belirtildii gibi Arapa ve Farsaya hkim olduu anlalan yazarn
eserinde rastlanan bir ksm dil zelliklerini u ekilde sralayabiliriz:
1. Trke kelimelerle tekil edilmi Farsa veya Arapa tamlamalar: kasd- yagma
[22a], izn-i yagma [65a], iczet-i yagma [78b], darb- top [103b].
2. a) Ayn anlaml Arapa kelimelerin balalarla birletirilerek kullanlmas: memnn
mesrr [4b], feth teshr [4b], katl idm [5a], iskn v [6b], nehb gret [9a], harb u
ktl [9b], y iret[10a], muhkem metn [10b], kisve v libs; memnn mahzz; temlk
it [12a], kl v hisr [15a], bezl nisr [16b], kl v husn [18b], hedm tahrb [22b],
hfz u hrset [23a], arz u takdm [23b], zhir aikr [25b], gazve v cihd; ricat kufl
[27a], avd ricat [27b], itlf idm; kaht gal [29a], hret n [30a], mbderet
kym [30b], tahrs ir[37b].
b) Ayn anlaml Farsa kelimelerin balalarla birletirilerek kullanlmas: cn
dilden [6b], sedd bend [9a], nln giryn [21a], get gzr [26b], ceng peygr [29a], lf
gzf [84b].
c) Ayn anlaml Arapa ve Farsa kelimelerin birletirilerek birarada kullanlmas: esr
giriftr [5a], adl dd [8b], nm n [14a], kayd bend [15a], crm gnh, rub hirs
[15b], ahd peymn [16b], reyb gmn [19a], reyb gmn [25b].

XXIV
d) Ayn anlaml Trke, Farsa ve Arapa kelimelerin balalarla birletirilerek
kullanlmas: top u tufeng [94b], yagma v tln [131b], yagma v gret [133a], yagma v
trc [147b].
e) Arapa kelimelerle tekil edilmi Farsa tamlamalar veya Farsa kelimelerle tekil
edilmi Arapa tamlamalar: arz- niyz [14b], nail-i iltift- pd-h [14b], pv-y asker
[15a], ibe-i reyb gmn [25b] dhil-i kabza- tasarruf- h [27a], sevk-i leker-i zaferir [28b], dmen-i afv-i sultnye [29b].
f) Baz ifdelerin yan denilerek aklanmas: eh-zdegn- cvn-baht yan
Byezd Han ve Yakb elebi ve Savc Big hazretini [26b].
g) Deyimlerin kullanlmas: amn ile [11b], atl sefer emek [12b], amn taleb itmek;
akd- zimmet [14a], dil tutmak [16b], amn ile, taleb-i amn [18a], ele getrmek [61b], elamn [103b], amn virmek [123b].
b. Kaynaklar:
Adn bilmediimiz yazar, anonim eserini meydana getirirken kendinden nce yazlm
baz Osmanl tarihlerine bavurmutur. Yazarn en geni ekilde yararland kaynak XVI.
yzyln mehur tarihilerinden Hoca Sadeddin (. 1599)in Tct-tevrh adl eseridir.
Grlebildii kadaryla ikinci derecede geni ekilde yararland eser Solak-zde Mehmed
Hemdemnin Solak-zde Tarihidir. Tespit edebildiimize gre Tevrh-i l-i Osmnn
yazar eserini meydana getirirken kulland baz kaynaklarn yazarn zikretmektedir. Bunun
yannda yazarmzn, ismini akca belirtmedii kaynaklar da kullanarak eserini meydana
getirmi olduu anlalmaktadr. Ayrca aada rneklerde grlecei gibi yazarn, Tcttevrhin de kaynaklarndan olan Mehmed Nernin Ner Tarihi ve dris-i Bitlis (.
1521)nin Het Behit (Sekiz Cennet)inden faydaland anlalmaktadr. Eserde, Hoca
Sadeddin ve Solak-zde tarihlerinden faydalanld ak bir ekilde belirtilmitir. Yazarn
kulland kaynaklar arasnda Rstem Paa (. 1561) Tarihi olarak bilinen kaynaktan da
istifade ettiine dair iaretler vardr.
Yazar, kaynaklardaki bilgileri bazen olduu gibi alm, bazen de ksaltmtr. Anonim
eser yazarnn, yararland eserler ile ilgili karlatrmalar, kaynaklar kullanma derecesine
gre aada verilmitir:

XXV
1. Hoca Sadeddin, Tct-tevrh:

[Edrenos, Kestel ve Kitenin fethi]

ATO [6a]

Tct-tevrh (I, 22)

Bursa tekri Atranos ve Kestel ve Kite

Burusa tkri, Adranos, ve Kestel ve

tekrleri ile ittifk idp asker-i kffr ile

Kite tekrleri ile ittifk Osmn

Osmn Gzi cnibine azmet itdiler.

Gziden yana yrdiler. Osmn Gzi

Osmn Gzi dah haberdr olup anlar

dah haberdr olup asker-i zafer-rehber

karulayup

civrnda

ile . Koyun-hisr civrnda ktl old.

iderek

Ceng iderek Dimyoza geldiler. Kffr-

Dimyoza gelindkde kffr taga arka

bedgerdr taga arka virp istikrr

virp turd. Muhrebe bir zamn

itdiler. Osmn Gzi nmdr dah nsr-

mmtedd oldukdan sonra avn-i Hud

nusret-medr ile avn-i Rahmna

cenge

Koyun-hisr

baladlar.

Ceng

ile

[zmit kalesinin fethi]

ATO [10b]

Tct-tevrh (I, 34)

ehr-i znikmid zamn- kadmde

ehr-i znikmid zamn- kadmde

gyet de azm ve mamr ve Makedon

gyet de azm ve mamr ve Makedon

ismile

ismile

mehr

idi.

skender-i

mehr

idi.

skender-i

Rmnn bbs Filekusun tahtgh

Rmnn bbs Filekusun tahtgh

ve skendern mevldi oldug cihetden

ve skendern mevldi oldug ecilden

skender-i Makedon dirler.

skender-i

Makedon

dirler.

XXXI
[Karaman hkiminin ba kaldrmas]

ATO [32a]

Tct-tevrh (I, 104)

cihd in idd olunum suyf ve

cihd in idd olunum suyf

nice atlar ile nme gelp elkbnda

itdii nme sultn- nk-nme ile ili

Sultnl-guzten

gelp ibl- peygm marf oldukda

yazlm
maiyyet

ve

vel-mchidn

rikb-

arzs

ehriyr

y-leyten

ile

knt

Sultnl

guzten

vel-mchidn

nvn ile gaz seferlerinde rikb-

mahm feefze fevzen azmen kelm

saadet intisb- y-leyten

ile ifde olunmu

mahm feefze fevzen azmen kelmn


derc ile

knt

XXXI
[Cem Sultn Olay]

ATO [143a]

Tct-tevrh (II,34)

eh-zde rm olmayup bu gne takrr-i

ehzde

makl eyledi ki: imdi ben Ungurusa

imdi

varup anun askeri ile ehl-i slm

Ungurusa varup anun askeriyle ehl-i

stne klc eksem ulem-y slm

slm zerine kl eksem ulem-y

h kfrme hkm idp katlime fetv

slm h kfrme hkm idp hal

virirler.

katlime fetv virirler. Ben hod dnimi

Ben

memleketine

dnimi
degil,

Osmniyn

cmle

cihn

Osmn

dah
ben

rm
sizin

memleketi

olmayup
emriniz

degil

itdi:
zere

cihn-

saltanatna virmem. dey cevb- kat

saltanata virmezem. Papa dah bu

virdkde Papa b-huzr olup kend

srrdan b-huzr olup reviyy-i gerdide

dilince birz n-yeste szler syledi.

sin

eh-zde frenk lisnn[] ve kitbetin[i]

heyetine lyk sz syledi. ehzde

grenmi idi. Papanun kelmn fehm

hod Frenk dilin ve kbin grenmi idi.

idp didi ki: Sizin yannza gelen

Shan-

deme bu kadar ihnet azdur dah

fehm idp: Bes, size gelan dah artk

ziydeye mstahakkdur. dey izhr-

ihnete mstehiffdr didi. Papa dah

infil itdkde Papa ermende olup

ermende olup itizr in musfaha

hezr itizr ile teselller virdi: Ve

idp teselliyyetler eyledi: Devletine

tesr

lyk szmzi red itdginiz in g

olmayan

gelp b-ihtiyr sdr old. diyp

kelm lisnmzdan b-ihtiyr sdr

env-i tazmt ile gir meknna

old. dey tatybe say idp izz

gnderdi.

devletinize
itmedginden

nfi
yle

szmz
lyk

ikrm ile meknna gnderdi.

dndrp

(34)

kend

n-hem-vrnn

dilince

mansn

XXXI
Adn bilmediimiz yazar, bir yerde bazlardan nakl olunur kaydyla isim
vermeden Tct-tevrh (I, 563)in kaynaklarndan drs-i Bitlisn Het Behitini kast
ettii anlalmaktadr. Aada grlecei gibi, Hoca Sadeddin ise ayn bilgilerin kayna
olarak Molla drsiyi gstermektedir.

[skenderiyyenin Fethi]

ATO [127a]

Tct-tevrh (I, 563)

cevnib-i slisesinde Le ve Dregos

cevnib-i slisesinde dah Le ve

ve Glba nm c hisr- stvr

Dragos ve Glba nm hisr-

yaplmdur. Le-kalas Dirine suy ile

stvr

Yunaniyye

mevzi-i

istihkmda her biri msellem ve ve

ittislinde Dregos bir cebel-i ref zere

keml-i hasnetde kenr- al-alemdr.

Glba anda olan gadrn agzndadur.

Le-kalas, Dirine nehrine Yunaniyye

Ol gadrn beher sl krk bin filori

nehri ittisl buldug mahallde bin

mahsl olmak bazlardan nakl olunur

olunmu, bir hsn- dvr-grdr ve

nehrinn

yaplmdur

ki,

mezd

Dragos bir cebel-i ref zere yaplm,


bir hisr- asrt-teshrdr. Glba anda
vaki olan deryce agznda yaplm,
bir kala-i mendr ki, ol gadrn
menfi ve mahslt anun veslesiyle
zabt olunur, her sl krk bin filori
mahslnden
Moll

drs

cem

olunur.

tenss

dey

itmidr.

XXXI
Anonim yazar, Tct-tevrh (I, 465)ten alnt yapt yerin kaynan aka k
Paa-zdenin ismini vererek dolayl olarak faydalanm olduunu gstermektedir.

[Semendirenin Fethi]

ATO [83b-84a].

. Trhi (s.127)

Tct-tevrh (I, 465).

Hatt ol cengde mevcd

VAllahi

fakr

k Paa-ogl dimidr

olan

krdgmdan

gayr

ki: Katl itdgimden

bagladum,

gayr be tvna kfiri

muharrir-i

trh

k-zde ldrdginden

bein

m-ad

skbe

be

kffr

tvna

getirdim,

baglayup

skbde

baglayup

beini skbde tokuz

bein bile tokuz yz

skbde beini dokuz

yz akeye virdm. El-

akeye

hsl ol ylda

kss-i

[84 ]

yz

akeye

satdum.

Ve

mezkreyi

satdugn

trhinde

minvl-i mezbr zere

sevgend-pdi

ile

nesc

itdgin[i]

zikr
Hoca

Sadeddn
Efendi nakl itmiler.

idp

XXXI
2. Mehmed Solak-zde Hemdem, Solak-zde Tarihi:

[I. Bayezidin stanbulu kuatmas ve Anadolu hisarn ina etmesi]


ATO [45a-b]

skender

marf

skender bogaz dimekle mehr

Bogaz-kesen

olan mahalle gelicek, Bogaz-kesen st

stnde Gzelce-hisr nm ile mehr

yannda bir hisr bin itdiler ki, hl

mahalle

Bogaz

Solak-zde Trhi (s.64)

vrd

dimekle
idp

olan kala [45 ] y bin buyurdlar. Bu

Yeni-hisr namyla itihr bulup Kara-

tarkile Kara-denizden gelen gemilere

deniz

tarafndan

gelen

...

[Karaman beyinin yeminini bozmas ile zerine gnderilen Hac vaz Paann
yaralanmas]
ATO [60a-b]

Egeri,

tl-i

sebebiyle

mddet

ehl-i

Solak-zde Trhi (s.165)

muhsara

hisra

keml-i

mzyaka gelp ve Hac Ivaz

Paa

Egeri,

mddet-i

muhsara

uzanamakla iinde olanlara keml-i


muzyika

gelp

her

vechile

zaf-

dah bir ka yerinden zahmdr olmu

mstevl olmu idi. Hatta, Ivaz Paa bir

idi. Lkin yaralarn[] ketm idp ve

ka yerde ok zahm ile mecrh olup,

Sultan

lkin

Mehmedn

Ms

elebiye

cerhetini

saklayp

kala

galebesini mutazammn kdlar ihtir

muhafzlarna teselliyet ve takviyet

itmekle mstahfzlar tesliye eyler idi.

virirdi. Fil-cmle otuz drt gn ehl-i

Bu minvl [60b] zere otuz be gn

hisarun

muhsara

ekdikden

sonra

Ms

elebinn tbt Kaplucaya geldii

ahvli mevve olmu iken

Ms elebinn tbt Kaplucaya


gelp

XXXI
Anonim yazar, eserinde Tct-tevrh ve Solak-zde Tarihindeki bilgileri birbirine
kaynatrarak aktarmaktadr.

[Eflk ve Ungurus taraflarna sefer]


ATO [63b]

Tct-tevrh (I, 285)

Solak-zde Tarihi
(s.131)

sfendiyr-ogl

Ksm

Sultn dah env-i terf

Ksm

big, sitne-i ehriyrde

ile htrn taltf buyurup

memlundan

ikmet

taleb

riyetler idp ve nice

mezd-i

iltift-

pd-

tmrlar

hye

mazhar

olup

mahzz buyurdlar. Ve

ihsn olundgndan m-

tmrlar

sfendiyra dah nme

ad bbs sfendiyr

mahsldar
inyet

itmekle

olund.

Ve

mahsldr
inyeti

gnderp

ile

oglna

bige

mahsldr

bige

dah

ziyde

tmrlar

nme

bbsna nme tahrr

zamme-i tmr olmak

gnderp

oglna

olunup zamme-i tmr

in

zamme-i

tmr

olmak in Tosya ve

mamre taleb buyuruld.

olunmak in Tosya ve

Kankr ve Kalecik ve

Cmleden

ve

Kangr ve Kalack ve

Kastamon ve Bakr-

Kankr ve Kalack ve

Kastamon ve Bakr-

kresi taleb olund.

Kastamon ve Bakr-

kresi taleb olund.

baz

mevzi

Tosya

kresi seltn-i zevliktidr tresi zere taleb


olund.

XXXI
3. Ner, Kitb- Cihn-nm:

[I. Kosova Sava anlatlrken mverrihimiz Nernin kullanm olduu


yet-i kermeyi alnt yapmtr.]

ATO [38a]

Ner Tarihi (I, 292-293)

Y eyyhen-nebiyy chidil-kffre

yet-i kerme: Y eyyhen-nebiyy

vel-mnfkne yet-i kermesi zhir

chidil-kffre

vel-mnfkn.

old.

[Osman Gazinin lm]

ATO [8b]

Osmn

Gziyi

vasiyyetleri

Ner Tarihi (I, 144-145).

zere

Osmnun

meytini

getirp

Burusada manastra defn itdiler. mri

Manastrda defn itdiler. Altm dokuz

69, mddet-i saltanatlar 26 senedr.

yl mri olup yiirmi yidi yl padiah


old.

XXXI
Hoca Sadeddin Efendinin Tct-tevrh (II, 515)inde Nernin ad aka
zikredilmiken, altmz eserin 114b sayfasnda, yazar, Nernin adn zikretmemitir.
Bu da bize yazarn, Ner Tarihini dolayl olarak kulland izlenimini vermektedir.

[Eribozun Fethi]

ATO [114b].

Kala-i

mezbre

mukbelesinde

deniz

Ner Tarihi (II, 786-87)

Tct-tevrh (II, 515)

Andan

Kala-i

kalenn

mukbelesinde

deniz

mezbre

mukbelesinde

dery

iinde Kzl-hisar adl

iinde

bir

idi.

dimekle itihr bulmu

var idi. Feth olundukda

Kfirn haznesi anda

bir purgos var idi ki,

kffrun haznesi anda

idi. An pd-h iin

kfirn haznesi anda

bulunmagla

zabt ettiler.

idi. Ol purgosu feth

ire
nmnda

Kzl-hisr
bir

burguz

hazne-i

mire in zabt olund.

burguz

var

Kzl-hisr

idp anda olan emvli


hazne-i
pdh
itdiler.

mire-i
in

zabt

XXXI

4. Rstem Paa, Tevrh-i l-i Osmn:

[Osmanllarn Rumeliye ilk defa geii]

ATO [16b]
Rm-ili

yakasnda

Ggercinlikden

Rstem Paa (43b)

Gvercinlikden aaga Viranca-hisr

aag Cimni-hisr nevhisine gzr

dirlerdi.

Cimni-hisrnn

eylediler. Ve blar arasnda bir kfir

mukbelelerinde anda vardlar. Anda

bulup esr girftr ve sala ricat idp

geile. Agadan bir sal dzp Ece Bey ol

itbla yine Anatol cnibine gzr

gzilerle

eylediler.

hisrnn nevhisine okup blar

zerine

binp

ol

Cimni-

arasnda bir kfir bulup dutup sala


bindirp

ger

Sleymn

Paaya

geldiler.

Sonu olarak, zerinde altmz Anonim Tevrh-i l-i Osmnn, yukarda


kaynaklar ksmnda rneklerle gsterildii gibi, btnyle orijinal bir eser olmad
anlalmaktadr. Yurt ii ve yurt d ktphanelerde ok sayda nshas bulunan Trke
anonim kroniklerden biri olan bu anonim tevarihin, grlebildii kadaryla dierlerinden en
nemli fark, kaynaklarn gstermi olmasdr. Hoca Sadeddin ve Solak-zdeden isim
belirterek dorudan, k Paa-zde, Ner, dris-i Bitlis tarihlerinden ve Rstem Paa
Tarihi olarak bilinen Tevrh-i l-i Osmnndan da dolayl olarak faydalanlarak kaleme
alnan bir eserdir. O yzden bu kaynaklardaki bilgileri iinde barndran bir anonimdir.
Yazar, sz konusu kaynaklardaki bilgileri kendince yorumlam ve bu bilgileri anonim
formatnda vermitir.

XXXI

Transkripsiyonda Takip Edilen Yol:


zerinde altmz Anonim Tevrh-i l-i Osmann yazar, metnin ieresinde
atlad kelime ve rakamlar derkenara eklemi ve bazen metinde olmas gereken bir veya
birka kelimelik ilveleri satr stne kaydetmitir. Biz de derkenarda ve satr stnde olan
kelimeleri transkripsiyon esnasnda yazarn krmz iaret ile belirttii yerlere ilve ederek
metne yazdk.
Anonim Tevrh-i l-i Osmn hazrlarken aratrmaclarn daha rahat incelemesi iin
eser ierisindeki fetihleri, isyanlar, padiah clslar ve lmleri balklar halinde
blmlere ayrdk ve sra numaras verdik. Arapa, Farsa kelime ve terkipleri orijinal
imls ile gstererek, metne sadk kalmaya altk. Eserimizi yeni harfler ile hazrlarken,
yazmann yaprak numaralarn keli parantez ile gsterdik. Kelimelerin iinde ve sonunda
geen []lar [], []ler ise [] biiminde ve ayrca [f]dan sonra [ ]var ise k, [ ] var ise
[k] eklinde, Arapa ve Farsa kelimelerdeki uzun seslileri [ , ,i ] , , olarak
gsterdik. Trke kelimeler sonlarndaki b/p, c/ hline dntrdk. Metin ierisinde
yazlmam kelime ve harfleri anlam btnln salamak, cmle dkln nlemek
iin keli parantez ierisinde yazarak metne ekledik. Ayrca metinde mkerrer kullanlan
kelimeleri dipnotlarda gsterdik. Anonimde yer alan yet, hadis ve dualar metin ierisinde
italik biimde yazdk ve aklamalarn dipnotta verdik.

BSMLLHR-RHMNR-RAHM
[1b] El-hamdlillhi Rabbil-lemn1, ves-salt ves-selm al seyyidin
Muhammedin ve al lihi ve sahbihi ecman2.
Keyfiyyet-i zuhr- l-i Osmn edmallhu eyym- saltanatahum il hirizzamn3. Bu hnedn- aliyyenn silsile-i neseb-i ecdd- izm Yfes bin Nh aleyhisselma mnteh olmak zere, ibtid-i zuhrlar Trn-zemn, Mvern-nehrden olup
cedd-i allar Kay Han, kabil-i Trkden bir tifeyle rn-zemne ve andan
Ermeniyyeye ve Ahlt taraflarna gzr ve yz yetmi seneye karb ol diyrda hatt- rahl
karr itmiler idi. Cengiz Hanun rna tasallutundan n evld- emcd- Kay Handan
Belh kurbunda Mhn hkimi Sleymn h 616 trhinde askeriyle bild- Rma intikl
u rhlet ve 621 senesi Halebe azmet idp Caber-kalas kurbunda nehr-i Furta gark
olmagla kala-i mezbre altnda defn olund. Hl ol mahalle Trk Mezr dirler,
ziyretghdur. Menkldur ki, at sanclansa etrfn[] devr itdrmekle bi-iznillh skin
olurm. Bu hdise akabinde evldnun bazs vatan- asllerine ricat ve anlardan Er-tugrul
Gzi, Pasin-ovasnda bir mddet ikmetden sonra ogl Sar Baly ki, Savc Big dimekle
marfdur. Konyada mesned-nin [2a] olan Aleddn-i Seluk cnibine irsl idp
memleketine duhle istzn ve Aleddn dah kudmlarndan memnn olup Tomanicden
Ermeneke dek Er-tugrul Gziye tayn ve ihsn itmekle ol semte nhzet ve Karaca-tagda
tavattun ve ikmet eylediler.
Badeh Er-tugrul Gzi, cnib-i Aleddne zim olup bir zamnda iridigi Ttr ile
muhrebede Aleddnn askeri bozulmaga az kalm idi. Ol mahallde bazlar Er-tugrula
cnib-i glibe imdd itmegi sevk itdkde anlar kabl itmeyp hemn be yze karb
1

Btn vgler, lemlerin Rabbi olan Allaha mahsustur. (Fatiha, 1/1)


Salt ve selm, efendimiz Hz. Muhammedin ve onun btn ashabnn zerine olsun.
3
Allah, saltanat gnlerini son gne kadar devam ettirsin.
2

dilvern ile asker-i Ttr zerine hcm itmegle sebeb-i inhizm- Ttr oldlar. Alaeddn
bun grp Er-tugrul Gziye env-i izz ile ilbs- hilat ve etbna dah ber-vech-i sez
ikrm ve riyet eyledi.
Badeh Er-tugrul Gzi Sgtde ikmet zere iken Alaeddn itatnda olan Karacahisr kffr, Er-tugrula taarruz itmeleriyle Alaeddnden bade-l-istzn Er-tugrul,
Karaca-hisr feth eyledi.
Ve 685 trhinde Alaeddn, Kthiyyeyi muhsara itdkde, Ttrun Eregliyi greti
haberi gelmekle muhsaray Er-tugrula tefvz ihle ve kendi licm- himmeti Ttr
zerine ihle idp, leker-i Ttr trmr eyledi. Bu cengde ol mertebe Ttr krld ki,
beyzeleri cildinden bir say-bn yapdlar. Hl ol sahrya Taak-Yazus dirler. Ve bu
tarafda Er-tugrul ikdm ile kalay feth idp ve tekfrn giriftr ve tevz-i ganyimden [2b]
sonra irsl-i hums ile mjde-i fethi Aleddne ihbr eyledi. Bu minvl zere Er-tugrul
Gzi, Aleddnn ogl Gyseddn ve dah Aleddn-i sn zamnlarnda bir mddet
muammer olup hatt ogl Osmn Gziyi bir ka defa baz hedy ile Aleddn-i snye
irsl eyledi.
Badeh 687 trhinde Er-tugrul Gzi veft itdkde, Aleddn azm teessf iderek
yerine Osmn Gziyi nasb eyleyp hilat gnderdi. Merhmun mri 93 senedr. Sgtde
medfndur. Nakl olunur ki, Osmn Gzi bir rtbe-i pk-itikd ve sf-nihd idi ki, bir gice
bir ky immnun hnesinde msfir old. Skin oldg mahallde bir mushaf- erf var idi.
Osmn Gzinn malm oldukda hemn bdest alup ol gice t sabha dek mushaf
cnibine tevecch-knn el kavudurup turd. Bade tulul-fecr istirhat in bir mikdr
yatcak. Rysnda kelm- rabb-i izzete bu gne tazmi in evld- emcdna it-y
saltanat mjdesiyle mbeer ve ber-muktez-y huls- taviyyet byle bir kermet-i
celyyeye mazhar old. Bu kssa baz tevrhde Er-tugrul Gziye azv olunmudur.
1. slm- Kse Mihl
Osmn Gzi, Eski-ehr bigi ile ceng idp askerini bozdukda, anunla bile gelen
Harman-kaya tekri Kse Mihl esr giriftr ve bir bahdr kimesne olmagla Osmn Gzi
ldrmege kyamadgndan afv u tlk ile nil-i eltf- b-mr olcak. [3a] Kse Mihl
dah cn dilden mslimn olup etbyla Osmn Gziye tbi old. Osmn Gzinn ve
Orhnun lkelerinde kffr ile nice cengler idp kalalar feth itmidr. Cihn-nmda
oldg zere Ktib elebi zamnnda Kse Mihl evld mliknelerine mutasarrflar imi.

Bir gn Osmn Gzi yetmi demle Ermenekden avdetde Eyneglden mrr


iderken tekr pusdan Osmn Gzi zerine kup cenge mberet olundukda inyet-i Hakk
ile ehl-i slm glib, hasm- and ve kffrun ekser pehn-y vcddan bad olup Osmn
Gzi birder-zdesi Bal Hce ehd old.
Rivyet olunur ki, Osmn Gzi bir gice rysnda ol zamnun mehrinden eyh
Ede-Baly grp eyh-i mezbrun koynundan bir meh-tbn- aaa-i b zuhr ve intir
ve g- Osmn Gziye vlc ile lema-bah eia v envr old. Ve dern sat nf-
sadet-i itilf Osmn Gziden bir ecere-i tb misl b-hemt peyda ve ikr ve irtif
berk ve h hem-rtbe-i felek-devr olmagla syesi mecm- cibl ve enhr olup ol
menhil kesruz-zihmdan halk- lem kimi mezr ve bistinin saky-vr ve ev kimi
nil-hayat ruh-efz iderler idi. rtesi Osmn Gzi bu vkay azze nakl itdkde didi ki:
Mjde, Hakk Tel sana ve evldna saltanat myesser ve bizleri sez-vr- taht efser
idicek. Benim Bl Htn nmnda bir kzm vardur. Hemn bu [3b] ry-y sdka
mcibince an sana tezvc ideyim. diyp Osmn Gziye kzn nikh eyledi. Orhn Gzi
bundan olmudur.
2. Feth-i Karaca-hisr
687 trhinde bir gice Osmn Gzi, Eynegl kurbunda Tulca-kalasn[] ihrk- bi-nnr ve kfirlerini tume-i emr-i hn-hr eyledi. Sabh oldukda ol semtn kffr Karacahisr tekrine dem gnderp: Bu Trkler geleli etrfa taarruza baladlar. Eger
mukayyed olmazsanz ne sizi korlar ve ne bizi, hemn anlar bu klmden ihrca say
idelim. dey peym- tahzr ve ihfe sl ve Karaca-hisr tekri iltimslar zere karnd
Kalnor didikleri kfiri askerle irsl eyledi. Osmn Gzi haberdr oldukda asker cem idp
Tomanic belinde kffr ile mukbele ve beynehmde azm muhrebe v muktele vki
4

olup Osmn Gzinn karnd Sar Yat anda ehd olmagla Sgtde pederleri yanna
nakl olund. Sar Yatnun mevzi-i ehdetinde bir am agac vardur. zerinde gh nr
mhede olundugna binen Kandilli Cm dirler. Ve bu cengde tekrn karnd maktl
oldukda Osmn Gzi emri ile karnn yarup it gibi yeri ep gmdiler. Bu sebebden ol yere
t eeni dirler. Bu cengde Sar Yatnun ehid oldg Aleddn-i snnn malm olcak.
Karaca-hisr tekri bize s [4a] olmu dey zerine varmaga Osmn Gziye it-yi ruhsat
ve Eski-ehri ol zt- zafer-simta tevch itmekle icr-y mersim mrvvet eyledi. Osmn

Metinde Bal okunacak ekilde yazlm.

Gzi dah askerini badel-cem Karaca-hisr zerine vardukda kalay teshr ve tekrini
esir idicek, ganyimn humsn karnd-ogl Ak-Timur ile Aleddne irsl ve bakiyesini
guzta tevz idp rsm- lzmeyi ikml eyledi. Ve bu 687 senede Karaca-hisrda
Osmn Gzi nmna hutbe okund.
3. Feth-i Bilecik ve Yr-hisr ve Eynegl
Koca Mihl kzn tezvcde etrfdan gelen hedyya Osmn Gzinn hediyesi fik
geldgnden n kffr taaccb-knn birbirlerine didiler ki: Bu Osmnun
hareketinden az zamn ire bu yerlerde birimizi komamak anlanur. Bunun hemn tedrikini
grmek lzmdur. dey bu tedbri Bilecik tekrine tefvz eylediler. Zr Bilecik tekri,
Osmn Gzi ile sret mahabbet zere idi. Hatt Osmn Gzi yaylaka gitdkce Eynegl
tekrinn tarruzundan emn olmak in baz eysn Bilecikde emanet komak
istedkde eyy htnlar nkl itmek artyla kabl itmelerine binen d-i ey detleri
olmu idi. Bu tedbr Bilecik tekrine havle olundukda bu mddenn tesviyesini iltizm
idp didi ki: Yaknda biz dah dgn idp tekrleri davet itdigmizde Osmn dah
davet idp krn tamm iderz.
Badeh Bilecik tekri, Yr-hisr [4b] tekrinn kzn almak in dgne mberet
idp, Kse Mihl Osmn Gziyi davet itmege irsl itdiler. Kse Mihl dah hakkat-i
hli Osmn Gziye ilm itdkde Osmn Gzi didi ki: imdi sen bizim tarafmzdan u
koyunlar gtr. Ve bizim sonra varacagmz ilm eyle. Lkin Bilecik bu cemiyyete
elvirir mahall degldr. Bir sahrya klmak mnsib oldugun bildr. Ve hem
tarafmzdan yine emnetler vazn rec ile bu ylda zahmetimizi eksinler. didi. Kse
Mihl dah varup bu haberleri tekre sl eyledkde tekr gyet memnn mesrr terk-i
yl ve eysyla yedime girer dey giriftr- efkr- dr-dr old. Vel-hsl Bilecikden
kup akr-pnar didikleri bir yerde dgne mberet itdiler. Kala hl kalcak, Osmn
Gzi dah askerinden krk demi avrat klgna koyup kalaya ey gtrr eklinde ahm
zeri irsl eyledi. Anlar dah kalaya vusllarnda hemn tglerin[i] uryn idp kapuclar
katl tedmr ve derhl hisr feth teshr eylediler. Beri tarafda Osmn Gzi bir nice
dilverlerle dgne azm eyleyp anda karr itmiler idi. Feth-i hisr haberi ol memlekete
varnca Osmn Gzi firr sretiyle bir mekna gizlendi. Tekr dah askerin[i] alup anlar
takb itdkde hemn pusudan hurc idp cenge mberet itdiler. Hakk Telnun
inyetiyle asker-i slm glib [5a] dmen-i dn ve tekr-i marr kar- dzahda kemn
oldukdan sonra ol gice Yr-hisr cnibne azmet idp tekri ve gelini esr giriftr ve

cenge tasadd idenleri zim-i semt bisel-karr itdiler. Ve andan Eynegl cnibne
tevecch idp bi-inyetillhi Tel5nun anun dah tekrini katl idm ve kalay
makarr- ehl-i slm eylediler. Ol gelinn ismi Nilferdr. Orhn Gziye tezvc olunup,
Sultn Murd ve Sleymn Paa andan vcda gelmidr. Nice hayrt vardur. Burusada
Orhn trbesinde medfndur.
Bu zikr olunan fethler 699 senesinde vki old. Ve dah Osmn Gzi bunlardan sonra
znik zerine varup etrfn gret ile env-i hasret sl ve tekri stanbul kralndan
istimdt eyledkde kral dah imdd in asker irsl eyledi. Dilden gemege baladklar
esnda Osmn Gzi haberdr olup kffr askeri gfil iken zerlerine lgr ve eb-hn
tarkile b-inyetillh kffr tr u mr idp kimini katl ve kimin[i] esr giriftr itdi. Ol
esnda mukaddem olan fthtun mukbelesinde Aleddn-i sn tarafndan tabl ve alem
ve hilat vsl olmagla dvn kurlup tabl alnd. Ve Osmn Gzi ayag zere turd. Bu ayag
zere turmak deti, Ftih vaktinde terk olunmudur.
4. Cls- Osmn Gzi
Bu zikr olunan umrdan [5b] sonra Aleddn-i sn ok muammer olmayup hirete
intikl itdkde, evld kalmamagla Rmiynun ekser Osmn Gzi itatine ihtiyr itdiler.
Sene 699 tisa ve tisn ve sitte-mie.
Amm Aydn ve Saruhn ve Germiyn ve Hamd-ili ve Teke ve Karasi ve Turgud ve
Mentee her birinn bigleri mstakill oldlar. Nakl olunur ki, o zamn kurlan bzrn bcn
bir Germiyn satun almak istedkde Osmn Gzi satmag kabl itmeyp bzr
bekleyenler bir mikdr ey almak det oldg malmlar oldukda emr itdiler ki, bir yk
ey eger satlursa bir akca alna.
701 senesinde feth olunan bild evldlarna tevz idp Karaca sancag ki, Sultn-ni
dimekle mehrdur Orhn Gziye, Eski-ehri Gndz Alba, nni-kalasn Aygud
Alba, Yar-hisrn Hasan Alba, Eynegli Turgud Alba virdiler. Aleddn Paay
vlidesiyle Bilecikde Edebal hizmetine koyup Bilecik mahsln Edebalya ve sir
fukarya tayn itdiler. Yeni-ehri makarr- eylet idp asker in menziller bin ve
mescid ve hammt in eylediler.
Badeh bir ka defa Kpri-hisr muhsara idp kbet yagma emr itmekle feth
olund. Andan Marmara vilyetine tevecch olundukda hkimi itat itmekle ilbs- hilat
idp mahallinde takrr eylediler.
5

Allahn yardm ile.

Badeh hisr- znik muhsara olunup ehl-i kala tazyk ve zrr ve etrfnda [6a] feth
olunan emkin sipha tmr klnd. Bir ka kere kffr hcm idp mnhezim old. Amm
kala metn olmagla fethi myesser olmadug cihetden Yeni-ehr cnibine bir havle kala
bin olunup Trgn nm bir dilver iskn olund.
5. Feth-i Kite
Kffr, zuhr- ehl-i slmdan muztarib olmagla Bursa tekri Atranos ve Kestel ve
Kite tekrleri ile ittifk idp asker-i kffr ile Osmn Gzi cnibine azmet itdiler. Osmn
Gzi dah haberdr olcak, anlar karulayup Koyun-hisr civrnda cenge baladlar. Ceng
iderek Dimyoza gelindkde kffr taga arka virp turd. Muhrebe bir zamn mmtedd
oldukdan sonra avn-i Hud ile meln mnhezim olup Atranos ve Kite tekrleri firr ve
Bursa tekri hisra tahassun ihtiyr eyledi. Kestel tekri esn-y harbde maktl olup firr
iden Kite tekri, Ulubat tekrine iltic itmekle andan taleb olund. Ol dah nesl-i Osmn,
Ulubat-Kprsinden ubr itmek artyla tekr-i mezbr, Osmn Gzi tarafna teslim
eyledkde hkmetgh olan Kite-hisr karusnda paralayup ol vechile hisr feth itdiler.
Binberin hn- l-i Osmn ol kprden gemeyp kayklar ile ubr iderler imi. Bu
cengde Osmn Gzi birder-zdesi Ay-dogd Big ehd olmagla Koyun-hisr civrnda
defn olund. Hk-i mezr mahmme dev ve devr-i [6b] merkad sancs olan ata if idgi
mehrdur.
6. Muhsara-i Burusa
Burusa tekri, firrndan sonra takb olunup Burusa muhsarasna mberet olund.
Lkin fethi myesser olmayup, ancak Kapluca cnibine bir kala bin ve birder-zdeleri
Ak-Timuri iskn v ve bir kala dah tag cnibine bin idp Balabanck nm bir
abdlerini muhfazaya tayn itdiler. Ve etrfda olan kury ehl-i tmra taksm idp, rey
dah adletlerin[i] mhede itmekle cn dilden itat eylediler.
7. Feth-i baz bild
Bundan sonra Osmn Gziye asker-i slm cihd in bir cnibe dah gidilmege
recsn[] itdklerinde Osmn Gzi askerin cihda rabetlerinden gyet telezzz ve istibr
ve cihd in azm olunacak mahallerin ahvline vukf- tmm olan Kse Mihli
huzrlarna davet ve ihzr idp andan istihbr- levzm itdkden sonra Kse Mihli,
Orhn Gzi ile Karaca-hisrda hfz- bilda tayn ve kendleri Leblebici-hisrna azm-i
nusret-karn itdiler. Vusllarnda tekri itat itmekle Kpri-hisrna serdr nasb olunup,

ogl Osmn Gzi bendegnna ilhk olund. Andan Lefkeye azmet olundukda Lefke ve
adrlu tekrleri istikbl idp kalalarn[] teslm ve kendleri itat itdklerinde Er-turul
Gzi etbndan Samsa avu ol kalalara tlib old. [7a] Lkin tekrlern itatlerin[i]
takviye in mahallerinden ihrc mnsib olmagla Lefke yannda Yeni-ehr suyunun
kenrnda kaya stndeki hisr tmrna zamm ile htrun[] tatyb itdiler. Hl ol mahalle
avu-kyi dirler. Andan Yeniceye varlup tekri itat itdi.
Badeh Akhisara varlup anlar muhrebeye tasadd itmekle cenge mberet olunup
kffr mnhezim oldukda tekr hisrna girmege mecl bulamayup Karacey-hisrna
firr itdi. Kalay yagma idp Geyve cnibine tevecch itdiler. Meger kffr, hisr tahliye
idp Kor-deresinde becene itmiler idi. Osmn Gzi haber alup zerlerine varduklarnda
muhrebeye ibtidr ve fl-hl cemiyyet-i kffr trmr itdiler. Ve tekrleri tutup
ganyimi yagma itdkden sonra Tekr-pnarna azmet ve an dah dhil-i havza-i
hkmet eylediler. Bu feth olunan vilyetlern reysn keml-i adletle riyet idp
mahsln ashb- tmra virdiler.
8. Hcm- Ttr ber-bzr- Karaca-hisr
Osmn Gzi bu fthta megl iken avdar ttr Germiyn cnibinden Karacahisra lgr idp bzrn yagma itdiler. Orhn Gzi, Eski-ehrden haberdr oldukda
acleten bir mikdr svr ile ol cnibe azmet idp Oyna-hisrnda ol grha dr [7b]
ve dah serdrlarn demlerinden eksern esr giriftr itmekle ve gret itdkleri eyy
istihls idp Karaca-hisra vsl old.
Badeh Osmn Gzi serr-i devletlerine ricat itdklerinde Orhn Gzinn bu
hizmetine tahsn itdiler. Ve ol esr olanlara merhameten tevbe virp azd eylediler.
9. Teshr-i Koca-ili
Orhn Gzi serdr nasb olunup, Gzi Abdurrahman ve Aka Koca ve Mihl ile
Sakarya suy kenrnda olan Karacey cnibine revne oldlar. Kalaya karb geldiklerinde
askeri c blk idp, bir blgi hisrun ardna gecdiler. Ve bir blgi etrfda pinhn olup,
bir blgi dah Orhn Gzi ile hisrun karusuna geldiler. Bir ka gn muhrebeden sonra
izhr- hezmet idp, firr sretiyle girye azmet itdklerinde kfir bunlar bozuld
sanmagla kaladan kup artlarnca lgr idicek, pusuda olan asker hurc idp kalaya dhil
oldular. Tekr bundan gh oldukda kalaya girmek mdiyle avdet eyledi. Asker-i slm
dah etrfn[] alup tekri esr ve tevbiini kte-i emr itdiler. Ve hisr feth olunup

Konur Alba mahall-i krar ve civrnda feth olunan Ayan suy-hisr zamme-i tmr
klnd. Ve Ayan suy mecrsnda kpri nnde olan burgoz[a] Karatekin [8a] varnca,
Karatekin-hisr zabt olunup Aka Koca ve Samsa vua tayn olundu.
Badeh Orhn Gzi nice hedy ile Yeni-ehre pederleri hizmetine gelp feth
olunan hisrlara siphiler irsl itdrdi.
Konur Alb kerrtyla Ak-yazuya akn itdkden sonra Tuz-bzrn feth idp
Uzunca-belde kffra mlk olmalaryla iki gn iki gice ceng vki old. kbet ehl-i
slm tahsl-i dest-mye-i nusret ve muzfferen Tuz-bzrna avdet itdiler. Aka Koca,
znikmid etrfnda kffr ile ok muhrebeler eylediler. Hl Koca-ili didikleri vilyet
anun say ile feth olunmudur.
Kara-Tekin, znike karb olmagla Samsa vu gh etrfn[] gret idp tekrini
tazyk itdignden n stanbul tekrinden ekv-knn istimdd ve ol dah asker cem idp
ketler ile Yalak-ovaya sla bezl-i ictihd eyledi. Gzi Abdurrahman kffrun
mrrundan haberdr oldukda lgr ile gelp kffr basd ve ekserni krup kaanlarun
dah og deryda gark oldular.
10. Feth-i hisr- Burusa ve Atranos
Orhn Gzi pederlerinn illet-i mizc sebebiyle Burusa fethine serdr nasb olunup
ibtid Atranos fethine azmet itdiler. Badel-vusl hisr hl bulup tekri taga firr [8b]
itmekle takb olundukda tekr-i mezbr hcm- askerden kaarken bir tadan dp mrd
olcak, bk askeri itat eylediler. Orhn Gzi hisr hedm itdrp Burusa tarafna
tevecch-i ryt- zafer-ml ve vusllarnda Bnar-ba cnibine nzl olundukda kffr kala mukaddem bin olunan iki kala sebebiyle sekiz yllk muhsaradan ziyde
muztarib olduklarna binen Kse Mihl vestatyla kendleri ve yl ve mllar semt-i
selmete sl olunmak art zere hisr teslm ve otuz bin altun arz u takdm idiceklerin[i]
inh itdklerinde kable karn olup, Gemlik nm karyeden gemilerine svr olmak in ol
mahalle sl olundular. Bu feth 726 senesinde vaki old.
11. Cls- Orhn Gzi
Bu fethden sonra Orhn Gzi vlideleri derghna ryml eyledkde zaf- mizclar
mtezyid olmagla Orhn Gziye adl dd ve kffr ile cihd ve ulemya rabet ve er-i
erfe itat vasiyyetlerin[i] itdkden sonra hirete intikl eylediler.
Hakk an rdvne karn eyleye

Anda dah taht-nin eyleye, mn.

Veftlarndan sonra Orhn Gzi tahta cls eyledi, f sene 726 sitte ve irn ve sebamie.
Osmn Gziyi vasiyyetleri zere Burusada manastra defn itdiler. mri 69, mddeti saltanatlar 26 senedr. Metrktlar [9a] bir yenice sark, bir tekelini, bir yancuk, bir
tuzluk, bir kakluk, bir ka tavle at, bir ka sri koyun ve sark ile tekeleti Denizli
bezinden idi.
Gzi Hdvendi-gr lkabyla mtehir olan Sultn Murd bu sene de 726 vildet
itmilerdr.
Konur Alb ve Aka Koca, Konurpa ve Ak-yazu ve Mudurn, Kalender ve Ermen
bzr ve Ayan gli vilyetlerin[i] feth itdkden sonra Koca-ili memleketinn vasatnda
olan Samandra-kalasn teshr [ve] tedbrine mberet eyledkleri esnda Orhn Gzi
cls[] vki olmu idi.
Badeh kala-i merkme tekrinn ogl bir gn mrd olmagla defn itmek in
kffrun kaladan hurclar mezbr iki serdrun ol mahallden gzr hengmna tesdf
itdigi cihetden vkf olduklar sat hemn asker-i slm ile kala yolun sedd bend ve
kffr te-i hucm iktihma sipend itdiler. Bi-hamdlillh kffr mnhezim olup
resleri giriftr oldu. Bu sretle kala feth olundukdan sonra esr olan tekre res-y
kffrdan bazlar hardr olmagla Orhn Gziden badel-istzn znikmid tekrine ml-
azm ile frht itdiler. Ve ol ml yine znikmid teshri levzmna sarf olund. Ve
Samandra vilyeti Akca Kocaya virilp stanbula karb oldug cihetden stanbul nehb
gretine megl old. [9b]
12. Feth-i hisr- Aydos
Orhn Gzi 728 senesinde Konur Alb ile Abdurrahman Aydos fethine irsl eyledi.
Anlar dah hisr- mezbre tevecch idp vusllarnda muhsaraya mberet itdiler. Lkin
keml-i istihkm imtidd- muhsaray muktez olmagla harb u ktl mmtedd old.
Badeh iz erdallhu eyen heyyee esbbeh6 vafknca meger ol tekrn bir kz
var idi. Ol kz rysnda grr ki, bir derin karanlk kuyuya dm istimdd feryd ider.
Kavm airetten bir imdd ider kimesne yok. Temam kendinden mdi kesdkde grr ki,
bir cvn ol kuy kenrna gelp kendyi kuyudan karr ve bir kat temiz cme giydirir.
Bu hl ile uykudan uyandkda grdgi rynun tabri fikrile ve ol cvnun akla b-karr
olup bir gn kalanun kullesinden asker-i slm cnibine nigh iderken gzi Abdurrahman
6

Allah bireyi dilediinde onun sebeplerini hazrlar. (Hadis)

Gziye d oldukda bakar ki, dnde grp mahabbet itdgi cvndur. Hemn kalbinde
dn-i slma meyl rabet hsl olup hatt- fireng tahrrine kudreti olmagla bir kda
rysn tahrr beyn ve dn-i slma rabetini ayn idp dir ki: Eger kalanun fethi
maksd ise sret-i hezmet izhr idp badel-firr filn gice kala dibine gelesiz ve ol
vechile teshr-i hisra ikdm idesiz. Andan kd bir taa baglayup asker-i slm cnibine
atd. Ta, asker iine7 [10a] dp yuvarlanarak Abdurrahman Gzinn atnn ayag altna
vard. Abdurrahman Gzi dah hemn kd alup Akca Kocaya arz eyledi. Ve kd hattinslara okudup mans bilindkde badel-mevere etrf- kalay ihrk idp ve
Samandra-kalasn dah yakup gya bir mahzr zuhr itmi gibi firr itdiler. Kffr bu
vaz- cidde haml idp gafletle y irete megl oldular.
Badeh mahd olan gice de Abdurrahman Gzi seksen dilver ile kalaya irip
grdler ki, ol nigr burc- hisrda intizr zere andan oldug mahalln dibine gelindkde
bir kemend sarktd. Abdurrahman kemende sarlup hisr dvrna kd. Bu sretle bir ka
dilver dah kup duhtern ilksyla kapuclar oldg mahalle inilp fl-hl anlar katl
itdiler. Ve mifth- kalay bulup kapuy adlar. Asker-i slm dah bil-cmle kalaya dhil
olup tekrn hnesine hcm itdiler. Ve kalay feth idp ganyim-i b-mr ile tekri ve
duhteri istishb ve Orhn Gzi derghna itb itdiler. Orhn Gzi dah memnn olup ol
duhteri [dil-nvzi] Abdurrahman Gziye tezvc eylediler. Andan Kara Abdurrahman nm
bir ogul dnyaya geldi. Ve [10b] ecatde bir rtbeye vard ki, stanbul kfirleri anun
havfndan b-rm rhat olup kffrun ns ocuklarn Kara Abdurrahman ile
korkudurlar idi.
13. Feth-i hisr- znikmid
ehr-i znikmid zamn- kadmde gyetde azm ve mamr ve Makedon ismiyle
mehr idi. skender-i Rmnn babas Filekusun tahtgh ve skendern mevldi oldug
cihetden skender-i Makedon dirler. Ve ol memleket beky-y evld Kayasradan
Belahonya nm duhtern taht- tasarrufunda idi. Akca Kocanun ol nevhde mazhar oldug
ftht kefere beyninde yi olmagla stanbul tekri, znikmid-kalas mahfz olsun in
imdda ihtimm idp top tufeng ve sir alt- ceng irsl itmi idi. Ve znikmid muhkem
metn olmagla teshr-i zhiren asr iken Orhn- blend-himmet fethine azmet
buyurdlar. Ve ol esnda Akca Kocanun intikli haberi ve kala-i znikmid fethine
tavsiyesi Orhn Gzi derghna marz olcak, azmetlerin[i] tekd eyledi. Ve Koca-ili
7

Metinde iine mkerrerdir.

10

hkmeti Sleymn Paaya tevch olund. Ve Konur Alb ki, Konrapa vilyetinn
ftihidr. Ve ol diyr bu nm ile o sebebden itihr bulmudur. Merhm oldug haberi vrid
old.
Badeh Orhn Gzi 728 senesinde znikmide tevecch buyurup Sakarya- [11a]
Kprsi halel-pezr olmagla tamr olunca tehr buyurdlar. Ve yz hneden ziyde kr-gr
byt ol kprinn muhfazasna memr olup teklfden muf oldlar.
Badeh kprden ubr olunup Abdurrahman Gzi askere pv tayn olund. Zr
mukaddem Samandra tekri banda znikmidi grmekle kalanun ahvline vkf olmu
idi. Andan znikmide varlup muhsaraya mberet olund. Ve Yalakonyanun Kalayon
nm bir karnd Koyun-hisrunda olup ol nevhde olan ehl-i slmun karyelerine
taadd ve ol mahallden mrr iden mchidni mena tasadd itdginden n mazarrat
def olunmak in Kara Al ve Aygud bir mikdr asker ile irsl olundlar. Kalaya vsl
olup muhsaraya mberet ve harb u ktle mbderet itdkleri esnda Kalayon, kala
burc zerinden ok ile urulup zemne dicek. Ehl-i hisr taleb-i amn itmekle kala feth
teshr ve guzt- zafer-simt nice ganyimle dil-sr klnd. Andan Kalayonun ser-i makt
dergh- pd-hye irsl olunup Orhn Gzi, Kalayonun ban kala nne dikdirdkde
kz karndnun dah cenge iktidr kalmadug cihetden vezrini nice hedy ile huzr-
Orhn Gziye irsl eyledi. Ve kalay teslm idp kendleri selmetle gemilerine sl [11b]
olunmak rec itmelerine binen reclar makbl ve slimen ketlerine mevsl olduklarnda
stanbul cnibine azmet itdiler. znikmid-kalasn badel-zabt Aydos-kalas, ol semte
gyet karb olmagla hedm olunup bekcileri buna tayn olund. Ve bu nevh askere tmr
virilp dery kenr Akca Koca tevbiinden Kara Mrsele tevch ihsn ve leb-i deryy
dmen gemilerinden muhfazaya ol merd-i meydn- veg dmen-der-meyn klnd. Hl
ol mahall bu ism ile msemmdur.
14. Teshr-i kala-i Hereke
Hereke teshrine Timurta vlidi Al Big memr olup esn-i muhrebe de Al
Bign ok ile bir gzi mecrh old. Lkin ol dilver-i ec ikdm ile kalay tazyk idp
amn ile zabt teshr ve siphs terk-i diyr eyleyp, reys takrr olund.
15. Ricat- Orhn Gzi ve tayn-i kavnn
Badel-feth znikmidden avdet ve Burusay makarr- eylet buyurdlar. Birderleri
Aleddn Paa ki, pederleri veftnda hsn-i rzsyla ihtiyr- ge-i fergat ve Orhn

11

Gziye beyat itmiler idi. Burusaya vusllarnda tehniye-i gaz in ziyretlerine


vardkda gyet mdebbir ukaldan bir zt- erf olmagla Orhn Gzi cenblarna baz
tedbr arz eyledi.
Evvel istiml olunan nukd- seltn-i Selukiyye esm [12a] syla meskk idi.
Kend isimleri darb olunmak mnsib oldugun beyn eyledi. Sniyen det-i seltn zere
lekere kisve v libs tayn oluna ki, asker-i sultn hem reydan mmtz ve hem vakt-i
harbde husam lekerinden alem-i ifrz imtiyz olalar. Slisen asker nev-i vhide
mnhasr olmayup env-i mteaddide olmak nice fevid-i mtemil bir tedbrdr,
didikde Orhn Gzi bu reylerden gyet memnn mahzz olup birderlerinn vizreti
kabl itmesini rec ve Kite nevhsinde Kovere nm karyeyi temlk it eylediler ve dah
yenice inam ve env-i ibrm ile vizreti kabl itdrdiler. Ber-minvl-i muharrer Aleddn
Paa sevki zere 729 sene tis ve irn ve seba-mie de sikke baslup siphya beyz klh
tayn olund. Ve Yldrm Byezd zamnnda mlzm- dergh olanlara ve hademe-i
yn- devlete kzl brk tayn olunup beyz klh siphya mahss old. Ve Fatih
zamnnda umm sark sarlup yenieri mutd olan ak brk zerine telli sark sardlar. Ve
hademenn kzl brkleri tezeyyn olund. Ve dah fatih-i Bolayr Gzi Sleymn Paa,
Hazret-i Mevlnya mahabbetine yenieri blk balar beyninde marf olan hem-ekl
klh-i skfi giymekle Gzi Hudvendigr zamnnda yi oldugundan ol skf [12b]
tezyn olunup cme-i seltn old. Baz seferlerde ve meclisde giyerler idi. Amm
Burusada merkd- seltnde destr- Yusf ile sarlan tclar eyym- ikmetde telebbs
buyururlar idi.
Badeh Aleddn Paa, Bilecik kdsi Mevln Hall ile Orhn Gzi huzrunda
mvere idp Teksr-i asker in evld- Etrkden intihb ve nev-be-nev zamme-i
askir-i nusret-meb klna. dey rey-i zerrn ve bu hizmete Mevln Halli tayn
eylediler. Ve cem olunan yigitlere gnde bir akca osmn ki, rub-i dirhem erdr. Vazfe
tayn olund. Ve seferden avdet olundukda gndelikleri kat olunup her biri ziratine
megl olmak tedbr olund. Ve bunlara on ba ve yz ba ve bin ba nasb olunup bu
greve piyde nm ile mehr oldlar. Lkin bu tife gitdkce ziyde olup fesda
balamalaryla erkn- devlet akd-i meclis-i meveret idp min bad evld- kffrdan
devirilmege rey olund. Ve bir akcadan kabiliyyetleri hasebince ziyde klnmak fermn
olunup bunlar yenieri nmile itihr buldlar. Ve yenieri ihdsndan sonra piyde
tifesine ulfe bedeli arz v mezr tayn olund. Ve evld- Etrkden bir tife dah

12

atl sefer emek artile piyde tifesi minvli zere tyn olunup msellem nm ile
tesemmye olundlar. Ve bunlara dah mertib [13a] zere blk balar tyn olunup
sancak bigleri nasb olund.
16. Feth-i kala-i znik
Kara-Tekin ve Targan kalalarnda olan dilverler znik kffrn bir mertebe tazyk
itmiler idi ki, asl kaladan hurca iktidrlar kalmam idi. Bu slb zere mzyakalar
mmtedd olunca stanbul tekrinden bir ka kere istimdd itmiler idi. stanbul tekri dah
m-beynlerinde olan karbet muktezsnca ve znik feth oldug sretde nevbet stanbula
gelmek havfndan asker cem idp Yalak-ova shiline irsl eyledi. Bu haber Orhn Gziye
vsl olcak. Sleymn Paay serdr nasb idp irsl eylediler. Anlar dah cnib-i kffra
revne olup kffrdan istihbr in iler bir ka dem yolladlar. Ol demler kffrun
Yalak-ovaya kup znike krib bir mahalle vuslun haber alup Sleymn Paaya ibl
itdklerinde acleten ol cnibe azmet olund. Bir yagmurl ve karanlk gice de ol mahalle
vsl olup kffr askeri zerine hcm itdiler. Avn-i Hakk ile leker-i kffr trmr olup
bakyyets-syf olanlar bir ka nmdrlaryla esr olund. Andan Sleymn Paa, esrler
ile Orhn Gzi derghna tevecch idp vusllarndan sonra Orhn Gzi dah feth-i znike
itb eyledi. Ehl-i znikn [13b] muhrebeye adem-i iktidrlarndan n asker-i slm
vsl oldukda istmn itmeleriyle kala zabt olund. Ve tekrleri stanbula gidp fukars
adalet-i Orhn Gziye vkf olduklar cihetden itatini ihtiyr ve mahall-i asllerinde karar
eylediler, f sene 731.
Feth-i kaladan sonra bir gn zevceleri maktl olan kefere htnlar reh-gzr- ehryrde turup lisn- hl ile istirhm itmelerine binen siphiden tlib olanlara tezvc olunup
zabt- kalaya tayn olundlar. ehr-i znik, Sm bin Nh binsdur. dey mehrdur. Ve
Orhn Gzi bir mddet zniki makarr- eylet itmilerdr.
17. Teshr-i Gnyk ve Mudurn ve Tarakc-Yenicesi
znikmid paas olan eh-zde Sleymn Paa ol diyrda bir mertebe hsn-i slk
itdikim, rey geen zamnlarna teessf ider oldlar. Ve l-i Osmn mahabbeti ol
nevhde olan nsun mecmnun dernlarnda cy-gr olup itat-i pd-hye bin cn ile
tlib olunduklar Sleymn Paaya malm olcak. 732 senesinde Tarakc-Yenicesi ve
Gnyk ve Mudurn vilyetleri fethine vhiden bade vhidn azmet buyurdlar. Tekrleri
mukvemete kdir olmayup ve vilyet halknun pd-h- slm itatine meylini

13

anlamalar ile kalalar teslm idp itat eylediler. Bu fethlerde ganmet olmamagla askere
mezr [14a] temlk olund.
18. Feth-i Gemlik
734 senesinde Orhn Gzi znikde olduklar esnda Gemlik teshri in meclis-i
meveret akd olunup mukaddem Timurta Big kala-i mezbre fethine irsl olunmagla
ahvl-i kalaya vkf oldugna binen, andan istihbr olundukdan sonra yle rey olund
ki: Vakt-i hasd da etrfnda olan mahslt nehb gret olunup asker-i slma iddihr ve
bahrda muhsarya ibtidr oluna. Andan Timurta Big bu hizmete serdr nasb olunmagla
vech-i mezkr zere gallt bir mahalle cem idp ol k kffr gyet tazyk eyledi. Evvelbahrda Orhn Gzi dah asker-i slm ile cnib-i kalaya tevecch idp badel-vusl
muhsaraya mberet olund. Bir ay kadar muhrebe mmtedd olup kbet kffr zebn
olmagla amn taleb idp kalay teslm itdiler. Ve kabl- akd- zimmet idp mahallerinde
takrr olundlar. 736 senesinde Burusada cmi ve imret bin klnd. Pd-h- cihn
Orhn Gzinn nm n gitdkce lem-gr oldugndan mer- etrf dim anlara
izhr- sadkat iderler idi.
Hussen Karesi vilyetinn hkimi olan Acln Big rbta-i mahabbet olmak in ogl
Tursun Bigi, Orhn Gzi hidmetine irsl itmi [14b] idi. Anlar dah mr-i mezbr- evld-
emcdlar iddnda tadd buyurup ziyde iltift itmiler idi.
737 senesinde Acln Big veft itmekle byk ogl, makmna gemi idi. Lkin etvr
n-pesendde oldug cihetden ahl vezri olan Hac8 l-Big huzrna gelp badelmkleme Tursun Bigi taleb in Orhn Gzi derghna hedy-y lyka ile baz
mutemed kimesneler irsl itdiler. Anlar dah sitn- Orhn Gziye ryml idp arz-
niyz itdkleri dem Orhn Gzi, Tursun Bigi huzrna ihzr idp bu ahvli ihbr
buyurduklarnda ol dah bed-i kelm idp: Atebe-i ehinhnenize p-ke olmak zere
Aydnck ve Manyas ve Bal-kesri ve Bergama ve Edremid vilyetleri kable karn
bkiyesi bu bendelerine sadaka ve tayn buyurlursa ihsn olunmu olur. didikde emr-i
pd-h ile asker cem olunup Tursun Bigi makarr- hkmeti olan Karesi vilyeti
cnibine isle azmet buyurdlar. Esn-yi rhda Ulubat diyrndan mrr olunup Koykinos
ve Aylos nm iki kala bed-i kffrdan nez olund. Kirmastya varldkda hkimesi
beky-y Kayasradan Kermastorya nm bir avret idi. Asker-i slm istikbl idp kabl-
akd-i zimmet itmekle mazhar- env-i ihsn old. Ve karnda Mihlic hkimi Mihlice ve
8

Metinde Hac ekinde yazlm, ancak dorusu Hac olmaldr.

14

Ulubat tekri dah itat itmeleriyle nail-i iltift- pd-h oldlar. [15a] Andan makarr-
eylet-i Acln olan Bal-kesriye varuldkda Acln-ogl Bergamaya firr itmi idi. Hac lBig, ryml- dergh idp pv-y asker tayn olund. Ve Bergama cnibine azmet olunup
badel-vusl muhsaraya mberet eylediler. Orhn Gzi emri ile mslimn arasnda ktl
olmamak in Tursun Big, Pay-hisra varup birderini sulha davet eyledkde ol b-rahm,
Tursun Bigi bir ok ile urup ehd eyledi. Bu haber-i muvahhi Orhn Gzi semine vsl
olcak gyet mteessir olup emrleri ile mndler nid eylediler ki, min bad vilyet-i
Karesi memlik-i Orhniyyeden olup mers itat- ehriyrye msraat eyleyeler. Bu
haber mnteir oldukda ol diyr halknun an-asl maksdlar bu sret olmagla hkkm-
kl v hisr, dergh- ehriyrye ryml idp mansblarnda takrr olundular. Amm
Acln-ogl metnet-i hisra danyup izhr- tuyn eylemedi. hir-kr ehl-i hisr itat-
ehriyrye karar virp serdrlarna didiler ki: Etrafmza da olan bild- cmle itat
itmiler. Yalnz bizim mukvemete iktidrmz yokdur. Hemn ceryim-i sbkadan istif
itmek gereksin. Zr Orhn Gzi, crmne mukrren olanlara afv itmek ile mehrdur. Ve
ill seni kayd bend ile huzr- ehriyrye sl [15b] itmemiz mukarrerdr. didiklerinde
biz-zarreten harekt- n-yestesinden itizr ile ryml-i dergh- ehinh idicek,
crm gnh afv olunup katlden hals olmagla Bursa ehrine irsl olund. ki seneden
sonra matnen veft itmdr. Vilayet-i Karesi bu sretle dhil-i havza-i hkmetleri
oldukda eyletini ferzend-i ercmendleri Sleymn Paaya tevch buyurup tedbr-i umr-i
memleketi Hac l-Bigi ve Kd Fzl ve Evrenos Bige tefvz eylediler. Andan Burusaya
tevecch buyruldukda Ulubat tekrinn hyaneti zhir olmagla katl olunup vilyet-i dr-
slm klnd. Ve ol k Burusada ikmet buyurdlar.
19. Feth-i Anahor ve Emrudl
Sevhil-i bahrdan Anahor kffr etrfnda olan mslimne taarruz itdkleri malm
olcak. 738 senesinde ol cnibe azmet olunup etrf- hisr makarr- alm nusret-medr
oldukda kffra rub hirs mstevl olup kalay teslm eylediler. Andan Emrudl
muhsara olunup anun tekri dah mukvemete kdir olmamagla kabl-i akd-i zimmet idp
kalas dhil-i kabza-i tasarruf old. Ve ol etrfda olan sair hkkm- kl dah izhr-
mtbaat itmeleriyle slih-i intif olanlar zabt olunup m-ads tahrb olundukdan sonra
slimen Burusaya avdet buyurdlar.

15

20. btid-i ftht- Rm-ili


Orhn Gzinn dim murdlar tevs-i bild ile [16a] il-yi kelimetullh olup
Anatol memlikinn ekser kabza-i tasarruflarna dhil olmagla rz u eb fikrleri Rm-ili
vilyeti teshri idi. Bir gn ferzend-i ercmendleri Sleymn Paa ziyretlerine geldkde
mnsebetle bu mlhazalar mezkr old. Lkin utfet-i pederi bu emr-i dvr teklfden
mni olmagla arz ve temenn tarkile yd buyurdlar. Bu kelm Sleymn Paanun
mesm olcak didi ki: Eger himmet-i ehriyr bu bendeleri ile bile olursa dest-yr-i
tevfk-i Br ile bu emr-i dvr husl-pezr ola. Vlid-i mcidleri dah eh-zdenn teshl
emri hussunda du buyurup bu vechile hatm-i kelm olundukda Sleymn Paa ved
idp makarr- hkmeti olan Karesi vilyetine mrcaat eyledi.
Badeh dernlarndan Rm-iliye ubra kbil bir mahall tefahhus in seyr tarkile
dery kenrnda olan kasabta azmet eyleyp Aydnck nm beldeye geldiler. Temlk
nm ile marf olan kasr- Sleymn ki, mahall-i nakl-i serr-i Belks olmak rivyet
olunur. Ol mahallde akd-i meclis olunup mushabet esnsnda huzzr- meclis Sleymn
Paa da esr- tefekkr mhede idp sebebinden istifsr itdklerinde Rm-ili teshr-i mfiz-zamrleri oldugn[] beyn buyurup didiler ki: y bir kimesne [16b] var mdur ki,
rh- Hudda nakd-i cnn bezl nisr ve Karu-yakadan bir dil tutup huzrumuza ihzr
ide. Hemn Ece Big ve Fzl Gzi dav-y ser-efrz idp Sleymn Paadan badelistizn hizmet-i mezbre edsn mtevekkilen alellh zim-i rh- maksd ve Virancahisra p-nihde-i vrd oldlar. Ol mahall derynun mesfe-i arz kall olmagla ubr[]
sn oldugndan bir sal bin idp Rm-ili yakasnda Ggercinlikden aag imnik-hisr
nevhsine gzr eylediler. Ve blar arasnda bir kfir bulup esr giriftr ve sala ricat
idp itbla yine Anatol cnibine gzr eylediler. Tutduklar kfiri Sleymn Paa
huzrna gtrdklerinde kfir kendden kat- md itmi iken Sleymn Paa env-i
ihsn ile muamele buyurup kfirn kalbini teshr itdkden sonra ibni-kalasnun9 hlini
sul buyurduklarnda kfir duhl-i sn oldugn[] beyn ve mchidn olmaga ahd
peymn eyledi. eh-zde hazretleri dah bil-tehr siph-i nusret-penh ile ol ubr olunan
mahalle azmet ve kenr- bahrda olan baz kfir vilyetlerinden sgrlar gret idp
derilerinden kaylar peyd ve agalar birbirine ol kaylar ile bend iderek iki azm sal bin
itdiler. Ve her birine krkar atlu ve sir levzm [17a] harb u ktl konulup eh-zdenn
svr oldug sala emekdran- hnedn- Osmnden Ak Sunkura ve Kara oglan-ogl ve
9

Daha nce imnik [16b] olarak gemiti.

16

Kara Timurta ve Kara Hasan-ogl ve Balabanck-ogl imtisli dilverler binp hir sala
Hac l-Bigi ve Ece Big ve Gzi Fzl ve Evrenos Big ve sirleri binmekle bir eb-i
zulmnde kala-i mahde kenrna vusl buldlar. Ve andan ol reh-nmlga tekeffl iden
kfir vestatile kalanun bir cnibinde olan sprndi ygndsndan burc- kalaya sud
idp kffr gaflet zere oldugna binen .b-aheng-i ceng bey-kr cmlesi beste-i kayd-
asr oldukda muktez-y rey-i sib zere kimse katl olunmayup mazhar- iltift ve ihsn
oldlar. Ve ehl-i cihd hizmetine anlar tergb idp ilerinden gemici olanlarun env-i
nevzile Anatoldan asker germege tayn itdiler. Ol gice de yz gzi gep gne
dek bin dilver old. Badeh Bolayirde ve Aka-limanda baz kfir gemileri oldug
malm olcak. Ece Bigi, bir mikdr dem ile kalada bulnan atlara svr ve ol cnibe
irsle ibtidr idp ol nmdrlar dah lgr-knn- tahamml env-i mekk ve badelvusl mevcd olan ketleri ihrk itdiler. Badeh feth olunan kala ehlinn delletile ol
mahalle karb [17b] Ayaslonya nm kala fethine tevch-i zimm ve bir gice bateten vsl
olup ol kalay dah zikr olunan kala gibi zamme-i kiver-i slm itdiler. Bu iki kalanun
iinde olan asker-i tfesini Karesi diyrna nakl idp reysn mahallerinde ibk ve zabt kala levzmn f eylediler.
21. Feth-i Gelibol ve Konur-hisr
Gelibol-hisrnun tekri ki, Kalupol dimekle mehr idi. Zikr olunan iki kalanun
fethini istim itdkde cem-i leker idp asker-i slm zerine hcm eyledi. Tekbl-i
saffeyn vki oldukda inyet-i Hakk ile ehl-i slm glib, abede-i esnm ve kffr- hk-sr
hisrlarna firr ile reh-neverd ve vd-i inhizm olcak. Ece Big ve Gzi Fzl muhsaraya
tayn olundlar. Ol gziler Gelibol etrfn teshr ve reysn yerlerinde takrr idp
mazhar- hidemt- yeste oldlar. Hl Ece-ovas didikleri vilyet Ece Bign fethidr.
Asker-i slm, Gelibol muhsarasna itigl zere iken Konur-hisrnun Kalakonya nm
tekri ki, Gelibol tekrinn akrabsndan idi. Bir ka kere eb-hn tarkile asker-i slm
zerine hcm idp guztn- mslimni zrr itdgi eh-zde Sleymn Paanun malm
oldukda hisrndan eb-hn in hurc vaktini ihbra csuslar irsl buyurup kendleri dah
[18a] ardlarnca hisr cnibine revn ve bir pusuya girp nihn oldlar. Ol lin vaz-
mutd zere hisrdan kdug ihbr olundukda asker-i slm dah pusudan hurca dmender-meyn ve melnn etrfn[] almaga pyn olup muhrebeye gz ve derhl kffr
semt-i hezmete giriftr itmekle tekr-i mesfr esr itdiler. Ve kala ehli tekrlerinn
giriftr oldugun grdklerinde amn ile hisr teslm eylediler. Bu gazda kesret-i

17

ganyimi yle nakl iderler ki: Sleymn Paa bir dervden teberrken istishb
buyurduklar klh- mevlevyi mikyl idp taksm-i emvl itmiler. Bu feth-i cellden
sonra Sleymn Paa, Gelibol-hisrna azmet idp Gelibol tekri nie mddet mahsr
olmagla cnndan bzr olmu idi. Hussen Kal-Konyanun ahvline vkf oldukda
mukvemete adem-i kudretini bildgi cihetden taleb-i amn ile kalay teslm eyledi. Ve
kendsi ehl iyli ile gemiye svr olup stanbul cnibine gitdi. Ece Big ve Gzi Fzl ol
vilyet hkmetine tayn olunup zabt ve muhfazaya memr oldlar. Ve bakyye-i
mrlerin[i] gazya sarf idp ol etrf teshr itmilerdr. Ve hl mezrlar ol diyrda
mehrdur. Gelibol fethi 760 senesinde vki old. Ve dah Hac l-Bigi ihtimmla [18b]
Malgara feth olunup bsala ve Tekr-tagnda baz kl teshrinden sonra Hayrabol ve
orl zerine deftile akn idp env-i ganyimle mutenem oldlar.
22. Rhlet-i eh-zde Sleymn Paa ve muhrebe-i kffr
Sleymn Paanun melhim gazevtda say-i cemli mehr ve kiver-glkla
st-i hret n bild- kffrda dah mezkr olmagla mlk- Efrenc ve Rus ve Eflk ve
Bulgar ve Ungurus hkkm- vilyet-i Ls ittifkla cem-i leker idp akdem mlk-
kffr olan stanbul tekrine byle haber gnderdiler ki: imdiye dek vilyet-i Rum-ili
hucm- dmenden masn iken imdi ehl-i slm bu kadar kl v husna istl eylediler.
Eger mshele olunursa cmlemizin istslna ikdm itmeleri mukarrerdr. Hemn
bunlarun bu diyrda py- sebtlar

mtekarrir olmadan bezl-i

makdr

idp

memleketimizden ihrca ihtimm olunmak ehemm-i umrdandur. Bu haber stanbul


tekrine vsl olcak, ol dah anlar ile ittifk idp asker cemine balad. Bu peym- brid
ehl-i slm cnibine vrid oldukda kulb- nsa rub u hirs mstevl olup ztrba ddiler.
Ol esnda Sleymn Paa rysnda dr- bekya irtihllerini mir, baz almt
mhede itmeleriyle zmre-i mchidni huzr- sadetlerine ihzr buyurup didiler ki:
Bu ftht ve gazevt ki, imdiye dek zuhr [19a] itmidr. Mahz, inyetillhi mucize-i
hazret-i rislet-penhi ile oldugnda kat reyb gmn yokdur. Zr bu az zamnda bu
mikdr asker ile bu gne umr- cesme zuhr b-inet-i Hayy mtel-i emr-i muhldr.
El-hlet hzihi kffr- bed-fercm nefr-i mm ve ihzr- askir b-mrda env-i
ihtimm itmiler. Ehl-i slma dah lyk ve sez-vr olan oldur ki, kim min fieten
kalleten10 h mansn yd itmekle mareke-i cihdda Cenb- Hakkdan istimdd idp
py- karrlar sbit ve stvr ola ve cmlenize vasiyyetim oldur ki: Eger b-irdet-i
10

Az sayda topluluk (Bakara, 2/249)

18

mlikl-mlk ecel-i mevdem hull idp y meyyit ve y maktl olursam mebd ki,
ad-y dnden r-gerdn ve grh- leker-i mriknden grzn olasz. Zr fakd- serdr muceb-i inkisr olmaz. Hakkatde serdr hazret-i Seyyidl-ebrr ve senedl-ahyrdur ve
sizden mnteh-y mlim budur ki, kffr- hk-sr dr- slma hucm itdkde cihd
farz- ayn oldugn[] bilp cmleniz ed-y hizmet farziyye-i harb u ktlde keml-i
ihtimm ve kebir-i znbdan madd olan firr anz-zahf zevlesine irtikbdan ictinb-
tamm eyleyesiz. Ve bu dah malm ola ki, tertb-i suff ve mdfa-i beliyyt ve surf
benm vucduma mevkf degildr. Hemn Hds-sebl cenbna tevekkl ve Seyyidl[19b] mrseln

11

rhniyyetine tevessl idp mukbile-i hasmda sabr u tahamml

eyleyesiz. dey hatm-i kelm buyurdlar.


Badeh 761 senesinde bir gn Sleymn Paa ikra km idi. Esn-yi saydda
svr oldug rahun ayag srp ykldkda eh-zdenn vakti tamm olmagla vsl-
rahmet-i Rahmn old. Bu hlet-i zuhrundan grh- siph-endh ve mihnetle nle v h
idp cesed-i erflerini Bolayirde bin buyurduklar mescid civrnda defn itdiler. Bu
vhiye ve hey-[hy] vukundan sonra istl-y kffr ihbr mteselsill-vrd olmagla
ehl-i slma dg-ber bl-y dg ve kulb- mchidne mceb-i fkdn- syi ve fer
olup n-r nizm- memleket umrna kym ve mhimmt- harb u ktl tedrikine
ihtimm itdiler. Ol esnda altm aded kfir gemisi gelp otuz Tuzla cnibinde Seydikavagna on be bin kfir ihrc ve otuz dah on be bin kfir ile Gelibol maberini sedd
in ol cnibe tevecch-knn slk-i rh-hsm ve lecc itdkleri haberi vsl olcak. Ehl-i
slmun tahayyr ve ztrblar mtedd olup hirl-emr mukteleye karr virdiler.
Badeh kffrun kurb mesm oldukda dergh- Hakka dest ve l-bz ve husl- feth
nusret-i rec ve niyz idp cnibi kffra azmet itdiler. Mukbele-i [20a] kffra
gelindkde melnn kesreti manzr- askir-i slm olunca ber-vech ile muhrebeye
kudretleri olmadug malm- hss mm olup n-r girye-knn mezr- eh-zde-i
rahmet iyn cnibine grzn olduklarnda hemn inet-i mcbl muztarrn ikr olup
kffr- hk-sr ehl-i slmun bu gne hareketin[i] hleye haml itdiler. Ve imdd- ricllgayb ile bsralarna baz hayalt temessl itmekle yle zum itdiler ki: Asker-i slm
sret-i firr ile kendlerin[i] marr idp leb-i derydan dr ve em-i trlarna grnen
asker-i b-mr ile mevz- firr sedd idp yek-sere nfs- habselerin[i] nimet-i
haytdan mehcr eyleyeler. Bu vesvis kulb- kffra hutr itdkde sebt karra
11

Metinde mrseln mkerrerdir.

19

iktidrlar kalmayup eynel-meferr gyn vd-i idbra grzn oldlar. Cnib-i Hakkdan
byle bir latfe-i gaybiyye zuhrna askir-i nusret-medr vkf olduklarnda derhl
tglerin[i] uryn ve firr yan takbe itbn oldlar. Ol grh- mekrh bil-cmle maktl
olup ket-bnlarndan gayr bir ahad vsl- ser-hadd nect olmad. Ol vaka da esr olan
kffrdan sebeb-i inhizmlar sual olundukda didiler ki: Sizinle beyle bir cem-i kesr
grdk, cmlesi boz atlara svr olmular. Ve nlerinde ekl emili u minvl zere bir
cvn var [20b] idi. Anlarun mehbeti bizlere bis-i hezmet olmudur. dey takrr-i
kelm itdiler. Zikr itdkleri almt eh-zde-i cennet-mekn evsfna mutbk kdug
haber-i ibret eseri ol vaktde itihr bulmudur.
23. Ahvl-i kffr der-Gelibol
Gelibol maberini sedd in gelen otuz aded kffr gemisinn vrdi ehl-i kalanun
mesm oldukda henz eh-zdenn veftndan haberleri olmadugndan eh-zde cnibine
istimdd in dem gndermiler idi. rsl itdkleri dem mukaddem tahrr olunan
vakya tesdf itmekle: kbet-i hl neye mncerr ola. dey tevakkuf idp Gelibol
stne gelen kffr dah etrf- hisr muhsaraya mberet ehl-i slm tazyka
mbderet itmi idi. Bolayir vakas vech-i mezbr zere vuk buldukda esr olan
kffrdan bir kan istimdd in gelen demle bile Gelibol tarafna irsl eylediler.
Vusllarnda ehl-i hisr vkadan haberdr olcak hamd- Hudy n idp ztrb-
dernlar bir mikdr skn buld. Ve ol esrlern sebebillerin[i] tahliye eyleyp cnib-i
kffra revne kldlar. Esrler kffr askerine vsl olup m-vak ilm itdklerinde
melne pern ve tel hsl olmagla ikmete meclleri kalmayup diyrlar cnibine
azmet itdiler. l haysl-kat rahlehen mm keam12.
24. [21a] Resden-i haber-i veft- eh-zde b-Orhn Gzi
Siph- slm, egere kffrun inhizmndan mesrr olup lkin eh-zdenn
iftirkndan emlerine hb- rhat harm ve eb rz dd-i h- ciger-szlar resde-i felek
mn-fm olmu idi. L-cerem lzme-i hl r-nm olan vakyi sitne-i pd-hye
kem-hvel-vki ilm olunmakda adem-i tehvn ihml oldugndan n peym- feth
ile bu haber-i mtem mnend tiryk u semm dergh- ehriyrye arz olundukda h- cihn
yle bir ndire-i devrn eh-zde-i l-ndan dr ve mahcr oldugna nln giryn ve
arh- gaddrun bu gne zahm- nsr- dil-hrndan pern olup kalb-i enverlerinde
12

O topluluk yenilgiye urayacak ve geriye kaacaktr. (Kamer, 54/45)

20

terk-i gile-i saltanat cilve-ger olmagla bad-ezn mtevr-i ke-i uzlet ve bakyye-i
mrlerin[i] tat- Brye sarfa niyyet buyurdlar. Ferzend-i ercmendleri Gzi Murd Han
Rm-ilinde olan askere serdr tayn olund. Lkin Orhn Gzinn prlik deminde bu
rtbe mtem elemine tahammli olmadugndan mizclarnda rza-i illet nmyn olup
gitdkce zaaflar mtedd olmagla Murd Han Gzinn Rm-iline ubr tehr olunmak
fermn olund.
25. Cls-i Murd Hanl-mehr be-gzi-i hudvendigr
Orhn Gzi hazretleri itidd- maraz sebebile shhatden meys oldukda Murd Han
huzr- devletlerine ihzr buyurup [21b] hem-vra itat- fermn-gird-gr ihy-y snnet-i
Seyyidl-ebrra sarf-i iktidr idp Mcib-i man-y erf ve f-seblllh ile kffr-
hk-sr zere azv-i cihd ve zr-i cenh himyetinde sde-hl olan fukarya adl dd
eyleyesin. dey vasiyyet eyledkden sonra rh-i erfleri vsl- rahmet-i Rahmn ve serri Osmn cls-i Sultn Murd Han ile eref-yb- rifat ve n old, f sene 761, ahd ve
sittn ve seb-mie.
Bu hdise Sleymn Paa veftndan iki ay sonra vuku buld. Orhn Gzinn trh-i
veldetleri 680 senesinde ve vakt-i veftlarnda sinn-i erfleri 81 sene olup Burusada defn
olundlar. Yldrm Byezd Han bu sene 761 de veldet itmidr. Sultn Murd Han
hazretleri clslarndan sonra nizm- devlete mteallik olan mhimmt- lzmeyi kemyenbag tertb tanzm ve mersim riyet-i raiyyet ve siphi vech-i lyk zere ed ve
tetmm buyurdukdan sonra Rm-ilinde olan asker-i slmun serdrlar olmadugndan
keml-i ztrba dr olmalar ile ol cnibe gzr buyurmular idi. Lkin Anatol
cnibinde baz hkkm ve mer-y hussen Karaman ve Ermeniyye-i sugr vlleri
Sultn Murd Hanun Rm-iliye mrrn istim itdklerinde etrfda olan kffr ile
ittifk [22a] idp bild- mslimne isl-i hsret ve Burusa ve znik zere hcm itmeleri
ile emvl ve dim-i mminne kasd- yagma v gret itdkleri mesm olcak. Murd Han
Gzi ulemdan istift idp muhrebenn lzmiyle fetv virdiklerinde tekrr Anatol
cnibine ubr buyurdlar. Ve andan Engri tarafna tevecch idp badel-vusl kalay
muhsaraya mberet itdiler. Ve Karaman bigleri askeri ile muhrebe olunup grh-i
mezbr mnhezimen zim-i vd-i firr ve kendler[i] ile bile olan baz erbb- ikk
giriftr oldukda Engri hkimleri ki, ahler dimekle marf idiler. Kuvvet-i ehriyryi
mhede idp mukvemete adem-i iktidrlarn[] fehm itdklerine binen kalay teslm

21

ile kabl-i ubdiyyet itdiler. Kalay muhfazaya serdr ve asker tayn olunup ol nevhde
baz kl- bild dah teshr olundukdan sonra klak in Burusaya ricat olund.
26. Azm-i sultn- cihn be-Rm-ili
763 senesinde asker cemine gz olunup pd-h hazretlerinn mebla- ricle vsl
ferzendleri olmamagla Lla hn Big, biglerbigilik mansb ile askere serdr tayn olund.
Ve kd-askerlik ibtid bu sene de tayn olunup Mevln Halll-Cender nasb olund.
Badeh mrr- asker in kenr- derydan [22b] ketler bin olunup bir vakt-i
mbrekde Rm-ili tarafna gzr olund. btid, birderleri Sleymn Paa mezrn
ziyret ve nice sadakt ve nzr bezline mbderet buyurup rh-i pkinden istimdt ile
azm-i cihd buyurdlar. Andan Yanto nm kala muhsara olunup amn ile feth olund.
27. Feth-i orl
Yanto fethinden sonra orl cnibine azmet olunup badel-vusl muhsara olund.
Ve tekrine kabl-i cizye teklf olundukca ind izdiyd bulup mukteleye srr eyledi.
hirl-emr esn-i muhrebede bir gzi ok ile gzini mecrh idicek vakt-i fursatdur, dey
askeri yrye terb in ehriyr-i cihn yagma fermn buyurduklarnda siph- slm-
ikdm-knn burc- hisra sud itmeleriyle kala feth olunup env-i ganyim ile
mutenim oldlar. Ve tekr-i mecrh giriftr, kayd- isr ve emr-i ehriyr ile vsl- serhadd dimr olup bad hedmel-hisr Misivri cnibine imle-i ilm- nusret-medr olund.
Tekri cenge muktedir olmamagla kalay teslm idp kabl-i akd-i zimmet itdi. Andan
Burgaz-kalasnun kffr firr itmi bulunmagla hedm tahrb olund. Bundan akdem
eh-zde Sleymn Paa zamnnda Hac l-Bigi Malgara cnibinden tag eteginde olan
kl zabt ve ol etrf teshr in tayn olunmu idi.
762 [23a] trhinde Meric kenrnda Burgaz nm bir kala feth itmekle anda tahassun
idp ekser-i evktda kffra akn itdginden n ganyim ile mutenim olurlar idi. Bir
gice Dimetoka tekri asker-i slm eb-hn in kalasndan hrc itdkde ittifk ol gice
Hac l-Bigi dah deti zere akna km bulunmagla iki asker birbirine mlk olup
ceng-i azmden sonra kffr trmr ve tekrleri giriftr oldugna binen hemn Dimetoka
cnibine tahrk-i ryt- zafer-iar eylediler. Tekrn ogl babasnun esr oldugndan
haberdr olcak, taleb-i amn idp teslm-i hisr eyledi. Bu feth-i cell vuk buldug
zamnda Sultn Murd Han, orl ve Misivri teshrine azmet buyurmular idi. Hac lBigi haber-i fethi dergh- ehriyrye iblg in irsl eyledgi demler ol esnda vsl ve

22

kulb- mslimne env-i meserret d-mn hsl old. Ve Evrenos Big dah sbka,
psala cnibinde dery kenrnda olan hisrlar hfz u hrset ve kurbunda olan kl dhil-i
havza-i hkmet itmege memr olmu idi. Bu esnda ol dah Kean-kalasn feth idp
sitne-i pd-hye nice hedya ile yz srdi. Ve Hac l-Bigi Dimetoka muhfazas
levzmn tanzmden sonra Sultn Gzi, Burgaz [23b] zerinde iken eref-i p-bs-
ehriyr ile merref olup Dimetoka ganyiminden hedy-y b-mr arz u takdm
itdkde env-i inm ve iltift- h ile tekrm olund.
28. Feth-i Edrene
Hac l-Bigi ve Evrenos Big ile teshr-i memlik emrinde istire olunup netice-i ryi sibeleri Edrene fethi zere karr-dde ve biglerbigi olan Lla hn asker-i b-mr
ile cdde-i maksda kadem-nihde olup Sultn Gzi dah Baba-eskisi fethine mteveccih
oldlar. Edrene tekri ki, ol ehr anun ismiyle mezkrdur. Asker-i slmun tevecchnden
haberdr oldukda leker b-kys cem idp niyyet-i harb u ktl ile ehl-i slm istikble
azmet eyledi. Sazlu-dere nm mahallde tekbl-i saffeyn vki olup muhrebe bir zamn
mmtedd oldukdan sonra nesm-i feth zafer cnib-i ehl-i slma vezn ve leker-i kffr
vd-i idbre grzn olup esr maktl olanlarundan m-ads kalaya duhl ile tahls-i
cn eylediler. Giriftrlardan bir grh bir ka nmdrlar ile sitne-i ehriyrye irsl
olunup sadet ve ikbl ile Edrene cnibine tevecchleri niyz olund. h- derya-nevl
hazretleri dah bil-emhl ol cnibe tevch ve veche-i ikdm ve devlet icll ile Edrene
sahrsna harb ilm buyurduklarnda kalada mahsr olan kffrun bir drl mukvemete
[24a] iktidrlar kalmamagla bir gice Meric Suyundan gemilere svr ve Enez cnibine
itbn firr oldlar. rtesi hisrda kalan rey amn ile kalay teslm eyleyp Lla hn
Paa anda tevkf olund. Ve sultn- cihn Dimetokaya azmet buyurup b u havs mizc-
hmynlarna ho gelmekle py- taht idindiler.
29. Feth-i Vardar ve Gmilcine ve Zagra
Sultn Gzi, Dimetokada ikmet buyurduklar eyymda Evrenos Bigi cnib-i
cenbda ve shil-i deryda vki olan Gmilcine ve ana tbi bild teshri in serdr tayn
buyurmalarna binen ol mr-i zafer-semr leker-i b-mr dmen-gr ile bild- kffr
gret ve isl-i env-i hasret idp inet-i avn-i Hakk ile Gmilcine ve Vardar vilyeti
fethine muvaffak old, f sene 763.

23

Bu iki ehrde nice asr- hasenesi vardr. 763, sene-i mezbre de Lla hn Big dah
fethine memr oldug Zagra vilyetin[in] nevhsi ile zabt teshr idp ganyim-i bpyn ile vsl- mu-asker-i sultn oldukda keml-i iltift- pd-h ile tekrm ve ganyim
grh-i mslimne tevz ve taksm olund. Karaman Mevln Kara Rstem HalllCender vestetiyle ganyimden hums alnmak emr-i er oldugun atebe-i sultnye ilm
eyledkde hizmet-i mezbreye mrn-ileyh ile Kara Rstem memr olup her esre yz
yigirmi [24b] be osmn kymet vaz olunmagla esr bana kymet-i merkmenn hums
olan yigirmi be osmn ahz ider idi.
30. Feth-i Filibe
764 senesinde pd-h- lem Burusa cnibine tevecch buyurup Lla hn Paay
Filibe fethine memr eylediler. Ol dah cem-i siph idp Filibe tarafna azmet ve kurb-
kalaya vusllar ile kulb- kffra sl-i havf u haiyyet eyledkde mukbeleye adem-i
kudretlerinden n hisra firr idp levzm muhfazya itigl itdiler. Eyym- muhsara
bir zamn mmtedd oldukdan sonra taleb-i amn ile kalay teslm idp kendleri Srf
cnibine gitdiler, f sene 765.
Bu feth vukndan sonra muhfaza-i kala levzm tertb olunup Lla hn Paa,
Edrene cnibine ricat eyledi. Ve haber-i fethi taraf- pd-hye irsl idp mazhar- env-i
iltift old. ehr-i mezbrde Lla hn Paa nehr-i Meric zere tl iki ok atm mikdrnda
ve arz iki araba mrr idicek vsatde bir kpri binsna memr old.
31. Hcm- kffr- Srf ve ceng-i Hac l-Bigi
Filibe tekri Feles pol mukaddem zikr olundug zere Srf hkimi cnibine firr
idp Srf hkimi olan despot nm kfire Lla hn Paadan ikyet itdkde ol dah ehl-i
slm Rm-ili diyrndan dr itmek in Bosna ve Ungurus ve Eflk krallar [25a] ile
ittifk idp askir-i becid cem eyledkden sonra Edrene cnibine azmet eylediler. Lla
hn Paa bu haberi istim itdkde alel-isticl taraf- pd-hye bu ahvln peymn
sl eyledi. Sultn Gzi hazretleri dah techz-i cy buyurup Gelibolya ubr sadedinde
iken Biga-hisr civrna varldkda Rm-ilide olan asker-i slma lhklar kffr
gelmesi zamnna tesdf eylemek mnsib oldug ry olunmagla ol mahallde bir mikdr
tevakkuf iktiz itdkde hisr- mezbrun dah mukaddem bir ka defa Leman fethi
myesser olmadugndan ol esnda muhsarasna mberet olund. Ve Eydincik ve
Gelibolda olan gemiler ihzrna fermn olunup askern bir ksm gemiler ile bahr

24

cnibine muhfazaya memr oldlar. te cnibde Srf kffr Edreneye iki gnlk yolda
Meric kenrnda bir mahalle nzil olduklar haberi Lla hn Paaya vsl olcak. Ahvl-i
kffr istihbr idp asker-i slm ol melnn r-i mikdr ancak olmagla mslimni
keml-i haiyyet ztrb- istb eyledi. hirl-emr dergh- Hakkdan taleb-i inet ve
hasbl-kadere def-i kffr- hk-srda bezl-i makdr itmege niyyet eylediler. Ve Hac lBigi istilm- ihbr in irsl [25b] olunmak ry olunup ol merd-i meydn- heyc dah
taht- hkmetinde olan guzt- ecat-simt ile dil almak in esb-i himmete svr ve
mecma- kffr cnibine sebk-reftr lgr old. Mahall-i karr- kffra geldikde grdi ki,
ol grh- mekrh ser-mrettibe b-hadd mr ve bir derece de hric-i dire ol hisr ki,
asker-i slmun ber-vechile bunlara mukbil olmaga sid-i iktidrlar msid olmadg
zhir aikrdur. Ol mahallde ilhm- Rabbn ile Hac l-Biginn htruna bu hutr itdi
ki, imdi bu meln ahvl-i mchidini tefahhus idp l-cerem kllet-i ehl-i slma vkf
olmagla kendlerin[i] glib-i mutlak bildikleri cihetden heme mstagrak- fsk fcr ve
gice mest ve gndz mahmr olduklar ibe-i reyb gmndan drdur. Hemn bunlara
bu gice eb-hn itmekle Cenb- Hakkdan memldur ki, tigl-yfte olan nire-i kfr
ve dall itf oluna.dey maiyyetinde olan guzt mslimni cihda terb idp kffrun
cevnib-i erbaasn ihta itmek in askerini drt blk eyledi. Ve gice ire dmen
askerinn kimi hb kimi n- arba megl iken guzt- slm her tarafdan nine-i rz-
rest a hz olan grv har-engz ile tabl ve nefr ve gulgul-i tehll tekbri evc-gr idp
leker-i kffr zere hcm eylediler. Ol [26a] gaflet ile yatan meln bu hli gricek
kulblarna dehet ve dernlarna bir rtbe havf u haiyyet mstevl old ki, sagr kebri
birbirine girp cemm-i gafr kendlerinde helk ve nicesi zr-i pde-i gute-i hn ve hk
olup firr idenlern dah ekser Meric suyna gark old. Hl ol sahraya Srfsndug dirler.
Bu feth-i azmden sonra ehl-i slm ganyim-i b-nihye ile mutenim olup Lla hn
Paa tarafna tevecch eylediler. Vsl olduklarnda ehl-i slma meserret-i azme hsl
old. Lkin Lla hnn bu fethde medhli olmamagla gamm-gn olup muktez-y hased-i
mfritle ol mchid-i nmdr tesmm itmesi menkldur. Rahmetllhi aleyh13.
32. Feth-i Biga
Mukaddem zikr olundug zere kala-i mezbure burcdan muhsara olunmu idi. Bir
zamn imtidd- muhsaradan sonra yagma fermn olundukda hisr- mezbr zabt teshr

13

Allahn rahmeti onun zerine olsun.

25

ve esirre-i slih olan kffr beste-i zencir olup bu esnda Hac l-Biginn gazve-i gebrisi
haberi nice ganyimle resde-i atebe-i ehriyr olmagla Burusa cnibine ricat buyurdlar.
767 senesi Burusada cmi binsna mberet esnsnda Yalak-ova shilini gret
in stanbul tekri cnibinden gelp mnhezimen firr iden kffrdan esr olanlar iinde
[26b] bir mhir mimr- shib-keml dergh- ehriyrye sl olunduklarnda habsden
azd olunup cmi binsnda hidmete memr klnd. Ve zhir-i ehrde Kapluca nmyla
mehr olan hamm ve civrnda bir imret ve bir msfirhne ve mescid ve medrese bin
buyuruld.
767 sene-i mezbre fasl- bahrnda eh-zdegn- cvn-baht yan Byezd Han ve
Yakb elebi ve Savc Big hazretini snnet idp, azm dgn eylediler.
Badeh Rm-ili cnibine gzr ve py-tahtlar olan Dimetokada karar buyurup
irsl-i askir ile irmen kasabas feth olund.
33. Bin-y sary der-Edrene
Dimetokada ikmet buyurduklar esnda bir gice pd-h- alm rylarnda bir
makm- honm grp bir pr-i nrn ol makm mamr itmege iret eyledi. Hbdan
bdr olduklarnda mery ihzr ve ol makm tefahhus in get gzr idp esn-yi
rhde Edrene diyrna mrr buyurduklarnda hl sary olan mahall-i manzrlar olcak.
Ryda grdkleri makm oldugn[] bilp ol mahalle sary bin olunmak fermn
buyurdlar.
34. Feth-i Yan-bol ve Kzl Aga-Yenicesi
Pd-h- cihn sery bins esnsnda Edrenede rm buyurup Timurta Big irsli
ile 768 senesinde Kzl Aga-Yenicesi fethine sarf- himmet ve ber-vech-i shlet kffr
kabl- akd-i zimmet itdiler. Ve Yan-bol [27a] bir kac gn muhsara olunup skkn
iddet-i sayfdan ztrbyla teslm-i hisr eyledkde ganyim-i b-mr ile Timurta Big
vsl- dergh- ehriyr old. Ve Lla hn Paa Samako ve htimn diyrn gret ve
devr-i devlete takdm-i emvl-i b-gyet idp bu iki serdr- nmdr mazhar- env-i iltift
oldlar.
769 senesinde Sultn- mchid hazretleri cem-i leker gazve v cihd ve Aydos
cnibine varldkda hkimi arz- itat ve inkyd idp Karn-ovas dah hn-i vuslda dhili kabza- tasarruf- h zafer-i mutd old. Andan Sze-bol ve Hayra-bol feth olunup
badeh ricat kufl ve Edrene sary tamm olmagla ol cy-i ferah-fezya nzl

26

buyurdlar. Ve it mrrundan sonra teshr-i bilda azmet buyurup Krk-kens ve Bnarhisr feth olund. Ve Mihl-ogl mberetiyle Vize-kalas muhsra olunmu idi. Bu
fethlerden sonra pd-h- lem ol tarafa azmet idp bir ay muhsara olundukda kffr
amn ile teslm-i hisr itdiler. stanbul tekrinn teferrcgh olmagla taarruz ihtimline
binen mkemmel muhfazalar tayn olund.
35. Avdet-i pd-h be-cnib-i Burusa
Rm-ili diyrnda be yl mikdr- rm buyurup 772 senesinde Burusaya ricat
buyurdlar.
36. Feth-i htimn ve Samako
Bunlarun [27b] fethine Lla hn Paa irsl olunup reh-gzrda Kapul derbendi
tahrb itdkden sonra htimn vilyeti feth teshr ve reays itatle yerlerinde takrr
olunup badeh amurl sahrsnda Ls kffrnun b-kys lekeriyle harb u ktl ve
mansren ol mahallden Samako cnibine tevch-i veche-i ikbl olunmagla hisr- mezbr
dah cilve ki, hid-i nusret ve Filibe tarafna avd ricat eylediler. Bu fthtda alnan
ganyimle evvel-bahrda yine tehcr-i asker-i cerrr ve Saruyr ve nevh-i Sofyay dhil-i
kabza-i iktidr idp vuk bulan ahbr dergh- ehriyrye ihbr itdiler.
773 trhinde mer-y Rm-ili istirsyla pd-h- cihn, Rm-ili cnibine mrr
buyurup diyr- Bulgar hkimi Kstendil tekri Kostantin zerine asker ekildikde itaat
idp mahallinde takrr olund.
37. Ubr- ehriyr be-Rm-ili
Dger, br 774 senesinde Vize muhfz irmerd Big cnibinden stanbul tekrinn ol
nevhye sikasd haberi geldikde cem-i asker buyurup Gelibolya ubr itdiler. Andan
Zagraya varldkda Lla hn Paa ve Evrenos Big ve sir Rm-ili mers vsl-
maasker-i hmyn olcak. Rm-ili ve Anatol askerinden grh-i enbh [28a] hsl
olmagla stanbul tekrine Bunca asker muktez degildr. dey kendleri bir mikdr asker
ibk buyurup ekser-i siphi Lla hn maiyyetine tayn ile bsala nevhsinden Ferecik
fethine irsl eylediler. Ve pd-h- lem bkiyye-i mchidn ile evvel stanbula bir
gnlk yolda ncegez-kalasn badeh atal-burgaz teshr eylediler. Ol esnda Ferecik
fethi haberi gelp ve akabinde nice ganyimle Lla hn Paa ryml-i atebe-i pd-h
eyledi.

27

Andan Bolonya muhsara olunup eyym- muhsara on be gn mmtedd olmagla


kala-i mezbrenn zabt ehemm olmadugndan muhsara in bir mikdr asker memr
olup kendler[i] Kara-deniz sevhiline tevecch itmi iken kalanun bir dvr ykldug
haberi vsl ve Lla hn Paa irsli ile zabt teshri hsl old. Haber-i mezkr pd-ha
vuslunda bir kavak agac altnda bulunmalar ile ol agac Devletl Kavak dimekle mehr
olmudur. Bu fethde olan ganyim-i b-mrdan bir altun tas bir siphi eline girp bana
giymekle manzr- h oldukda: Bendegn-i pd-hye mzeyyen skf giymek ol
zamn fermn olund. dey nakl olunmudur.
Sene-i mezbrede Edrenede klanup irtesi 775 senesinde Mevln Halll-Cender
[28b] ki, sbka kd-asker iken vezr-i azam olan Hayreddn Paadur. Evrenos Bigle
teshr-i kl- kffr in sevk-i leker-i zafer-ir ve Hayreddn Paa, Gmilcinede karr
idp Evrenos Big, Bor ve sketyeyi zamme-i memlik ve hkimesi ismiyle msemma
olan Marulya-kalasn ki, hl Avret-hisr dirler. Badel-muhsara amn ile meslek-i
bild- ehinhye mnselik eyledi. Badeh Hayreddn Paa ganyim-i b-kys ile taraf-
pd-hye vsl olup vuslundan mukaddem Del Balaban nm bir dil-ver[i] Siroz
muhsarasna gnderilmi idi. Ol sebebden Siroz hkimi Marulya ile karbeti var iken
Marulyaya imdd idememi idi. Hayreddn Paa ricat idicek Lla hn Paa, Balabana
imdd in irsl olund. Evvel Kavala-kalas feth olunup gm madeni zabt olund.
Andan Drama ve Zhne teshr olundukda reys keml-i adletle mahallerinde takrr
olunmagla Siroz dah sulh ile zabt olund. Ve Karaferye amn ile feth olunup bu bildun
levzm- muhfazas itmmndan sonra 776 senesinde emvl-i ganmet ile vsl- sitne-i
h oldlar. Ve h- cihn dah Burusaya avdet buyurdlar.
38. Azmet-i ehriyr be-feth-i memleket-i Srf
Srf kffrnun bild- slmiyyeye taarruz inh olunmagla [29a] 777 senesinde ehzde Yldrm Byezd makmlarnda c-nin buyurup kendleri Gelibolya gzr
eylediler. Badeh askir-i b-mr ile cnib-i maksda azmet olunup ser-hadd-i
memlik-i Srfa vsl olundukda hkim-i Srf Ls-ogl muhrebeye adem-i iktidrn
bildginden n nefyis emvllerin[i] mstahkem kla vaz eyledkden sonra nakli
mmkn olmayan zahir ve merz ve t itlf idm ve siph ve reys ile sud sab
olan cibl zirvelerine firra ikdm eylediler. Pd-h- lem leker-i kesr ile yle hl
diyra nzl buyurduklarnda drt ay mikdr kaht galdan azm zahmet ekilp itda
karb olmagla asker dergh- ehriyrye hllerin[i] ilm idicek, akd-i meclis-i meveret

28

olunup muktez-y r-y sibe zere Semendire kurbunda Ni-kalas fethine tevecch
olund. Kala- mezbre mukbelesine varldkda muhsaraya mberet olunup azm ceng
peygr ve tarafeynden ok kimesneler vsl- drl-karr old. Egeri ol hisrun metneti
hasebiyle teshr-i muhll idi. Lkin bir kenrda vki olmagla muhfazasna ihtimm ve
esbb- harb u ktli itmm itmiler idi. Ol sebeble asker-i slma yagma fermn
olundukda hcm ve ikdm ile fethi myesser [29b] olup hisr- mezbrun metnetine
binen iinde ok emtia olmagla cmlesi nasib-i mchidn old. Ve idd olunan derenbr nice zahir sebebiyle asker-i slm mutenem-i hsb ve rec oldlar. Ni fethi haberi
Ls-oglna vsl olcak. yn- memleketi ile badel-istire nice hedy ile dmen-i afvi sultnye teebbs idp her sene elli vukiyye gm virmek ve seneligi pen olmak
zere kabl- itat eyledi. Badeh Ni muhfazas levzm tekml olunup Burusaya
ricat buyurdlar.
778 trhinde Silistre ve Nigebol hkimi olan Sosmanos zerine tevecch-i hmyn
buyuruldukda nice hedy ile istikbl-i ehriyrye itb idp kabl- itat itmekle bu vaz
makbl tab- hmyn ve akrnndan efzn ser-firz- iltift gn-gn olup gazvatda
huzr- fermn olund. Ol k Edrenede ikmet olunup Rm-ili biglerbigiligi Timurta
Bige inyet olund. Mezbrun r-y sibesi mehrdur. Cmleden biri bir siph veft
itdkde vazfe ve tmr evldna taksm olunup kul-ogl mahrm olmamak ve hidmet-i
levzm- sefer in voynuk askeri ihtir olunmak mrn-ileyhin tedbridr. Nil
kerden-i eh-zde Yldrm Byezd st-i devlet Osmniyn gitdkce [30a] fk-gr olmagla
Germiyan-ogl dem-i prde syneten l-ikba vesile-i intisb olmak in kermesini Sultn
Byezde tezvc ve ogl Yakb Bigi bendelige kabl ile nukd- kside-i hret nn
tezvic eylemek recsna shk Fakh nm azzi irsl idp Kthiyye ve Simav ve Egrigz
ve Tavanl vilyetlerin[i] cihz olmak zere ihd eyledgini Mevln-y mezbr
Edrenede pye-i serr-i alya arz eyledkde recs karn-i kabl olup iczet-i insrf
virildi.
Badeh Burusa cnibine azmet-i hmyn buyurlup 783 senesinde dgn tertbine
mberet olund. Ve mlk-i etrfdan ve sultn- Msr ve mdan nice hedy ile ililer
gelp Devlet-i aliyye mers dah env-i tuhaf- lyka arz eylediler. Ez-cmle Evrenos
Big, her biri elinde birey-i z-kymet olmak zere yz aded gulm ve dah yz aded criye
ihd eyledi. Ve arz olunan hedydan Hazne-i mireye bir sene teslm olunmayup mme-i
nsa taksm olund. Evrenos Big hediyyesi sultn- Msra ve anun irsl eyledgi atlar

29

Evrenos Bige ihd olund. Bu esnda pd-h- lem bir kermelerini Karaman hkimi Al
Bige nm-zed itdiler. Lkin kbet-i etvr- n-yestesi sebebi ile cezsn[] buld.
14

tiry

[30b] baz bldn- Hamd dgn ricatnda pd-h- cihn Hamd ili hkimi

Hseyin Bign ilisine buyurdlar ki: Hseyin Big, karndmza bizden selm eyle.
Karaman-ogl taarruzunu def in Hamdden bir ka beldenn ziyde lzm olmagla
tarafmza bey eylemeleri matlbumuzdur. dey ifde eylemegi tenbh itdiler. li dah bu
haberi mahalline sl itdkde anlar dah Karaman-oglnun hem-civrlgndan mteekk
olmalaryla rz oldlar. Ve bu esnda pd-h- cihn Kthiyye seyrine azmet
buyurduklarnda Hseyin Big kend zerine gelmeleri zann ile huss- mezbre
mbderet kym ve der-akab dergh- ehriyrye ibl- peym idp taraf-
hmyndan dah irsl-i huddm ve mer Big-ehri ve Seydi-ehri ve Yalvac ve KaraAgac ve Isparta kalalar itir olund.
39. Feth-i Manastr ve Pirlepe ve Karl-ili ve tib
Rm-ili biglerbigisi Timurta Big teshr-i bilda memr olup 784 senesinde Pirlepehisrn muhsaraya sevk-i rhile-i ihtimm ve sulh ile mlhak- kiver-i slm itdkden
sonra Manastr muhsarasna azmet ve bir mddet iml-i edevt- harb darbe sarf-
himmet idp kbet yed-i kffrdan nez myesser old.
Badeh Karl-ili, tib zabt teshr [31a] ve Selnik-kalas bir ka gn muhsara
olundukda metnet-i zabt bis-i tavk olacag nmyn olmagla fethi vakt-i hara tehr
olunup cnib-i hmyna zabt olunan kln feth-nmeleri irsl olund.
785 senesinde Edrene cnibine tevecch-i hemn buyurlup badel-mevere Arnavud
ve Bosna ve Hersek memlikini gret itmede mchidne ganmet ve kffra hasrete
bild- mezkrunun ahvline ttl ile zabt irde olundukda asker-i slma shlet-i
fevid-i mlhaza olunmagla Timurta Big serdr tayn olunup Arnavud vilyetine akn
eyledi. Ve reh-gzrda baz kl feth eyleyp env-i ganyimle atebe-i hye ryml
eyledi. Ve ol k Edrenede ikmetden sonra evvel-bahrda yine Timurta Big, Bosna ve
Hersek vilyetlerine akn itmege ikdm ve sene-i sbka gibi nice kla nasb-ir- slm
idp ganyim-i b-hisb ile vsl- dergh- ehriyr oldukda Bosna ve Hersek hkkm
kabl- cizye idiceklerin[i] izhr ve itat- h- l-tebr eylediler.

14

Metinde itir mkerrerdir.

30

40. Akk- eh-zde Savc Big


787 senesinde Rm-iliye tevecch-i hmyn buyuruldukda Yldrm Byezd Han
Kthiyyede ve eh-zde Yakb elebi Karesi vilyetinde ve kk eh-zde Savc Big
Burusada [31b] mesned-nin olmular idi. Savc Big tzelik sebebiyle baz mfsidler
ilksna marren dv-yi istikll idp pederi tahtna cls itmege ictisr ve nmna hutbe
okutmak vaz- n-hemvrn ihtiyr eyledgi haberi sem-i hmyna vsl olcak. Burusa
cnibine gzr ve eh-zdenn vazndan tegfl ve ersi zere mrn-ileyhe hitben
Biga etrfnda ikr tasmm olunmagla Sen dah hzr olasn. dey fermn sdr
olundukda eh-zde indnda srr ile asker cem idp Kite-ovasnda mukbele olunucak.
eh-zdenn askeri vre-i sahr-yi firr ve kend esr giriftr old. Huzr- hmyna
ihzr olunup baz nasyh gne kelimt buyurduklarnda hunetle cevb virdigi cihetden
gzine ml ekilmek fermn olund.
41. Zabt- Sofya
Sofyanun ekser nevhsi feth olunup kendsi zamn gelmemegle bunca say
olunmu iken yed-i kffrda kalm idi. Mellifetl-kulbdan bir cvn Sofya hkiminn
yanna varup toganclk sebebiyle takarrb-i tmm tahsilinden sonra bir gn sultn ikrda
askerinden dr oldukda cvn- mezbr- mesfr muhkem bend idp Filibede serdr olan
Balaban Big huzrna gtrdi. Ol dah hemn askeri ile ol meln yanna alup Sofyaya
vardkda ehl-i hisr serdrlarn[] giriftr gricek amn ile kalay [32a] teslm eylediler.
788 senesinde Edreneye azmet-i hmyn olunup Hayreddn Paa zabt- bilda irsl
olund. Yenicede Hayreddn Paa veft itdgi haberi geldikde lim ve kl bir vezr
olmagla pd-h azm teessf idp ol vaktde kd-asker olan Al Paa ki, merhmun
ogldur. Bbs yerine tayn ve irsl olund. Bu esnda Karaman-oglnun Hamd-ilinden
itir olunan bilda taarruz inh olunmagla ol cnibe tevecch-i hmyn mukarrer old.
Bu aralkda sultn- Msrdan cihd in idd olunmu syf ve nice atlar ile nme gelp
elkbnda Sultnl-Guzt vel-Mchidn yazlm ve rikb- ehriyr ile maiyyet arzs
y-leyten knt mahm feefze fevzen azmen15 kelm ile ifde olunmu olmagla bis-i
inirh tab- hmyn oldugndan n ililer env-i hedy ile irc olund.
Badeh asker cem olunup Karaman-ogl zerine tevecch-i azmet-i musammem ve
Kthiyyeye varldkda Timurta Big, Rm-ili askeri ile vsl- maasker-i ehinh-i l-

15

Keke onlarla birlikte olsaydm, ben de bu byk baardan pay alrdm. (Nis, 4/73)

31

himem old. Ser-hadd- Karamana hn-i vuslda Karaman-ogl keml-i ztrb ve hayrete
ddgine binen yn- memleketi ile yle mvere eyledi ki, taraf- hmyndan
istif in dem gndermege ibtidr ve irsl eyledgi kimseler tahsl-i afv tfet-i
ehriyr idemedikleri sretde br ahvl-i asker-i sultnyi [32b] kendye ihbr idp Eger
bu cnibde muhribeye adem-i kudret zhir ise firr oluna diyecek cmlesi bu reyi
istisvb ve vech-i muharrer zere ili irsline itb eylediler. li vsl olup istidlarn[]
arz itdkde ol hle-krn m-fz-zamrine vukf hsl olmagla iliyi huzr- hmynlarna
ihzr buyurup didiler ki: Karaman-ogl mukaddem bu kadar imn- gld ile ahd msk
itmi iken gazya tevecchmzi fursat bilp nakz- ahd ilden sonra badel-yevm anun
ahd peymn nice tutlur. dey iliyi cevb- red ile irc ve akabince Konya cnibine
tahrk-i ryet-i mihr-i iltim buyurdlar. Karaman-ogl dah Turgudlu ve Samagarlu ve
Bayburdlu ve Ttr ve Trkmen ve Varsak tevbii ile ittifk idp Konya-hisr nnde
cemiyyet itmi idi. Ceng mahalline varldkda asker tertb olunup meymenede eh-zde
Yakb elebi ve Saruca Paa ve Balaban Big ve lyas Big ve Mstecb Big ve baz
mer ile Anatol askeri meyserede Yldrm Han ve Frz Big ve Hoca Big ve sir dilverler ile Ls askeri kalb-i siphda pd-h- dn-penh ve kapu halk ve yenieri tertb-i
mutd zere kuddm- askerde Timurta Big, Rm-ili mers ile imdd- cenheyn in
ve agrlk hfz in akab- lekerde karr eylediler. Badeh cenge mberet olundukda
nire-i harb u ktl bir vechile itigl buld ki, det [33a] hmn sahr-yi hn old.
Yldrm Byezd Han mukbelesine leker-i Ttr ve Varsak musdif olup ol grhun trendzlar ok yagmur gibi yagdrm iken Byezd Han b-perv ilerinde ceveln ve tg-i
hn-fen ile leker-i Varsak ve Ttr pern eyledi. Ve etrfnda olan asker eh-zdenn
bu mertebe ecat celdetini mhede itmeleri mcib-i izdiyd- gayret olup siph hasm
zere hcma ikdm eylediler. Timurta Big, Karaman-ogl mukbelesine rst gelmi idi.
Dim kffr ile mukteleye mutd olan Rm-ili askerinn sadmesine mtehammil
olamadug cihetden cnib-i hisra firr eyledkde sir askern dah karra iktidrlar
kalmayup pern oldlar. Karamaniynun ekser-i mers esr olup cem emvl ve
esbblar zabt olund. Pd-h- cihn bu fethn husl in dergh- Hakka hamd sen
idp muhrebede izhr- merdneg idenlere env-i inm ve ihsn eylediler. Ve ekser-i
emvl-i b-kys ganmet-i mntic mukaddeme-i feth olan Yldrm Hana it idp
Karaman-oglnun emvln inhizmna sebeb olan Timurta Bige virdiler. Ve

32

biglerbigiligine vizret rtbesi zamm olunmagla bu ikrm ibtid Timurta Bige vki
olmudur.
[33b] Badeh Konya muhsara olunup Karamanler gyet tazyk olund. Ve etrfnda
olan rey keml-i adletle synet olunmagla kabl-i itat eylediler. Hatta leker-i
Lsdan reyya taadd iden bir ka kfir siyset olunup mazlmlarun hakk tahsl olund.
Mahsr olan Karaman-ogl bu ahvli grdkde n-r cy-y afv- ehriyr kerem-kr
olup eref-i izdivcyla mbh oldg kerime-i celile-i pd-hye arz- zaret ve kendyi
efat in ulem ve meyih ile dergh- sultn- enma irsle cesret eyledi. Pd-h
hazretleri dah kerimelerinn girye-knn rec niyzn red idemeyp Karaman-oglnun
kusrn afv ile mlk-i mevrsunda ibk buyurdlar.
Badeh Karaman-ogln agv ile mttehem olan Hamd-ogl zerine varlmak pyei serr lya arz olundukda itir olunan kldan m-ad memleketi ey-i kall kalmagla
zerine varlmag rev grmeyp Karaman-ogl terbiyesiyle iktif buyurdlar.
42. syn- Ls ve Sosmanos
Enfen zikr olundug zere baz siph-i Lsa siyset olunup bu vaz ol taifenn
dernlarna grn gelmekle badel-avde hkimlerine ikyet itdklerinde civrnda olan
mlk ile ittifk ve izhr- tuyn ve ikk eyledgi, 789 senesinde g-i [34a] hmyna
resde olcak yigirmi bin mikdr dem ile Lla hn Paay lgr-knn mukaddem irsl
eylediler. Lla hn Paanun tevecch-i Lsun mesm oldukda Bosna kralndan
istimdd idp ve sir harc-gzr olan mlk kffr dah agv itmeleri ile cmlesi ittifk
eylediler. Nigebol hkimi Sosmanos dah bunlara mtbeat eyleyp lkin ittihdni ihf
in ubdiyyetini mir haberler gnderir idi. Kezlik Arnavud skenderiyesi hkimi bihasebiz-zhir cnib-i kffrdan irz idp Lla hn Paaya reh-nm olmag istid
eyledkde emr-i hmyn ile reh-nmlk hidmetine memr ve Bosna vilyetine duhlde
hem-py- paa- mezbr old. Siph-i slm nehb gret in etrfa mteferrik oldukda ol
ln bu vakti fursat bilp Bosna kralna ahvli ihbr ve kral- mezbr dah otuz bin dem
ile lgr idp Lla hn Paanun etrfn ihta eylediler. Lla hn Paa hezr meakkatle
firr idp guztun ekser ehd old. Bu haber-i muvahhi vsl- atabe-i h oldg zamn
sultn- cihn Burusa, Yeni-ehri ovasnda dgn tertb idp stanbul tekrinn kzn
kendler[e] ve eh-zdeler[e] tezvic in [34b] akd-i cemiyyet ve Yldrm Hanun ehzdesini snnet itmiler idi. Pd-h- dil-gh bu kaziyye-i gayr-i marziyye zuhrn dgn
esnsnda bir ka gn mtehiyt- nefsniyyeye itigl itdklerinde bilp keml-i hzn ve

33

inkisr ile tevbe ve istifr ve hemn mery etrfa Yeni-ehr-ovasnda cem olmak zere
evmir-i erfe sdr buyurdlar. Ve Yldrm Han hazretleri ve bil-cmle itat iden
hkkm- slm ve mer-y kffr davet olund. Ez-cmle Sosmanos dah davet olunmu
iken icbet itmeyp izhr- adem-i itat eyledkde memleketini yagma in otuz bin atlu
askeri ile Al Paa irsl olund. Derydan ubr idp Edreneye vsl olcak Timurta Bigogl Yahi Bigi be bin demle Pravadi fethine irsl eylediler. Yahi Big dah azm-i rh
idp alel-gafle kala-i mezbre vrd ve derhl dil-vern- slm dvrlar stne sud
eyledklerinde cmleden mukaddem Hseyin Big nm bir siphi kemend ile kup bir ka
dil-veri yukar ekdi. Bu tarkle hisr zabt olunup Al Paaya mjde-i fethi ilm ve ol
dah ahlete gelp levzm- muhfazas itmm olund. Andan Trnovi feth olunup umn
ahlisi kalalarn[] teslm eylediler. Bu esnda pd-h- l-penh Gelibolya ubr
itdkleri haberi vsl olmagla Al Paa ryml-i dergha itb idp [35a] Edrenede erf-i
p-bs- ehriyr ile merref old. Badeh mceddeden Nigebol ve Tavusl fethine
memr olup ol cnibe revne oldukda Sosmanos haberdr olcak Nigebol-kalasna
tahassun itmege mbderet ve Al Paa dah ol etrfn ekser-i mevzn[] teshr ile kiverglk mersimini icrya sarf- himmet eyledi. Lkin Nigebol kalasnun metneti
sebebiyle muhsaras mmtedd oldugndan n taraf- pd-hye irsl-i haber eyledkde
hemn ol cnibe tevecch buyurdlar. Pd-h- lemn tevecchi Sosmanosun malm
oldug dem ikdm- hmynlarna metnet-i kala pydr olmayacag bbnda tahsl-i
yakn itdgine binen tahls-i ser cn recsile Al Paadan istif eyledkde Al Paa
dah atebe-i ehriyrden afvn nyz eyleyp nice yllk harc ve tuhaf hedy ile
ryml- dergh itdrdi. Ve Silistreyi teslm itmek zere sir memliki kendye kelevvel inyet buyurlup memleketine ricat eyledi.
Badeh Al Paa Silistre talebi ile dem irsl eyledkde ol meln nakz- ahd
peymn ve teslm-i hisrdan r-gerdn oldugn[] iln itmekle vki hl Al Paa sebkat
iden recsndan hicb iderek pye-i serr ilya ref ve takdm idicek memleketini teshre
memr olup imdd in maiyyetine cem-i kesr irsl olund. Evvel Dericine-kalasna
varldkda eshb kalay teslm eylediler.
Badeh Kos-ova [35b] tekrine teklf-i itat- h- dery-nevl ve kabl itmedgi
cihetden Yaralu Toan Big dimekle mehr bir dil-ver bir ka bin atlu ile irsl olunup
mr-i mma-ileyh tekr-i mezbrun hkmetgh ahlsine alel-gafle havle-i dr-b kahr
izc ve b-nihye ganayim ve ser ihrc eyledi. Kos-ova tekri ol esrleri tahls in

34

etr-hezr-kalasn arz eyledkde hisr zabt olunup esrler virilmemekle tekre azm
gider hsl old. Andan Harvatiyye-kalas ve Tuna kenrnda Sosmanos tasarrufunda olan
kln cmlesi zabt teshr ve Sosmanos, Nigebolda mahsr ftde-i pence-i dr gr
klndukda halsdan meys olduguna binen ehl u ylyla kaladan kup Al Paanun
hk-pyna ruyml ve paa dah Nigebol-kalasn badez-zabt Sosmanos rec-y afv ile
Tavuslda maasker-i sultnye irsl eyledi. Sosmanos tahls-i cndan n-md iken h-
kerem-kr memleketi zabtyla iktif ve kendyi zde-ser vd hals ve reh. buyurdlar.
43. Cihd- ekber-i Gzi Hudvendigr
Mukaddem tahrr olundug zere Srf hkimi Ls ve Bosna kral ve Arnavud
skenderiyyesi hkimi isyn itdkde zerlerine Lla hn Paa irsl olunup mnhezimen
firr itmi idi.
Badeh 791 senesinde zerlerine sefer-i hmyn mukarrer olup kffra kurb-
civr olan Filibe ehrinde [36a] klak fermn olund. Hkim-i Srf dah mlk-i kffrdan
istimdt idp Eger imdi ittifkla bana imdd olunmaz ise ehl-i slm birer birer zerinize
tevecch itdkde mukvemete iktidrnz olmaz. dey mukteleye ir itmekle Bosna ve
Fireng ve Ungurus ve Eflk ve Bodan ve Arnavud hkimleri, Sakalbal vech-i nm ile
mehrdur. Cmlesi ittifk idp iki yz bin kfir askeri yazdlar.
Badeh hkim-i Srf taraf- hmyna ili gnderp ehl-i slma havf u haiyyet
virmek in nmesinde askerlerinn kesretini rd ve maksdlar yn-i dn-i
Muhammedyyi memlik-i slmiyyeden ref eylemek idgini yd eyleyp eh-zdegn
hazeratnn dah muhribeye huzrlarn teklf eylemi pd-h- lem-penh dah iliye bu
vechile cevb virdiler ki, n-llhir-rahmn zamn- bahrda evld- kirm nusretmedrmz ve mme-i askir-i zafer-irmz ile Kos-ova sahrsna sye-endz- izz
ikbl ve hn- mn-sz- erbb- kfr dall olsak gerek eger merd ise ol zamn mukbelei guzt- zafer-simtda sbit olup, tursun ve sadme-i hasm efgen merdn ve gnim kteh
olurmu grsn. dey hatm-i kelm buyurup iliyi gnderdiler.
Badeh Anatol muhfazasna memr olan Yldrm Han [36b] ve eh-zde Ykb
elebi ihzrna fermn olund. Ve Kastamon hkimi sfendiyr Bige ve Germiyn hkimi
Yakb Bige ve Saruhn ve Mente-ili ve Aydn-ili ve Hamd-ili hkimlerine kffrun
nefr-i mm itdkleri ilm oluncak, anlar dah el-hlet hzihi inet-i ehl-i slm farz-
ayn oldugn[] bilp hasbel-kadere imdda mbderet eylediler. Ol mevsim bahr oldukda
Meric suynun tuyn zamn olmagla Filibede bir ka gn dah tevakkuf lzm gelp

35

Timurta Big-ogl Yahi Big be bin atlu ile ser-hadd-i memlik-i kffr olan ehr-kyi
cnibine irsl olund. Anlar dah vsl- ser-hadd oldukda vilyet-i kffr nehb gret ve
nice esr karup taraf- ehriyrye mrcaat eylediler. Bu haber Lsun mesm oldug
dem esrleri tahls in on be bin kfir irsl idp lkin leker-i slma iriemedikleri
cihetden gir avdet itdiler. Yahi Big, atebe-i pd-hye vsl olup ser ve ganyimi arz
eyledkden sonra Meri suy geid virmekle bil-cmle asker-i mansre nehr-i mezbrdan
ubra mberet ve htimn sahrsna tevecch-i ryet nusret-i yet eylediler. Kstendil
hkimi Kostantin sir kffra mtbaat itmeyp itatde olmagla ol cnibe azimet
olundukda ed-yi mersim-i istikble [37a] kym tevbiyle verd-i hmynda
bulunmagla ikdm eyledi. mer-y kffr ahvl-i askir-i slm istihbr mlhazasyla
Mahall-i muhrebeye gelmegi nin tehr idersiz? dey irsl-i peym itmelerinden n
te-i gayret ve gazab- ehriyr itil bulup mevid-i harb u ktl olan Kos-ova sahrsna
vusla isticl buyurdlar. Mahall-i maksda karb olundukda nazm- umr- muhrebe in
meveret olunup Evrenos Big gazavt- kesrede bulunmagla pd-h- cihn ana hitben
istifsr- rey ve tedbr itdklerinde didi ki: btid lzm olan mahall-i mukteleye evvel
varlup vukfa salih bir mekn- mnsib ihtiyr ve hn-i mukbelede suff- kffra
duhle msraat olunmayup hric-i sfa olanlar ile muhrebe oluna. ve dah nice bunun
emsli r-yi sibe rd eyledi.
Badeh reh-gzrda vki bir derbendde bekci kfirler oldug marz olcak. Evrenos
Big, Paa Yigit nm dil-ver ile irsl olunup ol mahalle varldkda otuz msellh kfir zhir
old. Evrenos Big ikisini ok ile urup ihlk ve sir yannda olan dil-verler dah sekiz
danesini ftde-i hk-i helk idicek, birz- zim-i semt-i firr ve ekser esr giriftr old.
Badeh [37b] ol derbendden mrr olunup Morava suyndan badel-ubr bir sahr-y
vsia nzl buyurdlar. Mlk-i kffr siph-i slm grdkde kendlere nisbet asker-i
slm kall olmagla mchidni istihkr istifhf ve her biri lf gzf idp cmleden Ls
hemre-zdesi Vlk-ogl yalnz kend askeri ile guzt- zafer-simta mukvemet
davsna ictir ve Ls dah mecm- kffrda Her kim slm pd-hn tutup gtrrse
dmd idp tevbi ile on kala temlk iderim. dey askerini cenge tahrs ir eyledi.
Bosna kral dah be kala virmege ve sirleri dah bu minvl zere ihsn itmege taahhd
eylediler. Pd-h- cihn, Yldrm Han ile istilm- asker-i kffr in bir mrtefi
mahalle kup seviyy kffra nazar buyurduklarnda grdiler. Meln bir mertebe kesret
zere ki, asker-i slm anlarun ancak hums kadardur. Hl byle oldug malmlar olcak,

36

meveret in mery ihzr buyurup rey taleb itdklerinde bazlar Kffr atlarnun deve
grdigi olmamagla l-bdd vakt-i ryetde rkecekleri b-itibh idgine binen asker
nne develer tertb olunsun. Ol sebeble kffr alylar pern ve muktele sn olur.
didiler. Pd-h Yldrm Han Bu tedbr hsn midr? dey sal [38a] buyurucak anlar
dah gz- kelm ve Bu hnedn- aliyye imdiye dek cenb- Hakka tevekkl ile err-i
addan masn olmudur. Bu gne mekr hl istimli mahall tevekkldr. Hemn
rhniyyet-i fahr-i lemden istimdd ile dergh- Mevlya arz- rec-y imdd ve teden
bir ddla geldgi zere kffr ile r-be-r gazve cihda gi ictihd ideriz. dey
hatm-i kelm ibret-i encm eylediler. Ve Al Paa bu reyi teyd idp Bu gice mushaf-
erifden tefl itdim. Y eyyhen-nebiyy chidil-kffra vel-mnfkne16 yet-i
kermesi zhir oldu. n-llh asker-i slm mansr ve muzaffer olacag mukarrerdr.
didikde Timurta Paa dah rey-i mezbr terch ve takdm ve rey-i sbkda kffrun
hen-p askerinden develer rkmek ihtimli olmagla zarar bize id olmak mahzr
oldgn beyn ve tefhm eyledi. kbet cmlesi rey-i evvel zere merdne-i harb u ktle
say itmege zim oldlar. mma pd-h- lem kesret-i dmen sebebiyle asker-i slm
in gamm-gn ve bu fikr-i dvr ile girye-nk ve hazn olup hussen ol esnda esen
rzgr cnib-i kffrdan vezn oldugna binen mebd ki, dem-i muhrebede dah esp ol
mezbr sahrnun gubr ehl-i slmun gzlerine gitmekle meydn- muktelede akdm-
ikdmlar mtezelzil ve byle bir mni kav zuhrundan vakt-i harbde [38b] mchidn-i
mtehayyr ve p-der-gl olmak havf ile ziyde mteellim oldukda dergh- Kdylhct- ref-i dest mnct idp didi ki: lh sen ol pd-hsn ki, ummen halk- leme
melz penh ve iddet ve rehda kffe-i ibda mdghsn. Kmet-i alm- slm dest-i
kffrda bu abd-i n-tvn enm eyleme. dey hezr sz-gdz ile arz- nyza
mdvemet ve itigl eyleye dek ol eb-i tri imrr buyurduklarnda vakt-i seher brn-
rahmet ikr ve eser-i icbet-i du-y manzr ehriyr km-kr olup ende-i ahrr gubr htr zerlerinde zil olmagla tediye-i mersim kr sipsa der-kr oldlar. te cnibde
kffr hk-sr ol gice ehl-i slm ebhn itmek murd itmiler idi. Yorgi nm kfir bigi
keml-i gurr ile rz virmeyp ebhn itdgimiz sretde mslmn askeri n-r firr
iderler elimizde olan ikr karmak rey-i hsn degildr. dey sabha tehr itdrdi. rtesi
tertb-i suff idp Argon nm kfir Ls-ogl ile kalb-i lekerde Vlk-ogl meymenede
Bosna kral ile Levend-ogl meyserede ve Ungurus ve Eflk ve Bulgar ve Arnavud ve ek
16

Ey Peygamber, kfirler ve mnfklarla cihd et. (Tevbe, 9/73)

37

askerleri cenheynde turdlar. Sultn Gzi dah asker-i slm tertb idp kalb-i siphda
kendleri ve meymenede Yldrm Byezd Han ve Saruca Paa ve meyserede Yakb [39a]
elebi ve Balaban Big ve Evrenos Big cenh- yemnde Eyne Big Suba cenh- yesrda
ve Al Paa, pd-hun cnib-i yemninde ve Timurta Big cnib-i yesrnda ve mlk-i
etrf askeri cevnib-i ehriyryede yenieri pd-h nnde turdlar. Ve iki bin tr-endz
meymene nnde ve bini meysere nnde suff- kffr pern itmek in turdlar. Bu
vech zere tertb-i cy olundukdan sonra ceng mahalline varlup ol tr-endzlar brn
gibi kffr- hk-sr zerine yagdrdklarnda mekanlarnda turamayup bir ugurdan
meyserede olan mchidn zerine hcm eylediler. Ol melnn hcmundan nice guzt
ehd olup meyserede sret-i inhizm nmyn oldug Yldrm Hanun manzru olcak,
meymenede olan mchidn ile kffr alylaryla mnend-i seyl-i revn- itbn olup
leker-i kffr birbirine katdlar. Ve ol eh-zde-i pr-i savletn meydn- harbde etvr-
rstemnesin[i] mhede iden guztun arak- gayret ve hamiyyetleri hareket idp Lla
hn ve Evrenos Big ve Yahi Big ve s Big ve Saruca Big Paa ve Eyne Big suba ve
Kara Mukbil17 ve Balaban Big ve ir-merd Big ve Mstecb [39b] suba ve sirleri her
tarafdan kffr zerine hcm itdiler. Ehl-i slmun bu mertebe ikdm- tm ile sadme-i
irnesi melne bis-i tezelzl-i ikdm olup inyet-i rabbl-lemn cy-i hsirini
karn-i inhizm eyledi. Egeri bu cengde mchidinden ok kimse ehd old. Kffr- hksrdan maktl olan dhil-i haytmn ve kys ve gncyi-pezr havsale-i iktidr- ukl- ns
degildr. Esn-i harbde Srf hkimi Ls dehr ve sar ve bakiyyes-syf olanlardan nicesi
esir old. Pd-h- gzi inhizm- kffrdan sonra ardlarnca giden gzilern ricatna
bakiyye-i siph ile intizr zere iken mareke-i ktlde mecrhlar arasnda gzr
buyurduklar dem Milo Nikola nm bir mecrh nm cn ile arz- slm iderek Pd-ha
mahf szm var. didikde vular redd idicek men rza virmeyp huzr- hmynlarna
gtrtdiler. Meger ol ln kendden meys olmagla zumnca tahsl nm rzusuyla dr
zeylinden ibrz- haner-i hn-hr ve ol sultn mchidi snesi altndan bir hurc- ilc-
n-pezr ile mecrh ve zahmdr idp kulb- mslimne b-sabr u karr ve eme-i
girynlarna rz- reni mnend-i eb-i tr eyledi. Mukaddem itdkleri duya taleb-i
ahdet-i htime buyurmular idi. Eser kabl-i zhir old. Bu hdise zuhrunda Yldrm
Hanun ihzrn emr fermn buyurup anlar dah kffr ardnca gitmi bulunduklar

38

cihetden [40a] badel-avde18 bu haber-i muvahhii istim ile girye-knn huzr-


hmynlarna itb itdiler. Bir mikdr tesliyeden sonra iltizm- adl dd ve inkyd-
erat- Rabbl-abd ile nashat buyurup makmlarna istiflf itdkleri akabinde rh- prfthlar vsl- rahmet-i Rahmn olup Burusaya baden-nakl Kaplucada bin
buyurduklar cmi civrnda defn olundlar. Pd-h- mafrun reside-i mertebe-i
kermet nice mahsin ahbr mehrdur. Ez-cmle bir togan okuya davet itdklerinde
gelmedgi cihetden Kuruya kal dimeleriyle oldug mahallde kuruyup kaldug mtevtir.
Ve Hoca trhinde zikr olundug zere ol zamna dek sr- zhir imi. Hk-i mezrlar
dev-y emrz oldug dah menkldur. mrleri 65 ve mddet-i saltanatlar 31 senedr.
44. Cls-i Yldrm Byezd Han
Sene-i 792 isneyn ve tisn ve seba-mie Ramaznnun 4 gni taht- hmyna cls
buyurup birderleri Yakb elebi takb-i kffrdan avdet itdkde ehd-i ahdet-i n
itdrilmeg ile cenzesi tbt- ehriyrye terfk olund.
Badeh Edreneye azmet buyurup ol k anda ikmet ve tehyie-i esbb- cihda
sarf- kudret eylediler. Ve pederleri zamnnda hidemt- lykas zuhr iden erkn-
devlete mezd-i ikrm ve ulem ve sulehya teksir-i at v inm buyurdlar. Evvel bahrda
Ls memleketine Timurta [40b] Paa ve Bosnaya akn in skb eyletiyle Paa Yigit
ve Vidine Eflk greti in Frz Big ve Evrenos Big, Vidine ve itroz hisrlar teshrine
Siroz hkmetiyle irsl olunup Anatol seferi mukarrer olmagla itmm- hidmetde
maasker-i hmyna avdet ile memr oldlar. Ve pd-h- cihn, Burusaya nakl
buyurup cmi ve medrese ve imret ve msfirhne ve dr-if binsna r
buyurdlar. Ve Akaglan didikleri suy icr idp cmi ve medrese ve hammdan ziydesini
mahallta taksm eylediler. Bu esnda Timurta Paa, Karat-ova madenini nevsiyle ve
sir madini ve ekser-i memlik-i Ls zabt itdkden sonra ganyim-i b-mr ile
Burusaya vsl old. Ve Paa Yigit, Bosnaya akn itmek hidmetini itmm ve Frz Big,
Vidinden Tuna suyn gecmege ikdm idp Eflk vilyetini gret itmekle tekml-i hidmet
ve env-i emvl ile ryml-i der-geh-i h val himmet eyledi.
Badeh ord-yi hmyn tertb olunup Aydn ve Mentee teshrine tevch-i zimm
ve evvel bakay-y kl-i kffrdan Ala-ehri makarr- slm eylediler. Aydn
memleketine azmet olundukda Aydn-ogl istikbl ve kabl-i itat-i h- dery-nevl
zmir kendye virilp sir vilyetleri zamme-i memlik-i Osmniye ve badeh Saruhn
18

Metinde bade mkerrerdir.

39

vilyetine nhzet olund. Sulh ile teshr olundukda Karesi diyrna zamm olunup eh-zde
Emr Sleymna virildi. Andan Mentee [41a] vilyetine varlup Mentee-ogl Kastamon
hkimi Ktrm Byezd yanna gitmi bulunmagla memleketini zabt- himmet ve
Burusaya ricat buyuruld.
45. Sefer-i hmyn be-cnib-i Karaman
Hamd-iline Karaman-oglnun taarruz inh olundugna binen asker cem olunup
ol cnibe azmet olund. Germiyn yolundan mrr olunup Yakb Big istikbl itdkde
baz sr- nifk mhede olunmagla tevbii ile habs olund. Andan Teke-ili mazbt
hademe-i sultn- gayr ve Frz Big muhfazasna memr olup badeh Hamd yolundan
Karaman civrna varldkda Karaman-ogl Ta-ilinde baz sarp taglara tahassun
eyledginden n Konya muhsara olund. Ol zamn hrman vakti oldugndan mahslt
bragup ashb kalaya firr itmiler idi. Pd-h- cihn askeri nehb gretden men idp
kimse bir habbeye taarruz itmemegle asker kahtdan muzyka ekdiklerinde prmen-i
kaladan galle sahiblerini mllarn vech-i er zere beya davet itmeleri ile ahl-yi hisr
bir ka kimesneyi irsl eylediler. Ber-vech-i merh anlardan itir-y zahir gll ve
yine ol kimesneler kalaya sl olundukda Konya ahlsi pd-hun bu adletini gricek,
kalay teslme mbderet ve cmlesi ez-dil cn itat eylediler.
Ak-ehr ve Nigde ve Ak-sary ve sir bild- Karaman mecm zabt teshr olunup
[41b] Timurta Bige virildi. Ve Karaman-ogl mukvemete adem-i iktidrn bilp
vilyetinn bazs kendye virilmek recsyla dmen-i afv- ehriyrye teebbs ve istind
ve bir dah isyn itmemege imn- da yd itmegle Lrende ve Ta-ilini kendye virp
ehr-enbih suyn snur tayn ve andan Burusa cnibine tahvl-i ryt- zafer-karn
buyurdlar.
46. Sefer-i Eflk
Ktrm Byezd igvsyla kffr- Eflkun memlik-i slmiyyeye taaddsi
malm- hmyn oldukda Edreneye nhzet ve mahmiyye-i mezbrede asker cemi in
ner-i emr-i davet buyurup badeh Tunadan Eflk vilyetine gzr ve kffra
mukbeleye ibtidr olundukda meded-kri-i avn-i Br ile serdrlar mnhezimen zim-i
semt-i firr ve ekser esr giriftr olup guzt- nusret-medr nil-i ganyim-i b-mr
oldlar. Bu gne gml-i erbb- dall vukndan sonra hkim-i Eflk, ehl-i slmdan
gret itdgi emvl ve sery teslm idp ve mukaddem vire geldgi cizyenn zafn ed

40

idecegin[i] ihbr ve bu hareketinn menei Ktrm Byezd oldugn[] beyn ile itizr
itdkde mesl karn-i kabl olup Burusaya ricat buyurdlar.
47. stihls- Karaman
Pd-h, Eflk seferinde iken Karaman-ogl isyn idp Engri muhfz olan
Timurta Paay hcm- n-geh-i kberyla esr ve yannda olanlar kte-i imr eyledi.
Bu haber-i muvahhi pye-i serr alya vsl olcak. Karaman-ogl zerine [42a] sefer
idicekleri muhakkak oldugna binen ol hle-kr eyledgine ndim olup Timurta Paaya
ve bile habs itdgi sir mteayyinlere itdgi cefdan itizr ile env-i nevzi iderek
temelluk ve iltic ve huzr- ehriyrde efatlerin[i] rec eyledi. Ve Timurta Paay
rikb- hmyna ilileri ile terfk ve irsl ve badel-vusl paa-i mezbr beyn- vkilhl idicek ililern rec niyzlar makbl olmayup cevb- yes ile irc olundlar.
Akablarnca pd-h- lem dah ol cnibe tevecch idp miyn- vilyet-i Germiyndan
Akay dimekle mehr olan sahrya nzl buyurdlar. Ve Karaman-ogl kdir oldug kadar
cem eyledgi askerle hzr olmu idi. Mukbelelerine varldkda cenge balanup Osmnlu
askeri hcmundan n Karamanler vd-yi firra zim ve derhl pern mnhezim
oldlar. Karaman-ogl kaarken atnun ayag bir taa dokunup ddkde akab-grler destine
giriftr ve kayd bend ile resde-i huzr- h- km-kr old. Ve ogl Mehmed Big dah
esr olup Burusa zindnna irsl olund. Kendsi bild- Karaman zabtn teshl in
Timurta Paaya teslm olunmagla ol dah ahz- intikma kym idp bil-izn katl idicek
taraf- ehriyrden mutab oldukda bu tife teden ber ahd peymnlarn nakz ile
marf olup [42b] bir tarkile tahsl-i afv iderse yine Devlet-i aliyyeye bir gile olmas
havf ile Bu vaz irtikb itdim. dey itizr itdgine binen zri makbl old. Andan
Konya ve Ak-ehr ve Ak-sary ve Lrende cniblerine varlup zabt teshr olundukdan
sonra Burusaya avdet olund.
48. Feth-i Tokat ve Sivas
Beky-y kabil-i Cengiziyyeden Kayseriyye ve Sivas m-beyninde ikmet
eyleyen tifeden Kd Burhneddn zuhr idp ol etrf teshr itmi idi. Ve ibtidr-
zuhrunda sultn- Msra intisb ve giderek n hret iktisb idp Sultn Burhneddn
dimekle itihr bulmu idi. Ol nevhde olan Devlet-i aliyye mers kdnn ahvlini der-i
devlete ilm itmeleriyle 798 senesinde asker cem olunup ol cnibe revne oldlar. Bu
haber kdnn malm oldukda karra iktidr kalmayup Diyr-bekr huddunda Harput

41

kurbunda baz cibl-i hikaya firr ve anda tahassun ihtiyr eyledi. Diyr-bekr ve
Ermeniyye hkimi Byndrl Kara Osmn Bigki, Fatih asrnda Acem h olan Uzun
Hasan anun neslindendr. Ve Kara lk dimekle mehrdur. Kdnn daim fursat- beyni
olmagla bu vka zuhrunda Akkoyunl tifesinden asker cem idp Kd Burhneddn
zerine lgr ve ceng-i azmden sonra kd-i mezbr r-be-rh- vd-i drl-karr eyledi.
Mr-i mrrz-zikr bu haberi dergh- ehriyrye ilm ve izhr- ubdiyyet mersimini
icrya kym eyledkde kdnn memleketi ahlsi kssadan habr [43a] olcak Zeynelbidn nm ogln makamna geirmek ry itmiler iken baz ukal sevkile frig olup
Yldrm Han hazretlerine davetci irslinde msraat ve evmir-i hmynlarna teslmkerden itat itmeleri ile ol memlik zamme-i bild- Osmniyye klnd.
49. Teshr-i memlik-i Ktrm Byezd
Mukadem tahrr olundug zere Eflk hkiminn isyn Ktrm Byezd tahrkile
vuk bulmas malm- ehriyr oldugna binen 795 senesinde Burusadan Kastamon
cnibine nhzet buyurld. Ol esnda Ktrm Byezdn intikl-i dr- bek eyledgi
haberi vrd itmekle husl- maksd- esbb ikr olup ol memliki teshre mer-y
devlet irsl olund. Memleket-i mezbreye varldkda Katamon ehri ve civrnda olan
bkr madenleri ve Osmnck-kalas ve Canik ve Samsun vilyetleri bil-cmle memlik-i
Osmniyyeden klnup Ktrm Byezd-ogl sfendiyr Big firr ve istid-y afv-
ehinh- kerem-kr itmekle mahallinde takrr olund. Ol esnda Ls hher-zdesi Vlkogl vesle-i arz- ubdiyyet olmak in hsn ceml ile mevsfe bir hemresini sitn-i
pd-hye irsl idp tezevvc buyurduklarnda ol duhter-i per-peykere bir vech ile dildde oldlar ki, anun k mahabbetiyle tedbr-i umr- saltanat ferm idp ve ol nigr-
mekkrun ilhh ibrm ve mnhemik fsk fcr olan Hayreddn Paa- [43b] zde Al
Paanun igv ve ikdm ile y irete meftn ve mbtel-y n- bde-i gl-gn oldlar.
Bu sebeble nizm- saltanat muhtell olup kuzt ve nevvb dah zulm ve irtiy irtikb
itmege balamlar idi. kt- mazlmen, Al Paaya ilm- hl itdkce b-relere
cevb- redd ile env-i ihnet ve ikyet olunan zulmeyi ahz- rvet in himyet
eyledginden n siph ve raiyyet ittifkla dergh- ehriyrye arz- ekv idicek. Sikt-
ulemdan bazs teft-i kuzt in irsl olunup Anatol ve Rm-ili kdlerinden seksen
aded kd-i zlim ihzr olund. Ashb- hukkun haklar tahsl ve istirdd ve shiblerine
teslm ile f-y levzm adl dd olundukdan sonra cmlesi bir sakf ire ihrk olunmak
bbnda fermn- sultn sudr idicek. Al Paa eft itmege gazab- Yldrm Haniden

42

havf idp bir Habe mushib-i ehriyr var idi. Ana yigirmi bin aka vad itmekle tahlse
re bulmaga ibrm eyledi. Ol dah sefer esbb ile huzr- ehinhye girp zn-i
hmynunuz ile kulunuz stanbula gideyim. didikde stanbulda ne maslahat vardr ki,
gidersin? buyurdlar. Ol dah hrk ile emr olunan magsblarn mansblarnda istihdm
olunmaga birz kei cem idp getreyim. diyicek Y bizim bu kadar demlerimizde
istihdm idecek [44a] yok mdur ki, stanbuldan kei gtrmege muhtc olana. dey sal
itdklerinde didi ki: Mansb- kaz- ilm dnie mevkfdur. Her irde olunan bu
mansblarda istihdma slih olmaz. dey ol kadar ehl-i ilmn her ne rtbe-i irti ile
mttehem iseler dah izalar mnsib olmadugn ihtr itmegle ol kdler tlkna bis
old. Lkin ahvl-i kuzt tanzm olunmak bbnda Al Paaya fermn buyurlup ol dah
cret-i sukk ahzn baz ulem-y dn tahrr itdklerini beyn eyledgi cihetile hccete
yigirmi be aka ve sicille yedi aka ve akd-i nikha on iki aka ve resm-i ksmet binde
yigirmi aka tayn olund.
50. Sefer-i hmyn be-cnib-i Selnik ve Yeni-ehr
Venedik ve France ve Ceneviz ve Pulya ve spanya krallar bild- slmiyyeyi gret
in Selnik nne gemiler irsl eyledkleri haberi vrid olmagla Geliboluya ubr
buyurlup Selnik cnibine nhzet olund. 796 senesinde Selnik ve Yeni-ehr tevbii ile
bild- slmiyyeden klnd.
51. Muhrebe-i ehriyr b-kral- Ungurus
Pd-h- lem stanbul fethine azmet buyurup alt ay muhsara olunmu iken kral-
Ungurus stanbul tekri ile ittifkna binen asker-i kesr ile Tunay ubr idp memlik-i
slmiyyeye taarruz itdgi haberi mesm- hmyn oldukda muhsara terk olunup
acleten ol cnibe azmet olund. Ve [44b] mukaddem Evrenos Big dil almak in ve
mahsr olan Nigebol-kalasndan haber getrmek in irsl olundukda kesret-i kffr
sebebiyle b-husl maksd avdet itdgi cihetden pd-h- gayr- ziyde mteellim olup
hemn ol gice huddm- al-makmdan bir kimseye ilm itmeksizin bir esb-i sab-reftra
svr az zamnda vsl- kurb- hisr oldlar. Ve bir mrtefi mahalle kup muhfz- kala
Togan Bigi Bre Togan dey agrdklarnda Togan Big istim idicek, sadlarndan
bilp cevba mbderet eyledi. Skkn- kala ahvlinden ve zahreleri keyfiyyetinden
istifsr buyurdlar. Ol dah zahreleri mikdr- kifya olup mstahfzlar leyl nehr
muhfazaya sarf- iktidr eyledklerin[i] ve kalanun der dvr muhkem stvr

43

oldugn[] beyn eylemegle yine geldikleri vech zere avdet buyurup maasker-i hmyna
vsl oldlar. Kffrdan bazlar istim-i sl cevb ve krallarna ihbra itb
itdklerinde tecesss in bir ka kfir irsl eyledi. Lkin bir kimseyi gremeyp avdet
itdiler. rtesi gn ales-seher ord-yi hmyn ile leker-i kffr zerine azmet olunup iki
asker birbirine mukbil oldukda tarafeynden azm ceng old. Ve esn-yi harbde bir kfir
pd-ha e-perle hamle idp rah- b cer-i bd-peymnlarndan ftde-i ry-i trb ve
vcdlar bir mikdr mbtel-y te elem ztrb [45a] old. Gy ki, bu hdise cnib-i
lhden mukaddem sdr olan eflleri mukbelesinde terbiye olmak zere vki
olmudur.
Badeh baka raha svr ve maareke-i harb u ktlde sbit ve ber-karr olup b-avn
inyet-i Rabbl-lemn kffra sret-i inhizm ikr ve her biri tahls-i ser cn in
pyende-i vd-i firr old. Ve kaanlardan ekser Tuna suyna dklp melnn niceleri
esr ve siph-i slm env-i emvl ve ganyim ile seyr oldlar. Sultn- cihn bu feth-i
celle kr sipsdan sonra terk-i bde ve cme azmet ve bin-y hayrta niyyet buyurup
Burusaya avdet itdiler. Badel-vusl efl-i sbkadan tib-i mstagfr olup aml-i
slihya itigl ve mdvemet ve Burusa ehri miynnda bir cmi binsna mberet
buyurdlar. Emr Sultnun trz-i mehr- takviyyet-sz- niyyet-i istigfr olmudur.
52. Azmet-i hmyn be-cnib-i stanbul
Mukaddem Timurta Paa-ogl Yahi Big Anatol tarafndan Kara-deniz sevhili
teshrine irsl olunmu idi. ile-hisrn feth eyledgi haberi vsl olcak. Sultn- cihn
Koca-ili yolundan azm-i sy- maksd ve skender Bogaz dimekle marf mahalle vrd
idp Bogaz-kesen stnde Gzelce-hisr nm ile mehr olan kala [45b] y bin
buyurdlar. Bu tarkile Kara-denizden gelen gemilere sedd-i rh-gzr ve stanbul tekrine
ibl- ihbr olundukda mukvemete adem-i iktidrndan n der-geh-i ehriyrye on bin
filori ihdsna isticl ve vizerya l p-keler irsl idp taleb-i sulh eyledi. Hatta Al
Paaya zhiren gnderdigi hedydan m-ad ziyfet tarki zere yolladug atime
meklta zer sm ile meml on aded kebr balklar zamm ilhk eyledgi nakl-i gerde-i
baz mverrihn fkdur. Tekrn husl- maksad bbnda rec-y erkn- devlet
stanbulun bir mahallesi mekn- mslimn ve anlara kd ve hatb tayn klnmak art
zere kable karn buyurlup, Tarakl-Yenicesinden ve Gnykden evler nakl olunup
stanbul iinde bir azm mahalle peyd old. Ve mescid cmi bin olunup tayn-i hatb

44

imm ve kd nasbile urt- sbka tammna kym olund. Ve ol senenn cizyesini


env-i hedy ile istif idp serr-i saltanatlarna ricat buyurdlar.
53. Feth teshr-i baz- bild
Mora cezresi fethi in Karaferyede ikmet ve etrfa aknc irsliyle ol nevh
teshrine bezl-i nakdine himmet buyurup Trhala cnibine sevk-i asker-i nusret eser ve ol
hisr mme-i nevhsi ile cilvegh- h feth zafer eylediler. Ungurus diyrna bais-i
leker-i cerrr ve kffr- hk-sr dil-hh zere zrr olunup Timuta Paa irsli ile Kankr
ve Mednetl-hukem-i Atina ve Trkmen vilyetinden [46a] Behisni ve Maltiyye ve
Krd bildndan Divrig ve Darende ve Kemah zabt olund.
54. Zuhr- mukaddimt- fitne-i Timur
Eb-an-cedd Badd ve Irk ve Arab ve Tebriz hkimi olan Sultn veys-ogl Sultn
Ahmed ve dah zerbaycn hkimi Mehmed Big-ogl Kara Ysuf ki, Karakoyunl tfesi
residr. Timur elinden firr idp evvel sultn- Msr yanna ve andan atebe-i ehriyrye
iltic ile Timurdan itik eylediler. Ve Timurun maksad teshr-i Rm oldugn[] beyn
idp def-i fitnesine ihtimm olunmag sevk eylediler. Sultn- enm bunlara mezd-i ikrm
idp Sultn Ahmedn kermesini eh-zde Mustaf elebiye nm-zed buyurdlar.
Bundan akdem Sivas ve Maltiyye fethi akabinde Erzincn hkimi olan Taherten ki, taraf-
Timurdan mansb idi. Andan taraf- hmyna bc u harc taleb olundukda mezbr mvaka Timura ilm itmegle Timur dah cnib-i hmyna nme irsl tesyr ve env-i
trreht tahrr itmi idi. Pd-h- cihn ilileri muharrik-i gazab nice kelimt ile Timura
irc eyledkde Timurun sabr u karra mecli kalmayup bild- Rm tahrbine 803 hcm
ve badel-kudm Sivas-kalasn sndan madm eyledi. Muhfazasna memr olan
guzt- mslimnden drt bin mchidi hayyen hka defn eyledigi menkldur. Andan
Maltiyye hkimi ki, Sivasda esr eyledgi Mustaf Bign ogl [46b] dur. Ana istimletnme gnderp teklf-i inkyd itdkde ol cvn sadkat- nihd veliyy-i nimetinden irz
itmeyp mevsl mektb habs itmekle Timur kala zerine geldigi dem gice ire firr
eyledi. Timur ol nevhyi zabt idicek, Trkmen Kara Osmna tayn idp badeh Msr ve
m ve Badd ve Tebrz cniblerini tahrbe zim old. Timur, m zerinde iken pd-h cihn Yldrm Han, Sultn Ahmed ve Kara Ysuf tahrki ile asker cemine mbderet ve
Erzincn hkimi Taherten zerine azmet buyurup badel-vusl vehle-i lda Erzincnkalasn zamme-i kiver-i sultn ve Kara Ysufa erzn buyurdlar. Kara Ysuf,

45

Erzincnler ile imtizc idemeyp belde-i mezkra Sultn Ahmed recsna binen yine
Tahertene inyet ihsn ve crm ve isyn dmen-i afv- ehinh ile mestr ve nihn
klnup lkin li-eclil-itminn ehl u yl Burusaya nakl olund.
Badeh makarr- saltanatlarna mrcaat buyurup Kayseriyye havlisinde Sultn
Ahmed rec-mend izn-i insrf ve mazhr- sunf- nevzi iltift olup Irk- Arab
semtine tevecch eyledi.
55. Muhrebe-i Yldrm Han b-Timur
Timur tarafndan her-end Kara Ysuf talebi ve Erzincn-kalas teslmi in nmeler
geldikde ilileri cevb- redd ile irc olundug cihetden ceng vuk [47a] mukarrer olup
Timur Karabda klak eyledi. Ve Kalemrev hkmeti olan bilda cem-i asker in
evmir gnderip 804 senesi bahrnda azm-i diyr- Rm ve evvel Erzincnda Kemhkalasn Muhammed Mr-z nm nebresi irsliyle giriftr- yed-i m eyledi. Engri
cnibine mteveccih olup sahr-y Sivasda cem-i asker-i b-kys ve Seltn rvn ve
Geyln ve mlk-i Diyr-bekr ve Krdistn ve hn- Sstn ve Badehn ve hnn-
Trkistndan maiyyetinde sabit ber-karr olan yigirmi nmdr- ehriyr ile Tokat
yolundan gret-knn azm-i muhrebe-i ehriyr-i ecat istins eyledgi mesm oldukda
Tokat cnibine nhzet buyurlup der-bendler ile gzergh- ad ve sedd olundug Timurun
malm olcak. Kayseriyye yolundan Engri zerine vsl olup Yakb Big teslm-i
kaladan ib itmekle muhsaraya mberet eyledi. Sultn- cihn dah Tokatdan
Engriye azmet idp knn zere tertb-i asker eylediler. Meymenede Anatol askeri ve
yigirmi bin pld-p ile svr Ls hkimi Vlk-ogl, eh-zde Emr Sleymn Rm-ili
askeri ile meyserede ve kulb- askerde pd-h- lem-penh turup nlerinde on iki bin
yenieri ve azeb-i lekeri ve etrflarnda kapukul ve eh-zde Mustaf elebi [47b] ve
Ms elebi kym eylediler. Ve elebi Sultn Mehmed arhac nasb olunup
maiyyetlerine Timurta Paa ve Malkoc Big ve Evrenos Big ve Abdi Big ve Frz Big ve
s Big ve Hasan Paa ve Hall Paa ve Murd Paa ve hn Big ve Yakb Big ve
Balaban Big ve Dvud, Bal ve Alagz ve sirleri tayn olund. Asker-i ehriyr tadd
olundukda toksan bin dem kaleme alnd. Timur dah tanzm-i suff idp meymenede
ogullar hruh ve Hall ve Sleymn ve Hseyin ve meyserede ekber evld Mrnh ve
nebreleri hkim-i rz ve hkim-i sfahan ve halef ve kuddm Timurda Mr-z Eb-bekr
ve sirleri turdlar. Ve Erzincn hkimi Taherten ve Diyr-bekr vlsi Byndrl Kara
Osmn imdd- Timura hazr olmular idi. Ve Timur bu rtbe asker-i b-kys ile Yldrm

46

Handan havf hirs zere olup her menzilde askern etrfn handakla ihtaya ikdm ve
ziyde-i ihtiyd ve ihtimm ider idi, sene-i 804.
Sene-i mezbre Zil-hiccesinn 9 tokuzunc cuma gni tekbl-i saffeyn vki olup
cenge mberet olund. Ol marekede Germiyn askeri hkim-i kadmleri cnib-i
Timurda olmagla itat- ehriyrden r-gerdn, kezlik Aydn ve Mentee ve Saruhn
askeri dah Timur yannda olan big-zdelerini zleyp asker-i Timura iltihka itbn
oldlar. Ttr askeri dah Atana biginn [48a] birder-zdesi olan Taherten yanna varup
Meymenede Ls askerinden gayr bir ferd kalmycak. Timur askerinn meymenesinde
olanlar Ls zerine hcm itmekle anlar dah firr eylediler. elebi Sultn Mehmed sadmei rne ile Mr-z Hseyin ve Pyndrl19 Kara Osmn ve sir zerine hcm idp sell-i
imr-i hn-fen ve suff- ad-y pern eyledkde mukbelesinde olanlar tkat
gtremedikleri cihetden firra gz eylediler. Timur bu hali grdigi sat ol cnibe imdd
in yeniden asker irsl eyleyp bir ka kere bu minvl zere sret-i inhizm nmyn
olmu iken tecdd-i imdd ve kesret-i cnd- ehl-i fesd sebebiyle mukaddemt gi-i
merdn- veg mintec-i murd olmayup kbet Timur mme-i askerini meydn- harb u
ktle birden havle idicek asker-i Yldrm Hannun nsfndan ziydesi dmen lekerine
mlhak oldugna binen bklere zaf- kulb rz olmu idi. N-r izflarnca olan grh-i
enbh ile mukbele-i msmir-i mve-i maksd olmadugndan semt-i selmeti yz tutdlar.
Ol esnda mer-y devlet eh-zdeleri cengden karmak tedbrin idp Al Paa ve Eyne
Big Suba ve yenieri agas Hasan Aga eh-zde Emr Sleymn mareke-i harbden
badel-ihrc Rm- [48b] ili cnibine gzr ve bazlar elebi Sultn Mehmed hezr zr u
zr ile cengden karmaga bezl-i iktidr idp hkmetghlar olan Amsiyye tarafna
azmete ibtidr eylediler. Ve merdan Minnet Big, pd-h- lem hazretlerine bakyye
kalan bende-gn- ehriyr imdd ile vcd- behbd ehinhnelerini sy-i halsa sl
buyurmalarn niyz eyledkde keml-i gayretlerinden istinkf idp merdnelik yolunda
terk-i ser itmege karr virdiler. Ve zimn- ihtiyr-i kil fezya teslm ve leker-i addun
mukbelelerine gelenlerin ser-i b-devletlerini imr-i sik tesr ile dneyim eyleyp bu
hl zere aham karb olmagla n-r pd-h- ecat-iar sff- dmeni hark iderek
zim-i semt-i selmet oldug Timura ilm olundukda ol sevd-ger-i met- hret yle
gevher-i yekt-y girn-kymeti hezrn- hezr nkd cn- bezl nisryla nihde-i
dercd-drer iktisb itmegi kendye sermye-i saadet bilp hidmet-i mezbre edsna
19

Anonim yazar daha nce Byndrl [42b ve 47bde] olarak vermiti.

47

fitne-engz nice grh- mekrh ile itbn olarak huddm- ehriyrden ok kimesne n-
mill-hayt ehdetle ve seyr Rm-ili biglerbigisi Frz Big ve Minnet Big ve Mustaf
Big ve Timurta Paa evldnun ekser esr old. Ve Yahi Big dah zmre-i hedya
mlhak olup ol esnda Yldrm Hanun svr oldug rahun ayag taa dokunmagla arh
[49a] gibi reftr ol h- ferzne etvr bl-y esbden hk-i siyha ftde ve lubet-gh-
shire-i gabrda rcil piyde klmag rev grdi. Mahmd Han bu hli mhede idicek,
hemn ahzlarna mbderet idp riyet-i resm-i edeb ile Timur huzrna sl eyledi.
Vel r lil-erfi in zaferte bihim

Kilbul-ed min fashin ve acem

Fahriyyet vahiyyin sekat hamzeter-rad

Ve hatefe aliyyn min hsm ibn-i mlcem.

Yldrm Hanun vusl Timura ihbr olundukda istikble itb idp adr
kapusndan karulad. Ve mezd-i icll ile sadr- meclise icls ve kelimt- mlttfet md
ile tahsl-i mersim istinsdan sonra bu vech zere mlkt mukadder oldugn zikr beyn
ve diyr- Rm sye-i adletlerinden mahrm klnmayacag ifde ve ayn idp bu hdise-i
sbkanun zuhr cnib-i devletlerinden oldug mezkr olmagla Hakk Telnun irde-i
ezeliyyesi bir kivern fukarn umrnna taalluk itdgi sretde hl bu minvl zere olur
dey, cevb buyurdlar. Birz mushabetden sonra pd-h hazretleri evld- emcdlar
ahvlinden istifsr itmelerine binen ile Timur etrfa vular tayn idp ihzrlarn emr
eyledi. Mustaf elebi ol marekede mefkd ve s elebi dah baz tevbiyle firr
eyledginden n n-mevcd olmagla ancak Ms elebi [49b] yi muazzezen vlideleri
huzrna gtrdiler. Timur anlara evld mumelesi idp ve pederleri haymesi yannda bir
adr tayn olund. Ve memlik-i slmiyyeyi gret in etrfa aknclar irsl idp nebresi
Mr-z Muhammed Burusa ehrini grete ve hazne-i sultn hizine mbderete memr
eyledi. eh-zde Emr Sleymn ise bunlardan mukaddem Burusaya gelp hazneden
nefyis ey kabza-i ibtidr ve Rm-ili cnibine gzr eylemi idi. Mr-z Muhammed dah
otuz bin demle Burusaya gelp env-i hasret eyledi. Ve Sultn Hseyin nm bir ogl
Karaman ve Teke ve Hamd diyrn tahrb ve ehl-i slm tazb itmege r-be-rh ve
Mentee ve Aydn ilinde olan mminine dah sl cevr vz in irsl-i siph-gne hh
idp kendsi bakyye-i sayfde Kthiyyeyi karr-gh eyledi. Ol kalada Timurta
Paanun emvli kabz olundukda paa-i mezbr huzrna getrdp: Bunca emvli iddihr
idecegine veliyy-i nimetn yoluna sarf itmekle cem-i asker itsen olmaz myd? didikde
Timurta Paa cevbnda Bizim pd-hmz yle nev-devlet ve nev-resde pd-h
degildir ki, cem-i askerde vizer malna muhtc ve nev-zuhr devlet-mendler gibi gzi ac

48

ola. diyecek. Timur b-huzr olup Seni evldun ile zd itmek melhzum idi. Lkin [50a]
trzn ol niyyeti feshe sebeb old. didi. Ve k mevsimi gelmekle kendye Aydnda ve
askeri nevhsinde dvlad. Her biri bir beldede klak eylediler. Ve Burusada mahbs olan
Karaman-ogl ve dah Germiyn-ogln ve Mentee-ogullarn hkmet-i mevrselerine
nasb ve tayn eyleyp, sfendiyr Bige dah elinden alnan diyr temlk eyledi.
56- Vakt- elebi Sultn Mehmed bade ez-ceng-i Timur
Ol zamn ki, eh-zde hazretleri mareke-i harbden Tokat ve Amsiyye cnibine
mteveccih olmular idi. Esnh- rhda husem-i Devlet-i Osmniyyeden sfendiyr
hemre-zdesi Kara Yahya Big mikdr- dem ile bir ay ahz-i intikm- sedd-i rh-gzr
itmege kym eyledi. eh-zde-i kaviyyl-cenn dah maiyyetlerinde olan cne bis-i
takviyet klup nice nasyih rd itmekle ol grh-i mekrh zere hcma ikdm
eyledklerinde leker-i ad kadem-nihde-i vd-i firr ve ekser kte-i imr-i hn-hr
olup Kara Yahya ol hli gricek, Tosya-hisrna firra ibtidr eyledi. Bu nusret-i celle ile
tefel-knn Bol cnibine tevch-zimn bir ka gn anda tevakkuf u rm olunup istihbr ahvl in etrfa csslar irsl eylediler. Csslar rcndan sonra [50b] bil-istire
Amsiyye tarafna atf- inn olunup badel-vusl Etrkden Kara Devlet h, Timur
tarafndan her grha serdr- cef-ir ve gret-i bild iderek, ol nevhyeye dah
taarruza der-kr oldug mesm olmagla kemmiyyet-i askirini istilm in dem irsl
olund. Csslar- mezbrun ahvline vukfdan sonra avdet idp hl yagma in etrfa
irsl-i zmre-i err ve kend bine karb dem ile bir mevzide karr eyledgin[i] ahbr
itmelerine binen eh-zde hazretleri askerini cem idp keml-i sratle lgr eylediler. Ve
ol grh csslar haber virdigi vech zere bulup hemn cenge mberet eylediler. Harbde
Kara Devlet h, eh-zdenn hadset-i sinnlerine tan ve takr ve pederlerinn sergzetiyle trz ve ten bbnda haddinden ziyde sz syleyp: Ricl ile muhrebe
tfla bis-i nedmetdr. Eger taleb-i hayt isek cengden frig ol. dey nice hezeyn
eyledi. eh-zde hazretleri dah her kelmna cevb- b-savb virdikden sonra nire-i
harb u ktl itil buldug dem dil-vern- askir-i Osmniyyeden bir cvn ok ile Kara
Devlet h gznden urup zemne ddkde merdn- veg hcmyla ser-i b-devleti
bedeninden cd klnd. Yannda olan lekerinn ekser Timur cebr ile geldiklerinden n
helkini ganmet bilp, eh-zdeye itat eylediler. Badeh ganyim-i b-mr ile makarr sadetlerine avdet buyurdlar, sene-i 805.

49

57. Azm-i eh-zde be-ceng-i ibn-i Kubd


Sultn Mehmedn st-i [51a] ikdm ve ecati mehr fk ve mehd Timur
oldukda zhiren advet izhr itmeyp hafiyye husem-i Devlet-i Osmniyyeyi dim
tahrkden hli olmaz idi. Ez-cmle res-i Etrkden Kubd-ogl fermn- Timur ile baz
err cemine mbderet ve Niksr-kalasn muhsaraya mberet eyledgi ferydclar
ile inh olundg sat Sultn Mehmed hazretleri ol cnibe lgra isticl ve dmen gaflet
zere iken zerlerine hcm itmegi vesle-i tahsl-i ml idp ol muhzlik kimini esr ve
p-ml ve kimini kahr- n-bb dery-y helka sl eylediler. Kubd-ogl hezr zr u zr
ile firr idp Taan-ogl-kalasna iltic eyledi.
Badeh Kubd-ogl tasarrufunda olan Felnik-kalas muhsara olunup keml-i
metnetinden bir ka gn muhsara mmtedd old. Zr ol kala istihkm sebebiyle ol
vakte dek Osmniyn tasarrufuna girmi idi. kbet ikdm- siph-nusret-i encm hsn-
mezbr kemend teshre rm idp ehl-i hisr inkyd eh-zde sm makm ve huddm-
dergh- lleri levzm- muhfazay itmm itdkden sonra makarr- devletlerine
mrcaat eylediler.
58. Hurc- nl-ogl
Sultn Mehmed, Tokatda ikmet zere olduklar evnda nl-ogl nm bir ak
yigirmi bin Trkmen ile ol etrf gret iderek Kaz-bda vsl oldug haberi vrd idicek.
Badel-mevere bu vaz- n-lyk [51b] oldugn efhm ve terk itmedgi sretde cenge
ikdm olunacagn[] ilm ile nme tahrr idp, irsl eylediler. Nme vsl oldukda ilileri
tahkr tezll ve keml-i gurrundan imdi Mehmed ne mahaldedr? dey b-edebne
sal-i b-mel ile hadd-i n-ins mersimin[i] tekml idp badeh nmenn mefhm
malm olcak. Canb-i denet-i intisblar hilf- meml o kadarca kelm- Hkk
istimiyle mnfail ve gl-hen dernundan te-i gayz gazb erer-p ve mteil
oldugna binen ilileri katl itmek murd itmi iken yannda olanlarun bazlar men
itmekle nme tahrr idp ilileri irc eyledi. Mazmn- nmesi bu ki: Murdmz sennle
muktele degil. Ancak elinde olan vilyetleri zabt itmekdr. Sen, hemn semt-i selmete
iml-i seccm azmet ve bir n akdem kadd-i mnhde-i vd-i hals olmagla say
himmet eyleyesin. dey hatm-i kelm eylemi. Mefhm mektb malm oldukda hemn
eh-zde hazretleri bin aded atlu askeri ile lgr-knn bir seher vakti Kaz-bda vsl

50

oldlar. nl20-ogl zahir cemi in askerinn bazsn etrfa irsl eyledgi cihetle
yannda on bin mikdr leker-i zrh-p kalm idi. Der-sadet anlarun zerine hcm
olunup cenge mberet olund. Sabhdan ahama karb muhrebe mmtedd oldukdan
sonra kbet inyet-i Hakk ile siph-i dmen mnhezim olup firr eylediler.
Garibdendr ki, ol cengde dmen [52a] askerinden bunca dem maktl olmu iken
eh-zde askerinden bir ferd ehd olmayup Cebele-ogl ile Zaarc Yakb esr olmalar
akabinde yine hals olmular.
59. Hurc- Gzler-ogl
Makarr- sadetlerine vusldan sonra Gzler-ogl nm Trkmen nl-ogl
muhrebesini vakt-i frst bilp Kara-hisrun ehrini zabt ve kalas miynna kemend-i
muhsaray rabt eyledgi haberi vrid olcak. sticl ile ol cnibe tevecch buyurdlar. Ve
hengm- subhda resde-i karr-gh- ad olup alel-gafle gz- harb u ktl ve mberet-i
ceng cidl eylediler. Bu minvl zere bir zamn muktele olunup inyet-i Mevl-y
mteal ile leker-i ad malb nice ganym-i b-hisb emvl dil-verndan mahsb old.
60. Hurc- Kpek-ogl
Tokatda ikmet evnnda 805 senesi evhiri tahrk-i Timur ile Kpek-ogl nm bir
Trkmen gret-i memlik-i slmiyye idp Kaz-bd sahrsna nzl itdgi malm
oldukda acleten ol cnibe nhzet buyurdlar. Ve Trkmenler esn-yi hbda iken mahall-i
mezbre vrd ve ol hiffet-gn gaflete ihbr- hull-i ecel-i mevd idp zerlerine hcm
olundukda kimi esr ve kimi tume-i imr olmagla bunca vakten beri cem itdkleri
emvl-i b-mr mazbt hademe-i eh-zde-i l-tebr old.
61. Hurc- Mezd
Mezd nm bir harm Sivas [52b] hrmandan sonra anda bir cmia tahassun u iltic
ve erbb- iyb zehba katut-tark itmege ictir eylediginden ikyet olundukda ehzde hazretleri, Byezd Paay irsl eylediler. Ol dah varup hezr ihtimm ile mezbr
esr giriftr ve huzrlarna ihzr idicek. Cmle yn katline ittifk itmiler iken eh-zde
buyurdlar ki: te herkes senn katlini istid ideyorlar. Lkin ben senn gibi merd-i
ecin zyi olmasn rev grmem. Eger amel-i sbkndan ez-dil cn tib olursan sana
ok ikrm iderim. dey tevbeye tergb itmeleri ile ahs- mezkr dah diler. Bu da Mezd,
inyet ihsn ve tevbe-knn- cn dilden bendelikleri kablne itbn oldug cihetden
20

Metinde nil olarak geiyor.

51

ilbs- hilat buyurup, Sivas tamrine irsl eylediler. Mezd dah istikmet ile hidmet idp
az zamnda Sivas sret-i sbkasna ide eyledi.
62. Davet-i Sultn Mehmed ez-cnib-i Timur
Sultn Mehmed hazretleri vlid-i mcidlerinden mfrekat idp Tokat ve Amsiyye
etrfn hfz hirset ve kiver-grlik ile tahsl-i vze-i hret eyledklerinden Timur deti
zere dim mtefekkir-i avkb- umr olmagla eh-zde hazretlerinn muktez-y revi
slblar az zamnda teshr-i memlik bild ile evket nlar mzdd ve bermuktez-y sadet mder-zd vris-i saltanat [53a] b ecdd olacagn mlhaza idp
giderek serhadd-i kiver-i Aceme dah sye-endz- fermn-rn ve hkmet olmalarndan
havf haiyyet itdgine binen shletle ol hmy ikbli ftde-i dm- tezvr itmek
fikri ile bir kermesini tezvc itmek in eh-zde davet olunmak bbnda vlid-i
mcidlerinden mektb rec eyleyp ve env-i mn- mekkede ile ser-myene hat
irimege Yldrm Han hazretlerine itimd virdikden sonra kend dah hezr tevkr ile
nme-i mahabbet ulema-i ktb ve tahrr ve pederleri mektubuyla irsl tesyr eyledi.
Nmeler vsl oldukda davete icbet buyurmaga azmet eylediler. Hidmet-i erflerinde
olan mer gadr- Timurdan tahzr ve gitmeleri hussunda sak- himmeti tehr itmiler
iken, mfd olmayup mtevekkilen alellh Tokatdan hareket ve Amsiyyeye bast- zll-
evket eylediler. Anda dah baz sibt-tedbr kimesneler tekrr terk-i azmet
buyurmalarn niyz itdiler, yine fide itmeyp Amsiyyeden Osmanck nm beldeye
gelindikde mukaddemen vki oldug vech zere Kara Yahya reh-zenlik sevdsyla bir
mahallde gizleyp eh-zde askeri mrr iderken zerlerine hrc eyledi. Anlar dah
hemn cenge r idp inyet-i Mevl ile Kara Yahya askerini trmr ve kendyi
pyende-i vd-i firr eylediler.
[53b] Andan nhzet buyurup Murtaz-bd nm mahalle varldkda Ttr
serdrlarndan Savc-ogl Al Big nm kimse reh-gzerde askeri ile karr eyledgi malm
olup ve eh-zdenn askerini istilm kasd ile ilisi geldikde iliyi irc ve akabince
acleten tahrk-i ryet-i mihr-i iltim idp Al Big askerine bateten havle-i t-i hunfen ve bir anda mnhezim pern itdkden sonra firr idenler takb olunarak, Selsilkalasna girmeleri ile hals oldlar. Sultn Mehmed bu hdiseler vukn nh azmet
bbnda tenbh-i lh bilp, Timur cnibine tevecchden fesh-i niyyet eylediler. Ve byle
gavil esnsnda hkmetghlarn hl komak mnsib olmadug ile itizr ve

52

muallimleri Sof Byezdi Timur ilileri maiyyetinde hmil-i varaka-i izr idp
Mevln-y mezbrun mrcaatna intizr zere Bol nevhsinde karr itdiler.
63. Veft- Yldrm Han
805 senesi Receb evstnda Yldrm Han hazretleri mizacsz olmagla Timur kend
etbbsndan iki hzk hekmi muleceleri hidmetine memr ve anlar dah hasbel-kadere
mdvatlar bbnda sarf- makdr itmiler. Vaktleri tamm oldugndan ilclar mfd
olmayup ne macn oldugn[] diyerek sene-i mezbre aban 14 yevm-i hamsde terk-i
tem-y re zemn-i cihn ve azm-i nzhetgh- gl-istn- cinn eylediler. mrleri 44
sene ve mddet-i saltanatlar 14 yla karbdr.
[54a] Ol esnda Timur, Hamd vilyetine tevecch idp agrlgn Ak-ehrde ibk ve
Yldrm Han dah zikr olunan tabbler ile istirhat in ehr-i mezbrda ikmet ve inziv
itmi idi. Timur baz bild teshrinden sonra Ak-ehre bir gnlk mahalle geldikde
Yldrm Hanun veft haberi vsl olcak, zm teessf izhr eyledi. Ve Ak-ehre vusl
buldug dem Ms elebiye ziyde nevzi ikrm ve imr-i murassa ve hilat- fhire
ve yz aded bedev at inm idp eh-zde-i mrn-ileyhi Burusa hkmeti tevchile
tebcl ve pederleri nan anlara teslm ile vasiyyetleri zere Burusaya nakl ve tahvl
eyledi. Ol esnda Sultn Mehmed tarafndan Sof Byezd vsl olup, Timur cnibinden
env-i ikrm ile mltefet oldukdan sonra cevb-nme tahrr ve nice hedy ile
mersndan birini Sof Byezde refk olmak zere Sultn Mehmed cnibine tesyr eyledi.
Ve bir nme dah eh-zde Emr Sleymna yazup hedy-y lyka ile baz mersn
irsl itdi. Mh- mezbrda Timurun Mr-z Muhammed nm nebresi ki, Karesi
vilyetinde h- mazlmn- resde-i felek-i devvr itmi idi. sr- icbet du-y
mazlmne zhir ikr olmagla nice ikence maraz- kavde esr ve kbet vsl- der-kt
besl-masr sair oldug mesm Timur oldukda [54b] ziyde mteellim hkmetgh
cnibine zim olup Erzincna ve andan Erzurma badeh Grcistn fethine revne old.
Ve Rmdan intiklinde bekya-y askir Hlgden Karatar dimekle mehr olan tife-i
Ttr vatan- aslleri Trn zemne ki, -Mvern-nehrdr.- nakl in mer tayn idp
Anatoldan ihrc eyledi. Ol kavm Hlg ile Selukiyynun muhrebeleri eyymnda
Rm huddna kup seltn-i Mool anlar Selukler muktelesi in Rmda temkn
itmiler idi. Eb Sad Hudbende irtihlinden sonra Acemde fetret vki olmagla ol tife
balu bana fark- mteaddide olup her biri bir mahallde mtemekkin oldlar.

53

Badeh Yldrm Han Sivas teshrinden sonra anlar memlik-i mahrsasna nakl
eyleyp ekser Kayseriyye ve Sivas ve Amsiyye ve Maltiyye ve Erzincn nevhsinde
yaylak ve klak iderler idi.
Sof Byezd ile Timur ilileri Sultn Mehmed sitnesine vusl bulup pederlerinn
veft malm olcak. Ddelerine r-yi cihn tire v tr ve kulb- enverleri mbtel-y hzn
ve inkisr old. Bu evnda Timurun ol havlden mrr ihbr olunmagla ihtiyten baz
cibl-i refaya sud buyurdlar.
64. Ahvl-i eh-zde-gn bade ez-veft- Yldrm Han
Emr Sleymn Rm-iliye istikllen [55a] mutasarrf olup Sultn Mehmed, Tokat
etrfnda karr itmiler idi. s elebi Burusa nevhsinde ihtif itmiken Timur
indifndan sonra ol etrfa istil ve Ms elebi dah ol cnibe tahrk-i liv idp Karesi
ilinde beynel-ihveyn vuk bulan muhrebede Ms elebi glib ve s elebi n- ehdi ehdetle vsl- gyetil-gyt- metlib oldukda Burusada Ms elebi taht-nin old.
Badeh Emr Sleymn Burusa zerine gelp Ms elebi firr ve Karaman-oglna
iltic ihtiyr itdgi cihetden Emr Sleymn Burusay badez-zabt yine Rm-ili cnibine
gzr eyledi. Ve Sultn Mehmed ile m-beynlerinde irsl-i mektib olunup mersim-i dost
ve mahabbet mrt olunur idi. Emr Sleymn, Ms elebiyi zabt in Karamanoglna haber yollamagla Ms elebi Karaman-ogl yannda firr ve sfendiyra iltic ve
istizhr idp Emr Sleymn dah haberdr oldug hnde bil-ztrr ol cnibe lgr eyledi.
Lkin Gnyke vardkda deti zere y irete megl olup vakt-i fursat beyhde imrr
ve ol k o hl zere kenr- nehrde bir kavak dibinde karr itdgine binen ecere-i
mezbre hl Big Kavag dimekle marf olmudur.
Badeh sfendiyr, [55b] Emr Sleymna nme irsl idp: Eger mrcaat iderse
Ms elebiyi habs iderim. dey sl-i peym itmekle znike gelp yine irete r
eyledi. Rm-ilinde olan mer dah Emr Sleymnun saltanata adem-i istihkkn
bildiklerinden n sfendiyrdan nihn Ms elebiyi mutlebeye kym ve ol dah
Sinopdan eh-zdeyi gemi ile Rm-ili cnibine irsla ikdm eyleyp Ms elebi, Eflk
diyrna vaz- kadem icll memleket-i mezbre hkimi olan Mire nm kfir mrnileyhe tevkr ve ihtirm mersimi resde-i ser-hadd-i keml eyledi. Ve Emr Sleymnun
taaddsinden b-huzr olmagla Ms elebinn maiyyetine asker tayn idp Rm-ili
mers tarafna irsl idicek. Anlar dah istikbl idp Silistreye sye-endz vusl vrd
ve andan Edreneye tevecch-knn tlib-i husl- maksd oldlar. Emr Sleymn bu

54

ahvlden haberdr oldukda anlardan mukaddem Edreneye duhle itb ve badel-vusl


harb u ktle tehyie-i esbb- bedeli hammlarda tertb bizim n-a-n-i bde-i nb idp
Ms elebinn tevecchi ihbr olundukca istibd iderek: Ms kimdr ki, benm
stme gele. dey zevkine ftr virmedi. Ms elebi dah mme-i mery istishb ve
bi-tark-i lgr Edrene ehrine nasb-i ryet-i erif intisb itdgi [56a] dem Emr Sleymn
sy- stanbula cy-i firr ve Dgnciler-kyi nm mahallde giriftr olup zmre-i
hedya ilhk olund, f evil-i sene-i 814.
Ms elebi, Edrene tahtna bil-istikll cls itdkde mensb- havss- hudmna
tevz eyledkden sonra eslflarn Emr Sleymna hynet thmeti bahnesiyle kimini
katl ve kimini msdere idp env-i mezlime der-kr old. Hussen akdem mer
Evrenos Big gibi pr mbreki kesret-i hadem haem bis-i adem-i itat isyn olmak
ihtiml dr-dr ile katl idma bahne-cy olup Edreneye huzrn fermn eyledi. Mri mezbr zaf- pr sebebiyle b-tb tvn oldugn ihbr ve al-vechit-taz izhr- am
ile ryml-i dergh- l hussnda itizr idicek. Ms elebi ihzrna sdr ve ol dah nr azm-i der-i devlet-medr eyledi. Badel-vusl dav-yi zr- amde dest-i husemye
ser-rite-i tekzb virmege miyn bend-i azmet olup hatta kendyi tecrbe in idd olunan
ziyfetde baz mest-ger-ht eglene cebr-i nefs itmekle eh-zdenn zararndan masn ve
vilyetine avde mezn old. Ms elebi bu minvl zere zr-destnn zecr tenkl ve
mer-y kffrdan dah harc-gzr olanlara teklif-i kka tahml idp cmleden stanbul
tekrine emvl-i kesre [56b] talebiyle Al Paa-ogl brhm Paay irsl eyledi. brhm
Paa, Ms elebiden b-huzr olmagla stanbula geldikde mukaddem zikr olundug
zere bbsnun tekr ile olan dostlugna binen tekr-i mesfre kef-i m-fz-zamr ve
Sultn Mehmed hazretlerine cebhe-sy-i dergh- mualllar olmak niyzyla arzuhl-i
zarr tahrr idp tekrden slini istidya kym ve ol dah irsle ikdm eyledi. Pes ez-vsl
recs makbl oldug cihetden Anatolya gzr ve Burusada takbl-i dmen-i eh-zde-i
km-kr idp env-i nevzile mltefit ve muvakkar ve vizret-i uzm mesnedne irtik ile
rtbe-i rifat ve n berter old.
Badeh Sultn Mehmed hazretleri Gegbuze kdsi olan Mevlna Fazlullh stanbul
tekrine irsl idp tekr-i mezbr gemiler ihzr itdkden sonra on be bin atlu asker ile
Rm-iliye ubr buyurdlar. Bu kssa Ms elebinn malm olcak, ol dah asker cem
idp ncgez nm mahallde mukbil olduklar dem Ms elebi mers Sultn Mehmed
cnibine arz- inkyd itmekle askerin ekser zim-i semt-i firr ve Sultn Mehmed askeri

55

dah anlar takb iderek pyende-i vd teferruk intir oldlar. Ms elebi dah firr
eylemek istedkde bakyye-i askeri ki, yedi bin dem idi. Ms elebiyi firrdan men
idp bu esnda Sultn Mehmedin iki yz [57a] mikdr demle kaldug mhede
olundug sebebden Ms elebi askeri ol dil-verlern zerine hcm eylediler. Bir mikdr
cengden sonra mukvemete imkn olmamagla Sultn Mehmed, stanbul cnibine ricat
eyleyp ketler hzr bulundugndan Anatolya gzr itdiler. Firrleri takb iden asker
ricat itdkde ahvle vkf olup n-r Ms elebiye arz- itat eylediler. Ms elebi
dah mukaddem huneti sebebiyle asker kendden dil-gr olduklar malm olduguna
binen crmlerini afv idp ahz-i intikmdan irz eyledi. Ve kimseye cebr yokdur.
Birderim istm-i nifk zere bunda durmayup ol cnibe gitsn. dimesiyle askerden tlib
olanlar stanbul yolundan ubr idp Sultn Mehmed derghna arz- ubdiyyet eylediler.
65. Azmet-i Sultn Mehmed be-cnib-i zmir
zmir-ogl Cneyd Big mukaddem Sultn Mehmed cnibine takdm-i itat itmiken
Ms elebi vakas zuhr itdkde izhr- tuyn ile memlik-i mahrsalarna taaddye
gz ve Aydn iline dest-tetvl-i derz idp Ayasulug ehrini muhsara eyledgi ilm
olundukda mer-y etrfa evmir irsl olunup davet olundlar. Engri hkimi Firz Bigogl Yakb Big, Engri ehri, Karaman ser-hadd [57b] olmagla hl bragmag mnsib
grmeyp irsl olunan davet emrine itizr-nme tahrr eyledi. Egeri zri vrid idi. Lkin
Sultn Mehmed hazretlerine bis-i ibirr- htr old.
Badeh Ayasulug tarafna tevecch buyurduklar zmir-oglnn mesm olcak.
Bm-i cn ile firr idp arz- nedmet iderek istid-y afv ve tfet eyledkde recs karn-i
kabl ve mahallinde takrr ile nil-i meml old.
Badeh Yakb Big, tedbine azmet zere olduklar Yakb Bign malm
olmagla arz- hl in ryml-i dergha isticl ve beyn- azr bbnda takrr eyledgi
makl-i pr-mell makbl olmayup Tokatda habs in Balta-oglna teslm olund, f
evhir-i 814.
66. Sefer-i eh-zde Sultn Mehmed be-cnib-i Rm-ili
zmirden Tokat ve Amsiyye tarafna nhzet buyurlup karbet-i musheretleri ile
mftehir olan Zl-kadr-ogl Sleymn Bige Rm-ili seferine daveti mutazammn
fermn- l-n gnderdiklerinde dah itat- fermna isticln mir taahhd-nme
irsl eyledi. Engri sahrs mevid-i ictim-i askir olmagla her tarafdan grh grh ol

56

mahalle mctemi olanlarun cmlesine eh-zde hazretleri istimletler virp celb-i kulb
iderler idi. Zl-kadr-ogl ol mecmaa vrd itdkde mery istikbline irsl ve env-i
ikrm ile itmm- mersim-i icll idp [58a] hila-i fhire b-hemt ve nice hedy-y girnbah it v inm ve bir ka defa ziyfetler itmekle mm-ileyhi taltf-i tmm eylediler.
Ve evld ve itbna dah aty-y b-gaye ihsn olunup badeh sefer huss in mvere
olundukdan sonra Burusaya azmet ve anda bir mddet ikmet idp levzm- sefer tekml
olunmagla stanbula tevecch buyurdlar. Tekr keml-i tazm ile istikbl ve Ms
elebiden dil-gr oldugna binen bir mikdr asker ile taleb-i imdd- eh-zde-i ferruh-fl
eyledkde ol sret muhtrlar olmayup hemn gemiler ihzrn emr buyurdlar. Ve der-akab
Rm-ili cnibine fer-i sye-i ikbl ve Vizeye varldkda muhfz- kala itat idecegi
haberini sl eyleyp Evrenos Big tarafndan kend ve hkim-i Ls ve Burk Big ve Trhala
bigi Sinn Big cnib-i devletlerine sadkat zere olup, lkin Ms elebi askeri m-beynde
hil oldugn mir mektb vrid old.
Badeh Mihl-ogln tala-i asker nasb idp Edreneye tevecch buyurdlar. Ms
elebi tarafndan Kara Hall Mihl-ogl gzrghnda sedd-i rh- azmet ve hill-i
muhrebede Kara Hall askeri slkda hezmet itdkleri Ms elebi sitnesine marz
olcak, mersna s-i zann olmagla bu inhizm ihmllerine haml idp erkn- devletine
[58b] env-i itb eyledi. Ve askerinden bu gne ahvl mhede itdgine binen karra
mecli kalmayup Edreneden firr eyledi. Ve Sultn Mehmed Edrene zerine geldikde ehl-i
hisr ref-i mnzi olundukdan sonra inkydlarna bin cn ile rgb olduklarn ifde
itmeleri

ile

kala

muhsarasna

itigl

olunmayup

Filibeye

azmet

badeh

Degirmenderesine bast- zall- satvet eylediler. Meric kenrndan Balkan tagna tevecch
itdklerinde Ms elebi, zmir-ogl Hamza Bigi ve Paa Yigiti iki bin atlu ile derbendler kat in irsl eyledgi mesm oldug cihetden Sultn Mehmed dah Byezd
Paay serdr- tala- zafer-ir ve iki bin demle Mihl-ogln dmdr eyleyp, Mihlogl ile zmir-ogl beyninde ceng-i azm vukndan sonra Mihl-ogl der-g- hid-i
feth zafer ve nice nmdrlar ser-i zmre-i sarya ser-defter itmekle mezd-i inm
ihsna mazhar old. Bu vech zere Balkan der-bendleri ubr ve Sofya sahrsna nasb-
liv-i pr-nr- hrd zuhr olunup bir gice alel-gafle lgr ve ehr-kyi der-bendinden
gzr itdiler. Hisr- mezbrun sahrsna vusl bulduklarnda Trhala bigi Sinn Bign ve
sir mer-y huddun ubdiyyet-nmeleri vrid olup kudmlarna intizr zere
olduklarn arz itmeleri ile ol mahallden irtihl ve Ni nevhsinde hatt- rahl buyurdlar.

57

Bu esnda Ms elebi tebdl-i cme [59a] idp klh- nemedi ile birderi askerine dhil
ve kemmiyyet-i siphdan gh olmagla mahzn ve mnfail olup meysen lekerghna
avdet eyledi.
Badeh Niden nhzet olunup Ls nevhsinden Varna rd hnesi kenrna nzl
olund. Ol mahallde Paa Yigit ve Trhala hkimi Sinn Big ve sir mer yanlarnda olan
cnd ile ryml-i Hakk-i der-vl ve Ls hkimi dah Byezd Paanun davetine icbet
eyleyecegini arz ve inb idp kezlik Evrenos Big hamet-i tmm ile Kr Tekr-oglna
dellet-knn vsl- dergh- l-n old. Vlk-oglu vilyetine tevecch olundukda hezr
tuhaf u hedy ile istikbl ve iktisb- avid-i niam ve ifzl-i eh-zde-i dery-nevl idp
Kos-ova sahrs karrgh- mevkib ikbl oldug dem zmir-ogl Hamza Big dah ruh-sde-i
dergh- ch cell old. Mr-i mezbr Ms elebinn yannda Mihl-ogl Yahi Big
birderi Mehmed Big ve Timurta-ogl Umr Bigden gayr nmdr biglerden kimse
olmadugn ve bin kapukulundan baka asker kalmadugn ihbr idicek. Def-i menzi
kasd ile Karasu yolundan Aleddn-ogl ovas ki, Sofya nevhsindendr. Ol mahalle nasbi lm- zafer-i encm ve anda bir ka gn tevakkuflar esnsnda Ms elebinn ekser-i
tevbii ihrz- eref-i takbl-i dmenle [59b] itinm itdkden sonra amurl sahrsna
darb- hym olunup Ms elebi dah htimna nzl eyledi. Ve baz tevbini ihtiml-i
firr ile bend itmek vaz- garb-i n-mergb sebeb-i teneffr-i kulb olup bakyye
kalanlardan dah niceler Sultn Mehmed cnibine azm itdiler. hirl-emr Ms elebi bu
gne pernlk ile amurl sahrsnda Sultn Mehmede mukbil ve derhl askerinn
py-sebt mtezelzil olup kendsi firr itmekle Byezd Paa ve Mihl-ogl ve Burk Big
takb idp bir mahallde at kalmagla esr eylediler. Ve Sultn Mehmed huzrna ihzr
olundukda yay kirii ile zmre-i hedya ilhk olund
67. stikll-i elebi Sultn Mehmed der-taht- Osmn
816 senesinde Ms elebi ehdetinden sonra amurl sahrsndan nhzet buyurup
Rm-ili tahtgh olan ehr-i Edreneye sye-endz- izz icll ve bil-istikll taht- vlbaht- Osmn zere r-bli-nin-i devlet ikbl oldlar.
68. Nakz- ahd-i hkim-i Karaman
Karaman-ogl muktez-y cibillet Karamaniyan olan nakz- ahd peymn zere
Rm-ili seferini vakt-i fursat bilp memlik-i mahrsaya taadd ve Burusa ehrine gelp
muhsaraya tasadd eyledi. Muhafz- Burusa Hac vaz Paa itmm- mhimmt-

58

muhsaraya ihtimm itmekle Karamanler ceng ile teshr mrr- zamn- iktiz
eyledgin[i] bilp ehl-i hisr tazyk in Bnarba suyn [60a] mevzi-i hara icrya say
ikdm eylediler. Hac vaz Paa maksdlarn haber alup alel-gafle kaladan hurc idp ol
hidmete megl olanlar klcdan gerp yine kalaya dhil old. Ve gh bu gne hisrdan
kup birz muhrebeden sonra baz ser ile kalaya davet idp esrleri burc- hisra salb
ile Karamanlern dernlarn pr-ate iderler idi. Bir gice Karamanler mealeler yakup
Kapluca yolundan taga kup hisr zerine havle bir mahalle vardlar. Ve kalada olanlara
nid itdrp didiler ki: Ey gfiller! Siz niye tayanup durursunuz. te bize bu kadar imdd
geldi. Yarn yry olacakdur. Hliniz niye varr. dey tahvf itdklerinde Hac vaz
Paa mevlya tevekkl idp muhfazaya megl old. Ve Karamanlern hlelerine vkf
oldugndan istihbr- ahvl in ordularna dem gnderdikde ordular hl oldugn ihbr
idicek. Hemn Kapluca kapusun aup gzde yigitler gnderp ordularn yagma itdrdi. Ve
alnan ganyimi ol yigitlere temlk eyledi. Egeri, tl-i mddet muhsara sebebiyle ehl-i
hisra keml-i mzyaka gelp ve Hac Ivaz Paa dah bir ka yerinden zahmdr olmu idi.
Lkin yralarn ketm idp ve Sultn Mehmedn Ms elebiye galebesini mutazammn
kgdlar ihtir itmekle mstahfzlar teslye eyler idi. Bu minvl [60b] zere otuz be gn
muhsara ekdikden sonra Ms elebinn tbt Kaplucaya geldgi Karaman-oglnun
malm oldukda derna havf hirs mstevl olup lkin yapma olmak ihtimli vardr dey
biz-zt grmek kasd ile defnine hzr old. Ve eh-zdenn yzine bakup mukaddem
grdginden hakikat- hle vkf olmagla durmaga mecli kalmayup etrf- ehri atee
urup firr eyledi. Esn-yi firrda Hrman danas dimekle marf bir mushibne gyet
semenle mevsf idi. Sratden b-tb olup Karaman-oglna latfe yznden Osmanogullarnun lsnden byle kadugnz sretde dirisi gelse acba ne yapardnz? didikde
Karaman-ogl hicbndan ziyde gazaba gelp ol hs bir agaca berdr eyledgi
mehrdur.
69. Hurc- ferzend-i eh-zde Emr Sleymn
eh-zde Emr Sleymnun bundan akdem stanbul tekri yannda olan ogl Ms
elebi muhrebesini vakt-i fursat bilp azmet-i Eflk niyyeti ile Karin-ovasna varup,
anda olan aknclar yanna cem oldukda Eflk azmetinden men idp bbs mesnedni
istihls arzsyla Yan-bol tarafna tevecch eyledi. Bu haber mesm- hmyn oldukda
ol cnibe azmet olunup Yan-bol nevhsne nzl olundukda aknc tifesi trmr olup

59

eh-zdeyi Derz

21

[61a] ba Zanos dimekle marf llas huzr- sultnyyeye

gtrdkde slh- nizm- mlk in gzlerine ml ekilp Burusaya irsl olund. Ve


kendleri dah Karaman-ogl tedbi in Burusaya nhzet buyurup vusllarnda ehzdenn kulb-i mnkesirini tesliye in env-i ikrm ve inm idp ath-y py- behiyye
ihsn eylediler. Ve Geyve kurbunda At-hisr nm bir ky temlk idp hemresin[i] dah bir
nmdr sancak bigine tezvc itdiler. Her zamn Burusaya geldiklerinde eh-zdeyi
huzrlarna ihzr idp env-i inm ile taltf iderler idi.
70. Sefer-i hmyn be-cnib-i ibn-i Karaman
Karaman-oglnun sebkat iden cnhas mukbelesinde gml olunmas murd-
ehriyr oldukda etrfa evmir tahrr olunup asker cemine mbderet olund. Ve
Kastamon hkimi sfendiyr Big fermn- lye imtislen ogln gzde askeri ile irsl
eyleyp Germiyn-ogl Yakb Big zahre ceminde hidemt- yeste izhr itmekle nezd-i
sultnde rtbesi evvelkiden ziyde old.
Badeh 817 senesinde nhzet buyurup Seydi-gzi yolundan Ak-ehre varldkda
yevm-i nzlda feth olund. Andan Big-ehri ve Seydi-ehri ve Okluk-hisr
vilyetlerin[i] ve Sad- [61b] ilinden teshr idp Konyaya varlmagla muhsaraya r
olund. Hengm- muhsarada azm yagmurlar yagup tavk-i fethe sebeb old. Ve
Karaman-ogl keml-i tazarru u ibtihl ile damen-i afv- sultnye teebbse mbaderet ve
isticl itmekle recsna msade olunup cynn teshrine tevecch olund.
Badel-vusl ol belde feth olundug esnda Karaman-ogl tekrr isyn idp baz
memlike tecvz eyledgi inh olunmagla yine ol cnibe avdet olunup 818 senesinde
Engriye vsl oldlar. Ve ol evnda mizc- hmynlarnda sr- tagayyr nmyn
olup ilc- etbb mstelzim shhat olmadkda Germiyn-oglnun eyh mahlas ile mehr
Mevlna Sinn nm bir tabbi ihzr olund. Ol dah tab- hmynlarnda olan rzann
sebebi ancak muktez-y gayret ve hamiyyetleri ile Karaman-oglnun etvr- n-hemvrndan tekeddr ibirr olmagla ilc hemn bir haber-i sir istim idgini ihbr
idicek mcib-i inbist- tab- hmyn olacak hidmet-i lyka sdr itmegi Anatol emrlmers Byezd Paa uhdesine tefvz idp Karaman-ogl zerine serdr tayn olund.
Byezd Paa dah yola revne olup Karaman-ogl ile mukaddem beynlerinde dostluk
olmagla aralarnda mrselt eksik olmadugndan hle tarkile ele getrmek mlahazasn[]

21

Metinde Derz mkerrerdir.

60

eyledi. [62a] Ve bir mektb tahrr idp u vech ile ifde-i hl eyledigi Hl pd-hun
itidd- maraz sebebiyle shhatinden meys olunmudur. Eger bu tarafa tevecch idp
tahsl-i sulha rabet ederseniz bu gavil esnsnda redd ihtimli yokdur. Ve emr-i sulh
tanzm olundukdan sonra eger pd-ha ifkt bulursa m-beynizde sulh mnakid olmu
olur. Ve eger sret-i har-i zuhr iderse Devlet-i Osmnyn kabza-i tasarrufunuza girer.
ve bu mektb Karaman-oglna irsl eyledi. Karaman-ogl dah mazmn mektba vkf
oldukda gyet mesrr old. Hle olmak vesvesesiyle tefakkud- ahvl in css yollayup
pd-hun hastalgn ve ilc- etbbnun adem-i tesrini haber aldkda keml-i evk srr
ile Engri cnibine itb eyledi. Byezd Paa dah Karaman-oglnun gafletiyle
tevecchnden haberdr olcak, bir gice lgr idp Karamanlern etrfn[] kuatd. Ve
Karaman-ogl Mehmed Bigi ve ogl Mustaf Bigi esr idp dest-beste sitne-i
ehriyrye gtrdigi haberi atebe-i sultnye ilm olundukda tabat- hmynlarndan
rza-i s-i mizc bil-klliyye zil olup tabb-i hzkun sadk kul aikr ve tedbr-i dilpezri mukbelesinde sez-vr ceviz-i b-add mr old. nki, Byezd Paadan
byle bir hidmet-i celle sadr old. Hakknda [62b] mezd-i inyet-i hneleri zuhr idp
Rm-ili emrl-merlgna rtbe-i vizret zamm olunmagla kadr terfi olund. Ve
Karaman-oglna bir adr tayn olunup vech-i lyk zere riyetde kusr olunmad. Ve
bir gn huzr- hmynlarna ihzr buyurup bu mertebe ahd-ikenliklerini zikr ile itb ve
badel-yevm: Sizn ahd peymnnza nice itimd idelim dey hitb buyurduklarnda
Karaman-ogl bir zamn galebe-i haiyyet ile dem-beste olup badeh dehn- duy bz
ve bu gne arz- niyz itdigi: Devletl pd-h- kerem-kr hazretleri bir defa dah crm
ve gnhm dmn- afvlar ile mestr buyursunlarda eger badel-yevm bir dah byle
hareketim zhir olursa ol vakte ne gne cezlar var ise hakkmda icr olunsun dey
imden sonra hilf- rz hareket itmeyecegini ilm ve makle-i uhd mevski mn-
maglata ile tekd ve ihkm eyledkde sultn- bende-nuvz merhamet buyurup Karamanogln memleketine takrr ile ser-firz ve mazhar- sunf- izz eylediler. Lkin ol ak
mder-zd teden ber mutd oldug peymn-ikenlik meslegine slkda p-ber-c-yi
srr ind olup vilyetine rc esnsnda ergh- sultnden bir ka at gazab eyledi.
Ve Bizim Osmn-ogullar ile advetimiz minel-mehd illlhdur. diyp izhr- m-fzzmr eyledginden pd-h- cihn habr olcak. Ol bed-peymnun vahmet-i hns-yemn
ile kbet ftde-i [63a] dm-bel olacagn[] ilm buyurup badez-zamn sdk- kelmlar
mehr vre-i enm old.

61

Badeh Burusaya tevecch buyurlup, bir nie eyym anda rm eylediler.


71. Sefer-i hmyn be-cnib-i Eflk ve Ungurus
Beher sl it-y cizye iden Eflk hkimi sret-i taannt izhr eyledgi marz dergh- h- km-kr oldukda ol tarafa azmetleri mukarrer olup cem-i leker in etrfa
evmir-i erfe irsl olund. Yine sefer-i sbk gibi sfendiyr-ogl Ksm Big askeri ile
vsl olup sir askir-i zafer-i measir dah cem olmagla 819 senesinde Rm-iliye ubr
olunup ehr-i Edrene kudm- behcet-i rsm- ehriyr ile drs-srr old. Andan Tuna
kenrna varlup nehr-i Tunadan Eflk tarafna gzr ve nehr-i mezbr kenrnda Yenisala nm bir kalalar tamr olund. Ve Eflk iine aknclar irsl olunup bild- kffr
gret ve env-i ganyimle maasker-i hmyna ricat eylediler. Hkim-i Eflk
mukvemetden ciz oldugn gricek yannda Ms elebi havssndan zzet Big var idi.
Engele yllk harc irsl idp her sene teslm-i cizye itmegi iltizm ile ceryim-i
sbkasndan istif itmekle mesul-i karn-i kabl old. Ungurus dah iktidr- mdfaadan
meys [63b] olmagla rec-y sulh ile c kfir big-zdeleri irsl idp nice hedy ile vsl
olduklarnda reclarna msaade olund. Ve andan Edreneye avdet buyurlup ol senede
pd-h- lem atdan dmekle bir ka zamn mtellim olup badeh ifkat buldlar.
sfendiyr-ogl Ksm Big, sitne-i ehriyrde ikmet taleb itmekle mezd-i iltift- pdhye mazhar olup mahsldar tmrlar inyet olund. Ve bbsna nme tahrr olunup
zamme-i tmr olmak in Tosya ve Kankr ve Kalecik ve Kastamon ve Bakr-kresi
taleb olund. sfendiyr Big, vezrin ve Viz Mehmed nm azz ile irsl idp Kastamon ve
Bakr-kresi medr- maeti olmagla kendde ibk olunup bkleri havss- sultn olan
memlike zamm olunsun. Ve Ksm Bige renc htr olmagla ana it olunmasun dey
niyz eyledkde Tosya ve Kankr ve Kalecik ile iktif olunup Kankr, Ksm Big[e]
zamme-i tmr klnd. Ve Ksm Big, hir-i mrine dek Devlet-i Osmniyye
mahabbetinde sbit ve stvr ve makm- itat ve inkydda p-ber-c-y ber-karr old.
72. Sefer-i hmyn be-cnib-i Anatol
Bundan ikdam eh-zde-i cvn- baht Sultn Murd hazretleri llalar Hamza Big ile
Amsiyye sancagna irsl olunup ol nevh sye-i adletlerinde sde-hl iken 821
senesinde baz gavil peyd olup ez-cmle [64a] hkim-i zerbaycn ve Irk
Karakoyunlu Kara Ysuf ki, sebeb-i fitne Timur oldug mukaddem tahrr olunmu idi.
Anun tarafndan Pr mer, Kara-hisr muhsara eyledgini muhfz- kala Melik

62

Ahmed-ogl Hasan Big, eh-zde tarafna ihbr idp istimdd eyledi. Ve Alparslan-ogl
Hasan Big, Cneyd Bigi katl idp Canik vilyetini zabt eyledi. sfendiyr dah Samsun
vre ile alup ogl Hzr Bige it eyledi. Bu ihbr vsl- sem-i hmyn oldukda cem-i
asker olunup Anatol cnibine gzr buyurdlar, f 822 sene.
Erbb- fitne v fesd tevecch-i hmyndan haberdr olduklarndan her biri semt-i
firra isticl idp memlik-i mahrsadan shletle sr- fitne ber-taraf old. Ve Amsiyye
tarf mazrb- alm- zafer-i encm oldukda kfir Samsun muhfzlar kalay brakup
Kara-hisr gemileri ile firr eyledkleri marz- atebe-i pd-h oldukda zabt in Lla
Hamza Big irsl olund. Ol dah varup memr oldug hidmeti eddan sonra mslimn
Samsun-kalasn dah muhsara idp sfendiyrleri ziyde tazyk eyledi. Canib-i
hmyna irsl-i peym itmekle ol cnibine nhzet buyurlup vilyet-i Merzifona
varldkda zbit-i kala sfendiyr-ogl Hzr Big, heybet-i kurb- kudm- ehriyrden
hirsn [64b] olup erkn- devlete tlib-i afv oldugn[] inh eyledi. Ve Samsun etrf
mahatt- rihl- asker-i hmyn oldukda teslm-i hisr ile nil-i eltf- h- km-kr old.
Ve birderi gibi mlzemet-i rikb- hmyna rabet iderse hakknda tekml-i mersim
inyet-i icr ve riyet olunacag ifde ve iln olundukda birderi ile olan tehsd-i mni
ictim oldugn[] beyn itmekle ruhsat-yb- zehb old. Ve bu esnda Canik vilyeti dah
mazbt- huddm- l-makam olmagla tayn-i muhfzn olunup mhimmt hfz hrset
itmm olund.
Badeh Burusa cnibine avdet buyurup skilip sahrsna mrr olundukda anda
skin bir ka big hne-i Ttr tifesini resleri olan Minnet Big ile Rm-ili cnibinde
Filibe etrfnda nakl ve iskn fermn olund. Andan Burusaya vusl bulup 822 senesinde
Burusa ire cmi ve imret ve medrese binsna r olund. Ve cmin cnib-i
kblsinde bir trbe bin buyurlup badel-veft anda defn olundlar. Hoca Sadeddn Efendi
pederi Hasan Can ol trbe pghnda medfndur. Zikr olunan ebniye-i hayra tayn-i vakf
hussunda mvere olunup stanbul nevhsinde baz kur ki, Orhn Gzi feth itmi iken
Timur vakas zuhrunda stanbul tekri kabz-i tasarrufuna girmi [65a] idi. Ol kur
badet-teshr vakf olunmak tedbri netce-i r-yi sibeleri olcak. Timurta Paa-zde
Umr Big serdr tayn olunup azm-i sefer eyledi. Ve Hereke-kalasna varup kffr firr
itmi bulunmagla zabt olund. Andan eski Gegbuzeye varlup izn-i yagma ile feth olund.
Ve Tarakc-kalasnda olan kffr itat idp Kartal ve Pendik karyeleri dah zabt
olundukdan sonra alnan ganyim ile avdet eylediler.

63

73. Vaka-i eyh Bedreddn


Simavna kdsi-ogl eyh Bedreddn fuzal-i mteverriinden bir eyh-i makbl olup
Ms elebiye Kd-asker olmu idi. Badeh ayda bin osmn tayn ile znik-kalasnda
ikmete memr old. eyh-i mezbrun nm n lem-gr olmagla her mahallde
mrdleri kesret buldugndan Brklce Mustaf nm bir ak eyhn halfesi olmag vesle
idp Aydn-ilinde bir nice ekyy bana cem itdgi eyhin mesm olcak. Ms
elebi takrbi ile Eflk hkiminn ins oldugndan sfendiyr vilyetinden bir gemiye
binp Eflk diyrna vard. Hkim-i Eflk dah eyhe ikrm idp b-hisb levzm it
eyledi. Bu evnda pd-h- cihn Rm-ili tarafna ubr idp Selsil-kalas fethine azmet
itmiler idi. Brklce [65b] Mustaf hdisesi mesmlar oldukda eh-zde Sultn Murd
hazretleri define memr klnd. eh-zde dah ed-y hidmete isticl idp Karaburun
nm mahallde Brklce Mustafnun on bine karb askeri ile harb u ktle itigl olund.
nyet-i mevl-y mtel ile eh-zde hazretleri muzaffer u mansr ve res-i eky
nimet-i haytdan dr ve mehcr olup ve Manis cnibinde zuhr iden Keml-ogl Torlak
Hd zerine Byezd Paa tayn olunmagla vardkda Torlak Hd berdr ve ensrn
tume-i imr-i hn-hr eyledi. Bu eyymda eyh Bedreddn dah Rm-ilide asker cem
idp Silistreye geldi. Ve Delorman nm mahallde temekkn eyledgi haberi malm-
ehriyr oldukda zerine asker irsl olunmagla badel-muhrebe eyh firr idp
Delormanda mtevr old. Ve bu esnda Brklce ile Torlagun katlleri haberi yi
olmagla eyhn tevbiinn ekser pern oldukda bakyyesi vesle-i afv olmak mdiyle
eyhi kayd bend idp huzr- pd-hye gtrdiler. Ol zamnda Sirozda olmalar ile
ehr-i mezbr bzrnda salb olund.
74. Cls- Sultn Murd- sn
Pd-h- cihn Sultn Mehmed Han mahmiye [66a] Edrene22de 824 senesi
Cemziyel-hir evilinde civr- rahmet-i Rahmna irtihl buyurdular. tidd-
marazlar esnsnda havss- erkn cem idp eh-zde Sultn Murd vel-ahd itdklerini
iln tebligini fermn buyurduklar vesyy bu vech zere ifde beyn eylediler ki:
Ciger-gem Murd benden iblg- selm idin. Emnetullh olan reyanun rhat ve
syiine say-i tmm ve ihy-y mersim adl dda dim gi ihtimm idp vesle-i
ihrz- fevz idi. Olan inkyd- er-i Muhammed ile tahsl-i rz-y Rabbl-ibd ve rz-
22

Metinde Edrene mkerrerdir.

64

mada idd- levzm zd eylesn. diyp zuhr- fitne havfndan haber-i veftlarn ihf
ile fermn buyurdlar.
Badeh emrleri zere intikl-i dr- bek itdklerinde veftlar setr olunup det zere
dvnlar olund. Lkin ihtiml-i y havfyla askeri tefrk-i rey olunup grh- asker bir
mahalle cem olund. Ve vkel sret-i istiznda taht- pd-h olan kasra duhl
hurcdan sonra mecma-i askere gelp zmir-ogl seferine azm itmilerdr. Askern
gzdesi mukaddem Bigada Anatol biglerbigisine mlhk olmak fermn buyurdlar.
dey iln iat idp alet-tacl ulfeleri virilmekle yenieri ve baz askir ol tarafa irsl
[66b] olund. Ve Anatol biglerbigisine dah emr gnderilp Bigada vrd- fermna
muntazr olmak tenbh olund. Pd-hun uyn- nsdan gybeti mmtedd olcak. Asker
grmege tlib olup zmre-i silahdran dvnda ilhh itmeleri ile n-r bu kr- mkil
tedrikinde mvere olunup netce-i efkrlar zere pd-h oldug kasr hev duhln
men bahnesiyle muzlim trk idp ve pd-h- merhm- elibb-i fhire ile ilbs
eylediler. Ve askere Etbb hric kasra kmalarna izn virmediler. diyp zbitlerinden ve
blkbalarndan bir kac dem ayrup sirlerin[i] tarada tevkf eylediler. Ol kimseler
dern- kasra duhl itdklerinde bir gne sanatla pd-hun ellerin[i] ve cesedin[i] tahrk
idp ol demler henz bir mikdr tevakkuf itmeden Krd Ozan nm bir tabb feryd iderek
ier girp erkn- devlete hitben Bu sizin itdginiz i ne ekl idr? Biz devletl pdhmza tedbre megl iken byle bis-i taab- kra ikdm itmek vel-nimetine sadkat
midr? dey yaygaray basdkda ol demler du iderek selmlayup cmlesi tara kdlar.
Ol mikdr zamnda zulmet-i mekn ve heybet-i meclis-i sultn sebebiyle geregi gibi tehs
idemeyp pd-hun haytna itimd eylediler. Ve hric-i kasrda olanlarun dah bhesi
bil-klliye zil olup du sen ile cemiyyet dagld. [67a] n-grb

23

Alvn Big,

eh-zde davetine veftlarndan mukaddem irsl olunmu idi. Bu esnda Burusaya vsl
olup taht- hmyn- Osmnye cls buyurdlar, f sene 824.
Sultn Murdun Burusaya vusl mesm olmagla cesed-i terflerin[i] taht- revn
iine koyup Burusaya azmet eylediler. Ve Burusaya vusl bulunca bu srr ketm idp
reyy gret-i askirden savn eylediler.
Badeh Burusaya varldkda sultn- cihn pederleri nan istikbl idp
veftlarndan krk iki gn mrrunda defn olundlar. Mddet-i saltnatlar sekiz yldan on
gn naksdur.
23

Metinde n-gr mkerrerdir.

65

75. Hurc- Dzme Mustaf


Pd-h Anatolda iken Selnikden Mustaf nm bir ahs Yldrm Han-ogl
Mustaf elebi olmak zere hurc idp Vardar-Yenicesinde Evrenos-zdeler mtbaat
itdgi ve Siroz halknn teslm-i hisr ile itat-i izhr itmeleri marz- atebe-i ehriyr
oldukda bu huss in mvere olunup brhm Paa ile Hac vaz Paa iktiz-y hased
sebebiyle Byezd Paay dmen agzna atmak arzsyla anun serdr olup Rm-ili askeri
ile gitmesini tedbr itdklerinde, Timurta Paa-ogullar Umr Big ve Oruc Big ve Al Big
bu tedbri [67b] istihsn itmeyp defe aldlar. Lkin mfd olmayup Byezd Paa serdr
tayn olund. Byezd Paa dah gitmesi mtehakkk oldukda huzr- ehriyrde bu vech
ile ifde-i hl eyledigi: Hl Rm-ili askerinn ekser-i sde-dilleri ol ahsun shhat
davsn itikd idp anun cnibine meyilleri vardur. Bizim maiyyetimizde olanlardan
dah yle bir ey hiss idp almet-i inhizm- r-nm oldug sretde ol cnibe ihzr-
inkyd idersem hynetime haml olunmasn. Eger ol tarkile katlden hals olursam mers
beynine tefrika ilksna say idp asker-i hmyn ile mukbele oldug vaktde inhizmna
bais olmak memldur. didi. Pd-h hazretleri dah Byezd Paaya keml-i itimdlar
olmagla her reyinde tahyr eylediler.
Badeh Rm-iliye ubr idp asker cem eyledi. Ve Dzme ahvlinden istilm
itdkde askerinn keml-i kesretn ve cmlesi hzr u mde oldugn[] bilp ve kend
askerinden ihtiml-i mezkr ihsn itmekle biz-zarre tedbr-i sbk zere askerinden firr
idp Dzme yanna vard. Ol dah evvel emrden ziyde ikrm idp vizert mansbna nasb
itmi iken baz eytn-i ins ilksyla hle olmak fikrine dicek, Sazlu-dereye gekdikde
Byezd Paay [68a] ehd eyledi. Ve asker-i b-hisb ile Geliboldan Mihlc sahrsna
nzl itdiler. Pd-h hazretleri Dzmenn kesret-i askerinden haberdr oldukda zhiren
mukvemet adml-imkn olmagla sulehdan istimdd idp hussen hazret-i emrn
dusn niyz itmeleri ile anlar dah dergh- Hakkdan taleb-i nusret ve zafer ve icbet-i
dularn[] ihbr ile tebr-i ehriyr-i dd-ger eylediler.
Badeh pd-h hazretleri azmet-i sefer buyurup Ulubat vilyetine vardlar. Ve anda
olan kpriyi kesp kenr- nehrde karr buyurdlar. Ve Timurta Paa ogullarna ki, Umr
Big, Oruc Big, Al Bigdr, ol eyymda vizret ihsn eylediler. Ve Tokatda Bedev-ardak
nm kalada mahbs olan Ms elebi tevbiinden Mihl-ogl Mehmed Big tlk
olunmasn Timurta-zdeler hayr-hhne sevk itmeleri ile tevkr-i tmm ile getrmege
vular tayn olund. Ve bu evnda Dzme Mustaf bir ka gn ruf illetine mbtel

66

olmagla olduklar mahallde tevakkuf lzm gelp bakyye-i siph- nusret-penh lekergha lhk oldlar. Ve Mihl-ogl Mehmed Big dah gelp mazhar- env-i ihsn old. Ve
ol pr-i shib-i tedbr nehr kenrna varup Rm-ili mersn isimleri ile agrup [68b] Bire
Trk Turhan! Bire Gml-oglu! Bire Evrenos ogullar! didikde cmlesi nehr kenrna
geldiler.
Badeh anlara hitb idp: Size lyk mdur ki? Byle bir ahs- mechle mtbaat
idp Sultn Murd gibi lyk- tc taht bir nev-cvn eh-zdeye isyn ile ecdd-
izmnun her biri vel-nimetiniz iken hukk- sbkay ferm idesiz. dey nice nasyih
itmekle cmlesini pd-h tarafna meyl itdrdi. Dzme Mustaf be bin mikdr asker
intihb idp kprnn yukarusndan gep eb-hn itmege memr itmi idi. Ol azmet
itdkleri mahalli be yz yenieri muhfaza idp gemelerine mni olurlar idi. Bu haber
huzr- hmyna arz olundukda iki bin atlu ile Umr Big ol tarafa tayn olund. Umr
Big dah askeri ile bir pusuda durup leker-i ad mrr itmek in gice oldukda ol mahalli
hl komalar ile anlar dah beri cnibe gzr eylediler. Umr Big hemn pusudan kup
siph- dmene hcm itdkde hasma gz adrmayup nicesini katl ve ekserni esr itdiler.
Badeh Hac vaz Paa, Dzme Mustafya bir mektb- hle-i slb tertb idp
dern- mektbda yle tahrr eyledi ki: Cenbnz batn- evvelde olmagla bi-hasebil-irsi saltanat kend hakknz oldugndan bu muhlisiniz tarafnza sadkat [69a] zereyim
malmunuz olsun ki, cmle mernz sizin hilfnza ittifk itmilerdr. Ve filn gice
Sultn Murd askeri eb-hn eyledkde mernz sizi kayd bend ile dmene teslm
itseler gerekdr. dey hatm-i kelm idp nmeyi irsl eyledi. Ve Timurta ogullar dah
Dzmeye vezr olan zmir-oglna nme yazup didiler ki: Siz bu vakte dek mlkdan
madd iken byle bir mechln-neseb ahsun hizmetine kabl eylemek size der mi? Ve
mers cmle kizb mddesini beklemekle min bad ana mtbaat itmemek zere ittifk
itmilerdr. Ve filn gice eb-hn olundukda an pd-ha teslm idiceklerdr. Ol vakte siz
ne gne md-i hals idersiz. Hemn tavr- klne budur ki, ol giceden mukaddem atebe-i
pd-hye arz- istif idesiz, ves-selm. Bunlar dah mektblarn[] irsl eylediler.
Mektblar ol tarafa vsl oldukda mefhmlar mutbk olmagla ikisinn dah dernuna havf
dp esbb- firr tedrikine baladlar.
Badeh mektblarda tahrr olunan gice hull itdkde pd-h- cihn asker-i zafernin ile nehrden ubr idp bir ugurdan sad-y ks nefr ve gulgule-i tehll tekbr ile
leker-i ad zere hucm olundukda mektblar- mazmn muhakkak oldug malm

67

olcak. Dzme Mustaf tevbiiyle firr idp Biga [69b] suynun maberini dellet in
kdsine vfir meblag virp Gelibolya ubr eyledi. zmir-ogl Cneyd big dah ol gice
Aydn vilyetine firr eyleyp sir mer vaz Paa efatiyle yerl yerinde karr
eylediler. brhm Paa siysetleri in ok ibrm eyledi. Lkin Pd-h hazretleri stif
istifrlar makbldur. dey brhm Paa szine sg buyurmadlar. Anda firrler takbi
in Bigaya varlup kdnn tama mesm oldukda salb olund. Andan Lapsekiye
gelindikde anda olan gemileri Dzme Mustaf, Gelibol kend zabtnda olmagla ol yakaya
alup karaya km idi. Ol sebeble bis-i ztrb olup hir Gelibol mili Taharetsiz Hatb
dimekle mehr bir kl dem idi. Ve brhm Paa mtealliktndan idi. Ana bir
mekked-nme yazup bir sen-ver yigitiyle irsl eylediler. Ol dah Cenevizden yeni
gelmi bir Frenk gemisi bulup be bin filoriye gizli bzr idp ol gice sultn- lem
cnibine irsl eyledi. Hemn ol gemiye binp karu varldkda kenr muhfazasna memr
olanlar ile birz muhrebeden sonra bir ka gemi alup ricat eylediler.
Badeh ol gemilere svr olup karu ubr olunmagla Ece-ovasna nzl buyurdlar.
Dzme haberdr oldukda Bolayir yolundan firr itdi. Pd-h dah ardnca lgr itdkde
Edreneye varup anda dah [70a] firr eyledi. Ve Kzl Agac-Yenicesine vardkda yannda
olan siph vehmet-i kbetden havf idp Dzmeyi akab-grler yerine teslm eylediler.
nki Dzme Mustaf, Edrenede sitne-i ehriyrye sl olund. Hemn burc- hisra
salb olunmak fermn olunup lem fitne v fesdndan emn klnd, f sene 825.
76. Hurc- eh-zde Mustaf elebi
Pd-h- cihn, Dzme Mustaf takbi in Rm-iline gzr itdkleri evnda
Hamd sancagnda olan kk birderleri Mustaf elebiye Germiyn-ogl ve Turgudl
askeri ile Karaman-ogl imdd itmekle arbdr lys nm kimesneyi umdetl-melik idp
Burusa teshrine azmet eyledi. Ve Fidye-kzag nm karyeye nzl itdklerinde ehl-i hisr
levzm- muhfazay itmm ve ihzr idp, badeh hedy-y lyka ile Ah Yakb ve
Ah Kadem nm iki muteber kimseyi irsl eylediler. Ve yle ifde-i hl eylediler ki:
Geri kendleri her vechile lyk- saltanatdurlar. Lkin bundan akdem byk
birderlerine beyat olunmuken feshn imkn yokdur. Ve bu hisr muhsara ile zabt-
gyet dvr olmagla teshri sn bir kala fethine azmet buyuralar. Zr buna say
itdkleri sretde imtidd- muhsara sebebiyle pd-h- lem cem-i asker idp irimek
mukarrerdr. dey subet-i fethi ilm itmeleri [70b] ile znik cnibine tevecch
eylediler. znik muhfz Frz-ogl Al Big dah teslmden ib idp mhimmt-

68

muhfazay idd itmekle muhsarasna r eylediler. Bu esnda pd-h- cihn, Dzme


Mustaf ile stanbul tekrinn ittifk olmagla stanbul-kalasn muhsara itmiler idi. Bu
haber vrid olcak, evvel Al Bige bir mektb tahrr idp kalay sulh ile teslm itmegi
emr eylediler ki, anlar kalada iken askir-i mansre irimekle hasm karmayup ele
getrmek sn ola ve arbdr lyas dah vad vadi mutazammn bir nme irsl
eylediler. Nmeler vsl oldukda Al Big kalay teslm idp arbdr dah taraf-
hmyndan havf haiyyet zere olmagla mazmn nme-i hmynyla amel-i vesle-i
nect- add idp eh-zdeyi ol mahallde tavk eyledi. Bu cnibde pd-h- lem, Rm-ili
vilyeti umrn tanzm idp Evrenos-ogln muhfz- ser-haddt ve Frz Bigi Eflk serhdd muhfz eyledi.
Badeh siph- zafer-iar ile lgr idp tokuznc gn tala-i asker znik sahrsna
vsl oldu. eh-zde tevbinden Tceddn-ogl Mihl-zde Big ile muhrebe idp Mihlogl ehd old. Andan sultn- cihn, askir-i zafer-nin ile ol mahalle vrd idicek
mctemi olan ehl-i fesd havf hirs ile tr mr olup ekser hisra [71a] kadlar. Vusl hmyn vaktinde hisr zbtlar kapular amak ile b-meakkat matlb hsl olup
arbdr dah eh-zde-i masm huzr- ehriyrye sl eyledi. tf-yi nire-i fitne in
znik hricinde bir incir agac dibinde ehd eylediler, f sene 826.
Ve Mihl-ogln ehd iden Tceddn-ogl badel-ihtif bulunup katl olund.
77. Sefer-i hmyn be-cnib-i sfendiyr
Sultn- cihn, def-i mnzi buyurdukdan sonra rikb- hmynlarnda bir ka
vezr cem olmagla Umr Paay Germiyn-oglna sefretle irsl idp Oruc Paaya
Anatol biglerbigilik ve Al Paaya Saruhn sancagn[] tevch idp yanlarnda brhm
Paa, Hac vaz Paa kald. Ve llalarna dah Amsiyye sancagn virdikden sonra
Burusaya sye-endz- icll oldlar. Anda ikmetleri eyymnda sfendiyrun Tarakl
Borly muhsara itdgi serr-i madelet-i masrlerine marz olcak. Cem-i leker olunup
ol cnibe azmet olund. Yeni-ehre ve andan Bol etrfna varldkda sfendiyr-ogl
Ksm Big maiyyet-i hmynlarnda olmagla sfendiyrun askerinden ok kimesneler
maasker-i hmyna lhk oldlar. Borl zerine vsl olundukda tekbl-i saffeyn vki
[71b] olup sfendiyrler mnhezim oldlar. Ve sfendiyr Kapcuba Yahi Big elinde[n]
zahmdr olup Sinop-kalasna tahassun eylediler. Ve ol zahm sebebiyle gine samem rz
old. Kastamon ve Bakr-kresi vilyetleri zamme-i memlik-i Osmniyye klnd.
sfendiyr eyledgi ie ndim olup, ogl Murd Bigi itizr-nme ile gnderdi. Ve esfr-

69

hmynda elinden gelen kadar hidmet itmegi taahhd idp kermesini dah tezvc
buyurmalarn niyz itmekle mesul-i karn-i kabl old.Ve andan Burusaya avdet buyurup
ol eyymda Hac vaz Paa hakknda thmet-i hynetle iftir olunmagla dvnda stne
bakldkda silhl olmak sebebiyle gzine ml ekilmek fermn olund.
78. syn- Eflk
sfendiyr seferi esnsnda Eflk hkimi Drakulanun Silistreden gep memlik-i
mahrsaya teaddsi inh olunmagla Frz Big, Rm-ili mers ile mukaddem irsl olund.
Ol dah Eflk diyrna akn idp kffrun bana arsa-i lemi teng itdkde pd-h- lem
dah Edrene cnibine tevecch itmeleriyle Drakulanun cn bana scrayup l p-keler
tedrik idp iki ogullar ile ryml-i dergh- ehriyrye itb iderek Edrenede eref-i
pbs ile merref old. ki yllk [72a] hracn teslm idp efat- erkn ile crmi afv
olundukda iki ogln resm hidmet ile sitne-i hde brakup vilyetine ricat eyledi, f sene
827.
Ve sene-i mezbrede Arnavud tuyn itmekle Evrenos-ogl s Big leker-i b-pyn
ile irsl olund.
828 senesinde Burusada dgn tertb olunup pd-h- cihn, sfendiyr kermesini
tezvc buyurdlar. Ve hemreleri, sultnlar, sfendiyr-ogl Ksm Bige ve Karaca
Paaya ve brhm Paa-ogl Mahmd elebiye tezvc buyurdlar.
79. Teshr-i diyr- Mentee
Bundan akdem Mentee-ogl Yakb Big veft idp lyas Big nm-ogl makmna
gemi idi. Ve intisb- dergh- hmyn arzsyla veys ve Ahmed nm iki ogln
sitne-i aliyyelerine irsl idp badeh lyas Big dah veft itdkde ogullar atebe-i
hden firr idp bblar diyrn zabt itmek mdine ddkleri malm olcak. Birer
tarkile ele getrilp Tokatda Bedev-ardakda mahbs klndlar. Ve vilyet-i Mentee
b-ceng cidl mazbt- huddm- h- dery-nevl old, f sene 829.
Ve badez-zamn veys Big ile Ahmed Big mahbesden firr idp Ahmed Big,
sultn- Msr yanna vard. veys Big giriftr olup [72b] habs-hne dizdr ile maktl old.
80. Teshr-i zmir
zmir-ogl Cneyd Big dim Devlet-i aliyye hilfnda olup hussen Dzme
Mustafya vezr olmagla tedbi lzm gelmi idi. Aydn-ogl s Big-zde tevki ile 829
senesi mukbele-i iddn vakt-i fer olmagla Anatol biglerbigisi Timurta Paa-zde

70

Oruc Big, zmir-ogl zerine memr olup Aydn vlsi Bahi Big ki, zmir-ogl ile gh
muhrebe idp ve ol esnda bir karndn zmir-ogl ehd itmi idi. Ol dah Oruc Big
maiyyetine tayn olund. Ve andan zmir tarafna varldkda zmir-ogl mukvemete kdir
olamayacagn bilp psili-kalasna tahassun eyledi. Oruc Big dah ol memliki mazl
mlzmlara tmr tarkile tevz idp ricat eyledkde zmir-ogl meydn hl bulup yine
zuhr itmekle memlik-i mahrsaya ok hasret idp, Bahi Big birderi Sinn Bigi dah
ehd eyledi. Bu ihbr mesm- hmyn oldukda vizerya azm itb eylediler. Ve ol
esnda Oruc Big veft itmekle Anatol biglerbigiligi Hamza Bige tevch olunup bir merd-i
ec olmagla zmir-ogl zerine tayn olund. Ve maiyyetine Bahi Big ve Burusa sancag
bigi zamm olunup zmire tevecch eylediler. Nevh-i Saruhndan [73a] Ak-hisrda
zmir-ogl Cneyd Bign ferzend-i ekvetmendi Kurd Hasan ile muhrabe olunup asker-i
nusret-eser glib olmagla Kurd Hasan bbs yanna firr idp badeh ahz-i intikm kasd
ile bbs maiyyetinde tekrr askir-i mensrenn mahall-i muhrebesi olacak mekna
hzr old. Ve cenge r olundukda Kurd Hasan mukbelesinde olan askere ikdm ile
hucm idp galebe itmekle karusnda olanlar firr idicek. Anlar takb in zmir-ogl
askerinn bir mikdr Kurd Hasan ile gitdkde siph- zafer-penh dmen askerinn
bulunmasn fursat bilp hemn ol anda zerlerine seyl gibi akmalar ile zmir-oglnun
karra mecli kalmayup kalaya kad. Kurd Hasan takbden avdet idp bakyye-i asker-i
nusret-eseri gricek zerlerine hucm eyledi. Lkin zmir-ogl askerinn inhizmndan
haberdr olmagla eli ayag dutmaz olup kbet askeri mnhezim ve kendi esr old.
Badeh kala muhsarasna mbderet olunup bir mddet muhsaradan sonra zmirogl bir gn krk svr ile Karaman-ogl tarafna istimdd in itb idp vardkda
Karaman-ogl imdda cesret idemedgi cihetden yine ol minvl zere kalaya dhil old.
mtidd- muhsara sebebiyle [73b] zmir-ogl, muztarr olup ceryiminden istif ile n-r
arz- niyza balad. Ve amn ile kaladan kdkda Bahi Big ve Balta-ogl ve Hall Big
ittifk idp zmir-oglndan bir ka kere nakz- ahd- sdr olmagla Afv olundg sretde
yine hynet idecegi malmdur. dey serdrlar Hamza Bign haberi yok iken zmir-ogl
Cneyd Bigi ve ogl Kurd Hasan[] katl eylediler. Hl bu minvl zere olcak, o iki
kelleyi hisra karu dikdiklerinde ehl-i hisr kapular aup teslm-i kala itmeleri ile bild-
zmir bit-tamm zamyim-i memlik-i Osmniyyeden old.

71

81. syn- Vlk-ogl


Burusada dgn olundg esnda Vlk-ogl nakz- ahd idp ser-hd mersndan
shk Bign ogl Paa Bigi ki, Deli Paa dimekle mehrdur. Tutup habs eyledgi inh
olunmagla 830 senesi evilinde Edrene cnibine nhzet- hmyn buyuruld. Filibeye
varldkda Karaman ve Teke-ogullarnun Antliyyeyi muhsara itdkleri haberi vrid
olcak. Ol mahallde tevakkuf buyurlup Rm-ili biglerbigisi Sinn Paay Ls vilyetine
irsl eylediler. Ol dah memr oldug cnibe tevecch idp evvel vilyet-i mezbrenn
drl-mlki olan Karaca-hisr zabt teshr eyledkden sonra ekser-i vilyetlerin dah
drl-slm klnmagla Mezd [74a] Big ol kiver-i cedd eyletine tayn olund. Ve
gnden gne fthat- celleye muvaffak olup ol kiveri tevside say-i beli zhir old.
82. Maktl- Teke-ogl
Teke-ogl Osmn elebi, Karaman-oglna iltic itdkde mlk-i mevrsun istihls
taahhd idp Teke Etrkini tahrk ile Osmn elebinn yanna cem eyledi. Ve
Antliyye muhsarasna tevecch itdklerinde muhfz olan Frz Big veft itmekle Karahisr muhfz olan Hamza Big ki, Frz Big-ogldur. Bbs mahalline itb idp kend
yerine mutemed demini kod. Ve Antliyyeye vsl olup kalanun medhil mahricini
sedd itmekle cenge hzr mde old. Ve ol esnda haber geldi ki, Teke-ogl, stanoz nm
yaylaka cem-i kesr ile nzl idp Karaman-ogl vrdna muntazrdur. Hamza Big dah
kalada olan umr-dde ihtiyrlar ihzr idp istire tarkile didi ki: imdi Tekelilere
Karamanler munzamm olmam iken kurb- mesfeyi fursat bilp Teke-oglna bir eb-hn
olunsa mnsib olur mu? dey istifsr itdkde cmlesi bu reyi istihsn idp Lkin
kendniz gitseniz hisr hl kalup hilf- meml zuhr itdgi sretde hisrun ad eline
girmesinden havf olunur. Mnsib [74b] olan bir yarar dem tayn itmekdr. didiler.
Hamza Big ecati sebebiyle kend gitmege tlib idi. Lkin anlara muhlefet idemeyp bir
bahdr kimseyi mntehab asker ile irsl eyledi. Anlar dah lgr idp alel-gafla Teke
askeri zerine hcm itmekle Etrke pernlk gelp mnhezim oldlar. Ve ceng ire
Teke-ogl maktl olup hemresi esr oldukdan sonra nice ganyim ile kalaya avdet idp
vsl olcak. Hamza Big nefyis ganyimi zafer-nme ile sitne-i aliyyeye irsl ve ilm-
tefsl-i vki-i el-hl eyledi.

72

83. Helk- Karaman-ogl


Karaman-ogl Osmn elebi vakasndan haberdr olcak, kalbine havf- tr olup ne
yapagn bilmedi. kbet Anatoly muhsara itmege karr virp ol mahalle tevecch
eyledi. Ve gelp muhsaraya r eyleyp eb rz ikdm ile ceng eyler idi. Ve kalay
toplar ile dgp azm ihtimm ile yedi ay muhsara eyledi. Ol esnda pd-h- cihn Rmilide ftht ile tahsl-i merm idp b-kys asker ile Anatolya ubr buyurduklar
Karaman-oglnun mesm olcak, cn bana srayup bildigi tehr iderler ise kalay feth
itmek belki ol nevhde bile turmaga mecl olmaz. Hemn-var kuvvet-i bzya getrp
yry mahalli tefahhus in bin-nefs kendsi bir alaca ata svr old. [75a] Ve24 kala
etrfn dolaup nezzre iderken kaladan bir std- topc Mehmed Bigi ninlayup top
atdkda topun gllesi Mehmed Bign cesedini hurd idp, mrg-i rhun kafes-i tenden
cd idicek, hemn askerini hayret dehet istb idp ol anda vd-i idbra grzn
olmaga baladlar. Karaman-oglnun byk ogl brhm Big, bbs meytini alup firr
eyledkde kk ogl Al Big hisr cnibine kaup ehriyr- lem ubdiyyetini ihtiyr
eyledi.
Badeh Hamza Big dah kaladan kup bulduklar ganyimi zabt eylediler. Ve
mazbt olan ganyimi Karaman-ogl Al Big ile taraf- ehriyrye irsl itmekle Hamza
Bige Teke sancag virilp ve murassa kl ve at its ile kadri terf olund. Ve Tekeogl, hemresini dah Hamza Bige tezvc eylemek fermn olund. Ve Karaman-ogl Al
Big mezd-i iltift- pd-hye mazhr ve hemreleri sultnlardan birin[i] tezvc ile
muvakkar olup kendsine Sofya sancg dah inyet olunmagla emslinden mmtz ve
muteber klnd. Ol dah hir-i mrine dek Devlet-i aliyyenn sadkat ve duasnda sbitkadem olmudur. Karaman-ogl fevtinden sonra birderi hkmetini zabt itmekle iki ogl
dah dergh- ehriyrye iltic [75b] idicek, erefi musheretle mftehir olduklarndan
sonra s Bige Rm-ilinde sanck virilp, brhm Big maiyyetine asker tayni ile
bbs hkmetghna nasb olund. Ol dah bbs gasb itdgi Hamd vilyetini memlik-i
Osmniyye mlhaktndan olmak zere teslm itmekle arbdr lyas vl tayn olund, f
830.

24

Metinde ve mkerrerdir.

73

84. Katl-i tife ez-kuttit-tark


Trkmen tifesinden Kzlkoca-ogullar dimekle marf drt karnda Amsiyye ve
Tokat etrfnda harmlik idp ol nevhyi gret ve yolclara env-i hasret iderlerdi. Ve
kesret-i hadem ve tevbi ile itmedkleri kalmayup mslmnin ml ve rz ve nefslerine
taarrz eylemegi det idinmiler idi. Ol nevhde vl olan Lla Yzge Paa hsn-i tedbr
ile mzevver fermn yapup kend maiyyetinde ol kleri sefere tayn itmekle dm-
mekre drp drdini dah yanlarnda olan cem tevbileri ile ihrk bin-nr itdkden
sonra asker tayn idp bakiyyelerini dah katl-i mm eyledi. Bir kocakarnun ogl drzlik
takrbile b-gnh ihrk olunan klern iinde bulunmu iken hayyen ihrc olundug
menkldur, innallhe al klli eyin kadr25
85. Feth-i Koca-kayas
Osmnck nevhsinden Zeytunda Koca-kayas dimekle mehr bir kalada Haydar
Big nmnda bir kimse tahassun idp kalanun istihkmna [76a] itimden seltine itat
itmez idi. Ve yz yllk zahre cem idp vakt-i iktizda ba kalaya eker idi. Ve Ksm
nm bir ogln gh hedy ile hkkm- civra irsl idp, lkin ogl oldugn ihf ider idi
ki, yed ahz idp teshr-i hisra vesle ideler. Bu hl zere iken ogl Ksm meger addan
emn olmak in Devlet-i Osmniyye itati bbsna sevk itdkde kabl itmeyp Ben bu
vakte dek kimseye serfr itmedim, yine itmem. Ol tedbr ile ben ldkden sonra nevbet
sana geldgi zamn sen amel eyle. dey redd ile cevb verdi. Am ol eylet paas
Yzgec Paa dim kala-i mezbrenn teshri fikrinde olmagla Haydar Bign havss-
etbndan Tayfr elebi nm kimesneyi emvl-i kesre irsliyle celb idp zahre
anbrlarna te ilk itdrdikden sonra kendsi dah askeriyle varup kalanun etrfn[] ald.
Haydar Big bu hl grdkde medr- mukvemeti olan zahre ahvli byle oldugndan
aczini bilp hisr ihtiyryla Yzgec Paaya teslm eyledi. Ol dah kalay zabt idp
mjde-i feth ile sitne-i hye dem irsl eyledi. Sultn- cihn dah Haydar Bige ey
tmrlar ihsn idp hir-i mrne dek sye-i ehriyr [76b] de sde old.
86. Zabt- Canik
Yzge Paa, Canik teshrine tedbr idp bir dgn tertbine mberet ve Canik
hkimi Alparslan-ogl Hseyin Bigi ele getrmek in davet eyledi. Ol dah dim
Yrg Paa mekrinden havf zere olmagla haber gnderdi ki: Bu davetden murd eger
25

Muhakkak ki, Allah hereye gc yetendir (Bakara, 2/20)

74

elimizde olan harbe ormanlg almak ise emr pd-hndur. Sye-i devletlerinde bize de
bir yer bulunur. dey davetden tahallf itdkde Yzge Paa asker cem idp zerine
varmak istedginden Hseyin Big haberdr oldukda Benm fermna muhlefetim yokdur.
stme asker ekmege hcet yok. Memleketi ben teslm iderim. dey haber gnderp
akabinde kend dah gelp paaya mlk old. Paa dah kayd bend ile taraf- hmyna
irsl idp ehl u yln Amsiyyeye ihzr ile hfz eyledi. Ve demler irsl idp Canik
vilyetini bit-tamm teshr eyledi. Hseyin Big, atebe-i ehriyrye vsl oldukda
Burusada bir menzilde habs olunup badeh bir tarkile mahbesden firr eyledi. Ve iki
sene sonra yine ihtiyr ile sitne-i sadete gelp iltift- pd-hye mazhar olmagla
mdinden ziyde riyet grdi. Ve ehl u yl Amsiyyeden getrdilp Rm-ilide sancak
inyetiyle ser-firz klnd.
831 senesinde pd-h [77a] Gelibol maberinden ubr buyurup ehr-i Edreneye
sye-endz ikbl oldlar. Ve shk Big Ls vilyetine akna memr olup kendleri mm-
mezbrda Edrenede ikmet zere iken yz yetmi drt tk zere cisr-i Ergeneyi bin
buyurdlar. Bir banda Ergene nm kasaba in idp cmi ve imret yapdlar.
87. Kudm- Germiyn-ogl Yakb Big
Sultn- cihn, Rm-ilide iken Germiyn-ogl Yakb Big dem-i pride mlkt-
ehinh ile merref olmak arzsnda oldugn pye-i serr-i alya ilm itdkde Yakb
Bigi tazm icll ile istikbl eylemek bbnda Burusaya fermn irsl olunup Gelibol
maberinde edevt- ubr ihzr eylemeleri emr olund. yn- Burusa dah Yakb Bign
kurb- kudmn istihbr idp hasbel-memr keml-i izz ikrm ile Burusaya
gtrdiler. Yakb Big merkd- seltn-i Osmniyyeyi ziyret idp her birinde krat-
Kurn- azm itdrmekle huffz ve fukarya bezl-i sadakt eyledi.
Badeh Gelibolndan ubr idp Edreneye tevecch itdkde bir konak kalcak, emri hmyn ile cmle erkn- devlet istikbl idp mezd tevakkur ve icll ile bir pd-hne
menzile inzl [77b] eylediler. Ve n- seltn mlke yn nimetler ile ol menzili
mlml idp irtesi yine erkn- devlet nne dp sary- hmyna gtirdiler. Ve pdh oldug mahalle karb olcak hatevt- icll ile bin-nefs istikbl buyurup mihmnnvzlk mersimini ikml eylediler. Ve bir ka gn ziyfetler olunup her meclisde bir
gne iltift- pd-hye mazhar ve nice nice aty-y lyka ihdsyla muvakkar old.
Hadem haemine dah hila-i fhire ve inmt- mtevfire ihsn olunup resm-i ikrm

75

vech-i merh zere itmm26 olundukdan sonra vatan- aslsine ruhsat-yb- zehb olup
hkmetghna ricat eyledi. Ve vilyetine vuslundan bir sene mrrunda veft idp
eyym- maraznda vasiyyet-nmesiyle memlikini bild- Osmniyyeye ilhk itmekle
eyleti Umr Big-ogl Osmn elebiye inyet olumudur.
88. Teshr-i baz- bild der-vilyet-i Ls
shk Big akna gitdkce Vlk-ogl kffr- Ls haberdr itmekle maksdun
husluna mni oldug inh olundukda Rm-ili mers asker cemine memr olup
mukaddem Vlk-oglna temlk olunan baz kl yerinden nez olunmakla mer-y serhadde zabt itdrildikden sonra Ls memleketine azmet olund. Ve Cn-ovas ve
Ggercinlik-kalas ve anlar emsli kla dhil-i hayta tasarruf olundukda [78a] Vlk-ogl
neye ugradgn[] bilp pd-hya ve erkna nice hedy irsliyle dmen-i afva teebbs
eyledi. Ve bir kzn Yldrm Hana olan vech zere perestrn- ehriyrye ilhk rec
idp mazarrat- Ungurus dah sedd itmegi taahhd eylemek ile efata erkn- devlete
binen mesl-i karn-i kabl olup zabt olunan kldan m-ads yerinde ibk olunmak
zere ilisi hilatlanup irc olund. Ve her sl harcc irsl olunup nice sl bu minvl zere
mrr eyledi. Vlk-oglnun recs kabl olundukdan sonra aknclar bu sene memlikine
memr oldlar. Bu eyymda Vezr brhm Paa veft idp yerine ogl Hall Paa kdasker iken nasb olund. Bu vakyi evhir-i 831 de zuhr eyledi.
89. Feth-i Selnik sniyen
stanbul tekri kendyi muhfaza in dim mlk-i kffr tahrk idp pd-hn
engele itigl ider idi. Bu evnda hkim-i Selniki agv idp ve Frenk tifesinden
niceleri tahrk itmekle Selnik iskelesine gemilerle Frenkler gelp Selnik hkiminn
delletiyle bild- slmiyyeyi gret itdkleri haberi vsl- sem-i hmyn olcak. Etrf
eknfa evmir-i erfe irsl olunup asker cemine mbderet olund.
Badeh nhzet olunup Selnik zerine varld. Ve kala muhsara [78b] sna
mberet eyledkde, ihtimm- hmyn ile techz olunan sefyin Gelibol maberinde
gep Selnik kylarna vsl olmagla berren bahren muhsaraya keml-i ikdm
eylediler. Ve stanbul tekri imdda taahhd itmiken sefyin-i slmiyyeden teh idp
imdda cesret idemedi. Lkin Venedikden baz gemiler gelp bahr cnibinden kalay
dgmege mmnaat itmeleri ile eyym- muhsara krk gne vard. Pd-h hazretleri
26

Metinde itmm mkerrerdir.

76

imtidd- muhsaradan mteellim olup erkn- devlete izhr- hzn ve infil


buyurduklarnda Evrenos-ogl Al Big didi ki: Bezl-i ml muhassl- mldur. Eger iczeti yagma sudr iderse matlbun husl memldur. dey sevk eyledgi rey-i sibe binen
askere izn-i yagma iat olunmagla asker-i nusret-eser hezr ikdm idp cndan
bazlar burc- hisra nasb- ryet itmeleri ile kalaya duhl olund. Ve kala iinde serkelik idenler maktl olup bkleri esr olunmagla ol hisr- stvrun fethi myesser old.
Ve Vardar-Yenicesinden baz byt ehr-i mezbre nakl olunup badeh Edreneye
muvedet buyurdlar, f sene 832.
Ve bu sene de Emr Sleymn-ogl Orhn Big ve mukaddem am klnan iki ehzde ki, pd-h- lemn birderleridr.Ve Hac vaz Paa veft itdiler. Ve Hazret-i Emr
dah bu sene de intikl eyledi.
833 senesi Receb 8 sebt gni Sultn [79a] Mehmed Han hazretleri kadem-nihde-i
sha- vucd oldlar.
Pd-h- cihn Edrenede olduklar eyymda vuk bulan havdisdendr ki,
Karakoyunlu Kara Ysuf-ogl Mr-z skender, Timur-ogl ahruh ile bir ka defa
muhrebe idp kbet 834 senesinde mukvemetden ciz olmagla pd-h- Rm syesine
iltic in Tokat nevhsine gelp ahruh, Rma kmaga cesret itmemegle elinden hals
olmu idi. Ve pd-ha darat-nme gnderp syelerinde sde olmak niyz itmekle
Yrg Paaya fermn olunup azm riyet eyledi.
Badeh giderek Mr-z skenderin tevbi ol nevhde etvr- n-yesteye balayup
halka taarruz ider olmalar ile Yzge Paa vki hl ilm itdkde Anatol biglerbigisi
Timurta Paa-zde Umr Big serdar- asker tayn olunup Mr-z skender hukk- nimeti
riyet itmekle vatan- aslsine irc olund.
Edrenede ikmet-i hmyn esnsnda Rm-ili biglerbigisi Sinn Big, Arnavud
diyrna akn ile memr olup hadden efzn- emvl ve ser gret itdkden sonra ryml-i
dergh- ehriyr ile mstesid old, f sene 835.
90. nhizm- Evrenos-ogl
Yine Edrenede olduklar evnda Evrenos-ogl Al Bigi serdr tayn idp Ungurus
zerine irsl eylediler, f sene 836.
Anlar dah Tuna [79b] dan ubr idp Ungurus vilyetine girdiklerinde kral-
Ungurus hle tarkine zhib olup ol emrden mukbele-i sipha gelmedginden Cenge
iktidrlar yokdur. dey asker-i slm ganmet arzsyla diyr- kffra akn idp

77

mteferrik oldlar. Kral- bed-fal bu ahvle vkf olcak. Serdrun oldug mahalle lgr
idp vsl oldukda ol mahallde olan ehl-i slmun kffr- izf mertebe olmagla kimini
ehd ve kimini esr eylediler. Ve sir akn in perkende olanlarun dah cmlesi esr old.
91. nhizm- kral- Ungurus
Sene-i 836 mezbre kn Edrenede karup evvel-bahrda Ungurus cnibine sefer-i
hmyn ile ahz-i intikm fikrinde olduklar evnda Karaman cnibinden ferydclar gelp
brhm Bign memlik-i Osmniyyeyi zrra keml-i say ikdm ile arbdr lyas
Bigi esr ve Hamd-ilini bit-tamm teshr eyledgi haberi ve akabinde Ungurus
cnibinden kffr ittifk ile Rm-iline akn idicekleri haberi birbirin[i] tekib idp Vlkogl dah anlarla mttefik oldug mesm olcak yle tedbr olund ki, kendleri bir tarafa
tevecch-i hmyn buyurmayup belde-i mezbrede karr buyuralar. Ve kffrun ibtid
Ggercinlik zerine tevecchleri haber alndkda Rm-ili biglerbigisi Sinn Big ol tarafa
irsl olund. Sinn Big dah Rm-ili mersn ve zuamsn ve aknclar cem idp
kffrdan mukaddem yetimek mdi ile isticl [80a] eyledi. Lkin kral- Ungurus
onlardan mukaddem kala-i mezbre etrfn ihta itmi olunmagla ol mahall kurbunda bir
yere nzl olunup kffr askeri b-mr oldugndan ve kalaya duhl olunacak mahaller
mesdd olmagla mukabeleye ikdm idemeyp tevakkuf eylediler. Vidin hkimi Sinn Big
ki, Vidin Sinn dimekle marf idi. Bir merd-i ec olmagla mecm-i merya gelp didi
ki: Byle vakte tevakkuf itmek pd-ha hynetdr. Kffr kalay ihta itmi zabt
teshre alrken biz byle turup bakmak muktez-y diynet midr? Bu ne asl idr?
dey tehevvr-mz kelimtdan serdr Sinn Big infil idp cevb virdi ki: Kffrun
ahvlinden istihbr itmeden zerlerine varlmak kbet-endlik degildr. Sen bu yerlern
hkimi olmagla kffrdan dil almak resmini bilrsn. Evvel sen bir dil getr, andan
dmen ahvlini istifsr idp badeh tedrikimizi grelim. didi. Bu cevb iitdkde:
Kffrun byle cemiyyetle muhrebeye ikdmlar esnsnda ilerinden dil almann
imkn m vardr? Bu gne sz kl kelm mdr? diyp ol mahallden kup atna svr
old. Ve asker cemine gelp guzt- muhrebeye tahrz idp dn yoluna cn ba fed
itmege tevk kulb- mchdine tesr idp, herkes atlarna svr ve Sinn Bige kafdr
olmaga baladlar. Askern ekser Sinn Bige [80b] tbi olmagla serdr Sinn Big dah
karr idemeyp bakyye-i siph ile azm-i ktl eylediler. Ve ol gice bir nefs tevakkuf
itmeyp hengm- seherde kffr- hk-sr stne dkldiler. Ve hezr say ikdm ile
cenge ihtimm idp bi-avnillhi Tel kffr tr mr idp nicelerini Tuna suyna

78

dkdiler. Kral- Ungurus bu hli grdkde zr zr ile nehr-i Tunadan ubr idp vd-i
halsa cn atd. Unguruslern br, bengh ve hayme v hargh ehl-i slm eline girp
env-i ganyimle mutenim oldlar, f sene 837.
92. Sefer-i hmyn be-cnib-i ibn-i Karaman
Zikr olunan vech zere Karaman-oglnun isyn muhakkak olcak. Saruca Paay
Edrene muhfazasna tayn buyurup kendleri Gelibolya azmet ve andan ehr-i
Burusay kudm- meserret-i luzmlar ile per-behcet buyurdlar. Ve Anatol askeri cem
olunca ehr-i mezbrda ikmet olunup badeh Rm-ili ve Anatol dil-verleri ile semt-i
maksda tevecch olunup Ak-ehre varldkda yevm-i nzlda feth olund. Andan
Konyaya varlup ol dah zabt olund. Ve Big-ehri ve sir bild dah feth olunmagla ilden gayrs bit-tamm teshr olundukda -ili amak in baltaclar srp Bozkra
kdlar. Karaman-ogl bu hli gricek, ulemdan Mevlna Hamzay hezr tazarru ve
ibtihl ile tahrk-i silsile-i afv- pd-h- dery-nevl [81a] in irsl eyledi. Ol dah vsl
olcak karn-i izz olup ceryim-i sbkadan itizra gz ve nice kelimt- rikkat-engz ile
arz- niyz eyledi. Ve Karaman-ogl, Hamd vilyetinden bil-klliyye el ekp diyr-
Karamandan dah matlb olan bild p-ke itmege tlib ve imden ger cn dilden
itat inkyda rgb oldugn ve badel-yevm hilf- ahd hareket eylemeyecegine nice
sevgend-i azm yd eyledgini ihbr itdkde pd-h hazretleri buyurdular ki: Ol Hakkn-insa bag ve udvn ecddndan mevrs- hasletdr. Ve ibtl-i imn ve nakz- ahd
peymn anlardan grendgi sanatdur. Anun mskna itikdmz ve aml-i nyestesinden nedmetine itimdmz yokdur. Lkin senn htrun in bu defa dah
gnhndan geelim. Amm an ol vilyetine biz nasb itdk idi. imdi azl idp yerine
mlzm- rikb- hmynumuz olan birderi s Bigi nasb itmek murdmzdr.
didiklerinde Mevln-y mezbr taraf- ehriyrden afva cevz gsterildgini mhede
idicek. Keml-i daratla tekrr p-bs- sultnye ikdm idp ibks hussun efat
eyledkde recsna msade olunup tekd-i ahd peymn in Mevln krullh resli mezbre terfk olund. Memlik-i Osmniyyeden oldugn teslm idp kend [81b]
bildndan mazbt olanlar dah kendye redd olunmak zere ceryimi mafvv olup
badeh serr-i saltnatlarna mrcaat buyurdlar, f evhir-i 839.
Bu sene de Vlk-ogl mukaddem kabln rec itdgi kzn nice emvl ile sitne-i
pd-hye irsl itmekle eyledgi nifk mukbelesinde olunacak tedb imhl olund.

79

93. Sefer-i hmyn be-cnib-i Ungurus


Karaman-oglnun hkkm- kffr ile nihn ittifk olmagla Karaman seferi
esnsnda Ungurus kral, Alaca-hisr muhsara idp ol nevhde olan ehl-i slm
pern itmi idi. Lkin inyet-i Hakkla hisra zafer bulamayup etrf nehb gret ile
iktif kanat ve gir geldgi semte mracaat itmi idi. Karaman seferi ber-taraf olcak,
Ungurus bild teshri zamr-i hmynda cy-gr olmagla evvel Evrenos-ogl Al Big
serdr tayn olunup 841 senesinde Rm-ili askeri ile irsl olund.
Ol dah nehr-i Tunadan ubr idp Tamvar27 nnden gediler. Ve her tarafa akn
in asker intihb idp krk gn alel-istimrr Ungurus diyrn p-zede-i asker-i zafer-eser
idp ol rtbe emvl ve ser ahz olund ki, esrlern adedi asker-i slmdan ziyde oldug
menkldur.
Badeh Al Big, slimen ve gnimen sitne-i sadete vsl old. Ve biz-zt
tevecch-i hmyn mukarrer olmagla mme-i memlik-i [82a] Osmniyye mersna
evmir irsl olunup asker-i b-kys cem olund.
842 senesi evvel-bahrnda evvel Edrenede cmi-i cedd binsna r olunup
vaz- essyla meyyelleriyle mberet buyurdlar.
Badeh Ungurus tarafna nhzet buyurup Vidinden nehr-i Tunay gemi ile ubr
itdiler. Vlk-ogl ve Eflk hkimi Drakula bu sefer-i hmynda bile olmalar ile Vlk-ogl
delletiyle Ungurus diyrna girilp Ziynene dek vardlar. Ve alt pre hisr feth olunup iki
ay ol memlikde kaldlar. Ve kffr askerinden nm ve nin belrmedgi cihetden env-i
ganyim karlup iddet-i it karb olmagla mani-i tevakkuf olup drs-saltanata
cnibine tevecch olund. Ve Eflkdan mrr olunup Drakula azm ziyfetler eyledi.
Badeh rhlet olunup Edrene ehrini terf buyurdlar.
94. rsl-i asker be-cnib-i Arnavud
Arnavud hkimi skender nm bir hrd-talat ogln sitne-i hye gnderp
hidmet-i hsslar erefiyle merref olmu idi. Ve bundan akdem bbs fevt oldukda, an
bbs makmna icls buyurmular idi. Bu esnda hukk nimeti ferm idp memlik-i
mahrsaya taadd eyledgi inh olunmagla Evrenos-ogl s Big serdr tayn olunup 842
senesi ol cnibe irsl olund. Badel-vusl asker ganmet tuamna dp [82b] etrfa
mteferrik oldlar. skender dah benderleri sedd idp hurc mahallerini kesdirmek ile

27

Metinde Tavar eklindedir.

80

zrr- guzt arzsna ddi. Ve siph- zafer-penh zerine hucm itdkde anlar dah
ellerinde olan esrleri katl idp skender ile merdne muhrebeye gz itdiler. Geri ol
cengde ok kimse ehd old. Lkin Arnavud askerini trmr idp skenderden geregi gibi
intikm aldlar.
95. Feth-i Novaborda
Pd-h- cihn, Ungurus cnibine tevecch buyurup ol diyrun kilidi makmnda
olan Belgrad-kalasn cy- dery-hur ile muhsara eylediler. Lkin kala-i mezbre
metnetde adml-misl ve dernunda leker-i kffr mlml olmagla teshri imtidd-
zamna muhtc oldug cihetden savb-dd aklen zere ekser-i guzt nehr-i Savadan
gerp diyr- Ungurus grete memr eylediler. Anlar dah hasbel-emr karuya gzr
idp Ungurus bildna akn eylediler. Ve bir mertebe de ganyim kardlar ki, bir criye
b-misl ve bahy bir ift mzeye ve bir gulm ser endm yz elli akeye bey itdkleri
mehr[dur].
Badeh taraf- hmyna avdet itdklerinde Novaborda-kalas ki, etrf nukre-i
hlise madenidr. Zr- bz-y guzt ile feth olunup andan maasker-i hmyna vsl
oldlar. Bu sefer de alnan ganyim ol zamna dek bir vakte myesser olmadug tevrhde
mestr[dur].
Badeh ol hudd- klnun bakysn teshre shk [83a] Big ve ehbeddn Paa
tayn olunup pd-h- lem drs-saltanataya avdet buyurdlar, f sene 843.
843 sene-i mezbre knda Edrenede dgn olup Sultn Aleddn ve Sultn
Mehmed hazretlerine hitn olund. Ve sfendiyr-oglna kermeleri sultn tezvc olund.
96. Feth-i Semendire
Kala-y mezbre Ungurus diyrnun reh-gzr oldug cihetden bild- slmiyyeye
taarruzlar ol tarafdan olmagla feth teshri cy-gr-i zamr-i mnr-i ehriyr idi. Ve ol
nevhnn shib-i vukf shk Big yle ifde itmi idi ki: M-dm Semendire-hisr feth
olunup Vlk-oglnun vcd- n-pk aradan kalkmaya ne Ungurusun ve ne Karamanoglnun fesd eksik olur. Pd-h- cihn dah bu niyyetle ol k Edrenede klayup
shk Big istzn ile hacca gitmi idi. Ol mevsim bahr oldukda asker cemine mbderet
olunup etrfa evmir-i erfe irsl olund. Ve Vlk-ogl ile Eflk hkimi Drakula dah
davet olundukda Drakula imtin idemeyp iki ogl ile vsl- sitne-i h olcak, kend

81

Gelibol-kalasnda ve ogullar Germiyn vilyetinde Egrigz-hisrnda habs olund.


Vlk-ogl kend gelmeyp iki ogln irsl itmekle Tokat-kalasnda mahbs oldlar.
Badeh asker-i [83b] zafer-rehber ile Semendire cnibine azmet olund. Vlk-ogl
haberdr oldukda Tunadan ubr idp Semendireyi mutemed demlerine sipri itdkden
sonra kend Ungurus kralna iltic eyledi. Pd-h- lem dah Semendireye vsl olup
kalay muhsara eylediler. Ol esnda shk Big haccdan gelmekle Nigedobri fethine
memr olup maiyyetine Germiyn hkimi Timurta-zde Osmn elebi tayn, anlar dah
semt-i mahsda azmet idp hisr- mezbr muhsara eyledklerinde zerlerine kffrun
tevecchi ihbr olunup cnib-i kffra nazar olundukda grdiler ki, meln iki blk
olmu nlerinde piyde askeri ve akabinde atls ehl-i slm zerine itb idp gelr.
Hemn guzt- mslimn dah ol tarafa yryp leker-i kffra gz adrmayup hamle-i
dilrne eylediler. Ve kffr alylarn birbirine katup ol grh- mekrhun tr-endzlar ok
serpdikce ehl-i slm yz evirmeyp ikdmlarn izdiyd buldug cihetden tevakkufa
iktidrlar kalmayup geldikleri semte firr eylediler. Ehl-i slm takb idp katllerine
megl oldukdan sonra shk Big ol grh esr itmek krmadan evl oldugn im itmekle
ok esr aldlar. Hatt ol cengde mevcd olan muharrir-i trh k-zde ldrdginden
m-ad be tvna kffr baglayup skbde beini dokuz [84a] yz akeye satdugn
trhinde sevgend-pdi ile zikr itdgin[i] Hoca Sadeddn Efendi nakl itmiler. Beri tarafda
pd-h hazretleri Semendire-kalasn iki ay alel-ittisl muhsara idp badeh amn ile
feth olund. Bazlar: Semendire-kalas Vlkdan alnmayup, Despot nm kfirden
alnd. dey zikr itmiler.
97. nhizm- asker-i slm
Drakula mahbs olcak, Ungurus kral hkkm- Eflk neslinden birini pd-h-
slm ramna ol vilyete hkim idp ol dah Semendire seferi esnsnda Tunadan ubr
idp memlik-i slmiyyeye taadd itmekle seferden avdet buyurlup Edreneye vsl
olundukda Mezd Bigi Eflk gretine irsl eylediler. Mezd Big dah Eflk diyrna varup
cemiyyeti-i kffr pern itdkden sonra etrfa aknlar idp ganyim-i b-kys cem
itmek ile ol kiver ire istirhata varup esbb- ihtiyt elden brakdlar. Ol esnda Ungurus
kral imdd in asker irsl idp hkim-i Eflk dah tahassun itdgi ciblden nzl ile ol
melne mlhak oldukdan sonra asker-i slmdan ahz- intikm kasdna zerlerine hcm
idicek, asker-i slm gaflet zere olmagla pern olup kimi esr ve kimi ehd old.

82

Bazlar zr zr ile Tunadan ubr idp hals [84b] oldlar. Resleri olan Mezd Big dah
kffr elinde ehd old.
98. nhizm- asker-i slm sniyen
Mezd Bign ehdeti mesm- hmyn olcak. Huss- mezbr in mvere
olundukda Rm-ili biglerbigisi Kula hn Paa serdr- siph olup gitmegi niyz itmek ile
Anatol mersndan alt sancak bigi Rm-ili mersna zamm olunup irsl olund. Kula
hn Paa mbtel-y y iret olmagla zevk sefya inhimk ile sy- maksda azmet
eyledkde maiyyetinde olan mer nashat eyledkce hezr lf gzf ile Beni Mezde
mi kys idersiz? dey szlerin[i] sg itmedi. Badeh Ungurus, askeri siph- slm
karulayup mukbeleye nzl itdkleri Kula hnn malm olcak. Hemn rh- firra
isticl eyledkde bigler feryd idp: Henz mcib-i firrna zuhr eyledigi kr- nsavba ikdm idersin. Biz firr idicek asker ayaklar altnda kalur. dey hezr zr zr ile
tevkf idp ol gice rm itdiler. Lkin Paa-y mezbrun gitdkce havf hirs izdiyd
bulup baz cebnlar dah kendye muvfakat itmegle kbet gayret ve nms terk idp
firr eylediler. Bakyye-i siphya dah zaf- kalb gelp ekser pern old. Germiyn bigi
Osmn elebi bir merd-i ec olmagla bil-mcib [85a] firr- rn ihtiyr itmeyp baz
nmdr mer ile muhrebeye karr virp kffr zerine hcm eylediler. Ve sabhdan
ahma dek merdne ceng idp kbet askerden bazlar firr itmeleri ile Osmn elebi
dah ehd olcak bkleri tr mr oldlar.
99. syn- ibn-i Karaman
Ehl-i slmun mkerreren mnhezim olduklar yi olcak. Karaman-ogl brhm
lem memlik-i slmiyyeye dest-i taaddsin[i] derz idp mslimnn emvl ve
dimsna taarruz itmege gz eyledi. Ve Bolavadin halkn ve mer tagnda olan yaylakninleri nehb gret itdrp Big-bzr halkn dah zrde-i cevr udvn eyledi. Bu
haber vasl- sem-i hmyn olcak.
846 senesinde ibn-i Karaman ele getrmek in asker cem olunup Amsiyye askeri
ile eh-zde Aleddn vsl- maasker-i hmyn old.
Badeh Karaman diyrna nhzet buyurup ol bild tnd-bd- gazablar ile vrn
eylediler. Ol deme dek seltn-i Osmniyyeden bild- slmiyye greti sdr olmam iken
amet-i ibn-i Karaman ol diyra sryn idp Konya ehrine dek ol memlik tahrb olund.
Karaman-ogl fart- hiddet-i ehinhden hirsn olup Ta-iline firr eyledi. Ve nire-i

83

gazab- [85b] sultn itfsna s olup nice hedy ile hemreleri sultn ceryimi afv-
recsyla irsl eyledi. Sultn dah vsl- dergh- pd-h olcak hezr girye zr ile
dmen-i afv- ehriyrye teebbs eyledkde kalb-i hmynlarn[] cnib-i afva meyl
itdrmekle taraf- Karamanden gelen Hoca Serveri huzrlarna ihzr buyurup Karamanoglnun ahd-ikenligi ile tevbhden sonra meslleri karn-i kabl old. Ve bu sene de
Sultn Aleddn dr- bekya irtihl eyledi.
100. ttifk- kffr ve sefer-i hmyn
Semendire fethinden sonra Vlk-ogl Ungurus kral yannda olmagla dim tahrk
idp Karaman-ogl dah mukaddem haber gndermi ve Devlet-i Osmniyyeyi aradan
kaldrmak ile Anadol kendnn ve Rm-ili kffrun olup dost-ne lfet itmegi tedbr itmi
idi. Pd-h hazretleri Karaman seferine gitdkde teshr-i memlik-i mahrsa fikri ile
Ungurus kral-ogln ve Yanko nm biglerbigisini serdr idp Vlk-ogl delletiyle bild-
slmiyyeye irsl eyledi. Ol grh- mekrh dah Tunadan ubr idp Belgrad gediler.
Ve Alaca-hisr ve ehr-kyi ve Nii tahrb idp halkn esr itdiler. Ve Sofya zerine
gelp zladi der-bendine tevecch eylediler. Murdlar der-bendi gep Filibeyi ve
Edreneyi almak ile ol memliki [86a] bit-tamm teshr ideler. Ol esnda pd-h Karaman
seferinden avdet idp Edreneye vsl olmalar ile ahvlden habr olcak. Hemn zladi derbendine itb ile lgr idp kffrdan mukaddem vsl oldlar. Der-bendi sedd idp
kffrun mrrna mni oldlar. Ve kffrun kesreti olup siph- slm cemine vakt
olmadugndan mdfaya ikdm olunmayup der-bendi hfz hrsete megl olund. Ve
iddet-i it dah zuhr idp der-bendden gzra imkn olmamagla kffr- hk-sr n-r
mrcaat eyledklerinde Rm-ili biglerbigisi Ksm Paa ve Tokat hkimi Balaban Paa
ve Bol bigi Mahmd elebi ve sirleri takb-i kffra memr olup Ni der-bendini
gedikde meger Yanko didikleri lan pusuya asker komu imi. Ol mahallde asker-i
slm ortaya alup ok kimseyi ehd itdiler. Ve niceleri esr idp Bolu bigi Mahmd
elebiyi dah esr eylediler. Pd-h- lem endh mell ile makarr- devletlerine
mrcaat idp telf-i m-ft in tedrikde olduklar evnda esr olan Mahmd
elebinn zevcesi hemreleri sultn gelp girye-knn zevc tahlsini rec eyledkde
hemrelerine terahhum buyurup tahlsini taahhd eylediler. Ol esnda Vlk-oglnun
hezr tazarru ibtihl ile erkn- devlete istif-y mutazammn tahrrt gelp, [86b] lkin
anlar pd-ha arza cesret itmemiler idi. Bu mdde vuk bulup pd-h, Mahmd elebi
tahlsini taahhd idicek, ol hussun husl-pezr olmas artyla Vlk-oglna msade

84

buyurmalar meml olmagla erkn- devlet Vlk-oglnun niyzn dergh- ehriyrye


arz u takdm eylediler. Anlar dah Mahmd elebi hals in msade buyurduklar
cihetden Vlk-oglnun Tokatda mahbs olan ogullar zd olunup afv haberi ile irsl
olundlar. Kffr dah Mahmd elebiyi irsl itmeleri ile sahh slim atabe-i hye vsl
old.
101. Fergat- Sultn Murd ez-saltanat
Kalb-i tbn Murd Handa megil saltanatdan fergat ve ihtiyr ge-i inziv
uzlet zhir nmyn ve heme ol sultn- diline;
Varalm bir iki gn zikredelim mevly

Bize smarlamadlar bu yalan dnyay

Beytinn mazmn ve rz-bn oldug malm havss- erkn olcak. Fesh-i azmet-i
pd-hya kdir olamayup makm- itatde kym itdiler. Ve Sultn Mehmed Han
hazretlerini Manisdan davet-nme irsli ile ihzr buyurup serr-i saltanatlarna icls
eylediler. Ve kendleri havss- itblarn[] hussen shk Paay alup Manisya
tevecch buyurmagla;
Ne-byed mir tc taht ve siph

Bb- inbet be-evm gnh

Ninem be-genc-i bi-zikr-i hd

evem ez-serr-i hkmet cd

Be-genc-i fergat ninem dem

Be-tesbh u mushaf knem hem-dem

[87a] Nazm fehvsyla mil olduklarn[] ikr buyurdlar, f sene 844.


102. ttifk- kffr
Sultn Murd hazretlerinn uzlet gzn oldug yi olcak. Bed-hhn- Devlet-i
Osmniyye her tarafdan r-i nire-i fitne v fesda hzr u mde olup hussen ser-defter
grh- nifk ehl-i Karaman-ogl, Ungurus kralna bu gne haber irsl eyledigi Osmnoglnun dim muhtell olup bir tfl- n-resdeyi istiflf eyledi. Bu fursat her zamn ele
girmez. Devletlerinn revn emrat grnm iken bir an ihml itmeyp bir i baarmaga
ikdm eyleye. Eger tehr olunursa sonra pmnlk fide itmez. Bu haber kffr cnibine
vsl olcak Yanko lan her tarafa nmeler irsl idp cem-i siph itmege balad. Ve az
vakte Ungurus ve Alaman ve Bosna ve Hersek ve Kara Bodan ve Eflk ve Frenk
hkkmnn imdd ile asker-i b-mr ihzr idp Ls-ogl Despot delletiyle seksen bin
hen-p kffr lekeri Belgraddan gep Nigebol bigi Frz Big-ogl Mehmed Big fursat
gzedp yannda olan dil-verler ve Rm-ilide itihr bulmu tavcalar ve aknclar ile
kffrun ardndan varup nice hen-p kfirler esr idp eli baglu der-i devlete irsl eyledi.

85

Kral- bed-filin [87b] maksd Varnadan stanbula varup tekrn kzn aldkdan sonra
Edrene cnibine azmet eylemek oldug cihetden ol semte tevecch eylediler. mer-y
etrf kffrun hareketinden haberdr olcak alel-isticl der-i devlete ilm- hl eylediler.
Erkn- devlet bu hdise zuhrna vkf olduklarnda mvere eyleyp hirl-emr reyleri
karr buldug zere Sultn Murd hazretlerinn kudmlar lzm idgini hsn-i tabr ile
pd-ha ifhm itmeleri ile ol tarafa davet-nme tahrr olund. Nme tahrr olund. Nme
vuslunda gelmeden imtin itdkleri haberi vrid olcak, bil-tehr tekrr nme tahrr
olunup bu mann ifde olund ki: Eger kendleri pd-h ise def-i ad zerlerine farz-
ayndur. Yok eger ferzend-i ercmedleri pd-h ise anlar cnibinden davet olunmalar ile
ll-emre itat lzm oldug malm devletleriyle bu nme vsl oldukdan sonra tehr
buyurmayup mezd sratle shil-i deryya iridiler. Lkin altm pre Frenk kadrgas
Gelibol maberini sedd itmekle sagr- skenderden gemek zere Yalak-bd cnibine
tevecch eylediler. Ve Ake-hisra vsl olup Hall Paa ol tarafa gelmeleri ihtimliyle
muhfaza-i birn in toplar tehiyye itmidi. Pd-h istikbl eyledkde ber-mcib-i
fermn- hmyn ihzr olunan gemiler ile karu ubr eylediler. Ve azm-i rh idp Edrene
sahrsnda Sultn Mehmed hazretlerine mlk [88a] oldlar. Ve ol hnde Mehmed Bign
irsl eyledgi esrler vsl oldug cihetden hayr ile tefel olund. Sultn Mehmed hazretleri
Edrene tahtghnda rm buyurup pederleri asker-i zafer-reh-ber ile cnib-i kffra
mteveccih oldlar. Ve bu eyymda kffr Edreneye gelmi idi. Asker-i slm dah ol
mahalle varup Dobruca sahrsnda mukbele-i kffra nzl eylediler. rtesi ales-seher
cenge mberet olunup nire-i harb u ktl erre-fen ve hy u hy- mbrizn ile
meydn- mareke rz- maherden nin oldukda kesret-i kffr sebebiyle taraf-
slmiynda sret-i inhizm nmyn ve hussen Anatol biglerbigisi Karaca Big ehd
olmagla bil-klliyye py sebtlar lerzn olup arz-y hals ile semt-i idbra grzn
oldlar. Pd-h hazretleri yannda ancak kapukul ve ihtiyr bigler kalup firr- yn ol
rtbe itb ile kadlar ki, gnlk mahallde Kam suyna firr idenlern dkndsi
yevm-i mezbrda vsl old. Pd-h- lem bu hli gricek dergh- Hakka dest-i duy
bz idp hezr-sz u gdz ile bb- lhden imdd ve inet recsna gz eylediler. Bu
esnda kral pr-fall Yankonun szine uyup keml-i aceb gurr ile elinde bir tg-i uryn
pd-h alyna togr tevecch [88b] eyledgi manzr- ehriyr olcak, emr buyurdlar ki,
Asker akk olup meln ililerine girdikde tedrikine ihtimm eylesnler. Anlar dah
mcib-i emr zere hareket idp kral tevbi ile aralarna geldikde hemn etrfndan

86

zerlerine hucm eylediler. Ve Karaca Hzr nm bir yenieri kralun atnun ayaklarn[]
alup kral yere ddkde amn virmeyp ser-i mehsn bedeninden cerr eyledi. Ve huzr pd-hye gtrp env-i nevzi ve iltifta mazhar old. Ve ol anda kralun kellesin[i]
mzraka dikp mehter-hnelerin[i] alarak mevcd olan guzt ile kffr zerine hucm
eylediler. Kffr- hk-sr krallarnun kellesini nze zere gricek turmaga meclleri
kalmayup hemn firr itmege baladlar. Her-end ki, Yanko lan feryd idp Biz buraya
kral in gelmedik, dinimiz ugrna geldik. dey leker-i kffr cenge irya say u
ikdm itmesi mfd olmayup kimse szini sg eylemedi. Hussen asker-i slmdan firr
idenlern bazlar bu hlden habr olcak. Gir avdet idp maasker-i hmyna vsl
olduklar cihetden kffrda bir vechile karra iktidr kalmad. Ol hnde biglerbigi Dvud
Paa, Rm-ili dil-verleriyle takb-i kffra memr olup melnn ardndan isticl
itmegle Tunaya varnca iki gn ikice alel-istimrr katl-i kffrdan el ekmeyp
nicelerin[i] dah esr eylediler. Ve kffrun [89a] girde olan iki yz elli arabas cmle
mazbt- guzt old. Menkldur ki, pd-h maktln tem esnsnda Azeb Big nm
mukarreblerine garbdir ki: Bunca kfir iinde bir ak sakall yok. didiklerinde Azeb Big
cevbnda lerinde ak sakall olayd balarna bu hl gelmez idi. dimi. nki bu feth-i
cell perde-i gaybden aikr olup pd-h- slm mansr u muzaffer oldlar. Cengden firr
idenlern tedbi irde olunup ris kimi katl ve kimi avret libs ile esvkde tehr
olunmak fermn olunmu ve kralun ban tagayyrden hfz in bal iine konup
Burusaya irsl ile donanma fermn buyurdlar. Mlk-i etrfa feth-nmeler irsl olunup
Sultn- Msra dah yigirmi be cebe-p kffr gnderilmegle zuaf-y arab ol bu elaceb sr gricek Allh yensren28 l-i Osmn dusn vir dize-bn idp ris menbirde
ism-i smlerin[i] sultnl mchidn elkb ile yd eylediler. Bu nusret-i azme 848 senesi
Receb 9 salisen gnnde vki old.
103. Cls- Sultn Murd bade ez-fergat
Feth-i mezbrdan sonra Sultn Murd hazretleri Edreneye vsl olduklarnda askern
taraf- devletlerine meyli zhir olmagla Sultn Mehmed hazretleri hezr ibrm ile yine taht hmyn kabl itdrp [89b] kendleri Manisya azmet buyurdlar. Ve Hall Paa bu
huss in askeri tahrk itdgi cihetden Sultn Mehmed ana htr-mnde old.

28

Allah yardm etsin.

87

104. Sefer-i hmyn be-cnib-i Mora


Mezkr olan muhrebede Frenk tifesi dah mttefik olup Gelibolya gemileri
geldgi zikr olunmu idi. Zamr-i ehriyrde anlara gml virmek merkz olup ol huss
dah Mora cezresi teshrine mevkf olmagla ol cnibe sefer tasmm buyuruldukda Tokat
mahbesinden tlk olunan Turhan Bign ol taraflara vukf- tmm oldug cihetden an
ihzr idp env-i ikrm ile mukaddem-i siph eylediler. Ve asker-i b-hisb ile Siroz
cnibine azmet idp andan Moranun medhali olan Germe-hisrna vardlar. Mora
cezresinn tl ve arz takrben her biri altm fersah olup diresi sekiz gnlk yoldur. Ve
cezre-i mezbrenn etrfn Ak-deniz ihta idp ancak karaya muttasl olan mahall ml
yerdr. Ve karadan duhl ol mahalle mnhasr olmagla kudem-y mlk Frenk ol medhali
sedd in ana msv ml dvr- stvr bin idp mesfe-i mezbrede be kala bin
itmiler idi. Ve ol dvrun iki nze kmeti kadar ve arz be arn idi. P dvra dah bir
handak- amk hafr idp ol handakun iki taraf bahra mnteh olmagla deniz suy ile meml
idi. Vel-hsl pd-h- [90a] cihn asker-i slm ile mahall-i mezbre mukbele olup
muhrebeye gz eylediler. Zikr olunan tafslden malm oldug zere ol mekna zafer
bulmak mahll gibi iken sultn- lem asker-i zafer-eseri tahrz igr idp hezr ikdm ile
ol handak- azmi toldurdukdan sonra cn- mchidn burc- dvra sud idp ol
tarkile feth teshri myesser old. Emr-i hmyn ile ol be kalay hka beraber
eylediler. Bu gazda michidne nasb olan ganyim b-hadd kys idgi menkldur.
Badeh cazre-i Mora halkn harca kesp seferden avdet buyurdlar, f sene 850.
851 senesinde Sultn Byezd bin Mehmed Han veldet itdiler.
105. Feth-i Aka-hisr
Arnavud hkimi skendern amm-zdesi Hamza Big ryml-i dergh idp Arnavud
tifesi skenderden r-gerdn olmagla bir mikdr asker irsl olunursa Aka-hisr ve nice
kl feth olunacagn arz itdkde huss- mezbr in mvere olunup vizer terf-i
hmyn mnsib grmeleriyle ol cnibe azmet buyurdlar. Ve Sultn Mehmed
murfakat- sefer in davet olunup Aka-hisr gyet-i fethi dvr bir kala-i stvr
olmagla edevt- muhsara al-vechel-keml ihzr olund. Ve hisr- mezbre varlup
muhsara eylediler. Ve mddet-i muhsara iki aya karb olup kbet kalanun [90b] suy
kat olunmagla ehl-i hisr muztarib olup feth-i bb eylediler. Kala zabt olunup drssaltanataya avdet olund.

88

106. Muhrebe der-sahr-y Kos-ova ve nusret-i azme


Seferden avdet-i hmyn esnsnda Yanko tahrkile kffr bigleri ittifk idp
memlik-i mahrsa zerine gelmegi tasmm eyledigleri mesm olcak. Martolos Togan
istihbr in irsl buyurdlar. Ol dah bir gne haber aldg Leh ve eh ve Sekrlet ve Vlk
Luk bnlarn ve sirlerini Yanko igv itmegle ittifkla cem-i leker idp Belgrad
nnden gemege azmet eylemiler. Pd-h hazretlerine bu haber arz olundukda
Sofyaya azmet buyurup memlik-i mahrsaya asker cemi in evmir irsl olunup
kffrun nefr-i mm itdgi ilm olund. Ve Anatol askeri tmrlarna harlk
gndermege memr olup edevt- ceng mde olunca pd-h- lem Sofyada rm
buyurdlar. Mukaddem Yanko, Eflk hkimi Drakulay ldrp yerine Ls-ogln nasb
itmi idi. Bu esnda ol lan Eflk askeri ile Nigbol etrfn gret itmege mbderet
itdkde mer-y hudddan Frz Big-ogl Mehmed Big ve Hasan Big-ogl Mustaf Big ve
Ozgur-ogl s Big ittifk idp bir ka bin aknc ile Eflk askerini eb-hn idp nice
melni vsl- derekt- cehennem itdkden sonra nice ceven-p [91a] kfiri dah dest
p-beste huzr- ehriyrye gnderdiler. btid-i seferde bu vechile zafer mhedesi taraf Hakkdan zuhr- nusreti yetiir idgi mukarrer ve mcib-i server-i sultn muzaffer old.
Badeh Sofya sahrsnda vizer ve mer alylarn bir bir tertb buyurup, her grh
hitb- mstetblar ile merref eylediler. Ve fazil-i cihd beyn idp gazya tergb ve
firrdan terhb buyurdlar. Karaman-oglndan dah ol seferde asker gelmi idi. Anlar dah
turfe-i heykel ile aly gsterp kaltak egerl, kay zengli klc baglar ipden bir aly
Turgud Trkleri manzr- hmyn olcak. Tebessm-knn serdrlarna buyurdlar ki:
Askerimizn masharas yoidi. Karaman-ogl kereminden ol hidmeti ed eylemi, biz
andan imdd talebinde degiliz. Hemn nakz ahd peymn itmeyp hkmetinde bk
kalmaga say itsn. didiler.
Badeh azm-i rh olunup Kurunlu-kensya varldkda kffrun Kos-ovaya
geldikleri malm olmagla ol cnibe tevecch olund. Ve 852 senesi aban 4 cuma gni
mukbele-i leker-i kffra vusl bulup tertb-i suff eylediler. Pd-h hazretleri
kalbghda ve yemn yesra Anatol ve Rm-ili askerleri mer-y hudddan shk Bigogl s Big ve Turhan Big ve Mihl-ogl Hzr Big ve bunlar emsli [91b] dil-verler
pgh- siphda turup yenieri pd-h nnde karr idp nlerini demr e-per ile sedd
itdiler. Ve toplar kurup etrf- ehriyryi ihta eylediler. Dobrca cenginde asker-i
slmun evvel mnhezim olmas kffr ordularn[] hl bulup ol tarafdan hucm itmeleri

89

sebebiyle oldugndan bu defa agrlg askern ardna vaz idp harbinde ve syis-i
grhundan b-hisb msellh asker siph- slmun ardn muhfazaya memr oldlar.
Ve Saruca Paa birderi Sinn Big dah agrlk zabtna tayn olund. Muhrebe vakti
gelicek pd-h- dn-penh iki rekat namz klup Kdyl-hct derghndan rec-y
nusret ile atlarna svr olup kalb-i lekerde mnend-i cebel-i rsih karr buyurdlar. Ve iki
asker birbirini grp cenge balandkda pd-h- cihn askeri harb u ktle tahrs itmeleri
ile her biri bir r-i be-zr- veg olup grh- mekrh- kffra arsa-i kr-zr teng tr
ve hengme sabhdan aham iriince itigl-i ceng peygr idp zalm- leylde dah
muhrebe mnkat olmamagla mealeler yakup sabha dek ceng eylediler. Ve atlarn[]
nbetle yemleyp irtesi yine ber-minvl-i sbk muhrebe mtedd oldukda kffr keml-i
ztrb ile yle tedbr eylediler ki, cmlesi bir yere gelp birden ehl-i slm [92a] zerine
hucm eyleyeler. Bu tedbr zere nie hen-p meln mecm bir ugurdan yry
eyledklerinde mukbelelerinde durmak asr oldugndan asker-i slm iki akk olup kffr
ikdm ile iler gedkde ardlarndan melni krmaga baladlar. Ve grh- hsirinn
ilersi agrlga saplanup gemege mecl olmadug cihetden bir rtbe krldlar ki, tabri
hadd-i imkndan hricdr. Ve ol mahallde ve Lk ban ve Seklet ban maktl olup Leh ve
eh banlar giriftr oldlar. Lkin, Leh ban kendyi bildirmeyp diyr- slmda elden ele
satldkdan sonra bir tark ile hals olup hkmetghna vsl old. eh ban huzr-
ehriyrye ihzr olundukda dmene imddndan itizr ile zd olundug sretde incz
itmek zere birz vadler rd itdkde makbl olmayup katli ile fermn olund. Ve yevm-i
muhrebenn irtesi sebt gni dah bu vechile mrr idp gice oldukda Yanko lan
arabalarla etrfn ihta itdrp iinde tahassun itmekle ol gice dah muktele terk
olunmad. Ve sabha karb tedbr-i hals idp askerine didi ki: Siz bu arabalar hfzna
megl olun. Ben varup dmenn ardn alaym. dey ol bahne ile aralarndan kup firr
eyledi. rtesi yine asker-i slm kffr zerine yrp cenge ikdm itdklerinde kffr
Yanko [92b] nun hle ile firar itdgin[i] bilmeleri ile karra meclleri kalmayup bilklliyye mnhezim olmagla vd-i idbra itbn oldlar. Ol arabalar alt- ceng cidal ve
emtia v emvl ile cmlesi mazbt huddm- h- dery-nevl olup devlet ikbl ile
drs-saltanata Edrene cnibine irtihl buyurdlar.
107. Teehhl-i Sultn Mehmed
Zl-kadr-ogl Sleymn Big dim Devlet-i aliyyeye sadkat zere olmagla kermei muhteremesi b-emr-i hmyn Sultn Mehmed hazretlerine tezvc olund, f sene 853.

90

108. Veft- Sultn Murd Han


855 senesi Muharrem gurresinde pd-h- cihn, Edrene ehrinde bir gn seyr
temya kup esn-y rhde Emr Sultn sitnesi mntesiblerinden bir derv pd-ha
nush pend ile vakt-i intiklleri karb oldugn beyn itmekle yanlarnda bulunan Saruca
Paa ve shk Paay ihd buyurup ol anda tib mstagfir oldlar. Ve sarya avdet
buyurup bir sud istil itmekle vasiyyet-nme yazdrdlar. Ve Sultn Mehmed hazretlerini
vas-i muhtr idp Hall Paay nzr tayn eylediler. Ve vasiyyet-nmeyi vizerya
gsterp cmlesini ihd eyledkden sonra vel-ahdlarna davet-nme gnderp yn-i
Osmn zere himyet-i reyya mteallik vasiyyetler sipri buyurdlar. Ve mh-
mezbrun 3 cuma gni dr- bekya rhlet idp on 13 veftlar ketm olunmagla [93a]
hasbel-amde dvnlar olund. h- mafrun mddet-i saltanat 30 sene 6 ay 5 gn olup
vakt-i clsda sinn-i erfleri 18 ve mddet-i haytlar 49 yldur. Mahmiyye-i Edrenede
erefeli dimekle mehr cmi ve ism-i erflerine mensb cmi-i hir ve anun cenbinde
meskin-i fukra ve msfirhneler bin buyurup bir muallim-hne ve bir mevlev-hne ve
cmi-i cedd kurbunda bir medrese bin itmilerdr. Ve dah nice emkinde ebniye-i
hayrlar vardur.
109. Cls- Ebl-feth Sultn Mehmed Han
Sultn Mehmed hazretleri davet-nme vuslunda azm-i rh idp 855 senesi
Muharrem 16 hams gni taht- Osmniyyeye cls buyurdlar. Kk Sultn Ahmed nm
bir sab birderleri ol hengmda lem-i vcddan n-bd klnup pederleri cenzesiyle
Burusaya irsl olund.
110. syn- ibn-i Karaman
Mlk ve hkkm- etrf cmlesi tecdd-i beyat itmiken Karaman-ogl det-i
kadmesi zere vd-i tuyna slk idp bir ka harm-zdeyi Germiyn-ogl ve Menteeogl ve Aydn-ogl olmak zere ol memleketlere irsl ve kendsi Aliyye zerine varmaga
isticl eyledi. Anatol biglerbigisi Ozgur-ogl s Big ahvli ilm idp mukteleye izn
istedkde bu hidmetn uhdesinden geleceginde tereddd olunmagla azl olunup shk Paa,
Anatol biglerbigiligi ile irsl olunup akabince kendleri dah Gelibol [93b] dan ubr ve
Burusay kudm- meymenet-i lzmlar ile pr-serdr eylediler. Ol davy verset
idenler tevecch-i hmyndan habr olcak, Karaman-ogl yanna firr eylediler.

91

Badeh pd-h- lem azm-i sefer idp Ak-ehr ve Big-ehri nevhsine varldkda
ahlisi bin cnyla inkyda rz oldlar. Karaman-ogl dah Ta-iline firr idp hezr
ibtihl darat ve izhr- nedmet ile istif eyledi. Ve kermesini cevr-i hmyna ilhk
idp her seferde hidmet itmege taahhd eylemekle ceryiminden imz olund.
Badeh Burusaya avdet olundukda yenieri reh-gzerde tevakkuf idp Hdm
ehbeddn Paa ve Turhan Big: Devletl pd-hm, kullarun bahi isterler. dimeleri
ile on kise aka ihsn buyurdlar. Lkin bu b-edeb-ne vazdan muberr olup bir ka
gnden sonra yenieri agas Togan Agay azl ve yayabalar tedb eylediler. Mustaf Big
yenieri agas olup shk Paa Mentee-ogl zerine irsl olundukda varup Mentee-ogl
lyas Bigi ol diyrdan ihrc Rodosa dek karmagla tard u izc idp avdetde
Kthiyyede skin olmaga memr old. Ol zamna dek Anatol biglerbigisi olanlar
Engride skin olur idi.
111. Bin-y Bogaz-kesen
Karaman seferi avdetinde bir ka gn Burusada istirhatdan sonra pederleri [94a]
vasiyyeti zere hasretl-mlk olan feth-i stanbul arzsyla Edrene cnibine azmet
buyuruldukda Gelibol maberini kffr gemileri sedd itdgi mesm olcak. Koca-ili
tarafna tevecch olunup Ak-hisrdan Aka-hisra ubr olund. Ve mukbelesinde
stanbulun st yannda bir mahalle nzl olunup ol makmda kala bins rey olunmagla
stanbul tekrine sret-i istznda haber irsl olundukda zhiren mmnaata ikdm
idemeyp ol mahall Galataya tbi oldug cihetden Frenk hkmnde olmasyla anlara
husmet lzm gelecegini ilm itdkde istzn kend in olup Frenk htr mltezem
olmadugn[] ifdeden sonra kala binsna r olunup be bin dem ol hidmete memr
old. Ve drd ayda itmm olunup dmen gemileri reh-gzr sedd olund, f sene 856.
Fermn- sultn ile Akaylu-ogl Mehmed, stanbul etrfn gret idp nice ganyim
ve ser olmagla tekr muztarib olup badel-mvere Hall Paaya sadkat- mevrseye
nebe-i nihn-i emvl-i kesre irsliyle istimdd itdkde evvel sulha tergb itmiken
ibirr- hmyndan habr olmagla tekre cevb- yes ibl eyledi. Eyym- it dah
hull itmekle Edreneye azmet olunup Tunca kenrnda Yeni-sary binsna r olund.
Ve stanbul fethi niyyetiyle azm-i toplar dkdrp Saruca [94b] Paa yz kantr
bakrdan bir top yapdrd.

92

112. Feth-i stanbul


h- km-kr esbb- fethi ihzr buyurdukdan sonra toplar arabalarla ekerek
stanbul cnibine tevecch buyurup vizer ve mer alylarn[] tem esnsnda her
birine istimletler virp, fazil-i azv cihd yd ve feth-i Kostantiniyye bis-i izdiyd
rifeat dn idgini rd buyurdlar. Ve ehr-i mezbre vsl olup 857 senesi Rebil-evvel
28 gni vakt-i seherde cnib-i berrisini askir-i zafer neasir ile ihta eylediler. Tekr bu
hli gricek geri aly- muhfazay al-vechil-keml tehyie itmi idi. Lkin mukvemet
asr oldugn bilmegle stanbul nevhsini cmle teslm idp kend dah harc-gzr olmag
rec eyledkde makbl- hmyn olmayup teslm-i hisr teklf olund. Tekr recs kabl
olmadugn gricek, var kuvveti bzya getrp top u tufeng ve sir edevt- ceng
tedrikinde ihtimm eyledi. Siph- zafer-penh dah toplar lzm olan mevza vaz idp
yenieri ve azeb tifesine metrisler tabiye olund. Ve arrde ve mancnklar tehiyye idp
bu minvl zere kala dglmege r olund. Ve ihtimm- gret ile dvr- hisr rahnedr
olup hezr srhlar peyd old. Lkin mchidnden dah ok kimse kaladan atlan top ve
tufeng ile ehd-i ehdet-n eyledi. Ol esnda iki azm Ferenk gemisi gelp iinde olanlar
kalaya girmekle dvrlarun rahnesini [95a] sedd ve asker-i slm prmen-i hisrdan redd
eylemekde izhr- ihtimm itdkleri cihetden kffr kaladan suy-i ehl-i slma itle-i
lisn eylemege baladlar. Ve erkn- devletden Hall Paaya muvfakat zere olanlar
imtin-i teshri ifde ile pd-h hazretlerini sulha tergb eylemeleri makbl- humyn
olmayup muhrebede sbit-kadem oldlar. Ve Ahmed Gran ve Akemseddn ve Zanos
Paa rey-i ehinhyi terch idp mchidni nice nesyihle tec iderler idi. Bu gne
ihtimm olunmu iken feth-i hisr myesser olmycak, mvere fermn olunup ehriyr-
cihn buyurdular ki: Bu muhsara olunan taraf handak- amk ile muht ve dvr kat
oldugndan baka cem-i muhfzn bu cnibden muhfazaya megl olmagla subet-i
teshre bis oluyor. Muhsara cnib-i vhide kasr olunmayup taraf- bahrdan dah tazyk-i
kffra bir re bulunsa dey erbb- meclisden rey taleb itdklerinde stanbul ile Galata
beyninde Halic zere zincir eklp aras makt olmagla gemi mrr mmkn olmadug
cihetden huzzr- meclis bahrden muhsaraya tark bulmadan ciz oldlar. kbet pd-h-
lem yle rey itdiler ki: Yeni-hisr cnibinden [95b] gemiler srp Galata tag ardndan
aurmagla Halice indirp hisr bahr tarafndan dah muhsara eyleyeler.
Badeh bu emr-i asrn uhdesinden gelinmek tedrikine r olunup cerr-i eskl
alemini bilenler inetiyle evvel Beikta nnde denizden karaya yetmi pre gemi

93

ekilp andan yagl filenkler ile Ksm Paa deresine togr taglar zerinden geirerek Fener
kapus mukbilinden Halice indirdiler. Ve ol tark ile dery cnibinden muhsaraya
balayup dvrlarun cnib-i bahrisi dah halel-pezr olmagla tekrn akl gidp
mstahfzlar iki blk itmekle ol mahalle dah dem kod. Nakl olunur ki, ruhbnlar
kefereye kuvvet-i kalb virmek in tesliyet idp Bu ehrn imdi fethi muhldr. Zr
mnecciminin istihrc yledir ki: Bu kalay feth idicek pd-h karadan yelken aup
gemiler yrdr. Ol zamn geldikde bu kala bizim yedimizden kar. Ol vakt gelmedikce
kimse havf itmesn. dey bu szleri cmlesine iat itmiler idi. Gemiler kaziyyesi vuk
buldukda leker-i kffr kalanun gidecegine cezm idp mecmn rub u hirs istl
eyledi. Ve bu cihetlerle tekr keml-i ztrba dp ne yapcagn bilmedginden Edrenekapusnun cenb tarafnda Egri-kapu semtinde olan [96a] rahneler hfzn Frenk lekerine
tefvz idicek, o taraf ihtimm mahalli oldug cihetle havss- tevbi kendlere tefvz
eylemedginden b-huzr olup miynelerinde ihtilf peyd old. Ve bu hlet fehm
olunmagla ol cnibden yry fermn olunup asker-i slm hezr say u ikdm ile sy-
hisra hcm eylediler. Ve aham vaktinde baz cn burc- kalaya sud itmeleri ile
gice dah muhrebe terk olunmamak in mzrklar zere meil dikilmege emr-i
hmyn sudr idp t sabha dek nire-i harb u ktl itial buld. Ve vakt-i seherde resi tife-i Frenk, burc- hisra gelp def-i mchidne ikdm zere iken bir cvn- lk
dvr- hisra ankebt-vr sud idp ol melna karb oldukda aagdan yukaru imr-i
dmen-grin havle idicek hamle-i vhide de ol hnzr vsl- derekt- sar eyledkde,
leker-i Frenkn karra iktidrlar kalmayup ketleri cnibine firra baladlar. Ol hlde
mchidn atlan top u tufenge bakmayup burc- hisrun rahnedr olan mahalleri tarafna
yrmekle brid-i hisra kup baz blend-vziyleler sre-i feth krat itmege
baladlar. Bu tarkile niceler hisra dhil olup c-be-c yagmaya megl oldlar. Tekr,
Edrene-kapusnun cnib-i imlinde olan [96b] saryndan kalanun ol cnibini hfza
alurken, ehl-slmun kalaya duhlnden haberdar oldukda turmaga mecli kalmayup
tevbi ile sarydan kup kaarken baz yagmaclara tesdf itmekle ol kimseleri ehd
idp badeh bir mecrh azeb grdkde an dah tg ile almak in zerine varcak ol
mecrh gayret ile yerinden kalkup tekre sarlup atndan zemne ald. Ve amn virmeyp
ban kesdi. Tevbii pern olup firr eylediler. Ve kalada cenge muktedir kimse
kalmadkda hisr kapular alup bakyye-i siph ile pd-h- zafer-penh dah dhil olup
gn askere yagma izni olmagla b-hisb ganyime mlik oldlar. gnden sonra emr-i

94

hmyn ile vlar nid idp yagmadan askeri men itmekle ehr iinde emn amn
hsl old. Bu feth-i cell 857 senesi Cemziyel-hir 20 gni vki old. Ol eyymda nesl-i
Osmnden olmak iddis iden bir ahs bulunup katl olund. Firrler Silivri-hisrna
varup mifth- kalay irsl ile arz- inkyd eylediler. Karaca Big, Silivri zabtna ve etrfn
fethe memr olup Kumburgaz ve Bugados beldelerini feth eyledi. Mahmud Paa sadr-
azm olup Hall Paa krk gn mahbs oldukdan sonra katl olunp mukaddem tahrk-i
asker itmesinn [97a] cezs icr olund. Kenseler cevmi klnmagla ibtid ki, cuma
Ayasofyada ed olund. Ve stanbul anveten feth olundug cihetden dedkn ve akrt
cmi-i mezbre vakf olund. Sleymn Big nm kimesne stanbul subas nasb olunup
tamr-i hisra memr old. Erbb- hiref sanyi ehl u ylyla nakl olunmak in etrfa
evmir irsl olunup sene-i mezbrede Eski-sary bin olund.
113. Sefer-i Ls
Feth-i stanbul vuknda mlk- etrfndan hedy-y lyka ile tehniyet-nmeler
gelp Vlk-ogl dah Sultn Murd zamnnda feth olunan kl istirdd itmiken bu feth-i
cell zuhrunda havfa dp rec-y afv ile ol kln eksernn mifthlarn irsl eyledi.
lisi vsl oldukda bakyye kalan kl dah taleb olunup ibl- peym olcak. zhr-
taalll idp teslmden imtin eyledi. Ve baz memlike taadd idp skp yoln kat
itmekle Piritine kdsi luzm- tedbini ilm itdkde sonra dery-y gazab- ehriyr
mevc-hz olmagla ictim-i askere bakmayup Ls diyrna nhzet buyurdlar. Ve aknclar
iler irsl olunup Sivrice-hisra varlnca asker-i zafer makarrdan vsl- rikb- hmyn
old. Vlk-ogl azm-i hmyn Semedireye olmak zann ile anda olan eysn Sivricehisra [97b] nakl idp, kend Unguruse firr eylemi idi. Kala-i mezbre muhsara
olunup cenge mberet olundukda tarafndan ok kimse helk olup kbet ehl-i hisr
cengden ciz olduklar cihetden amn ile kalay teslm itdklerinde, hkim-i Ls Vlkoglnun b v ecddndan kalan emvli cmle mazbt- ehinh olup Sivrice-hisr
nevhsinde olan husn mecm memlik-i Osmniyyeden klnd. Ve Umula-hisr dah
bu seferde feth olunup Frz Big-ogl, asker-i cerrr ile bakyye-i memlik-i Ls grete
irsl olundukda ehl-i slm hissedr- ganyim-i b-hadd mr oldlar.
Badeh Edrene cnibine avdet olunup ol k anda rm buyurdlar. Ve Vlkoglnun nice hedy ile rec-y afv mutazammn nmesi gelp her sene otuz bin filori
harc irslini iltizm itmekle recsna msade olundukda mebl- mezbr bit-tamm
ed eyledi.

95

114. Feth-i noz


Ferecik kdsi, noz tekrinn s-i hareketini ihbr itdkde on pre kadrga tehyie
olunup bulunan azeb tifesiyle Has Yunus Big askerden ketm-i niyyet itmek zere irsl
olund. Ve akabinde karadan pd-h- lem-penh dah azmet buyurup kala-i mezbre
muhsara olundukda kffr tkat getremeyp arz- itat itdiler. Ve noz mukbelesinde
dery ire Taoz nm kala dah [98a] Yunus Big irsliyle feth olund.
115. Azmet-i hmyn be-cnib-i Ls
Ls hkimi Destpot mrd olup erkek evld kalmamagla shk Big-ogl s Big ahvli
der-i devlete arz itdkde asker cemi in etrfa evmir tahrr olunup 859 senesinde sahry Edrene mecma- siph- zafer-penh old. Vizer ve mer alylar gsterp ol
mahallden nhzet olunmagla skp cnibine azmet olund. Ve Krat-ova tag adug hnde
s Big takbl-i best- ehriyr idp anun reyi ile Nevabrda fethi tasmm olundgndan
kendsi mukaddem zbt- hisra irsl olunup Destpotun c-nini olmadug cihetden
teslm-i hisr bbnda nice nasyih eyledkde kala zbt ind idp Destpotun kz Bosna
kralnda olmagla Bizim munimiz oldur dey teslmden imtin eyledi. Badeh s Big
bu haberi rikb- hmyna arz itdkde pd-h- lem gazaba gelp hemn asker-i zaferiar ile lgr ve dmen-i hisra nasb-i ilm- nusret-medr eylediler. Yedi gn alet-tevl
muhsara olunup ehl-i kala n-r teslm-i hisr itdkde ve Destpot madin
mahsltndan cem itdgi zer smi ol kalaya vaz itmi olmagla cmlesi zabt olund.
Tirebce-kalas dah feth olunup anda dah ok ml bulund.
[98b] Badeh Rm-ili aknclar ile s Big irsl olunup Bihori-kalas hli
bulunmagla zabt olund. Ve Ls memleketine akn idp env-i ganyimle mutenim
oldlar. Ve bu esnda pd-h- lem-penh cedd-i bzrg-vrlar Sultn Murd Han
hazretlerinn ehdetgh olan Kos-ovaya varup akd-i meclis-i du ve nice inmt ile
itm- meskn fukar buyurdlar. Ol evnda aknclar hedy-y lyka ile ryml-i
rikb- pd-h itmekle askere iczet virilp kendleri bir ka gn Selnik ehri temsna
azmet buyurdukdan sonra stanbula ricat eylediler.
116. Muhsara-i Belgrad
Belgrad teshri arzsyla ol cnibe nhzet buyurlup askir-i b-mr ile prmen-i
hisr- mezbr mlml ve mbrizn- meydn- heyc dmen-der-meyn-i arsa-i harb u
ktl oldukda herkes kend tarafndan muhsaraya memr olup hezr say u ikdm

96

muhrebeye ihtimm olund. Ve azm toplar dkdrp Tuna nehrinden ekdirmiler idi.
Kala karusna metrisler kazlup kalay dgmege mberet eylediler. Ve ikdm- tmm
ile dvrlar her cnibden rahnedr olmagla yryler olup bir mertebeye vardg burc-
hisr reng--reng bayrklar ile mnende-i lle-zr ve emrt- feth zafer zhir ikr
old. Lkin ol hnde Ungurus kral [99a] asker-i menhs ile gelp Tunadan dah esbb-
ceng ile meml gemiler nehr-i mezbrda olan kapudan kalaya dhil oldlar. Ol vechile
asker-i slm kaladan dr itmege ikdm idp ok kimesne ehd olmaga sebeb old.
Tunada olan ehl-i slm gemilerinn muhfz Rm-ili biglerbigisi Day Karaca Paa,
Tunadan ubr ile kffr kalaya vusldan men itmege izn itmiken baz vizer ilksyla
izn virilmedi. Ve nehr-i Tunada kffr gemileri ile mukbele olundukda melnn kesreti
ehl-i slm gemilerinn ezf olmagla mukvemet mmkn olmayup inhizm vki old.
Badeh pd-h hazretleri kala fethine keml-i ihtimmlarndan mahall-i cenge varup
guzt- slm tahrz buyurmalar ile yenieri dil-verlerinden niceleri pd-h- cihn
yoluna fed-y nakd-i cn idp mezd-i say u gile be yz kadar cvn- bahdr dvr-
hisrun rahnedr olan mahallerinden grh- mstahfazni resde-i evdiye-i bisel-karr
itmege baladklarndan kral- pr-dall haberdr olcak. Ol canibe cn atup siph- slm
zere cmlesi birden hcm eylediler. Tarada olan guztn imdda elleri irimediginden ol
dil-verlern cmlesi ehd old. Bu halet malm- hmyn oldukda ehd olan
bahdrlara keml-i efkatlerinden biz-zt [99b] muhrebeye dhil olup nice dv heyet
kfirn cn- habsini vsl- ser-menzil-i cahm eyledkden sonra vkelnun hezr ibrm
ilhh ile meydn- harbden avdet buyurdlar. Bu cengde pd-h hazretleri bir kfiri
bandan klcla alup sine sine gelince iki akk itdklerini baz- mverrihn huddm- l
makmlarn birilerinden iitmekle trhinde nakl eylemi. Bu rtbe ecat-i hmyn
manzr- asker-i zafer-makrn olmagla muhrebede ziyde hnerler izhr eylediler. Ve bu
cengler de kral bir ka kere kalaya firr idp yine cenge kar idi. kbet mecrh olup
badeh mrd olmudur. Ehl-i slm cnibinden dah Day Karaca Paa ve yenieri agas
ehd olup Mahmd Paa Rm-ili biglerbigiligini vizretle cem eyledi. Vel-hsl hisr-
Belgradun feth teshri badez-zamn Sultn Sleymn hazretlerine mukadder olmagla
bu kadar say u ikdm mntic merm olmayup ancak mukbelesinde hevle nm bir kala
binsna ihtimm ve b-feth zafer der-i devlet makarr tarafna imle-i licm olund.

97

117. Sr- hitn


Belgrad sefer avdetinde Edrenede bir mikdr istirhatdan sonra 861 bahrnda
snnet-i seniyye-i hitn icrs in Sultn Byezd ve Sultn Mustaf nm eh-zdeler
davet olunup bir ay tamm dgn oldukdan sonra Sultn [100a] Byezd sancaklar olan
Amsiyyeye ve Sultn Mustaf, Manisya ricat buyurdlar. Bu senede Evrenos-ogl s
Big, Arnavud diyrna ve Vidin sancag bigi Hasan Big-ogl s Big, Ungurus diyrna akn
idp env-i ganyimle mutenem olduklarnda l pkelerle vsl- der-i devlet-medr
oldlar.
118. Sefer-i hmyn be-cnib-i Mora
Mora cezresinde Ball-badradan bir tcir gelp ol diyrda ser-y slma olan
ihnet ve tahkri dvnda huzr- hmyna arz u ilm eyledkde, hemn ol k asker
cemine mberet olunup 862 senesi bahrnda Siroz cnibine nhzet buyuruld. Ve
Siroza varldkda vrd- asker in bir mddet ikmet olunup badeh Yeni-ehr
yolundan Mora tarafna azmet olund. Ve esn-yi rhde Filke-kalas muhsara olunup
himmet-i hmyn ile feth olund. Ve ol kala muhfzlarn bile gtrp Krdos-hisr
nnde siyset itmekle ol nevhde mctemi olan kffra bis-i intibh olup itat
eylediler. Andan Bakova-hisr feth olunup ahlisi stanbula nakl olund. Tokmak-hisr
feth olundukda ind zere srr iden muhfzlarnun tazbini fermn eylediler.
Badeh Mihlu-kalas gn muhsara ile zabt olund. Ve Krdos dah feth [100b]
olunup Ball-badraya varldkda ol dah nice kl- sire ile zabt olunup zemistn karb
olmagla skp ehrine ricat ve anda klak in ikmet buyurdlar.
119. meden-i Mahmd Paa be-rikb- hmyn ez-sefer-i Ls
Pd-h- lem-penh Mora seferine azmet buyurduklarnda Mahmd Paay dah
Anatol askeri ve bin yenieri ile Ls diyrna irsl itmiler idi. Anlar da cnib-i maksda
tevecch idp Sofya sahrsnda askeri yokladkdan sonra tevz-i silh olund. Ve dmen
huddna on gnlk yol kaldkda isticl ile lgr idp alel-gafle dhil-i hudd- ad
olmalaryla Vesa ve Emol ve Sava ve Gre ve Teravie nm kalalar yed-i kffrdan
nez olunup, andan Semendire mahsr- asker-i slm olup bir hefte alel-istimrr muhrebe
olundukdan sonra baz mer prmen-i hisra varup kffra nasihat itdklerinde meln
indlarnda srr itmeleri ile tekrr nire-i muktele alev-hz olup env-i ihtimm ile top
darbndan hisrun dvrlar mnhedim oldukda asker-i slm dern- hisra dhil olmagla

98

ok kfir krlup bazlar kala iinde olan kalaya tahassun itdkleri cihetden Teshr-i
kala dvrdur. dey terk olunup Belgrad cnibine tevecch olund. Ve sultn- cihn
bin buyurduklar Havle nm kalay tamr ve Sivrice-hisr tekrr teshr itdiler.
Azurnun madenini ve ol nevhde olan sir [101a] madini zabt idp, Ramazn hull
itmekle Nide ikmet eyledkden sonra Ggercinlik fethine azmet eylediler. Ve ol
hisrun etrfn toplar ile ihta idp dgmege baladklarnda hisr ehlinn kalbine havf
mstevl olup amn ile teslm eylediler. Lkin kala dizdr ind idp esbb- muhfazay
idd ve mukbeleye say u ictihd eyledi. Ehl-i slm dah ihtimm ile muhrebeye kym
idp kbet Mahmd Paanun hsn-i tedbri ile Tunadan su ekdikleri zencri nehr-i
mezbr zere olan kemer altna varup su alacaklar zamn kat itmekle kffr zebn olup
amn ile teslm-i mifth eylediler. Mahmd Paa kala tamrine r idp, Minnet-ogl
Mehmed Bigi Ungurus vilyetine akn in irsl, anlar dah Tunadan ubr idp Drava
nm kalay teshr ve Tuna ve Sava yannda Rahava diyrn gretden sonra iki yz c c
kffr dah esr eylediler. Ve aldklar ganyim ve sery Tunadan gemiler ile nakl idp
Mahmd Paa dah ryml-i dergh- ehriyrye azmet eyledi. Aknclar haberi Ungurus
hkkmna vsl olcak, elli bin zerre p asker ile itb idp geldiklerinde asker-i slm,
Tunadan gemi bulunmagla teessf iderek kaldlar. Mahmd Paa, eref-yb- [101b]
dmen-bs- ehriyr oldukda mezd-i iltift- hmyn ile ser-firz klnup askere iczet
virilmek irde olunmu iken ictim kffr- mesm olmagla tevkf-i siph-i zafer-penh
idp ahvl-i kffrdan istihbra ulaklar irsl olund. Anlar dah badel-tl melnn
Belgraddan gedgini ihbr itmeleri ile Anatol askerine harclk ledirilp Valive
cnibine irsl olund. Kapuhalk dah keml-i evkile mde olup nhzet-i hmyna
intizr zere oldlar. Anatol askeri mahall-i mezbra varup kffr mezd-i gurr ile nehb
grete itigl itdkleri cihetden mteferrik olduklarn istim itdklerinde hemn
zerlerine lgr idp melni katl ve esr ile trmr ve resleri olan ban giriftr itmeleri ile
bu peygm- meserret sr cnib-i ehinhye ihbr ve akabinde esr olan ban dest-beste-i
huzr- hmyna ihbr idp be-fermn- ehriyr imr-i hn-hr ile azm-i ikmet hne-i
besl-karr itdrdiler. Bu nusret-i celle vukndan sonra askere destr virilp drssaltanaya ricat buyurld.
120. Zabt- Semendire
863 senesi Semendire teshrine azmet olunup Sofya ehri izz-i nzl- h ile
mbh old. Ol eyymda Semendire-kalas [102a] itir tarkile Bosna kralndan intikl

99

itmi idi. Kral, azmet-i hmyndan haberdr oldukda bil-tehr ubdiyyet-nme irsl
idp el-abd ve m yem li khu kne li mevlhi29 msdknca teslm-i kala in dem
gnderilmegi istid ve tasarruf- pd-hde olan Bosna sary kendye ihsn olunmag
niyz rec eyledkde demler tayn olunup Semendire, memlik-i slmiyyeden klnd.
Ve kral- mesfrun zimmetinde teslm olunmadk harc olmagla istedgi Bosna sary
virilmege msade olunmad.
864 senesi Safer 27 gicesi Sultn Cem lem-i vcda vaz- kadem eyledi.
121. Feth-i Amsra
Bol civrnda Amsra nm kala yed-i kffrda kalup meln bahr u berrden
mslimne taarruz itmeleri ile pd-h- lem-penh teshrine azmet buyurup Ak-yaz
yolndan Hzr Big vilyetinden Bolya vsl oldlar. Ve denizden dah donanma irsl
olunup, kala-i mezbre tarafndan muhsara olundukda kffarun mukbeleye iktidr
kalmayup teslm-i hisr eylemeleriyle ahl-yi kala stanbula nakl olund. Pd-hun
Bolya tevecchinden sfendiyr-ogl sml Big haberdr oldukda kend zerine
gelmeleri zann ile Sinopa firr itmiken hakkat- hle vkf olmagla l p-keler irsl
eyledi.
122. Teshr-i Kastamon ve Sinop
sfendiyr-ogl sml Bign [102b] nifkne hareketinden n hkmetghna
mlzm- rikb- hmyn olan birderi Fazl Ahmedn nasb olunmas tasmm
olunmagla 864 senesi nevrzunda yzden ziyde kadrga Trabzon seferi nm ile Sinopa
irsl olunup, sml Big mektb- hle slb ile taglt igfl olund. Pd-h dah Bol
yolndan Burusaya varup Mahmd Paa Edrenede asker cem itdkden sonra
Geliboldan ubr ile Burusaya vsl oldukda ayak dvnlar olmagla tanzm-i levzm-
umr olund. Maasker-i hmyna lhk olmak in sml Bige nmeler irsl olunup
semt-i maksda tevecch olund. Sultn-nnde Anatol askeri ord-yi hmyna
munzamm olup Engriye varldkda Karaman-ogl brhm Bign ogl askeri ile
mteveccih-i rikb- mstetb- ehriyr old. sml Bign dah ogl gzde askeri ile
vsl oldukda kayd u bend ile habs olunup Fazl Ahmed, serdr- memlik-i sfendiyr
klnd. Ve Mahmd Paa ile Sinop zerine irsl olundukda sml Bigi Sinopda
muhsara eyledkden sonra Mahmd Paa nashat ile kalay teslm idp, kendsi ruyml-i
29

Kle ve klesinin sahip olduu herey efendisine aittir. (Hadis)

100

der-gh- ehriyrye isticl eyledi. sml Bign bu hareketi makbl- tab- hmyn
olmagla erkn- devlet tevkr ihtirmna memr olup ziyfetler olundukdan sonra huzr-
hmyna vardkda [103a] bir ka hatve istikbl ile emslinden mmtz ve kasd- p-bs
itdkde musfaha ile mezd izz buyurdlar. Badeh dil-nevh zere memlik-i
Osmniyyeden Yeni-ehr ve ne-gl ve Yar-hisr gibi mahsldr ehrler ikmetgh tayn
olunup Kastamon ve Sinop ve Kre-i nuhs30 ve sirleri zabt olund. sml Bign
oglna dah Bol sancag inyet olunup Kzl Ahmed ile ol seferde mlzm- rikb-
hmyn oldlar. Karaman-ogl mezn- insrf olup sml Big dah ehl u yln nakle
azm-i rh eyledi.
123. Feth-i Koyul-hisr
Byndrl Kara Osmn nebresi Uzun Hasan, rn ve Trn hkimlerine glib olup
Trabzon tekrinn dah kzn[] almagla memlik-i Osmniyyeye taadd eylemege
baladup, Koyul-hisr muhfz Hseyin Bigi esr ve huzr- mezbr teshr itmi idi.
Badeh arbdr Hamza Big istihlsna memr olmagla bir mddet muhsara idp, lkin
zabt myesser olmaycak, etrfn gret eylemiler idi. Ol sebeble Uzun Hasan dah asker
cem idp ser-haddan zrr zere olmasna binen sfendiyr seferi akabinde ol cnibe
tevecch olund. Koyul-hisr prmeni mazreb-i alm- zafer-encm oldukda Uzun Hasan
mukbele-i ehriyrye gelmege kdir olamayup Kemah taglarna tahassun eyledi. Ve gh
[103b] eb-hn arzsyla asker-i irsl eyledkce mnhezimen avdet iderler idi. Bir gice
amm-zdesi Hrd Big g ile firr eyledi. Uzun Hasan bu ahvli gricek istl-y havf
hirs ile dmen-i afva balayup vlidesi Sre Htn ve em-gezek hkimi Krd eyh
Hasan ve sir muteber biglerini atebe-i ehriyrye irsl eyledi. Bu esnda Koyulhisrun darb- top ile drd dvr harb olmagla ehl-i kala el-amn agrup teslm-i hisr
eylediler. Pd-h hazretleri dah zabt- kaladan sonra asker-i dery-hur ile Uzun Hasan
istslna azmet eyledkde Sre Htn ve sir irsl olunan bigler vsl olup hezr zaret
ibtihl ile istif itmelerine binen hussen Sre Htnun ek-i emine merhameten
cnib-i afva meyl buyurup Mahmd Paa dah kendden mektb ile istif olundug in
pd-h sulha tergb itmekle reclarna msade olund.

30

Anonim yazar, daha nce 63bde Bakr-kre olarak zikrettii yer ismini burada Kre-i nuhs
eklinde vermitir.

101

124. Feth-i Trabzon


Uzun Hasan iltimsna msaden sonra Trabzon fethi in Blgar cnibine tevecch
buyurup Sre Htn dah refkat- hmyn ile ser-firz ve taraf- hmyndan mder
hitbla izz klnd. Esn-i rhde nice mrr- dvr [104a] mahallerden gzr olundukca
pd-h- l himmet-i piyde olup irtikb- zahmet ve meakkat buyurduklarn[] Sre
Htn gricek: Pd-hm, bir Trabzon-kalas vcd- erfinize bu rtbe zahmet virmege
deger mi? didikde buyurdlar ki: Seyf-i mesll- slm- der-dest azm-i girve-i zaferpeyvest itmiken ne ihtiml ki, niyyet-i sdkamzdan ndim pemn ve arz-y
istirhatle rh- Hdda ekdgimiz renc u taabdan r-gerdn olup fevt-i fursat idelim.
B-zahmet maksd ele girmez ve taab u meakkatsiz hid-i matlab el virmez. dey Sre
Htn ilzm buyurdlar. Badeh Trabzona varlup muhsara olund. Ve keml-i ihtimm
ile tazyk-i kffr olunmuken donanma-y hmyn dah vsl olup cnib-i bahrdan
muhsara itmekle tekrn muhfazaya iktidr kalmayup tahls-i ser cn in amn ile
kalay teslm ve recy afv ve tfet pd-h- kerm itdkde mahzar- nevzi olup ehl u
yl ile stanbula nakl olund. Reys cizye tayni ile hl zere ibk olunup ol vilyet
siphiye tmr klnd. Hazne-i Trabzonda bulunan ml Sre Htna it buyurup eyh
Hasane dah ok inm itdiler.
Badeh drs-saltanaya avdet olunup Kzl Ahmede Mora sancag tevch
olundukda Boldan alt u esbbn aldkdan sonra Karaman- [104b] oglna andan diyr-
Aceme firr idp Uzun Hasana iltic eyledi. Sultn Byezd zamnnda yine gelp hir-i
mrne dek sadkat zere imrr- vakt eyledi. Ve evld ahvd erkn- devletden
olmulardur. Kzl Ahmedden bu gne hareket sdr oldukda sml Bigden dah sudr
muhtemel olmagla Filibeye nakl olund. Evld, mensb- liye ashb olmudur. Pd-h,
Koyul-hisr fethine azmet itdkde Karaman-ogl brhm Big, sml Bigi tahrk ile
bagy isynda terk itmege say eyledi. Lkin sml Big cevb- klne bile ilzm
itdkden ol dah frig old.
125. Sefer-i hmyn be-cnib-i Eflk
Rm-ili muhfz shk Paa, Trabzon fethi tehniyesi in sitne-i sadete gelp
Eflk hkimi Drakula-ogl Kazklunun memlik-i slmiyyeye sl-i mazarrat zere
oldug ifde itmesiyle tedb-i irde olunup asker cemi in etrfa evmir irsl olund.
Kazuklu dah rikb- hmyna davet olundukda Ahl-yi Eflkun cnib-i Ungurusa
meyli oldug cihetden vilyet-i mezbreyi hl brakmakda mahzr vardur. Eger merdan

102

biri bu araya irsl olunursa ben dah hk-pylarna yz srerim. dey ibl- peym
eyledkde Nigebol bigi akrc Paa, Hamza Big baz mer v yn ile Kazkl
Voyvoda dergh- sadet-i penhdan ricat [105a] idince Eflk diyrn beklemege memr
oldlar. Anlar dah ber-mcib-i fermn iddet-i itda Eflk cnibine revne olup Tuna
kenrna varldkda bir gice Kazklu didikleri meln nehr-i mezbr mncemid oldug
cihetden buz zerinden ubr ile asker-i slm eb-hn idp ekserni ehd eyledi. Ve
Hamza Bign ban Ungurus kralna irsl idp itat-i ehriyrden hurcyla iat-
isyn eyledgi marz olcak. Asker hzr u mde olmagla 866 senesi bahrnda Eflk
cnibine nhzet buyuruld. Ser-hadde varldkda Mahmd Paa tala-i siph-i zafer-penh
olup Tunadan ubr ile Eflk diyrna dhil old. Akabince pd-h- cihn dah nehr-i
mezbrdan ubr idp memlik-i Eflk- mazrb ilm- ehinh fk oldukda Kazklu
Voyvoda havf hirsla cengden ib dvr- gzr taglara firr ile tahassun ve iltic
itdigne binen Evrenos-ogl Al Big aknc askerine serdr tayn olunup kiver-i Eflk
grete irsl olund. Ol eyymda ord-yi hmyn alt fersah mikdr susuz bir merhaleye
varup iddet-i sayf zamn olmagla asker susuzlukdan azm meakkat zere iken n-gh
kffr askeri nmyn old. Meger, Kazklu Voyvodanun Bodan hkimi ile adveti
olmagla hkim-i mesfrun bu esnda Eflka taarruzun [105b] iidp define asker tayn
itmi idi. Ol asker dah ord-yi hmyn Al Big ile olan aknc askeri zann idp
zerlerine hucm eylediler. Pd-h hazretleri dah hemn tertb-i suff buyurup kendleri
kalbghda ve meymenede Turhn-ogl Umr Big ve Evrenos-ogl Ahmed Big ve Mihlogl Al Big ve Malko-ogl Bal Big ve sirleri ve meyserede Arnavud hkimi Nash Big
ve Del-ogl Umr Big ve Mihl-ogl skender Big ve bunlar emsli bigler turup asker-i
slma istimletler virilmekle r-ne kffr zerine hamle itdklerinde meln siph-
slm tasavvur eyledkleri sretde grmeyecek, kalblerini dehet istb idp vehle-i
lya rh- hezmete itb itmeleri ile yedi bin kfir tume-i imr ve bekys guzt elinde
esr old. Bu vakadan sonra sultn- lem diyr- Eflkda bir ay ikmet buyurup Kazklu
Voyvoda ne yapacagn bilmedginden eb-hn arzsyla askerini alup cnib-i ord-yi
hmyna azmet eyledi. Bu haber istim olunmagla asker-i slm tertb olunup vrd-
kffra intizr zere karr eylediler. Gicenn bir vaktinde kffr askeri gelp ehl-i
slmun arasna girdikde hemn guzt- zafer-simt zerlerine hucm idp melni ortaya
aldlar. [106a] ve azm ceng olup leker-i kffrdan ok kimse krld. Kazklu, mahall-i
cengde geri keml-i ikdm ile istikrr gsterdi. Lkin mchidnn sadmesine kffr tkat

103

getremeyp mnhezim olmalar ile Kazklu dah n-r tahls-i cn arzsyla Ungurus
cnibine firr eyledi. Mihl-ogl Al Big takb-i firr-yana memr olup itmm- hidmetde
say- bel eyledi. Ol diyrun nefyis-i emvli ve askerisinn ehl u yl zabt olunup
memlik-i Eflk alel-tlk tasarruf- ehriyrye giricek Voyvadalk mlzm- rikb-
hmyn Kazklu karda Tarul Voyvodaya ihsn olund.
126. Feth-i Midilli
Eflk seferinden sonra yine ol sene de cezre-i Yunaniyyeden Frenk tasarrufunda
olan Midilli adas teshri in Gelibol cnibine nhzet buyurup donanma-y hmyn
tertbi fermn olunmagla stanbulda ki, gemiler dah ihzr olundukda cezire-i mezbreye
irsl olund. Ve pd-h- cihn Geliboldan ubr itdkden sonra kapukul ve Anatol
askeri ile Burusa yolundan Saruhn cnibine revn olup Ayazmende nzl buyurdlar.
rsl olunan donanma Midilliyi muhsara idp kalay dgmege baladlar. Mahsr olan
tekr muztarib olup Mahmd Paadan kendyi zd itmek zere teslm-i hisr niyz
itdkde Mahmd Paa recsn serr-i [106b] ilya ilm itmekle yl u emvli virilmek
fermn olundukda ol vechile kala zabt olund.
127. Katl-i kral- Bosna ve zabt-n- memleket
Semendire-hisr teslminden sonra Bosna kral kalbinde zmr- gayz u kn itmekle
harc irslinde ihmli ve zrr- mslimne dir n-yeste efl u aml nmyn olup
hatta mer-y ser-haddden Mihl-ogl Al Big mkerreren ikyet-nme tahrr eylemidi.
Ve taleb-i cizye in vu irsl olundukda fermn tahff idp vu katl eylemek
istedkde vezri men eyledgi mesm- ehinh oldukda dery-y gazablar mevc-endz
ve 867 bahrnda asker-i b-hisb ile Bosna cnibine azmete gz buyurdlar. Ve skbde
ictim-i bakyye-i siph in rm olunup andan Krat-ova tarafna nhzet olund. Ve
etrin etrfna varldkda Mihl-oglndan ulak gelp kral, Agac-hisrn ihrk eyledgi
haberini getrdkde Mahmd Paa melnun istslna memr olup iler irsl olund. Ve
pd-h, Lofa-kalasn c gn muhsara idp badeh feth eylediler. Mahmd Paa
kralun Yaya-hisrnda tahassun itdgni iitdkde ol cnibe itb idp kral Sokola
gitmi olunmagla ana varldkda ol mahallden dah firr idp Kl-kalasna gtirdgi
mesm olcak. M-beynde olan der-bend-i dvrun ubr [107a] asr oldug cihetden gir
dnlmek mvere olunup Turhan Big-ogl Al Big dil almaa irsl olund. Ol dah
kraldan habr adamlar bulup der-bend-i mezbrun subetine itimden kral adem-i ihtiyt

104

zere oldugn haber aldkda kend iler itb idp dilleri paaya irsl ile rec-i isticl
eyledi. Al Big, bir nehr ve rsnda kffr askerini grp kpriden ubr itmekle kffra
mukbil old. Meln kpryi kesdirp ehl-i slm ortaya alup cenge baladlar. mer
Big, merdne tgn uryn idp mnend-i r-i jiyn grh- hsirini birbirine katd. Lkin
kffr kesr olmagla slm askerinde sret-i inhizm nmyn olmu iken Mahmd Paa
keml-i isticl ile ol mahalle irdkde bu hl grcek evvel invern siphiden bir tife
mrr idp badeh cmlesi ile Mahmd Paa dah ubr eyledi. Hemn kffr zerine
birden hcm idp yrdklerinde dilvern- Rmun hamle-i evvelsine tahamml
idemeyp zmre-i meln firra gz eylediler. Ve kalaya girebilenler kral ile dhil olup
sedd-i bb itdklerinde muhsaraya r olund. Ve leyl nehr kala dglmegle kral
keml-i ztrba dp amn dilemek ile dmen-i afva tesebbt eyledkde geri ol lani
cebren ahza kudretdr idi. Lkin ziyde-i tazarru itmesine Mahmd [107b] Paa merhamet
idp iltizm- efatle kral alup kalay zabt eylediler. Andan kralun birderi tahassun
itdgi Aray nm kalaya varldkda ehl-i kala kralun hlin gricek birderini n-r
huzr- paaya ihzr itdiler. Ol kala dah bu tarkile zabt olundukdan sonra ord-yi
hmyn cnibine tevecch idp pd-h- cihn, Yaya-hisr muhsarasna megl iken
Mahmd Paa vsl- atebe-i ehriyr oldukda kral ve karndn gtrdginden ehl-i
kala haberdr olcak. Ol anda itizr-knn hisr teslm itmeleri ile ahlsi stanbula nakl
olund.
Badeh Mahmd Paa, kral hakknda iltizm- efat itmekle mutab olup Bosna
memleketinn tasarruf- slmiyna girmesi kralun fkdnna mevkf oldug cihetden ol
bbda istift itdklerinde Mevln Musannifek katline fetv virdigine binen mcib-i fetv
icr olund. Hatta Mevlna-y mezbr ihrz- ecr in biz-zt katline mberet idp bir
ka alda kesdirememek latfesi menkldur. Bosna civrnda Kova-ili ve Pavli-ili
hkimleri dah kapuclar odasnda mahbs olmagla kral katlinden sonra anlarda katl
olunup eylet Minnet Big-oglna tayn olund.
128. Teshr-i Hersek
31

Bosna kurbunda cnib-i garbsi Frenk derysna

muttasl olan Hersek vilyeti

fethine [108a] nhzet buyuruldukda hkim-i Hersek, pd-h ile mukvemete iktidr
olmadugn bilp Frenk cezrinden birine firr eyledgi mesm- hmyn olcak.

31

Der-kenra Frenk derysndan murd Venedik krfezidir eklinde not dlm.

105

Memleket-i mezbre fethi Mahmd Paaya sipri olunup kendleri stanbula ricat
buyurdlar. Mahmd Paa dah memr oldug zere Hersek vilyetinde olan kl bir bir
feth idp ol kiveri cmle zabt eyledkde hkim-i Hersek tazarru zr tarkla taleb-i
ihsn vdsine cr olup hedy-y lyka tertbini ikml ve bir ogln sitnede kalmak
zere irsl eyledi. Pd-h- kerem-kr dah niyzna msade buyurup Hersek vilyetini
tansf ile nsfn kendsine inyet it ve nsf- hirini zabt- huddm- l-makmda ibk
buyurdlar. Hersek-ogl, der-i devlette eref-i slm ile merref olup badeh rtbe-i
vizerta irtik eylemidr. Az mddetden sonra kral fevt olmagla Hersek vilyeti yine bittamm memlik-i Osmniyyeden klnd.
129. Fevt-i Karaman-ogl brhm Big
brhm Big, Sultn Murd hemresinden olan alt aded evldna itibr itmeyp
nazar- ekber evld shk Bige oldugndan hl-i haytnda -ili virp kendden sonra
eyleti ana intikl itmek ehemm-i mlinden idi. Ve bu hle shk Bign birderleri vkf
olmagla pederleri brhm Big hasta [108b] oldukda cmlesi ittifk idp Konyada bblar
marz iken ehri muhsara eylediler. brhm Big dah Konyadan kaup Gevale-hisrna
girmek zere itb iderken zaf- marazla b-tkat olup esn-i rhda hirete intikl eyledi,
868.
Karaman-ogl fevt oldukda Pr Ahmed nm ogl Konyada mesned-nin-i peder olup
shk Bign hkmeti -ile maksr old. Ve Sleymn Big ve Nureddn Sof nm
ogullar der-i devlete gelp mahsldr tmrlar ihsn olund.
Badeh shk Big pederi mesnedni tahls in Uzun Hasandan her merhalesine bin
filori virmek zere istimdd itmekle Uzun Hasan, Erzincn yolundan Sivasa ve andan
vilyet-i Karamana azmet eyledkde Pr Ahmedn mukvemete iktidr olmamagla
birderlern alup sitne-i sadete iltic eyledi. Uzun Hasan, shk Bigi Karaman
diyrna hkim itdkden sonra bild- Karamana dest-i gret-i derz ve ml menl-i
mslimni trce gz idp ol memlik aniysn bir habbeye muhtc eyledi.
Badeh Kzl Ahmedi shk Bige inet in bragup kendsi vilyetine gitdi. shk
Big birderinn sitneye gitdgini ve pd-h hazretlerinn imdd vad itmelerini
iitdkde Ak-ehr ve Big-ehri vilyetlerini birderine imdd itmek art ile p-ke-i
ehriyr klmak haberini ilisi ile iblg [109a] itdkde Server vu-ogl vuba
Ahmed Big irsl olunup bu gne cevb virildi ki: Ol ehrler mukaddem itir tarkile
Devlet-i Osmniyye zabtna girdikden sonra darb- imr ile dah mirren teshr

106

olunmudur. Ol bild Herye nmyla bu cnibe arz eylemek mrde keyvn itk kablinde
idgi nezd-i ukalda zhirdr. Eger, karnda mekrinden emn olmak isterse eher-enbih
suyn hadd-i fsl idp ber cnibini bizim tarafmza teslm itsn. Ahmed Big bu cevb
sl itdkde rz kabl cevb virilmekle Ahmed Big ricat idp shk Bign Uzun
Hasana istind ile ser-keligin[i] arz eyleyecek, Antliyye bigi Hamza Big ve nice nmdr
mer, asker-i b-hisb ile Pr Ahmed bige koulup irsl olund. Karaman diyrna varlup
Ermenekde tekbl-i saffeyn vki oldukda leker-i Karamaniyn asker-i zafer-eser-i
sadmesine mtehammil olamayup mnhezim olmalar ile shk big haznesin[i] alup Uzun
Hasan cnibine firr eyledi. Pr Ahmed, imdd- ehinh ile Karaman diyrna mlik olup
-il dah kabza- tasarrufuna girdi. Ancak Silifke-kalas, shk bign oglnda kalup Akehr ve Big-ehri ve Sklan-hisr ve Ilgun [109b] bzr nm beldeleri nvvb-
ehriyrye teslm eyledi. Ve imddna tayn olunan merya b-nihye bahi virp
riyetler eyledi. Bade zamn ol dah muktaz-y hilkat- Karamaniyn olan melaneti icr
ile cezsn[] bulmudur.
130. Feth-i Karl-ili der-Mora
Ungurus kral hkkm- Frenk ile ittifk idp kendsi Bosna zerine ve Frenk Mora
cnibine varmak zere rey eylediler. Ve Morada ehl-i slm tasarrufunda olan kl
zabtn teshl in mukaddem hedm olunan Germe-hisrn binen eylemek tedbrin idp
Arnavud keferesi dah anlara itb ile baz memlik-i mahrseye taadd itmege baladug
ihbr- muvahhiesi der-i devlete vrid oldukda badel-istire unun zerine karr virildi
ki: Memlik-i mezbrenn birbirinden bud yigirmi be gnlk mesfe olup her birinin
drs-saltana ile m-beyni bir aylk yol olmagla cmlesinn birden tedriki cerr-i imknda
olmadugndan n takdm-i ehemm kidesini riyetle Moraya rh- imddun insiddn
mcib olan Germe binsna mmnaat cmleden elzemdr dey etrf eknfa cem-i
askir-i zafer-meir in evmir-i erfe tahrr olunup mukaddem Mahmd Paa serdr-
tala olmak zere Mora cnibine irsl olund, f sene 869.
Pd-h hazret [110a] leri dah paanun ardnca bakyye-i mchidn ile azm-i rh
eylediler. Mahmd Paa, Germe-hisrna varnca kefere-i Frenk hisr bin idp
evvelkiden ziyde istihkm virmekle meln Krds-kalasnda Mora hkimi Elvn Bigogl Sinn Bigi muhsara eylediler. Ve her tarafdan toplar mde idp ziyde-i ikdm ile
kalay dgdkleri cihetden kalanun dvrlar harb olmagla Sinn Big istir idp: Eger
bu minvl zere tevakkuf olunursa kffra mukvemetn imkn yokdur. Buna re hemn

107

bir gice eb-hn eylemekdr dey ol reye ittifk ile bir eb-i trda hisrdan hurc
eylediler. Ve sad-y ks nefr ve vze-i tehll tekbri resde-i tk- vl-revk- felek
esr idp bir ugurdan kffr- hk-sr zere hecme-i r-ne ve hamle-i hasm-efgen-i
dilrne eyledklerinde kffr mukaddem Mahmd Paanun, Germe muhsarasna
azmetin istim idp mstahfzlarnda yr-y mukvemet md itmedklerine binen ol
cnibden Mahmd Paa vrd itdi zann eylediler. Zr kaladan hurca h ihtiml
virmezler idi. Bu vechile kffrun kalbine havf haiyyet mstevl olup asker-i slmun
hcmuna tkat getrememekle mnhezim oldlar. Bu hdise akabinde Mahmd Paa dah
Germeye [110b] vsl olup muhsaraya mbderet eyledkde vech-i eshel zere fethi
myesser old.
Badeh firr iden kffr ardnca lgrc gnderilp ok kfir kldan gedi. Shil-i
deryya irenler gemilerine binp firr eylediler. Mahmd Paa vki olan nusret mjdesini
der-i devlete irsl itmekle env-i nevzi-i ehriyrye mazhar olup bakyye-i kl-i Mora
teshrine memr oldukda Meptur ve Siperat ve Londar ve Ylduz nm hisrlar ki, anlara
Karl-ili dirler. Bunlar ve bunlardan m-ad iki kala dah zabt teshr eyledi.
131. Tahls-i Midilli ez-dest-i muhsara-i kffr
Mukaddem zikr olundug zere Mahmd Paa gitmesi akabinde pd-h- cihn dah
azm-i rh idp Bosna cnibine tevecch itmiler idi. Sofyaya varldkda Frenk gemileri
Midilli adasn muhtara itdkleri haberi vrid olmagla Sofyada tevakkuf- hmyn
iktiz idp Mahmd Paa Karl-ili teshrini itmm itdgi cihetden ulak irsli ile Midilli
imddna memr old. Ol dah yannda olan dil-vern ile Gelibol cnibine itb idp
idd olunan sefnelere svr ve az zamnda prmen-i hisr- mezbre lenger-endz karr
olduklarnda kffr- hk-sr mukvemete iktidrdan acz ile cy-i semt-i firz oldlar.
Mahmd Paa, Midilli-kalasnun mnhezim olan mahallerini tamr termmden sonra
dergh- ehriyrye [111a] tarafna azmet eyledi. Ungurus kral Bosna zerine gelmi
iken Frenk inhizmn istim itmekle yalnz Yaya-hisrn zabt ile iktif idp vilyetine
ricat eyledi. Ve hisr- mezbr zabt eylemesi muhfzlarnn ihmli ile oldugndan n
hakklarnda eedd siyset icr olunup mevsim-i it dah karb olmagla drs-saltanaya
avdet buyurdlar.

108

132. Sefer-i Bosna


Yaya-hisr tahlsi zimmet-i himmet-i pd-hye lzm olmagla 870 Reblevvelinde askir-i b-mr ile Bosna tarafna nhzet buyuruld. Ve Yaya-hisrna
varldkda muhsara olunup hedm-i burc u brsna ikdmda kusr olunmad. Lkin esbb muhfaza bisyr olmagla bis-i tavk-i feth-i hisr olup eyym- muhsarann imtiddna
bd old. Ve ol esnda Ungurus kralnun Savadan gep zvornik-kalasn muhsara
eyledgi haberi mesm oldug cihetden Minnet-ogl Mehmed Big Yaya muhsarasnda
ibk olunup pd-h- lem zvornik tarafna tevecch buyurdlar. Kala-i mezbre kurbuna
varldkda ol nevhde olan dvr gzr- der-bendleri nice toplar ihzr ile kffr sedd
itdgine binen sultn- cihnun yle hatar-nk mahallerden gzr mnsib grlmeyp
b

vakt-i it dah karb olmagla zvornik muhfazasna Rm-ili askeri [111 ] ile Mahmd
Paa memr olup pd-h- lem-penh Sofyaya avdet ve ol k anda ikmet buyurdlar.
Kffr zvornik-kalas zerine geldkde mukaddem irsl olunan Mihl-ogl skender Big
be yz nmdr yigitler ile vsl olmu bulunmagla kala muhfazasna ikdm- tmm ile
kym ve merdnelik mersimini al-vechil-keml tamm idp melnn tahrb itdgi
mahalleri tamr iderek levzm- mhimmt hfz u hrset tekmline mezd-i ihtimm
eylediler. Lkin eyym- muhsara mmtedd olmagla mstahfzn-i hisr ftde-i muzk-i
ztrr olup eb rz vrd- imdda dde-dz- intizr oldlar. Mahmd Paa dah derbend-i mezbrde mer ile badel-mevere yle rey itdiler ki: Evvel kalanun yed-i
mlimnde beksndan istihbr idp sonra ol mahall-i mahfdan gzra say ideler. Bu
rey zere ol yollar bilr bir ka dil-ver-i keml sratle irsl olund. Anlar dah memr
olduklar zere yola girp zvornik-kalasna vsl oldlar. Gyet iddet-i it olmagla
kffr izbelere gizlenmi olduklar cihetden ol kimesneler dern- ebde py-i hisra varup
Kala kimindr? dey nid itdiler. Mstahfzlar in sadsn[] iidp srr ile Pdh- lem-penhndur. dey cevb virdiklerinde ol kimseler kala muhfzlarna hitben
didiler ki: Siz hemn gayret kemerini miyn- himmete bezl idp dn [112a] yolunda say
ikdm idin. ki c gne dek Mahmd Paa asker-i slm ile vsl olur. Bir ka gn her ne
ise tahamml eylemek gereksiz dey yetiir imdd ile hfz- hisrun kalblerine kuvvet
virp geldikleri cnibe ricat eylediler. Ertesi ehl-i hisr tabl- beret aldrup enlikler
itdklerinde kffr- hk-sr gice imdd mjdesi geldginden haberdr olmular idi. Bu
ahvli krala ilm itmeleri ile imdd gelecek yollara gzciler koyup ahml esklini
karmak ile firra tehy eyledi. Ol esnda Mahmd Paa der-bend-i mahddan ubr idp

109

aknc askeri ile Mihl-ogl Al Bigi iler irsl eyledi. Al Bign karb-i kffra vusln
gzciler grdkde Mahmd Paa zann ile kaarak gelp Paa geldi dey asker-i kffra
haber virdikleri cihetden dernlarna rub hirs istl idp teferruka baladlar. Kral dah
askerinn pydr olmadugn gricek, tahls-i cn fikrine dp mahall-i gavgdan dr
olmaga itb eyledi. Al Big bu hlden haberdr oldukda kala yanna varup ehl-i hisra
kffrun firrn ilm itmekle anlar dah kup melnn emvl ve eysn grete
baladlar. Ol hnde Mahmd Paa irip inhizm- grh- hsirine muttali oldukda akabgrlik tedrikin idp [112b] leker-i kffrun ardnca istical ile lgr eyledginden Sava
nehrine vsl oluncaya dek b-hadd kfir krdlar. Ve ekser esr olup niceleri dah Savaya
gark old. Guzt- slm ganyim-i b-hisb ile mutenim olup kffrun top u tufengi ve
sir cebe-hne ve alt- cengi cmle mazbt hddm- ehinh old. Mahmd Paa32 bu
vech zere kaz-y vatar itdkden sonra zim-i der-i devlet-makarr olup vuslunda mezd
izz ile ser-firz klnd.
133. Sefer-i hmyn be-cnib-i memleket-i Arnavud
Arnavud tifesinn Ungurus ve Frenk gilesi ber-taraf oldukdan sonra ol cnibe
tevecch-i hmyn buyurlup Manastr sahrsnda asker-i nusret-eser ord-yi hmyna
mctemi olcak.
871 bahrnda Arnavud diyrna nhzet olunup izz ikbl ile vusl myesser
oldukda memlik-i mezbrede gerden-kelik idenlern bild ve kl yegn yegn mazbt askir-i sultn vel-imkn olup bir tarafa dah aknc irsl olunmagla b-hadd mr esr
kardlar. Baz cibl-i menaya iltic idenler dah st-i satvet-i ehinhden hirsn olup
ryml-i dergh- lye itb ile mazhar- afv ihsn oldlar. Ol memlik bil-cmle teshr
olundukdan sonra ihtiyten Arnavud tifesi isyn iderse ehl-i slma tahassun idicek bir
hsn- mstahkem bulunsun in lbasan nm hisr [113a] bin buyurup badeh ehr-i
Edreneye ricat buyurdlar. Arnavud serdrlarndan Hyin skender nm ak itat- pdhden hurc idp Kalkandelen taglarnda yaylak-nin olanlarun koyunun[] srmekle
memlik-i mahrsaya sl-i hasret eyledgi marz olcak. Def-i fitnesi mer-y serhadde ihle ile husl-pezr olacak umrdan iken biz-zt varmak muhtr- tab- ehinh-i
gayr olup 872 senesi bahrnda Arnavud memleketine tevecch buyurdlar. Bild-
mezbre ymn-i kudm- ehriyr ile mstesid oldukdan sonra himmet ve aly-
hmyn ak-yi mezbrun istsline taalluk itdgine binen kabza- tasarrufunda olan
32

Metinde Pdi okunacak ekilde yazlm.

110

bild- bil-cmle yerinden nez ihrc olunmagla kendsi ferd vahd dery-y Frenke
cn atup n-bedd old.
Badeh ol memleket iki sancak klnup iki bige tevch olund. Andan avdet olunup
Rm-ilide tn olmagla ehrlere girmeyerek Kara-deniz kenrna tevecch buyurdlar ve
k gelince ol mahallerde tevakkuf olunup badeh drs-saltanaya vsl oldlar.
134. Sefer-i hmyn be-cnib-i Karaman
Karaman-ogl isyn eyledgi mesm olmagla ol cnibe tevecch olundukda pd-h
ile mukvemete adem-i iktidrn bilp Lrendeye firr eyledi. Pd-h- lem-penh dah
Gevale-kalasn ve Konyay zabt eyleyp Mahmd Paay Lrendeye irsl buyurdlar.
Mahmd Paa Lrendeye [113b] vardkda Karaman-ogl Pr Ahmed ile muhrebe-i
azmeden sonra Karamaniyn mnhezim olup Pr Ahmed gc ile firr eyledi.
Karamanlerden ok kimse esr olup huzr- hmyna ihzr olundukda katlleri ile fermn
olund. Badeh Mahmd Paa Turgud-ogullar zerine varup firr itmi bulunmalar ile
Bulgar tag tarafna lgr eyledkde ol mahallden dah Tarsusa kadlar. Paada
bekyasndan buldugn esr idp dergh- ehriyrye gtrdkde katl olndlar. Ve
Lrende ve Konya ahlisinden nakle slih olanlar stanbula nakl olunup, Konyay brhm
Big tahrb itmi olmagla tamr olunup hfz- tayn eylediler ve Gevale-kalasn[] tahrb-i
fermn idp vilyet-i Karaman bu vechile kabza- tasarruf- ehriyrye dhil olcak, ehzde Sultn Mustaf hazretlerine hkmetgh klnup devlet ikbl ile serr-i saltanatlarna
ricat buyurdlar. Kara-hisra gelindikde Mahmd Paanun otgn bana ykdrup azl
itmeleri ile birine shk Paay nasb eylediler. Uzun Hasan yannda olan Karaman-ogl
shk Big bu sene de veft eyledi.
135. Feth-i Eriboz
Altm preden mtecviz kadrga ile Frenk biglerinden Cendral nm ln nz
zerine gelp kd ve hatbi ve dah nice mslimnlar giriftr eyledgi haber-i muvahhii
der-i devlete ilm olunmagla Gelibol sancag Mahmd Paaya tevch olunup donanma-y
hmyn tertbi in sevhilden [114a] gemiler ihzr eylemek ana tefvz olund. Etrf
eknfa evmir tahrr olunup asker cemine mbderet buyurdlar.
Badeh Frenk tasarrufunda olan cezr-i Yunaniyyeden Eriboz cezresi ki,
Medinetl-hkem Atina ehrinn mukbelesinde vki olmudur. Ol mahallden memliki slmiyyeye melnn taarruzundan m-ad sefyin-i Frenk mahall-i iktizda cezre-i

111

mezbre limanna tahassun ilticya istinden env-i fesda cesret itmeleriyle ol


cezrenn teshri ehemm-i umrdan oldugna binen nz vakas tahrk-i gazab- ehinh
idicek. 873 senesi evilinde berr bahrdan mahall-i mezbre askir-i b-mr ile
tevecch buyurdlar. Badel-vusl Mahmd Paa, yzden ziyde gemi ile etrf- cezreyi
ihta idp Rm-ili yakasna mahdd olan asma kpri ki, kffr ref itmi idi. Anun
mevzine gemiler zere kpri kurlup cn- guzt ol kpriden mrr ile kalay her
tarafeynden dgmege baladlar ve tarafeynden azm toplar atlup nire-i ktl ziyde
itil buld. Ol esnda Cendral ln seksan pre kadrga ile imdda gelp kh- slm
gricek iler gelmege cesret idemedginden tevakkuf eyledi ki, kalaya yry olursa bir
tarafdan ol dah ehl-i slm zrr ile tavk-i feth-i hisr eyleye ve yry gnin bilmek
in dil almaga kayklar tayn eyledkde bir siphinn klesi mrtedd olmak kasd ile
shilden gemiler hizsna varmagla kffr [114b] gelp ol meln reslerine sl eylediler.
Andan istihbr itdklerinde nci gn yry fermn olunup mndler nid itdgini
ihbr idicek, Cendral mukbele esbbn tehyie idp hzr u mde old. Ber cnibde dil
alndug malm oldukda yle rey olund ki: Yry tehr olunmayup kffr imdda
gelince bir an akdem teshr-i hisra ihtimm oluna. Bu tedbrn husl in yarn yagma
gnidr, hzr olun dey asker beyninde mndlere nid itdrp yagmaya ruhsat virdiler.
rtesi ales-seher kala cnibine yry olup guzt- zafer-simt arz-y ganimetle atlan
top u tufenge bakmakdklarndan n keml-i ikdm ile alan rahnelerden hisra dhil
oldlar ve kffr krmaga balayup istihdma slih olanlarun dah esr itmekle guzt-
slm emvl ve ey-y kffr yagma eyledkde b-hisb ganmetle mutenim oldlar.
Nsf- nehr oldukda Cendral ln ahvlden haberdr olup burc- hisrda ryt- feth
zafer mhede idicek, istl-y havf hirs ile turmaga mecli kalmayup gemilerini sy-
idbra imle v tahvl ve cy-y semt-i hals olarak vd-i firra isticl ile b-gayretlik
mersimini tekml eyledi. Kala-i mezbre mukbelesinde deniz ire Kzl-hisr nmnda
bir burguz var idi. Feth olundukda kffrun haznesi anda bulunmagla hazne-i mire in
zabt olund. Avn-i Hakk ile ol cezre kabza- [115a] tasarruf- slmiyna dhil olcak.
Kd ve emr tayninden sonra pd-h- cihn serr-i saltanatlarna avdet buyurdlar.
136. rsl-i asker be-Karaman
Karaman-ogullarna istsl in Rm Mehmed Paa maiyyetine kapukullarndan bir
ka blk ile Anatol mersnn ekser tayn olunup vilyet-i Karamana irsl olund. Ol
dah memr oldug mahalle vardkda hrs tama meslekine slk idp ahli-yi Karaman

112

tecrm ile ol bild tahrbe say eyledkden sonra Varsak cnibe tevecch eyledkde, Uyuz
Big nm kimse bir tal mahallde Mehmed Paanun nin[i] alup askerini trmr itmekle
nsfndan ziydesini katl eyledi. Ve cem eyledgi emvl-i mezlimi brakdrup cmlesini
zabt itdklerinde Varsak yenierileri Uyuz Big karusnda Bu Paa ne ho devletl imi,
birikdirdgi ml getrp ayagmza dkdi. dey istihz eylemiler. Mehmed Paa, byle
inhizm ile rc itdkde bis-i inhirf zamr-i hmyn olup ol hidmete Vezr-i azam
shk Paa tayn olund. shk Paa dah 875 senesinde asker-i b-pyn ile azm-i Karaman
idicek. Pr Ahmed Big, -ile firr itmekle takb olundukda Uzun Hasana iltic fikrile
Diyr-bekr cnibine girp, Ksm Big dah sabl-mrr mevzilere tahassun eyledi. shk
Paa, Ez-kyi ve U-hisr ve Orta-hisr nm belde [115b] leri zabt idp Ak-sarya
geldikde fermn- pd-h ile ahlsinden bazlarn stanbula nakl eyledi. skn
olunduklar mahalle ol belde ismiyle msemmdur.
137. Feth-i Aliyye
Rm Mehmed Paa, Aliyye teshrine kapukulndan bir nice blk ile irsl
olunmuken Aliyye hkimi Latf Big-ogl Kl Arsln Bign enitesi olmagla fethinde
taksr idp b-husl- maksd avdet idicek, hidmet-i merkme Gedik Ahmed Paaya tefvz
olund. Ol dah 876 senesi dil-vern- Rm ile Aliyyeye varup kala zerine hcm
eyledi. Ve tertb olunan toplar vaz olunup ihtimm ile kalay dgmege mberet
eyledklerinde ehl-i hisr havfa dp Kl Arsln Bign huzrunda bu vechile ifde-i hl
eylediler ki: Osmn-ogullarnun devleti kav olmagla bunlar Karaman-oglna kys
itmek olmaz. Hemn tavr- klne bunlara itat idp, tahsl-i emn rhat irmekdr dey
nashat gne kelmlarn[] Kl Arsln Big kabl eylemek ile paaya demler irsl idp
paanun maksd ne idgin[i] istihbr eyledi. Anlar dah huzr- paaya dhil olup bu hisr
feth itdkde Bigimiz hakknda fikriniz nedr? dey sl eylediler. Paa dah Eger pdhmza inkyd idp makm- husmetde kym itmezse mazhar- afv ihsn olmasna
taahhd iderim, yok eger ind meslekine giderse cezsn bulur dey cevb virdikde,
paanun [116a] kelm bign malm olcak. Ehl u ylyla kaladan kup itat eyledi.
Paa dah Aliyyeyi tevbii ile zabt idp azm-i der-i devlet-medr itdkde badel-vusl
Kl Arsln Bign hakknda efati makbl olmagla Gmilcine sancag baz zamyim
ile ihsn olund. Ve tatyb in ziyfet ikrm ve nevzi ihtirm klndkdan sonra
sancagna varup nice eyym ikmet itmiken ehl u yln brakup Msra firr itmidr.
Nakl olunur ki: Mezbr gyet cevher-ins olmagla pd-h hazretlerinn bir cevher-i

113

girn- kymetleri kendnde bulunup badel-firr ol ta reng-i here boyayup Msrdan


bir cevher-fr ile Gedik Ahmed Paaya yolladkda paa huzr- hmyna arz idicek,
nazara-i lda tehs buyurup Bu ta Kl Arslna virdigimdr. dimiler.
138. Zabt- Silifke ve Mokan
Karaman-ogl shk Big mukaddem zikr olundug zere veft itmekle Silifkehisrnda tahassun iden ogl Devlet-i aliyyeye iltic in kalay teslm idecegini ihbr
eyledkde, Gedik Ahmed Paa irsl olunup zabt olund. Ve Mokan ve Lle kalalar teshr
olunup Karaman-ogullar neslinden ol mahallerde ahz olunan bir ka der-i devlete sl
olund.
139. Sefer-i hmyn be-cnib-i h- Acem Uzun Hasan
Uzun [116b] Hasan gitdkce iktisb- kudret idp Karakoyunludan Cihnh Mirz
ve Timur ahfdndan Ebu Sad Han gibi nmdr pd-hlar iki sene iinde tc tahtndan
dr itmekle Irk- Arab ve Acem ve Frs ve Kirmn vilyetlerinde bil-istikll pd-h
oldukda Karaman-ogl mekri ile Sultn- Rm bildna el uzadup vezri Bekt-ogl Emr
meri serdr- siph nekbet-medr eylemek ile amm-zdesi Yusufa Mirzy ve nice
nmdr mersn maiyyetine tayn eyledi. Ve Karamanler pv-i asker idp Rma irsl
eyledi. Anlar dah Diyr-bekr ve Tokat huddna gelp ol nevhye env-i hasret sl
eyledkden sonra alel-gafle Tokat basup yagma v gret eylediler. Badeh ol ehr-i
azmi ihrk bin-nr idp nice mescid cevmii harb itmeleri ile Timurun Sivasa
eyledgini bu beldede icr eylediler. Reisleri olan Emr mer, Tokat tahrbinden sonra
Diyr-bekre girp Yusufa Mirz, Karaman-ogullar ile Hamd ve Karaman vilyetlerine
azmet eylediler. Bu haberler vsl- sem-i hmyn oldukda dery-y gazab- ehriyr
c-i hura gelp ol sat stanbuldan skdr yakasna gzr ve nakl-i otk- hmyn
ile nasb-i ilm- zafer-medr eylediler. Asker cemi in etrfa evmir-i erfe tahrr
olunup eh-zde Sultn Mustaf, Karamandan Kara-hisra gelmege memr olmagla
belde-i mezbre [117a] ye vsl ol ve Mahmd Paa Geliboldan davet olunup sniyen
sadr- azam old ve ol eyym iddet-i it hengm olmagla sefer33-i hmyn evvelbahra tehr olunmak rey-i hsn idgini Mahmd Paa huzr- ehriyrye vech-i hsn ile
ifde eyledkde makbl- hmyn olup Karaman cnibine gelen ekynun defi Sultn
Mustaf hazretlerine tefvz olunmak ile Anatol biglerbigisi Dvud Paa, eh-zde
33

Metinde sefer mkerrerdir.

114

hidmetine tayn olund. Ol vaktde Karaman zerine gelen Yusufa Mirz, Karamanogullar ile vilyet-i mezbreyi devr idp andan Ak-ehre ve Karamukdan Hamd-iline
badeh Karesi vilyetine varm idi. eh-zde hazretleri dah Anatol askeri ile
Karamukdan ve Yalavadan Karesi iline varup bir mahallde Yusufa Mirz askerine
mukbil oldlar. Dil-vern- Rm, Trkmen askeri zerine merdne hcm idp birbirine
katdlar. Bu minvl zere bir mikdr cengden sonra Yusufa Mirz askeri mnhezim olup
firra gz eylediler. Esn-yi cengde ekydan og maktl olup ar hals olmad. Ve
niceleri esr olup hatt reisleri Yusufa Mirz dah giriftr olmagla dest p-beste huzr-
ehriyrye ihzr olundukda habs klnmak fermn olunup sir esrler katl olund. Pr
Ahmed Big ol cengden Uzun [117b] Hasana firr idp Ksm Big, badel-firr bir takrb
ile -ilde Silifke-kalasn zabt eyledi. Vel-hsl 877 senesinn its mrr idince otk-
hmyn skdrdan nakl olunmak mteyemmin add olunmayup mahallinde ibk
olundug esnda Uzun Hasana env-i tent mutazammn mektb tahrrile mukbele-i
ehriyrye gelmege muztarr klndukdan sonra 878 evvlinde pd-h- lem-penh esbi himmete svr ve havss- siph- zafer-medr ile znik yolundan Yeni-ehre best-efgen
karr olup kapukul stanbuldan ve sir Rm-ili askeri Geliboldan gzr ile vsl-
maasker-i hmyn nusret-sr oldlar.
Badeh cnib-i maksda tevecch olunup Big-pzrna varldkda Sultn Mustaf
ord-yi hmyna mlhak old. Kaz-bda vusl bulduklarnda Amsiyye sancagnda olan
eh-zde Sultn Byezd hazretleri eref-i dest-bs- ehinh ile mstesid oldlar. Sahry Sivas mazrb- ilm- gerdn-mmss oldukda alylar temsna fermn sdr olup
meymene v meyserede iki eh-zde hazretleri alylarn[] tertb eylediler. Rm-ili
biglerbigisi Hs Murd krk sancak bigi ile Rm-ili askerinden ve azeb ve yenieriden
yigirmi bin dil-vere serdr olup Sultn Byezdin liv-y zafer-i iltivs syesinde
meymene askerine mlhak oldlar. [118a] Ve Anatol biglerbigisi Dvud Paa yigirmi drt
sanck bigi ve yigirmi [bin] azeb askeri ile meyserede Sultn Mustaf alemi altnda
turdlar. Kalbgh- siph dah pd-h- lem-penh ile merref olup siph silahdr
yemn yesrda karr eylediler. Ulufeci ve azeb blklerinn sag ve sol mlevven
bayrklar ile mahallerinde kym idp yenieri dil-verleri sedd-i stvr gibi pgh-
ehinhde harbe v tufeng ve sir edevt- ceng ile saff-beste-i istikrr oldlar. Bilcmle ol fezda ceng eri yz bin dem cem olup mnend-i bahr-i zehhr ol grh- bmrdan taraf taraf emvc- pey-der-pey zhir ikr old.

115

Badeh Gedik Ahmed Paa reyi zere mukaddem Mihl-ogl Al Big aknc askeri
ile irsl olunup ol dah Kemah-kalasn gret ve skkn olan Ermenileri esr itmek ile
sl-i env-i hasret eyledgi Uzun Hasanun mesm oldukda slifz-zikr mektb dah
vsl olmagla hafv gazab beyninde ztrba dp etvr- n-yestesi kabil-i itizr
olmadugndan makm- husmetde kym sreti zere nehr-i Furt kurbunda baz cibl-i
refaya arka virmekle nehr-i mezbr siperlendi. Beri cnibde Rm-ili biglerbigisi Hs
Murd serdr- tala nasb olunup irsl olundukda [118b] Uzun Hasan mukbelesine gelicek
askerinden demler tayni ile dmenden dil aldrup pd-h cnibine sl eyledi.
Badeh Hs Murd hadss-sinn bir merd-i ec olmagla yed ki: ecatine
marren mukbele-i hasmda acele eylerse, bir emr-i gayr-i marz sudrna sebeb ola.
dey Mahmd Paa nigeh-bnlk ile irsl olund. Mahmd Paa vsl oldukda Hs Murd
Bign nehr-i Furtdan mrr ikdmn gricek tevkf in ok nashat eyledi. Lkin
Murd Big garaza haml idp kabl itmedi. Ve Furt nehrinden itb ile ubr idp
karavullk hidmetinde olan Al Big dmenn kesret vefretini ve zerlerine hcmn
grdkde firr eyledgi Mahmd Paanun mesm oldukda Hs Murda haber gnderp:
Elbette gir dnsn, dmenn galebe ve hcm var imi, sonra ad eline girmekle arz
eksikligi olur. Ve ol emrden inhizm- zaf kalup askere sebebdr. dey irsl eyledgi
peymlar mfd olmayup hemn leker-i hasm zerine yridi. Uzun Hasan dah an
grdkde pusuya asker koyup kendsi firr sretiyle Murd Bigi iler ekdkde pusuda
olanlar gzrgh- nehri kesdrmekle drt cnibden Murd Big zerine hcm eylediler. Ol
dah bu hl grdkde hyatdan meys olmagla tgin uryn idp mnende-i ejder-leker-i
adya erre-fen- merg helk ve lem-i hddan grh- n-madda sebeb-i infikk
old. Bu minvl [119a] zere bir mddet harb u ktl itil buldukdan sonra Hs Murd
Paa ehd olmagla asker mnhezim olup eksersi adem-i vdsine vaz- kadem eyledi. Ve
merdan Turhan Big-ogl mer Big ve Hac Big ve Fenar-zde Ahmed elebi ki, Rmili defterdr idi. Ve baz subalar esr olup Uzun Hasan emri ile Bayburd-kalasna sl
olundlar. Turhan Big-oglndan menkldur ki, Uzun Hasan bu vakadan sonra keml-i
srr ile akd-i meclis-i iret idp drl drl lf gzf ile bana hitb eyledi ki: mer
Big, Osmn-oglnun ayagn[] aldm. Zr anlarun b- ry Rm-ili askeridr. Ol grh
byle oldukdan sonra imden ger Rm taht benmdr. dey hezeyna baladkda ben
dah b-ihtiyr olup: Sultnm, Osmnlu askeri derysndan bir katre eksilmekle c-i
hurna kusr gelmez. Pd-hmzn benm gibi nice bendesi ve Murd Big gibi yz bin

116

efgendesi vardur. ki kul eksik olmagla zamr-i mnrleri jeng-pezr olmaz. didigimde
Uzun Hasan, gazaba gelp hmla Bak u b-edebe, elimizde esr iken neler syler? Bu
gne kimseleri syletmeyp ldrmeldr. didikde ben dah n-r tark-i itizra slk
idp didim ki: Benm ksth-ne szmden han hazretlerinn htrna gubr gelmesn.
Zir Osmniynun zerimde hukk- nimeti [119b] okdur. An fermu itmek lyk
olmadug malmnz olmagla veliyy-i nimetim hakknda hakk sylesem crmm mafr
ve sen-krlarna yr ve mahabbetlerinde b-ihtiyr olsam gnhm mazrdur. Amm insf
budur ki, sizin kelmnz Hakk ve badel-yevm cenbnz glib-i mutlakdur. dey
eyledigim mdhine terk-i sde levce ho gelp szimi tahsn ile mer Big hakk syler.
Vkien hukk- nimeti ferm itmek hynet ve muhlif-i diynetdr. Nn nemek
hakkn bilr, emekdr kul imi. didi.
140. Ry-y sultn- cihn
Pd-h hazretleri rysnda Uzun Hasan ile gre idp evvel pd-h dizi zere
km iken ellerin Uzun Hasanun snesine urdukda pd-hun pencesi Uzun Hasanun
snesinden cigerine gep bir presini koparmak ile zemne atlr. Sultn- cihn bdr
oldukda egeri kbet- galebe sreti ikr olmagla delletinden memnn oldlar. Lkin
ibtid malbiyyet ihtimli ile mteellim olup baz havssa nakl-i m-cer itdklerinde
erbb- fazldan biri husl- maksd ile tabrden sonra ol zt dah mushaf- erfden tefel
eyleyp ve yensurakellh nasran azzen34 yeti zhir oldug ve add- hurf ol seneye
878 mutbk geldgini ifde eyledkde pd-h hazretleri mnerih olup lkin buyurdular
ki: Bunda nusret bizim cnmza oldugna vech-i dellet nedr? Cz ki, emr-i ber-akis
ola. dey taleb-i cevb itdklerinde [120a] ol zt didi ki: Evvelen tefel bu cnibden
olmak ve sniyen yet-i kermede kf- hitb ile muhtab olan zt- erf ile muvfakat
isminiz nusret-i taraf- devletinizde olmaga delldr. dey rd eyledgi letif makbl-
tab- hmyn olmagla ol kimesne mazhr- mezd-i ihsn old.
Badeh Murd Paa vkas mesm- ehriyr oldukda ziyde-i b-huzr oldlar.
Lkin rynun zuhr almtndan olmagla tesell htr- hsl old.
141. Muhrebe-i ehinh ba-Hasan Drz
Murd Paa haberi vrdundan sonra ord-yi hmyn oldug mahallden hareket
idp lgr ile Bayburd tarafna tevecch olund. Ve alt gn gidilp yedinci gn ki, Rebl34

Allah, sana byk bir yardmda bulunur. (Feth, 48/3)

117

hirinn on alt gni idi. c agzl nm mahallde darb- ilm- zafer-i encm olunacak
demde Otlukbeli didikleri mahallden dmen askeri nmyn olmagla alylar dzlp
tertb-i cy olund. Ve evvel kffr biglerinden Kfir shk nm bign askeri zhir
oldukda Dvud Paa mukbelelerine varup vehle-i lda melni tr mr eyledi. Ekser
maktl olup firr eylediler, bigleri yanna vardlar. Uzun Hasan dah bir yksek mahallde
tertb-i siph idp kalbghda kendi ve meymene meyserede ogullar Grz Zeynel ve
Ugurlu Mehmed turup badeh cenge mberet olund. Ve te-i harb sitz bir
mertebede ulvv-hz oldu ki, arsa-i heyc hem-ekl meydn- rz-i rst--hz [120b] olup
Sultn Mustaf kolunda Anatol biglerbigisi Dvud Paa cmleyi sebkat itmekle dmen
lekerinn meymenesini tr mr idp resleri Grz Zeynel azebler arasnda maktl
olcak. Azebler agas Mahmd Aga ban kesp Sultn Mustaf huzruna getrdkde agay mezbr mazhar- nevzi-i n-mahsr old. Ve eh-zde hazretleri ol res-i makt
huzr- hmyna irsl itmekle ry-y sdkada Uzun Hasanun ciger-presi ftde-i
Hakk oldug nmyn old. Ve eh-zde Sultn Byezd dah mukbelesinde olanlar
pern idp ziyde-i ikdm ile iler srdklerinde kalbgh- dmen nne kup darb- tg
ile anlar dah tazyk itdkleri cihetden Uzun Hasan tag dibine tkdlar. Ugurl Mehmed,
Sultn Byezdn bu rtbe ecatini grdkde karra mecli kalmayup firra gz eyledi.
Uzun Hasan, Grz Zeynel nm oglunun maktl olup meymene meyserenn mnhezim
olduklarndan haberdr olcak, dd-i h- cngh ile felek ynesin[i] siyh ve tahayyrknn rh- firra nigh eyleyerek: kbet-i krna mncerr ola. dey terakkub intizr
zere karr eyledi. Bu vakte dek kalb-gh- siph- zafer-penhda turan dil-verler henz
cenge mberet itmeyp liv-i pd-h dmen oldug pteye kmam idi. Ve
kapukulndan bir ahad edevt- cenge vaz- yed itmeyp ancak meymene meysere askeri
[121a] mukteleye kym itmiler idi. Bu esnda t-i pr-frg-i sultn dmen-i pteden
nmyn olup yenieri askeri ellerinde harbe v tufeng bir gne mehbetle ikr olduklar
Uzun Hasanun manzr olcak, bildigi eger bir lhze dah tevakkuf iderse giriftr- pene-i
dil-vern ad ikr olur. Hemn mr-i hrna hitben u boz at getr ki, cn
kutarandur deyp ol rah- sab-reftr ile zim-i rh- firr old. Karaman-ogl Pr Ahmed
dah Hasan Draza hem-rh olup Osmniyndan firr sanat- mevrsesi olmagla esn-yi
rhda hayl izhr- mahret eyledi. Ol b-rlar bir mertebe sratle kadlar ki, c gnlk
yol bir gnde kat idp Uzun Hasanun ehl u yl olan ordya dhil olduklarnda havf-
takb ile anda dah karr itmeyp Tebrize dek firr itdiler. Bu cengde Akkoyunl

118

Trkmeninden kat ok kimesne maktl olup alnan ganyim-i hrac dire-i tadd idgi
menkldur. Pd-h- cihn, Uzun Hasan firrndan sonra mahall-i muhrebede c gn
rm buyurup ser-y Trkmenn ehl-i alim olanlarundan gayrye katl-i mm ile fermn
eylediler. Ve shb- ilm dnii stanbula irsl idp her biri mezd ihsna mazhar old.
Ve Karakoyunldan giriftr olanlar mecbren geldikleri cihetle tlk buyurup bir ka mrzlar ki, peder cnibinden [121b] Timura ve vlideleri tarafnda[n] Kara Osmana mnteh
idiler. Amsiyyede habs olunmalar emr olund. Ve ol mahallden ricat buyuruldukda c
bin esr yanlarnca gtrilp Kemh kurbuna gelince her konakda drt yzi katl olund.
Kara-hisra gelindkde hkimi olan Darab Big, arz- inkyd itmekle mazhar- nevzi
olup irmen sancag ihsn olund. Ve ol hisr- stvr tark-i eshelle mazbt h- kmkr old. Uzun Hasan galebesinn krnesi pd-h hazretleri cem abdini tlk idp
tadd olundukda krk bine vusl rivyet olunmudur. Ve sefere tevecch esnsnda siph
Hazne-i mireden yz yk aka istikrz itmiler idi. Pd-h- lem-penh an dah hibe
buyurdlar. Galebe-i mezbre akabinde takb-i dmen ve zabt- kl irde olundukda
Mahmd Paa, Uzun Hasanun cibl- menaya firr idecegin[i] ve ol nevhde olan kl
mstahkem stvr olmamagla teshrinde fide olmadugn[] ifde itdgine binen rey-i
mezbr terk olund. Lkin baz ashb- arz bu reylerde Mahmd Paaya s-i tedbr
isnd ve sir eflinde dah nice ifk iftiry mutazammn kelimt rd itmeleri ile drssaltanaya vuslda azl olund.
142. rsl-i asker be-cnib-i Karaman
Karaman-ogullar, Uzun Hasanun sebeb-i nekbeti olduklarnda binen Pr Ahmedn
mezbr yannda evvelki gibi rabeti kalmadugndan vilyet-i [122a] Karaman tarafna
azmet ve Ermenek etrfnda Yellidepede ikmet eyleyp Silifkede olan birderi Ksm
Big ile ittihd zere memlik-i mahrsaya taaddleri marz olcak. Gedik Ahmed Paa,
Anatol askeri ile irsl olund. Ol dah Karamanda Sultn Mustaf hidmetine vsl olup Pr
Ahmedi hle ile ele getrmek in evvel sulh mklemesine ililer gnderdi. Ve akabinde
kend dah lgr idp alel-gafle Karamanleri basdukda cmlesini t mr itmekle ml
menllerini zabt eyledi. Lkin Ahmed Big firr idp baz ormanlar iinde tahassun eyledi.
Badeh Ermenek-kalas feth olunup Meynan stne vardlar. Meynan-kalas bir
kaya stnde olmagla gyet sab dvr ve bir vechile top istimli ve sud ihtimli
mmkn olmayup teshrine hric-i dire iktidr idi. Lkin Ahmed Paa keml-i ikdm ile
top karmak ziyde asr olan mahalle top karmaga ihtimm idp hatta top arabasnn

119

ipine biz-zt kendsi yapmagla askere evk dp say-i bel eyledkleri cihetden ol
hilf- meml mahalle sl olunan top ile kalay dgmege baladlar. Ve kala zabtna
Ahmed Paa nashatler itmekle kbet-i amn ile kala y teslm eyledi. Pr Ahmedn ehl u
yl ve ml menli kalada olmagla zabt olunup Konyaya irsl eylediler. Pr Ahmed
dah gh bir yksek [122b] tag zerine gelp kalaya nazar ider idi. Yine gelp zabt
olundugn grdkde h h idp Ehl u ylm ve cmle mlm Osmnler eline girdikden
sonra bana hayt lzm degildr dey kendsini ol mekndan aaga brakd. Lkin eceli
gelmemekle bir agaca aslup kald. Havss huddm bu hl gricek, hezr say ile ol
vartadan tahls eylediler. Ol sebeble bir ka gn n-tvn olup andan zell sefl Tarsusa
vard. Ve hudd- mda bir yl mikdr ser-gerdn olup badeh veft itmidr. Gedik
Ahmed Paa bu fethden sonra Silifkeye varup muhsara eyledi. Ve hademe-i
Osmniyndan olan zbitlerine irsl-i peym ile brt mahzenine te ilk itdrdikde
yryle hisr zabt idp Karamanlerden yz seksen zbiti katl eyledi.
143. Feth-i Devel Kara-hisr
Sultn Mustaf, Devel Kara-hisr fethinde Gedik Ahmed Paay sebkat irde
buyurup, lkin mizc- erflerinde inhirf olmagla biz-zt varmaga meclleri olmadug
cihetden havss- mtealliktndan Teke-ili bigi Koa

35

Big nm kimesneyi irsl

buyurdlar. Ol dah ber-mcib-i emr kala-i mezbreye varup muhsara eyledi. Ve ehl-i
hisr ziyde tazyk eyledkde hkim-i hisr Atmaca Big haber irsl eyledi ki: Eger ehzde devletle gelrse kalay teslm ideriz. Ve ill sennle ceng ideriz. dey haber ehzdeye ibl olundukda geri kudretleri yo idi. Lkin muktez-y himmet-i aliyyeleri
zere Konyadan ol tarafa azmet buyurup az vaktde [123a] mahall-i mezbreye vsl
olmalar ile Atmaca Big kul- sbk zere teslm-i hisr eyledi. eh-zde hazretleri dah
mr-i mezbre nevziler idp Ahmed Paaya zabt- kala in haber yolladlar. Bu
hareket anfeden eh-zdenn maraz mtedd olup avdetde Nigdeye ve andan Buzbzrcgna geldiklerinde lem-i fnden irtihl ve civr- rahmet-i Rahmna intikl
buyurdlar. Llalar Ahmed Big ve defterdrlar Umr Big-ogl elebi eh-zdenn
veftn ihf idp araba ile Konyaya sl eylediler. Ahmed Paa haberdr oldukda -ilden
lgr idp eh-zdenn nan kapus halk ile Burusaya irsl ve bu haberi der-i devlete
sl itdkden sonra kendsi dah vsl- atabe-i ehinh olup hidmeti mukbelesinde

35

Der-kenra Koi Bigi ol eyymda Teke-ili bigi idi. An irsl eklinde bir not dlm.

120

mkerrem old. Bu esnda sadr- sbk Mahmd Paa iftir-y erbb- nifk ile on sekiz gn
Yedi-kala36da mahbs oldukdan sonra lem-i vcddan n-bd klnd, f sene 877
Rebl-hr, f .
144. Feth-i Kefe ve Azak
Uzun Hasan vakasndan sonra drs-saltanada iki sene rm buyurup badeh Karadeniz sevhilinde tasarruf- kffrda olan bildn bazlarn teshre niyyet buyurduklarnda
Kefe vilyetinn fethi tasmm eylediler. Vilyet-i mezbre Kara-deniz shilinde Krma
bud bir gnlk yol iken Frenk tasarrufunda olup keml-i metnetine binen evld-
Cengizden Krm hkimleri teshrine kdir olmamlar idi.
885 senesinde Gedik Ahmed Paa ol tarafa memr olup [123b] kadrga ve at gemisi
ve mavna aksmndan c yz pre tekne ile Kefe cnibine tevecch eyledi. Ve kala-i
mezbre shiline vsl olup berr bahrdan kala etrfn ihta itmekle muhsaraya
mberet eylediler. Ve muhsara eyym mmtedd olmagla ehl-i hisr muztarr olup
tekrine Eger kalay teslm itmezsen cebren almalar mukarrerdr. Ol zamn ehl u
ylmz ayaklar altnda kalur. Lkin kalay teslm itdgimiz sretde Osmnlunun deti
nkyd idenlere hrmet itmekdr. Bizi dah ehl u ylmzla tlk iderler. didiklerinde
tekr n-r rz olup paadan amn diledi. Paa dah amn virp cnci gn ehl u yllar
ile kaladan kdklarnda kala zabt olund. Tekrn haznesi pd-h- lem-penh in
ahz olunup kakum ve samur ve sincab envinden guzt eline b-hisb ganyim girmekle
atlara bile krkler giydirdiler. Ve rey mahallerinde ibk olunup Yapo-Germe-hisr
zerine tevecch eylediler, Varldkda vech-i eshel zere fethi myesser olmagla Azak
memleketi ki, vilyet-i Sakalba ve bild- imliyyenn maberidr. Feth teshrine
azmet olunup ymn-i ikbl-i pd-h ile t erkes ser-hddine varnca zabt olunan nice
kl zamyim-i memleket-i Osmniyyeden klnd.
145. Feth-i kala-i Menkb
Kefe ve Azak fethinden sonra Menkb-kalas zerine varlup muhsara olund. Kala
dglmeden drd dvr harb oldug cihetle tekri havfa ddgine [124a] binen kaladan
kup Paaya arz- inkyd eyledi. Lkin tekrn akrabasndan bir kfir-i and kalada
bulunmagla tekr kdkda kalay teslmden ib idp muhfazaya ihtimm gster[d]i, paa
dah darb- destle fethi zamn- tavle muhtc oldugn bildginden n shletle zabtna
36

Anonim yazar, kule yerine kala yazmtr. Alnt yaptn tespit ettiimiz kaynakta (Tcttevrh I, 552) Yedikala olarak gemektedir.

121

hsn-i tedbr idp muhsarada bir mikdr asker ibksyla p-i kaladan intikl eyledi. Ehl-i
kala, paanun gitdgini gricek muhsara in ibk olunan asker-i kall olmagla kaladan
hurc idp guzt zerine hcm eyledklerinde guzt- slm kadem kadem firr izhr ile
kffr kaladan tebd itdkleri hnde Ahmed Paanun pusuya pinhn eyledgi asker
ikr olup sedd-i rh-gzr- hisr eylemeleri ile kffrun cevnib-i erbaasn[] ihta idp
melnn dil-hh zere klc aldlar. Ve bu gne tedbr-i mstahsen ile Ahmed Paa
Menkb-kalasn feth eyleyp bu sefer-i cellde Ahmed Paa ihtimmyla bunca kl
drs-selm old, f sene 880.
Ve sene-i mezbrede Semendire bigi Malko-ogl Al Big, Sirem adasna akn idp
alt bin mikdr msellh kfire rst gelmekle muhrebe-i azmeden sonra muzaffer
mansr old. Ahz itdgi nice sancak ve rs- mer-y kffr ile der-i devlete vusl buld.
Ve bu sene de mrtezik-i evkfa bert [124b] it olunup mtevell azlinde refiden slim
kldlar.
146. Ahvl-i sefer-i Bodan
Arnavud skenderiyyesi fethine irsl olunan Hdm Sleymn Paa fethe muvakkaf
olamayup gret ile iktifdan sonra der-i devlete avdetde cemiyyet-i asker beyhde
olmamak, ancak Bodan vilyetine memr old. Geri ol asker yorgun olup ve
skenderiyye ile Bodan beyni bir aylk yol olmagla maksd hsl olmayacag Sleymn
Paanun ve mernun malmlar idi. Lkin fermna imtislen cnib-i mezbre tevecch
eylediler. Ve Tunadan Eflk tarafna ubr idp Bodan hkimi zhir olmamagla etrf
gretine megl olduklarnda ol ln yollar kesdirp badeh lgr ile alel-gafle ol yorgun
ve perkende askern zerine hcm itmekle guzt- slmun ekserni ehd itdi. Ve
Sleymn Paa gc ile hals olup byle bir hdise-i gayr-i marziyye zuhr mesm-
hmyn oldukda 881 senesi bahrnda pd-h- cihn biz-zt vilyet-i Bodan cnibine
nhzet buyurdlar ve Kara-denizden Tunaya zehir nakl olunup m-lezime-i asker mde
klnd. Bodan hkimi tevecch-i hmyndan haberdr olcak, memleketinn mezrni
ihrk bin-nr idp aniysn sarb bicnelere pinhn ve kendsi askeri ile Agac-denizi
nmnda bir engel-istn dernun mekn eyledi. Ord-yi hmyn memleket-i mezbreye
dhil oldukda nice [125a] mddet cst c olunup kfirden bir nin belrmedi. Ve galebei kahtdan azm zahmet ekdiler. Eger Tunadan zahre nakl olunmu olmasa ikmet
mmkn olmaz idi. kbet inyet-i Hakk ile bir dil tutup kffrun ihtif itdgi orman haber
alnmak ile askerden mntehib bir grh istihbr in irsl olund. Badel-vusl grdiler

122

ki, kffr mdhili azm agaclar ile sedd idp amk handaklar hafr itmi ve toplar kurup
keml-i ihtiyd ile hzr mde tururlar. Bu haberi ord cnibine ilm itdklerinde
hemn alm- zafer-encm ol tarafa tevch olunup hengm- seherde devlet ikbl ile
mahall-i mezbre vrd olund. Ve orman- mahdun etrf u cevnibi ihta olunup top u
tufeng ve sair alt ile muhrebeye heng itdiler. Asker-i slm bir ukur mahallde
bulunmak ile kffrun kellesi stlerinden aup mzrklar ucuna isbet eyledi. Lkin beri
cnibden atlan glleler top arabalarna saplanup hibiri yere dmedi. Ama ormanun
mdhili mesdd olmagla yrye kimse ikdm idemeyp iler varamadlar. Hatt
yenieri dil-verleri top u tufenge sne virmege mutd iken ol cengde atlan topdan ihtirz
in yzleri stne yatdklar pd-h- lem-penh gricek, yenieri agas Trabzonl
Mehmed Agaya hitben: [125b] Bre u oglanlarna aceb i itdiler. Byle yigitlik mi
olur? dey siperlerin mbrek ellerine alup iler at srdiler. Kapu halk dah rikb-
hmyndan ayrlamayup bir ugurdan hcm itdklerinde, yenieri eyledkleri iden
mahcb olup def-i haclet in ziyde ikdm ile yorldlar. Rm-ili ve Anatol siphlar
dah ikdm- ehriyrden n seyl-i revn gibi kffr cnibine akdlar. Kuluk vaktinden
beynes-salatine dek muhrebe olunup hirl-emr imdd- lah ile pd-h- slm mansr
u muzaffer olup kffr pern oldlar. Ve reisleri olan ln-i grh andan mr ile tag
tarafna firr eyledi. Geri ol cengde ok Gzi ehd old. Lkin kffrdan maktl olan bhisb olmagla kellerinden minreler yapuldug menkldur. Ve kffrun cem ml menli
mazbt- huddm- h- dery-nevl olup iki ay alen-nevl Bodan memleketi gret
olunup guzt- zafer-simt b-hadd aded ganyimle mutenem oldlar. Ol seferde
mlzm- rikb- hmyn olan Eflk voyvodasnun askeri dah ganyimden hisse-yb
olup hanzr srileri bil-cmle anlarun old. Bu nusret-i celleden sonra pd-h- enm
drt ihtim ile ehr-i Edreneye mteveccih oldlar.
147. Hedm-i kl der-ser-hadd-i Ungurus
Bodan avdetinden Tunadan ubr olundukda Mihl-ogl Al Bigden dem gelp
Ungurus kralnun Tuna nehri ile [126a] Savanun mlteksnda Devlet-i Osmniyye
zabtnda Komluc nm mahalle iki kala ve Tunanun te yakasnda bunlarun muhztna
bir kala bin itmekle ol mahalli iskele idinp fitne v fesda teheyy eylemesini ihbr
eyledkde, egeri mevsim it hull idp galebe-i berf brndan yollar mesdd idi. Lkin
pd-h- lem-penh tehrini rev grmedklerinden hemn ol cnibe tevecch idp

123

yollarda kar zengiden yukar oldugna binen hezr37 zahmet meekkatle mahall-i
mezbre vsl oldlar. Tuna suy yle mncemid olmu idi ki, buzun kalnlg on drt kar
idi. Asker-i slm buzdan ubr idp ol kalalar muhsara itdiler. Ve kffrun hfz itdgi
handaklara su toldurup mncemid oldukda zerinden gemekle hisrlarun burc u brsuna
nasb- alm itdiler. zn-i yagma sdr olmu idi. Ol cihetle guztun bu gne ikdm
eyledklerini kffr gricek amn talebi ile kalalar teslm eylediler. kisi dah hka
berber hedm olunup drs-saltanaya avdet buyurdlar. Bu feth Bodan seferinden iki
buuk ay sonra vki olmudur. Sefer-i sbk akabinde iki sene stanbulda ikmet-i
hmyn olup Yeni-sary bin olund.
882 senesi Mihl-ogl Al Big, Eflk cnibinden Ungurusa akn eyledkde
mnhezim old. Ve Sleymn [126b] Paa, Eynebaht-hisrn muhsara idp b-feth avdet
itdkde mazl olmagla mansb Dvud Paaya virildi. Gedik Ahmed Paa, skenderiyye
fethine memr olup istif itmekle Bogaz-kesende habs olund.
148. Feth-i skenderiyye
883 senesi pd-h- lem-penh siph-i b-gern ile skenderiyye tarafna nhzet
buyurdlar. Evrenos-ogl Ahmed Big, Turhan Big-ogl mer Big kpriler tamr ve
binsna memr olup mukaddem irsl olundlar.
Badeh ord-yi hmyn Arnavud huddna vsl olup Akca-hisra varldkda
kffr kalay teslm eylediler. Andan skenderiyye zerine varlup kala-i mezbrenn bir
tarafndan geen Drine nm nehr-i azmn zerine cisr bin olunmagla asker-i slm mrr
idp muhsara eylediler. ehr-i mezbr Rm-ilinn cnib-i garbiyyesinde bir yksek tag
zere bin olunmu Zl-karneyne mensb bir hsn- hasndur. Ve cevnib-i slisesinde
Le ve Dregos ve Glba nm c hisr- stvr yaplmdur. Le-kalas, Drine suy ile
Yunaniyye nehrinin mevzi-i ittislinde Dregos bir cebel-i ref zere Glba anda olan
gadrin agzndadur. Ol gadrin beher sl krk bin filori mahsl olmak bazlardan nakl
olunur. Vel-hsl kalanun teshrine keml-i ihtimm ile ikdm olunup top arabas [127a]
gemek mmkn olmayan sarb mahallden bakr nakli ile kalaya havle sabs-sud
yerlerde toplar dkdiler. Bu minvl zere kala dglmege balanup dvrlar rahnedr
oldukda yryler olunmagla mchidnden ok kimesne ehd old. Ahirl-emr ibtid
etrfnda olan kl teshr olunup sniyen bir havle kala bin olunmak tarkile ehl-i hisr
tazyk eylemek muhtr- ehriyr olup Rm-ili biglerbigisi Dvud Paa, Glba fethine
37

Metinde harfi yazlmam.

124

memr olmagla ber-mcib-i fermn kala-i mezbreye varup istimn ile feth eyledi. Ve
Anatol biglerbigisi Sleymn Paa, Dregos hisrn muhsara eylemi idi. Dvud Paa
itmm- hidmetden sonra ol cnibe varup Anatol ve Rm-ili askeri ikdmyla ol kala dah
feth olund.
Badeh ol paalar Le-kalas zerine azmet idp badel-vusl amn ile zabt itdiler.
Kala-i mezbreyi hfz in gelen Frenk tifesi dmen-i hisrda olan nehrden ketler ile
firr iderken ord-yi hmyn hizsna geldiklerinde cn askerden baz zmek bilen
dil-verler suya atlup zerek gemiler stne togr tevecch itdklerini kffr gricek, bu
gne gelilerinden dernlarna hafv haiyyet mstevl olmagla kenra yanaup orman
iine firra itb eylediler. Ol dil-verler dah gemileri iinde olan ey ile zabt [127b] idp
ord cnibine getrdiklerinde iine asker konup firrler akabince irsl olunmagla
cmlesini der-zencr ordya ihzr eylediler. Bu vech zere ol kalalar fethinden sonra
skenderiyye mukbelesinde bir havle kala bin olunup Evrenos-ogl Ahmed Big
muhsara-i skenderiyyeye memr old. Ve zabt olunan kln esbb- muhfazas tekml
olundukdan sonra drs-saltanaya ricat buyurdlar. stanbula vusldan alt ay mrrunda
skenderiyye ehlsi istmn itdkleri marz- atebe-i ehriyr oldukda izn-i hmyn
sudr be pre gemi idd olunup ehl-i kala ml u yllarn hisrdan nakl idicek, ol hsn-
stvr kabza-i tasarruf- slmiyna dhil old.
149. Feth-i kala-h-i Pulya
skenderiyye seferine giderken pd-h- cihn bir sarb mahallde piyde olup hayl
zahmet ekmeleri ile bir yere celse-i haffe itdklerinde: Bir kr-gzr vezrimiz olayd
biz bu mihnetleri ekmez idik. buyurmular. Mr-i alem Hersek-ogl Ahmed Big huzr-
hmynlarnda bulunup: Eger, Ahmed Paa kulunuz olsa idi bu gne zahmet
ekilmezdi. dey cevb viricek, pd-h- lem-penh skt buyurup lkin Ahmed Bign
kelm tesr itdgi cihetden irtesi stanbula fermn irsliyle habsden tlk olunup Selnik
sancag ihsn olunmu idi. skenderiyyeden avdet olundukda paa-y mezbre Avlonya
sancag tevch [128a] olunup Arnavud memlikinn zabt olunmayan mevzn teshre
memr kldlar. Ol dah hidmet-i mezbreyi ed idp ol memleketde nice vilyetler feth
itdkden sonra Pulya diyr teshrinn levzmn arz in badel-istzn 884 senesi bizzt sitneye gelp diledgi kadar donanma tertb tanzm ve lzm mertebe yenieri ve
azeb kadrgalar hidmetine tayn olunmagla esbb- lzme tetmm olund. Ve Rm-ili ve
Anatol askerinden cem olunan gzde dil-verler ile paa-y memleket-g cnib-i

125

maksda azmet idp Pulya yakasna vsl old. Ve evvel diyr- slma akreb olan
Otranta-hisrn muhsara idp darb- dest ile feth eyledi.
Badeh ol vilyetde olan nice kl dah diyr- slmiyyeden klnmagla Pulya
hkimi Rabga, spanya bigine firr idp iltic eyledi.
Badeh Ahmed Paa ol memleketde Sultn Mehmed Han veftna dek baz kalalar
dah feth idp Sultn Byezd Han sitnesine ryml itdkde Rabga ln spanya
imddyla 886 senesi ol kl yed-i slmiyndan istirdd itmidr.
884 senesinde Koca-ili bigini otuz pre kadrga ile Kefe nevhsinde olan Azak
suynun kenrnda kfir tasarrufunda kalan Mota-hisrn fethe irsl buyurmalar ile
badel-vusl amn ile feth eyledi.
Sene-i mezbrede Bayburd [128b] ve Erzincn beldelerine karb olan Turul
vilyetinn hkimi Uzun Hasan ile mttefik oldug cihetden vilyeti zabt olunmak ehzde Sultn Byezd uhdesine ihle olundukda anlar dah vezrleri Rakks Sinn Bigi
serdr nasb idp irsl itmeleri ile hkim-i mezbrun mukvemete iktidr olmadugna
binen Erzincna firr idicek tark-i eshelle ol vilyet zabt olund.
Yine sene-i mezbrede Bozcaada ki, kffr satvet-i slm havfndan tahliye itmekle
memen eky olmu idi. Anda bir hsn bin olunup teklf-i dvniyye ref ile nice kimse
iskn olund. Ve maden-i tyn- mahtm olan Lemnos cezresi ki, limye dimekle
mehrdur. On sene de tamr olunup teyn-i mezbr madn olmu iken etbb irsliyle
izhr olund. Mukaddem pd-h- cihn rh- hacre olan birikeler tamrini sultn-
Msrdan istzn itdkde cevb- n-savb irsli ile m-beynde sret-i ikk- nmyn
olmu idi. Zl-kadr vilyetinn hlimi Melik Arsln sultn- Msr bir dem irsl itmekle
Mara camiinde ehd itdrp kend yannda olan Zll-kadr-ogl Budak Bigi ol vilyete
sl eyledkde vilyetli Bugak Bigle adem-i imtizclarna binen mlzm- sitne ehsvr Bigi taleb itdkleri cihetden maiyyetine asker tayn olunup Zll-kadr
hkmetghna icls olund.
Badeh sultn- Msr dah Budak Big maiyyetine asker koup [129a] yolladkda
pd-h- cihn yine eh-svr Bige imdd- irsl itmeleri ile arab askerini pern eyledi.
Bu minvl zere bir ka defa tarafeynden asker techz olunup muhrebe vki oldukda
cmlesinde arab askeri mnhezim oldukdan sonra sultn- Msr Ho-kadem veft idp
saltanat Kaytbaya intikl idicek. Pd-h- cihn sitnesine agr p-keler ihdsyla ehsvr Bige imdd olunmamak recsn[] idp memliki dah taraf- Devlet-i

126

Osmniyyeden zabt olunmaga rz oldugn ilm eyledkde eh-svr Big hilf- rz-y
hmyn hareketinden hl olmadug cihetle Kaytba[y]nun art- mezbr zere recsna
msade olund. Ol dah Trkmen mersna nihn haber irsl idp: Rm pd-h
Sultn Mehmed bizim htrmz in eh-svr Bige imdd eylemeyecekdr. Siz dah hni muktelede ol cnibden irz eyleyesiz. dey anlar tarafna celbden sonra eh-svr Big
zerine asker irsl idp Trkmen bigleri ile olan mukvele sebebiyle Msr askeri glib
oldukda eh-svr Big, Zamantin-hisrna firr eyledi.
Badeh ol hisr muhsara olunup Msr blk resi olan big, eh-svr Bige haber
gnderdigi eger itat iderse memleketinde ibk olunup eh-svr Big dah ol muhedeye
binen kaladan kdkda mer-y erkeseden mr-i h ol art kabl itmeyp eh-svr
[129b] Bigi sultn- Msra irsl itdkde b-reyi esvk- Msrda dr itdrdikden sonra
berdr eyledi. Ve Budak Bige asker koup pd-h- lem ile olan ahdnun hilfna Zlkadr vilyetine irsl eyledgi mesm- hmyn olcak. te-i gazab- ehriyr mtail
olup 884 senesinde Ald-devle nm birderini asker-i zafer-rehber ile irsl ve
hkmetgh- vilyet-i mezbrede mesned-nin izz ikbl eylediler. Sene-i mezbre
evhirinde otuz bin dem ile Hasan Big-ogl s Big ve Mihl-ogl Al Big ve Molko-ogl
Bal Big, Eflk yolundan Ungurus vilyetine akna irsl olunmu iken biglern her biri
istikll davsyla tedbrlerinde ittifk itmeyp hazm ihtiyt terk itmelerine binen arzy ganimetle pern olduklarnda kral- pr-ihtiyl-i mekri ile inhizm vki olup ekser
guzt ehd-i ehdet n eyledi. s Big dah ehd olup Al Big ve Bal Big firr eylediler.
150. Muhsara-i Rodos
885 senesi Aydn vilyeti muhztnda olan Rodos cezresi fethine Mesh Paa
memr olup c bin yenieri ve drt bin azeb ve kapukullarndan bir ka blk ve Rm-ili
biglerinn bazs ile donanma-y hmyna girp ve stanbulda olan gemilerden baka
Geliboldan dah altm pre kadrga tanzim ve edvt- ceng-i al-vechil-keml tehyie
ve tetmm olunmagla cezre-i mezbre tarafna azmet eylediler. Anatol askeri karadan
irsl olunup Rodosa karb [130a] iskeleden gemilerle donanmaya mlhk oldlar.
Badeh cezre-i mezbreye varlup evvel Muviye zamnnda cezrenn cnib-i
bahrisine bin olunan Arab burgaz nm hisr muhsaraya keml-i ikdm ve ihtimm ile
mberet olund. Lkin kala prmeninde ta dgndisi olmagla gemiler yanamak
mmkn olmadug cihetden yry gni ketlerde olan dil-verler uryn olup togr
yryp kala-i mezbre cezre tarafndan dah muhsara olunmu idi. Ol cnibde olan

127

grh denizden gelen dil-averlern bu gne merdne hareketin[i] gricek anlara dah
gayret dp say kide mezd ihtimm eylediler. Ve kalaya sud in bin olunan
kpryi hisrun dvrna tayayup asker birbirin[i] msbakat iderek kprye hcm
itdklerinde cisr-i mezbr izdihm- nsa tahamml itmeyp c yerinden mnhedim
olmagla binden ziyde gzi ol mahallde ehd oldlar. Kffr bu hl grdkde kaladan
hurc idp ehl-i slmun byle pernlg esnsnda hcm itmeleri ok kimesnenn
ehdetine sebeb old. Bazlar gc ile hals olup gemilere vsl oldlar.
Badeh byle hasretle rc mnsib grmeyp mceddeden gayret kemerin[i]
miynlarna bend itmeleri ile Rodos-hisr muhsarasna azmet idp nevzil-i smn gibi
dmen-i hisra nzl eylediler. Ve kala [130b] zerine yryp atlan top u tufenge nigh-
iltift itmedklerinden n burc- hisra sud ile yedi aded alem nasb eylediler.
Yryde nice Gziler ehd-i ehdeti n itmiken mchidn ikdmda kusr itmeyp
kalanun tara varo ehl-i slm ile mlml old. Bu esnda Mesh Paa, Rodos haznesine
kimse taarruz itmemek in mndler nid itdrmekle askere ftr arz olup kalaya
girenlern ard kesildgi cihetden zerlerine kffr hcm idicek ekser ehd olup hatt
Sleymn Paa dah ol mahallde hiz-i rtbe-i ehdet old. Paanun necl ve askern
tama sebebiyle byle bir hdise-i gayr-i marziyye sudrundan sonra Mesh Paanun
askere teklif-i muhrabeye yzi olmamagla hisrun fethi mteazzir oldugn sitneye
ilm itdkde Aydn vilyetine avdet idp ol shilde tevbi-i Rodosdan Bodrum-kalasn
feth itmege memr old. Ol dah muktez-yi fermn zere kala-i mezbreyi muhsara
idp askern Rodosda tevakkuf drt aydan ziyde ve bu durumda mlhazadan efzn
kffr gemileri mde oldugna binen feth zafer myesser olmamagla askere iczet
virp kendsi avdet itmek zere emr-i erf vrid oldukda ol vechile recat eyledi. Lkin
stanbula duhle mezn olmayup vizretini ref ile Gelibol sancagna irsl eylediler.
151. Veft- Ebl-feth Sultn Mehmed Han
[131a] Pd-h- cihn Sultn Mehmed Han ekser esfr- hmynda mahall-i
maksda karb olmadkca semt-i azmetlerin halkdan nihn iderler idi.
886 senesi bahrnda dah azm tedrik ile Safer 26 gni stanbuldan nhzet buyurup
cnib-i skdra ubr eylediler. Lkin mizclarnda tagayyr nmyn olmu idi. Bir ka
gn rmdan sonra ol menzilden kalklup Gegbuzede Tekr-ayr mahatt- rehl oldukda
marazlar mtedd olmagla kelime-i ehdet idesine megl olarak Rebl-evvel 4
yevml-hamsde zim-i dr- hiret ve hardr- kl-yi afvv mafiret oldlar. Ebniye-i

128

hayriyyeden cmi ve medrese ve hn ve imret ve msfirhne ve dr-if ve marzler


in mahss hamm ve bir mekteb-hne bin buyurmulardur. Ve hazret-i hlidde trbe ve
cmi ve medrese ve cmi-i mezbrda elli akca dersbe-i hadis ve kabza-i mezbre de
imret ve stanbulda eyh Vef trbesi kurbunda bir cmi bins anlarun srndandur.
Ve nice bin kitb vakf idp cmilerine vaz itmilerdr. Ve sir feth buyurduklar bildda
olan hayrtlar hric dire-i ihsdur38. Vildetleri 833 senesi Receb 5, clslar 855 senesi
Muharrem 16, zamn- saltanatlar 35 yl, mr-i erfleri 53 senedr.
152. Cls- Sultn Byezd bin Mehmed Han
Sultn Mehmed han hazretleri hirete intikl itdklerinde Ninc Mahmd Paa
veftlarn ihf emrinde eyledgi [131b] tedbre binen istihmm in sitneye nakl iktiz
itdi dey pd-hun tbtn araba ile stanbula sl eylediler. Ve bbs-sade
kapuclarndan Keklik Mustaf nm kimesneyi Amsiyyede olan eh-zde Sultn Byezd
hazretlerine irsl idp, badeh skdr yakasna gemi ve pereme yanamasun dey
mekked yasak eylediler. Ve ehr iinde olan Acem oglanlarn Fl ayr nehrinn kprsi
tamri in ehrden ihrc idp gy bu vech ile kalay ihf itdiler. Lkin mfd olmayup
veft- ehriyr yenierinn malm oldukda Pendik39 nnden pereme ile gep bir ka
at gemisini cebren skdr iskelesine gtrdiler. Ve iine tolup stanbula ubr itmekle
mezbr paanun evin gret ve kendyi zim ezhret itdkden sonra ign-y ehrn bytn
hussen yahd tifesi hnelerini yagma v tln eylediler. stanbul muhfz olan shk
Paanun kul ile nevn lfeti oldug cihetden anun nasyihi fl-cmle tesr idp bir
mikdr skn bldlar. Sultn Byezdn ogl Sultn Korkud ol esnda cedd-i bzrgvrlar hidmetinde olmagla sary- hmynda bulunup Sultn Cemn dah Oguz Han
nm ogl Eski-saryda idi. Sultn Korkud vlid-i mcidleri gelince vekleten tahta icls
olundugna binen Sultn Cemden saltanatn tahallfi nmyn old. Paa-y maktl,
Sultn Cemi icls fikrn [132a] idp havss- huddmndan birini mektb ile irsl itmidi.
Lkin Sultn Byezdn eref-i musheretleri ile ser-efrz olan Anatol biglerbigisi Sinn
Paa eline girmekle nme ve nme-beri idm eyledi. Mh- mezbrun sekizinci gn
Keklik Mustaf, Amsiyyeye vsl olup drdnci gn eh-zde hazretleri drl-hilfe
38

Der-kenrda, anonim yazarn Tct-tevrh (I, 579)ten isim zikrederek alnt yapt Hoca
trhinde mestrdur ki, ml evkf- Mehmed Han masrifine stanbul kdleri marifetile sarf olunup
zevidinden mevl zmn ve ulem-y almn ve meyih ve sdtn vezifleri ed olunur imi. eklinde
yaz vardr.
39
Der-kenrda Pendik ve Kartal nnden kayk ile tolaup, Kurunl mahzen p-ghdan bir ka at
gemisi eklinde yaz vardr.

129

cnibine azmet eylediler. Ve maiyyetlerine drt bin dil-ver alup tokuz gnde dery-y
stanbul shiline vsl olduklarnda b-hisb kadrgalar ve kayklar tehyie olunup erkn-
devlet istikble itb eylediler. ehr-i mezbrun 21 ahad gni stanbula ubr esnsnda
Byezd Han mtem libsyla olup balarnda emle sarl olmagla bigler ve paalar ve hn-i
mrrda shk Paa tahrki ile yenieriler kayklarn pd-h kadrgasna yanadrup
Hamza Big-ogl Mustaf Paay irc niyz itmeleri ile skdra dndrdiler.
Badeh izz ikbl ile stanbul iskelesine vuslundan sonra rahlarna svr olup
ehr kapusndan duhl idicek yn-i Osmn zere siph-i nusret-penha terakkler ihsn
eylediler. ehr-i stanbulun mtemevvilleri reh-gzer-i hye z-kymet kumiler fer
itmeleri ile tazm tevkr mersimini itmm itmiler idi. O tarz zere bb- hmyna
vuslda yenieri alylar baglayup Arz- [132b] hlimiz vardur. dey pd-h hazretlerini
tevkf eylediler. Ve mukaddem sudr iden etvr- n-hem-vrlarndan itizr ile rec-y
afv- ehinhye ibtidr itdklerinde ehriyr- kerem-kr dah mhezeden imz
buyuracaklarn[] ir idp du ve sen ile sary- hmyna zll-efgen izz devlet ve
taht- vl-baht- Osmniyyeye cls- meymenet-i menslar ile ser-mye-i bah-i rifat
ve sadet oldlar. rtesi vlid-i mcidleri namzn eddan sonra tbtlarn takbl idp di erflerine aldlar. Ve vizer v mer dah girp trbe-i erflerine defn olundlar. Pdh cedr-i eyym- matem inkzsndan sonra tedbr-i mlkiyye levzmna itigl ile
shk Paay vezr-i azam idp teskn-i fesd in virdigi terakkleri mukarrer kldlar. Ve
yenieri istidsyla tard olunan Mustaf Paay getrp vezr-i sn nasb itdiler. Manis
elebisi vizertdan azl olunup sahn medrisinn birine mderris nasb olund. Ve ecdd-
izmlar knn zere askere bahi virilp mer-y etrfa hilatler irsl olund.
153. Muhrebe-i ehriyr b-Sultn Cem
Cls- hmyn akabinde Sultn Cem b-hisb asker cem idp hkmetgh olan
Karamandan Burusa tarafna tevecch eyledgi marz olcak. Llalar Ays Paay iki
bin yenieri ile Burusa muhfazasna irsl idp kendleri dah mevcd olan asker ile
skdr yakasna gzr [133a] ve bakyye-i siphun maasker-i hmyna lhkna intizr
zere karr buyurdlar. Ays Paa Mudnya yolndan Burusaya varup Kaplucaya
kondukda Sultn Cem tarafndan serdr- siph olan Gedik Nash nm kimsenn Yldrm
Han imreti sahrsna nzl itdgini istim idicek, Burusaya duhle itb eyledi. Lkin
anlar dah Ays Paanun geldginden haberdr olduklar cihetle Burusaya togr srat
itmiler idi. ki grh birbirine tesdf idp azm cengden sonra Burusa halk yenierinn

130

stanbul ehlsine itdkleri taadd sebebiyle ol grhdan emniyyetleri olmayup ve Sultn


Cem Burusaya zafer buldug sretde mukaddem Yldrm Han eh-zdelerinn eyledgi
vech zere ehr-i mezbr yagma v gret itdrmesinden havf eyledklerine binen Cem
askerine muvenet eylemeleri ile Ays Paa giriftr olup yenierilern dah ekser esr
old. nci gn Sultn Cem vsl oldukda Burusa halk kala kapularn[] aup keml-i
tazm tevkr ile teslm-i hisr eylediler. Sultn Cem dah haznede mevcd olan eyy
zabt idp nmna hutbe okutd. Ve on sekiz gn Burusada rm ve ol etrf ehlsini
fermnna rm eylemesi mesm- pd-h- enm oldukda Sultn Cem llas Atin-ogl
Yakb Big: Eger eh-zde-i mrn-ileyhi Karamana kaurmayup Yeni-ehr zere
asker-i mansr mukbelesine getrmek [133b] bbnda say iderse kendye Anatol
biglerbigiligi virilmek ve yz bin akca mahsll karyeler temlk olunmak vadlerini
mutazammn mektblar irsl olund. Sultn Cem, pd-hun ord-yi hmyn ile
skdra gep kend zerine azmetinden haberdr olcak. Ftih mmesi Seluk Sultn
ki, elebi Sultn Mehmedn kermesidr. Mevln lyas ile atebe-i ehriyrye irsl
eyledi. Anlar dah vsl oldukda Seluk Sultn eref-i dest-bs ile merref olup mersim-i
du v seny itmmdan sonra didi ki: Pd-hm mmkn degil midir ki, ehl-i slm
beyninde nire-i cengi kd ve cna berber birderinn kann dkmege say ictihd
itmeyp Rm memliki ile iktif ve Anatoly ana ibk buyursak, min bade rh- hilfa
gitmez idi. Hussen iki h- l-ch birbiriyle muhrebe itdgi sretde rey ahvl ne
rtbe mkedder olacag dah malmdur. dey arz eyledgi kelimt makbl olmayup L
erhm beynel-mlk kavl teden ber maml ve muteber ve itirk- mefsid-i
muktele zararndan ekser idgin[i] ifde ile ililer mkerremen irc olundlar. Sultn
Cem ililern[i] cevb- redd ile vrdundan sonra asker cemine msraat idp Gedik
Nash huls askeriyle znik tarafna gnderdi. Ve kend dah akabince bakyye-i siph
ile azmet idp Atin-ogl Yakb Big savb-dde zere Yeni-ehre [134a] tevecch
eylediler. Cedd-i bzrg-vr zamnnda Saruhn vlsi olan ekber evld sultn- cihn
eh-zde Sultn Abdullh, Saruhn askeri ile Burusa muhfazas in Ays Paaya
imdda itb itmiken vkadan habr olcak. Bal-kesri yolundan Gelibolya andan
stanbula badeh znikmidde ord-yi hmyna vsl old. Ol mahallden cnib-i
maksda nhzet olundukda serdr- tala Anatol biglerbigisi Sinn Paa, Dikiltada
tala-i dmen serdr Gedik Nasha karu geldikde mezbr zvadi der-bendi tarafna
ekildi. Sinn Paa dah takb idp ol meknda tekbl-i saffeyn vki old. Pd-h

131

hazretleri dah sratle Dikiltadan gep znike ve andan der-bend-i mezbra vsl
olduklar hnde Gedik Nash askeri inhizma yz tutmu idi. Vusl- hmyndan sonra
karra meclleri kalmayup pern oldlar. Ol gice anda rm olunup irtesi ales-seher
Yeni-ehr-ovasna tevecch eylediler. Sinn Paa, Yeni-ehr nehri kenrna vardkda
dmen askerini mlk olup cenge mberet eyledkde dmen talaasna imdda gelen
Ozgur-ogl Mehmed elebi giriftr old. Gedik Ahmed Paa iki seneden ber Pulya
gazsnda idi. Pd-h- alem Yeni-ehr-ovasna nzl buyurduklar gn vsl- dergh-
ehriyr [134b] olmagla mazhar- env-i nevzi olup pd-ha mahss olan yedeklerden
birini altna ekdiler. Ve sultn- cihn ile hem-innlk erefini ihrzdan sonra b-fermn-
hmyn tertb-i suff idp ol dah azm-i rezmgh eyledi. Sene-i mezbre 886 Rebl-hr
22 yevms-sebtde nehr-i mezbr kenrnda azm muhrebe olup Anatol mers
mukbelelerine gelen leker-i ady hamle-i vhidede perkende eylediler. Atin-ogl
Yakb Big ol hl grdkde vad- sbkn incza fursat bulup Sultn Ceme hayr-hhlk
yznden didi ki: El-hlet hzihi askerimizden firr idenleri meydn- murekeye redd
ve nehrden gzergh- hasmy sedd in kend maiyyetinizde olan siphdan bir grh
irsl olunmak lzmdr. dey askern gzdesin[i] alup cenge gider gibi Sultn Cem
ordsundan ayrldkda maasker-i hmyn zleyp anlara lhik olcak yannda olanlarun
ekser bile gelp bazlar hezr zahmetle Cem askerine firr eylediler. Anatol mers
siph- Cem teferrukn gricek her tarafdan zerlerine hcm idp Sultn Cem
maiyyetinde cebren hzr olan mer-y Anatol dah bu sreti muyene itmeleri ile askeri ehriyrye mlhak oldlar. Ays Paa ile esr olan yenieriler Yeni-ehrde mahbs idiler.
nhizm- asker-i Cemden haberdr olduklarnda habsden hals olup siph- zafer-penha
mlhak oldlar. Taraf- ehriyrde bu vech ile kuvvet-i [135a] izdiyd buldukca cnib-i
hirde sr- zaf nmyn olup Hersek Paa tedrikine almaga baladlar. Hussen
Karamanler ve Trkmeniyn ve Varsak tifesi ki, Sultn Cemi tahrk idp gtrmler
idi. Mezd-i msraatla vd-i idbra grzn olduklarn[] Sultn Cem gricek galebe-i
dehetle re-c-i tahls-i cn ve alel-acele zim-i vilyet-i Karaman olup ol gnn nsf
mrr itmi iken ahma dek iki gnlk mahallde olan Ermeni der-bendine vsl old.
Esn-yi rhde Sultn Cemn skn at dimekle zahm-zede olup azm mteellim old. Derbend-i mezbrda baz Etrk eh-zdenn ahzna mbderet itdkde havss etbndan bir
ka kimse maktl olup eh-zde dah zahmdr ve bakyye kalan z-kymet eylar Etrk-i
b-idrkn dest-i taaddsiyle tr mr old. Ceng gnnde dah hizne ve esbb- cmlesi

132

telef olmu olmagla ol nz ve nimete melf olan eh-zde bir mertebeye vard ki,
kapucbas olan Sinn Bign kepenekini gicelerde sovukdan tahaffuz in stne rter
idi. Bu gne mihnet felketle ehr-i mezbrun 27 gni Konyaya vsl olup suhlet firr
in sebk-br old. Beri cnibde pd-h, Sultn Cem tevbiinden cemm-i gafre
siysetden sonra eh-zde [135b] yi takb in azm-i rh eylediler. Ermeni der-bendine
gelindikde Sultn Cem reh-zenlik iden Etrk emr-i ihsn ile arz- hl idicek izhr- sret-i
istihsn olunup cmlesi der-i devlete gelmege memr oldlar. Anlar dah bil-cmle vsl-
atebe-i ehriyr olduklarnda Seltn umrna mdhele reynun vazfesi olmayup ol
grha lzm olan saltanat kime nasb olursa ana itat itmek oldugn beyn ile cmlesine
siyset olunmada Ms elebinn Emr Sleymn ktillerine eyledgi mumele riyet
olund. Sultn Cem, Konyaya vuslnn gni ki, gurre-i Cemziyel-evvel idi. Haremi
ve vlidesini alup havss- huddmyla terk-i diyr ve memleket-i Arab cnibe lgr eyledi.
Bulgar tagna vardkda baz gir kalan etb dah yetip mlhak oldlar. Ol mahallde
Uyuz Big reh-zenlik idp hayl sl-i hasrat eyledi. Bu minvl zere yollarda bazlara
hakk- mrr bazsna istimlet virerek, Tarsus sahrsna kdklarnda mr-i Tarsus
ikrma mbderet idp ziyfetler eyledi. Andan Adanaya varup Ramazn-ogl dah
istikbl ve hidmet ve ziyfet mersimini ikml eyledi. Mh- mezbrun yigirmi ikinci gni
Halebe dhil olduklarnda Haleb emrl-mers dah tazm ikrmda kusr itmeyp
Uyuz Big sagr [136a] ile ma irsl eyledi. Halebde eh-zdenn tevbii yz kimesne
olmular idi. Anlarla ma vsl oldukda emrl-mer-y m kem-yenbag tevkr
ihtirm eyledkden sonra Receb 13 gni Kuds-i erf ziyretine andan Gazzeye badeh
Msra tevecch buyurup aban gurresinde vsl oldlar. Cmle erkn Msr istikble kup
sary- sultna vuslda Sultn Kaytbay ile musfaha ve manaka mersimi riyet olund.
Sultn Kaytbay bvvet makmndan dem urup tesliyetler eyledi ve bir l kneye inzl
idp azm riyetler eylediler. Ve leyn-i Ramaznda ekseriyy iftra davet ve mesreler
temsna gtrmekle tatyb-i htrlar tahsline sarf- miknet iderler idi. Bu tarafda pdh Konya zabtna megl olup Gedik Ahmed Paay gzde-i siph ile Sultn Cem
ardnca irsl eylediler. Ve Karaman zabt olundukdan sonra maiyyetlerinde olan eh-zde
Sultn Abdullha ihsn olunup stanbula avdet eylediler. Yenieri tifesi Sultn Cemn
Burusadan getrdgi azebleri krmakla iktif itmeyp Burusa halkndan intikm almaga
pd-hdan ruhsat istedklerinde msade olunmadug cihetden gulvv yoldalara
itdkleri hnetn elbette cezs virilmelidr dey nice ibrmlar eylediler. Hezr gft

133

gddan sonra ecvibe-i makle ile iskt ilzm ve bahi itsyla itf-yi nire-i fitne v
fesda ihtimm [136b] olund. Gedik Ahmed Paa, Sultn Cem ardnca her kalaya dek
varup Sultn Cemn mdan sonra gitdgi mukarrer olcak, askere iczet virp kend
avdet itmege memr olmagla vsl- dergh- ehinh oldukda vizret mesnedine sd
olunup badeh nevn glzet-i nihdna inzimm- akvl-i hussd ile bir mddet kapuclar
oasnda mahbs oldukdan sonra shk Paa ve Hersek-ogl Ahmed Paa efatiyle yine
klevvel mesned-nin vizret old.
154. Hurc- Karaman-ogl Ksm Big
Mr-i mezbr bir mddet Uzun Hasan ve ogl Yakb Mr-z syelerinde evkt-gzr
oldukdan sonra bu esnda Sultn Cem vakas zuhrn fursat bilp Yakb Mirzdan
badel-istzn Ta-ili huddna gelicek Varsak ve Turgudlu bigleri ve Karaman mersnn
bakysndan azm asker cem idp gret-knn Lrende cnibine ve andan Konyaya
azmet eyledi. Karaman biglerbigisi Hdm Al Paa ol etrf mers ve Sultn Abdullh
muhfazasna memr olan drt sancak bigi ile Ksm Big mdfaasna tevecch idp
Pervne-ayrnda tekbl-i saffeyn vki oldukda siph- dmen Al Paa askerinn
izf olmagla mukvemete imkn olmayup Konya-kalasna tahassun in ol tarafa atf-
inn eylediler. Ksm Big dah ol cnibe tevecch idp [137a] hisr- Konyada eh-zde ve
paay muhsara eyledi. Bu haber sitne-i aliyyeye vrid oldukda Gedik Ahmed Paanun
Karamanler cenginde mahreti oldug cihetden huss- mezbre memr olcak.
Mukaddem sebeb-i habsi olan Mustaf Paanun mahbs olmasn istid bbnda yenieri
ile hem-zebn ittifk olmasna binen paa-y mm-ileyh habs olunmaga fermn sdr
old.
Badeh iki bin yenieri drt bin azeb ve kapu halkndan silahdr ve gureb blkleri
ve bitt-tamm Anatol askeri ile Gedik Ahmet Paa Karaman cnibine tevecch eyledkde
ogl sitnede tevkf olunup sebkat iden ihnet-i mcib-i hiynet olmak ihtimli def in
ihtiyd tarkine zhib oldlar. Paa-y kiver-g siph- zafer-penh ile Kara-hisr-
shibe vardkda Ksm Big, Konyadan Ta-iline firr eyledi. Ahmed Paa, Konyada
eh-zde hidmetine vsl oldukdan sonra Al Paay ve anda olan mery alup Ksm Big
anda dah turmaga kdir olamayup Tarsus yoluna azmet eyledi. Ahmed Paa, Silifkekalasna varup ol nevhde kllet-i zahir olmagla Al Paay Mut-kalasnda cem-i
zahire memr eyledi. Ksm Big, Al Paanun az demle serdrdan ayrldugna vkf
[137b] olcak. Khistn yolundan zerine lgr idp bir mahallde mukbil oldlar. Al Paa

134

dah meydn- celdetde merdne hareket ve mukbele-i adda izhr- savlet eyleyp
serdr cnibine mukaddem haber olunmu idi. Ol dah ihml ve eskl Silifkede
brakmagla icleten lgr iderek, vsl- mahall-i mezbr oldukda zuhrdan ma dek nirei ktl itil buldukdan sonra ol gice anda rm esnsnda Ksm Big, eger sabha tevekkuf
iderse tahls-i girbn hric-i dire-i imkn oldugn idrk izn itdgi cihetden
askerghnda yer yer ateler yakdrup kendleri Tarsus yoluna firr eylediler. rtesi firr-i
Karamaniyn malm olcak serdr takbe sarf- iktidr idp ardlarnca Tatke suy
kenrna dek lgr eyledkden sonra mvers memleket-i m olmagla avdet eyledi.
Badeh Ta-ili tevbinden lmas-kalasn tahrb idp mevcd olan zahirini
askere taksm itmeleri ile Al Paa cem itdgi zahreyi Silifke-kalas in iddihl eylediler
ve fukar-y askeri tagdup Lrendede klak itmek zere ahvli der-i aliyyeye ilm
itdiler.
155. Ricat- Sultn Cem ez-Msr bed-i yr- Rm
Sultn Cem 886 sene-i mezbre evvlinn 26 gni Msrdan hacc- erfe azmet
ve muazzezen ed-y mensikden sonra Zil-hicce 22 gni Medne-i mnevverede ravza-i
mutahharay ziyret idp 887 senesi Muharrem 21 gninde Msra vsl [138a] olmagla ol
evnda Ksm Bigden ve Gedik Paa maiyyetinde olan baz merdan ve hussen Engri
bigi, Trabzonl Mehmed Bigden memlik-i mahrsaya azmet bbnda tahrki
mutazammn mektblar vrid oldugna binen sultn Msrdan zamm- ecnd talebi ile
Safer beinde Msrdan kup Rebl-evvel 17 gni Halebe vsl oldukda mezbr
Mehmed Big zuam ve subalardan cem-i kesr ile Ahmed Paa yanndan firr idp
Halebde Sultn Ceme mlk oldlar. Bu haberler mesm- ehriyr oldukda kapukul
ile Burusa cnibine gzr ve Aydosemeni nm mahallde karr buyurup Ahmed Paadan
mshele-i tevehhm olundugna binen yannda olan asker ile ord-yi hmyn tarafna
isticl ve eh-zdeyi addan synet in Konyadan Kara-hisra sl itmege memr
old. Sultn Cem Halebden nhzet idp Adanaya geldikde Ksm Big, Ta-ilinden
kalkup istikbl eyledi. Ve eger saltanat nasb olursa bit-tamm Karaman Ksm Bige
virilmek ve ol dah itat itmek zere kavl karr olunup andan maiyyetle Eregliye
geldiler. Ve Rebl-evvel selhinde kapucbas olan Sinn Bigi ililik nm ile Ahmed
Paay ifl in irsl idp akabince Trabzonl Mehmed Bigi serdr- siph ve al-tarkilisticl eh-zde Sultn Abdullh ve Ahmed Paa cnibine r-be-rh eyledi. Ahmed Paa
ber-mcib-i fermn Anatol askeri ile [138b] Lrendeden kalkup Sultn Abdullh

135

Konyadan kardkdan sonra mahall-i memra giderken Konya stnde Korkumeyn


yaylaknda Trabzonl big irimekle bir mikdr illidiler.
Badeh mr-i mezbr zafer bulmayup gir Konya muhsaras sevdsna ddi.
Ahmed Paa dah eh-zdeyi Kara-hisr- Shibe getrp mevkib-i hmyn Seyidgziye
vusl buldukda eref-i mlkt ile mstesid oldlar. Trabzonl big Konya stne varup
Rebl-evvel 8 gni Sultn Cem dah Ksm Bigle ol mahalle vsl oldukda kala
muhsarasna r eylediler. Lkin Al Paa hfz u hrsetde merdnelik mersimini riyet
itdgi cihetden Trabzonl Mehmed Big zaferden meys olup Engriden ehl u yln
almak in bin kadr demle Sultn Cemden badel-istzn ehr-i mezbre geldikde yl
emr-i pd-h ile stanbula nakl olundugndan haberdr olcak. Hezr endh mell ile
bir ka gn anda tevakkuf eyleyp ol esnda Sleymn Paa, Amsiyyeden maasker-i
hmyna tevecch itmi idi. Mehmed Big yollarna inp ubuk-ovas nm mahallde
muhrebeye gz olundukda Mehmed Big lekeri mnhezim kend maktl olmagla ser-i
makt ord-yi hmyna irsl olund. Mehmed Big vakas Sultn Ceme malm olcak,
Sleymn Paay ele getrmek sevdsyla Engri cnibine lgr idp [139a] sene-i
mezbrda 20 gni vsl oldukda Sleymn Paa gitmi bulunmagla beyhde ekilen taab
ve meakkate nedmet zere iken ord-yi hmynun ol mahalle karb geldgi haberi
vrd itdginden n galebe-i rub hirs ile turmaga mecl kalmadugna binen yevme
yefirrul-mer u min ehhi40 vafknca kamaga sarf- iktidr ve bir mertebe itb iderek firr
itdiler ki, askern ekseri yollara dklp hezr zr u zr ile Ak-ehre iridiler. Pd-h-
cihn birderini takb in be bin demle skender Paay tayn idp ol dah Ak-sarya
varnca leker-i dmenden nm ve nin- zafer olmamagla badel-istihbr Herakleye
azmet eyledi. Sultn Cem, Herakleden selh Rebl-evvelde Ta-ilinde firr itmi idi.
skender Paa vsl oldukda kudm- ehriyrye intizr zere karr idp pd-h- lempenh ol mahalle gelicek Sultn Cemn Ta-ilinde tahassun arz olunmagla tarh-
bnyn- muslaha bbnda Koca Sek-bnba irsliyle Sultn Cem tarafndan dem taleb
olunup bir kac defa med d iliyan vukndan sonra cnib-i hmyndan vrd iden
ihbr bu gne karr-dde old ki, hizne-i mireniz vridt beher sene taraf- erfenize
irsl olunmak artyla Kuds-i erf mcveretini ihtiyr buyurup: Bunca mslimnun hn-
n-hakkn irkadan ictinb eyleyesiz. Sultn Cem bu srete rz olmayup bir mikdr
[139b] memleket talebine srr itmekle muslaha sret-pezr olmadug cihetden Hersek-ogl
40

O gn (Kyamet gn) kii, einden dostundan kaar. (Abese, 80/34)

136

Ahmed Paa, Sultn Cem zerine serdr- siph nasb olund. Sultn Cem firr hussn
Ksm Bigle istire itdkde Rm-ilinde gzr tervc idp pd-h ol cnibe def ile
Karaman zabt fikrine dm idi. Sultn Cem dah ol gaddr hayr-end sanup havss-
huddmndan Frenk Sleymn nice hedy ile mdde-i merkmenn husluna muvenet
talebi in Rodos Frenkine irsl eyledi. Ve Hersek-oglnun leker-i b-kys ile azmeti
mesm olcak, karra ikidr kalmayup Gergs liman shilinde mevcd olan gemilerle
firr eylediler. rtesi Frenk Sleymn, Anamura limannda svr oldug bry ile gelp
Rodos biginn ahid-nmesin[i] yd idp imdd itmege taahhdlerin[i] derc itmiler idi.
Lkin Frenk Sleymn evzlarndan hle fehm itmekle eh-zdeyi bu tevecchden men
eyledkde sirleri Kffr ahdna musirrdur. dey eh-zdeyi azmete ir itmelerine
binen Rodos cnibine tevecch olund. Cemziyel-hir ehr-i mezbrun 13 gni
Rodosa vsl olduklarnda Rodos bigi Migal Mastori sir bigler ile iskeleden istikbl idp
azm enlikler eylediler. Ve izz ikrm ile eh-zdeyi alup bir l sarya kondurdlar.
Lkin Rm-iline geirmek bbnda taahhd itdkleri imdd ferm idp [140a] ehzdeyi alkomak fikri ile bir mddet tavkden sonra: Frana memlektine badeh
Ungurusa varmadan gayr husl- mahsda re yokdur.dey Sultn Cemi otuz demsi
ve satun aldug yigirmi mikdr mslimn esri ile bir brya bindirp cem havyic
badet-tekml Rodos biginn akrndan Peyatkefort nm kfir ve c yz cengci Frenk,
Sultn Cem maiyyetinde ol bry ile Receb 17 gni Frana diyrna azmet eylediler.
Ber cnibde Karaman-ogl Ksm Big itdgi ie ndim olup hezr tazarru ile
istif itdkde karn-i afv olmagla -ilde Hocendi-beli ki, Lrendenn te cnibidr, ana
ihsn olund. Bu esnda Zl-kadr-ogl Alddevle Big eref-i dest-bs- ehinh ile
mstesid oldukdan sonra mkerremen eyletghna ricat eyledi.
Badeh pd-h- cihn stanbul tarafna avdet buyurup badel-vusl bir ka gn
karrlar akabinde tebeddl-i saltanat eyym olmagla memlik-i mahrsay kfrdan
synet in Edreneye nhzet ve 887 senesi Ramazn gurresinde ehr-i mezbr kudm-
meymenet-i lzmlar ile makarr- d meserret buyurdlar. Ve Gedik Ahmed Paa
thmet-i hynetle katl olunup kaynatas shk Paa Selnike nefy olund. Ahmed Paa
katlinden sonra yenieri gulvv idp Edrene subasn paraladklar sebebiyle Dvud Paa
[140b] vzretden azl olunmu iken ok gemeden mesned-i sbk inyet olund.

137

156- kbet- kr- Sultn Cem


Mukaddem zikr olundug vech zere Sultn Cem Frana memleketine azmet idp
sene-i mezbre abn 8 gni iilya adasna geldiler. Andan engine salup Yanar didikleri
cezrede olan cebel-i azmden gndz siyh ve kebd duhnlar ve gice teler peyd
oldugn mhede itmeleri ile taaccb-knn semt-i maksda revn oldlar. Ve
furtunalardan ve havf- addan hezr zahmet ve meakkat ekilp kbet Ramazn 3 gni
Ceneviz yakasnda Sevaye memleketinn limanna ve andan Nitse nm ehre vsl oldlar.
eh-zde Rm-iline sl olunmak taleb itdkce nice bahne ile drt ay tavk idp: Frenk
Sleymn dah lisnmz bilr. dey cz-i thmetle katl itmek istedklerinde Sultn
Cem gc ile tahls eyledi.
Badeh ol mahallde tn peyd olmagla Zil-hicce 7 gni Rodosa mteallik
Ricliyye nm hisra vardlar. Anda dah eh-zdeyi nice zamn tehr idp kfir bigzdeleri: stanbul feth iden Trk biginn ogl gelmi. dey ol ehrde Sultn Ceme
mlkt [141a] iderler idi. Sevaye hkimi Baka dukad ki, Frana kralnun hemrezdesidr. Tays ydesinden avdet esnsnda hisr- mezbre ugrayup Sultn Ceme
mlk olcak. Henz on drt yanda bir cvn- shib-i ceml olmagla Sultn Cem dildde-i hsn ve an ulup mda elli altuna alnm bir dmk omak irsli ile
beynehmde mumele-i mahabbet lfet cereyn eyledi.
Badeh mesfr- tahtghna vardkda Sultn Cemi Rodoslern penesinden tahlse
ikdm idp ol mrn husl-pezr olmasna say eyledgi meln-i mesfrnn malm
olcak. Cemziyel-evvel 21 gni hemn ol mahallden intikl ve Frana memlikine vusla
isticl eylediler. Ol esnda sitne-i aliyyeden Hseyin Big, Baka dukadnn tahtgh olan
Cemri ehrine gelp eh-zde ile mlkt taleb itdkde Rodoslerden bir tarkile men
idicek eh-zdenn etbn tefrk bbnda emr-i l sudrn anlara ilm itmekle ol huss
icr-i tedbrin idp Frana memleketine badel-vusl Receb 18 gni Frana kral zim-i
besel-makarr olmagla vilyetinde fetret ola dey Sultn Cem tevbiini tefrke mberet
eylediler. Ve yigirmi tokuz demini defter idp Receb selhinde ol kimesneler ile ricat ve
tayy- mesfat berr bahr iderek Ramazn hirinde Nitse kurbunda ki, limandan ili
Hseyin Bigi dah terfk ile Rodos [141b] cnibine azmet eylediler. K eyym olmagla
hezr taab meakkat eklp beinci ayn hiri ki, Zil-hicce 29 se-enbih gnidr.
Rodosa vsl olduklarnda Hseyin Bigi der-i devlete irsl eylediler. Bu cnibde Sultn
Cemi demlerinden cd itdkden sonra her ehrde bir mddet tevkf iderek nice ehrlere

138

nakl idp mddet-i medde ol diyrda ibk itdiler. Ve hkkm- Frenk, memlik-i
Osmniyyeye tasallut-medr ittihz itmek in Sultn Cemi taleb itdkde Rodos bigi,
Sultn Cem nincsndan rvetle ahz itdgi ninl kgdlara eh-zde lisnndan ol
diyrda ikmet kend ihtiyr ile olmasn tahrr idp, bu gne hlelerle teslmden hals
olurd. Ve eh-zdeyi Fransa kralna buludurmamak in ol kavmin ressna rvetler
virdigi cihetden kral, Sultn Cemi grmek istedkce anlar eh-zdeyi hidmet idp:
Dim size ve dininize ln idermi. Ve sizinle grmeden gyet teneffr izhr idermi.
dey mlktdan men iderler. Sultn Cem dah Beni kralnzla nin grdrmezsiz ve
bunca zamndur beni habs idp murda vusldan meys idersiz. didikce Bizim
kralmz tahtghna Trk ayag basdugn istemez. Belki size bir zarar isbet ider. dey
def idp mni-i mlkt olurlar idi. Bu minvl zere alt buuk sene Frana diyrunda
mahbs [142a] olup kbet Ungurus kral ve Papa ve Pulya ittifk ile Sultn Cemi Rodos
biginden taleb idp Frana kralna dah mektb tahrr eylediler ki: Bir l-kadr pd-hun
ogl kend ayag ile gelmi iken an habs rev degildr. Maksd Rm-iline gzr imi. Bu
tarafa irsl idin, biz husl- mermna say ideriz. Bu haber vrdunda anlar dah
muhlefet itmeyp Rodos bigi mukddem eh-zdeden ayrdg demleri Rodosda habs
itmi idi. Hezr itizr ile tlk idp eh-zde tarafna irsl eyledi. Frana kral dah iki yz
mikdr kfir ile bir muteber bigini Sultn Cem maiyyetine tayn idp 893 senesi Zilhicce 5 gni Papa memleketine revne eyledi. Berren bahren tayy-i meslik iderek
Romaya yakladklarnda Papa, ogln ve bir ka muteber bigini istikble irsl idp izz
ikrm ile 894 senesi Rebl-evvel gurresinde Romaya vsl oldlar. Papadan gayr
ehrde kim varsa eh-zdeyi karulamaga kup Papanun saryna kondurdlar. rtesi dvn
olup cmle bigler ve kfir pd-hlarndan gelen ililer hzr oldlar. Papa dah murassa
koronasn[] giyp barmaklarna girn-bah yzkler taknd. Ol meclisde Frana ve
spaniyye ve Portukal ve Ceneviz ve Venedik ve Alaman ve Ungurus ve Leh ve eh ve
Rus ilileri cmle hzr [142b] lar idi. Sultn Cem kend halk ve Frana kralnun irsl
itdgi big ve Rodos bigleri ile ol meclise vsl oldukda Papa kym idp eh-zde boynn
iki tarafndan pdi. Ve env-i tazm ikrm icrsna ihtimm idp eh-zdeyi menziline
irc eyledi. c gn ziyfetden sonra bir gn tenh davet idp istilm merm eyledkde
Sultn Cem didi ki: Maksd bu memlike gelmek degil idi. Ancak Rm-iline gemek
in Rodos kavminden inet istedim. Anlar dah nice uhd mevsk ile beni Rodosa
davet itdkden sonra adhlarna vef itmeyp yemnlerin[i] bozdlar. Ve yedi yldr beni

139

mahbs idp husl- maksaddan meys itdiler. dey rikkat-mz nie kelimt rd ve
Msrda kalan vlide ve evldna arz- itiyk ile mezd-i tahassrin yd idp ol tarafa irsl
olunmag istid eyledi. Papa bu szleri istim itdkde aglayup izhr- merhamet eyledi. Ve
bir mikdr tefekkrden sonra didi ki: Msra gitmek sevd-y saltanatdan fergatdur.
Devletiniz hakkna Unguruse varmak hayrludur. Ve hem anlar size cnyla rgblardur. Bu
sret evvelki tedbrinize dah muvfkdur. Sultn Cem rzgr- lmn ekmekle
saltanatdan degil cnndan bile bzr olmu idi. Annn Papanun szin kabl itmeyp
Msra gitmege talebden fri olmad. Bir nice meclis bu minvl zere mrr itdkden
sonra Ungurusdan tekrr ili gelp eh-zdeyi [143a] taleb eyledkde Papa yine davet
idp Ungurusa gitmek teklifinde ok ibrm itdi. eh-zde rm olmayup bu gne takrr-i
makl eyledi ki: imdi ben Ungurusa varup anun askeri ile ehl-i slm stne klc
eksem ulem-y slm h kfrme hkm idp katlime fetv virirler. Ben dnimi
Osmniyn memleketine degil, cmle cihn saltanatna virmem. dey cevb- kat
virdikde Papa b-huzr olup kend dilince birz n-yeste szler syledi. eh-zde frenk
lisnn[] ve kitbetin[i] grenmi idi. Papanun kelmn fehm idp didi ki: Sizin yannza
gelen deme bu kadar ihnet azdur dah ziydeye mstahakkdur. dey izhr- infil
itdkde Papa ermende olup hezr itizr ile teselller virdi. Ve Devletinize nfi szmz
tesr itmedginden yle lyk olmayan kelm lisnmzdan b-ihtiyr sdr old. dey
tatybe say idp izz ikrm ile meknna gnderdi. nki drs-saltana ile Rin Papa
memlikinn beyni iki aylk yol olup ol diyr ahvli der-i devletde n-malm idi. Ol
cihetle Sultn Cemin anda oldug istim olundukda tahkk-i haber in dem irsli lzm
gelp kapucba Mustaf Aga ili tayn olund. Ol dah azm-i rh idp memleket-i
mezbre vsl olcak. Papa ikrma msraat idp Sultn Ceme buludurd. Mustaf Aga
dah hedy-y ehinh [143b] yi nme-i hmyn ile teslm ve lisna dah ibl- selm
idp riyet-i mersim tazm eyledi.
Badeh pd-hun murd- eh-zdenn ayen-i nsdan mahfz olmas idgini ilm
itdkde Papa, taraf- pd-h ile musft zere olmagla cn ile rgb oldug cihetden
huss- mezbr taahhd idp b-hisb hedy ile Mustaf Agay irc eyledi. Ve ehzdenn muhfazasna sarf- makdr idp c sl bu minvl zere mrrdan sonra Papa
mrd olup yerine bakas gedkde yine eh-zde evvelki hl zere kalm iken
mukaddem tahrr olundug vech zere Frana kral, Sultn Cemi Papaya irsl itdkde
hidmetine tayn itdgi big eh-zdeye mahabbet eyleyp eh-zdenn Frana

140

memleketinde ikmeti esnsnda kral ile mlkt itmedginn sebebi ki, sbkda
mezkrdur. eh-zde istim itdkde krala sylemegi taahhd idp badel-avde hakkat-
hl kralna ifde ile eh-zdenn hsn-i ahlkn[] medh idicek kral, eh-zdeye ziyde
meyl eyledginden n bundan akdem bir ka defa mrd olan Papadan taleb itdkde sg
olunmadugna binen bu esnda asker-i b-gern ile Rm Papa tarafna tevecch idp
Romay darb- dest ile aldukdan sonra Papa muslahaya tlib olmagla Frana kral Riga,
Papa ile mlkt idp Sultn Cemi dah ihzr itdiler. i birer krsde oturup mushabet
[144a] iderken Papa, Sultn Ceme hitb idp Frana bigi: Sizi alup gitmek ister, ne
buyurursunuz? didi. Sultn Cem mukaddem nice ceflarn ekdgi cihetden izhr-
inkisr idp: Ben bir esr-i mihnet-keim. Gerek bu big alsun, gerek sen habs eyle. didi.
Papa bu szden Riga yannda ermende olup: H ki, siz esr olasz. ki pd-h zdesiz,
ben arada bir tercmanm. didi. cnci gn ki, 900 senesi Cemziyel-evvel gurresi idi.
Riga tekrr mlkt idp eh-zdeyi taleb itdkde Papa biz-zarre teslm eyledi. Riga dah
mareal nm kapudanna koup saryna gnderdi. rtesi Romadan kup Pulya bildna
azmet ile ol memlikde nice bild zabt eyledi. n seltn-i Frenk saltanat tcn
kendlerinn muazzam ve sevlern pv ve mukaddimi olan Papa elinden giymekle
ana muhlefet beynlerinde mahd degil idi. Ana binen Frana biginn itdgi istihff,
Papaya gyet g geldiginden n kral- mesfrun bild- slmiyyeye tasallutuna
medr- ittihz itdgi eh-zdeyi elinden karmak tedbrin idp eh-zde-i b-gnh ihlk
in bir dellk zehr-i ld- ustura ile Frana kral yanna irsl eyledi. Ol meln dah
badel-vusl bir tark ile eh-zde hidmetine duhl idp ol mesmm ustura ile tra itdkde
eh-zdenn cmle vcdna eser-i semm siryet [144b] idp esr-i fir old. Frana kral
eh-zdeyi taht- revna vaz itdrp hzk hekmler ihzr ile muleceye ihtimm eyledi.
Ve her gn eh-zdenn yanna gelp istifsr- htr iderdi. nki eh-zde hazretlerinn
dim dus bu idi ki: Eger kffr- hk-sr benm bahnem ile ehl-i slm stne hurc
kasdn iderlerse cenb- Hakk beni ol gne iridirmeyp esra-i stde rhum kabz
eylesn. kbet dular kabl olup 900 senesi Cemziyel-evvel 29 pencenbih gicesi
kelime-i ehdet yd iderek zim-i rahmet-i Rabbl-ibd old. Ol hnde kffr haberdr
olmadan Cell Big su koyup kapucba Sinn Big gasl eyledi. Ve merhmun kend destr
ile tekfn idp hzr olan havss- etb namzn ed itdiler. Andan sonra Frana bigi
istim itdkde hayl mtem ekp badeh cesedini anber ve misk ile tbt- henne vaz
itdrdi. Sultn Cem esn-i maraznda vasiyyet itmi idi ki: Nam dr- slma nakl

141

itmege ihtimm idin. Zr cesedim kfiristnda kaldug sretde benm nmmla ad-y
dnden bazlar hurc idp ehl-i slm zrra sebeb olur. El-hsl vasiyyeti husl-pezr
olup cesed-i erfi dr- slma baden-nakl Sultn Murd trbesine defn olunmudur.
Frana kral hedy-y lyka ile taziyet-nme irsl ve Sultn Cemin etb ve eysn[]
ve Allhu yansurs-Sultn Cem diyen ttsini sitneye sl eyledi. eh-zde-i [145a]
mafr erbb- fazl ve hner-ver olup Hoca Selmnnun Cemd Hrdini pederi Sultn
Mehmed Han nmna tercme itmilerdr. Ve makbl ve muteber dvn vardur. Diyr-
kffrda giriftr- pene-i hzn ve inkisr iken syledgi erdandur ir;
Cm- cem n ile ey Cem bu Firengistndur

Herkesin bana yazlan gelr devrndur

Ecel cmn ierken d olup Cem

Dimi kim imdi buldum vki-i gamm

Vlid-i mcidleri zamnnda alt yldan ziyde Karaman vilyetine vl olup


silhorluk fenninde bir mertebe mahret tahsl itmiler idi ki, Aleddn-i Seluknn
Konya ve Lrendede olan grzlerine nice halkalar zamm ile istiml iderler idi.
157. Get gzr- ehriyr der-Rm-ili
Pd-h- cihn sene-i sabka itsn Edrenede kardukdan sonra 888 bahrnda
Anatol ve Rm-ili askerin[i] cem idp Rebl-evvel aynda Filibe etrfn mazrb- hym
ve askir-i mansre-i gzdesin[i] irsl ile Sultn Mehmed hedm itdgi Morava suy
kln binya ikdm buyurdlar. Filibede on gn ikmetden sonra Kstenceye ve andan
Samakova ve amurl ve Saryr nm mahallere varup birinci eyym meks rm
akabinde Sofyaya sye-endz- izz ihtim olduklarnda kalalar itmm alm
olunmagla askere izn-i insrf [145b] virldi. Mrcaat esnsnda Filibe Uzunca-ovasna
gelindkde c gnlk yoldan vilyet ehline ikr srdrp ol sahry maher-i vuh
eylediler.
abn evhirinde Edreneye, evvl evstnda stanbula vsl oldlar. Sene-i
mezbre Muharremi evstnda Karaman-ogl Ksm Big veft idp kz ogl Turgud-zde
Mehmed Big c-nini old. Zil-kadede Karaman vilyeti hkmetgh olan eh-zde
Sultn Abdullh civr- rahmet-i Rahmna hrmn oldlar.
158. Feth-i Kili ve Ak-kirmn
Kili ve Ak-kirmn fethine azm-i hmynlar musammem olup Rm-ili ve Anatol
mersna ahkm- muta irsl olund.

142

Ve 889 nev-rzunda Rebl-hr drt gni bade ed-i el-cuma Edreneye tevecch
buyurdlar. Arabalar ile nakl olunan alt- cengden mad kadrgalar ile b-hisb
mhimmt- harb u ktl ve nice zahir ve emvl Kara-denizden Tunaya nakl olund.
ehr-i Edrene vusl- ehinh ile mbh oldukda bir dr-if ve bir cmi ve medrese
ve imret bins fermn olund. Ve mh- mezbrun 26 gni vaz- esse biz-zt mberet
buyurup her tifeye inmt- lyka eylediler. Ve kabl-i kurmlarnda Rebl-evvel 21
gni muhterik olan bazristn ve sir mahaller tamri in emrleri sdr olmagla seferden
rclar hengmna dek itmm [146a] olund. Asker-i nusret-eser ictimndan sonra
nhzet olunup Dobrca vilyetinden Tuna kenrna varld. Ve Cemziyel-hir 2 gni
sakc iskelesinden ubr olundukda Eflk bigi istikbl idp reh-nmlk tarki zere yigirmi
bin mikdr askeri ile makdr olan hidemt idda kusr itmedi. Mh- mezbrun 11 gni
Kili-kalasna varlup muhsara olund. Berr bahrdan fethine ihtimm olundukda her
taraf dvrlar rahnedr olmagla ehr-i mezbrun 20 ehr-enbih gni teslm-i hisr
eylediler. Kenssnda pd-h- cihn ed-i cuma buyurdukdan sonra Ak-kirmn fethine
tevecch esnsnda slle-i Cengiziyyeden Krm han Mengli Giray elli bin Tatr askeri
ile ord-yi hmyna mlhak olup biz-zt ed-i tehniye-i saltanat itdkde nevzi ikrm ehinh ile ser-firz klnd. Ve pd-h- lem-penha hem-inn olup mh- mezbrun
25 gni Ak-kirmn zerine azmet eylediler. Ve drdnci gnde Ak-kirmna vsl olup
muhsaraya r eylediler. Nakl olunur ki, Ak-kirmnda alt- ceng peygr b-hadd
mr ve otuz yllk zahir der-enbr olup mrr- eyym ile say ihtimm iderek
handaknun umkn bir mertebeye sl itmiler idi ki, rite-i hyl gavrna irmek muhall idi.
Siph- zafer-penh [146b] fermn- ehriyr ile bir haftada ol handak amki toldurup hemvr itdiler. Ve bahr berrden top u tufeng ile iki muteber dizdr drmeleri ile bakyye-i
kffr- n-r istimletle teslm-i hisr eylediler.
F 16 Receb ihtiyr ikmet iden kffr iskn olunup bazlar dah Anatolda EskiBigaya nakl olund. Haznesinde olan emvl Edrenede bin olunan ebniye-i hayr in
hfz olunup nefyis esbb guzta tevz eylediler. Mengli Giraya dah b-nihye aty-i
lyk ihd olunup arz- itat itdgine binen ak brk ve altunl skf ile mazhar- ihtirm
old.
Receb 22 Ak-kirmndan ricat olunup Kili nnden Oya ve Sar Saltk yolndan
abn evhirinde Edreneye vsl oldlar.

143

159. Def-i fitne-i hkim-i Bodan


Seferden badel-avde Mesih Paa Filibede tekd ile vizertdan mazl ve skender
Paa yerine Hdm Al Paa, Rm-ili biglerbigiligine mevsl olup k mrrndan sonra
yaylaka terf-i hmyn esnsnda Hind pd-h h Behmenden ve sultn- Msrdan
ve Ungurusdan hedya ile ililer vsl old. Ve bu eyymda haber geldi ki, Ak-kirmnda
kalan kffr Bodan hkimine irsl-i peym davet itmeleri ile ol ln kla-i mezbre
muhsarasna azmet idp [147a] vrdundan mukaddem ehl-i slm vakadan haberdr
olmagla kalada olan melni tume-i imr eylediler. Badeh bir eb-i trda hdim-i
mesfr py-i hisra resde olup nerd-bnlar nasb ile kalaya sud zere iken guzt bir
ugurdan tekbr-knn siph-i hsirn stne hcm ve avn-i Hakkyla ad-i dni pern
ve mehzm itdiler. Ve hisra girenlern ekser esr olup mjde-i nusretle der-i devlete vsl
olduklarnda Rm-ili biglerbigisi Al Paa serdr nasb olunup Rm-ili dil-verleri ile
Bodan vilyetine irsl olund. Eflk hkimi dah askeri ile Al Paaya mlhak olup 890
sene abn 25 gni Kara Bodan memleketine dhil oldlar. Vilyet-i mezbre biglerinden
ok kimesne itat idp Bodan-ogl Leh diyrna firr itmi olmagla etrf- memleket-i
Bodana akn eylediler. B-hisb ganyim ile asker-i slm mutenem oldukdan sonra Al
Paa, zabt- hums- ganimet idp der-i devlete zim old. 891 senesinde pd-h- lempenh stanbulda rm zere iken Bodan-oglnun tekrr Kili ve Ak-kirmn zerine
tevecchi mesm olmagla Malko-ogl Bal Bige Silistre eyleti ihsn olunup Rm-ili
mers ile Bodan tarafna irsl olund. Mr-i mezbr semt-i memra azmet idp badelvusl [147b] askeri yagma v trc in etrf cevnibe irsl eyledi. Ve kendi bir mikdr
asker ile Brut suy zere kpriden gep ol mahallde tevakkuf itdkde Bodan hkimi
Lehden ve Ungurusdan istimdd ile cem itdgi lekerin[i] srp Malkoc-ogl zerine
hcm eylediler. Ol dah merdne tgin glfndan uryn idp mevcd olan mchidn ile
kffra koyld. Ve ahama dek azm ceng idp ol hnde Malko-ogl tenbhile muhtef olan
dil-verler tabl nefr alarak gulgul- tehll tekbr ile pusudan hurc idicek galebe-i rub
hirse binaen kffrun dest ve ps hareketden kalup mnhezim oldlar. Grete giden
aknclar dah ganyim-i mevfra ile avdet idp Malkoc-ogl bade ahz olunmu, sitne-i
sadete azmet slimen ve gnimen ruyml-i atebe-i devlet eyledi.
160. Vuk- ikk der-miyn- sultn- Msr ve ehinh- fk
Vech-i muharrer zere Sultn Mehmed zamnnda brkeler tamri mddesi ve Zlkadr-ogl huss in erkese stne sefer musammem olmuken myesser olmayup bu

144

esnlarda dah mlk-i Msrn Sultn Ceme imdd inet ve Hind ilisinden hedyy
ehriyrnn ekserni gasb ile icr-i lzme-i denet itmesi ve arlg sultn olan Zlkadr-ogl Alddevle Bigi dim zrra sarf- iktidr ve dah Adana ve Tarsus
beldelerin[in] ashbndan tagallben [148a] zabt eyledkden sonra Hccac Rma taleb-i
bc gibi teklif tekmli ile eziyyet zr eylemesi muharrik-i gazab- ehriyr- km-kr
olmagla 890 senesi Cemziyel-evvelde Karaman biglerbigisi Karagz Mehmed Paa
tayn olunup Adana ve Tarsus cnibine tevecch itdkde ol bild ahlsi zr-i liv-i pd
mide bulunmaga isticl itmelerine binen Msr askeri ve hele-i evvelide firr eylemeleri
ile kl- mezbre vech-i eshel zere zabt olund. Ve ol havlde makarr- kffr olan
Gllk ve Alanku ve Mell ve Bars nm hisrlar feth olunup zbitlerin[i] ihrc ve
reysna vaz- harc eylediler.
161. Muhrebt- Sultn- Msr
Sultn Kaytbay, Zl-kadr-ogl Alddevle Bign vilyetini teshr in Haleb ve
m biglerini azm asker ile zerine irsl eyledkde Aladdevle Big, Devlet-i aliyye
tarafndan istimdd itmekle ol etrf mers Yakb Paa ile imdda memr oldlar. Bu
minvl zere hasma mukbil olduklarnda ol emrden Haleb bigi dil-vern- Rm
hcmyla maktl olcak. Arab askeri pern oldlar. Ve mer-y erakeseden esr olan
nice bigler der-i devlete irsl olunup tr-endzn arabdan giriftr olanlarun ibhmlar kat
ile iktif eylediler. Lkin Alddevle tahrki ile firrler takbine itb olunup Maltiyye
kurbunda ol grha lhk esnsnda sultn- Msr [148b] silhorlarndan Maltiyye derbendinde der-kemn olan be bin dem Alddevle Bign malm olcak Yakb Paaya
bil-ihbr zim-i semt-i firr olmu asker-i Osmn ise ahvlden b-haber gurr- zafer ile
ol mehlekeye ugradklarnda Rm-ili gzilerinden ok kimse ehd olup glib iken malb
oldlar.
Feth olunan Adana ve Tarsusun ve sir kln muhfazasna memr olan Ms Big
ve Ferhd Big ve gayrlar terk-i ihtiyt idp meger addan gaflet zere olduklar halde
Kaytbay tarafndan irsl olunan Emr-i kebr-i Msr z Big ve m mlkl-mers
Temrz asker-i b-hisb ile nevzil-i smn-s ol bilda nzil olcak. Hzr bulunan
siph ile mezbr- bigler cenge hzr oldlar. Lkin leker-i d hadden efzn olmagla Rm
askeri mnhezim olup Ms Big ve Ferhd Big ehd old. Bu haber sitne-i sadete
vrid oldukda shr- sultn Hersek-ogl Ahmed Paa serdr tayn olunup Hzr Big-ogl
Mehmed Paa sinn ve n cihetile lyk rchn oldug sebebden Ahmed Paanun

145

serdrlgn hazm itmeyp Karagz Paaya yle ifde-i mfiz-zamr eyledi ki: Dem-i
muktelede nusret zafer bizim say kiimiz ile husl-pezr olsa dah nm n
Ahmed Paanun olup nevzi iltifta ol mazhar olur. Hemn [149a] tedbr odur ki, ceng
zamnnda sizinle biz seyirci olup uzakdan tem idelim. Bu minvl zere mukvele idp
semt-i memra tevecch itdiler. Mukbele-i adya badel-vusl cenge mberet
olundukda mezbrlar kul- sbk zere hareket idp Ahmed Paa, Anatol askeri ile tenh
kalcak merdne-i esb-rn- meydn- harb u ktl ve dilrne mbriz bgh- ceng
cidl olup bin-nefs muhrebeye say ikdm ve grh- erakeseden nicelerin[i] irb-
cm- hammm ile telh-km eyledi. Lkin Mehmed Paa ve Karagz Paa cenge girmeyp
vehle-i evvelide firr itmeleri ile askere pernlk rz olmu idi. O cihetden inhizma yz
tutdlar. Ahmed Paa, hakk ki, pd-h- cihn yolunda bezl-i nakdine cn atmada kusr
itmeyp kbet mecrh olmagla giriftr- dest-i ad old. Bu vaka zuhrunda Adana ve
Tarsus muhfzlar dah kalalar teslm idp cy-i semt-i hals oldlar. Mr-i kebr-i Msr
ol kalalar zabt itdkden sonra Msra tevecch idp Ahmed Paay hezr cevr zr ile
emtet-knn Msra sl eylediler, f 891.
Hersek-ogl Ahmed Paanun esr oldug marz- dergh- ehriyr oldukda dery-y
gazablar mevc-endz olup vezr-i azam Dvud Paay ser-hdd-i Araba memr
eylediler. [149b] Ol dah drt bin yenieri ve kapukullarndan bir ka blk ve Anatol ve
Rm-ili askeri ile azm-i rh idp 892 senesi -kaplu yaylasnn te yannda Koca-kalas
kurbunda Alatag dibinde nasb- hym itdkde Zl-kadr-ogl sevkile evvel ibn-i Karaman
Ksm Big c-nini Turgud-ogl gilesin[i] ber-taraf itmek in Varsak khistn
cnibden ihta olunup tazyk olundukda Turgud-ogl tebdl-i kyfet tarkile Halebe firr
eyledgi cihetden Varsak bigleri itat idicek, paa cmlesine hilatler giydirp yerl yerine
irsl eyledi. Mevsim-i sefer dah mrr itmekle sitneye avdet ve Ak-ehrde askere iczet
virp Vize nhiyesinde pbs- ehinh ile merref old. Dvud Paa gitdgi esnda
Kara Bodandan iki yllk harc ile ili gelp kabl- sulh ile ricat eyledi. Paanun avdeti
esnsnda pd-h Edreneye giderken Ungurusdan dah Bahi-ogl nm ili vrid olup
badel-avde Semendire nevhsinde bir gzi ki, mesfr mukaddem anun birderini tutup
kebb eylemidi. Ahz- intikm in sedd-i rhna inp ol meln katl eyledkde yannda
olan harb hsirn hcm idp ol dilveri ehd eylediler, temmet.

146