You are on page 1of 15

Aeneiste Yolculuk ve Aray

Augustus Dnemi airlerinden Publius Vergilius Maronun ( .. 70-19 ) eseri Aeneis konusunu Troya
Savann hemen sonrasnda Troyadan kaarak yeni bir lke kurmak zere bata bilinmeyen ancak
daha sonra talya olduu ortaya kan blgeye Aeneas isimli kahramann yapt cretkar, zor ve uzun
yolculuktan alr.
Vergiliustan nce de eitli eserlere konu olan ve balarda nemsiz hatta silik bir karakter olarak
bilinen Aeneas zamanla nem kazanmtr. Bata Grek airlerinden Stesikhoros ( .. VII VI
yy ) Aeneasn Troya Sava sonrasnda bir grup Troyal ile birlikte talyaya yerletiini anlatr. Tarihi
Timaios ( .. III. Yy. ) ise Onun bizzat Romann kurucusu olduunu syler. Roma edebiyatnda ilk
olarak grlmesi ve kitleler tarafndan sevilip benimsenmesi Naevius ( c. .. 207 200 ) ve Enniusun
( .. 239 169 ) Aeneas iirlerine konu olarak almalaryla balamtr.
Vergiliusun ya da bir bakma Augustusun zamanna geldiimizde Aeneas artk Vergiliusun kalemi ile
Roma iirinin en nemli figr haline gelmitir. Bilindii gibi Vergilius Aeneis Destann Romann o
gne kadar grmedii bir bar ve huzur ortam iinde bulunduu srada yazm, Augustusun emriyle
Maecenas tarafndan kendisine salanan imkanlar sebebiyle maddi adan skntya dmeden
rahata eserleri zerinde alabilmitir. Vergilius Aeneisle Romay, temsil ettii deerleri ve tabi ki
mparator Augustusu yceltmek istemi bunu yaparken kendi edebi maharetini de btn gcyle
ortaya koymaya almtr.
Her Klasik Filoloji rencisinin bildii bu ksa giriten sonra Aeneis Destannn zellikle ilk alt
kitabnn yapsn, mitolojik ( belki masals ) geliiminin kklerini incelemeye balayabiliriz. Elbette her
inceleme belli bir yol izlemek zorundadr. Ben de Aeneisi, referansn zellikle James Frazerin Altn
Dal isimli eserinde belirttii grlere dayandran bir ekoln yolunu izleyerek zmlemeye
alacam. Bu ksa inceleme ana bavuru kayna olarak Joseph Campbellin Trkeye Kahramann
Sonsuz Yolculuu olarak evrilmi kitabn almaktadr. Belki de bu kitabn orijinal adn vermek kendi
bana daha aklayc olabilir. The Hero With A Thousand FacesBalk kahramann bin farkl
yznden bahsederken ayn zamanda farkl yerlerdeki bin farkl yze sahip ayn kahraman imgesini de
anlatmaktadr. Bata belirttiim kaynan Frazerdan ya da daha doru bir ifadeyle Altn Daldan alan
bu anlaya gre; insanolunun baat istekleri ( ihtiyalar ) her yerde ve her zamanda temel
benzerlikler gsterir. Bu balamda btn ilkel inanlarn birbirleri ve modern inan sistemleri ile ortak
paylam noktalarn aramak bu ekoln balca amacdr. Campbell ite tamda bu sebeple
Zamand grnn sebebi nedir? Akln hangi derinliinden kaynaklanr? Mitoloji neden her yerde,
kostm eitliliinin altnda ayndr? Ve ne retir? diye sorar ve Etkili bir genel mitolojinin
yokluunda, her birimiz kendi zel, tannmayan gelimemi, ama gizlice etkili d tapnaklarna sahip
oluruz diye cevap verir.
Gerekten de insanolu doay ve kendisini tanmak iin yzyllardr abalamakta etrafnda ve i
dnyasnda yaananlar aklayabilmek iin konumaya balad ilk gnden bu yana saysz ykler
retmektedir. nsanolu ksaca d gcn altrmaktadr. Campbell insan doasn, gemile olan
balarn ve o gemiin bugne etkilerini anlayabilmek iin ada d okuma bilimi olarak
nitelendirdii psikanalize bavurur. Bizim incelememiz asndan psikanalizin salad yararlarn u
an iin bir nemi olmadndan iin bu ynne ok fazla eilmeyeceim. Ancak psikanalizin de yardm
ile ortaya koyduu kahraman figr ve onun yansmalarnn Aeneas ile rtt noktalar genel
anlamda tespite alacam. Unutulmamaldr ki her fiziksel yolculuk aslnda bir isel yolculuun
metaforudur. Kahramann gittii her diyar, uzak lke, baard her i ruhunun biraz daha kendini
amasn dier bir deyile kendini tanmasn simgeler. nk her kahraman genel geerlilii olan
insani biimleri yerel ve tarihsel snrlamalar atarak aabilmi olan kadn ya da erkektir. Onun
grleri, fikirleri ve esinleri dier insanlarnkine benzemez. Bu yzden onlar yeteneklidir. Kahraman bir
ekilde yolculuunun bir yerinde insan olarak lecek ve daha stn bir varlk olarak mkemmellemi
evrensel insan olarak yeniden doacaktr. Yani kendini aacaktr.
Kahraman kt yolda engeller ve tehlikelerle karlaacaktr. Arkada akan tertemiz dereye
ulaabilmek iin amas gereken lam deresi nndedir. Her zaman gnll bir yardmc kritik bir

anda ortaya kar. Nihayet son rman tesinde yksek, salam toprak ( Dnya Cenneti, aranan lke )
grnr. Bunlar ruhun yce macerasnn sonsuza dek yinelenen temalardr.
Her ayin ya da erginlenme treni kahramann standart yolunun prototipi gibidir. Bunlarn hepsi
temel blmden oluur. Ayrlma erginlenme dn, kahraman bildiimiz dnyadan te dnyaya ya
da doast bir blgeye gider. Karsna kan glerle mcadele eder ve onlar yener. Artk ok daha
gl, farkl ve aydnlanmtr. Prometheus gklerden yani Tanrlardan atei alm ve tekrar
yeryzne inmitir,Iason mucizeler denizine yelken am Altn Postu bir canavar yenerek ele
geirmitir. Aeneas yer altna inmi, ller nehrini gemi, bal korkun beki kpei Cerberusu
verdii etle uyutmu Didoyu grm ve babasnn hayaletiyle konumay baarmtr. Doastne
yapt bu yolculukta aydnlanp ruhlarn ve kuraca lkenin kaderini anlayan ve bilgelikle her beladan
kanabileceinin farkna varan Aeneas fildii kapdan geerek bildiimiz dnyaya geri dner.
Campbelle gre hemen hemen her mitolojide kahramanlarn davranlarnda ortak ynler vardr. Kimi
durumlarda bu davranlarn bazlar uygulanmasa hatta yolculuun nevine gre deise bile ou
zaman ayn kalrlar. imdi dnyann farkl kelerinde insann kendini tanma ve daha stn bir varlk
olma abasnn formle edilmi haline ksaca gz atalm:
Birinci blm: Yola k maceraya ar, arnn reddedilmesi, doast yardm, ilk eiin
almas, balinann karn
kinci Blm: Erginlenme erginlenme yolu, tanra ile karlama, batan karc olarak kadn,
babann gnln alma, tanrlatrma, en son dl
nc Blm: Dn dn reddetme, byl ka, dardan gelen kurtulu, dn eiinin
almas, iki dnyann ustas, yaama zgrl
Birinci blmden itibaren bu kategorizasyonun Aeneis ile uyuan yanlarn bulmaya alalm.
Yola k
Maceraya ar
Her ne kadar mantk silsilesi iinde yola kn eserin banda olmas gerektiini dnrsek de
Aeneisde yola k evresi ikinci kitapta bulunmaktadr. Kralie Dido akla baland Aeneasn
yannda daha fazla kalmasn salamak iin ona Troya savan ve sonrasn anlattrrken kahramann
yola k evresini ayrntlaryla grrz. Kahramann maceraya arlmas Akhilleus tarafndan
ldrlm Hektorun ryasna girmesiyle gerekleir. Yazgs bellidir. O yazgy yaamas
gerekmektedir. Bu sebeple bal olduu yerle balarn koparmal yazgsn yaamaldr.
arnn reddedilmesi
Aeneas ne olursa olsun kalp savamay tercih eder ve ary reddetmi olur. Bu tavr ayn zamanda
Vergiliusun vatan sevgisinin yce bir deer olduunu okuyucuya bir ok kere hissettirdii anlardan
biridir. Dieri ise babasndan nce Kral Priamus ve olunun lmn grmesi neden sonra babasn
hatrlamasdr. Burada da Vergilius vatann kendinden hatta ailesinden fazla dnen bir karakter
portresi izmitir. Vergiliusta arnn reddedilmesi motifi vatan iin kendini feda etme eklinde
grnr.
Doa st yardm
Eserin bir ok blmnde karlacamz doa st yardm gesi ilk olarak Aeneasa annesi Tanra
Vens tarafndan sunulur. Birinci kitapta Iunonun kard frtna sonras Libya kylarna srklenen
Aeneas etraf kefe kt srada gen bir avc kadnla karlar. Kadn ona yakndaki Kartaca kentini
gsterir ve oraya gitmesini tavsiye eder. Aeneas kokusu ve yrynden kadnn annesi olduunu
anlar. kinci kitapta ise Troya yaklp yklrken kendisi ailesini korumak iin evine koar. Yolda Heleneyi
grr, bir anda btn bu felaketin onun yznden ktn dnp Heleneyi ldrmeye kalkar ancak
yine annesi ortaya kar Aeneas engeller. VI. Kitapta ise ller lkesine girebilmek iin anahtar
nemdeki Altn Dal ormann iinde ararken annesinin hayvanlar olarak bilinen iki kumru kendisine yol
gstermeye gelirler. Bu, dolayl olsa da yine Tanra olan annesi Vensn yardmdr. Campbelle

gre ( Freuddan alntlayarak kukusuz) Anne imgesi insann glgesinde yaad ilk yeryz cenneti
ve en gvenli blgedir.
Yine VI Kitapta kahin Sibylla doast yardm olarak karmza kar. Hem Aeneasa gelecei ile ilgili
kehanetlerde bulunur hem de Onun ller lkesine inmesine baz artlar karlnda yardmc olur.
lk eiin almas,
lk eik kahramann ait olduu blgeyi ilk defa terk etmesi bir bakma erginlie ya da yetikinlie ilk
adm atmasn simgeler. Ve sanldndan ya da grndnden daha zordur. nk sradan insan
iin allmn dna kmak riskli bir durumdur. Nitekim Aeneas sonunda lm olduu halde ilk bata
Troyada kalmay istemi ve yenilmiler iin tek kar yol kurtulutan midi kesmektir diye
konumutur. Her ne kadar bu eii amama durumu Vergilius tarafndan vatan sevgisi ekseninde
gsterilmise de, ancak tanrsal bir iaretle bozulmutur. natla ve karsnn btn yalvarna ramen
ehri terk etmeyen Aeneas ve babas Anchises, Aeneasn olu Iuliusun salar tutuunca bunu
tanrsal bir iaret olarak kabul etmi ve Troyadan ayrlmaya karar vermilerdir. Eski Roma inanlarna
gre salar alev alan bir ocuun ilerde ok byk iler baaracana inanlrd. Bu durum, belki
doast bir yardm olarak kabul edilebilir ve bilinmeyene, tehlikelerle dolu yeni bir yolculua kmak
iin eiin geilmesini kolaylatran bir etken olarak grlmelidir. Ancak eii amak bu kadar kolay
deildir. Yani bilinmeyene maceralara atlmak eii am olduunuz anlamna gelmez.
Balinann karn
Bu aama kahramann amacnn netlemesini kendini tanyp gcnn farkna varmasn simgeler.
Kahraman kendini adad amacn tam olarak farkna varr. Kim olduunu anlamak lmsz deilse
insan aslnda ne kadar basit ve nemsiz olduunun ayrdna varmakla e anlamldr. Balinann karn
diye nitelenen olay simgesel bir olaydr ve eitli kltrlerde farkl ekillerde karmza kabilir.
Kahraman gerekten bir canavar tarafndan yutulabilir ve O, canavarn karnndan sa olarak kurtulur
ve tabi canavar da ldrr. Ya da insann sonsuzlua e dier bir deyile lmsz deilse sadece toz
ve kle dnecek bir ey olduunu anmsayaca tapnak ve benzeri yerlere girmesi de ayn
ercevede deerlendirilir. Aeneisin VI. Kitabn banda gittii Sibylla isimli kahinin bulunduu talya
Cumaedeki Apollon tapna yepyeni olaylarn balayacan nceleyen bir eik olarak ele alnabilir.
Sibylla Aeneasa byk savalar ve ok kan dklmesine sebep olacak bir nian
yapacan sonrasnda iinde bulunduu zor durumdan bir Grek ehrinin yardmyla kurtulaca gibi
bir ok kehanetlerde bulunur ancak bunlar Aeneasa yeterli gelmez. Kahraman egosundan syrlp
kendini amacna tam olarak adayamamtr. Bylece Sibylladan yer alt dnyasna yani ller
dnyasna gidebilmesi iin yardm ister. Bu durumu eiin almas olarak grmek mmkndr.
Kahraman artk mucizevi snavlarn, zorluklarn olduu yeni bir mitsel-macerann iine girmek zeredir.
Bu zor grevlerden en bilinenleri kayp ya da lm bir yakn veya sevgiliyi, ei aramak zere
yeraltna dnyasna ini motifidir. Ve bu durum erginlenmenin konusuna girmektedir.
kinci blm
Erginlenme:
Eii aan kahraman iin artk bir takm snavlarn geilecei bir d dnyasnda ( ya da mitsel bir
alanda ) yolculuk balar. Aeneiste bu durum Aeneasn babas ile grebilmek iin ller lkesine
gitmek amacyla Sibylladan yardm istemesiyle gerekleecektir. Ancak ncelikle baarmas gereken
bir grev vardr. Sibyllann dediine gre ller Dnyasna girebilmek iin yer alt tanrs Plutonun
kars Prosperinaya vermek zere Altn Dal bulup getirmelidir. Ayn motif pek ok masalda kraln
kzyla evlenebilmek iin kaf dann ardnda ya da ejderhann barnda bulunan bir mcevherin
getirilmesi eklinde de grlmektedir. Nitekim Sibylla Altn Daln ancak kendisini almaya layk bir
tanrsal doan tarafndan koparlabileceini syler. Altn Dal stnde kara rzgarlarn estii Cocytus
Nehri ile evrilmi bir ormann derinliklerinde bulunmaktadr. Onu almak hak eden iin son derece
kolaydr ancak yazgsnda olmayanlar iin, ne kadar byk bir gle abalasalar da Altn Dal
bulunduu mee aacndan ekip karmak imkansz olacaktr. Altn Dal motifi mitoloji ve folklorde

deiik biimlerde pek ok defa karmza kar. En nl rneklerden bir tanesi Arthurun tatan ekip
kard Excalibur isimli kltr. nana gre ancak kral olmay hak eden kii Excalibura sahip
olabilecektir. Tabi ki Altn Dal imgesi bu inanlarn arketipi olarak ele alnmaldr. Ne zaman ki Altn Dal
yerinden hak eden kii tarafndan koparlr yerine yenisi gelir. Btn bu deiimler daha yksek bir
varlk olmak iin lmek ya da yer alt lkesine gidip yeniden dnmek hep ayn doa olaynn deiik
biimlerde ki aklanma abasnn tezahrdr: Mevsimler deiir, doa kn lr yazn canlanr.
Dnyann her yerinde farkl kostmlerle de olsa mitoloji doay anlama, anlamlandrma ve aklama
abasdr. Antik a insan gkteki yldzlarn hareketlerinden doadaki en kk bitkiye kadar her eyi
bilgileri dahilinde aklayabilmek iin mitolojiyi kullanmlardr. Burada Aeneasn yer alt lkesi
Avernusa girebilmek iin bulmas gereken Altn Daln doadaki kseotu ( viscum album ) olduu
konusunda pek ok uzman hemfikirdir. kseotu ilgin zellikler barndran bir bitkidir. ifa veren olarak
kullanlabildii gibi meyveleri yenirse zehirlidir. Sap ve yapraklar ise pek ok rahatszla kar
saaltm zelliine sahiptir. Hepsinden nemlisi toprak ya da suda deil baz aalarda parazit olarak
yetiir. Yaz k yapraklarn dkmez ve rengi beyaz ya da yeil beyazdr. Ki bunlar altnn
renklerindendir. Bu zellikleri ile bu ot doann dngselliine kar kar ve bu ona antika da baz
gizemli glerin atfedilmesine sebep olmu olabilir. ( Kuzey Avrupa mitolojisinde Balderin lm de
kseotundan yaplm bir okla olmutur.)
Babann Gnln Alma
Aeneasn ller lkesine gitmek istemesinin sebebi babasyla bir kez daha grebilmek iindir. Bu
yalnzca babasn grmek isteyen bir oulun masum istei deildir. Erginlenmeyi geen kahraman
iinde bulunduu yolculuk ve amalarnn son bir teyidini almak ve kendi ayaklar zerinde durmaya
balamadan nce baba imgesinin koruyuculuundan kurtulmak zorundadr. Bu kt anlamda bir istek
deildir. Psikanalize bavuracak olursak ocukluktan erginlie geme aamasndaki kahraman
bydn ve kendi ayaklar zerinde duracan kantlamak iin kendini gzeten kollayan ebeveyn
figr ile yollarn ayrmaldr. Aeneas artk vatan belleyecei topraklardadr. Yolculuu bitmitir. Babas
lm ller lkesine gitmitir. Aeneas Onun arkasndan gider ve Ondan pek ok bilgi alr. Kuraca
lkenin geleceini grr. Savaaca insanlar tanr. ller lkesini terk ettikten sonra bunlarn
stnde dnmese bile baka trl bir insan olarak dnyaya dner. Dindar bir insan olmasnn
mkafatn grmtr. Babasnn gnln almtr. Anchises Onu grdne ok sevinmi ve yazgsn
tam olarak anlamasn salamtr. Artk Aeneas yazgnn kendine bitii grevleri gerekletirmeye
hazrdr.
Buraya kadar yapmaya altm eletirmeler Campbellin kitabna uyan bir Aeneis zmlemesi
abasdr. Yukarda verdiim kategoriler ierisinde Aeneasn yolculuu ve aray ile uyumlu olanlar
sralanmaya allmtr. Unutulmamas gereken Vergiliusun eserinin belli amalarla yazlddr.
ncelikle Vergilius Augustus Dnemi ve bizatihi Augustusu vmek ve yceltmek ve de kendisinin bir
air olarak Homeros ile boy lebileceini gstermek amacndadr. Yine de etkilendii ve de yart
lliad ile Odysseus da olduu gibi baz temel formlara bal kalmtr.
Aeneis evinden yurdundan srlm ayr kalmak zorunda braklm insanlarn hikayesidir. Topraa
bal olmak vatan diye bellenebilecek bir lkenin sahibi olabilmek iin ekilen aclar, yaanan zorluklar,
alan yollar hep ayn eyi anlatr. Vatan Sevgisi. Bir Romal iin vatann sevmek,Onu bar iinde
ykseltmek ve Ona layk olmak her eyden ok daha nemli olmaldr. Onunla gurur duyulmal ve her
daim korunup kollanmaldr. Onu daha iyi bir gelecee tayanlar Aeneastan bu yana her kim olursa
olsun minnetle anlmaldrlar. Romal okuyucuya bu temel dnceyi veren Vergilius dier yandan
Roma Tarihi ile ilgili kimi gerekleri son derece akll bir ekilde kurgulam ve sebep sonu ilikisi
asndan aklamtr. rnein Roma ve Kartaca arasnda uzun sre devam eden sava durumu
Didonun Aeneasa kar duyduu byk aka karlk alamamas ile ilgilidir. Dido son nefesini verirken
soylarmz arasnda artk hi bar olmasn ve iki taraftan da birer kii kalana kadar savamz srsn
diye lanet okumutur.
Asl dikkat edilmesi gereken nokta Aeneasn belki de Didonun akna karlk verecekken Tanrnn
uyars ile grevini hatrlam ve yazgsn izlemeye devam etmi olmasdr. Aeneas yazgs belli bir

kahramandr. Bir grevi vardr. Dnyaya hkmedecek bir ehir ve soy yaratacaktr. Kendi bana karar
alamaz, almamaldr. Yolculuuna devam etmelidir. Bu yolculuk dn olan bir yolculuk deil hedefi
olan bir yolculuktur. Ancak, varmaya alt hedefe giderken kendini glendirecek daha stn bir
hale getirecek kararlar alr. Bu yolda zaman zaman tereddt gsterse de bir ekilde doru olan
yapar.
Eserin pek ok yerinde Aeneasn dindar bir insan olduu belirtilir. Tanrlarna baldr. Babasna deer
verir, yani atalarn sayar. ller lkesine gittiinde kayk Charon Ona kukuyla yaklar. nk
silahldr ve daha nce gelenler hep orada bir eyleri deitirmek ya da zarar vermek iin gelmilerdir.
Ama Aeneas kimseye ya da bir eye zarar vermeyeceini syler. Proserpina iin Altn Dal getirmesi
inanlar noktasnda gerekenleri yapmaya hazr olduunun bir gstergesidir. Yine ayn ekilde
Deiphorus ile karlatnda Troyal bu kahraman Ona Troyann dmesinde rol olan bir kadndan
bahseder. Bu kadn nce elinde mealeyle Tahta Atn evresinde Bacchs bir dans yapm ve
Greklere iaret vermi geceyars da Tahta Atn karnndaki kapa ap dman savalarnn ehre
girmelerini salamtr. yi bir insan ( tabi Romal ) Bacchusu ( Dionyssoscu ) olmamaldr. Bunlar bir
Romalnn sahip olmas beklenen zellikleridir ve hepsi Aeneasta vardr. Arlk , zevk efaat Bir
Romalnn uzanda olmas gereken eylerdir. Gravitas, Pietas, Antiquitas gibi zelliklerin kiilemi
halidir Aeneas.
Sonu olarak Aeneis yurdundan srgn bir kahramann vatan araydr. Vadedilen Topraklar, Kutlu
lke, Yeryz Cenneti nasl adlandrrsak adlandralm insan kendini ait hissettii iin mutlu olaca
yeri arar. Mutlu olduu yere de kendini ait hisseder. Aeneas sade, yazgsnn peinde, evini arayan
yalnz bir insandr. Yolculuu talyaya dorudur belki ama aray kendi iinedir. Romal insan da
sradan, sade yaam iinde mutlu ve huzurlu olmaktan baka bir ey istemez. Vergilius koskoca bir
destan iinde aslnda bir tek ey anlatmtr. Aranan o huzur ve mutluluk Romadadr.

Vergilius
Publius Vergilius Maro ..70 ylnda Mantua yaknlarnda domutur.41 ylnda Mantua blgesindeki
topraklar Octavianusun askerlerine datlrken Vergilius da baba ocan ve topran kaybetmek
tehlikesi ile karlar.Bunun zerine arkada Gallusun yardm ile Octavianusun huzuruna kar ve
yerinden yurdundan edilmemesi iin ricada bulunur.Bucolicalardan(I ve IX)anlaldna gre
Octavianus sonradan kendisine Napolide bir toprak vererek kaybn karlamak istemitir.air
hayatnn son 10 yln Napoli yaknnda Aeneisi yazmakla geirir.51 yandayken destann ilk
ksmnn getii yerleri grmek zere Anadoluya gider,yolculukta hastalanr.19 ylnn 22 eyllnde
lr.lmeden nce gnlnce dzeltemedii destan yakmak istese de evresindekiler buna raz olmaz
AENESN

DODUU

TARH

ORTAM

Octavianus,Antonius ve Lepidus triumvirliinde Antonius Douyu istemi ve Msrda


kalmt,Octavianus ise Baty yani Romann kalbini seerek burada hkm srmt.
Romay yllarca sarsan i savalar sonunda duruma hakim olan Octavianusun devlet idaresini ele
almas ile cumhuriyet rejiminden monariye geilmi oldu.Romada hala bir senato vard fakat btn
yetkiler
imparatordayd.Halkn
yeni
rejimi kabul etmesinde savatan bkm olmasnn rol olmakla birlikte Octavianusun zor ve iddet
yerine
inandrma
yolunu
seen
politikasnn
etkisi
byktr.
Octavianus bozulan Roma ahlakn ve yozlaan milli duygular toparlamak amacyla alimalar
yapmtr.Romada topraklar savata kendisine destek olan askerlere pay edilmesi Vergilius ve
babasnn iftliini de tehlikeye atm,hatta kaybetmilerdi.Aeneis byle bir ortamda ortaya
kar,Vergilius Octavianus ile kendi karlarn da dnerek ona yaklama frsat bulmu ve Aeneas
efsanelerini
toparlayarak Octavianusa prototip tekil eden Aeneas ile birlikte,Romay ven,ycelten,Augustus
soyunu ven,bir yandan ahlaki bir amala birlikte Romann ortaya kard rnek insanpius
Aeneas ve Romann pietas kavramn da iine alan,ahengiyle byleyen,heksametron
vezninde,manzum
eklinde
lmsz
bir
destan
yaratmtr.
Bylesine byk bir nem tekil eden bir eseri yazan air kukusuz iyi bir eitim grm ve bu
eitimini
dehasyla
birletirmiti.
ESERN

YAZILI

AMACI

ve

KONUSU

Yazl amac olarak Romay yceltmek,edebi amac olarak ise Homerosu gemek olduunu
syleyebiliriz.
Augustusu
memnun
etmek
gibi
bir
ama
tad
inkar
edilemez
Aeneisde konu olarak ele alnan gemiti fakat bu Augustus an hazrlayan bir gemitir.Destanda
Augustus andan aka sz edildii gibi baz kehanetler ile de bu a dndrr
Vergilius yalnz Romallara deil ayn zamanda Augustusun atasnn da nne hizmet etmitir.(Iulius
soyu
Ascaniusa
dayanr.)
Aeneas efsanesini Vergilius yaratm deildir.Kahraman Aeneas Homerosta Troyann yklmasndan
sonra
olduka
silik
bir
kiidir.
Aeneas efsanesi zamanla byr ve yaylr.Yunanl lirik air Stesikhorosta Aeneas Troyadan
ayrldktan sonra yurttalaryla talyaya gidip yerleir.Tarihi Timaiosa gre(..3yy.)Roma ehrinin
kurucusu
odur.
Roma edebiyatnn balamas ve Naevius ile Enniusun Aeneas iirlerine konu yapmalar sonucu
olarak
Aeneas
efsanesi
btn
Romallarca
bilinmi
ve
benimsenmi
olur.
Vergiliusun bunu srarla iledii destan Aeneisi tam da Augustusun idaresinde Romann dnyann
en gl devleti haline geldii zamanda ele almas,eserini iyice benimsenmi bir Yunan-Roma sanat
birikimine dayanarak,stn bir iir kabiliyeti ile yazmas Aeneisa Roma iirinde eriilmemi bir
yer,Vergiliusa
en
byk
Roma
airi
n
salamtr.

Bu aamada bir kronoloji sorunu bir de Romulusu dourann kimin kz olduu sorunu ortaya
kar.Troia kenti i..1180de yaklp yok edilmiti.Romann geleneksel olarak kabul edilen kurulu
tarihi ise i..753tr.Buna gre Romulusun yaad tarih 753ten ok uzakta kalr.Sylencenin bu
aamas u ekilde badatrlmtr:Aeneas Lavinium ehrine geliyor.Olu Ascanius,Alba Longa
ehrini ilk kurandr.300 yl sreyle Alba Longa tahtn Ascaniusun soyu elinde tutuyor.Numitor
bunlarn sonuncusudur.Bylelikle Yunan ve Roma sylenceleri uzlatrlm oluyor.Vergilius,Cato
Maiorun
Origines
adl
eserinden
efsaneyi
bu
ekilde
ele
almtr.
Aeneisin

biim

ve

uslubu

lye verdii nem,msralar bilgi ve zevkle ilemesi,kelimeleri anlam ve ses bakmndan yerinde
kullanlmas,esere btn olarak ve yer yer byk bir ahenk salamtr.Bazlarnn biraz hznl ve
yeksenak bulduklar bu ahenk aslnda birbirine eklenen,srp giden aclarn anlatmna ne kadar
uygundur.
Vergilius duygulu ve insan ruhunu anlayan bir air olarak destan yazarken yalnz epik deil ou
zamanda lirik bazen de dramatik bir g gstermitir.Monolog biimde verdii konumalar birer
hitabet rnei olduu gibi konuann psikolojisini de ok iyi belirtir.Baz tasvirleri,portreleri o kadar
canldr ki bir ressamn elinden kma tablolar andrr.Duygululuu yalnz can verdii kiileri deil
doay da dnyay da sarar.Renkleri ve glgeleri,sesleri ve sessizlikleri,doa ile insan ruhu arasndaki
uyumay
ya
da
kartl
vermekte
ustadr.
Aeneisin

edebi

incelemesi

I.Kitap:Alt yl sren serven dolu bir yolculuktan sonra Aeneas talyaya varmak zeredir.upiterin
kars ve kz kardei Iuno Troyallarn gemilerini bir frtnayla allak bullak edince Aeneas ve
arkadalar Libya kylarna karlar.evreye kefe kan Aeneas bir avc kadna rastlar.Bu kadn ona
Kartaca ehrinin uzakta olmadn,bu ehri kocasnn lmnden sonra Tyrden kaan
Dido(Didon)nun kurduunu anlatr.Aeneas yanna en sadk arkadan alr,Kartacann yolunu tutar.
Yazar Iunonun Troyallar sevmeme nedeninin,tanrann gelecekte Romann Kartacay
mahvedeceini
bildiine
ve
bunu
nlemeye
altna
balayarak
aklar.
Aeneasn ekibinin en yals ilioneus,kralieye kendilerini tantr:Yce kraliem,bir grev aldk
upiterden,yeni bir kent kurup kstah soylar vuracaz adalet bana:bizler,u kadersiz,u denizlerden
denizlere savrulmu Troiallar,diz kp yalvaryoruz senden,kurtar hepimizi uursuz yangnlardan
kurtar gemilerimizi,koru dindar bir soyu.Yakndan ilgilen durumumuzla,tan bizleri:ne Libyann ocak
tanrlarn yakmak iin,ne de kenti talan edip limana kamak iin,silah kuanarak geldik buraya!yle
kstah
deiliz
biz,yenilmilerde,nerede
o
cret?(i.522-530)
O zaman Dido,gzleri yerde,ksaca der ki:Atn korkuyu iinizden,atn endieyi Troiallar!G
durumdayz biz de,devletimiz yeni kurulmakta,byle davranmak zorundaym,gzclerle koruyorum
btn snrlarmz.Kim tanmazAeneasn soyunu,kim tanmaz kahraman Troia kentini,yiitlerini
btn?Kim duymad yangnn onca nl savan?ylesi kat deildir biz pnlerin yrei.ster byk
Hesperiaya,ya Saturnus ovasna,ya Eryx toprana ister kral Acestese gidin,sizi sa salim,uurlarm
oraya;elimden geleni yaparm;eit hakla kalmak isterseniz de bu krallkta,sizindir kurduum
kent.Gemilerinizi ekin,Troia ile Tyrus ayr olmayacak benim iin.Keke buraya atsa Aeneas
keileme..(i.560-575)
Dido&Aeneas
Aeneasn Didoya vgleri balar,teekkrn eder ona..Gzlyorsa dindarlar gkte
tanrlar,adalet,doruluk bilinci varsa hala bir yerde,dilerim tanrlar versin layk olduun dl
sana.Seni yaratan aa ne mutlu!Hangi deerli ana-babadan senin gibi deerli bir kz domu!(i.602606)
Venus

iinden

yeni

planlar,dzenler

kurar.

Aeneas olunu lene aracaktr.Venus ocuu Cytheradaki tapnana saklayacak ve


Cupido(Amor) da annesinin talimatyla Ascaniusun klna girecek,lgna dndrecek Didoyu
armaanlarla
yakacak
sevda
ateiyle
iliklerine
dek.
Epulum(len)
Bu srada Aeneas ve adamlar,Vergiliusun deyimiyle erguvan deklere serpilmiler,Dido tanra
Vens tarafndan kendine oynanan oyundan habersiz,ascanius klndaki ak tanrsna sarlr,barna
basar
onu.
Eserin iv.blmnde air Didonun oktan aka kapanm yreinden,kahramann kendi szleriyle
yle aktarr:..ilk akmn hayali krlnca bir lmle,bakasyla evlenmem!diye verdiim
karar,bylesine saplanp yerlemeseydi gnlme..evet Anna,saklamayacam senden;zavall
Sychaeusun,kocamn ac kaderinden sonra,kardeimin cinayetiyle,evim barkm,ocak tanrlarm
daldktan sonra tek bu adam duygulandrd,bir tek bu eldi,kararsz koydu gnlm..(.iv.20)
Troia
Bu len srasnda Dido Aeneasa bandan geenleri soruyor.Aeneas Infandum,regina,iubes renovare
dolorem. yani Kralie dile gelmez bir acy yeniden yaamam istiyorsun. der ve bandan geenleri
anlatmaya balar.ii.kitapta Yunanllarn Troiaya girileri,troia yanarken Aeneasn ryasnda
Hektorun hayaletini grmesi,ailesiyle birlikte(babas anchises,olu ve ei Creusa) Troiay terketmeye
karar vermesi.Creusann Yunan askerleri tarafndan yakalanp ldrlmesi konu alnr.Aeneas
ykntlar arasnda birden einin hayalini grr ve ona yle der gelecekten haber vererek:
IV. Kitap:Kralie Didonun kz kardei Anna ile Aeneasa duyduu ak zerine dertlemesiyle
balar.Kardei onu u szlerle avutur:Ey ktan ok sevdiim kardeim!Sen hep byle,tek bana m
geireceksin,acl yasl,gzelim genliini?Hi tanmayacak msn tatl ocuk sevgisini,Vensn
zevklerini?llerin klleri ya da topraa gmlmatalarmz hi aldrr m bu ie sanki?...Tanrlar
gzetmi,Iuno yardm etmi de sana,Troiann gemilerini atm yeller,sanrm,bu kyya.yle yiit bir
kocan olsa,dn,grdn u Kartaca,nasl bir kent olur,nasl ycelir kralln!Teucer silahlar
eklenince,nerelere ulamaz an an Kartacann.Yalnz tanrlardan zr dile,kutlu kurbanlar kestir
de,arla konuunu;onu oyalamak iin de bahaneler uydur;byle syleyip ateledi DiDonun
yreinden dolup taan ak Anna,kukulu yreine umut verdi,sildi kalbinden tm utanc,ar.(iv.1)
Bunun zerine Kartacann en byk tanras uono engel olamayacan anlayarak Didonun bir
troialya olan akna,Vense yanar ve onu bu ak Didonun kalbine yerletirdii iin
kutlar.Yenilgiyi kabul etmi gibi grnerek vgye u szleri ekler:Hem bilmem mi ben,senin
surlarmza,ulu Kartacaya kar ansl kuku doludur yrein ama ne zaman biter bu dmanlk?Ya da
sonu bu yarmann nereye varr?Neden seninle srekli bar yapmyoruz,bir dnle de
pekitirmiyoruz?Bylesi daha iyi deil mi?..(iv.98- )Burada iuno-vens kartln gryoruz.Vens
yle yantlar Iunonun teklifini:Kim redder bu teklifi,ya da seninle atmay ye tutar.nsan deli
olmal,yeter ki bu teklifi uygun grsn alnyazs da.Ama kaderden endie ederim..(iv-105- )
Bu teklifte Iunonun kafasnda asl Aeneasn gelecekte hakim olaca talyadaki krall Libya
topraklarna katma dncesi vard ve bunu gizleyerek Vensa plann aklar ve Iunonun dileiyle
bakalm neler olmutur:Dido ile Troial nder vardlar ayn maaraya,ilkin iaret verdi,toprakla
everen Iuno,gerdein yardaks;havada ateler akt durdu.Su perileri uludular gerdek arksn da
doruunda.lk o gn hazrlad lm,felaket nedeni Didonun,onur,grenek unuttu saygsn.Ama
gnlnde yatan,kaamak ak da deildi:Bir evlenme demekteydi buna,bu ad altna rtp gizlemek
istiyordu
Dido
hatasn.(iv.165-173)
Bu evlilik sylentisi Afrikada oturan,bir zamanlar Dido ile evlenmek isteyen kral Iarbasn kulana
ular ve bunun zerine kral sunaklarda Iupitere yle yakarr:Ey kudretli uppiter!Gryor musun
u olanlar?Yoksa bou bouna m dehete dyoruz,imeini akarken sen!Ruhumuzu rperten
ateler,kr ate mi yoksa,bulutlar aan baka bir grlt m,babacm,bu amata?Bir kadn,yersiz
yurtsuz ve avare dolarken yurdumuza gelip de kk bir kent kurmak iin,para verip bizden bir avu

toprak alan kadn,koca olarak istemedi de beni,kabul etti krallna Aeneas efendi diye!(iv.208213)Iupiter de Iarbasa kulak verir ve haberci Mercuriusu ararak buyruunu surlarn,yeni evlerin
yapmyla
uramakta
olan
Aeneasa
u
ekilde
iletir:
Demek imdi temellerini atyorsun yksek Kartacann,gzel bir kent kuruyorsun sevgili ein
iin.Unuttun mu,yazk,kralln,grevlerini?Tanrlara buyuran ulu tanr beni sana yollad parlak
olympostan,hani yeri g istenciyle dndren tanr;hzl yellerle u haberi ulatrmam
buyurdu,kendisi:Nedir niyetin?Hangi umutla geiriyorsun gnlerini Libya topraklarnda?Bunca iin
onuru alevlendirmiyorsa senin ruhunu,n an kazanmaya almazsan kendin iin,bak serpilen
Ascaniusa;olun Julusun dn geleceini.Onun payna dmtr italya krall,roma topraklar.
(iv.265-276)
Aeneasn dili tutulmutur,adamlarna gizlice gemileri donatmalarn,kyda toplanmalarn
emreder.Kafasnda Didoya kararn aklama dncesi varken Dido ondan nce farkna varmtr
olup
bitenin.Aeneas
kenara
eker
ve
ona
sitem
eder:Byle
byk
bir
gnah,hain,gizleyecektin,yurdumdan sessiz sakin svacaktn yle mi?Nasl umabildin bunu?Bir ba
yok mu iinde?u akmz,vaktiyle verdiin andlar hi mi hi,engel olmad m sana?Ya da korkun
lme atlmaya hazr Dido?Karda ayazda bile,ah ta kalpli!Hazrlyorsun demek donanman,royrazlar
arasndan denize almak iin,iin iine smyor yle mi?Yaban eller,adsz meskenler aramasaydn,o
eski troia ayakta olsayd,dalgal denizleri ap arar mydn troian?Ha,arar mydn,syle!Katn ben
miyim yoksa?Gzyalarn akna,sa elin,senin akna-mutsuz bama artk ne braktm ki!-(iv.305)
Aeneas:Say dk kraliem doya doya sen,borlu olduum her eyi sana,inkar edecek deilim!
Kendimi bildike de,organlarma can verdike de soluum,seni seve seve anacam hep.Savunmam da
ksa olacak.Sanma ki senden gizli kamay tasarlamtm.Hem evlilik ralarn hibir zaman vaat
etmemitim sana,andlama yapmadmd seninle!Kader kendi kararmla dzenleme frsat verseydi
hayatm,gnlmce davranmak mmkn olsayd benim iin,nce troia kentinde oturur,yaknlarmn
sevgili llerine sayg gsterirdim ben;yksek priamus saray da ayakta kalrd,ellerimle
onarr,yenilmilerin uruna,bayndrrdm bergamay yeniden..Ne beni ne de kendini yak
yaknmalarnla,isteyerek gitmiyorum en italyaya(iv.333361)der.Didonun fkesi hala
yatmamtr.
Bu szlerden sonra Dido baylr,hizmetiler tarafndan mermer odaya gtrlp yataa yatrlr,Aeneas
da tanrlarn buyruuna boyun eer ve donanmasna dner.Aeneasn kylarndan ayrlaca haberini
alan Dido artk kaderinden lm dilemeye balar.Eserde onun lmn aran baz kehanetler
vardr:sunaklardaki kutsal sular kapkara oluvermi,salan arap karar kana dnm,Sychaeusun
zel tapnanda bir ses duymu.Derinde korkun uyarmalarla karlar,lgnlar gibi kaar,Aeneas
da onu kovalar,hep tek bana,yollarda uzun yrylerde grlr kralie.Sonunda kahrolup,akln
yitirince,lm dncesini fiile dkmeyi dnr.Kardei Annadan i avluda byk bir odun yn
kurmasn ister ve lm kararn da kardeinden gizlemek iin bunu Aeneasa by yapmak amacyla
istediini syler.Sabahn ilk klarnda Dido gzetleme kulesinden baktnda dehete der,gsne
vura vura,yolarak sar san,Aeneasn arkasndan yaknr ve beddualar eder,giden gemiye bakarak;
..Sizler,Tyruslular hrpalayn nefretinizle soyunu Troiann doacak kuaklarn!Kllerime
yollayn,bu armaanlar da benim.Ne bir yakn dostluk,ne de bir andlama olsun arasnda iki ulusun!
Ey benim kemiklerimden doacak alcm!D pelerine Troial gmenlerin!Kovala
silahla,atele,bgun,yarn,frsat geldike,her gn,gcn yettike!Dvsn iki ulus,torunlar da
atsn,ky kyya,deniz denize,silah silaha,budur bedduam!(iv.-629)Bu dizelerde Vergilius tarihi
Roma-kartaca
dmanlna,Romay
bir
hayli
uraltran
Hannibala
gndermeler
yapar.Didonun tarihi bir kiilik olduunu iddaa edenler vardr.Naevius ve Varrodan alnt yapan
Servius da onun ad geer fakat elimizde yeterli bilgi yoktur.Bu akn ve Didonun edebi anlamda
babas
vergiliustur,Aeneis
ise
onun
nnn
edebiyattaki
en
byk
noktasdr.

Yeniden destana dnersekNe mutlu ne kadar mutluydum,bu kylara gelmeseydi Troia


gemileri!diyerek lme kendisini brakr.Klcn stne abanr,kl kpk kpk fkran kana
bulanr,l sarayn ta yksek klesine ykselir,feryatlar,inlemeler,kadnlarn atlar evleri
sarar,kardei haberi alr,feryat ve sitem eder Didoya;Buydu demek niyetin!Beni mi kandrdn
yavrum!u odun yn,u sunak,bana bu oyunu mu hazrlad?Brakp gittiin kardein neden yaknsn
nce?lrken sana ok mu grdn yolda olmam?Keke arsaydn ayn kadere!Ayn kltan yara
alarak,ayn anda can verseydik ikimiz!..ardndan trmanr yksek basamaklar,can ekien kardeini
basarak barna,inleye inleye onu stmak ister,Dido arlam gz kapaklarn amaya alr ama
yine kendinden geer, defa kalkar ama defa ylr dee,kayan gzleriyle gklerde arar
,bulduu zaman da inler.uno dayanamaz Didonun bylesine can ekimesine ve olympostan
risi
yollar,rpnan
ruhunu
zsn
diye
organlarndan.
ris de dikilerek bana,..yer alt tanrsna gtrmemi buyurdular u kutsal emaneti,seni zdm
bedeninden!der ve Didonun olaanca scakl kaybolur,havaya uar can,savrulur gider
yellere.Eserin
iv.kitab
bu
ekilde
sonlanr.
V.Kitap:Aeneas olanlardan habersiz yine Sicilyaya dner.I.kitap Sicilyada balamt,babas orada
lmt,lm
yldnm
iin
bir
tren
dzenler
ve
sonra
yola
kar.
VI.Kitap:Bu kitapta Vergilius yal kahin Sybllann,Aeneas yeraltna,yurtlarn bulunduu yere
gtrdnden bahseder.(katabasis=yer altna inme)Orada babas ve domam insanlarn ruhlar da
vardr.Torunlar olacak kimselerin ruhlar,Agustusa kadar gsterilir,bylece Augustus Romasn da
ver Vergilius.Kartaca kraliesi Dido ile de karlar.Aeneas onu grnce sevgi dolu sesiyle yle
der;
Ah mutsuz Dido!Duyduum haber doruymu demek!Klcmla komusun lme ac iinde.Ah,ne
yazk!Ben sebep oldum senin lmne.Ama yldzlar ve gkteki tanrlar akna,btn kutsal varlklar
akna yeraltndaki,yemin ederim ki,istemeye istemeye ben,ayrlp gittim,kraliem senin
kylarndanBylesine ac vereceini dnmedim bu ayrln.Dur urda,karma hayalini
gzlerimin
nnden.Sen
benden
mi
kayorsun?kaderler
nasip
etti
bana
son
konumamz!(vi.456..466)Aeneasn Dido ile konuma abas bounadr,zira Dido eski ei Sychaes
sayesinde,yattrmtr akn.Bundan dolay yz vermez aeneasa ve o da Didonun yanndan yrei
ezilerek,gzyalar iinde ayrlr ve bu iki eski an eserdeki son karlamas olur.
ki an son karlamas,hsranla biten bir ak macerasn hatrlatyor.Roma iin bu son pek de
hsran saylmamakta aksine bir zorunluluktur ve Romann gelecei iin olmas gereken sondur.Peki
bundan
sonra
neler
oluyor?
vi.kitapla ilgili deinmek istediim bir dier noktaya geliyoruz.Aeneas ,Lehte aynn kenarnda sraya
dizilmi insanlar grr ve babas Anchises de bu olay ona yle aklar :Bunlar yazg gerei gvde
deitiren canlar,Lethe suyundan ienler,gemii unutanlar,esenlik kazananlar,acdan kurtulanlar.
(vi.713-715)
Lethenin ad burada gemiken bir parantez ap Mnemosyneden farkn anlamak adna unlara gz
atalm.
Orpheusu hymnoslarda (hymni orphici) lethenin sularndan uzak durmak,mnemosynenin sularndan
bellei glendirdi,tanrsal kaynakl ruhumuzun bilincine varp gkte tanrlarla bir olabileceinizi
duymanza yardmc olduu syleniyor.Gney italyada,Peteliada .. 4 ya da 3.yya tarihlenen bir
levhada
bireysel
sonsuzlua
ulamann
anahtar
yle
verilmekte:
Hadesin
Ve
Bu
Ama

evinin
onun
Mnemosyne

solunda
yannda
kaynaa
yaknlarnda

kutsal
duran
baka

bir
beyaz
fazla
bir

kaynak
bir
kaynak

bulacaksn,
selvi
yaklama.
bulacaksn,

Souk
Ve
yle
Ama
Ama
abuk
Onlar
Sonra

sularn
fkrd
onun
nnde
korumalar.
syle
:ben
yeryznn
ve
yldzl
gkn
bir
evladym
benim
rkm
sadece
gkn
evlad.Bunu
siz
kendiniz
bilin.
bak
ite
ben
susuzluktan
kavruldum
ve
lyorum.
bana
Mnemosyne
fkran
sudan
verin.
kendiliinden
sana
kutsal
kaynan
suyundan
iirecekler.
da
sen
dier
kahramanlar
arasnda
efendilie
ykseleceksin.

Hadeste,yer altn dnyadan ayran 3 rmaktan [ate rma Phlegethon,tanrlarn adna yemin ettikleri
Sytks (Achilleusun annesi olunu lmszletirmek iin ayaklarndan tutarak bu rmaa
batrmt.)ve
unutu
rma
da
Lethe
]
birisidir
.
Aeneise tekrar dnersek Aeneasn babas Anchises bu rmakta yani Lethenin suyundan iecek olan
ruhlarn Lethe kysna toplantya gemii unutmalar,gkleri grmeleri,yeniden gvdelere dnmeyi
dilemeleri iin arldklarn syler.Bu ekilde ruhlar yaarken yaptklar tm ktlklerden
arnacaktr.
Anchises oluna talya soyundan doacak olan Sylviusu gsterir.Mars ile Assaracus soyundan
gelecek
liann
olu
Romulusu
gsterir.
Dante Divina Commediasn bu kitaptan esinlenerek yazmtr.Bu kitapta Dantenin rehberi de
Vergiliustur.
VII.Kitap:Latin Ilias dediimiz blm bu kitapla balar.Aeneas Tiber nehrinin dkld yerde
Latiuma kar.Kendisine vaadedilen topraa varm olmann sevinci iindedir.evrede Aeneasn
duyduu huzura uyan bir sukunet vardr,deniz dalgasz,hava rzgarszdr;gne domak zeredir,her
yan tatl bir pembelik sarmtr ve Tiber kylarnda kularn sevinli cvlts duyulur.Fakat Aeneasn
rahata kavuamayaca airin Eratoya(ak iirlerinin musas)seslendii dizelerden bellidir.Latiumda
kral Latinusun ei Amata biroklarnn istedii kz Laviniay Rutullarn kral Turnusa vermek
ister.Fakat Latinusa bildirilen bir kehanete gre kzn uzaklardan gelen biriyle
evlendirecektir,Aeneasn geldiini gren Latinus kzn ona vereceini bildirir.Bu duruma sinirlenen
Iuno
yer
alt
cads
Allectoyu
grevlendirir.
Allecto kralie Amatay kkrtr,Turnusun kalbine kskanlk zehrini aktr ve o da Rutullar
silahlanmaya arr.Bu savata Latinus tarafsz kalm,kralie Amata Turnusun tarafndadr.Blm
talya
cephesinde
savaanlarn
adlarnn
sralanmas
ile
sona
erer.
VIII.Blm:Aeneasn yalnz kald bir srada annesi Vens Vulcanusa yaptrd silahlar
getirir;bunlarn iinde ok byk bir kalkan vardr,zerinde Roma tarihinin en can alc sahneleri
ilenmitir.(Iliasta Hephaistos Akhilleus iin byle bir kalkan yaptrmtr.)Blmde iki tarafn sava
hazrlklarn gsteren air ayn zamanda Aeneasn kendine denk gte bir sava olan Turnus ile
karlaacan
da
belirtmitir.kahramanlarn
kiilikleri
birbirinden
farkldr.
Turnus,duygularna kaplp abucak harekete geebilen bir kahramandr,Aeneas ise,iinde bulunduu
durumu dnen,kan dkmekten holanmayan,harekete gemeden nce tanrlarn tasvibini ve
yardmn bekleyen,dindar,arbal fakat bir kere karar verdikten sonra cesur ve ylmaz bir nderdir.
IX.Blm:Sava balamtr.IX.ve X.blmlerde sava yeri Troyallarn evirdikleri ordugah ve ya
kk ehir,XI.ve XII.blmlerde ise Latinus un ehridir.Aeneas yaptrd surlarn dna kp
kendisine mttefik aramaya gidince Iuno Turnusa frsattan yararlanmasn,nderleri balarnda
deilken Troyallara saldrmasn sylemesi iin risi gnderir.Turnus,Troyallarn ordugahna
yaklar,fakat surlar amasnn imkansz olduunu grnce Aeneasn gemilerini yakmaya karar
verir;Iuppiterin yardm ile gemiler birdenbire Nympha haline gelir,surlara dalar,sonra uzaklarda
grnrler.Turnus bir konuma yaparak heyecana ve mitsizlie kaplan Rutullar yreklendirir.
X.Blm:Iliasta olduu gibi ba tanr Iuppiter bakanlnda Olymposta bir tanrlar toplants

olur.Troillar ve Latinlerin arpmasn doru bulmayan Iuppiter,artk tanrlarn bu savaa mdahale


etmemesini emreder.Kendisinin de tarafsz kalacan savan sonunu iki tarafn kaderinin tayin
edeceini,bunun da taraflarn davranna bal olduunu belirtir.Rutullar saldrya geer,Troyallar
kahramanca dvmelerine ramen gittike glerini kaybederler.Aeneas Etrsklerin bandaki
Tarchonun yardm ile bir kartma yapar,Troyallar ve Rutullar kyda iddetli bir arpma
yaparlar.Pallas kahramanca dvr.Etrsk kral Mezentiusun olu Lausus ile arpaca srada
Turnus
gelir
onu
ldrr.Aeneas
da
Mezentiusu
yaralar,Laususu
ldrr.
XI.Blm:Her iki tarafnda ar kayplar vermesinin sonucunda bir mtareke yaplr.llerin
gmlmesi srasnda yaplan trenler anlatlr.Aeneas sava tanrs Mars iin byk bir ate
yaktrr.atmay zaferle bitirdii iib sevinli deildir,ller iin zlmektedir.Bir konuma yaparak
artk latinlerin ehrine yryebileceklerini syler.Pallasn cesedini babasna gnderirken Aeneas alar
vePallasn zerine rtt altn ilemeli erguvan elbise Didonun eliyle ileyip kendisine armaan
ettii
elbisedir.
XII.Blm:ki taraftan Aeneas ve Turnus teke tek arpmak zere seilir.Turnus ile Aeneas
dvmeye hazrlanrlar;ikisi de gen,cesur ve Vulcanusun elinden kma silahlara sahiptirler.Turnus
ok heyecanldr,kaygsn gizlemek ister gibi bir yandan zrhl elbisesini giyer,bir yandan da Aeneasa
kfrler savurur.Bu dvmeyi bir an nce bitirme arzusu Aeneas da hrnlatrm,fakat savan
sona
ermesinden
memnundur.
ki kahramann bu dvmedeki amalar da farkldr.Turnus iin nemli olan Laviniay
kaybetmemek,Aeneas iin Troyallar Latiuma yerletirmektir.Lavinia ile evlenmesi politik bir
evlenmedir.Aeneas Turnusu bacandan yaralar.Son darbeyi vurmak zere kaldrd kolunu
indirir,dman karsnda yumuamtr,fakat Turnusun omzunda Pallasn kl kayn grnce kini
yeniden canlanr ve Turnusa fkeyleSeni benim elimle Pallas ldryordiyerek gsne bir darbe
indirir.Kralie Amata intihar eder.Aeneas Lavinia ile evlenir,kenti kurar. Turnus yurduna gelip
nianlsn elinden alan Aeneasa kar kahramanca dvtkten sonra,tpk Dido gibi kaderin kurban
olmutur.Turnusun arpmas kaderi yenme abasndan baka bir ey olmadndan trajik bir
arpmadr.Bu yzden,Aeneasn zaferiyle biten destan insann iinde sevin deil burukluk brakr.
AENESN

DEER.VERGLUSUN

SANATI

Homerosun ilkel destanndan farkl olarak bilgisel bir destandr.Bu destan iyice anlayabilmek,msra
msra tadn karabilmek iin Roma ile hatta Yunan dnyas ile ilgili pek ok ey bilmek
gerekir.Vergilius,Homerosu rnek almakla kalmam,mitoloji,tarih,arkeoloji,felsefe ve edebiyat
konusunda btn bildiklerinden yararlanp trl unsurlar byk bir zevk ve l iinde
balayarak,birbirinin iinde eriterek yar mitolojik yar tarihi bir eser meydana getirmitir.Romallk
ruhunun katlmasyla,Romay yceltmesiyle milli bir destan olmu ve antik dnyann yabancs olan
okuyucular bile etkilerek sanat gc ile evrensel ve lmsz bir deer kazandrmtr.
Destan batan baa ayr dnyann insanlar olsalar da bu gnn insan ile ortak duygular olan
insanlarla doludur.nsanlar arasndaki ilikiler,sevgilerin her trls,da yurt sevgisi,aile sevgisi,dost
sevgisi,ak ve btn bunlara karn derin bir acma duygusu Vergilius tarafndan byk bir anlayla
ele alnm ve hayatn,kaderin insan bir ac yk altna sokmas,bu acdan kanlamamas ince bir
buruklukla anlatlmtr.air yalnz iyi ve yce duygular zerinde durmam,kin,nefret,kskanlk gibi
olumsuz duygularn da tahlilini yapm,fertlerde ya da toplumlarda atklar yaralar
gstermitir.Vergiliusun adalarnn Aeneise Gesta Populi Romani(Roma tarihi)demeleri airin
tarih
duygusunu
iyi
sezmi
olmalarndandr.
VERGLUSUN
N
Vergiliusun btn dehasn ortaya koyan Aeneis airin yaad ada ok beenilmi,onu Romallarn
milli air olarak benimsemelerine ve Homeros ile bir tutmalarna yol amtr.Aeneis btn tahsil
derecelerinde,Roma
okullarnda
okutulan
bir
kitap
olmutur.
lmnden sonra btn Roma iirini etkisi altnda brakan Vergilius destan airi olarak Homerosa
denk grlmekle,bu alanda ok kez taklit edilmitir,fakat hibir Romal air onun deerini
aamam,hatta
ona
ulaamamtr.

Bugn Batda Vergilius,yce bir sanatkar olduu kadar,ruh bakmndan modern insana en yakn antik
air olarak kabul edilir.
ROMADA
PETAS
KAVRAMI
Pietasn Eski Yunancadaki en yakn karl hosiotes ve ya eusebeiadr.Yunan kltrnde en yaln
ekliyle insann kendisinden daha st glerle kurduu ilikilerinde onlara kar sergiledii
ballk,grev duygusu gibi erdemleri temsil eder;baka bir deyile ahlakn vd ve ahlakl olmann
gerektirdii
doruluk,yardmseverlik,yiitlik,bilgelik,alakgnl
llk,insalcllk,adalet,zdenetim gibi ahlakl bir insann davranlarnda kendini gsteren erdemlerden
biridir.Eusebeia sahibi olmann nkoulu bilge olmaktr.Yunan dncesine gre eusebeia ayn
zamanda dikaiosuneyi yani Latince deyile iustitia yani adaletle balantldr.
Fergusona gre;Platoncu dnceye baz eyler borlu olan Hermetik yazn eusebeiay Tanr bilgisi
olarak tanmlar,bylece onu daha ok bilgelikle balar.Eusebeiann dindarlk kavramna
ulatn,dine uygun davranlar btnn ifade ettiini syleyebiliriz.Buna bakarak kavramn Yunan
dnyasndaki yaygn kullanm Romadan farkldr ve dinsel bir nitelik tar.
Epikurosuluun Romadaki temsilcisi Lucretius De Rerum Natura isimli yaptnda Romallara ait
dinsel uygulamalar eletirir.Romallarn tanrlara tapmalarnn balca nedeni ya gemiteki
sularndan dolay af dilemek ya da balarna iyi eylerin gelmesini istemek iindir.Lucretius yaptnda
pietas bir kez kullanr ve tanmlarken ncelikle ne olmadn syler.Ona gre pietas insann ban
rterek tatan yaplm heykellere ynelmesi,toplu olarak sunaklara gitmesi,yere kapanp secde
etmesi,dilekleri gereklesin diye tanrlara adaklar adamas deildir;insann her ey zerine sakin bir
ruhla
dnmesidir.
Summersn yorumuna gre ,Lucretius tanrlarla insanlar arasndaki karlkl bir anlamann
srdrlmesi inancna dayal dinsel ritelleri reddetmekle bir Romal iin dindarln ne olduu fikrini
de
deitirir.
Stoa felsefesi hereyden stn kabul ettii tanrlara sayg duymay ve onlara pietasla tapmay
tler.Bu ynyle Stoa felsefesi Romadaki geleneksel dinsel inanlar destekler.Stoacln en
nemli temsilcisi Gen Seneca Epikurosculuun tanrlarn dnyevi ilerle ilgilenmedii grne kar
insanlarn bana gelen her eyi tanrsal yasaya balayarak iyi bir insann tanrlara kar grevlerini
yerine getirmesi gereklilii zerinde durarak yle der:Kabul etmelisin ki,iyi bir insann tanrlara
kar byk bir pietasla bal olmas gerekir.Bylece bana ne gelirse gelsin,sakin bir ruh
haliyle katlanacak,nk bunun btn eylerin meydana gelmesine neden olan tanrsal yasadan dolay
olduunu
bilecek.
Din(religio) Roma dnce yapsnda pietasla i ie gemi bir kavramdr.Din inantan daha ok
tanrlara ballklarn gstermek zere,onlara tapnaklar adamak,dua etmek,kurban kesmek gibi
grevler btndr.Cicero De Natura Deorumda religioyu tanrlara grev duysusuyla ykl tapnma
olarak tanmlar ve yle der:Tanrya ballk(pietas),teki erdemler gibi sahte grnme
brnmez,bu ballk ortadan kalkarsa onunla birlikte kutsallk duygusunun(sanctitas)ve dinsel
inancn(religio)da ortadan kalkmas kanlmaz olur;bunlarn hepsi ortadan kalknca,yaam kargaas
ve byk bir karmaa da pei sra gelir;eminim ki tanrlara kar ballk(pietas)ortadan kalknca
gven,insanolunun birlii,tek en stn erdem olan adalet(iustitia) de yok olur.(Cic.,Nat. D.,1,2,)
Ciceronun
pietas
tanmlarna
bakarak
onu
3
gruba
ayrabiliriz.
1-Pietas erga parentes:Ana babaya kar ballk.Bir Romalnn ana babasna kar yerine getirmekle
ykml
olduu
grev
duygusudur.
2-Pietas erga patriam:Vatana kar ballk.Vatana kar duyulan sevgi sonucunda yerine getirmekle
ykml olunan sorumluluu ifade eder.Romallar iin byk nem tar.Yunanlarda kavramn
geliimi
pietas
erga
parentes
ynndedir.
3-Pietas erga deos:Tanrlara kar ballk.Tanrlara duyulan ballk sonucunda yerine getirilmesi
gereken grev duygusudur.Hem Yunan hem Roma toplumu iin byk nem tar.
Vergiliusun Aeneisinde Aeneas eserin hemen banda insegnem pietate virum yani pietasyla gze
arpan kii olarak tantlr.Destan boyunca Aeneas ycelten sfatlar arasnda pietas isminin
sfatlatrlm
hali
pius(pietas
sahibi
olan,grevini
bilen,grev
sever,vicdanl,drst,insafl;dindar;kutsal;seven,sevgi gsteren;yurtsever;doru,drst) kahramann

tanrlara,atalarna,ailesine ve vatanna balln ve onlara kar yreinden duyumsad grev


bilincini tek bir kelimeyle okurlarn zihinlerinde canlandrmasndan dolay zellikle seilmi bir
sfattr.Aeneas ile birlikte Roma devletini kurmak zere her trl tehlike ve zorlua ylmadan ve
cesaretle kar koyan Troia soyu da tpk Aeneas gibi pius sfatyla nitelenir.
Pius

Aeneas

Pietas sahibi olan tanrlarn daima gzetecei dncesinin destann tm ruhuna sinmi en temel
gr olduu kansndayz.Bunun en belirgin ifadesi Troilallar Vensn koruyuculuunda Romay
kurmak zere Hesperiaya doru yola koyulduklarnda balarna trl trl felaketler
gelince,Iuppitere pietasn dl bu mu? diye yakardndaki szlerinde ve uppiterin bu yakara
karlk olarak kzna Aeneasn soyundan gelen Romulusun Romay kuraca yantn vermesinde
buluyoruz.Aeneasn Romay kurma emelinde karlat zorluklara ramen elde ettii
baarlarndaki en byk etken pietasndan hi dn vermeden iyi insan olma ve iyi iler baarma
yolundaki
azminden
asla
vazgememesidir.
Aeneasn kiiliinde yanstlan pietas olgusundan da ncelik kahramann tanlara kar ballna ve
grevlerini yerine getirmesi erdemine verilir.Yanan Troiay terk ederek yeni bir lke aramas
ncelikle tanrlarn emirlerine uymasndan,ardndan da vatanna duyduu sevgiden ve vatandalarna
olan sorumluluundan kaynaklanan bir grev bilincinin sonucudur.Tanrlarn yardmndan ve
koruyuculuundan eksik kalmamak iin yoldalaryla birlikte onlara kurbanlar adamas ,dualar
etmesi,antikan geleneksel dinsel inanlarnn gerektirdii bir takm sembolik tapnma biimlerini
simgeler.
Destann ruhuna sinmi havann daha ok Stoac tanr inann sergilediini ve yaptn Romallar
arasnda benimsenen geleneksel dini inancn bir anlamda el kitab gibi olduunu
syleyebiliriz.Destann genelinde insann bana gelen iyi ya da kt eylerin tanrsal bir yasaya bal
olduu dncesi hakimdir.Bu gr de Romada Epikurosulua gre ok daha fazla benimsenen ve
Romallarn dinsel inanlarn daha ok destekler nitelik gsteren Stoa retisine aittir.
Dido ile Aeneas arasndaki ak destann en dramatik blmlerinden biridir.Johnsona gre,Aeneasn
ac eken kralienin acsn hafiletmesine izin verilmemitir,ama tanrlara ve soydalarna kar sadakat
dolu grev bilinciyle Didoya kar insani grevini ihmal etmeye zorlamtr.Dido terk edilmilik
duygusuna kaplarak onu pius sfatnn kart impius(sadakatsiz,vefasz)sfatyla nitelemekten geri
kalmaz.Didonun Aeneas impius olarak gstermesinin kahramann tanrlara ve vatanna balln
daha da kuvvetlendirir.Aeneas pietasnn kendisine yn verdii,yazgsyla bark bir insan portresi
izmektedir.Bu sebeple de,Dido karakterinin destandaki varlnn kahramann pietasn pekitirdii
fikrine
katlyoruz.
Putnam,Virgils Aeneid-Interpretation and Influence baln tayan kitabnda Aeneasn pietasn
sorgular.XII.kitapta Aeneasn Turnusu ldrmesinden yola kmaktadr.Aeneas Turnus ile savat
srada Pallentum kentinin kurucusu Euanderden yardm talebinde bulunur ve istedii yardm alma
konusunda aralarnda anlap el krlar.,bu anlama sonucunda Aeneas,Euander ve olu Pallasa
byk bir ballk besler.Turnusun Pallas ldrmesi,bir de Pallasn kemerini takmas sonucunda
Aeneas lgnca bir fkeye kaplarak onu ldrmekten kendini alamaz.Putnam,Aeneasn bu
davrannimpiusbir davran olarak yorumlar.Ona gre Aeneas bunu yaparak babasnn yalvaran
esirge,kibirliyi savala hkmn altna aldne uymayarak pietasndan dn vermitir.Putnam
ayrca fke(ira)ile pietasn birbirine uyumazl konusuna aklk getirmek zere Senecann De Ira
isimli eserinden u cmlesini aktarr:Birinin kendi adna fkeye kaplmas zayf bir ruhun
iaretidir,pius
bir
ruhun
deil.
Ancak biz bu gre katlmyoruz.Vergilius eserinde Turnusun Pallas ldrerek savata can
balama koulunu bozduunu ve babasnn da bunu onayladn Aeneasn azndan yle dile
getirir:
Savan
bu
artlarn
Turnus

lk
Byle

bozdu,Pallas
dnyor
babam

ldrnce
Anchisesin

ite
ruhu

o
da,Ilulus

zaman.
da.(X.532-534)

Gramerci Serviusun yorumuna gre Aeneas,Turnusu ldrmeden nce duraksad iin


babasna,Pallasn
intikamn
ald
iin
de
Euandere
kar
piustur.
II.ve III.kitaplar kahramann pietasnn okuyucunun zihninde en kolay ekillendii
blmlerdir.Troiann atee verilmesinin ardndan her yeri kaplayan dehet,Aeneas da penesine
almaktan geri kalmaz ancak Aeneasn korkusu silaha sarlp vatan uruna lme komann ne kadar
da
gzel
bir
ey
olduu
dncesi
karsnda
birden
dalverir.
Bu onun hem virtusunun(yiitlik)hem de vatana kar pietasnn ifadesidir.Aeneasn Troiadan
ka ihanet deil,aksine bir grevdir.Kller altnda kalan Troiann baka topraklarda daha gl bir
ekilde yeniden douu uruna giriilen zorlu yolculuk vatana kar pietasn bir baka
gstergesidir.Aeneasn ailesine kar pietasnn zihinlerde yer etmi en canl tablosu,kenti terk
ederken yal babasn srtnda tamas,kendi olu ile yan yana yrmesi,onlar arkadan takip eden
karsn
gremeyince
karsn
aramak
iin
geri
dnmesidir.
Destan boyunca pietas sahibi bir kiiden beklenen tm davran kalplarn sergileyerek ilkelerinden
dn vermeden Romann kurucusu olma onuruna ulam bir kahraman olarak Aeneas gelecek
nesiller iin tanrlara saygl,vatani grevinin bilincinde,baba,oul ve dostluk ilikilerinde Roma
geleneklerinin izinden giden ideal bir Roma vatanda,ideal bir Roma devlet adam rnei oluturur.
Bu ideal devlet adam rnei Augustusun principatus dneminin ve ardndan imparatorluk rejiminin
propogandas dorultusunda siyasi bir anlam kazanr;virtus,clementia(insaniyet),iustitia gibi
imparatorluk erdemleri arasnda anlr.mparator ncelikle tanrlara gsterdii pietasla vatandalar
tarafndan kendine ynelen pietas hak eder.Pietasn doasnda kendinden stn olan gce zorla bir
boyun ei yoktur,tamamen iten gelen bir ballk ve bu ballktan kaynaklanan grev bilinci
vardr.Bu zelliiyle ancak pietas sahibi olan bir insan,iyi insan olmaveiyi iler baarmayolunda
amacna
ulaabilir.