P. 1
M.Ali Eren Anılar IIt

M.Ali Eren Anılar IIt

|Views: 3,249|Likes:
Yayınlayan: m.ali eren
1911-2001 arası yaşamış Cumhuriyet'in ilk dönem eğitimcisinin Düşünce ve Anılar - II eseri. Bu çalışma, H. A.Yücel'in takdirini de kazanan M. Ali Eren'in İvriz Köy Enstitüsü dönemini de kapsamaktadır. Ayrıca yetiştiği bölgeyle ilgili olarak ortaya çıkarılmasını sağladığı Ulukışla Kuvvayı Milliye 1918-20 Karar Defteri alıntılarını da yer verilmiştir.Görüntülü söyleşi kayıtları için : http://www.youtube.com/user/aeren1943?feature=mhee ......
1911-2001 arası yaşamış Cumhuriyet'in ilk dönem eğitimcisinin Düşünce ve Anılar - II eseri. Bu çalışma, H. A.Yücel'in takdirini de kazanan M. Ali Eren'in İvriz Köy Enstitüsü dönemini de kapsamaktadır. Ayrıca yetiştiği bölgeyle ilgili olarak ortaya çıkarılmasını sağladığı Ulukışla Kuvvayı Milliye 1918-20 Karar Defteri alıntılarını da yer verilmiştir.Görüntülü söyleşi kayıtları için : http://www.youtube.com/user/aeren1943?feature=mhee ......

More info:

Published by: m.ali eren on Mar 24, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

09/11/2013

pdf

Sections

B Ö L Ü M L E R Sayfalar

M. Ali Eren : Düşünce ve Anılar II ........................... 1 – 143
M.Ali Eren İçin Ne Dediler ................................... 144 – 157
M. Ali Eren ve Ulukışla’da Kuvvay-ı Milliye ....... 161 – 164
Ulukışla Kuvvay–ı Milliye Karar Defteri ............. 165 – 192
ISBN : 978–9944–62–970–6
Kitap İsteme Adresi: eren@hacettepe.edu.tr
Tasarım - Baskı
Kardelen Ofset Ltd. Şti.
İncesu Caddesi 96’lar Apt. No: 6/Y Kolej - Ankara
Tel/Faks: (0 312) 432 13 78 • 435 37 90
kardelen@kardelenofset.com.tr • kardelenofset@gmail.com
Mehmet Ali EREN
BİR EĞİTİMCİNİN
DÜŞÜNCE VE ANILARI
2. Kitap
İçindekiler Diini
ÖNSÖZ...................................................................................................7
OKUYAN ADAM, DURMAYAN ADAM ÖĞRETMENİM M. ALİ EREN ....9
MEHMET ALİ EREN’DE OKUMA TUTKUSU........................................11
BİR EĞİTİMCİNİN DÜŞÜNCE VE ANILARI II! ...................................1"
Adana Bölgesine İlköğretim Müfettişi Olarak Atandım....................................15
İvriz Köy nstitüsü ğitmen !amamlama K"rs" Müdürlüğü#ne Atandım........1$
İvriz Köy nstitüsü...........................................................................................1%
&ğretmen 'ali( )iya Büyükaks*y+"n vine K*n"k Old"m.............................1%
ğitmenler K"rs" ,öneti-iliği............................................................................/
0ölören Köyü &ğretmeninin K*n"şması..........................................................1
Meli-ek Köyü ğitmeninin K*n"şması ............................................................1
Kara2ınar+dan 3ir ğitmenin K*n"şması..........................................................1
Kara-adağ Ok"llarından Bir ğitmenin K*n"şması.........................................1
Başka Bir ğitmenin K*n"şması......................................................................4
5ay(an+dan Bir ğitmenin K*n"şması ............................................................4
Başka Bir ğitmenin K*n"şması......................................................................4
Me(met Ali ren#in K*n"şması.........................................................................5
İvriz Köy nstitüsü Kita2lığı !asnif '*r"ml"l"ğ"n" 6stlendim.........................5
nstitünün Meslek 7ersleri &ğretmenliği ve ,a2ı 'anat Başı ,öneti-iliğini
Ka3"l ttim........................................................................................................8
B*r ve 9l"kışla Köylerine Kız &ğren-i B"lmaya 5ıktık....................................8
9l"kışla Oteli.....................................................................................................$
:a(metli şim Aysel+in ;edak<rlığı..................................................................=
şim Aysel+in 5*-"klarımızın ,etişmesindeki &rnek 7avranışları...................%
MEHMET ALİ EREN’İ ARKADAŞI VAHA# OKAY ANLATIYOR ............"$
Me(met Ali ren Kimdir...................................................................................15
Me(met Ali ren+in 5*-"kları...........................................................................4.
İVRİZ KÖY ENSTİTÜSÜ.......................................................................%"
İvriz Köy nstitüsü#nde !arım 5alışmaları.......................................................51
)amanın MB Müsteşarı >"ri K*daman*ğl" reğli Ok"llarını 7enetliy*r......5%
&ğren-i K*lları.................................................................................................8/
0eneral ?a(a2 0ürler+den K*re Anıları...........................................................81
reğli+nin ,etiştirdiği Başarılı İş Adamı A(met 0özneli....................................84
Dünyadaki Başarılı Kişilerden Örnekler.....................................................66
B**ker @as(ingt*n.........................................................................................88
Az. M"(ammet ...............................................................................................8$
2
İVRİZ KÖY ENSTİTÜSÜ KİTA#LIĞI TASNİ& EDİLİYOR......................7'
KÖY ENSTİTÜLERİNDE YURT (EZİLERİ...........................................7$
A. KO>,A 0)İ'İ ..........................................................................................$$
Konya’da Gezilecek Yerler.........................................................................77
Gözlem Planı .............................................................................................78
En!i!üden "areke!.....................................................................................7#
Konya’ya "areke!.......................................................................................7#
Kara$ınar....................................................................................................8%
&elim 'amii..............................................................................................8%
Konya.........................................................................................................8(
)l*e!!in +e$ei ,e 'amii...........................................................................8-
Kara!ay .edreei.....................................................................................86
&el/0kl0 &arayı..........................................................................................86
1nce .inareli .edree................................................................................87
2era3e!!in 'amii........................................................................................87
Ka$ı 'amii................................................................................................87
&elimiye 'amii..........................................................................................87
Yeşil +ür4e 5.e,l*na .üzei6....................................................................87
Ba7aeddin 8eled )nadol0’ya Gö/üyor.......................................................8#
.e,l*na 'elaleddin−i 90mi 590m Diyarının Yükek E3endii6............#:
.e,l*na’nın +e4rizli 2ey7 2emeddin ile +anışmaı.................................#:
.e,l*na .üzei.........................................................................................#(
.e,l*na’yı )nma Günleri...........................................................................#(
B. A>KA:A 0)İ'İ B15 C .1 MA:! 1%5.D.................................................%4
)nkara’da Gezece;imiz Yerler...................................................................#<
)nkara’ya "areke!......................................................................................#-
.illi E;i!im Bakanlı;ı..................................................................................#7
.illi Kü!ü$7ane...........................................................................................#7
Gazi =rman >i3!li;i ,e "ay,ana! Ba7/ei..................................................#7
Atatürk 0azi Orman 5iftliği >asıl K"r"ld"E.....................................................%=
İğde Ağa-ı .....................................................................................................%%
Aayvanat Ba(Fesi.........................................................................................1//
?iraa! @akül!ei.........................................................................................:AA
Ba; Ba7/e En!i!üü................................................................................:A:
Bi3 En!i!üü..............................................................................................:A:
Pa!oloCi En!i!üü......................................................................................:A:
@ormoloCi Bölümü.....................................................................................:A:
Dil ,e +ari7D'o;ra3ya @akül!ei................................................................:A:
3
Kız +eknik Yükek Ö;re!men =k0l0.........................................................:A%
&a;lık .üzei...........................................................................................:A%
Kü/ük +iya!ro............................................................................................:A%
)nı!ka4ir...................................................................................................:A%
Yedek &04ay =k0l0..................................................................................:A6
=$era........................................................................................................:A7
9adyoe,i...................................................................................................:A8
"acı Bayram 'amii................................................................................:A8
9oma &ana! Eerleri................................................................................:A#
=Eü! .a4edi...........................................................................................:A#
9oma "amamı.........................................................................................:A#
"aano;lan Köy En!i!üü........................................................................:::
+ürkiye Büyük .ille! .eclii.....................................................................::%
Gazi E;i!im En!i!üü...............................................................................::(
M. ALİ EREN’İN OĞLU KEMAL EREN’E ŞÜKRAN MEKTUBU..........11$
EĞİTİM BİLİMİNE (ÖRE TÜRK)E İBADET ZORUNLUDUR.............117
İlköğretim Müfettişi Me(met 'arı+nın G!ürkFe İ3adetH K*n"l" 9yarısı..........11=
Milas Müftüsü 'ayın Bekir Ka2lan+ı 9yarıy*r"m...........................................11%
7inin 0erekleriyle Aklın 0österdiği ,*l 5atışmaz..........................................1./
Basmakalı2 &nyargılarla 0elişme ngellenmemelidir..................................1.1
Atatürk+ün Balıkesir+in )ağn*s2aşa Iamisi+ndeki A"t3esi............................1.1
Atamız Az. M"(ammet İle Aklın ,*l"nda B"l"ş"y*r.....................................1.4
7in 0örevlileri !emel Bilimsel 7*ğr"larla 7*natılmalıdır...............................1.8
Dom0z E!i Kon00....................................................................................:%7
@aiz Kon00.............................................................................................:%8
İslam 7ininde Anadil '*r"n"..........................................................................1.%
Atatürk#ün K"ran#ın 7a(a İyi Anlaşılması 5a3aları........................................111
Ezan +ürk/e =k0nmalıdır........................................................................:(%
+ürk/e Ezan.............................................................................................:(%
Az. ,"s"f &yküsünden 5ıkarıla-ak 7ersler..................................................111
Akıl 5alıştırılı2 7üşün-eye 7önüştürülmelidir...............................................114
+ürk/e @a!i7a &0rei................................................................................:(6
İslam 7ininin (il Kişiler-e Akla 9yg"n Olarak ,*r"mlanması 0erekir........118
Aklın Bastırılmasının 7*ğ"rd"ğ" Kötülüklere !ari(i &rnekler.......................11$
Mat3aanın ,asaklanması..............................................................................11$
:esim ve 5izimin ,asaklanması...................................................................11$
'özde 7in 0örevlilerinin 1%/% Kışkırtması ..................................................11$
lektriğin ,asaklanması................................................................................11=
4
,eni Alfa3enin ,asaklanması........................................................................11=
İstan3"l :asat(anesi#nin 15=/ de Ka2atılması ............................................11%
İslam ve İrti-a ..............................................................................................11%
Bilim İnsanlara ;arzdır...................................................................................141
Bilim 7"alarına &rnekler................................................................................14.
Bir )nnenin AD6 yaş )raındaki >oc0;0 1/in D0aı.................................:<%
Bir )nnenin =k0l >a;ındaki >oc0;0 1/in D0aı ....................................:<%
Ö;rencinin D0aı .....................................................................................:<(
Ba4anın >oc0kla 1lEili D0aı ..................................................................:<(
M. ALİ EREN’İN ARDINDAN NE DEDİLER*.......................................1%%
MAM! AJİ :>+İ KA,B!!İK ..............................................................144
Kİ!İMIİ M. AJİ :>+İ ,İ!İ:7İK ............................................................148
7K:Jİ &K:!M>İM M. AJİ :>+İ> B1%11 − .//1D A:7L>7A> ....14=
A'L:JLK 5L>A: 7M:İJ7İ .........................................................................151
6'!A7−L 'A>İ MAM! AJİ :> ..........................................................154
G6'!A7LMH MAM! AJİ :>...................................................................158
1lk +anışmamız..........................................................................................:-6
Gazi E;i!im En!i!üü’nü Bi!irdik!en &onraki Yıllar...................................:-6
Al!a"etik Diin...................................................................................158
Re#i$lerin Diini...................................................................................6
5
Re#i$ Diini
R+,-. 1/M+0.+1 A2- E3+4 1955 M678,8496 K:1:;064+9+ O<=3<+4.......1>
R+,-. '/İ2< A,<+32-< (?3+@-49+ B-3 A3<696A8726 B 19"$..........................1'
R+,-. "/D=36,8228C96 K?72:2+32+ B-3 KD4=A.696 B 19"%.........................1E
R+,-. %/C+7064C96 K?7 K69842638 K=3,=496 B 19%7.............................1E
R+,-. $/M+0.+1 A2- @+ A7,+2 E3+4 -2+ F-32-<1+ G?3:2:7D3........................">
R+,-. E/İ@3-HC9+ O<=2 M:9:3: İ0,64 B67<62 @+ ÖI3+1.+42+32+..............""
R+,-. 7/İ@3-HC9+ H63.64 S6@=3=3<+4....................................................""
R+,-. 5/V606; O<67 İ,164F=2C96.........................................................."7
R+,-. 9/N-I9+ ÖI3+1.+4 O<=2= ÖI3+1.+4 @+ ÖI3+4J-2+3- B 19""........"9
R+,-. 1>/(6H- EI-1-.C9+ ÖI3+1.+4 @+ D-I+3 ÖI3+4J-2+32+...................."9
R+,-. 11/M. A2- E3+4 F-3 7=31 G+H-,-49+<- S4. B:2+41 EJ+@-1C2+...............%'
R+,-. 1'/İ@3-H K?7 E4,1-1:,: 1>. Y82 K631;D,1628 B 19$>........................%%
R+,-. 1"/İ@3-H K?7 E4,1-1:,: A-2+,- B Ş+<+3 B6736.8 E.7.19$1..............%$
R+,-. 1%/M. A2- E3+4 @+ M:9:3 İ0,64 B67<62 İ@3-HC9+ B 1%.$.19$'.......%7
R+,-. 1$/İ@3-H K?7 E4,1-1:,:C49+ +<-4 06,698 B ".7.19$>......................$$
R+,-. 1E/M. A2- E3+4 İ@3-HC9+ .6364GDH2=< <=3,=496B19%5..................$$
R+,-. 17/İ@3-HC9+ M+7@6 &-9648 D-<-.-.................................................$E
R+,-. 15/İ@3-HC9+ ,+FH+ +<-.- -K-4 1D;36< 06H8326.6.............................$E
R+,-. 19/N=3- KD96.64DI2=C4=4 H-763+1-49+4 B '.$.19E%....................$9
R+,-. '>/M. A2- E3+4 96<1-2D,=726 76H63<+4 B 1955..............................71
R+,-. '1/İ@3-HC9+ M:H-< KD2= ÖI3+4J-2+3-72+.........................................7%
R+,-. ''/ ÖI3+4J-2+3-72+ K636;8463 S+2-. C6.-,-C49+ B ".7.19$1.........5'
R+,-. '"/KD476964 G+4+2 G?3:4:. B %.7.19$1....................................5%
R+,-. '%/A26+99-4 C6.-,- @+ K?A<:....................................................5%
R+,-. '$/B-3 G3=; ÖI3+4J- A26611-4 T+;+,-C49+ B ".7.19$1....................5$
R+,-. 'E/T:3< -AK-2-I-4-4 ,6461 063-<6,8 İ4J+ M-463+.............................55
R+,-. '7/M+@2646 M:H+,-C49+<- T:3F+................................................55
R+,-. '5/M. A2- E3+4 @+ M:H+ M:9:3: ÖI3+4J-2+32+ B %.7.19$1............59
R+,-. '9/E14+I3DL76 M:H+,-................................................................9E
R+,-. ">/A161:3<C: G+K-J- <6F3-49+ 1E M631 19$' 9+ H-763+1 +11-<.........9E
R+,-. "1/H+4:H -4A6618 16.6.264.6.8A D264 A481<6F-3C- G+H9-<.......1>"
R+,-. "'/RD.628263964 <62.6 OG:,1 T6;846I8...................................11>
R+,-. ""/H6,64DI264 K?7 E4,1-1:,:..................................................111
R+,-. "%/B-3 G3=; İ@3-HC2- TBMM F60K+,-49+.......................................11"
R+,-. "$/B-3 (3=; İ@3-HC2- (6H- EI-1-. E4,1-1:,: Ö4:49+.....................11%
6
%N&%'
M. Ali Eren’in benim yaşantımda kökl !e anlamlı bir yeri !ardır.
M. Ali Eren benim hemşerim" #!ri$ %öy En&tit&’nde '(retmenim"
Ere(li)%*nya’da #lkö(retim M+ettişim" yayın !e ya$ın yaşamımda en
,*k yararlandı(ım" +ikirlerine daima &ay-ı d.yd.(.m bir e(itim/idir.
0ndan edindi(im e&in" yaşamıma ışık *ld..
M. Ali Eren’in renkli bir kişili(i !ardır. 1aima ,alışır" *l.ml. işler
2eşinde d.rmadan y*r.lmadan k*şar3 ,e!re&ine !e lke&ine yararlı
*lmaya ,alışır. Aynı $amanda Atatrk #lkeleri’ne !e 4rk 1e!rimi’ne
yrekten ba(lı idi. Ayrı/a irti/anın da aman&ı$ dşmanı idi. M&2et
bilimden a&la ödn !erme$" hak bildi(i y*lda d*&d*(r. yrmeyi yaşam
+el&e+e&i edinmişti. '(ren/ilerini de b. d.y-.larla yetiştirdi. M. Ali
Eren’in ö(ren/i&i *lmakla daima ö!n, d.yarım.
5aşamının &*n yıllarında ileri dere/ede -ö$ tan&iy*n.na karşın
kalemi bırakmayan" $amanını de(erlendirdi(i öl,de in&an *ld.(.na
inanan bir kişili(e &ahi2ti.
M. Ali Eren" -e$i !e -ö$leme ,*k de(er !eren bir e(itim/iydi. 6ir
d.!ar tak!imi ya2ra(ı $erinde ö(ren/ilerini &aatler/e k*n.şt.r.r"
dşndrr !e d*(r. &*n.,lara !ardırırdı. 6il-inin yanında dşn/eye
de -eniş yer !erirdi. 0n.n i,in ş. &l*-anı &ık &ık yinelerdi. 71şnen
d*(r.y. b.l.r.8
(
9
M. Ali Eren ,*k *k.yan" *k.d.(.n. yaşamına .y-.layan bir
e(itim/i. #!ri$ %öy En&tit&’nn -enel kita2lı(ından &*r.ml. idi. 6eni
*k.mayı ,*k &e!en bir ö(ren/i *larak tanımış *lmalı ki" bir -n bana:
7;a/ı &en *k.mayı &e!iy*r&.n" &ana bir -öre! !ere/e(im.
5a2a/a(ın iş" her ha+ta *k.l kita2lı(ına -elen kita2ların adını" ya$arını"
ka, &ay+a *ld.(.n. !e kı&a/a neden bah&etti(ini &a2tayarak" <.marte&i
-nleri ö(le yemek &aatinde mikr*+*n ara/ılı(ıyla tm ö(ren/ilere
d.y.ra/ak&ın.8 dedi. 6. -öre! benim de h*ş.ma -itti. 6öyle/e 2ek ,*k
kita2la tanışmış *ld.m.
M. Ali Eren Ere(li)%*nya’da ilkö(retim m+ettişli(imi de ya2tı.
1enetledi(i *k.llarda 7=ını+ %ita2lıklarının8 k.r.lma&ına !e ö(ren/ilerin
b. kita2lıklardan yararlanma&ına da ,*k önem !erirdi.
1 M. Ali Eren" ;akikat)1şnen 1*(r.y. 6.l.r. 1>58
?
Ere(li)%*nya '(retmen Abdrrahim #lk*k.l.’na yeni atandı(ım
-nlerde idi. 6öl-e ilkö(retim m+ettişi *larak" 15.12.1>61 -n
ö(retmenler l*kalinde bir ha+ta &reli" Ere(li merke$ ilk*k.lları
ö(retmenlerine 7%ita2lık 4erti2 !e 4a&ni+ =emineri8 d$enledi. 6. k*n.da
bir de ya2ıt !eren M. Ali Eren
2
9
" kita2ların na&ıl d$enlene/e(i"
b.nlardan &ını+larda 2ratik *larak na&ıl yararlanıla/a(ı k*n.larında
.y-.lamalı bil-iler !erdi. 6. arada &eminere katılan ö(retmenler" Ere(li
6öl-e '(retmenler %ita2lı(ı’ndaki kita2ları ta&ni+ ederek ö(rendiklerimi$i
.y-.lamış *ld.k.
6. &eminerde ö(rendi(imi$ bil-i !e be/erileri" *k.l !e &ını+
kita2lıklarımı$da .y-.layarak" ö(ren/ilerimi$e -enel kita2lıklardan na&ıl
yararlanmaları -erekti(i hakkında temel bil-i !e be/eriler ka$andırmaya
,alıştık. M. Ali Eren böl-e&indeki *k.lları denetlerken" *k.l !e &ını+
kita2lıklarını da titi$likle in/eler !e -erekli rehberlikte b.l.n.rd..
0k.manın yararına yrekten inanan ö(retmenim Ere(li)%*nya’da
bir ,*/.k kita2lı(ı k.rd.. %ara2ınar köylerinin t*$l. y*llarında
m*t*&ikletle d*laşarak harmanlardan ba(ış t*2ladı !e Ere(li’ye bir
kita2lık ka$andırdı.
'(retmenim M. Ali Eren’in y/e anı&ı önnde &ay-ıyla e(ilirim.
6i$ler ölmedik,e" =i$ ölme$&ini$. %işili(ini$le !e bıraktı(ını$ ya2ıtlarla
daima anıla/ak&ını$.

'(ren/i&i" ;a/ı AN@A BE(itim/i9
2 M. Ali Eren" #lk !e 0rta 1ere/eli 0k.llarda %ita2lık 4erti2 !e 4a&ni+ %ıla!.$."
Rı$a %*şk.n Matbaa&ı" #&tanb.l" 1>48
8
)K*+AN ADAM, D*RMA+AN ADAM %ĞRETMENİM
M. ALİ EREN
-
;a/ı An-ı BE(itim/i9
%*nya Ere(li '(retmen Abdrrahim #lk*k.l.’na yeni atandı(ım
-nlerde idi. 6öl-e #lkö(retim M+ettişi M. Ali Eren 15.12.1>61 -n
'(retmenler C*kalinde Ere(li Merke$ #lk*k.l '(retmenlerine" bir ha+ta
&reli kita2lıkların na&ıl ta&ni+ edile/e(i" al+abetik !e &i&tematik
katal*-ların na&ıl d$enlene/e(i" b.nlardan &ını+larda 2ratik *larak na&ıl
yararlanıla/a(ı k*n.larında .y-.lamalı bil-iler !erdi
49
. 6. arada
&eminere katılan ö(retmenler" Ere(li 6öl-e '(retmenler %ita2lı(ındaki
kita2ları ta&ni+ ederek ö(rendiklerini .y-.ladılar.
6. &eminerde ö(rendi(imi$ bil-i !e be/erileri *k.l !e &ını+
kita2lıklarımı$da .y-.layarak" ö(ren/ilerimi$e -enel kita2lıklardan na&ıl
yararlanmaları -erekti(i hakkında temel bil-i !e be/eriler ka$andırmaya
,alıştık. M. Ali Eren *k.llarımı$daki te+tiş !e denetlemelerinde *k.l !e
&ını+ kita2lıklarını da titi$likle in/eler !e -erekli rehberlikte b.l.n.rd..
0k.manın yararına yrekten inanan M. Ali Eren %*nya Ere(li’de
bir de ,*/.k kita2lı(ı a,tı. %ara2ınar’ın t*$l. y*llarında m*t*&ikletle
ha&ta ha&ta d*laşarak" ba(ış t*2ladı !e Ere(li’ye bir ,*/.k kita2lı(ı
ka$andırdı.
Emekli *ld.ktan &*nra Ere(li’de @neş @a$ete&iDni k.rarak yayın
yaşamına başladı. 6ir -n kendi&ine bir ö(retmen 7Emekli #lkö(retim
M+ettişi M. Ali Eren8 dedi(inde: 7Ne emekli&i" işe daha yeni başladık.8
diyerek" ,alışma a$mini" y*r.lmak .&anmak bilmeyen irade&ini
kanıtlamaya ,alıştı.
@neş @a$ete&iDni yıllar/a yönetti. =*nra bir ara matbaa&ını
Ankara’ya naklederek" Ne/atibey Matbaa&ını k.rd.. 6. matbaayı da
yıllar/a yönettikten &*nra" b. ba&ıme!ini de &atarak Mila&’ın %ıyıkışla/ık
%öyDne yerleşti. 6.rada da ,alışmalarını &rdrerek" anılarını ya$dı !e
Mila& Menteşe !e 'nder -a$etelerinde yayımladı. 6. etkinlikleri b.
yörede de byk takdir t*2ladı.
Mila&Dlılar M. Ali Eren’i hemşeri *larak k./akladılar. Mila&
ö(retmen k.r.l.şları !e A11 ödller !erdiler.
3 11.E8.1>>> -nl Ere(li B%*nya9 @a$ete&i
4 M. Ali Eren" #lk !e 0rta 1ere/eli 0k.llarda %ita2lık 4a&ni+ !e 4erti2 %ıla!.$."
B#&tanb.l Rı$a %*şk.n Matbaa&ı9" 1>48
>
M. Ali Eren ilerlemiş yaşına !e -örme yetene(ini yitirme&ine
karşın ,alışmalarını &rdrmektedir. 6. -nlerde anılarını iki /ilt halinde
ba&tırarak en byk hi$metlerinden birini yerine -etirme ,aba&ı i,indedir.
%endi&ine &a(lıklı daha ni/e yıllar dilerim.
1E
R+,-. 1/M+0.+1 A2- E3+4 1955 M678,8496 K:1:;064+9+ O<=3<+4
ME.MET ALİ EREN/DE )K*MA T*TK*&*
7#n&an öln/e .m.t kala/a(ına emek kal&ın daha iyidir.8
;enry %ai&er
;a/ı An-ı BE(itim/i9
Mehmet Ali Eren" anılarında *k.maya karşı en-el tanıma$
t.tk.&.n. şöyle anlatır:
7F*banlık -öre!imi k.&.r&.$ yerine -etirmeye ,alışırken" bir
yandan da daha yk&ek *k.llara -idi2 *k.mayı dşny*rd.m. 6.
i&te(imi babama iki de+a a,tım. 6abam: 7#l,emi$deki mem.rları
-örmy*r m.&.nG Aldıkları 2ara ile -e,inemiy*rlar. 5arı a," yarı t*k
&rny*rlar. Allah’a şkr bi$im her şeyimi$ !ar. %*y.n&a k*y.n"
&ı(ır&a &ı(ır" tarla i&e en !erimli t*2raklar bi$dedir.8
Ama ben *badan ka,arak" tanımadı(ım memleketlere -idi2
*k.mayı dşnmeye" ,eşitli ta&arılar d$enlemeye de!am ettim.
1>26 A(.&t*&.n.n &*n -nleri" ya da Eyll ayının ilk -nleriydi.
A(abeyim Ahmet" Hl.kışla’dan %ara*l.k 0ba&ına -eldi. 5eni elbi&e
-iymişti. 0 -e/e yarı&ından &*nra k.$. &r&n *baya -etirdim.
Farda(a -irdim" a(abeyim Ahmet’in elbi&elerini -iydim. 6iriktirdi(im
2araları aldım" Hl.kışla y*l.n. t.tt.m. %ara*l.k %.y.&.’n.n karşı&ındaki
-e,ite -elin/e *baya d*(r. baktım. %.$. &rme el &allayarak !eda
ettim. 5*l.m iki !adi ara&ından -e,iy*rd.. 4ren y*l.na yaklaştı(ım
&ırada -neş d*(m.şt.. %*nya yönnden -eli2" Adana’ya -ide/ek tren
-eldi. #&ta&y*na d*(r. k*şt.m" +akat yetişemedim. Adana’ya yaya *larak
-idebile/e(imi .m.y*rd.m. ;i, -itmedi(im y*lda yrmeye de!am
ettim. I, &aat kadar yrdkten &*nra %*,ak’ın 1e(irmenine yaklaştım.
6. arada arkamdan iki atlının -eldi(ini -ördm. 6eni yakaladılar"
k*llarımı ba(ladılar. 4erkilerine alarak beni Hl.kışla’ya -etirdiler.
6abamın ,*k kı$-ın şekilde a(abeyim Ahmet’le beni bekledi(ini -ördm.
6abam ateş 2&kry*rd.. A(abeyim Ahmet" benim ,ıkardı(ım elbi&eleri
-iymiş" +akat /eketim *na dar -eldi(inden yan dikişleri &öklmşt.
J*&tanenin bitişi(indeki e!imi$in ambarına beni ka2attılar.
6abam elinde &*2a" Ahmet a(abeyimle birlikte yanıma -eldi" !.rmaya
başladı. El kaldıramıy*rd.m. A(abeyim babamı en-ellemeye ,alış&a da"
başaramadı. #yi bir dayak yedim. 6ir yerim kırılmadı" ama &*2ayı
!.rd.(. yerlerde şişlikler *l.şt.. 6.rn.m kanamıştı. Ayrı/a !/.d.m.n
,eşitli yerlerinden de kanlar akıy*rd..
6abam *baya dönmeden ön/e ,ay" kah!e !e ben$eri şeyler
almak i,in ,arşıya ,ıktı. 6en !e a(abeyim de yanında *lmak $ere ;alil
11
E+endi’nin dkkKnına -ittik. ;alil E+endi babamın en yakın ahbabı idi.
6abam *n.n &ö$nden ,ıkma$" +ikirlerine &ay-ı -ö&terirdi.
;alil E+endi şeker tartarken bir ara -ö$ bana ilişti. L/.d.mdaki
kanları !e şişlikleri -örn/e babama dönerek:
76. delikanlıya ne *lm.ş da" böyle kanlar i,inde kalmış 0&man
A(aG8 diye &*rd.. 6abam d.r.m. başından &*n.na kadar anlattı.
0k.mak i&tedi(imi" b.na i$in !ermedi(inden Adana’ya ka,maya
,alıştı(ımı !e beni y*ldan -eri -etirtti(ini &öyledi. ;alil E+endi kaşlarını
,atarak: 70&man A(a ,*k yanlış bir iş ya2mış&ın. 5alnı$ mem.r *lmak
i,in *k.nma$. 6ir in&an daha iyi k*y.n retmek" ,i+tlik işletmek i,in de
*k.r. =ende maşallah *ndan +a$la ,*/.k !ar. ;i, *lma$&a b.nlardan
birini *k.t.8 dedi.
6abam ;alil E+endi’nin b. &ö$lerinden ,*k etkilendi. 6eni
*k.tmaya karar !erdi. 5alnı$ başıma *k.maya -itmemdeki &akın/aları
ileri &rerek" bana arkadaşlık etmek $ere" Hl.kışlalı başka ,*/.kları da
*k.maya teş!ik ederek bir kam2anya başlattı.
12
R+,-. '/İ2< A,<+32-< (?3+@-49+ B-3 A3<696A8726 B 19"$
BİR EĞİTİMCİNİN DÜŞÜNCE VE ANILARI 0II1
2
Mehmet Ali EREN" E. E(itim/i
1>44 yılının 3E Eyll’nde M*n-.ldak’ın 6artın 6öl-e&i ilkö(retim
m+ettişli(i -öre!inde b.l.n.y*rd.m. 38E3 &ayılı %öy En&titleri 5a&a&ı
ile 42?4 &ayılı %öy En&titleri 4eşkilat 5a&a&ı ,ıkmıştı. 5.rd.m.$.n
,eşitli yerlerinde k.r.lmaya başlanan 21 köy en&tit&ne &ade/e
köylerden kı$ !e erkek ö(ren/i alınıy*rd.. K34 En#tit5leri (672 48l8nda
ilk $e9nlar8n8 :er$e4e ;a8rlan84<rlard8, !akat k8 3=ren>i #a48#8
ç<k ad8. Milli E(itim 6akanlı(ı emrindeki -enel m+ettişler köy
en&titlerine kı$ ö(ren/i &a(lanma&ı işi ile -öre!lendirildiler. M. E.
6akanlı(ının bir m+ettişi %a&tam*n. @ölköy %öy En&tit&Dne kı$
ö(ren/i -öndermek i,in %a&tam*n. !e il,eleri köyleri ile M*n-.ldak !e
köylerinde in/eleme ya2tıktan &*nra 6atın’a" benim te+tiş böl-eme -eldi.
1.r.m. anlattı. 6irlikte dört -n ,alıştık. Ama&ra !e %*$/a(ı$
b./aklarında köy m.htarları !e ö(retmenleri ile mşterek t*2lantı ya2tık.
Falışmalarımı$ &*n.nda bir tane *l&.n köyl kı$ ö(ren/i b.l.2" köy
en&tit&ne -önderemedik.
6en de en&titlere ö(retmen yetiştirmek i,in ,*k &ayıda kı$
ö(ren/i -öndermek tara+tarıydım. Fnk ,*/.kların btn temel
alışkanlıklarının beş yaşına kadar kökleşti(ini biliy*r !e b. &re i,inde
,*/.(a y$de >>"5 annenin etkili *ld.(.na" t*2l.m.n ilerleme&i i,in
anne e(itiminde en !erimli !e başarılı ,alışmanın bayan ö(retmenler
tara+ından daha k*laylıkla -er,ekleştirilebile/e(ine inanıy*rd.m. 6.
nedenle 6artın’ın * $amanki kaymakamı Na/i R*lla&’ın yardımını
&a(layarak 6artın’ın %.r./aşile" Ama&ra !e %*$/a(ı$ b./akları ile
Ama&ra’nın @ö!ele$ böl-e&indeki <.mayanı %öyDnde yatılı kı$ ö(ren/i
y.rtları a,tım. ;er köyden" ter/ihan beşin/i &ını+tan *lmak $ere" birer
kı$ ö(ren/i alarak b. y.rtlara kaydettirdim. ;ar,lıklarını köy
bt,elerinden" yiye/eklerini ayni yardımla &a(ladım. 5ine köy
bt,e&inden /retini &a(lamak &.retiyle" her y.rt i,in birer anne
-öre!lendirildi. 6. anneler" yatakhanelerin temi$li(ini" yemeklerin
ya2ılma&ını !e ,*/.kların her trl k*r.ma/ılı(ını ya2tılar. 0k.l
mdrleri !e ö(retmenler" ideali&t bir anlayış !e da!ranışla b. ,*/.kların
iyi yetişmelerini &a(ladılar.
1>45 yılının Mayı& ayında M*n-.ldak Milli E(itim Mdr başta
*lmak $ere" ilkö(retim m+ettişleri !e ilkö(retim mdrlerinin katıldı(ı
bir ka+ileyle @ölköy %öy En&tit&Dne -ittik. 6en b. yatılı *k.llardan
d*k.$ kı$ ö(ren/iyi en&titye -ötrmek $ere 6artın’a -etirttim. 6aşta
5 Ere(li @a$ete&i" 22 Mayı& 2EEE
13
6artın Milli E(itim Mdr N.rettin Fakır *lmak $ere" merke$ *k.lları
bayan ö(retmenleri" b. ö(ren/ileri tanıdıkları t//arlara -ötrerek" birer
yeni elbi&e diktirmişler !e hamama -ötr2 temi$liklerini &a(lamışlardı.
F*/.kları yeni elbi&eleri ile -örmek i&tedim. ;amamın önne !ardı(ım
$aman" hamamdan ,ıkmış ,*/.klarla annelerini -ördm. @öle dşen
.$.n tyl /anlı bir yaratı(ın kıyıya ,ıkın/a tylerinden aşa(ıya &. aktı(ı
-ibi" kadınların da elbi&elerinden yere &. akıy*rd.. Nedenini &*rd.m.
Anneler hamamı ilk de+a -ördklerinden" ,*/.klarını yıkamak i,in
hamama -irerken elbi&elerini ,ıkarmayı dşnmemişlerdi. 6. nedenle
elbi&elerinden &.ların &ı$dı(ını &öylediler. 6artın’da t*2lanan -e$i
ka+ilemi$ ,*/.klarla birlikte @ölköy’e hareket etti. #lk d.ra(ımı$ *lan
=a+ranb*l.’da '(retmenler 1erne(i bi$e yemek !erdi. 1.t a(a,ları
altında bir &aat kadar i&tirahat ettik. F*/.klarımı$ı -ören !e bir &re
&*nra !ali *lan ihtira&lı =a+ranb*l. %aymakamı $ld. 6öl-e m+ettişi
Ali 6eyDe ,ıkışarak" 7Niye bana haber !ermedini$G 6en de =a+ranb*l.
%öylerinden kı$ ö(ren/i b.l.rd.m.8 dedi.
%öy en&tit&ne !ardı(ımı$ $aman" ö(ren/i !e ö(retmenler t*2l.
halde e(leniy*rlardı. 6i$im -eldi(imi$i -örn/e ,*k &e!indiler" .$.n .$.n
alkışladılar. 0k.l Mdr Ali 1*(an kı$ ö(ren/ileri -örn/e hayretini
-i$leyemedi" b. kadar kı&a $amanda d*k.$ kı$ ö(ren/inin !elilerini na&ıl
ikna edebildi(imin &ırrını ,ö$mek i,in .$.n .$adıya &*r.lar &*rd..
1>46 yılı başında ;a&an Ali 5/el M*n-.ldak’ı $iyaretten &*nra"
%*kak&. #&ta&y*n.nda ini2" yeni ya2ılmakta *lan *k.lları araba i,inde
d*laştı. %endi&ine Ama&ra’nın 7A&ker =.y.8 denilen me&ire yerinde bir
$iya+et !erildi. 6. t*2lantıda k*n.şan rahmetli bakan 6artın !e
köylerinde Milli E(itim ,alışmalarını in/eledi(ini" başta %aymakam Na/i
R*lla& !e #lkö(retim M+ettişi Mehmet Ali Eren *lmak $ere" btn
ö(retmen !e il-ililerin ideali&t bir $ihniyetle 2lanlı !e met*tl. ,alıştıklarını
-örd(n" btn 4rkiye i,in örnek ,alışmaları nedeniyle kendilerini
takdir !e tebrik etti(ini &öyledi. %ı&a bir &re &*nra da %aymakam Na/i
R*lla&’la bana birer takdirname -önderdi.
@ölköy %öy En&tit& Mdr Ali 1*(an !e ö(retmen ;ilmi
6il-iner’le #lkö(retim @enel Mdr ;akkı 4*n-.,’.n bana ya$ılan
mşterek mekt.2ları M*n-.ldak’ın di(er il,elerinde de yatılı kı$ y.rtları
k.r.lma&ı -irişimleri *ld.. 6. &ırada <.mh.rbaşkanı #&met #nön’nn
köy en&titleri hakkındaki beyanatları $erine" b. d.r.m M*n-.ldak
Lali&iDnin de il-i&ini ,ekti. Lali Fay/.ma’da bir kı$ y.rd.n.n a,ılma&ını
i&tedi. 5.rt a,ılamayın/a Fay/.ma #l,e&iDni 6artın böl-e&ine ba(lamak
&.retiyle" benim *rada bir y.rt a,mamı i&tedi. 6ir -n &abah erken
Fay/.ma %aymakamı beni tele+*nla aradı. Emirlerini &*rd.m. 7Lali 6ey
14
b.rada köy en&tit&ne kı$ ö(ren/i -öndermek i,in köy ,*/.klarına bir
kı$ y.rd. a,mamı i&tedi. 15 -n mddetle yanıma Nandarma k*m.tanını
alarak" btn Fay/.ma köylerini d*laştım. 6. y.rda ,*/.(.n. !ermek
i&teyen bir tek aile b.lamadık. Oimdi !ilayetten aldı(ım bir talimatta"
Fay/.ma #l,e&iDnin *k.llarının te+tiş böl-e&inin 6artın böl-e&ine
ba(landı(ı bildirildi. 1.r.m b.ndan ibarettir.8 dedi. 6en de kendi&ine"
7;emen %*kak&.’ya hareket ediy*r.m. M*n-.ldak)Ankara 2*&ta trenine
yetişmeye !e &i$inle mmkn *l.r&a b.-n -örşmeye ,alışa/a(ım.8
dedim. ;emen hareket ettim. Fay/.ma’ya !ardı(ım $aman kaymakamı
makamında b.ld.m. %endi&ine Fay/.ma’ya ilk de+a -eldi(imi" hi,bir
yerde tanıdı(ımın *lmadı(ını" ama yarım &aat &*nra Fay/.ma’nın batı
yönnde yaya *larak -ide/e(imi" ilk ra&tladı(ım köyden iki kı$ ,*/.(."
daha &*nraki -nlerde de" her -itti(im köyden iki kı$ ,*/.(.
-öndere/e(imi &öyledim.
5aya -iderken bir köye yaklaştı(ımda" dört tane ihtiyar kadının"
t*2ladıkları *d.nları i2e ba(layı2 şelek ya2arak &ırtlarına kaldırmakta
*ld.klarını -ördm. =elam !erdim" kendimi tanıttım !e ş.nları &öyledim:
71e!let köy *k.llarına kendi köynden bayan ö(retmen yetiştirmek
i&tiy*r" de!let *na bah,e !ere/ek" k*y.n !ere/ek" inek !ere/ek. 0nların
-elirleri ö(retmenin *la/ak. Ayrı/a maaş da !ere/ek. %öyn$e
ö(retmen yetiştirmek i,in iki tane kı$ ö(ren/iyi de!let *k.tmak i&tiy*r.
=ebe2 *l.2 da ö(retmen *la/ak b. kı$ ö(ren/ileri &a(lar&anı$"
öld(n$de n.r i,inde yatar&ını$. Jey-amberimi$in yardımıyla 5/e
4anrı &i$i /ennetinde mkK+atlandırır.8 1in i,erikli k*n.şmamın kadınlar
$erinde etkili *ld.(.n. y$ mimiklerinden anlıy*rd.m. %adınlar kendi
aralarında k*n.şmaya başladılar. Palanın ök&$ kı$ı !ar" *n. -önder&ek
na&ıl *l.r ki" +ilanın ş.&. !ar diye y*r.mlarda b.l.nd.lar. ;K&ılı köye
!ardı(ımı$da" iki kı$ ,*/.(. b.larak" köy bek,i&i ile kaymakamlı(a
-önderdim. ;er -itti(im köyden de ikişer kı$ ö(ren/i b.l.2 -önderdim.
6.rada ş.n. belirtmek i&terim:
%öylye etki ya2mak" birin/i dere/ede k*n.şmanın inandırı/ı
*lma&ına !e *n.n dşn/elerine ter& dşmeme&ine ba(lıdır.
Adana Bölgesine İlköğretim Müfettişi Olarak Atandım
5aban/ı dili k*n.şarak da ö(renebilmek i,in bir yıl i$in alarak
Pran&a’ya -idi2" hem Pran&ı$/amı -eliştirmek" hem de Pran&ı$ E(itimini
derinli(ine in/elemek i&tiy*rd.m. Milli E(itim 6akanlı(ına dilek,emi
&.nmadan ön/e" ailemi memleketim Hl.kışla’da bırakmak i,in"
Hl.kışla’ya yakın Ni(de" b. mmkn *lmadı(ı takdirde Adana #line
naklimi i&tedim. 1>4? yılının Ekim ayında Adana #line atandım. 6ana
15
16
R+,-. "/D=36,8228C96 K?72:2+32+ B-3 KD4=A.696 B 19"%
R+,-. %/C+7064C96 K?7 K69842638 K=3,=496 B 19%7
<eyhan 6öl-e&ini !erdiler. Adana’nın en $en-in ka$a&ı <eyhan’da *
&ırada i,me &.y. 2r*blemi !ardı. 6ir -n il,enin kıyı&ından -e,en
<eyhan Nehri $erindeki kö2rye bakarak kıyıları in/eliy*rd.m. 6ir
iş,inin eşe(ini &. i,ine ,eki2" &ırtındaki dört tenekeye nehirden &.
d*ld.r.rken" hay!anın nehir i,ine işedi(ini -ördm. #ş,iye b. &.y.n
nerede k.llanıla/a(ını &*rd.m. %2lere d*ld.r.larak i,me &.y. *larak
k.llanılır" dedi. #ş,inin &. kabını hay!anın &idi(inin -eldi(i tara+tan
d*ld.rma&ına $ldm !e *na 7Allahtan k*rk arkadaş. Ne diye y.kardan
&. d*ld.rm.y*r&.n da" &idi(in -eldi(i tara+tan &. d*ld.r.y*r&.nG8
dedim. 76ey b. bir şey de(il" btn e!lerin helKları" hamamın &.ları b.
nehire döklr.8 dedi.
1>4? Aralık ayında <eyhan’dan Adana’ya karay*l. ile -iderken
bindi(im minib& ka$a ya2tı. =ratten birka, takla attı" tm y*l/.lar
yerlere &erildi. 6. ka$ayı ben ./.$ atlattım. 4e+tiş böl-e merke$im Adana
*ld.. Falışma yerimi @a$i2aşa #lk*k.l.nda a,tım.
Adana’nın kenar mahallelerinden *k.llara -elen ,*/.klardan
önemli bir bölmnn 4rk,e bilmedikleri" Ara2,a k*n.şt.kları
anlaşılmıştı. 6. 2r*blemin ,ö$lme&i i,in 12 Ni&an 1>48 -n il-ili
ö(retmenlerle m+ettişler @a$i #lk*k.l.nda t*2lanmış" 2r*blemin kı&a
$amanda ,ö$lme&i i,in -erekli önlemleri &a2tıy*r !e araştırıy*rd.k. 6.
t*2lantıya ben başkanlık ediy*rd.m. Milli E(itim Mdrl(ne a/ele
baş!.rmam -erekti(ini haber !erdiler. 4*2lantı başkanlı(ını di(er bir
m+ettiş arkadaşa bırakarak" Milli E(itim Mdrl(ne -ittim. Mdr
5ardım/ı&ı %emal 6ey" Milli E(itim 6akanlı(ından Adana Lalili(ine -elen
bir tel-ra+ı bana .$attı. 76.n. bira$ ön/e aldık.8 dedi. 4el-ra+ı *k.d.m.
%*nya Ere(li #!ri$ %öy En&tit&Dnde 18 Ni&an 1>48 -n a,ıla/ak
E(itmen 4amamlama %.r&.’n.n mdr !e e(itim/ili(ine -e,i/i *larak
-öre!lendirildi(im" 1? Ni&an 1>48 -n #!ri$ %öy En&tit&’nde ha$ır
b.l.nmam" y*ll.(.m. !e -erekli talimatları #!ri$ %öy En&tit&Dnden
ala/a(ım bildiriliy*rd..
İvriz Köy Enstitüsü Eğitmen Tamamlama Kursu Müdürlüğüne
Atandım
5 -n i,inde a/ele işlerimi tamamladım. 1? Ni&an’da Adana)
%*nya)#&tanb.l 2*&ta treni ile Ere(li’ye hareket ettim. @lek 6*(a$ı’nı
-e,in/eye kadar &ı/aktan b.naldım. @lek’ten &*nra ha!a &erinlemeye
başladı. %öy en&tit&nde ya2a/a(ım -öre!leri dşny*rd.m.
J*$antı’ya -elin/e" Hl.kışlalıların J*$antı <e2he&indeki &a!aş alanlarını
keş+etmeye ,alışıy*r !e bir Pran&ı$ birli(inin i,inden ,ıkmadıkları i,in
birlikte yakıldıkları %adir ;anı araştırıy*rd.m. F*/.kl.(.mda Fıkrık
1?
A(ılımı$da ır-at *larak ekinimi$i bi,en Hl.kışla’lı @ökşen’in ;a&an"
J*$antı’da Hl.kışlalıların %.!a−yı Milli’ye 4eşkilatı ile 5ak.2 @ökşen’in
k*m.ta etti(i birin/i bölkte -öre! ya2tı(ını" %adir ;an i,inden ateş eden
3E kadar Pran&ı$ a&kerinin te&lim *lmamaları $erine" iki teneke -a$ya(ı
-etiri2 hana dökerek ateşlediklerini" d.man !e k.rş.ndan k.rt.lan 15
kadar Pran&ı$ a&kerini e&ir aldıklarını &öylemişti.
4renimi$ J*$antı’dan hareket etti. 6en hKlK bir ,*k Pran&ı$ı
makinelı t+ek ateşi ile &a+ dışı eden Fayhan’lı ;&eyin Fa!.şla"
Hl.kışla’lı ;a/ı #brahimin =arı’nın şehit edildikleri alanı keş+e
,alışıy*rd.m. 4renimi$ 4*r*& tnellerine -irdi. ;emen 2en/ereleri
ka2attık. Hl.kışla’da beni kardeşim #brahim karşıladı. 4renimi$in
bekledi(i &re i,inde l*kanta&ında yemek yedik. Hl.kışla #&ta&y*n. !e
%a&aba&ı =alihli’de ö(retmenlik i,in ilk ayrıldı(ım 26 Ekim 1>33
-nnden beri +a$la bir de(işikli(e .(ramamıştı.
4renimi$ tekrar hareket ettikten &*nra %ardeş-edi(i 5*k.ş.Dnda
ya!aşladı. 4renin 2en/ere&inden #lbeyi 5ayla&ı ile =ıyırmalık tarlalarını
-örn/e" ilk -en,li(imin -e,ti(i köydeki ,*banlık -nlerimi hatırladım.
;*rm*n&.$" !itamin ykl &ıyırmalık" kan-al" ken-er !e b.r,alık -ibi da(
&eb$elerini !e ,e!re&indeki *tları e&ki d*&tlar *larak &elamladım.
4renimi$ %ardeş-edi(i’nden &*nra inişe -e,ti. 4rkiye’nin en tatlı
$mlerini yetiştiren Al2a-.t 6a(ları -ö$lerimin önne &erildi. 6ira$
&*nraki aşa(ı ba(da" ;a&an Inal A(ılı karşı&ındaki -ölde babam ;a/ı
0&man Eren’le birlikte 3 &aat i,inde 15E t*kl.y. yıkadı(ımı$ı
anım&adım.
Ere(li’de yaylı !e körkl bir +ayt*na atlayarak şehir merke$ine
-ittim. Araba/ım köy en&tit& elemanlarının ;a&an %.rt’.n dkkKnında
t*2landıklarını" mdr yardım/ı&ı Pehmi 0y!at’ın emrinde en&titnn bir
kamy*n. *ld.(.n. &öyledi. Araba/ım ;a&an %.rt’.n dkkKnına
.(radıktan &*nra" Pehmi 6eyDin ;ayr.llah’ın l*kanta&ında *ld.(.n.
ö(reni2" beni l*kantanın önnde indirdi !e kam,ı&ıyla l*kantanın
2en/ere&inden -örnen Pehmi 6eyDi işaret etti. C*kantaya -irdim. H$.n
b*yl." tl -ri 2ant*l*nl. bir $at yeme(ini bitirmiş" keyi+ kah!e&i
i,iy*rd.. 6ir b*ya/ı da ayakkabılarını b*y.y*rd.. %endimi tanıttım !e
#!ri$ %öy En&tit&’ne na&ıl -idebile/e(imi &*rd.m. 6ana ,*k na$ik
da!randı. 5emek ı&marlamak i&tedi. A, *lmadı(ımı &öyledim. 6.n.n
$erine kah!e ı&marladı !e bira$ &*nra birlikte -idebile/e(imi$i &öyledi.
18
İvriz Köy Enstitüsü
#!ri$ %öy En&tit&" Ere(li’nin -neybatı&ında 1E kil*metre kadar
.$a(ında" @aybi" 1.rla$" =arı/a !e Ct+hamidiye köyleri ara&ında"
meyilli" köyllerin 7;ak!erme$ 5*k.ş.8 adını taktıkları" ,*k !erim&i$"
kıra," 2EE dekarlık -eniş bir ara$i $erinde k.r.lm.şt.. @irişte" altta #!ri$
Fayından alınan bir &. arkının -e,ti(i alanda inek !e at ahırları ya2ılmış"
başta Ama&ya" =tarkin !e 1aldabir /in&i elmalar *lmak $ere mey!e !e
&eb$e bah,eleri k.r.lm.şt.. %ıra, ara$i && a(a,ları !e k.raklı(a
dayanıklı mey!e /in&leriyle byk emekler &ar+ edilerek yeşillendirilmişti.
Ara$inin -neyindeki en yk&ek yerinde" bir bayrak dire(inin
,e!re&indeki ,*k -eniş alanın &ınırlarında tek katlı ö(retmen !e 2er&*nel
e!leriyle der&likler" yatakhaneler" ambarlar ya2ılmıştı. 6inaların
merke$inde de en byk bina" altında yemekhane !e de2*lar *lmak
$ere" yönetim *daları ile &ahneli byk bir &al*n. b.l.nan merke$ bina
!ardı. 6inaların batı&ındaki bir dere kenarında da bir k*y.n a(ılı !ardı.
<he!r*let kamy*n.m.$ merke$ bir ya2ı önnde d.rd.. Mekt.2 !e y*l/.
bekleyenlerle meraklı bir -r.2 etra+ımı$da t*2landı. Pehmi 6ey beni
kamy*n. karşılamaya -elen Mdr İ;#an Ba4kal’la tanıştırdı. Mdr
*radakilere -erekli emir !e talimatları !erdikten &*nra" beni alı24arım
'(retmeni &ali; 'i4a B545kak#<4’.n e!ine -ötrd. 5*lda .a$it
%$enek’le karşılaştık. #h&an 6ey bi$leri tanıştırırken ;amit 6ey i,in
7.a$it Be4 nl e(itim/i Ra9! İnan’la birlikte Fi+teler %öy En&tit&’n
k.rm.şlar. %endi&i ö(ren/i !e !atan &e!-i&i" +edakKrlıkları bakımından
e(itim tarihine -e,en ?e#tal<##i !e Dr. .er$an Lit# dere/e&inde
me&le(ine ba(lı" +edakKr" ,alışkan bir arkadaşımı$dır.8 dedi.
!ğretmen "ali# $iya Büyükaks%y&un Evine K%nuk Oldum
=alih 6eyDin e!inin balk*n.na !ardık. E! hanımı ,*k &ratli bir
bi,imde &andalye örtlerini balk*na taşıdı. 6i$lere 7h*ş -eldini$8 deyi2"
hatırımı$ı &*rd.ktan &*nra kekik ,ayı ikram etti. A$ &*nra da yeni
,ekilmiş en+e& kah!e ikram etti. Eteklerine ya2ışan iki iki$ ,*/.(." ş.
anda emekli ö(retmen *lan Peride !e m$ik 2r*+e&ör *lan Perid.n’.
ellerinden t.tarak: 7;adi ya!r.larım" mi&a+irlerimi$in ellerini ö2n.
6ak&anı$a e!imi$i *n.rlandırdılar.8 dedi. F*/.klar elbi&elerini d$elterek"
arka arkaya -e,i2" &ırayla ellerimi$i .&l. .&l. ö2tler. ;amit '$menek b.
mna&ebetle rahmetli &eni;a .an8$/ın kimi ö$elliklerinden de bah&etti.
5alnı$ en&tit kadınlarına de(il" köy halkına da ta&arr.+ yönnden
örnekler &er-iledi(ini &öyledi. 'rne(in her ,amaşır yıkamada ,*/.kların
kl*tlarındaki la&tikleri ,ıkartır" ,amaşır yıkanı2 tlendikten &*nra
yeniden takar !e la&ti(in daha .$.n &re k.llanılma&ını &a(larmış. E!
1>
nakillerinde &*ba b*r.&. i,inde 2atate& !e &*(anları taşır" b*$.lmaya
y$ t.tm.ş &*(an !e ben$eri maddeleri ka!.rarak .$.n &re k.llanırmış.
Rahmetli =eniha ;anım" e!de !e balk*nda kı!ır kı!ır d*laşıy*rd..
F*/.kl.(.n. !e -en, kı$lı(ını -e,irdi(i @ire&.n’.n r$-Krlı -nlerinde
kayalara ,ar2ı2" /anlı bir yaratık -ibi kö2kler &a,arak !ahşi &e&ler
,ıkaran *ynak deni$in *na ka$andırdı(ı atikli(i $erinde taşıy*rd..
6*r %emerihi&ar’ın 6ah,eli %öyDnden hemşerim !e @a$i E(itim
En&tit&Dnden arkadaşım 4rk,e '(retmeni Ali İ;#an Be4;an’ı -örmek
i&tedi(imi &öyledim. ;amit 6ey beni kt2hanede der-i ,ıkarma ha$ırlı(ı
ya2an Ali #h&an 6eyDe -ötrd. %./aklaşı2 ö2ştk. =ayın 6eyhan *
&ırada İ:ri Der@i#i’ni ,ıkarıy*r" der-iyi btn *rta dere/eli *k.lların
örnek der-i&i haline -etirmek i,in ,aba &ar+ ediy*r" -e/e&ini -nd$ne
katıy*r" .,an k.ştan" e&en r$-Krdan haber !e yardım bekliy*rd.. 1er-i
k*l. i,in her &ını+tan &e,ilen birer ö(ren/iyle birlikte aylık ,ıkardıkları
der-ide ,ıka/ak ya$ıların terti2 !e ta&ni+ini ya2ıy*rlardı. 6eyhan’ın btn
-/yle ö(ren/ilerini yetiştirmeye ,alıştı(ını" der& dışındaki $amanlarda
da anma -nleri" m&amereler ha$ırladı(ını ö(rendim. F*k memn.n
kaldım.
6. &ırada akşam yeme(i $ili ,aldı. 6eraber/e yemek &al*n.na
-ittik. 6eni yeme(e -elen ö(retmenlerle de tanıştırdılar. 5emekhane"
m.t+ak !e ambarların &tnde &ahneli" en a$ 3EE kişi ka2a&iteli -eniş bir
&al*nd.. %*n+eran& !e &inema &al*n. *larak ta k.llanılıy*rd.. 4emi$lik
!e terti2 işlerinde *ld.(. -ibi" yemek e&na&ında da" her ha+ta bir &ını+ın
ö(ren/ileriyle &ını+ ö(retmeni nöbet t.t.y*r" yemekleri ka2alı bakra,lar
i,inde m.t+aktan yemek ma&alarına -etiriy*r !e da(ıtıy*rlardı. 5emekten
&*nra ö(retmen mi&a+irhane&inde i&tirahata ,ekildim.
Eğitmenler Kursu 'öneti(iliği
I, aylık tamamlayı/ı k.r& i,in *k.la" #!ri$ %öy En&tit& böl-e&i
dKhilindeki %*nya !e Ni(de merke$ !e il,eleri köylerinden 32 e(itmen
-elmişti. 6.nların ha+talık !e aylık der& 2r*-ramlarını ha$ırladım.
0k.ma" *k.d.(.n. de(erlendirme" he&a2" hayat bil-i&i !e medeni
bil-iler k*n.larına a(ırlık !erdim. @nde 4 der&in dışında" bir &aati de
&erbe&t k*n.şma !e de(erlendirmeye ayırdım. =abahları ö(ren/ilerin
ya2tıkları beden hareketleri ,alışmalarına e(itmenlerin de katılmalarını
&a(ladım. Jr*-ramımı *k.l mdrne de ta&dik ettirdim. 6. &ırada
bilim&el karakterli 7İlk :e )rta Dere>eli )k9llarda Kitapl8k Tertip :e
Ta#ni! K8la:998 adlı kitabım ba&ım ha$ırlı(ına -elmişti. Mdr #h&an
6aykal’a 76en -e/eleri !ere/e(ini$ bir kı&ım ö(ren/ilerle kita2lı(ını$ın
bilim&el terti2 !e ta&ni+ini ya2ayım.8 dedim !e ba&ıma -ide/ek kita2lık
2E
kitabımı tanıttım. 76.na m.kabil" &i$in de branş ö(retmenlerinin m&ait
$amanlarında kendi branşlarındaki ba&it temel bil-ileri e(itmenlere
ka$andırmalarında yardım/ı *lmanı$ı dilerim.8 dedim. Rahmetli #h&an
6aykal b. tekli+imi byk bir memn.niyetle kab.l etti.
E(itmenlerin &i&temli temel bil-ileri *lmadı(ı i,in" *nlara mikr*b.n
-ö&terilme&ini önemli &aydım. 0 &ırada *k.lda A;$et )=9lt5rk adında
,*k +aal bir *k.l d*kt*r. !ardı. %endi işlerini ek&ik&i$ ya2tı(ı -ibi"
başkalarının hi$metine de k*şardı. ;ele ;ak!erme$ 5*k.ş.Dn.n *
!erim&i$ t*2ra(ına dikilen && !e mey!e a(a,larının &.lanma&ında başta
Mdr #h&an 6aykal !e eşi Ayşe 6aykal *lmak $ere Ahmet 1edeköy"
1r. Ahmet 6ey" ;amit '$menek" Ali #h&an 6eyhan -ibi ö(retmenler
akşamdan &abaha kadar .y.mak bilme$" &. arkını k*ntr*l eder" &.y.n
köyller/e ke&ilme&ini önlerlerdi. 1r. Ahmet 6eyDe ri/a ettim" birka, de+a
der&e katıldı. 6ir kere&inde elinde mikr*&k*b." yanında &ıtma ha&talıklı
bir adamla birlikte &ını+a -irdi. Mikr*&k*b. ayarladı" ha&tadan bir damla
kan alarak mikr*&k*b.n /amı $erine k*yd.. 6tn e(itmenlere tek tek
mikr*&k*2taki kana baktırdı. Mikr*&k*2ta bir damla kan i,inde mikr*2
adı !erilen y$ler/e /anlının /irit attı(ını -ören e(itmenler: 7Aman
e+endim" kan i,inde k,k hay!anlar bir k*y.n.n k.yr.(.ndaki k.rtlar
-ibi &aldırıy*rlar.8 dediler. 1r. Ahmet 6eyDin b. -ö&teri&i e(itmenler
$erinde ,*k m&2et etki ya2tı. =*nradan taki2 etti(ime -öre"
b.l.nd.kları köyn halkına b. deneyi -nler/e anlatmışlar. E(itmenler
1r. Ahmet 6eyDin yanı &ıra branş ö(retmenlerinden 4rk,ede Ali #h&an
6eyhan !e =e!im =enan" matematikte Pehmi 0y!at !e <emal 4rkek.l
6eyDden ,*k +aydalandılar. =erbe&t k*n.şma !e de(erlendirme &aatinde
e(itmenler ,*k il-in, k*n.şmalar ya2tılar. 6. k*n.şmalardan aldı(ım
n*tları" -en, ö(retmenlerin ,e!re !e köy in/elemelerinde
+aydalana/akları bir kaynak *larak -örd(mden" aşa(ıda bil-i !e
il-ilerine &.narım:
E=it$enlerden A<k Şe4 %=rendi$
)ölören Köyü !ğretmeninin K%nuşması
@ölören %öyDnn yakınında %araören %öy !ardır. 6. köyde
e&kiden %ırlı 5ak.2 adında ha$ır/e!a2 bir adam yaşamış. 0n.n
&öylediklerinden köyllerden ö(renebildiklerimi arkadaşlarımın bil-i&ine
&.narım:
a) @ölören’de $amanında d(ne da!et i,in b. -nk -ibi
da!etiye -önderilme$" adam -önderilirmiş. A(a’nın d(nne 6*r’.n
F.k.rk.y. ka&aba&ıDndaki .a#an A=a’yı da!et etmek i,in %ırlı 5ak.2
-önderilmiş. %ırlı 5ak.2 .+ak te+ek" $ayı+ bir adammış. ;a&an A(a’nın
21
a!l.&.ndan -iri2" ka2ı&ını ,almış. %a2ıya ,ıkan a(aya" 7;a&an A(a"
@ölören’deki Memiş A(a’nın *(l.n.n -ele/ek ha+ta <.ma -n
ya2ıla/ak d(nne b.y.r.n.8 demiş. ;a&an A(a haber/iyi
k,m&emiş" böbrlenerek: 7Ada$ "9la$ad8lar da, #eni $i
@3nderdilerB8 demiş. %ırlı 5ak.2 b*yn.n. bkmş" 7E!endi$ ada$8
ada$a @3nderdiler, "eni de #ana @3nderdiler.8 demiş. 6. &ö$e a(a
/e!a2 !erememiş. %ırlı 5ak.2 7=a(lıkla kalın.8 diyerek e!i terk etmiş.
b) %ırlı 5ak.2 bir -n bir 5örk ,adırına .(rar. 0rada %ırlı
5ak.2’a &$lmş y*(.rttan ya2tıkları ayran ikram edilir. %ırlı 5ak.2
ayranı i,er. Fana(ın dibinde y*(.rt b.laşı(ı kalır. %ıllı 5ak.2
,*/.klardan bira$ &. i&ter. =.y. ,ana(a dökerek" kalan y*(.rtla ayran
ya2ı2 i,mek i&ter. 5örk a(a&ı" 75ak.2 A(a" ,anakları da &i$
yalaya/ak&ını$ da" kö2ekler ne yalaya/akG8 der. %ırlı 5ak.2 anında
/e!a2 !erir: 7E+endim" bi$im kö2ekler a(alı(a he!e& ediy*rlar da" he2
kah!e i,iy*rlar.8 der.
/) %ırlı 5ak.2 ya2ı !e k.y. .&ta&ıymış. 6ir -n köy i,inde temel
i,in taş d.!ar örerken" ö(le yeme(i i,in e!lerine ayrılmışlar. 1önşte
temel ,e!re&inde bir kö2ek -ören ,am.r/.: 7;*ştQ H&ta mı *la/ak&ınG8
deyi2" kö2e(i k*!alamış. 6. &ö$den alınan %ırlı 5ak.2 ,am.r/.ya
dönerek: 70 kö2ek .&ta *lama$ ama" taş" ,am.r ,eke/ek kadar *l.r.8
demiş.
d) @ölören 6./a(ından bir a(a bir -n %ırlı 5ak.2’a demiş ki:
75ak.2 A(a" ben e!lene/e(im. ;an-i köyden e!leneyimG %ırlı 5ak.2
b./a(a ba(lı 2E kadar köyn her birinin d.r.m.na .y-.n &ö$ler
&öylemiş. 6.nlardan an/ak ,ne &öyledi(ini ö(renebildim: 76abal
aldırı2" k*k.l. ,ay i,e/ek&en Aşıklar’dan e!len. @e/e yarı&ı kaldırı2" yarı
yanık ekmek ya2tırı2" şa+aktan ön/e k*l başında bekleye/ek&en"
@ı/an’dan e!len. %al,alı a!rat alı2" 2en,eli *(lan d*(.rtt.ra/ak&an
Arı&ama’dan e!len.8 demiş.
e) %ırlı 5ak.2’a Arı&ama’da bir &. k.y.&. eştirirler. =." k.y.n.n
4E metre derinli(inde ,ıkar. 5ak.2 k.y.n.n dibinde bakra/a &.
d*ld.rarak y.karı ,ıkartır. 6.n.n $erine Arı&ama’lı a(alar &e!inirler.
%ırlı 5ak.2’. k.y.dan ,ıkarmakta -e/ikirler. =*n.nda %ırlı 5ak.2’.n
adamı" makara &tnden i2i ,ekerek 4E metre ileri -itti(i $aman 5ak.2
H&ta k.y.dan ,ıkar. I&t başı ,am.r !e &. i,indedir. <anı &ıkkındır.
A(alar: 75ak.2 A(a" &enin adamın ,*k k.!!etli maşallah. 6i$e bırak -it
de" k*y.nlarımı$ı" &ı(ırlarımı$ı b. adama &.latalım.8 tekli+ini ya2arlar.
5ak.2 H&ta b*yn.n. bker: 7Emrini$ başım &tne a(alar. Ama b. iş,i
/an taşıy*r. 5arın ölr" işlerini$ yarıda kalır. %ı&raklarını$ı Ba!ratlarını$ı9
-etirin" ,ekeyim de döl kal&ın.8 der.
22
Meli(ek Köyü Eğitmeninin K%nuşması
7Arkadaşlar" Meli/ek %öy A(a&ı @ök*(lan ile Leli %öy M.htarı
birlikte ta!şan a!ına -iderler. 4a!şanın i$lerini taki2 ederek" ta!şan
i$lerinden birinin *!a ta!şanına" di(erinin da( ta!şanına ait *ld.(.n.
&a2tarlar. 6en *nlara &*rd.m: 74a!şanları -örmedi(ini$ halde" i$lerinden
da( !e *!a ta!şanını na&ıl ayırt ettini$G8 0nlar da ş. /e!abı !erdiler:
74a!şanları taki2 ettik. #$lerden birine -öre ta!şan" da( b.rn.na ,ıkmış"
r$-Kra karşı y.!a ya2mış. 6. ta!şan da( ta!şanı *l.r" &*(.(a alışık
*ld.(.ndan r$-Krdan etkilenmemiş. 'teki ta!şanın i$i b.r.nda
kalmamış" kayaya -itmiş. 1emek ki ta!şan b.r.nda şmş" kayayı &i2er
almış. 0 halde b. i$ *!a ta!şanına ait.8 6. arada başka bir e(itmen &ö$
alarak: 7Jadişahlık de!rinde 'demiş yöre&inde 15 yıl eşkıyalık ya2an
Aak8r>al8 Me;$et E!e hakkındaki kitabı *k.d.m. 6.rada Mehmet E+e’nin
en &ıkışık anlarda bile" i$ de(iştirerek taki2,ilerden k.rt.ld.(.n.
ö(rendim. %ita2ta" bir &e+erinde ,*k miktarda &ilahlı *n. taki2 ederken"
adamlarına ,arıklarını ter& -iydirerek taki2,ilerin elinden k*laylıkla
k.rt.ld.(.n. ya$ıy*rd..8 dedi.
Kara*ınar&dan +ir Eğitmenin K%nuşması
7Arkadaşlar" %ara2ınar’ın köylerinde k*y.n &rleri ,*kt.r. %*y.n
!e k.$.ları" ya2ılarından" tylerinden tanıyan in&anlar da ,*kt.r. 6ir -n
;*tamış’ta bir a(anın bir k.$.&. ,alınır. %.$. ya$lık i,in Mer&in’den
-elen 5örklerin &r& i,ine karışır. %.$. iki yıl b*y.n/a 4*r*&
1a(larında *tlar !e k*y.n *l.r" k.$. ya!r.lar. I, &ene &*nra b. k.$.
5örk &r&yle ;*tamış’a -eldi(i $aman" bir ,*ban b. k.$.n.n" ,
&ene ön/e ,alınan k.$.n.n ya!r.&. *ld.(.n.n +arkına !arır. @er,ekten
araştırma ya2ılın/a" &ryle -elen k.$.n.n" , &ene ön/e ,alınan
k.$.n.n ya!r.&. *ld.(. &a2tanır. 5ine aynı ,*ban" bir ta!.(.n
k.l.,kaya yattı(ı $aman" ta!.(.n kendi y.m.rtladı(ı dört y.m.rtadan
,ıkan /i!/i!lerin" di(erlerinden başka trl &e& ,ıkardıklarının +arkına
!ardı(ını da &öyledi. 6. d.r.ma -öre arkadaşlarım" hay!anların iyi
-ö$lenme&iyle daha ,*k +ayda elde edile/e(ini &anıy*r.m.8 dedi.
Kara(adağ Okullarından Bir Eğitmenin K%nuşması
7Arkadaşlar" dört inekle bir b*(ayı köyden da(a ,ıkarmış"
*tlatıy*rd.m. #nekler y.karda" b*(a daha aşa(ıda *tl.y*rd.. 6. &ırada
, /ana!ar Bk.rt9 ineklere &aldırdı. #nekler bir tara+tan bö(rrken" di(er
tara+tan &ratle t*2lanı2" k.yr.k k.yr.(a !eri2" bir ,ember *l.şt.rd.lar.
6*yn.$larıyla /ana!arlara karşı k*y.y*rlardı. <ana!arlardan biri&i
ineklerden birini b*yn.ndan yakaladı. #ne(in b*yn.$.n. k.llanma&ını
önledi. 6. &ırada inek &e&i $erine k*şarak -elen b*(a" b*yn.$larını
23
/ana!arın karnına &a2ladı. <ana!arı ha!aya kaldırdı. <ana!arın karnı
yarılmış *ld.(. halde" dişlerini ine(in b*yn.ndan ,ıkarmıy*rd.. 6*(a
b*yn.$larını /ana!arın karnından ,ıkarı2" ön ba/aklarından tekrar
kaldırdı. 6. &.retle /ana!ar yere dşt. 6*(a di(er /ana!arların $erine
k*şt.. 0nlar da ka,tılar. 5aralı inek teda!iden &*nra iyileşti.8 dedi.
Başka Bir Eğitmenin K%nuşması
7Arkadaşlar" %ara2ınar’ın Akören %öyDnde başka bir *laya tanık
*ld.m. F*k akıllı" ama tat Btam k*n.şamayan9 bir kişi kah!eye ,ıktı(ı
$aman" köyl k*n.şmalarını dinliy*r. %*n.şanların ,*(." ya *layı
abartıy*r" ya da yalan &öyly*r. 4at adam b. d.r.m.n +arkına !arıy*r"
ama karşılık !eri2" d*(r.y. anlatamadı(ı i,in" h.$.r&.$ *l.y*r.
%ah!eden ayrıldıktan &*nra y.mr.(.n. ka+a&ına !.rarak" 7Ah ka+am" ah
ka+am" beni h.$.r&.$ eden &en&in. =en de ötekiler -ibi" &öylenenleri
d*(r. &an&an !e beni h.$.r&.$ etme&en" daha iyi *lma$ mıydıG8 der. 6.
*layı entere&an b.ld.(.m i,in &i$inle 2aylaştım.8 dedi.
,ay#an&dan Bir Eğitmenin K%nuşması
7Arkadaşlar" ben bir &*nbahar -n" Fayhan %a&aba&ıDndan
Hl.kışla’nın %ılan %öyDndeki bir arkadaşımı -örmeye -idiy*rd.m.
Hl.kışla’nın &*(.k &.ları ile nl %ara*l.k 5ayla&ıDnda" k.y. yakınındaki
bir 5örk ,adırına .(radım. @en,ler &rlerin başında *tlak yerindeydi.
Fadırda ihtiyar bir kadınla" ihtiyar bir erkek b.l.n.y*rd.. =elam !eri2"
yanlarına *t.rd.m. ;al)hatır &*rd.m. E! kadını" ,adırın bir ./.nda
b.l.nan */a(a" kah!e ta!a&ı i,ine birka, tane ,i( kah!e k*yd." ka!.rd."
de(irmende ,ekti. F*k en+e& bir kah!e ya2tı" bana !e k*/a&ına i,irdi.
=*hbetimi$ de!am ederken" bir &re &*nra bir y*l/. daha -eldi. E!in
kadını *na da" aynı bi,imde kah!e ta!a&ında yeniden birka, ,i( kah!e
ka!.r.2" de(irmende ,eki2" ikram etti. 6en &ö$ i&teyerek: 76a/ı kah!e
ka!r.l.rken bira$ +a$la ka!.r&an da" ikin/i kah!e i,in tekrar bir ka!.rma
$ahmetine -irme&en" daha iyi *lma$ mıydıG8 dedim. 70 $aman" kah!ede
yeterli ne+a&et *lma$dı !e mi&a+ire &ay-ı&ı$lık *l.rd..8 diye /e!a2 !erdi.
Başka Bir Eğitmenin K%nuşması
76en a&kerli(imi 6artın’da ya2tım. 6artın’ın Hl.& #l,e&i &ınırında
Fayır adlı bir köy !ar. 6. köyde *k.l.n bitişi(inde" ,*k -elişmiş bir bah,e
!ar. 6ir y*l/.l.(.m.$da" bah,enin &ahibi bi$ a&kerleri mi&a+ir etti.
Mey!elerden b*l b*l yedirdi !e -.r.rla ş.n. &öyledi: 7Arkadaşlar" b.
mey!e a(a,larını yetiştirmek i,in ,*k emek &ar+ ettim. 6. yer bataklık !e
t.$l. idi. I, yıl mddetle dikti(im btn a(a,lar yeşeriy*r" +akat kı&a bir
&re &*nra k.r.y*rd.. ;i,bir ,are&ini b.lamadım. =*n.nda dşndm.
;er +idan i,in birer metre ,a2ındaki ,.k.rların t*2raklarını bir arabaya
24
d*ld.r.2" başka yere -ötrdm. 6aşka tara+tan k.ml. t*2rak -etirdim !e
,.k.rlara d*ld.rd.m. 5eniden +idanlar -etiri2" ,.k.rlara diktim. 6.ndan
&*nra yeşeren +idanlar hi, k.r.madılar. 6en b. mey!eleri böyle
emeklerle yetiştirdim.8 dedi.
Me#met Ali Erenin K%nuşması
7 Arkadaşlar" ben de önemli bir i$lenimimi anlatmadan ön/e
&i$lere bir &*r. &*ra/a(ım. %öylerini$de kendini$e !eya babanı$a ait
ba(ım&ı$ e!ini$ !ar mıG8 dedim. E(itmenlerin he2&i 7!ar8 dediler. %imi&i
e!lerinin ,*k el!erişli" kimi&i de dar *ld.(.n. &öyledi. 7F*k m.tl.&.n.$
arkadaşlar8 dedim. M.tl.l.(.n ilk şartının in&anların h.$.r i,inde
barına/akları bir y.!aya &ahi2 *lmalarına ba(lıdır diye dşny*r.m.
1>45 yılında yedek &.bay *larak ,n/ de+a a&keri -öre!e ,a(rıldım.
E&kişehir merke$inde J*r&.k Arma(ı yakınında bir a2artman daire&inde
le!a$ım hi$met böl( k*m.tanlı(ı -öre!ine başladım. Ailem i,in e!
aradım" b.lamadım. %enar mahallede" ya(m.rlarda ,atı&ı akan bir
-e/ek*nd.y. -e,i/i *larak kiraladım. 6ir ay &*nra da" terhi& *lan bir
&.bayın ,ıktı(ı e!i 5E lira ha!a 2ara&ı !ererek kiraladım. E! şehir
merke$inde !e , katlıydı. ;er kat döşeme tahtalarıyla ayrılmıştı. 6en
*rta katın kira/ı&ı idim. Alt katta demiry*l. !a-*n +abrika&ında ,alışan bir
iş,i *t.r.y*r" her -e/e i,iy*r" yardım i&tiy*r" /ank.rtaran y*k m. diye
ba(ırıy*rd.. Me/b.ren aşa(ıya iniy*r" &arh*ş adamın h.y.na" &.y.na
-iderek bı,a(ı elinden alı2" &akinleştirmeye ,alışıy*rd.m. I&t katta" yine
demiry*l. +abrika&ında ,alışan başka bir iş,i *t.r.y*rd.. 6ir kı$ı !e iki
*(l. li&eye de!am ediy*rd.. #ş,inin aldı(ı /ret aile&ini -e,indirmeye
yetmedi(inden" *dalardan biri&ine bir te$-Kh k.r.2" -e/eleri +ile
d*k.y*rd.. 6a$ı -nler ,*/.kları li&e arkadaşlarını ,a(ırıy*r"
*yn.y*rlardı. %atlar &ade/e döşeme tahta&ı ile bölnd( i,in"
,ıkardıkları -rlty aynen d.y.y*rd.k. 5*r-.n)ar-ın e!e -elin/e" bir
yandan &t kattaki te$-Kh -rlt& !eya ,*/.kların -rlt&" di(er
yandan alt kattaki &arh*ş adamın &aldırıları !e karı&ının +eryadı" -nlk
y*r-.nl.(.m.$. dindirmek yerine" bir kat daha arttırıy*rd.. 0n.n i,in
hkmetlerin -öre!lerinin başında" her y.rttaşın m&takil *larak
yaşayabile/e(i bir e!e &ahi2 *lmalarını &a(lamak *lmalıdır. ;ele b. e!
bah,eli *l.r&a" en mkemmeli *lm.ş *l.r.
İvriz Köy Enstitüsü Kita*lığı Tasnif "%rumluluğunu -stlendim
#!ri$ %öy En&tit& Mdr rahmetli #h&an 6aykal’a &ö$ !erdi(im
$ere" yanımda kita2lık mem.r. ile birlikte 6 tane kita2lık k*l. ö(ren/i&i
*lmak $ere 8 kişi -e/eleri e!!ela kita2lı(ın tertibini ya2tık. %ita2ları b*y
&ıra&ına -öre yerleştirdik. =*nra ta&ni+ hakkında yardım/ılarımı
25
yetiştirdim. ;er bir kitabın" iki adet ya$arın &*yadına -öre" bir adet kita2
adına -öre" !ar&a bir adet &eri adına -öre dört !eya , +işini ,ıkardık.
Pişin birini &i&tematik katal*- i,in ayırdık. 'tekileri karıştırarak" al+abetik
&ıraya k*yd.k. Maran-*$ =adık %armış 6eyDin ya2tı(ı +iş &andıklarındaki
k.t.lara b. +işleri yerleştirdik. ?"5 /mR12"5 /m ebadındaki b. +işlerin
altında a,ılan deliklerden tel -e,irerek" +işleri k.t.n.n i,ine yerleştirdik.
Ayrı/a daktil*da beşer k*2yalı kK(ıtlarla 5E adet /ilt katal*-. ,ıkarttık.
6. katal*-dan birer adedini me$.nların *k.llarına -önderdik. %öy
En&tit& kita2lı(ından me$.nların da idareten +aydalanmalarını
&a(ladık. Ayrı/a ya$arın &*yadına -öre ha$ırlanan iki adet +işten biriyle
&i&tematik katal*- ya2tık. Ayrı/a *k.ma &al*n. *k.y./.larının hi,bir
kayda tabi *lmadan alı2" yerine k*ya/akları el kita2lı(ı ya2tık. 6.
kita2lı(a 5 adet 4rk,e =ö$lk" 1E adet 6yk Atla&" 5 adet 0&manlı/a)
4rk,e =ö$lk ile ;ayat An&ikl*2edi&i -ibi mra/aat kita2larını k*yd.k.
6. &.retle kita2lık terti2 !e ta&ni+ işimi$ tamamlanmış *ld..
Enstitünün Meslek .ersleri !ğretmenliği ve 'a*ı "anat Başı
'öneti(iliğini Ka+ul Ettim
E(itmen k.r&.n.n bitimine , -n kala" En&tit Mdr #h&an
6aykal *dama -eldi !e bana: 7Ali 6ey" en&titnn kadr*&.nda bir adet
me&lek der&leri ö(retmeni ile ya2ı &anat başı yöneti/ili(i a,ıktır. 6.raya
eleman ala/a(ı$. %*nya ilkö(retim m+ettişlerinden Oaha2 0k.rlar"
b.raya -elmek i&tedi. Ama &enin ,alışmalarını başından beri i$liy*r.m.
6. kadr*ya &en mra/aat eder&en" memn.n *l.r.m. 6eraber ,alışırı$.
6en &eni ter/ih ederim.8 dedi. 6en de /e!aben: 76ir şartla b. tekli+ini$i
kab.l ederim. 0 şartım da ş.d.r: F*/.klarda hi& !e temel alışkanlıkların
beş yaşına kadar -elişti(i bilim&el bir -er,ektir. 6eş yaşına kadarki
,*/.klarda annenin etki&i y$de >>’.n $erindedir. Annelerin e(itiminde
bayan ö(retmenlerin daha k*laylıkla başarı &a(laya/a(ını dşny*r.m.
6. nedenle *k.la ö(retmen yetiştirmek i,in ,*k daha +a$la kı$ ö(ren/i
alır&anı$" tekli+ini$i memn.niyetle kab.l ederim.8 dedim. 4ekli+imden
#h&an 6ey ,*k memn.n kaldı !e heye/anla: 76en de &eninle aynı
+ikirdeyim. Emrine araba" d*kt*r !e yardım/ı ö(retmen !ereyim. 0nlarla
köyleri d*laş. 6.labildi(in kadar kı$ ö(ren/iyi *k.la ala/a(ım.8 dedi.
M.!a+akat ettim.
B%r ve /lukışla Köylerine Kız !ğren(i Bulmaya ,ıktık
0k.lda" k**2erati+in yanında" bany*&.$" t.!alet&i$" birbirine
bitişik iki *da !ardı. @e,i/i *larak *raya yerleştim. Ailemi !e eşyalarımı
Adana’dan en&titye naklettim. 1>48’in Ekim Ayının ilk ha+ta&ında bir
26
kamy*n ha$ırlandı. #,ine 5E adet kı$ ,*/.k elbi&e&i aldık. 6enimle
birlikte D<kt<r A;$et )=9lt5rk" mdrn eşi ö(retmen A4Ce Ba4kal"
, ak*rdiy*n !e b.nları ,alan , ö(ren/i ile ö(ren/i t*2lamak i,in
&abahın erken &aatinde 6*r yönne hareket ettik. Ere(li’nin 5eniköy’ne
-eldi(imi$ $aman bir /ena$e ile karşılaştık" b. nedenle *rada d.rmadık.
6*r’.n Naraan %öyDne !ardık. '(ren/iler ak*rdiy*nlarla milli marşlar
&öylediler. Etra+ımı$da köyl erkek)kadın !e ,*/.klar t*2landı. 1*kt*r
ha&taları m.ayene etti" ila, !erdi. Ayşe ;anım kadınlarla k*n.şt.. 6en
erkeklerle k*n.şt.m. 6. &ırada ye(enim A&ım’ı &*rd.m. %öyde
*lmadı(ını &öylediler. %ardeşi Mehmet Ali 6*$’. -ördm. Anne&i y*kt..
F*/.(. kamy*na bindirdim. 6ir de kı$ ,*/.(. aldık.
Nara$an %öyDnden &*nra 6*r’.n Ke$er;i#ar 6./akDına" &*nra
Ba;çeli %öyDnden Hl.kışla’nın D5ne4 %öyDne !ardık. 0radan da bir
kı$ ö(ren/i aldık. =*n *larak Be4a=8l %öyDne !ardık. 0radan 2E kı$
,*/.(. ile ;a&an adında bir erkek ,*/.(. aldık. 3E ö(ren/iye
yanımı$daki elbi&eleri -iydiri2" neşe i,inde en&titye döndk. F*/.kların
temi$likleri ya2ılarak" erkekler erkek yatakhane&ine" kı$lar da kı$
yatakhane&ine yerleştirildi. %ılan’dan 2" 1arb*(a$’dan 3 !e 6*r’.n
6ah,eli %öyDnden 3 kı$ ö(ren/i almıştık.
/lukışla Oteli
Erte&i -n der&lere başlandı. 15 -n kadar &*nra" kı$ ö(ren/ilerin
anneleri" ya da babaları birer ikişer -r.2lar halinde kı$larını -örmeye
-eldiler. 6. &ırada *k.l ya2ım halinde *ld.(. i,in" *k.l idare&i -elen
ö(ren/i !elilerine yemek !eriy*r" +akat yata/ak yer &a(layamıy*rd..
0rada kalan Hl.kışla’lı !elileri" hemşerimi$ *lmaları nedeniyle ben !e
eşim rahmetli A4#el Eren" e!imi$in el!erişli *lmama&ına ra(men" mi&a+ir
ediy*rd.k. %öyller ,*/.klarını -örmeye -iderken" bany* ya2ı2" elbi&e
de(iştirmek yerine" harmandan" ya da a(ıldan ,ıktı(ı iş elbi&e&i ile"
,amaşır de(iştirmeden -eliy*rlardı. 6. nedenle &abahleyin yatakları
kaldırırken" bir !eya birka, bitin y*r-an $erinde yrmekte *ld.(.n.
-örrdk. 1.r.m. k*mş.lardan &ır *larak &aklayı2" ,amaşır yıkardık.
Ama !eliler he2 aynı -n -elmiy*rlardı. Erte&i -n başka !eli -eliy*rd..
0nları da e!de yatırmak d.r.m.nda kalıy*rd.k. %.r.mamış örtleri t
ile k.r.tarak" yatak ya2ıy*rd.k. Erte&i -n y*r-anı kaldırırken tekrar bit
-öry*rd.k. 0 -n de ,amaşır yıkamak $*r.nda kalıy*rd.k. ;K&ılı bi$im
e!de ha+tada en aşa(ı 6 -n de!amlı ,amaşır yıkanıy*rd.. 6. d.r.m bir
ay kadar de!am etti. 6ir -n bi$im d.r.m.m.$a $len en&tit mdr
rahmetli #h&an 6aykal’la mdr m.a!ini rahmetli ;amit '$menek ?E
/mR1EE /m byk bir kart*na ,*k byk bir 2.nt*yla !e kalın ya$ılarla
2?
7*l9k8Cla )teli8 diye ya$mışlar !e kart*n. ka2ıya a&mışlar. =abahleyin
bek,i ile beni ,a(ırdılar. %a2ıyı a,ı2" dışarı ,ıkarken kart*n başıma
takıldı. 6ir yandan kart*n. ,ıkarırken" di(er tara+tan rahmetlilerin beni
i$leyi2" -ldklerini -ördm.
6öyle &ıkıntılı -nler -e,irirken" bir -n &abaha d*(r. tan yeri
a(arırken" *k.l bek,i&inin 7Mehmet Ali 6ey" Mehmet Ali 6ey8 diye
ba(ırdı(ını d.yd.m. 7%alk" hemşerilerin -eldi.8 dedi. 0 &ırada *k.lda
daimi elektrik y*kt.. 6ir m*t*rdan &a(lanan elektrik -e/e yarı&ı
ke&iliy*rd.. %a2ıyı a,tım: 'nde ak&akallı bir erkek !e arka&ında ? kadın
!ardı. ;e2&i birden a(lıy*rlardı. 7;*ş -eldini$ hemşeriler8 dedim. 0nlar
&ı$lanmalarını daha da hı$landırı2" hn-r hn-r a(lamaya başladılar.
Neden &*nra &akinleşen hemşeriler" dn akşam bir haber aldıklarını"
en&titde *k.yan 2E 6eya(ıl’lı kı$ın *k.ldan ka,tıklarını" *n.n.n #!ri$
FayıDnda b*(.ld.(." *n.n.n da kayb*ld.(. haberini aldıklarını
&öylediler. 0nlara" 7F*/.klarını$ yatakhanelerinde mışıl mışıl .y.y*rlar"
hi,bir şeyleri y*k.8 dediy&em de" benim &ö$me inanmadılar. Me/b.ren
-iyindim. %.rallara -öre kı$ yatakhanelerine erkek ö(retmenler -ireme$"
yalnı$/a bayan ö(retmenler -irerdi. 6. nedenle *nları yanıma alarak"
bayan kimya ö(retmeninin yanına -ittim. '(retmeni .yandırdım. 6.
!elileri kı$ yatakhane&inin önne kadar -ötrme&ini !e ,*/.klarını
.yandırarak" b. !elilere -ö&terdikten &*nra" tekrar yatırma&ını i&tedim.
=öylediklerim ya2ıldı. Leliler rahat bir ne+e& aldılar. Ama $amanla !eliler"
,*/.klarını birer ikişer *k.ldan ka,ırdılar.
0a#metli Eşim Aysel&in 1edak2rlığı
Rahmetli eşim Ay&el Eren’in millete !e memlekete hi$met i,in" b.
dere/ede a(ır +edakKrlıklara katlanma&ı !e karşı k*yma" eşine &itemde
b.l.nma -ibi hi,bir *l.m&.$ da!ranışa yer !ermeyen byk ,a2lı
da!ranışının -erek n*rmal tarihte" -erek&e din tarihinde b.l.n.2"
b.l.nmadı(ını araştırdım. 1in tarihinde ermişli(e .laştı(ı &öylenen
Ve4#el Karani’nin aile&ine !e k*/a&ına &tn hi$metinden d*layı .l.l.(a
.laşan eşinin" Ay&el’in katlandı(ı öl,de bir +edakKrlı(a katlanı2"
katlanamaya/a(ını da dşny*r.m.
5eri -elmişken" birin/i eşim Ay&el Eren ile ikin/i eşim .a>8 Eat$a
Eren 0Akça41’ın ,*/.k e(itimi !e t*2l.m -öre!leri yönnden" kimi *l.ml.
da!ranışlarını tm annelerin dikkatine &.narım. Ay&el Eren’in d*(d.(.
1>15 yılında Hl.kışla’da din adamlarının etki&iyle" kı$ ,*/.kları *k.llara
-önderilmiy*r" /amilerde imam" ya da ha+ı$lar tara+ından" anlamını
bilmedikleri Ara2,a &ö$/klerle nama$ &.releri !e d.alar ö(retiliy*rd.. 0
-nlerde 0&manlı/a al+abe ile 4rk,eyi ö(renmek ,*k -,t. <mle
28
i,inde her har+in dört ayrı bi,imi k.llanılırdı. 'rne(in 6 har+inin m&takil
6" *rtadan 6 !e &*nradan 6 *lmak $ere 4 ya$ılış bi,imi !ardı. 6.
nedenle bir,*k köyde *k.ma)ya$ma bilen hi,bir kim&e *lmadı(ından"
a&ker mekt.2larını Hl.kışla’ya -etiri2" *k.t.rlardı.
6yk Atatrk’n Catin kökenli 4rk Al!a"e#ini -etiri2" *k.ma
&e+erberli(i a,tı(ı $aman" Ay&el de millet mekte2lerine -iderek *k.ma)
ya$ma ö(rendi. %,k yaşta baba&ı öld. 1aha &*nra anne&i de öld. >)
1E yaşlarında bir ,*/.kken , erkek !e iki kı$ kardeşinin &*r.ml.l.(.n.
$erine aldı. 6ir tara+tan y.+ka ekmek ya2ı2" yemek 2işiri2 ailenin
be&lenme&ini &a(larken" di(er yandan ,amaşır yıkama" temi$lik -ibi e!
işleri" tarla işleri !e hay!anların bakımı ile meş-.l *larak" aileyi
yönetiy*rd.. 6ydk,e" kırmı$ı yanakları !e .$.n b*y.yla em&alleri
ara&ında en -$eli *larak dikkat ,ekti. %,k kardeşlerini be&lerken" nl
Alman Oairi D<et;e’nin Vert;er ya2ıtındaki @en, kı$ &>;arl<t’.n kır
bal*&.na -iderken" arabaya binmeden ön/e kardeşlerini be&leme&ini !e
b.yr.(.n. hatırlarım.
Eşim Aysel&in ,%(uklarımızın 'etişmesindeki !rnek
.avranışları
E!lendikten &*nra dört ,*/.(.m.$ *ld.. 6.nların beş yaşına
kadarki hi& kökleşme&inde !e -enel iyi alışkanlıkların ka$anılma&ında
&rekli m&2et etki&i *lm.şt.r. F*/.klarını dö!d(n" ya da ba(ırdı(ını
d.ymadım. 6ir &e+erinde Hl.kışla’da" ,*/.klarının &*kak ,*/.kları ile
k+rl k*n.şt.(.n. d.y.n/a" elinde bir mendille +ırlayı2" *nların yanına
!ardı(ı !e ,*/.(.n.n dilini ,ıkarttırarak" mendille &ildi(ini !e k+retti(i
i,in 7Dilin kirlendi" mendille temi$ledim. 6ir daha dilini kirletme.8 dedi(ini
b.-n -ibi hatırlarım. F*/.kların ilk !e *rta*k.l dönemlerinde *k.la
$amanında -itmelerini" $amanında der& ,alışı2" her -nk -öre!lerini
ya2malarını &a(lardı. #ş bitin/e" ,*/.klarının kalem" kita2 !e de+ter -ibi
eşyalarını ,antalarına yerleştirmeden .y.malarına i$in !erme$di. 0nlara
$amanında iş ya2ma alışkanlı(ını k,k yaştan itibaren ka$andırmış"
hi,bir $aman akşamdan ya2ıla/ak işi" &abaha bıraktırmamıştır. 6.
nedenle dört ,*/.(.m.$.n dörd de yk&ek tah&ilini bitirmiş !e biri&i
y.rt dışında d*kt*ra e(itimini tamamlamıştır. En byk *(l.m.$ 4im.r
Eren" *k.la -itmeden ön/eki yaşlarında a(a,tan te2e&i &tne dşerek
dört &aat bay-ın kalma&ı neti/e&inde" kimi e(itim 2r*blemleri ,ıkarmış&a
da" @a$i E(itim En&tit&’nn M$ik 6ölmn bitirmiş !e emekli
*l.n/aya kadar da m$ik ö(retmenli(i -öre!ini başarı ile &rdrmştr.
#kin/i *(l.m.$ %emal Eren’in 4rk 1e!letin/e Fek <.mh.riyeti’ndeki en
başarılı 4rk #şadamı *larak &e,ilme&inde" #&tanb.l’da İkti#adi :e Ti>ari
2>
İli$ler Akade$i#i ö(ren/i&i iken" ya$ları yanında &taN -örd( Ere(li
t//arlarından )r;an T5!ekçi ile bir $amanlar *rtak *larak ,alıştı(ı
Hl.kışlalı 5ak.2 @ök,en’in etkileri yanında" anne&inin de byk etki&i !e
katkı&ı !ardır.
I,n/ *(l.m.$ ?r<!. Dr. Atilla Eren’in İ#tan"9l Üni:er#ite#i
Een Eak5lte#i’nde" dört yıl i,inde 1EE kredilik der& alma&ı -erekirken"
3"5 yılda 12E krediyi almayı başarma&ı" ni!er&ite ö(retim ye&i
yetiştirilme&i i,in yaban/ı memleketlere -önderile/ek ö(ren/ileri &e,mek
i,in a,ılan &ına!ı ka$anma&ı" Ankara .a>ettepe Üni:er#ite#i E=iti$
Eak5lte#i Eiik E=iti$i Ana"ili$ Dal8’nda" Alman Pil*$*+. Kant -ibi
işlerine daima $amanında başlama&ı !e &rdrme&inde" anne&inin
byk etki&i !ardır. 1ördn/ e!ladımı$" kı$ımı$ E$el &een’in Ere(li
Ci&e&i Pen %*l.ndan birin/i *larak me$.n *lma&ında" Ankara’daki
)rtad<=9 Teknik Üni:er#ite#i ElektrikFElektr<nik M5;endi#li=i
B3l5$5’n bitiri2" elektr*nik mhendi&i *lma&ında !e başarılı iş
hayatında da anne&inin etki&i byktr.
1>8? yılı Aralık ayında bir tra+ik ka$a&ında eşim Ay&el Eren’i
kaybettikten iki yıl &*nra e!lendi(im ikin/i eşim .a>8 Eat$a Eren’in dört
,*/.(.m !e yedi t*r.n.ma &e!-ili bir anne *l.2" *lmaya/a(ı hakkında
3E
R+,-. $/M+0.+1 A2- @+ A7,+2 E3+4 -2+ F-32-<1+ G?3:2:7D3
endişelerim !ardı. Fnk #!ri$ %öy En&tit&’nde ö(retmen KG!i4e
)da"aC8’nın !e+atı $erine" ök&$ iki ,*/.(.yla kalan M9;arre$
)da"aC8 e!lendi(i $aman" yeni -elin ,*/.kların -ö$leri önnde" 7%K+iye
;anım’a ait ne !ar&a -örmek i&temiy*r.m.8 demiş. 5eniden eşya
aldırmış" ,*/.kları da kendinden &*(.tm.şt.. ;a/ı Patma Ere(lili.
Rahmetli btn 4rk !ey annelerine örnek *la/ak bir da!ranışta
b.l.nd.. %ı$ım Emel’e hita2 ederek" 7Anneni$ ,*k ,alışmış" mal
ka$anmış" benim de rahatıma yardımı *l.y*r. 6. nedenle her nama$dan
&*nra *n.n r.h.na Patiha *k.y*r" d.alar ediy*r.m.8 dedi. 6. &.retle
,*/.klarımın *n. yalnı$/a !ey anne -ibi de(il" -er,ek anne -ibi
&e!diklerini -ördm. 6. &.retle ,*k .y.ml. !e m.tl. bir aile hayatı
&rme imkKnına ka!.şt.m. ;a/ı Patma ile birlikte *ld.(.m.$ mddet
i,inde Mila#/8n K848k8Cla>8k K345 'e4tinlik949 Ma;alle#i’nde
*t.r.y*rd.k. Mahalle halkının byk bir kı&mı ale!i inan,lı" bir bölm
de =nni inan,lıydılar. 4arihte b. iki inan, &ahi2leri ara&ında byk
ka!-alar !e ,atışmalar *lm.şt.. Oimdi *rada" b. iki inan, &ahi2leri ,*k
dikkatli da!ranı2" tarihteki $ıtlaşmayı ale!lendirmemek i,in ,aba &ar+
ediy*rlardı. 6. nedenle ;a/ı Patma" k*mş.lardan biri di(eri hakkında
in/iti/i &ö$ &öyler&e" hemen karşı ,ıkıy*r !e 7Ben "9 #35n55
d94$a$8C <la48$, #i de #34le$e$iC <l9n. Ben dai$a k<$C9lar8n
"ir"irleri ;akk8nda i4i Ce4ler #34le$elerini i#ti4<r9$.8 derdi. 6.
da!ranışı nedeniyle" mahallenin btn kadınlarından &e!-i !e &ay-ı
-öry*r" her kadınlar t*2lantı&ında aranıy*r !e her -itti(i yerde bir krali,e
-ibi karşılanıy*rd.. R.h. şKd *l&.n.
4ekrar #!ri$ %öy En&tit& anılarıma döny*r.m" ş. i$lenimimi de
anlatmadan -e,emeye/e(im. %öylerde yaşayan erkek ,*/.kların" b.l.(
,a(ından &*nra e!lene/e(i $amana kadar -e,en ilk -en,lik yıllarında"
/in&el drtlerini -idermek i,in hay!anlarla ilişki k.rd.kları biliniy*rd..
6öyle bir *layın *lmama&ı i,in -eniş tedbirler alınıy*rd..
0k.l mdr #h&an 6aykal" işini &e!en btn 2er&*nele eşit
öl,de da!ranan" ö(retmenlere" ö(ren/ilere !e di(er 2er&*nele &e!-i
d*l. -ö$lerle bakan" in&anları *l.ml. tara+larıyla de(erlendiren3 yk&ek
karakterli bir kişili(e &ahi2ti. Akşam erken yatar !e &abahları ,*k erken
kalkardı. '(ren/ilerin kalkma" yıkanma" kah!altı !e &abah
,alışmalarında nöbet,i ö(retmenlere yardım ederdi. 6ir -n ö(ren/ilerin
&abah ,alışma&ı i,in der&liklere -irdi(i &ırada" -e/e bek,i&inin" *m.$.na
aldı(ı bir heybeyle aşa(ıdaki mey!e bah,elerine d*(r. -itti(ini -örmş.
6ek,iyi d.rd.rm.ş !e *m.$.ndaki heybeyi indirerek" i,ini aramış.
'(ren/ilerin yıkanma yerinde bıraktıkları k,k &ab.n 2ar,alarının
heybe i,inde *ld.(.n. -örmş. 7Niye b.nları haber&i$ -ötry*r&.nG8
31
diye ,ıkışmış. Mana2a 6./ak Mdrl(ne tele+*n ederek" Nandarma
karak*l k*m.tanını *k.la -etirtmiş. 6ek,i hakkında hır&ı$lık işlemi
ya2ılmış !e &a!/ılı(a" *radan da mahkemeye &e!k edilmiş. Mahkeme
t.t.kl. *larak yar-ılanma&ına karar !ererek" bek,iyi ha2i&haneye
-öndermiş. Aradan *n -n -e,tikten &*nra" 76. kadar k,k &ab.n
2ar,alarının alınma&ı" bek,inin ha2i& *lma&ına de(er miydiG8 diye
dşnmeye başlamış. Ere(li’deki *k.l a!.katına tele+*n ederek" bek,inin
ha2i&ten ,ıkarılma&ı i,in h.k.ki y*llar b.l.nma&ını i&temiş. Aradan bir *n
-n daha -e,miş. 6ek,inin k,k yaştaki , ,*/.(.n. yanına alan eşi
en&titye -eldi !e mdrn e!ine -itti. F*/.klarla beraber yk&ek &e&le
a(layarak !e yal!ararak" bek,inin ha2i&ten ,ıkarılma&ını i&tediler.
Rahmetli mdr in/e r.hl. bir in&an *ld.(.ndan" b. -örntye ,*k
$ld. Anne !e ,*/.klarını yanına alarak e!ime -eldi. Nemli -ö$lerle
bana" 7Ali 6ey" &enin -eniş kltrn !ar. 6. ,*/.kların baba&ının
ha2i&ten ,ıkma&ı i,in bir ,are dşn.8 dedi.
Eşim rahmetli Ay&el Eren de b. d.r.ma ,*k $ld. F*/.kları !e
hanımı mi&a+ir etti. 6en Ankara =ıhhiye’de e&ki kita2 &atı/ılarından ./.$
,*k miktarda kita2 &atın almıştım. 6.nların i,indeki altı /iltte temyi$
mahkemeleri kararlarıyla" i,tihat kararları !ardı. 6.nları in/elemeye
başladım. Altı &aatlik bir ,alışmadan &*nra" temyi$ mahkemeleri
=eki$in/i <e$a 1aire&inin" bek,i *layını aydınlatan 1>4E tarihli bir
kararını b.ld.m. 6. kararında yk&ek mahkeme =*ma =.lh <e$a
Mahkeme&inin bir kararını b*$.y*rd.. 6. karar aynen şöyle idi:
70k.ldan &ab.n ,aldı(ı iddia edilen bek,inin" a!l. ka2ı&ından ,ıkmadan
ön/e yakalandı(ına -öre" hır&ı$lık .n&.rlarının tamamlanı2"
tamamlanmadı(ı hakkında dşnmeden karar !erilme&i yer&i$dir.8
6. karar bi$im bek,inin d.r.m.na aynen .y.y*rd.. #!ri$ %öy
En&tit&’nde d.!ar y*kt." ama &ınırları @aybi" 1.rla$" =arı/a !e
Ct+hamidiye köyleri &ınırlarına kadar .$anıy*rd.. 6ek,i 2a!y*nların
ara&ında yakalanmış" 2a!y*nlardan dahi dışarı ,ıkmamıştı. 6. d.r.m.
de(erlendirerek bek,i adına bir dilek,e ya$dım !e b. dilek,eye 4emyi$
Mahkeme&i =eki$in/i 1aire&i kararının &ayı !e tarihini de ekledim.
6ek,inin , -n &*nra mahkeme&i !ardı. 6ek,i b. dilek,eyi !ererek"
beraat kararıyla ha2i&ten k.rt.ld..
O.n. &öylemek i&terim: '(retmen !e e(itim/ilerin iş hayatında
bil-i !e -ör-leri yk&eltildi(i -ibi" h.k.k adamlarının da bil-i !e
-ör-lerinin yk&eltilme&ine de!let,e önem !erilmelidir. @nde 3E S 4E
d*&yaya bakan bir yar-ı," hem y*r-.n dşer" hem de .$.n &re
*k.maya -/ yetme$. ;akim" &a!/ı !e a!.katların kendi br*larında
b.l.nd.rd.kları rehber kita2lar da yeter&i$dir. En iyi&i" medeni
32
33
R+,-. E/İ@3-HC9+ O<=2 M:9:3: İ0,64 B67<62 @+ ÖI3+1.+42+32+
R+,-. 7/İ@3-HC9+ H63.64 S6@=3=3<+4
memleketlerde *ld.(. -ibi" şehir kita2lı(ı b. -öre!i &tlenmelidir. Milli
E(itim 6akanlı(ı" Adalet 6akanlı(ı !e %ltr 6akanlı(ı işbirli(i ya2arak"
h.k.k bölmnde" temyi$ mahkemeleri kararları !e i,tihat kararları başta
*lmak $ere" btn h.k.k adamlarının yetiştirilme&inde etkili kita2lar
b.l.nd.r.lmalı" bil-i&ayar almalı !e bar*ların -öre!lendire/e(i
h.k.k,.lar b. kt2hanede &ırayla ,alıştırılarak" .y-.lamada ,alışan
h.k.k,.lara ha$ır bil-iler &.n.lmalıdır. 6. y*lda şehir kita2lıkları
teşkilatlandırılmalıdır. 6. arada" btn !atandaşlarımın kendi e!lerindeki
kt2hanelerinde an&ikl*2ediler" 0&manlı/a !e 4rk,e &ö$lkler !e
+ihri&ti b.l.nan byk atla& b.l.nmalıdır. 6ir in&an ayaklı kt2hane
*lmadı(ına -öre" *k.d.(.m.$ -a$ete" -ör2 dinledi(imi$ !e anlamını
anlamadı(ımı$ &ö$/kler bi$e mal *lma$" işimi$de !e -örşm$de
k*laylık &a(lama$. 6.nların anlamını m.hakkak &.rette mra/aat
kita2larına bakarak ö(renmemi$ -erekir. ;ele yaban/ı dil bilenler i,in"
yaban/ı an&ikl*2ediler !e b.nların i,inde En>4>l<pedia Britanni>a’nın
e! kt2hane&inde b.l.nd.r.lma&ı ,*k önemlidir.
%ı$ım Emel 0rtad*(. 4eknik Ini!er&ite&i Elektrik 6ölmn
bitirmiştir. Eşi" damadım M9rat &een de aynı *k.l. bitirdi(i i,in" * da
#n-ili$/e biliy*rd.. E!lendikten &*nra 4rk Kdetlerine -öre el ö2me i,in
bana -eldiler. 5ine 4rk Kdetine -öre el ö2me &ıra&ında mal" mlk ya da
bir halı hediye edilirdi. 6en b.n.n yerine #n-ili$/e bildikleri i,in
En/y/l*2edia 6ritanni/a’nın yirmi beş /iltlik #n-ili$/e *riNinalini hediye
ettim. 1amadım M.rat" bir -n bana:8Ba"a, an#ikl<pedide 4eni ç8kan
elektr<nik aletlere @eniC 3lç5de 4er :eril$iC. A5nk5 "9 İn@ili
an#ikl<pedi#i, iki 45 kiCilik "ili$ k9r9l9n9n iki 45 elli #enede
$e4dana @etirdi=i d5n4an8n en kaliteli "ili$ an#ikl<pedi#idir.8 dedi.
34
ME.MET ALİ EREN/İ ARKADAŞI VA.A? )KA+
ANLATI+)R
H
;a/ı An-ı BE(itim/i9
E(itim/i" ya$ar" dşnr !e hmani&t ö(retmenim Mehmet Ali
Eren" bir yıl ön/e 1? Mart 2EE1 yılında Mila&)%ıyıkışla/ık %öyDnde
Meytinlik.y. Mahalle&iDndeki bah,e&inde ,alışırken ha$in bir şekilde
yaşamını yitirmiş" Ankara %arşıyaka Me$arlı(ı’nda t*2ra(a !erilmiştir.
Mehmet Ali Eren" benim #!ri$ %öy En&tit&’nden ö(retmenimdi.
Aynı $amanda Ere(li’de ilkö(retim m+ettişimdi. 5ayın yaşamımda ,*k
yardımlarını -ördm. 0ndan edindi(im e&in" yaşamıma ışık *ld..
Mehmet Ali Eren’in renkli bir kişili(i !ardı. 1aima ,alışır" m&2et
işler 2eşinde d.rmadan" y*r.lmadan k*şar3 ,e!re&ine !e lke&ine yararlı
*lmaya ,alışırdı. Aynı $amanda Atatrk #lkelerine !e 4rk 1e!rimi’ne
yrekten ba(lıydı. #rti/anın !e ba(na$lı(ın aman&ı$ dşmanıydı. M&2et
bilimden a&la ödn !erme$di. ;ak bildi(i y*lda d*&d*(r. yrmeyi
yaşam +el&e+e&i edinmişti. 6i$leri de b. d.y-.larla yetiştirdi. Mehmet Ali
Eren’in ö(ren/i&i *lmaktan daima ö!n, d.yarım.
0n.n -er,ek kişili(ini *k.l !e yaşam arkadaşı Laha2 0kay" ne
-$el dile -etirmiş:
Me#met Ali Eren Kimdir
Mehmet Ali Eren" Ni(de’nin Hl.kışla #l,e&iDnden %ör,*ban’ın
0&man A(a’nın d*k.$ *(l.ndan biridir.
Mehmet Ali Eren benim &ını+ arkadaşımdır. 5aşam b*y. başarılı
,alışmalarını yakından i$ledim. 6. &atırları ya$ma /e&aretini b. yakın !e
de!amlı ilişkimi$den aldım.
Mehmet Ali Eren 1>11 yılında Hl.kışla’da d*(d.. #lk*k.l.
Hl.kışla’da" *rta*k.l. !e ö(retmen *k.l.n. Ni(de’de bitirdi. 1>33 yılında
Mani&a’nın D9ra#8ll8 Ka#a"a#8Dnda ö(retmenli(e başladı.
1>43 yılında @a$i E(itim En&tit& Jeda-*Ni 6ölm’n bitirdi.
=ıra&ıyla =iya&al 6il-iler 5k&ek 0k.l. %ita2lık Mem.rl.(." M*n-.ldak"
Adana !e %*nya illerinde ilkö(retim m+ettişli(i ya2tı. #!ri$ %öy En&tit&
me&lek der&leri ö(retmenli(inde b.l.nd.. %*nya)Ere(li Ci&e&i Mdrl(
ya2tı. 1>68 yılında emekli *ld.. Ere(li’de D5neC Daete#i’ni k.rd. !e
tek başına yönetti. 6. arada bir,*k ya2ıtlar !erdi:
6 2 Ni&an 2EE2 -nl Ere(li B%*nya9 @a$ete&i
35
T #lk !e 0rta 1ere/eli 0k.llarda %ita2lık 4erti2 !e 4a&ni+ %ıla!.$."
B1>489
T Fe!remi$deki Larlıkları !e 0layları #n/eleyelim" B1>569
T ;akikat)1şnen 1*(r.y. 6.l.r" B1>589
T ;ayat 6il-i&i Rehberi B1)29" B1>6E9
T #lk*k.llarda 'rnek 5a$ı 2)3" 4)5" B1>?19
Mehmet Ali Eren’in y.karda kla&ik biy*-ra+i&ini !erdim. 6. bil-i
her +ani in&an i,in -e,erli. A&ıl *lan Mehmet Ali’nin ö$el yaşantı&ıyla
-er,ek kişili(ini belirtmektir.
Ni(de 0rta*k.l.’na 1>26 yılında /i!ar il,e !e köylerden bir
ö(ren/i akını *lm.şt.. 6. yıllarda merh.m M.&ta+a Ne/ati" .l.&al
e(itimde kökl bir atılım ya2arak 2ek ,*k yenilikler ya2mıştı. 1>26
yılından ön/e ilk*k.llar altı &ını+lı idi. #lk*k.llar n.m.ne" *rta*k.llar
rştiye !e li&eler de idadi adıyla anılmakta idi.
#şte 1>26 yılında ilk*k.l. bitirenler böyle bir de!rimin i,inde b.ld.
kendilerini. Ni(de 0rta*k.l.’na Merke$" 6*r" Maden" Hl.kışla" 0rtaköy
BAlt.nhi&ar9" I$m/ BJertek9" Adırm.&.n B%*y.nl.9’dan ö(ren/iler
ya$ıldı. Anım&adı(ıma -öre Hl.kışla’dan *n bir" 6*r’dan yedi"
Maden’den iki" 0rtaköy’den dört ö(ren/i de!am ediy*rd.. Jertek !e
%*y.nl.’l.lar -nbirlik -idi2 -eldiklerinden &ayıları bi$i il-ilendirme$di.
5eşily.rt BA&ma$9 !e Alt.nhi&ar B0rtaköy9 bir anılırdı. 5eşily.rt’tan
Ma;$9t '<r !e M9#ta!a +ald8r" bir yıl ön/e Ni(de 0rta*k.l.’na
başlamışlardı. M.&ta+a 5aldır’ın baba&ı %.lak&ı$ Ahmet" ,*k $eki !e ileri
-örşl bir adamdı. M.&ta+a 5aldır’ın daha &eki$ yaşında ha+ı$ *lma&ını
&a(lamıştı. A&ma$’lı %.lak&ı$ Ahmet’in *(l. diye aramı$da kıya&ıya bir
kı&kan,lık !e rekabet d*(m.şt..
#şte 0rtaköy’den Ma;$9t '<r" Ve;"i Atala4" Ma;$9t Kira>8 !e
benim Ni(de 0rta*k.l.’na -itmemi$e M.&ta+a 5aldır ön/lk etmiş" bi$e
örnek *lm.şt..
Ni(de 0rta*k.l.’na en kalabalık ö(ren/i Hl.kışla’dan -elmişti.
0rta*k.la kayd*lan *n bir ö(ren/iden yalnı$ Mehmet Ali Eren yk&ek
ö(renim ya2tı.
Mehmet Ali" Hl.kışlalılar i,inde en &a(lıklı" *rta b*yl." k.lakları
öne yatık" 4rkmenli(ini !e köyll(n tör2lememiş bir da!ranış i,inde
arkadaşları ara&ında bir ayrı/alık -ö&terirdi.
Hl.kışla’dan -elen ö(ren/iler Ni(de’den bir e! t.t.2 yerleştiler.
6*r’l. !e 0rtaköyller *larak bi$ dört kişi Akmedre&e’ye yerleştik.
36
0 tarihlerde li&e !e ö(retmen *k.llarında 6akal*rya"
*rta*k.llarda bitirme &ına!ı !ardı. 6. &ına!lar bira$ baraN niteli(inde
*l.2" &ını+ların btn der&lerini ka2&ardı. 6. &i&tem !e &ına!lar 2ek ,*k
ö(ren/inin /anını yakardı. 0 -nlerin *rta*k.l ,ıkışlılarını b.-nn
ni!er&ite me$.nlarına de(işmem.
Mehmet Ali Eren" *rta*k.l &*n
&ını+ta takılmış" ö(retmenlerine
,*k kı$mış" kendi&ini kahretmişti.
Hl.kışla’nın ka2alı -elene(i !e
d.y-.&allı(ı ile 4*r*& 1a(larının
-.r.rl. ö$-r yaşantı&ına
&ı(ınmış" bir yıl &ere &er2e
,*banlı(ına de!am etmişti. H$.n
yıllar da(larda ,*banlık edenler
erişmiş kişi *l.rlarmış. %ent !e
köylerin -nah &ayılan btn
.(raşı !e yalan d*lanından .$ak
*ld.kları i,in" böyle &öylenir.
7%endi k*y.n.n. -dene ,*ban
denme$8 diye bir de ö$deyiş !ar
yörede. Mehmet Ali de kendi
k*y.nlarını bir yıl -tmş" b. bir
yıl Mehmet Ali’nin erişme&ine !e
erme&ine yetmiş. 1>3E yılının
&*nbaharında ,*ban de(ne(ini
elinden atmış3 yerine beline"
k.şa(ının *rta&ına .$.n !e ,ı2lak
bir kama takarak t.tm.ş Ni(de’nin
y*l.n.. Mehmet Ali ,*banlık etti(i
-nlerde" *k.manın ne *ld.(.n.
de(er öl,leri i,inde
*l-.nlaştırıy*r.
Me$ar taşlarından kendi&ine 2ay bi,iy*r !e benimle b.nlar
ara&ında ne +ark !ar" dnya Hl.kışla kadar mıG diyerek yaşama r*ta&ını
de(iştiriy*r. Arkadaşlarının he2&i &a!aşı yitirmiş,e&ine analarının
babalarının işine dönmşler !e -nde bir kere Adana’dan %*nya’ya"
%*nya’dan Adana’ya -eli2 -iden trenleri -e,irmeyi kendilerine !akit
de(erlendirme&i haline -etirmişlerdir. ;er -n &ren karşılama !e y*l/.
etme" Hl.kışla -ibi da( ara&ına &ıkışmış il,enin mem.r !e belli kişileri
i,in bir .(raşı *lm.şt.r.
3?
R+,-. 5/V606; O<67 İ,164F=2C96
#şte Mehmet Ali’nin ka+a ya2ı&ındaki -elişim he2 b.nları imaNladı.
Fe!re&ini" k*mş.larını !e baba&ını -ö$ önne aldı.
6en b. Mehmet" M.&ta+a !e 0&man’lıktan k.rt.la/a(ım dedi.
5arım kalan &ına!larını !ermek $ere Ni(de 0rta*k.l.’na 2r
&ilah -eldi.
Mehmet Ali Eren’in *rta*k.l &ına!ına -elişini" Jeda-*Ni
6ölm’n beraber bitirdikleri &ını+ arkadaşı !e köylm İ#$ail %alp
anlatmıştı:
Mehmet Ali *rta*k.l bitirme &ına!larının btnleme&ine
-eldi(inde" *rta*k.l ö(ren/ili(inden ,*k şey yitirmişti. Fnk ö(renimine
bir yıl ara !ermiş" kırda)bayırda" da(da)taşta ,*banlık etmişti. %ıya+eti"
da!ranışları öl,&$" k*n.şmaları bir &erbe&tlik i,inde idi. J*t.r.n
$erine &ardı(ı k.şa(ın ön tara+ına &allandırdı(ı &aldırma Bkamanın
by(9 belinde ,ı2lak halde 2arıl 2arıl 2arlıy*rd.. 6. &aldırma ne
*la/ak diye &*rd.(.m.$da: 76ana &ını+ -e,irmeyenleri b.ndan
-e,ire/e(im.8 demişti.
#rade" d.y-. !e da!ranışlara -em !.rmak *ld.(.na -öre b.n.n
en iyi *l-.nlaşma&ını Mehmet Ali’nin b. eylemlerinde -örr$.
0 -nlerde Mehmet Ali’deki hır& i&yan &*n./. d*(m.ş&a da"
*l-.nl.k yıllarında ha$ !e bir ö!- haline dönşt(n -öry*r.$.
Mehmet Ali Eren" byk bir i&ten, ile 0rta*k.l. !e Ni(de '(retmen
0k.l.’n. bitirdi.
1>33 yılında 5edek =.bay 0k.l.’nda beraber idik. A&kerlik
der&leri yanında" 6 aylık de!re i,inde Pran&ı$/a’yı ö(rendi" terhi&’ten
&*nra Mani&a’nın D9ra#8ll8 K345Dne ö(retmen *ld..
Aşa(ıdaki öyky kendi&inden dinlemiştim:
Mani&a Milli E(itim Mdr BilGl Be4" Amerika’da 2eda-*Ni !e
t*2l.m bilimleri *k.m.şt.. #deal bir milli e(itim/i idi. '(retmenlerin
me&leki bil-ilerini artırmak" birbirleriyle ilişkilerini &a(lamak yönnden
ö(retmenler ara&ında me&leki k*n+eran&lar d$enler" her <.marte&i
-n bir ö(retmene örnek der& !erdiriy*r !eya ,*/.k terbiye&i hakkında
k*n+eran& ha$ırlatıy*rU 'rne(in" Al+abe na&ıl k*lay ö(retilir" <*(ra+ya
der&i na&ıl !erimli işlenir !e ö(ren/ilere k*lay ö(retilebilir -ibiU
Met*t k*n.larını ele aldıran" me&lekle il-ili bir k*n. da Mehmet
Ali Eren’e !erilir.
Mehmet Ali Eren" aldı(ı k*n.y. bilim&el kaynaklara yöneltir.
%*n+eran&ı ile il-ili ,ıkmış ne kadar *t*rite kita2 !ar&a &atın alır. 6.
38
3>
R+,-. 9/N-I9+ ÖI3+1.+4 O<=2= ÖI3+1.+4 @+ ÖI3+4J-2+3- B 19""
R+,-. 1>/(6H- EI-1-.C9+ ÖI3+1.+4 @+ D-I+3 ÖI3+4J-2+32+
kita2ları *k.r" n*tlarını alır !e ö$etler. %*n+eran& -n" b. kaynak
kita2ları da eşe(e ykleyerek k*n+eran& &al*n.na -elir.
%*n+eran& &aatinden 1E dakika ön/e" k*n+eran& ma&a&ının iki
tara+ına 25 kadar kitabı &ıralar. '(retmenlerin meraklı bakışları ara&ında
ma&anın başına -e,er.
7=ayın Mdrm" de(erli Me&lektaşlar8 diye &ö$e başlar.
7%*n.şmama başlamadan ön/e k*n+eran&ımı ha$ırladı(ım ya2ıtları
tanıtayım" belki b. yönde de hi$met etmiş *l.r.m &i$lere.8 der.
1aha ön/eki t*2lantılarda" il-i&i$" dal-a -e,enler" hatır i,in
-elenler" #lkö(retim Mdrnden k*rkan !e -ö$ne -irmek i,in
k*n+eran&ları i$leyenler b. d.r.m karşı&ında &ıkı bir /iddiyete -irerler.
6tn ö(retmenler dik k.lak" -ö$leri Mehmet Ali Eren’de dinlemeye
başlarlar.
6. k*n+eran&tan &*nra yöneti/ileri !e ö(retmen arkadaşları
ara&ında &ay-ı -ören Mehmet Ali Eren" hi, bir ilti+ata !e ödle de
e(ilmedi. Mani&a merke$ine -elme" mdrlk" milli e(itim mem.rl.(.
*n. hi, mi hi, il-ilendirmedi. 0n.n ka+a&ında yk&ek ö(renim ya2mak
yatar" *n. da başardı. Dai E=iti$ En#tit5#5/n5n ?eda@<Ii B3l5$5’n
bitirdi. İlk3=reti$ $5!ettiCi *ld.. Li#e $5d5r5 *ld.. Daete #a;i"i
*ld.. Falışmaları il-ililerin -ö$lerinden ka,madı. İ:ri K34
En#tit5#5’nde !erimli ,alışmalar ya2tı. 'rnek ö(ren/iler yetiştirdi.
En&titler ka2anın/a tekrar ilkö(retim m+ettişli(ine dönd !e 1>68
yılında emekli *ld.. 6. arada %*nya Ere(li’de matbaa k.rd.. D5neC
Daete#i’ni ,ıkardı !e tek başına yönetti.
EnerNi k.dreti" n*rmalin $erindeki kişilere ö$- bir a$imle" bir,*k
-,lkleri yenmek i,in matbaa&ını Ankara’ya taşıdı. Oimdi b. lke
merke$inde a&lanın a($ından l*kma alır -ibi &a!aşım !eriy*r.
Edindi(im bil-ilere -öre" b. da(da(alı !e her trl dala!erenin
/irit attı(ı iş alanında Mehmet Ali dr&tl( ile ,e!reye kendini
tanıtmıştır. Mehmet Ali’de ,*k k.!!etli bir irade !ardı. Alışkanlı(ın
+renlenme&i *lan b. ha&let" Mehmet Ali’de ,*k belir-indir. 5aşam b*y.
!erdi(i &a!aşta yenil-iye .(ramamış" a$mini &rekli *larak bilemiştir.
'!- !e ne+ret &*n./. -elen ihtira&ı da y*kt.r.
6aşladı(ı" daha d*(r.&. den-eli *larak 2lanladı(ı işlerde"
danışmaya bile -erek&inim d.yma$dı.
Fnk inandı(ı !e -/nn yete/e(i işlere -irişmiş !e
başarmıştır. Jlanlayı2 -irişti(i işlerin he2&i" &anki Mehmet Ali’den
k*rkm.şlar -ibi önnde di$ ,ökmşlerdir.
4E
6. başarılarında" Mehmet Ali’nin kişili(i" her şeyin &tnde
dr&tl( byk etken *lm.şt.r.
Mehmet Ali kişili(ine dşkn *l.2" ,ıkar .(r.na ödn !ermemiş"
!ar *lan kişi&el de(erlerini hi,bir kim&eye !e *t*riteye $edeletmemiştir.
Mehmet Ali’de -.r.r" kibir denen şey y*kt.r. =ahi2 *ld.(.
de(erlerden k.şk.&. *lmadı(ından" başkalarına *m.$ şişirmeye
-erek&inme d.yma$. Mehmet Ali hi,bir d*&t.n.n" arkadaşının !eya bir
rakibinin dedik*d.&.n. ya2ma$. %endi ö$ !arlı(ını &e!di(i i,in"
başkalarına da aynı &ay-ıyı -ö&terir.
Mehmet Ali" *ld.(.ndan +a$la -örnmeyi &e!me$" * kadar
al,ak-önll !e kalenderdir ki" !arlı(ını" başarı&ını kişili(ine yama
ya2mak i&teme$.
Mehmet Ali $erine" ,e!renin ek*n*mik !e &*&yal
k*k.şm.şl.(.n.n en .+ak bir ,ıkar !e &ömr +ikrini benim&ememiştir.
Mehmet Ali yalan bilme$" &ahte/ilik" kandırma" *ld.(.ndan ,*k
-örnme !e ö!nme bilme$.
1*(r.ya d*(r.)e(riye e(ri demekten kendini !e -örşn
e&ir-eme$.
Mehmet Ali’nin +i$ik ya2ı&ında" y.karda &aydı(ımı$ ha&letleri
*k.mak *lana(ı !ar erbabıBbir işten iyi anlayan9 i,in.
=a(lıklı bir bnye" baştan *m.$a d*(r. bir e(iklik" k.lakların
de!amlı dinleme ö$elli(i !e d$l(" dşnm &reklili(ini ayan beyan
belli eder. 6aş ya2ı&ından" b. baş i,inde de!amlı +ikir *l.ş.m. ya2tı(ı
bellidir. 6. a(ırlı(ın *ranını belirleyen 2arlak -ö$ler" kı!an, !eri/i !e
*l.ml. *layların *naylayı/ı&ı -erilen d.dakların yanlara a,ılışı !.r-.lar.
Mehmet Ali dşne dşne k*n.ş.r. 6irbirine ba(lı !e anlamlı &ö$/kler
k.llanır.
%öt alışkanlıklarla hi,bir yönyle ilişki&i y*kt.r. Aktalite
*laylarını i$ler. ;ak&ı$lıklara tahamml y*kt.r. @/ *ranında &a!aşını
!erir.
Mehmet Ali Eren ma$b.t bir aile rei&idir. '!nle/ek !arlıkları
i,inde ,*/.kları !ardır. %emal Eren’i iyi tanırım" y$nden *k.n.r a&illi(i"
yenilme$ kişili(i i,inde *l-.n bir ka+a ya2ı&ı !ardır. Mehmet Ali’nin e&eri
*ld.(. ,*k bellidir.
41
6aba&ı -ibi !e+alı *l.2" d*(.m yerine ö$- ha&letleri yitirmemiştir.
J
9
Me#met Ali Eren&in ,%(ukları
Mehmet Ali Eren’in , *(l." bir kı$ı !ardır. 1örd de yk&ek
ö(renim ya2arak" kendi alanlarında babalarından aldıkları e(itimle &tn
başarı -ö&termişlerdir. En byk *(l. 4im.r Eren m$ik
ö(retmenli(inden emeklidir. Atilla Eren ;a/ette2e Ini!er&ite&iDnde +i$ik
2r*+e&ördr. %ı$ı Emel de elektr*nik mhendi&i *l.2" aynı me&lekten
eşi M.rat =e$enDle beraber ş. anda A61’de b.l.nmaktadır.
? %emal Eren .$.n yıllar Ankara !e #$mit’te 1e!let Mal$eme 0+i&i’nde
m+ettişlik !e mdrlk ya2tıktan &*nra" b. -öre!inden ayrılarak RHC0=AN
adında kK(ıt rnleri $erine bir iş merke$i k.rm.ş" .l.&larara&ı ti/arete
atılmıştır. 6. işinde başarılı *ld.ktan &*nra Fek <.mh.riyeti’ne taşınmış !e
.l.&larara&ı iş dnya&ında byk başarı -ö&termiştir. 2EE2 yılında da -elinlik
tl k.maş reten bir +abrika &atın alarak ti/ari yaşamını &rdrmektedir.
42
R+,-. 11/M. A2- E3+4 F-3 7=31 G+H-,-49+<- S4. B:2+41 EJ+@-1C2+
İVRİ' K%+ EN&TİTÜ&Ü
#!ri$ %öy En&tit& adını" ;alka2ınar #l,e&iDne ba(lı #!ri$
%öyDnden almıştır. #!ri$ %öyDnden" #!ri$ ,ayının ,*k &*(.k &.ları
,ıkmaktadır. 6. &.y.n" tarımın ihtiya/ının a$aldı(ı kış aylarında miktarı
a$almaktadır. 4arımın &.ya ihtiya/ının ,*k +a$lalaştı(ı Ni&an" Mayı&"
;a$iran aylarında &.y.n miktarı ,*k artmaktadır. 6irka, de(irmen taşını
birden ,e!ire/ek -/e .laşmaktadır.
İ:ri Ka4a Ka"art$a#8/n8n
Tari;i :e Anla$8K Anad*l.’da
-elişen .y-arlıklardan 4.Vana
%rallı(ı b. &.y. ilKhlaştırmıştır.
=.y.n ,ıktı(ı yerdeki kayalardan
birinin $erine bir ilKh y*nt.&. ile
*na ta2an -$el elbi&eler -iyen
bir kralın y*nt.&. ya2ılmıştır.
#lKhın elinde b.(day başa(ı"
beline &arılmış *larak ba(
,.b.(.n.n $m &alkımları
-örlmektedir. #lKhın aya(ına
-iydi(i b.rn. bkk yemeni" ya
da 2*&tal Anad*l. köyl&nn
-iydi(i ayakkabıya
ben$emektedir.
#lKh y*nt.&. $erinde bir ya$ı !ardır. 6. ya$ıyı bir Alman bil-ini
,ö$mş !e *k.m.şt.r. 6. Almanın ya$dı(ına -öre #lKh %rala" 76ana
ta2tı(ını$ mddet,e b.(day ile $m" yani *nları yetiştiren &.y. b*l b*l
!eririm8 demektedir.
L
9
#!ri$ %öy En&tit&n k.rmaya -elen mdrler i,inde Re>ep
D5rel" tanıdı(ım !e ,alışmalarını in/eledi(im Fi+teler %öy En&tit&
Mdr Ra9! İnan" ikin/i mdr )#$an Ülk5$en" Ankara ;a&an*(lan
8 %aya kabartmadaki ya$ının an/ak iki &atırı *k.nabilmiştir:
=aray Bta2ınak9 da bir ,*/.k iken ben b. a&maları diktim.
4AR;HN1A= *nlara bereket !erebilir.
4HWANA %RACA
;akim !e %ahraman
WARX JAX CAX WA=
43
%öy En&tit& Mdr Ke$al Ü#t5n !e %ar& <ila!.$ %öy En&tit&
Mdr Na8$ E#en -ibi iyi yetişmiş elemanları !erimli *la/a(ı alanlarda
,alıştıran ,*k yönl !e ,*k ,alışkan in&anlardır. 'n/e #!ri$ %öy En&tit&
ara$i&inin de2rem böl-e&i i,inde *l.2 *lmadı(ını .$manların da yardımı
ile araştırttı. #!ri$ %öy En&tit& ara$i&inin de2rem böl-e&i k.şa(ının
.$a(ında *ld.(.n. &a2tadı. =*nra b. ara$inin /*(ra+i d.r.m.n.
in/eletti.
6en en&tit ö(retmenli(ine !e 5a2ı =anat 6aşkanlı(ı -öre!ine
başlayın/a Re/e2 @rel’in ya2tı(ı in/elemeleri ele alarak" en&titnn !e
Ere(li’nin /*(ra+i d.r.m.n. in/elettim. #&tanb.l !e Ankara’dan /*(ra+ya
2r*+e&örleri en&titye -eldiler. @nler/e ,alışma ya2tılar. 6.nların da
yardımı ile &a2tanan Ere(li !e ,e!re&inin /*(ra+i d.r.m. şöyledir:
Ere(li’nin -neyindeki 4*r*& 1a(larından $aman $aman şiddetli
+ön r$-Krları e&mektedir. 6. r$-Krlar binaların ,atılarına $arar
!ermekte !e kiremitleri .,.rmaktadır.
44
R+,-. 1'/İ@3-H K?7 E4,1-1:,: 1>. Y82 K631;D,1628 B 19$>
Ere(li’deki Hl. <amiDnin minare&inin te2e&ini =el,.kl.lar
de!rinde" ka2ı&ından -iren şiddetli +ön r$-Krları .,.rm.ş *lmalı ki
minarenin ka2ı&ı di(er minarelerde *ld.(. -ibi -neye a,ılmamaktadır.
Jadişahlık de!rinde Ere(li tren i&ta&y*n.n.n binalarını ya2an Alman
şirketleri bina kiremitlerinin +ön r$-Krları tara+ından .,.r.lma&ını
önlemek i,in bina ,atılarını ,*k dik ya2mışlar !e r$-Krın kiremitlerin
altından -irerek kiremitleri .,.rma&ını önlemişler !e r$-Krın kiremitlerin
y$ne ,ar2ma&ını &a(layarak ,atının $arar -örme&ini önlemişlerdir.
6i$ b. bil-ilerin ışı(ında #!ri$ %öy En&tit& binalarının ,atılarının
Ere(li tren i&ta&y*n. binaları -ibi dik ya2ılma&ına -erek ara,−-ere,"
-erek&e teknik eleman bakımından imkKn b.lamadık. 6inalara n*rmal
yk&eklikte ,atılar ya2tık. An/ak +ön r$-Krlarının $ararlarını önlemek i,in
daha kalın !e daha &a(lam ,ıtalar k.llandık. ;er kiremidin &a(lam tellerle
,atıya ba(lanma&ını &a(ladık" b. &.retle +ön r$-Krlarının $ararlarını
önledik.
Ere(li’nin ikin/i ö$elli(i ya$ aylarının k.rak -e,me&idir.
F*(.nl.kla ,*k nemli b.l.tlar r$-Krlarla Akdeni$’den -elmektedir. 6.
r$-Krlar 4*r*& 1a(larını aşabilmek i,in yk&elmektedir. 6.l.tlar
yk&eldik,e &*(.makta !e r$-Krdaki nem ya(m.r *larak 4*r*&
45
R+,-. 1"/İ@3-H K?7 E4,1-1:,: A-2+,- B Ş+<+3 B6736.8 E.7.19$1
1a(larının -ney yama/ına dşmektedir. 6. nedenle 4*r*& 1a(larının
-neyi *rmanlık !e b*l ya(ışlıdır. 4*r*& 1a(larının kalkerli *lma&ı nedeni
ile b. da(ların i,inde byk &. de2*ları *l.şmaktadır. #!ri$ ,ayının 4*r*&
1a(larının k.$eyinde *lma&ı" da( i,indeki &. kanallarının erken d*nma&ı
nedeni ile #!ri$ &.y.n.n kış aylarında ,*k a$aldı(ı" bahar aylarında bir
tara+tan d*nm.ş kanalların ,ö$lme&i !e yk&ek kı&ımdaki karların
erime&i ile &.y.n ,*(aldı(ı anlaşılmıştır.
4*r*& 1a(larını aşan nemli r$-Krlar Ere(li yönnde al,aldık,a
ı&ınmaktadır. 6öyle/e b.l.ttaki ba(ıl nem a$almakta" ya(m.ra
dönşmemekte !e Ere(li 0!a&ını ya(m.r&.$ bırakarak %ara/ada("
;a&an 1a(ı !e Melendi$ 1a(ı -ibi yk&ekliklere ya(maktadır. 5/e 4anrı
k.rd.(. d$en i,inde" daha keş+ini ya2amadı(ımı$ nedenlerle"
ya(m.r&.$ bıraktı(ı Ere(li 0!a&ının a(a,lıklı yerleri ya(m.rdan na&ibini
almaktadır. 6. d.r.m Amerika’da denenmiştir. ;i, ya(m.r ya(mayan bir
,öle kanallarla &. -ötrl2" a(a,landırdıktan &*nra" * ,öle ya(m.r
ya(maya başlamıştır.
0 halde 7Ere(li ikliminin ya(ışlı hale -etirilebilme&i i,in ö(retmen"
kaymakam" !ali" m+t" imam !e milli e(itim mdr *larak ya2ılma&ı
-ereken işler !ar mıG8 k*n.&. $erinde he2imi$in dşnme&ini !e
dşn/elerini a,ıklama&ını ri/a ederim.
A&kerlerin her işte *ld.(. -ibi !atanın a(a,landırılma&ı $erinde
de ,alışmalar ya2tı(ını" her karak*lda a$ da *l&a a(a, yetiştirildi(ini
-örerek memn.n *lmaktayım. 0k.llarda her ö(ren/inin bir +idan dikerek
a(a, yetiştirme&i" ,*/.klar ara&ında a(a, yetiştirilme&i k*n.&.nda
yarışmalar ya2ılarak a(a, yetiştiren ,*/.kların ödllendirilme&i i,in
%ara2ınar köy *k.llarında yıllar ön/e ya2tı(ım kam2anyanın her *k.lda
ya2ılma&ının Milli E(itim 6akanlı(ın/a !e #l Milli E(itim Mdrlklerin/e
2lana ba(lanma&ını" il-ili der&lerde der& k*n.&. ya2ılma&ını tekli+
ederim.
%.rak ara$ide +idan yetiştirilme&i i,in +idanın -erek&indi(i &.y.
&a(lamakta -,lk ,ekilebilir. Pidan &.landı(ı $aman &.y.n Y >E dan
+a$la&ı &. b.harı *larak ha!aya ka,maktadır. =.y.n ha!aya ka,ma&ını
önlemek i,in &.y.n t*2rak altından !erilme&inde +ayda !ardır. 6irin/i
kitabımda a,ıkladı(ım -ibi &." t*2rak i,inde *l.şan -ö$le -örlemeye/ek
dere/ede k,k &. kanallarından dışarı ,ıkmaktadır. Fa2a ya2ıldı(ında
b. kanalların ka2anma&ı nedeniyle &. dışarı ,ıkamamakta !e t*2rak
nemli kalmaktadır. Pidan ilk dikildi(inde" kökleri yanına .$anan yaklaşık
6E /m .$.nl.kta en ./.$ &ert 2la&tik b*r.lar yerleştirilir&e" +idanın
ihtiya/ı *lan &. * b*r. ile &a(lanmış" en a$ından bir ay kadar +idanın &.
-erek&inimi karşılanmış *l.r. 6*r. i,inden nemin ,ıkmama&ı i,in b*r.y.
46
bir 2la&tik 2*şet 2ar,a&ı ile tıkayı2" &tne de bir 2armaklık 2la&tik
b*r.dan ya2ıla/ak halkalarla 2*şet 2ar,a&ı emniyet altına alınır. Pidan
bydk,e dört tara+a aynı öl,de yayılma&ı i,in 2la&tik şişeler" ya(
tenekeleri t*2rak i,ine -ömlr. 6. şekilde de(işik .y-.lamalar
ya2ılabilir.
#!ri$ %öy En&tit& ö(ren/ilerine li&e dere/e&inde -enel kltr
der&leriyle &anat !e tarım der&leri" bil-i !e .y-.lamaları !erilir. 6enim
başında b.l.nd.(.m &anat ,alışmaları" ya2ı/ılık" maran-*$l.k !e
demir/ilik alanlarında *l.rd..
@öre!e başladı(ım 1>48 yılı Ekim ayında #!ri$ %öy En&tit&’nde
-öre!li ö(retmen" ö(ren/i !e iş,ilerle yakındaki 1.rla$ B5ıldı$9" =arı/a"
@aybi" 1edeköy B6ykdede9 !e Ct+hamidiye köylerinin m.htarları !e
ihtiyar k.r.l. yelerinin katıldı(ı bir t*2lantıyı *k.l.n t*2lantı &al*n.nda
ya2tım. =ö$ alarak kendimi tanıttım. 0k.l.n 5a2ı =anat 6aşı *ld.(.m.
belirttim !e ö$etle ş. k*n.şmayı ya2tım: 7Arkadaşlar" han-i işe
başlanır&a başlan&ın" bir işin kaliteli bir bi,imde başarıya .laşma&ı i,in
d*(r. başlanma&ı" y*lların !e neti/enin iyi dşnlme&i" karanlık bir
n*ktanın *lmama&ı -erekir. 6aşında yanlış ya2ılan bir işin &*nradan
d$eltilme&i ,*k -,tr" ba$en de imkKn&ı$dır. #n&an &a(lı(ının d$-n
-itme&i i,in ilk ön/e 2a$ardan başlanma&ı -erekir. Frmş ya da
4?
R+,-. 1%/M. A2- E3+4 @+ M:9:3 İ0,64 B67<62 İ@3-HC9+ B 1%.$.19$'
b*$.lm.ş -ıda maddeleri alınır&a" *n.n ya2a/a(ı tahribatı başka
yöntemle önleyemeyi$" ya2ı/ılıkta temele ilk har/ı k*ymadan temel
d$eyinin ana t*2ra(a .laşma&ı" temel d$eyinin -önye ayarının &.
tera$i&ine .y-.n" bayır ara$ide kademeli &. tera$i&ine .y-.n" köşelerin
tamı tamına dik *lma&ı" kire/in har/a karışmadan ön/e iyi &$lmş"
t*2rak 2ar,alarının kalmama&ı" k.m.n t*2rak&ı$ *lma&ı" t*2raklı k.m.n
yıkandıktan &*nra har/a karıştırılma&ı -ibi her h.&.&.n dikkate
alınma&ını" demir !e maran-*$ atölyelerinde !idanın #n-ili$ anahtarı ile
a,ılı2 ka2anma&ının ke&inlikle önlenme&ini i&terim.
Miraat !e iş ,alışmalarında k.llanılan ka$ma" krek" mala" tırmık"
,a2a -ibi iş aletlerinin ke&kin b.l.nd.r.lma&ını" işten &*nra alet temi$li(i
ya2ılarak atölyedeki belli yerine k*n.lma&ını" k.llanılmayan aletlerin
2a&tan k*r.nma&ı i,in -erekli yerleri ya(lanarak de2*da m.ha+a$a
edilme&ini" kltr der&lerinde edinilen bil-ilerle -a$ete !e der-ilerden
*k.nan bil-ilerden denemeye imkKn !erilme&ini" d*(adan dnyanın
*l.ş.m.yla &*n&.$a kadar &re/ek *lan d*(a kan.nlarından
+aydalanılarak denemeler !e yeni keşi+ler ya2ılma&ını dilerim. 'rnek
*larak iki d*(a kan.n.ndan &ö$ ede/e(im. 6irin/i&i 7B5t5n >anl8lar
3l5$den kaçarlar8. 6.ndan na&ıl +aydalanır&ını$G ;alkımı$ Ere(li
,e!re&inde ;a$iran !e A(.&t*& aylarında +idan aşı&ı ya2ıla/a(ını bilir.
0y&a kış ayları dışında her ay +idan aşı&ı ya2ılabilir. Aşının t.tma&ı i,in
-erek aşı ya2ıla/ak" -erek&e aşı alına/ak +idandan &. alınabilir. 6irinin
&.y. alınır" di(erininki alınma$&a aşı t.tma$. 1*(a kan.n.ndan
+aydalanılarak &.y. *lmayan +idanın &. !erme&ini &a(ları$. 6.n.n i,in
+idanın dalından bir miktarını ke&eri$. 1*(a kan.n. -ere(in/e *raya &.
-önderir" +idanın byme&ini &a(ları$. #kin/i d*(a ya&a&ı 7B5t5n >anl8lar
ne#illerinin de:a$8n8 i#terler8. 6.n.n i,in bah,eme d*mate& +idanı
dikmiştim. 6ydler" ,i,ek a,madılar. =.larını ke&tim. =.&.$ kalın/a
öle/eklerini &anarak ,i,ek a,tılar. 6en &.larını !erdim. 6öyle/e * &ene iyi
mah&.l aldım. 6ilmedi(imi$ !e keşi+ ya2arak +aydalanmamı$ı bekleyen
d*(a ya&aları !ardır. 6. nedenle 5/e 4anrı b. ya&aları keş+edi2"
in&anların" hay!anların !e bitkilerin yararına k.llanılmak $ere ırk" din"
/in& -ö$etmeden btn in&anlara kendi ö$nden bir 2ar,a *larak akıl
!ermiştir. #n&an aklını ,alıştırı2" dşn/eye dönştrdkten &*nra b.
keşi+leri ya2abilir. 1şn/eye dönşmeyen akıl 2a&i+ kalır" deni$in t.$l.
&.y.na dşen teneke -ibi 2a&lanır. Maman -e,tik,e 2a& derinleşir. Ja&ın
tenekeyi ,rtt( -ibi" aklı da ,alıştırmamak ,rtr. Anlamı bilinmeden
Ara2,a &ö$/klerle ya2ılan ibadet" aklı dşn/eye dönştreme$.
1nya .y-arlı(ında btn M&lmanların bilime katkı&ının y$de birin
altında *lma&ından d*layı btn M&lmanların dşnerek 4rk,e
ibadet $erinde d.rmalarının !e ö$ellikle h.k.k d$eni i,eri&inde kılı kırk
48
yarar/a&ına ha&&a&iyetle d.ran <.mh.rbaşkanımı$ =ayın A;$et
Ne>det &E'ER’in 4rk Hl.&.n.n 4rk,e ibadet hakkının b.l.n.2
b.l.nmadı(ını a,ıklama&ını dilerim.
Aklın dşn/eye dönşme&i i,in ön/e in&an $ihninde d.y.
*r-anlarından !eya $ihinden mana *larak bir d.y. *l.ş.r. #kin/i d.y.
mana *larak birin/i d.y. ile birleşir" mana *larak al-ı meydana -elir.
Al-ılar y*l. ile dşn/e kıya&ı meydana ,ıkarır. 1şn/e bir,*k -er,e(in
keş+edilme&ini &a(lar. 'rne(in ay t.t.ld.(. $aman kimi in&anlar ,an
,alarak" k*rkarak ya da başka trl -ö&teriler ya2arak ayın biran e!!el
-öl-eden k.rt.lma&ını beklerken" milattan dört y$ &ek&en yıl ön/e
d*(an Ari&t* kıya& y*l.yla dnyanın y.!arlak *ld.(.n. kanıtlamıştır. Ay
t.t.ld.(.nda herke& ,an ,alarak ya da başka trl -ö&teri ya2arak ayın
-öl-eden k.rt.lma&ını &a(lamaya ,alışırken" Ari&t* ay $erindeki -öl-eyi
in/elemiş" ay $erindeki -öl-enin y.!arlak bir -öl-e *ld.(.n. -örmştr.
;emen $ihnini ,alıştırarak -öl-e y.!arlak *ld.(.na -öre -öl-eyi
meydana -etiren ne&nenin" yani dnyanın da y.!arlak *lma&ı -erekir"
demiştir. Ama * de!irde teknik imkKnlar b.n. +iilen kanıtlamaya *lanak
!ermedi(inden" *n beşin/i y$yılın ikin/i yarı&ında Ma>ellan adındaki
deni$/i #berik 5arımada&ından de!amlı batı yönnde y*l alarak kendi&i
y*lda öld( halde tay+aları tekrar #berik 5arımada&ına dönmşlerdir.
6öyle/e dnyanın y.!arlak *ld.(. kanıtlanmıştır.
4rkiye’de %öy En&titlerinde #ş E(itimi -eniş öl,de
.y-.lanmıştır. #ş e(itimi" ö(ren/ilerin yetişme&inde birin/i dere/ede etkili
*ld.(. -ibi" ö(retmen" mem.r !e iş,ilerin ,alışma hayatı i,inde
-elişmelerini de &a(lamıştır. #ş in&anların al,ak -önll *lma&ını"
bil-ilerini !e ta&arımlarını netleştirmeyi &a(lar" başka in&anlarla
mna&ebetlerinde &ay-ılı !e &e!e/en ya2ar" aile hayatında .y.m &a(lar.
6. nedenle Amerika’da M<;n D9i" Almanya’da KerCen &teiner -ibi
dşnrler $en-inlerin ,*/.klarını kır *k.llarında t*2layarak iş i,inde iş
!e halk e(itimini benim&ettiler. 4rkiye’de *rta dere/eli *k.llarda
A!r.2a’daki &tat .y-.lanamadı" ,nk b. yan&ıtmayı &a(laya/ak *lan
4rkiye’deki Milli E(itim 6akanlı(ına ba(lı 4alim !e 4erbiye %.r.l.yd..
0y&a b. k.r.l.n ba$ı yeliklerine kimi $aman -i$li başarı&ı$" e!et
e+endim/i" nab$a -öre şerbet !eren kimi in&anlar yer almıştır.
#lkö(retim @enel Mdrl(ne atanan İ#$ail .akk8 T<n@9ç
re&im)iş ö(retmeniydi. @enel Mdrl(e atanmadan ön/e bir &re
A!r.2a’ya -önderilerek *radaki *k.llarda in/eleme ya2mış" n*tlar almış
!e 4rkiye’ye dönmştr. 6öyle/e 4rkiye’de k.rd.(. K34
En#tit5lerinde, iC e=iti$ini d<=r9 <larak 43nlendir$iCtir.
4>
1>5E’li yıllarda ilk*k.lların &eki$ yıla ,ıkarılma&ını dşnd( i,in
e(itim en&titlerine aldı(ı ö(ren/ilerden ilk*k.llarda me/b.ri hi$met
ya2ma taahhd almışlardır. 6. karar i,in Milli E(itim 6akanlı(ı 4alim !e
4erbiye %.r.l.nda bir t*2lantı ya2ılmış" b. t*2lantıya @a$i E(itim
En&tit& E(itim 6ölmDnden ö(retmen i&tenmişti. @a$i E(itim
En&tit& 4alim !e 4erbiye %.r.l.Dna Amerika’da ö(renim -örmş
ö(retmen ;&n <ırıtlı’yı -öndermişti. '(retmenim ;&n <ırıtlı’dan
ö(rendi(ime -öre" 6ay 5örk*(l. &eki$ &ını+ta btn der&lerinin bir
ö(retmen tara+ından *k.t.lma&ı te$ini &a!.nm.ş !e kab.l ettirmişti.
;&n <ırıtlı .y-arlı(ın iş bölm $erine k.r.ld.(.n." bir ö(retmenin
btn der&leri *k.tamaya/a(ını" her der&in ayrı branş ö(retmeni
tara+ından *k.t.lma&ı -erekti(ini &a!.nm.ş i&e de" b. tekli+in
reddedildi(ini &öylemiştir.
6irka, yıl &*nra bakan de(işir. 5eni bakan &eki$ &ını+lı bir *k.l.n
bir ö(retmen tara+ından *k.t.lma&ının +aydalı *lmaya/a(ını" en a$ından
der&ler ikiye bölnerek +en bölmnde matematik" +i$ik" kimya" biy*l*Ni3
edebiyat bölmnde tarih" /*(ra+ya" 4rk,e -ibi der&lerin ayrı
ö(retmenler tara+ından ö(retilme&i -erekti(ini arkadaşı *lan @a$i E(itim
En&tit& ö(retmenlerinden Dr. .alil Eikret Kanat’a &öyler. Milli E(itim
6akanlı(ı 4alim 4erbiye %.r.l.’n.n * $amanki başkanı 5örk*(l. 1r.
;alil Pikret’e -elerek 6akanın ne +ikirde *ld.(.n. &*rar. ;alil Pikret
%anat ilk*k.l der&lerini iki -r.ba ayrılarak" iki ayrı ö(retmen tara+ından
*k.t.lma&ını bakanın i&tedi(ini hem 5örk*(l.’na" hem de daha &*nra
arkadaşı *lan ;&n <ırıtlı’ya &öyler. 4alim 4erbiye %.r.l. yeniden
t*2lanır. %.r.l.n @a$i E(itim En&tit&’nden i&tedi(i ö(retmen *larak
yine ;&n <ırıtlı -önderilir. 4*2lantıda &ö$ alan 4alim 4erbiye %.r.l.
6aşkanı 5örk*(l." ön/eki t*2lantıda k.!!etle &a!.nd.(. &eki$ &ını+taki
btn der&lerin tek ö(retmen tara+ından *k.t.lma&ı te$ini .n.tm.ş
-örnerek" yeni Milli E(itim 6akanının i&te(i d*(r.lt.&.nda btn
der&lerin iki -r.ba ayrılarak ayrı ö(retmenler tara+ından *k.t.lma&ı
te$ini &a!.n.r. ;&n <ırıtlı tekrar &ö$ alarak daha ön/eki t*2lantıdaki
tek ö(retmenin bir &ını+ın btn der&lerini *k.tma&ı te$inin yanlış *ld.(.
-ibi" bir &ını+ın btn der&lerinin iki -r.ba ayrılarak iki ayrı ö(retmen
tara+ından *k.t.lma&ı te$inin de yanlış *ld.(.n. &öyler. ;er der&in *
der&in branş ö(retmeni tara+ından *k.t.lma&ı -erekti(ini i+ade eder"
+akat b. öneri kab.l edilme$.
Milli E(itim 6akanlı(ının hem danışmanının" hem de bilimin
*k.llarda e-emen *lma&ını &a(laya/ak 4alim 4erbiye %.r.l. 6aşkanının
bilim y*l.n. bırakarak" kendilerini * makama -etiren bakanın nab$ına
-öre şerbet !ermeleri" *rta dere/eli *k.lların -eri kalma&ına neden
5E
*lm.ş !e iş e(itimi * yıllarda 0rtaö(retim Jr*-ramına k*n.lamamıştır.
6i$ 4rk Hl.&. *larak en yk&ek makamlara .laşan de!let
adamlarımı$la !e en aşa(ıdaki iş,ilerimi$le he2 +ikirlerimi$i ta&dik eden
kişileri &e!eri$. 0y&a Ahmet ;aşim’in dedi(i -ibi 7.er !ikir <tla=8ndan
taCla, de$irle, #<pa ile k<:d9=9$9 $5nekkit, karC8 !ikir #34le4en,
"ire4in :e t<pl9$9n ilerle$e#inde en etkili :e en !a4dal8 in#and8r8.
6.rada k*n.yla il-ili *larak @eneral Ei&enh*!erDdan bir örnek
aktarmak i&terim. #kin/i 1nya =a!aşı &ıra&ında 6irleşik %.!!etler
6aşk*m.tanı Amerikalı Deneral Ei#en;<:er ba$ı k*n.ları tartışmak i,in
#n-ili$ @enerali M<nt@<$er4’den *n -eneral i&ter. Ei&enh*!er b.
-eneraller ile , ay ,alışır. I, ay &*nra M*nt-*mery Ei&enh*!er’e
76i$im -enerallerimi$den memn.n m.&.n.$G8 diye &*rar. Ei&enh*!er
7#ki&inden memn.n.m" di(er &eki$i bir işe yarama$.8 diye /e!a2 !erir.
M*nt-*mery tekrar &ö$ alarak" 7#ki&inden memn.n&.n.$ da" di(er
&eki$inden neden memn.n de(il&ini$G8 diye &*rar. Ei&enh*!er" 7#ki
-eneralini$den memn.n.m" ,nk iki&i *rtaya k*yd.(.m +ikir !e
te$lerimin kendilerine -öre karşıtlarını !e $ararlarını &a!.n.y*rlar. 6en
*nların +ikirleri &tnde dşny*r !e *nlardan +aydalanıy*r.m. 1i(er
&eki$i *rtaya k*yd.(.m +ikirlerin d*(r. *ld.(.n. &öyly*rlar !e ta&dik
ediy*rlar. Ama benim ta&dik,iye ihtiya/ım y*k.8 Ama bi$ 4rk Milleti
*larak ta&dik,i arıy*r.$" ta&dik,iyi be(eniy*r.$ !e ta&dik,iyi önemli
işlerin başına -etiriy*r.$. B34le>e kendi$ii ç8k$a8n içine #<k94<r,
< ç8k$adan k9rt9l$ak için ça"al84<r9.
#!ri$ %öy En&tit&Dnde &anat ,alışmaları3 ya2ı/ılık" maran-*$l.k
!e demir/ilik bölmleri *lmak $ere ,e ayrılmıştı. 5a2ı/ılıkta Ali A>ar
-ibi me&le(ine Kşık ,*k kıymetli ö(retmenler -öre! ya2mıştı. #şe
başlamadan ön/e ya2ıla/ak iş &ını+ta k*n.ş.l.r" tartışılır" ya$ı tahta&ına
kr*ki&i ,i$ilirdi. #lk mal$eme *larak kire/in &$lme&inde itina -ö&terilir"
kire, $errelerinden &.da eritilmemiş bir 2ar,a bırakılma$dı. %ire/in &.
i,inde erimemiş bir $erre&i kalır&a" b. kire/in k.llanıldı(ı ya2ının &ı!a&ı
i,inde ,atlar !e &ı!anın kalite&ini b*$abilirdi. 5a2ının ya2ılma&ında ilk
ha$ırlık *larak har, k.m.n.n t*2rak&ı$ *lma&ına ö$en -ö&terilir" t.(la
örerken har/ın &.y.n. +a$la emerek k.!!etinin dşmeme&i i,in i,ine &.
k*narak yeterli nemi aldıktan &*nra d.!ara k*n.rd.. Aletler temi$ t.t.l.r"
her işten &*nra aletler temi$leni2" belli yerlere k*n.rd.. Maran-*$" demir
!e m*t*r atölyelerinde d$" yıldı$ !e takım anahtarları b.l.nd.r.l.r"
ayrı/a m*t*r atölye&inde l*kma takım anahtarı da b.l.nd.r.l.rd.. ;i,bir
!idanın &ökl2 takılma&ında #n-ili$ anahtarı k.llanılma$" takım
anahtarları k.llanılırdı. =anat ,alışmaları tarım ,alışmaları ile birlikte
yrtlr" birbirlerine yardım/ı *l.rlardı.
51
6ir -n *damda ,alışırken" &*nradan Milli E(itim 6akanı *lan
M9#ta!a Ü#t5nda= ile iki arkadaşı -eldiler. 1ileklerini &öylediler. M.&ta+a
I&tnda( &ö$ alarak" 7E+endim y*l.n başındaki ö(retmen e!inin 2lana
-öre ka$ıkları ,akıldı" i2leri -erildi" bi$ ,m$ b.n. in/eledik. #$mir
%ör+e$inin /i!arındaki =i&am Ada&ı’nda milattan ön/e 58E yılında d*(an
matematik,i Ji&a-*r’.n dik ,-enlerdeki te*remini der&te ö(renmiştik.
6. te*reme -öre" bir dik ,-enin dik kenarları .$.nl.kları karelerinin
t*2lamı" karşı kenarın" yani hi2*ten&n kare&ine eşittir. 6. te*remi
ö(retmen e!inin i2lerine .y-.ladık" köşelerin >E dere/enin altında
*ld.(.n. b.ld.k" b. yanlışlı(ın d$eltilme&ini i&temek i,in -eldik.8 dedi.
Anlattıklarına -öre" ö(retmen e!i 2lan i2lerinin /e2heye -elen kı&mında
&eki$ metre" y.karı -elen kı&mında 6 metre işaretlemişler" iki işaret
ara&ının" yani hi2*ten&n *n metre *lma&ı -erekirken" daha k,k
*ld.(.n. !e böyle/e köşenin dik *lmayı2" köşe a,ı&ının d*k&an
dere/eden k,k *ld.(.n. &a2tamışlar. 75an kenar &eki$ metrenin
kare&i atmış dört metrekare" di(er kenar altı metrenin kare&i *t.$ altı
metrekare" iki&inin t*2lamı y$ metrekare eder" hi2*ten&n kare&inin de
y$ metrekare *lma&ı -erekir. 5$ metrekarenin karekök de *n
metredir. 0 halde köşe a,ı&ı d*k&an dere/e de(il" daha k,ktr.8
dediler. Matematik ö(retmenini !e birka, ö(ren/i de ,a(ırı2" köşeleri
tekrar öl,tk !e yanlışlık anlaşılarak d$eltildi. Oimdi başta elli yıllık
2*litika hayatına dam-a&ını !.ran =ayın &5le4$an DEMİREL *lmak
$ere" btn 2artilerin -enel başkan !e yelerine" &endika başkanlarına
!e yelerine" y.rd.n. &e!en btn !atandaşlara &*r.y*r.m: 6.
dere/ede bilim der&lerinde ö(rendiklerini .y-.lamaya k*yan başka *k.l
ö(ren/ileri -ördn$ mG 6yk Atat5rk’n 7Milletin e!endi#i
k34l5d5r, kalk8n$a 5reti>i <lan k34l5den "aCla$al8d8r.8 &ö$leriyle
i+ade etti(i köylnn -ö$bebe(i d.r.m.ndaki e!latlarının yetişti(i b. %öy
En&titlerinin ka2atılma&ına na&ıl -ö$ y.md.n.$G 6ir bölm i+tira/ının
&ö$lerine kanarak" bir #n-ili$ l*rd.n.n #n-ili$ köylleri i,in &öyledi(i" 7Bi
"indi=i$i ;a4:an8n "ii$ @i"i d5C5n$e#ini i#te$e4i.8 $ihniyetinin
4rkiye’de yayılma&ına neden mani *lmadını$G Mila&’ın %ıyıkışla/ık
6
9
%öyDnde köyn mahalleleri &.&.$ bırakılarak" köy &.y.n.n bir
bölmnn 1>8?’de köy m.htarları !e %öy ;i$metleri @enel Mdrl(
ile işbirli(i ya2arak 6aşt.r adlı k**2erati+e !erildi(ini" 6aşt.r
%**2erati+i’nin aldı(ı köy &.y.n." binaları * &ırada ya2ılmadı(ından
kendi&inin k.llanamadı(ını !e &atmak i,in de mşteri b.lamadı(ından
&eki$ yıl &re ile deni$e dökt(n d.ymadını$ mıG 5rrlkte b.l.nan
> %ıyıkışla/ık %öy Mila&’ın bir köy *l.2" M. Ali Eren’in yaşamının &*n
d.ra(ıdır. 6. yörede de byk &ay-ınlık ka$anmıştır. 5aşamını b. köyde
yitirmiştir.
52
b.-nk köy kan.n.nda köy bt,e&i i,in y$ milyarlık mah&.l alan bir
köyl ile +abrika &ahibi *lan bir köyl yılda en +a$la yirmi lira !ermekle
ykmldrler. M.htarlık * kişilerden yirmi bir lira !er-i i&ter&e kan.n
dışına ,ıkmış *l.r. 6elediyelerin m/a!ir alanında b.l.nan köyller
emlak !er-ilerini me/b.ren belediyeye !erirler. %ıyıkışla/ık %öy halkı
emlak !er-ilerini yıllardır Mila& 6elediye&i’ne ödediler. Mila& 6elediye&i
kan.nda *lmadı(ı i,in %ıyıkışla/ık %öy emlak !er-i&inden !e imar
.y-.lama&ından aldı(ı milyarlar/a liranın bir k.r.ş.n. dahi %ıyıkışla/ık
%öy’ne &ar+ etmemiştir. Fnk kan.n ya2ı/ılar" her köyn kendi emlak
!er-i&inin kendi köyne !erilme&ini önlemişlerdir. M/a!ir alan
belediyelerinin köyden aldıkları 2aranın hi, *lma$&a binde birini köye
&ar+ etmeyi !eya köy bt,e&ine aktarmayı kan.na k*ymamışlar !eya
.n.tm.şlardır.
0t.$ikibin köym$deki her köylden kan.n -ere(i alınma&ı
-ereken en +a$la yirmi lirayla köy y*llarının ya2ımı" bakımı !e temi$li(i
ya2ılabilir miG %öy halkının akşamdan &abaha kadar &i!ri&inek !e
yakar/a adlı $ararlıların i(nelerinin etki&inden k.rt.lmak i,in kaşınmaları
önlenebilir miG %öy me$arlı(ı $ararlardan k*r.nabilir miG 6ir
millet!ekilimi$in bir ayda köyllerin de katkı&ı ile *l.şt.r.lan de!let
bt,e&inden aldı(ı 2aranın ka, yıllık köy bt,e&ine denk *ld.(.
he&a2lanabilir miG Neden köyden alınan emlak !er-ileri köy bt,elerine
aktarılarak köyn y*l" &a(lık" e(itim -ibi ihtiya,ları karşılanmıy*rG M.(la
=a(lık Mdrl(" köylerin &i!ri&inekten !e yakar/adan k.rt.lmaları i,in
-öre!lendirildi. Pakat Mila&’ın %ıyıkışla/ık %öy Meytinlik.y. Mahalle&ine
-elen bir eki2 y*l kenarına birka, teneke ila, &ıktı. 6öyle/e &i!ri&inek !e
yakar/aların imha edildi(ini na&ıl iddia edebilir&ini$G Ct+en bakışlarını$ı
!e da!ranışlarını$ı byk Atatrk’n köyly kalkındırmak i,in -ö&terdi(i
yöne ,e!irini$ !e köyl kalkınma&ını kendi !eya 2artini$ ,ıkar he&a2ları
dışına ,ıkararak" btn köylerin emlak !er-i&ine ba(lanı2" köy emlak
!er-ilerinin köy bt,e&ine !erilme&ini &a(layını$. 6.n. ya2amıy*r&anı$"
birbirine yakın köyleri i,ine alan belediyeler k.rd.r.n.$ !e köylnn de
in&an/a yaşayabilme&i i,in belediye hi$metlerinden +aydalandırını$.
İvriz Köy Enstitüsünde Tarım ,alışmaları
#!ri$ %öy En&tit&’nde .$.n &re tarım başı -öre!ini yrten
&ali; 'i4a B545kak#<4" -er,ek bir tarım/ıydı. '(ren/ilerini byk bir
aşkla &e!er !e *nlara 7+a:r9lar8$, t<prak anan8n 3 e:lad8 4a"an>8
<tlard8r. K5lt5r "itkileri t<prak anan8n 5:e4 e:lad8d8r. % e:lad8 <lan
4a"an>8 <tlar8 k3k5nden ç8kararak 4<k edin ki, 5:e4 e:lad8 <lan
k5lt5r "itkilerine #e:@i#i ç<=al#8n.8 derdi. 6ykak&*y der&lerinde
bah,e !e tarla tarımının ö$ ana bil-ilerini !erir" .y-.lama ile *nları
53
hayata -e,irir" ö(ren/ilerin tarımda yeni keşi+ler ya2ma&ını &a(lardı. =.l.
t*2rakta bah,e tarımı ya2tırır" mey!elerin ı&lahı i,in aşıyı" ö$ellikle -ö$
aşı&ını her ö(ren/iye ya2tırır" -ö$ aşı&ında kita2ların ya$dı(ı teknikleri
-eliştirirdi. 6ir -n bana ya2ılmış !e &r-n !ermiş bir +idan aşı&ını
-ö&terdi. '(ren/i aşı ya2ılan +idanda dikdört-en şeklindeki bir kab.(.
kaldırmış" aşı kaleminden aynı byklkte , -ö$l bir kab.k ,ıkarı2"
aynı yere ya2ıştırmış" &tne de daha ön/e ,ıkardı(ı kab.(. k*y.2
ba(lamıştı.
Aşı t.t.n/aya kadar yaralı kı&ımların ha!a almama&ı i,in
ma/.nla ka2atma&ı -erekirken" ma/.n b.lamamış" *n.n yerine bir
miktar inek dışkı&ını elekten -e,irdi(i *d.n kl ile karıştırı2 ma/.n
ya2mış" aşının etra+ını b.n.nla ka2atmış !e böyle/e aşının ha!a
alma&ını önlemişti. 15 -n &*nra &ar-ı ,ö$l2 aşı meydana ,ıktı(ında"
yaralı kab.kların kaynadı(ını !e yeni kalemden alınan , -ö$n de +ili$
&rd(n &e!in,le -ördk.
1>5E yılında =. M. 6ykak&*y’la" Ere(li’de Fömlek,i Mahalle&i
#!ri$ 5*l. $erinde her birimi$ beşerden *n dekar ara$i aldık. 6. ara$iye
her ikimi$ de elma +idanı diktik. 6en +idanlarımı Ama&ya’da b.l.nan elma
+idanlı(ından &a(ladım.
Pidanlık Ama&ya elma&ı döllenme bakımından kendine kı&ır
*ld.(.ndan" Ama&ya elmalarının döllenmelerinin tam *lma&ı i,in başka
/in& elmaların erkek t*$larından +aydalanma&ı i,in Y 2E ni&2etinde
ştarkin" -*lden" #n-ili$ elma&ı +idanları -önderdiler. 0 $amana kadar
Ere(li’de daldabir" imam elma&ı /in&leri -ibi bir ka, /in& elma
retiliy*rd.. 6en @aybi %öyl aşı/ı )#$an A:>8’ya aşılarımda
k.llanmak $ere bah,emden aşı kalemleri alma&ını &a(ladım. 6öyle/e
yeni !e kaliteli elma /in&lerinin ,*(alma&ına katkıda b.l.nd.m" yardım/ı
*ld.m. #n-ili$ elma&ı kı&men &arı" kı&men kırmı$ı" ha+i+ mayh*ş !e byk
bir elmaydı. F*/.klarım ,*k be(endi.
Ere(li d*kt*rlarından rahmetli Tar8k A4"art9= b. elmanın bir,*k
ha&talı(ın önlenme&ine yardım/ı *ld.(.n. &öyledi. 6ir -n bah,eme
-eldi(imde" b. #n-ili$ elma&ı a(a/ının yk&ek bir dalına bir i2 ba(lanı2
yere d*(r. ,ekildi(ini !e i2in di(er ./.n.n yere ,akılan bir ka$ı(a
ba(landı(ını -ördm" nedenini araştırdım" d.r.m. tarım başı =alih Miya
6ykak&*y’a anlattım. @ld !e * te/rbe ,*k hayırlı bir deney i,in
ya2ıldı dedi. #şe başladı(ım ilk -nlerdeki t*2lantıda $eri &ırla ka2lı
-er,ekleri in&anların akıllarını k.llanarak b.la/akları !e yeni keşi+ler
ya2a/akları &ö$lerimden etkilenmiş !e =alih Miya 6ykak&*y’.n
bah,emdeki #n-ili$ elma&ının ö$elliklerini anlatın/a" aşı kalemi almak
54
i&temiş" +akat $erinde aşı ya2ıla/ak ana, +idan &.l. *ld.(. halde" aşı
kalemi alına/ak #n-ili$ elma&ının &.y. *lmadı(ını -örmş.
55
R+,-. 1E/M. A2- E3+4 İ@3-HC9+ .6364GDH2=< <=3,=496B19%5
R+,-. 1$/İ@3-H K?7 E4,1-1:,:C49+ +<-4 06,698 B ".7.19$>
0n. &. !ermeye $*rlamak i,in dallarından birini ke&meyi" i$in
almadı(ı i,in ya2mamış. A(a/a $arar !ermemek i,in" *n.n yk&ek bir
56
R+,-. 15/İ@3-HC9+ ,+FH+ +<-.- -K-4 1D;36< 06H8326.6
R+,-. 17/İ@3-HC9+ M+7@6 &-9648 D-<-.-
dalını e(mek &.retiyle a(a/ın &. ,ıkarma&ını &a(lamış" böyle/e
ö(ren/inin aldı(ı aşı kalemi &.l.ym.ş !e b. kalem de +ili$ !ermiş. 6tn
ö(ren/ilerin" b. ö(ren/inin ya2tı(ı keşi+ -ibi" akıllarını işleterek d*(anın
&ırlarını ,ö$me y*l.nda ,aba -ö&terdiklerini $e!kle hatırlarım.
6yk Atatrk’n biran ön/e dem*kra&iye -e,ilme&i !e m.hali+
2artiler k.r.lma&ı i,in k.rd.rd.(. &erbe&t +ırka !e #nön’nn
-er,ekleştirdi(i m.hali+ 2arti k.rd.r.lma&ı !e &erbe&t &e,imin ö$n
anlayabilmek i,in" ba$ı anıları aktarmak i&terim.
=alih Miya 6ykak&*y <.mh.riyet’in ilk yıllarında @ire&.n’a
ba(lı bir b./ak merke$ine ö(retmen *larak atanır. 6. &ırada Medeni
%an.n ,ıkartılır. Medeni %an.n.n ,ıkışından &*nra birden +a$la kadınla
e!lenme ya&aklanır" bir erke(in bir kadınla e!lenebile/e(i hkme
ba(lanır. 0 yıllarda halk bil-i&i$ !e kltr&$dr. 6. kan.n daha ön/eki
birden ,*k kadınla e!lenmelerin meşr.l.(.n. kab.l eder. 6./ak Mdr
#&tanb.l’a -itmek i,in 2araya ihtiya, d.yar. =alih Miya 6ykak&*y !e
di(er ö(retmenleri yanına alır" köyleri d*laşmaya ,ıkar. #lk köye
!ardıklarında m.htarla anlaşarak birden ,*k kadınla e!li in&anları bir
*daya ka2atır. 0daya -önderdi(i adam 7Hlan +a$la karıları b*şamadın
mıG8 der !e &*2alamaya başlar. %öylnn +a$la kadınlarını b*şama&ı
*lanak&ı$dır. Fnk her kadından ,*/.kları !ardır. 0 &ırada m.htar
-i$li/e köylnn yanına -elerek 75ah. dört altın !er de ş. belayı
başımı$dan &a!alım.8 diyerek" dört ya da altı altın alır. %öyly
&alı!erirler. 6. 2aranın yarı&ı b./ak mdrnn" yarı&ı da m.htarın *l.r.
6ir ha+ta i,eri&inde b./ak mdr b. kan.n !e ahlak dışı y*lla &ek&en
ya da y$ Reşat altını alır !e #&tanb.l’a -ider. %öyl baş!.ra/a(ı y*l.
bilmemekte !e *na yardım ede/ek kim&e de b.l.nmamaktadır. #şte
6I5I% A4A4IR% b. -ibi 2r*blemleri ,ö$mek !e 4rk ;alkını m.tl.l.(a
.laştırmak i,in &er"e#t E8rka’yı k.rd.rm.ş" +akat halk dem*kra&i
alanında yetişmedi(i i,in" reNime karşı ta!ır aldı(ından b. 2arti
ka2atılmıştır. #nön 1em*krat Jarti’yi k.rd.rm.ş !e b. 2artinin aşırı
da!ranışlarını h*ş-ör ile karşılayarak tereya(ından kıl ,eker -ibi ilk
de+a iktidarı kan&ı$ *larak 1em*krat Jarti’ye de!retmiştir.
6artın ilimi$in 2? km .$a(ında %*kak&. adlı tren i&ta&y*n. !ardı.
1>43 yılında 6artın #lkö(retim M+ettişi *larak %*kak&. tren i&ta&y*n.na
!ardı(ımda" tren i&ta&y*n. ,e!re&indeki &i!il halkın ya2tırdı(ı btn
binalarla ara$ilerin 5.karı #h&aniye %öy’nden Ferkeş kökenli bir
y.rttaşımı$ın malı *ld.(.n. -ördm. 6aşka hi,bir yerde -örlmeyen b.
d.r.m.n na&ıl *l.şt.(.n. merak ettim. 5.karı #h&aniye %öy’nn
altındaki =armaşık %öy #lk*k.l.’n. te+tişten &*nra 5.karı #h&aniye
%öyne ,ıktım !e bir -e/eli(ine b. $atın mi&a+iri *ld.m. 6eni /andan
5?
karşıladı !e iyi da!randı. 0na %*kak&. #&ta&y*n.’ndaki binaları !e
ara$ileri na&ıl elde etti(ini &*rd.m. 7Atatrk &aye&inde8 dedi. 76. na&ıl
*ld.G8 diye ayrıntılarını &*rd.m. 71>26’da %*kak&.’da tren i&ta&y*n.
y*kt.. 4ren y*l.n. in/eleyerek bir tren i&ta&y*n. ya2tırmayı dşndm.
6.radaki ara$i &ahi2leri ile -örştm. %imi ara$ileri -e,er +iyattan &atın
aldım" kimi ara$ileri de -e,er +iyatın &tnden &atın aldım. 6. &.retle
tren i&ta&y*n. ,e!re&indeki ara$ilerin byk kı&mını &atın aldım.
Atatrk’e bir dilek,e ya$arak" %*kak&.’daki bir tren i&ta&y*n.n.n
köy halkını memn.n ede/e(ini belirttim. %öy m.htar !e #htiyar heyeti
yeleri *k.ma ya$ma bilmediklerinden mhrlerini bir ke&e i,inde
taşırlardı. 0niki köye -iderek *nların mhrleri ile dilek,emi mhrledim.
=*nra dilek,eyi bir $ar+ i,eri&ine k*yarak Atatrk’n Fankaya’daki
adre&ine iadeli)taahhtl *larak 2*&taladım. =*nra tren y*l.nda
beklemeye başladım. Aradan &eki$ -n -e,ti" 1e!let 1emiry*llarından
bir -r.2 mhendi& -eldi" b. böl-ede bir tren i&ta&y*n. ya2a/aklarını
&öylediler" ama *nlar benim ha$ırladı(ım yeri de(il" 5 km ileri&indeki yeri
&a2tadılar. 0 $aman ben Atatrk’e yeni bir dilek,e ya$arak" köyllerin
,*k memn.n *ld.(.n." an/ak i&ta&y*n.n da(ın &i2er ya2ma&ı
nedeniyle köylerden -örnmedi(ini" i&ta&y*n.n 5 km -eriye alınır&a
köylerden iyi -örne/e(ini ar$ ettim. 6öyle/e yeni bir mhendi& heyeti
i&ta&y*n. 5 km -eriye aldı. 6. &.retle %*kak&.’da tren i&ta&y*n.
k.r.ld..8
4arım 6akanlı(ında 4rk 4arımının" mey!e a(a,larının !e
&eb$elerin kalitelerinin yk&eltilme&i !e a$ t*2raktan daha ,*k !erim
alınabilme&i i,in bilim&el ,alışmalar ya2ılmaktadır. 6.n.n i,in 4rkiye’nin
her yerinde mey!e +idanlıkları" mey!e" &eb$e !e ba( -eliştirme en&titleri
k.r.lm.şt.r. '$ellikle #$mir Meytin/ilik En&tit&" Ama&ya Elma Pidanlı(ı
En&tit& -ibi. 6. en&titler yerli !e yaban/ı .$manların katılımı ile
deneyler ya2mışlar" deney &*n.,larını 2ratik kita2larda yayınlamışlardır.
6tn ö(retmen arkadaşlarımın" m+tlerin !e /ami imamlarının bilimin
kadın !e erke(e +ar$ *ld.(.n. dikkate alarak b. +idanlıklarla yakın ilişki
k.rmalarını" en&titlerin kita2larını /amilere -etirtmelerini !e halka
*k.tmalarını" /ami !ai$leriyle t*2yekZn tarım kalkınma&ına katkıda
b.l.nmalarını dilerim.
#!ri$ %öy En&tit&’nde her ha+ta &ını+ ö(retmeni ile birlikte &ını+
ö(ren/ileri nöbet t.tarlar" meydanların temi$li(ini ya2arlar" herhan-i bir
yerdeki *narıma m.hta, y*l" ka2ı !b. şeylerin *narımını hemen
ya2arlardı. 6inaları &a(lam" her yeri de!amlı temi$ t.tarlardı. 0 $amanki
*rta ö(retimde karşılaştırma ya2mak i,in herke&e &ay-ı d.yarak bir
d.r.m. a,ıklamak -ere(ini d.yd.m .
58
$amanın MEB Müsteşarı 3uri K%daman%ğlu Ereğli Okullarını
.enetliy%r
1>61 yılı ya$ aylarında Ere(li 6öl-e&i #lkö(retim M+ettişi *larak
,alışıy*rd.m. 0 $amanki Milli E(itim 6akanlı(ı M&teşarı N9ri
K<da$an<=l9 Ere(li’ye -eldi. 0n. * $amanki #lkö(retim Mdr
rahmetli Me;$et ŞiCik !e '(retmen Abdrrahim #lk*k.l. Mdr Celal
&et ile birlikte karşıladık. Ere(li Ci&e&inin * $amanki mdr Abdlkadir
6ey i$inde idi !e Ere(li’de y*kt.. Ci&eden *n. karşılamaya -elen *lmadı.
%*daman*(l. *k.lları -örmek i&tedi. =mer" Oehit %Kmil !e '(retmen
Abdrrahim #lk*k.llarının te+tişini ya2tı. =mer #lk*k.l.’nda ö(retmen !e
ö(ren/i helKlarının temi$li(ine" &ını+lardaki tarih !e $aman şeritlerinin
d$-nl(ne hayran kaldı. %.m ma&a&ı $erinde bir mahallenin e!leri"
/addeleri , b*y.tl. *larak -ö&terilmişti. 6.n.n $erinde önemle d.rd..
6ilindi(i -ibi harita +ikrinin ka!ranma&ında iki önemli +ikir !ar. 6iri&i
haritaya -e,e/ek ara$inin !e ya2ıların k,ltlerek k.m ma&a&ı $erinde
-ö&terilme&idir. 6. +ikir ,*/.klar tara+ından iyi/e ka!randıktan &*nra"
kr*ki" 2lan !e haritada , b*y.t." -er,ek iki b*y.ta indirilerek
,i$ilmektedir. 6öyle/e harita +ikri ,*/.klar tara+ından e$berlenmemekte"
ka!ranmaktadır. 6en 1>34 yılında #&tanb.l’da ?. dönem 5edek =.bay
0k.l.nda" li&e" hatta ni!er&ite me$.n. bir,*k kim&enin harita
5>
R+,-. 19/N=3- KD96.64DI2=C4=4 H-763+1-49+4 B '.$.19E%
der&lerinde t*2*(ra+ik haritaların ka!ranma&ında ,*k -,lk ,ektiklerini
-ördm. 0n.n i,in ilk*k.lların hemen he2&inde k.m ma&a&ı ya da k.m
ha!.$. $erinde ö(retmenlerin ,alışmalarına katkıda b.l.nd.m. 6.
nedenle M&teşar %*daman*(l. b. ,alışmalardan ,*k etkilendi. ;ele
!elilerle işbirli(ini k*laylaştıran t*2lantı &al*nlarını -ör2" in/eleyin/e !e
ö(retmen A;$et K9nt’.n E&kişehir’den -etiri2 =mer #lk*k.l. y*l.n.n
iki tara+ına diktirdi(i ,am +idanlarının yeşil &r-nlerini -örn/e /*şk.&.
bir kat daha arttı !e 7Ere=li İlk<k9llar8 4aln8 Ere=li/nin de=il, "5t5n
T5rki4e/nin 3rnek al$a#8 @ereken iddial8 <k9llar ;aline @el$iCtir.8
dedi. #lkö(retim Mdr rahmetli Me;$et ŞiCik" =mer #lk*k.l.’n.n *
$amanki mdr rahmetli &a"a;at Akar" Oehit %Kmil #lk*k.l.’n.n *
$amanki mdr rahmetli &5le4$an ACç8 !e '(retmen Abdrrahim
#lk*k.l.’n.n * $amanki mdr Celal &et’i başarılarından d*layı tebrik
etti. Ere(li Ci&e&i’ni de -örmek i&tedi. '(retmen Abdrrahim #lk*k.l.
hademeleri Ere(li Ci&e’&inden bir yetkili aradılar" b.lamadılar. 0 $aman
m&teşar bi$imle birlikte li&eye -itti" hademelere *k.l. a,tırdı" helKlardan
te+tişe başladı. %ı$lar t.!aletine -elin/e y$nn ren-i de(işti" ,nk iki
ka2ının ,er,e!e&i kalmış" ,er,e!enin alt !e &tndeki k*ntralitler kırılmış
!e y*k *lm.şt.. %a2ılar yakın bir $amanda da kırılmamıştı. 6ir in&anın"
hele -en,lik d$eyine .laşmış -en, kı$ların" t.!alette başkaları
tara+ından -örlme&i ,*k ,irkin bir *laydı. Ci&e ö(retmenleri" ö$ellikle
Ere(li’de de!amlı kalan bayan ö(retmenler nöbetleri &ıra&ında *l&.n b.
,irkin d.r.m. neden -örmemişlerdiG Alt kattaki lab*rat.!arı a,tırdı.
Cab*rat.!ar mal$emeleri !e eşyaları yerli yerine k*nmamış" *rtalıkta
darmada(ınık bir halde idiler. 6. d.r.m. b.-n hayatta *lan <elal =et
ile * $amanki M&teşar N.ri %*daman*(l. !e b.-n 55 ile 6E yaşına
.laşmış *lan * $amanki Ere(li Ci&e&i kı$ ö(ren/ileri bilmektedirler. #ş
e(itiminin yalnı$ %öy En&titleri’nde .y-.landı(ını" *rtaö(retim *k.llarına
yan&ımadı(ını kanıtlamak i,in $lerek ya$ıy*r.m.
%öy En&titlerinin bir ö$elli(i de" 2a$arte&i &abahları ö(retmen !e
ö(ren/inin katılma&ıyla ha+talık tarım−iş ,alışmaları 2lanlanma&ıydı. ;er
<.marte&i -n de ö(retmen !e ö(ren/ilerin katılımı ile b. 2lanlar
de(erlendirilir" tartışmalar ya2ılırdı. 5a2ılamayan işlerin nedeni
a,ıklanırdı. 6öyle/e ö(ren/iler &erbe&t k*n.şmada !e tartışmada ,*k
başarılı örnekler *l.şt.r.rlardı.
!ğren(i K%lları
#!ri$ %öy En&tit&’nde e(itim ,alışmalarına byk önem !erilirdi.
=2*r k*l.na ,*(.nl.kla beden e(itimi ö(retmeni N9ri .içler başkanlık
ederdi. En&titde ba&ketb*l ,alışmalarını ilk de+a N.ri ;i,ler başlattı"
byk bir irade !e aşkla y*r.lma bilmeden &2*r ,alışmalarını yrtt.
6E
@enellikle 1> Mayı& @en,lik !e =2*r 6ayramı’nda" #!ri$ %öy
En&tit&’nn btn ö(ren/ileri" ö(retmen !e mem.rları !e aileleri
Ere(li’ye inerler" Ere(li halkı ile birlikte en&tit kı$ !e erkek ö(ren/ilerinin
,*k başarılı &2*r -ö&terilerini hayranlıkla i$lerlerdi. N.ri ;i,ler ile birlikte"
ö(ren/ilerin &abır !e irade k.!!etlerini birleştirmek i,in 6*r !e Ni(de’ye
yaya *larak bir -e$i d$enledik. 6.n.n i,in bir ay ön/eden ö(ren/iler
6*r !e Ni(de’nin tarihi e&erlerinin d.r.m.n. b.labildikleri e&erlerden
*k.d.lar" bil-ileri ö$et halinde de+terlerine ya$dılar. H$.n y*la tahamml
edebilmek i,in" iki de+a en&titden Ere(li’ye -eldik !e -eri döndk. 6ir
Ja$ar -n tanyeri a(arırken 6E ö(ren/iyle *k.ldan ,ıktık. I, -nlk
k.manya aldık" ekmekleri y*lda &a(lamayı 2lanladık. 6ir iş,i iki eşek
yk battaniye aldı" ilk hamlede 6.l-.rl.k %öy’ne !ardık. '(ren/iler
köyde in/eleme ya2tılar. 0radan Fakmak 6./a(ı’ına .laşı2" in/eleme
ya2arak A$i$iye %öy’ne !ardık. 0radan A/ık.y. %öy’ne -e,tik" *rayı
in/eledikten &*nra 5eniköy’de -e/eledik. '(ren/iler dörder kişi battaniye
altında .y.d.lar. 4anyeri a(arırken y*la ,ıktık" Hl.kışla’nın %ayadelik
adlı k*y.n a(ılı ,e!re&ine !arın/a" *rada yetişen -e!il adlı ,ekirde(i a/ı"
eti tatlı bitkiden b.labildiklerimi$i t*2ladık !e ö(ren/iler $e!kle yediler.
@e!il" şi+alı !e Hl.kışla’nın *!a bölm t*2raklarında yetişen bir bitkidir.
@e!il tarım .$manlarının dikkatini ,ekme&i -ereken bir bitkidir.
6*r’.n 6adak !e Nara$an köyleri $erinden %emerhi&ar
6./a(ı’na !ardık. 6.rada hKlK kalıntıları b.l.nan &. kemerlerini
ö(ren/iler in/elediler. 0radan 6*r’a .laştık" e&ki /amileri in/eledik.
0radan Ni(de’ye -e,tik !e -e/eyi Ni(de’de -e,irdik. Erte&i -n tanyeri
a(arırken kalktık" &aat 11.EE’e kadar tarihi e&erleri in/eledikten &*nra
trenle Hl.kışla’ya -eldik. Hl.kışla’nın * $amanki 6elediye 6aşkanı
.a#an Erd<=an ö(ren/ilere kıla!.$l.k ederek" 4arihi Hl.kışla ;anı’nın
in/eleme&ini ya2tırttı. 0radan trenle Ere(li’ye -eli2 köy en&tit&ne
döndk. En&titde bir ha+ta &re ile -e$inin anılarını !e i$lenimlerini
tartışarak" -e$iye katılmayan ö(ren/ilere anlattık.
En&titde -a$ete e(itim k*l.n.n başında 4rk,e ö(retmeni Ali
İ;#an Be4;an b.l.n.y*rd.. Ali #h&an 6eyhan 6*r’.n 6ah,eli %öy’nde
d*(m.ş" aşkını !e $ihnini memleket hi$metine adamış" y*r.lmak
bilmeyen" byk bir a$imle ,alışan" ö(ren/ilere örnek *lan" kişilikli bir
arkadaşımdı. 6tn 4rkiye’deki *rta dere/eli *k.llarla köy en&titlerine
örnek *lan aylık 7#!ri$8 adlı bir der-i ,ıkarırdı. 6. der-i &anat !e edebiyat
alanlarında ,*k kıymetli ya$ılar yayınladı(ı -ibi" me$.n *l.2 köylere
-iden ö(ren/ilerin ihtiya,larını karşılamak !e başarılı *lmalarını
&a(lamak i,in -erekli baş!.r. !e ya$ışmaları da ya2ardı. Nitekim emekli
*ld.ktan &*nra da memleket kltrne hi$met y*l.nda 7+3re$iden
61
Ae:re$iden De4i$ler :e Ata#3leri8 adlı e&eri !e di(erlerini
yayınlamıştır. 6tn ö(retmen arkadaşlarımın Ali #h&an 6eyhan’ın
,alışmalarını örnek almalarını dilerim.
M$ik k*l.na m$ik ö(retmeni Ke$al A9;al8lar başkanlık
ederdi. F.halılar ö(ren/ileri ara&ında k.lakları ha&&a& *lanlara der&
dışında mand*lin !e keman der&leri !erir" her ay ö(ren/iler !e ,e!re köy
halkına m$ik k*n&eri !erir !e b.nları Ere(li Ci&e&i’nde tekrarlardı. 6.
nedenle #!ri$ %öy En&tit& me$.n. ?r<!. Eerid9n B545kak#<4"
1edeköy’l E$in Dedek34 !e *(l.m Ti$9r Eren’i m$ik alanında
yetiştirdi !e li&elerde m$ik ö(retmeni *lmalarını &a(ladı.
5a2ı k*l.na ,*(. $aman maran-*$l.k ö(retmeni &ad8k Kar$8C
başkan *larak &e,ilirdi. 6. k*l ö(ren/ileri her -n ka2ıları" 2en/ereleri !e
her tara+ı k*ntr*l eder" kırılmış ya da b*$.lm.ş kı&ımları anında
*narırlardı.
6en de!amlı *larak @e$i %*l. başkanlı(ı ya2tım. 6. dönemde
*k.l.n *t*b& *lmadı(ından" btn -e$ileri a,ık <he!r*let kamy*n
$erinde ya2tım. ;atırladı(ıma -öre Adana" Mer&in" 4ar&.&" 6eyşehir"
%*nya !e Ankara -e$ilerini ya2tım. 6ir yere -e$i ya2maya başlamadan
bir ay ön/e -e$ile/ek yer belirlenirdi. '(ren/iler b. yer hakkında
kita2lıkta kita2 !e ya$ı ararlar" b.ld.kları kitabı *k.rlar" kita2tan n*t
alırlar" aralarında ya2tıkları t*2lantılarda b.nları tartışırlardı. @e$i
2r*-ramı ya2ılır !e -e$i b. 2r*-ram i,inde ya2ılırdı. %*nya -e$i&i i,in de
ya2ıla/ak 2r*-ramdan ön/e ya2ılan tartışmada ö(ren/ilerin ileri
&rdklerinden hatırımda kalanları ar$ ediy*r.m: 6ir ö(ren/i %*nya’da
yaşayan Me!lana’yı ett etmiş !e Me!lana %*nya’ya -eldi(i $aman
%*nya n+.&.n.n dörtte ,nn ;ıri&tiyan" dörtte birinin M&lman
*ld.(.n." Me!lana’nın ,alışmaları &*n.nda b. n+.&.n dörtte ,nn
M&lman *ld.(.n." dörtte birinin ;ıri&tiyan kaldı(ını &a2tamıştı.
Me!lana’nın ;ıri&tiyanları M&lman ya2mak i,in ;ıri&tiyanların liderleri
2a2a$larla ahba2lık k.rd.(.n. &a2tamıştı. 6ir &e+erinde Me!lana &e!i2
&aydı(ı bir 2a2a$a dönerek" 7Ja2a$ E+endi" &ana bir &*r. &*rmama
m&aade eder mi&inG8 demiş. Le *n.n m.!a+akati $erine 7Ja2a$
E+endi" &en mi yaşlı&ın" &akalın mı yaşlıG8 demiş" 2a2a$ da 7Elbette ben
yaşlıyım" ,nk &akal erkeklerde daha &*nra ,ıkar8 demiş. Me!lana
tekrar &ö$ alarak" 7Ja2a$ E+endi" bak &akalın a(armış" n.rlanmış" &en
de M&lman *l&an da" n.rlan&an *lma$ mıG8 demiş. Ja2a$ b.
&*hbetten memn.n kalmış !e M&lman *lm.ş !e *na ba(lı 25E kadar
;ıri&tiyan da M&lman *lm.ş. 6aşka bir ö(ren/i" Me!lana i,in ya2ılan
törene Almanya’dan -elen bir bayan .$man &ö$ aldı(ı $aman"
7Me!lana’nın in&an d.y-.&. $erinde d.rm.ş !e ,*k ileri bir d$eye
62
erişmiş" 6atı Almanya’da D<et;e de Me!lana y*l.nda ilerlemiş" an/ak
@*ethe Me!lana’nın ,alışma&ının yarı&ına kadar -elebilmiş.8 diyerek"
Me!lana’nın +ikir alanındaki yk&ek yerini &a2tamış *ld.(.n. belirtmiştir.
)eneral 4a#a* )ürler&den K%re Anıları
%*nya’ya ö(ren/ilerimle bir,*k de+a -e$iler ya2tım. 6. ya$dı(ım
kı&mı birin/i kitabımda ya$dım" ama 4rk a&kerlik hayatı !e 4rk
kahramanlı(ı bakımından ,*k önemli *ld.(.ndan b. kitabımda tekrar
ya$maktan *n.r !e $e!k d.ymaktayım.
6ir -r.2 ö(ren/imle ,e!re köylerden kadın !e erkek ,i+t,ileri de
alarak %*nya -e$i&ine -itmiştim. #lk *larak %*nya ;ara’&ını in/eledik.
1aha &*nra %*nya Oeker Pabrika&ı ile tarihi e&erleri in/eledikten &*nra
bir ö(ren/im 76i$e har2te k.llanılan bir t*2 -ö&terin8 dedi. 6en de &i$i
%*nya’daki #kin/i 0rd. %*m.tanı ile tanıştırayım dedim. @eneralin
karar-Khına !ardık" bir binbaşı -eneralin ,*k meş-.l *ld.(.n. !e
-örşmemi$in mmkn *lamaya/a(ını &öyledi. 6en -eneralden i$in
aldı(ımı" -eldi(imi$i -enerale haber !erme&ini &öyledim. 6.n.n $erine
Deneral Şa;ap D5rler’e haber !erildi. @eneral bi$i &e!in,le karşıladı.
'(ren/iler $iraatta a,ık ha!ada ,alıştıklarından y$leri yanıktı. @eneral
ö(ren/ilerin yanık y$n -örn/e" 7ta$ "eni$ a#kerleri$8 dedi !e
&e!in/ini arttırdı. 6i$ ö(retmenleri *t.rtt." ,*k ,*k şeker -etirtti" byk bir
şeker k.t.&.n. kendi&i t.tarak ö(ren/ilere şeker da(ıttı.
=*n.nda ben &ö$ aldım" 7=ayın @eneralim" &i$in %*re’ye
-itti(ini$i ö(ren/iler rady*da dinlediler !e -a$etelerden *k.d.lar" &i$in
%*re hatıralarını$ı kendini$den dinlemek i,in -eldik.8 dedim. @eneral &ö$
alarak: 76en %*re’de &a!aşmadım" %*re’deki t.-ayımı$ı te+tiş etmek i,in
-ittim. 0radaki t.-ayımı$ı te+tiş ettikten &*nra [a2*nya’ya -e,tim. 0rada
Amerikalı başk*m.tan Ma/ Arth.r ile -örştm. Ma/ Arth.r’.n ,alışma
*da&ında bir tek +*t*(ra+ a&ılıydı" * da Atatrk’n +*t*(ra+ıydı. =ö$
alarak" 7=ayın @eneral" Amerikalıların !e #n-ili$lerin de byk adamları
!ar" *nların hi,birinin +*t*(ra+ı y*k ta" neden &ade/e Atatrk’n +*t*(ra+ı
!arG8 dedim.
6ana" 7&iin "545k #and8klar8n88n ;iç"iri "545k de=il, en
"545=5 M9#ta!a Ke$al Atat5rk/t5. Ben (6-2 48l8nda Ankara/da
Atat5rk/5 i4aret etti$. Atat5rk "ana, NAin/de k<$5ni#tler
ala"ildi=ine ilerli4<rlar, "9 de$<kra#iler için "545k te;likedir,
Ce!lerini "9 te;like4i @3r5p, neden 3nle$ al$84<rlarB8 dedi. 76en
tehlikeyi b. kadar yakın -örmedim. 6.-n %*re’de binler/e öl
!eriy*r&ak" Amerika’da !e #n-iltere’de M.&ta+a %emal -ibi .$a(ı
-örebilen bir şe+imi$in b.l.nmama&ı y$ndendir.8 1aha &*nra Ma/
63
Arth.r %*re =a!aşında 8. 0rd. %*m.tanı *lan Amerikalı @eneralin 76en
%.$ey %*re *rd.&.na &aldırdı(ımda dşmanı yendim" dşman *rd.&.
yenilmiş !e 2erişan halde ka,arken *rd.mla *n. k*!alıy*rd.m. 6.
&ırada bir mily*n a&ker k.!!etindeki Fin *rd.&. yandan &aldırdı. Fin
*rd.&. *rd.m.n -eri ,ekiliş y*l.n. ka2atır&a" btn *rd.m Finlilere e&ir
dşe/ekti. @eri ,ekiliş y*l.n. ka2attırmamak i,in 8E.EEE kişilik @ney
%*re *rd.&.n. Finlilerin karşı&ına &a!aş meydanına &rdm. 6. *rd.
Finlilere karşı 8 &aat dayanabildi. 1aha &*nra ,il ya!r.&. -ibi da(ıldılar.
6tn *rd.m dşmana e&ir dşmek $ere idi. 6. &ırada elimde yalnı$
45EE kişilik 4rk 4.-ayı !ardı. 8E.EEE kişinin t.tamadı(ı /e2hede bir şey
ya2ama$dı. Ama *n.r.m. k.rtarmak i,in 4rk 4.-ayını k*y.n. ka&aba
-önderir -ibi /e2heye &rdm. 6enim kör $annetti(im &ilahım en ke&kin
&ilahımmış. 8E.EEE kişinin 8 &aatten +a$la t.tamadı(ı /e2heyi 3 -n 3
-e/e t.tt.. 6öyle/e -eri ,ekiliş y*l. ka2anmadı(ından btn *rd.m.
-eri ,ekerek e&ir *lmaktan k.rtardım. B9@5n K<re/de BirleC$iC
Milletler )rd9#9 :ar#a, T5rk T9@a48 #a4e#indedir.8 dedi(ini &öyledi.
7Rahmetli @eneral Ma/ Arth.r’.n &ö$lerinden k*lt.klarım kabardı.8 dedi.
%amy*nla en&titye dönerken -e$iye katılan köyl kadınlar *rada
-ördkleri le-*rin /in&i y.m.rta ta!.klarıyla et ta!.klarından döllenmiş
y.m.rta aldıklarını !e köylerinde hemen retmeye başlaya/aklarını !e
dış kaynaklı &t ineklerinden de -etirte/eklerini &e!in,le anlatıy*rlardı.
Ereğli&nin 'etiştirdiği Başarılı İş Adamı A#met )özneli
#!ri$ %öy En&tit&Dnde binalar ya2ılırken kere&te" kire," k.m -ibi
mal$emelerin A;$et D3neli adındaki bir ykleni/i tara+ından
&a(landı(ını -ördm. 0k.l.n m.ha&ebe&inde ,alışan 1.rla$ %öyl Ali
Ce"e>i’ye d.r.m. &*rd.m. 0 da bana *k.l.n ödenekleri $amanında
-elmedi(inden" ,*(. $aman mal$emelerin ykleni/iye b*r,lanılarak
&atın alındı(ını" Ere(li’de kere&te t//arı *lan Ali Maç !e İdri# Maç’ın
b*r/a kere&te &atmadıklarını" b. nedenle inşaat ,alışmalarını
&rdrebilmek i,in Ahmet @ö$neli’den başka ykleni/i b.lamadıklarını"
b. nedenle mal$emeleri Ahmet @ö$neli’den aldıklarını &öyledi. Ali
<ebe/i dini *k.l kökenli *l.2" ö$ &ö$ d*(r. !e -er,ekleri k*n.şan bir
kişi *larak tanıdım. #mam nikKhı &ö$nn aldatma/a *ld.(.n." 1e!let
i$in !ermedi(i i,in imamın nikKh kıyma&ının yalan $erine k.r.ld.(.n."
imamın -öre!inin d.a etmekten ibaret *ld.(.n. a,ık a,ık &öylerdi !e
halka anlatırdı. NikKhın" kadın !e erkek *larak iki tara+a da &*r.ml.l.k
taşıyan bir m.ka!ele *ld.(.n." ya$ılı !e tanıklı *ld.(.n. !e *lma&ı
-erekti(ini &öylerdi.
64
6ir -n Milli E(itim 6akanlı(ından 3E bin lira ödenek -eldi. Ere(li
=merbank Jam.kl. =anayi 4e&i&leriDnden %öy En&tit&ne de!amlı
elektrik alabilmek i,in 1E m .$.nl.(.nda a(a, direkler alınma&ı
emredildi. %araman" J*$antı !e Adana 0rman #şletmeleri ile tema&a
-e,tik. 1E m .$.nl.(.nda a(a, direk !ere/ek bir işletme b.lamadık" ,*k
mşkl d.r.mda kaldık. 6ir -n Ere(li Miraat 6anka&ında Ahmet
@ö$neli’yi -ördm !e kendi&ine d.r.m. anlattım. 7Araştırayım" yarın &i$e
temin edi2 edemeye/e(imi tele+*nla bildiririm.8 dedi. Erte&i -n tele+*n
ederek temin edebile/e(ini bildirdi. 7Nereden b.ld.n.$ Ahmet 6eyG8
dedim" Antalya’daki bir işletmenin adını !erdi" 7tane&ini ka, liradan
!erir&ini$G8 diye &*rd.m" 63 liradan *k.la te&lim edebile/e(ini &öyledi.
0k.l.n 5önetim %.r.l.na d.r.m. bildirdim. 0k.l 5önetim %.r.l.
itira$larıma ra(men direklerin daha ./.$a &a(lanma&ına karar !erdi.
Mem.r Ali &8r$a Antalya’dan direkleri -etirmek $ere -öre!lendirildi. Ali
=ırma Antalya’ya -itti" 0rman #şletme&i ile tema&a -e,ti" direkleri &atın
aldı" köy en&tit&ne naklettirdi. ;er bir dire(in en&titye te&limi" Ahmet
@ö$neli’nin tekli+ etti(i 63 liraya de(il" 6? liraya mal*ld.. @en,lerin iş
b.lmalarında !e hayatta başarı -ö&termelerinde +aydalı *la/a(ını
dşnd(mden" rahmetli Ahmet @ö$neli’nin ,*/.kl.(.ndan itibaren iş
hayatındaki başarılarını kı&a/a aşa(ıya ya$ıy*r.m.
Ahmet @ö$neli" * $aman Ere(li’nin b./a(ı *lan Ayran/ı’nın en
.$ak köy 6erendi’den ilk*k.l. bitirmeden 1? yaşında Ere(li’ye -elmiştir.
#ş&i$di" Ere(li’deki F.k.r ;anda yatar" han &ahibinin dikkatini ,ekmek
i,in" hana -elen mşterilerden atla -elenlerin a(a !e $en-in *ld.(.n.
dşnerek" hemen $en-ilerinin &a( tara+ından t.tarak" y*l/.n.n attan
rahat inme&ini &a(lar" han &ahibi b. il-in, ,alışmadan memn.n *l.r !e
handa ,alışma&ı i,in iş !erir. ;ana derey$ köylerinden" %ara/ada(
6öl-e&inden" Ayran/ı 6öl-e&inden !e Ere(li’den 6*r’a kadar .$anan
Emen 0!a&ı’na yerleşmiş y*l/.lar -elmektedir. %öy a(aları ile
k*n.şma&ında" *nların önerileri ile hay!an !e &eb$e 2a$arı -nlerinde"
y*l/.lar karşılandıktan &*nra" &eb$e" mey!e !e hay!an 2a$arlarını
d*laşarak" &atışların na&ıl ya2ıldı(ını i$lemeye başlar.
6. &ırada bir at &atışı 2a$arlı(ı dikkatini ,eker. =atı/ı /amba$
mşteriye dönerek atı -ö&terir !e 7B9 at @3leri ile "in lira48 @3rd5,
k9laklar8 ile iCitti.8 der. 6.n.n $erine dşnerek hay!an bin lirayı na&ıl
-örr" na&ıl d.yar diye merak eder. 0 &ırada hay!an 2a$arında
/amba$lık ya2ı2" hay!an &atışlarını d$enleyen Ni=de/li .a>8’ya:
7Emmi" bir at 2a$arlı(ında" /amba$ mşteriye karşı yemin ederek" b. at
!allahi de" billahi de bin lirayı -ö$leriyle -örd" k.lakları ile işitti8 dedi"
76. na&ıl *l.rG8 diye &*rar. Ni(deli ;a/ı" 70(l.m" /amba$ mşteriyi
65
inandırmak i,in" şeriat $erine hileli h.k.k *lan hilei şeriyeyi k.llanır. Atı
2a$ara ,ıkarmadan ön/e" bin lira ,ıkarı2" atın -ö$lerine -ö&terir !e &*nra
da atın k.la(ına e(ilerek" bin lira diye &öyleyerek yalan yere yemin etmiş
*l.r.8 der.
6ir -n handa mi&a+ir a(alarla k*n.ş.rken" a(alar 4ar&.&’ta Şadi
Eli4eCil 6ey adlı byk bir $en-in *ld.(.n. !e bir,*k kim&eye yardım
ederek" *nları kalkındırdı(ını &öylerler. 6.n. d.yan Ahmet @ö$neli Oadi
6eyDle -örşmek i&ter" ka$andı(ı 2araları yanına alarak Ere(li−Adana
trenine biner" 5eni/e’de inerek 4ar&.&’a .laşır. Oadi 6eyDin +abrika&ının
nerede *ld.(.n. ,eşitli kim&elere &*rarak ö(renir" +abrikaya !arır" *rada
karşılaştı(ı biri&ine" Ere(li’den -eldi(ini !e Oadi 6eyDle -örşmek
i&tedi(ini &öyler. Adam +abrikadan il-ili kişiye -ötrr" *na d.r.m. anlatır.
#l-ili kişi Oadi 6eyDle -örşemeye/e(ini &öyleyerek iki kişi ile tren
i&ta&y*n.na -önderir. Ahmet 6ey bir ara m.ha+ı$larından k.rt.larak
tekrar +abrikaya k*şar" +abrikanın ka2ı&ına -eldi(inde +abrika bek,ileri
*n. tekrar yakalarlar.
6. itişme)kakışma &ıra&ında Oadi 6ey +abrikaya -elir" b.
karmaşanın ne *ld.(.n. &*rar. #l-ililer de" 7E+endim" Ere(li’den -elen
-en, bir adam &i$inle -örşmek i&tiy*r" *n. Ere(li’ye -eri -öndermek
i,in tren i&ta&y*n.na -önderdik. 5*lda bek,ilerin elinden k.rt.l.2" tekrar
-elmiş.8 derler. Oadi 6ey 7@etirin" -örşeyim.8 der. Ahmet @ö$neli Oadi
6eyDin yanına !arın/a" Oadi 6ey" 70(l.m" i&te(in nedirG8 diye &*rar. 0
da" 7E+endim" Adana !e %*nya 0!a&ının en $en-in kişi&inin &i$
*ld.(.n.$. d.yd.m" na&ıl bir kişi *ld.(.n.$. !e ne iş ya2tı(ını$ı merak
ettim" ö(renmek i,in b.raya -eldim.8 der. Oadi 6ey b. &ö$lerden
memn.n *l.r. Oadi Eliyeşil tekrar &ö$ alarak: 70(l.m" Ere(li’de en b*l ne
yetişirG8 diye &*rar. @ö$neli de" 7E+endim" %*nya !e Ere(li’de en b*l
mah&.l b.(daydır.8 der.
Oadi 6ey alım mdrn ,a(ırarak" 76. -en/e -erekli 2araları
ihtiya, d.yd.k,a !erin" birka, !a-*n b.(day alı2" -etir&in.8 der. 6öyle/e
Ahmet @ö$neli her in&anın başına -elen hayattaki en önemli +ır&atı
yakalamıştır. 6.ndan &*nraki ,alışmalarını anlatmadan ön/e" tarihte
böyle bir +ır&at yakalayan e(itim !e din adamlarından iki örnek !ermek
i&tiy*r.m.
D5n4adaki BaCar8l8 KiCilerden %rnekler
B%%ker 5as#ingt%n
Amerikalı $en/i e(itim lideri B<<ker Oa#;in@t<n $en/i bir ,*/.k
*ld.(.ndan *k.la alınma&ında -,lkler *rtaya ,ıkmıştır. Amerikan
t*2l.m.nda beya$ların haklarından ,*(. $en/ilere tanınmamıştı. 6**ker
66
Wa&hin-t*n *t.rd.(. yerden yaya *larak iki -nlk .$aklıktaki bir *k.la
kayıt i,in baş!.r.r. 0k.l mdr /ildinin &iyah *ld.(.n. -ör2" *k.la
almak i&teme$. 6ir bahane b.l.2" i&te(ini reddetmek i,in" yandaki
*danın temi$li(ini ya2ma&ını ,*/.(a emreder. 6**ker Wa&hin-t*n +ır&atı
yakalamıştır. 'yle bir temi$lik ya2mak i&ter ki" hi, ek&i(i kalma&ın.
<eketini ,ıkarı2" işe k*y.larak" /amları birer birer &ab.nl. &. ile yıkar"
her yerin t*$.n. alır" &2rr" b. temi$li(i tekrarlar. Mdr ,*/.(.n
temi$lik ya2ma&ını ka2ıdan i$ler" ,*/.k tekrar tekrar temi$lik ya2ar"
&*n.nda mdre baş!.rarak" temi$li(i tamamladı(ını &öyler. Mdr
*daya -irerek eline mendil alır" /am kenarlarını" her tara+ı bir bir k*ntr*l
eder" temi$li(in iyi ya2ılmadı(ı kirli bir yer arar" +akat b.lama$" &*n.nda
i&temeye" i&temeye *k.l.na kab.l eder.
6**ker Wa&hin-t*n e(itimini bitiri2" bilim&el ,alışmalarını ya2arak
2r*+e&örl(e yk&elir. 6. &ırada bir ,i+tlikte ,alışan iki y$ kadar $en/i ile
-örşmeye -ider. 6ir ara ,i+tlik &ahibi hanım y$nn &iyah *lma&ı
nedeniyle 6**ker Wa&hin-t*n’. kendi iş,ilerinden biri&i $anneder"
*radaki *d.nları -ö&tererek" 7O. *d.nları &*baya -öre ke& !e ş.raya
yerleştir.8 der. 6**ker Wa&hin-t*n 7baş&tne e+endim8 diyerek eline
baltayı alır" *d.nları ke&er" i&tenilen yere i&ti+ eder. #ş bittikten &*nra"
$en/iler ,i+tlik &ahibine" 7E+endim" * *d.nları ke&tiri2" yı(dırdı(ını$ adam
nl e(itim 2r*+e&ör 6**ker Wa&hin-t*n d..8 derler. Erte&i -n ,i+tlik
&ahibi 6**ker Wa&hin-t*n’a -iderek" ö$r diler. 6**ker Wa&hin-t*n"
7E+endim" 5/e 4anrı bana &a(lıklı el k*l !ermiş" &i$e ya2tı(ım hi$metten
d*layı memn.n.m" $en/i halkın ,i+tlik &ahi2lerine daha yararlı iş
ya2abilmeleri i,in" *nların *k.t.lmaları !e bil-i &ahibi ya2ılmaları ,*k
önemlidir.8 der. Fi+tlik &ahibini ikna ederek" btn te&i&ler ile birlikte
$en/iler i,in byk bir bina ya2ılma&ını &a(lar.
6z7 Mu#ammet
;a$reti M.hammet’in hayatında +ır&atları yakalama&ı !e
de(erlendirme&i örnek bir d.r.md.r. 6ilindi(i -ibi ;a$reti M.hammet
d*(madan ön/e baba&ı Abd.llah ölmşt" anne&ini de ,*/.kl.(.
&ıra&ında kaybetmişti. ;$. M.hammet &*yl." +akat +akir bir ,*/.kl.k
-e,irmiş" anne şe+katini de yeterin/e -örememiştir. Fnk Ara2 &*yl.
kadınları" -elene(e .yarak ;$. M.hammet’i Mekke’nin dışında yaşayan
bir &tanneye emanet etmişlerdir. ;i,bir &tanne ya da !ey anne
,*/.(a ö$ annenin şe+kat d.y-.&.n. !e &e!-i&ini -ö&tereme$. Mekke
Ara2 t*2l.m.n.n * -nlerdeki ahlak dışı ya da dşk ahlaklı hareketleri
nedeniyle" ön/e babadan" &*nra anneden ök&$ kalan yetim
M.hammet’in mallarının am/aları !e dayıları tara+ından k*r.n.2"
nemalandırıldı(ı dşnleme$. 0 -nk Ara2 t*2l.m.nda ahlak&ı$
6?
da!ranışlar aşırı d$eye .laşmış" i,ki !e k.mar en a$-ın ,a(ını yaşamış"
,e!redeki bir,*k kişi k.marda yalnı$ 2ara !e mal kaybetmekle
kalmamış" kendi karı&ını dahi k.mar ma&a&ına &rerek kaybetti(i !e
ka$anana karı&ını !e ,*/.klarını m.!a+akatlerini almadan te&lim etti(i
*la(an d.r.m *larak kab.l edilmekteydi.
;$. M.hammet ön/e yetim *larak dede&i Abdlm.ttalib’in
yanında kalmış" *n.n ölmnden &*nra en $en-in am/a&ı Eb. Ceheb’in
yanına de(il en +akir am/a&ı Eb. 4alib’in yanına -itmiştir. 18 yaşına
-elmiştir" iş&i$dir. #n&anı m.tl. eden şeylerin başında iş -elir. @er,ekten
m.tl.l.k hakkı ile ya2ılan iş -öre!inden &*nra d.y.lan +erahlıktır. 0n.n
i,in Eb. 4ali2 ;$. M.hammet i,in ,eşitli yerlerde iş arar. =*n.nda
ye(enini elinden t.tarak Mekke’nin $en-inlerinden d.l kadın ;$.
;ati/e’ye -ötrr. 0na ;$. M.hammet’i -ö&tererek" 76. benim ye(enim
M.hammet" iş&i$" iş,ilerini$in yanında b.na da iş !ermeni$i diliy*r.m.8
der. ;ati/e ;anım ;$. M.hammet’e bakar" işe almaya karar !erir. #ş,i
başını ,a(ırarak" 70n. işe alıy*r.m" ker!anda *na da iş !er.8 diye
emreder. 6öyle/e ;$. M.hammet tarihi +ır&atı yakalamıştır. 6ir Pran&ı$
ata&ö$ 7+5>e Tanr8 ;er in#ana ;er @5n iki k8#$et @3nderir, "9
k8#$etleri 4akala$a#8n8 "ilenler 4akalar, 4akala$a#8n8 "il$e4enlerin
k8#$etleri pen>ereden ç8kar @ider.8 der.
6aş iş,inin yönetiminde ;$. ;ati/e’nin ti/aret eşya&ı ykl de!e
ker!anıyla %.d& $erinden Oam’a kadar -iderler. ;er k*nak yerinde
hay!anların ykleri indirilir. ;ay!anlar yeteri kadar dinlendirildikten !e
yemlendikten &*nra de!eler yeniden yklenirken ;$. M.hammet byk
itina !e dikkatle ,alışır. 1e!elerin ham.tları -iydirilirken" hay!anların
tylerinin yatımında *lma&ına dikkat eder" ter& ty halinde yatımında
*lma&ını &a(lar. 5klerin den-eli yklenme&ine itina -ö&terir. =atış
mahalline !arıldı(ında" mşteri b.l.nma&ına !e malların de(er +iyattan
erkenden &atılma&ını &a(lar. 6öyle/e ker!an &ahibi ;$. ;ati/e’nin baş
iş,i&inin dikkatini ,eker !e tam itimadını ka$anır.
%er!anın Mekke’ye dönşnde ;$. ;ati/e baş iş,i&ine ;$.
M.hammet’in ,alışma d.r.m.n. &*rar. 0 da" ;$. M.hammet’in
*la(an&t -ayret -ö&terdi(ini" hay!anların yara&ı$ bere&i$ &atış
yerlerine -ötrlme&inde &tn -ayret -ö&terdi(ini !e malların -er,ek
de(erinden &atılma&ında 2a$arlık -/nn ,*k yk&ek *ld.(.n. ö!-l
&ö$lerle anlatır. ;$. ;ati/e b. &ö$ler $erine ;$. M.hammet ile d.y-.&al
ilişkiye -irer !e &*n.nda m.tl. e!lenme -er,ekleşir. 6. e!lenme
&ıra&ında ;$. M.hammet 2E ya da 22 yaşında" ;$. ;ati/e 4E yaşındadır.
;$. M.hammet’in ;$. ;ati/e ile e!lilik hayatı tam bir .y.m i,inde -e,er.
;$. M.hammet ,e!re&indeki erkekler -ibi başka kadınlarla ilişkiye
68
-irme$. ;$. ;ati/e de k*/a&ına karşı *lan ykmll(n tam *larak
yerine -etirir. 6öyle/e ;$. ;ati/e öln/eye kadar m.tl. bir e!lilik hayatı
-e,irirler. ;$. ;ati/e’nin ölmnden &*nra ;$. M.hammet’in ,*k e!lilikli
hayatı daha ,*k 2*litik nedenlerle -er,ekleştirilmiştir.
Ahmet @ö$neli" Oadi Eliyeşil’den !a-*nlarla 4ar&.&’a b.(day
-önderme&i tekli+ini alın/a" Oadi 6eyDin .n +abrikalarından birine -ider"
*rada han-i b.(dayların han-i /in& .nların ya2ımında k.llanıldı(ını"
han-i /in& b.(dayların de(irmen/ilikte t.t.ld.(.n." han-i /in&
b.(daylara ihtiya, d.yd.klarını &*rar. 6.(daylardan örnekler alır.
Ere(li’de b.(day 2a$arında bir ha+ta i,inde bir !a-*n d*l.&. b.(day
&atın alarak 4ar&.&’a -önderir. 6. b.(day .n +abrika&ında byk ra(bet
-örr. 6.ndan &*nra %*nya’dan !e Ere(li’den !a-*nlarla 4ar&.&’a
b.(day -önderilir. Artık @ö$neli %*nya !e Ere(li ,e!re&inin b.(daylarını
&atın alı2" 4ar&.&’a -öndererek birin/i &ını+ b.(day ta/iri *lm.şt.r.
1>4E’dan &*nra #!ri$ %öy En&tit&’nn 4E kadar bina&ı ö(ren/ilerin
yardımı ile *k.l tara+ından ya2tırılırken" ödeneklerin $amanında
-elmeme&i nedeniyle Ere(li kere&te t//arlarından Ali !e #dri& Ma, 2eşin
2ara *lmadı(ından en&titye kere&te &atışı ya2ma$ken" en&tit yönetimi
me/b.ren kere&te temini i,in Ahmet @ö$neli’ye baş!.r.r.
@ö$neli" 71e!let b*r, altında kalma$" bir -n ödenekler -elir.8
diye dşnerek Oadi 6eyDden yardım i&ter" *n.n kredi m.&l.(.n.
a,ma&ı $erine" en&titnn i&tedi(i btn kere&teyi kamy*nlar d*l.&.
*larak *k.la te&lim eder. Piyatı da d*(al *larak kendi&i &a2tar. 0k.l.n
ihtiya, d.yd.(. kire," taş" t.(la !e kiremidi de &a(lar. %ı&a &re &*nra
*k.l.n ödenekleri -elir !e alınan malların bedelleri ödenir. Ahmet
@ö$neli b. arada [*hn 1eer bi,er)dö!er !e traktörlerinin bayili(ini de
alır. Ere(li ,i+t,ilerinin traktör !e tarım makineleri ihtiya/ını byk öl,de
karşılar. ;alka2ınar 5*l. $erinde #!ri$ Fayı’nın &.y.ndan -eniş öl,de
+aydalanan -eniş bir ara$iyi Oadi 6eyDin mlk *larak &atın alır !e b.
ara$ide Oadi 6eyDin yarış atları i,in bir hara k.rar. 6ö(e/ik 5*l. $erinde
-eniş bir ara$i &atın alır !e b.rada yn ya2a(ı ,i+tli(i k.rd.r.r. Ayrı/a
#!ri$ Fayı kenarında -eniş t*2rakları 6a&tırık %öy’nden @dk M.&ta+a
laka2lı kişi ara/ılı(ı ile &atın alır. Ere(li’de @ö$neli E!leri adlı bir mahalle
k.rmak i,in binalar ya2tırır !e +akir halka ./.$ +iyatla &atar.
6ir,*k *k.l.n t*2lantı &al*nlarının ya2ılma&ına yardım eder.
6yk bir binanın &t katındaki daireyi Ere(li '(retmenler 1erne(i’ne
&a(lar. Artık Ahmet @ö$neli %*nya !e Ere(li’nin birin/i &ını+ iş adamı
d$eyine .laşmıştır. Ere(li’deki kimi $en-inlerin Ahmet @ö$neli hakkında
kı&kan,lık d.y-.ları kabarmıştır. 6.nlar bir araya -elerek 4ar&.&’a
-iderler" 4ar&.&’ta Oadi Eliyeşil’i +abrika&ında b.l.rlar. 0na 7=enin karın
6>
Ere(li’de Ahmet @ö$neli ile /in&i ilişkide b.l.n.y*r.8 derler. Oadi Eliyeşil
manen yıkılır" $iyaret,ileri br*&.ndan k*!ar. 0 &ırada karı&ı Ere(li’de
@ö$neli aile&inin yanında tatil ya2maktadır. 4ele+*nla Ere(li’yi arar"
karı&ının tele+*na ,a(rılma&ını i&ter" *na /e!aben karı&ının Ahmet
@ö$neli ile ,i+tli(e -itti(ini &öylerler. ;emen karı&ına haber !erilerek" bir
*t*m*bille 4ar&.&’a hareket ettirilme&ini emreder !e karı&ını almak $ere
4ar&.&’tan Ere(li’ye bir *t*m*bil y*llar. Artık Ahmet @ö$neli ile Oadi
Eliyeşil ara&ındaki i2ler k*2m.şt.r. Oadi Eliyeşil Ahmet @ö$neli’den
ala/akları i,in Ahmet @ö$neli’nin btn mallarına el k*yd.rt.r !e *n.n
mali kri$e -irme&i i,in btn -/ ile ,alışır.
Ahmet @ö$neli mali bakımdan ,*k $*r bir d.r.ma dşer" yıllar
b*y.n/a mali bakımdan &ar&ıntı -e,irir. 1aha &*nra #&tanb.l’a -iderek"
*rada iki kişi ile birlikte bir şirket k.rar. 6. şirket #&tanb.l %artal’da
binler/e dönm ara$i&i b.l.nan bir ,i+tli(i &atın almak i&ter. Fi+tli(in Y ?5
hi&&e&inin Mı&ırlı bir 2aşanın >E yaşındaki karı&ında *ld.(.n. &a2tarlar.
Oirket b. ara$inin &atın alınma&ı 2a$arlı(ının Ahmet @ö$neli tara+ından
ya2ılma&ına karar !erir. Ahmet @ö$neli ,i+tli(e -idi2 in/eleme ya2ar"
&*nra bir ha+ta &reyle ,i+tli(in Y ?5 hi&&e&ine &ahi2 *lan ihtiyar kadının
k*mş.larıyla -örşerek" kadının nelerden h*şlandı(ını !e nelerden
h*şlanmadı(ını ö(renir !e &*nra ihtiyar kadının ka2ı&ını ,alar.
%a2ıyı a,an hi$met,iye hanıme+endi ile -örşmek i&tedi(ini
&öyler. ;i$met,i @ö$neli’yi kadının yanına -ötrr. @ö$neli hrmetle
kadının elini ö2tkten &*nra" tatlı bir &e&le" 7;anıme+endi" ,i+tli(ini$i
-e$dim" ,*k mteha&&ı& *ld.m.8 der. %adın" 70(l.m" neden mteha&&ı&
*ld.nG8 diye &*rar. @ö$neli" 7E+endim" ben köylym" -$el &ö$
&öyleme&ini bilmem" &öyler&em" &i$i $e/e(imi &anarak" k*rkarım.8 der.
%adın" 75*k *(l.m" &en dşnd(n -ibi &öyle" ben memn.n *l.r.m.8
der. 0 $aman @ö$neli" 7E!endi$, çi!tli=inii "aCtan"aCa @edi$, ;er
4er 8##8, çal8Can ki$#e 4<k, "9 çi!tlikte çal8Can ki$#eler <l#a da,
;er akCa$ 4e$ekten #<nra ra;$etli eCinie d9alar et#eler da;a i4i
<l$a $8, .an8$e!endiB8 der. %adın b. &ö$lerden d.y-.lanır" -ö$leri
nemlenir" a(lamaklı bir hal alır. 7)=l9$, Ci$di4e kadar ç<k ki$#e
çi!tli=i #at8n al$ak i#tedi, a$a ;iç "irine #at$ad8$, a$a #ana
#ata>a=8$.8 der. Ja$arlık başlar" * $aman 2ara ,*k kıymetli *ld.(.ndan
kadın 1.4EE.EEE lira i&ter. Ahmet @ö$neli tekrar hrmetkKr bir ta!ır
takınarak" 7;anıme+endi" ben köylym" bi$ +akir in&anları$" 1.EEE.EEE
lira !erelim de d$ *l&.n.8 der. %adın kab.l eder" ta2.y. alırlar. 0radan
kada&tr* -e,irirler. Ara$i i,indeki a(a,ların kere&te !e *d.n *larak
&atılma&ından !erdikleri 2aranın *n mi&lini ka$anırlar. Ayrı/a Miraat
6anka&ı ile işbirli(i ya2arak %aradeni$ 6öl-e&i’nden iki köy *raya
?E
naklettirirler !e *raya yerleştirirler. =atış 2aralarını da bankadan 2eşin
*larak alırlar. Oadi Eliyeşil ölm döşe(inde iken" karı&ı a(layarak !e
yemin ederek" @ö$neli ile ara&ında hi,bir /in&el ilişkinin *lmadı(ını
&öyler. Oadi Eliyeşil de karı&ına dönerek" 76iliy*r.m hanım" ben de
biliy*r.m" ama bir *layın ş.y.. !.k..ndan daha kötdr.8 der. +ani
#34lenip 4a48l$a#8 @erçekleCtiril$e#inden da;a k3t5d5r.
Ere(li’den 4ar&.&’a -idi2" Oadi Eliyeşil’e 7=enin karın Ahmet
@ö$neli ile /in&i mna&ebette b.l.nd..8 diyenlerin adlarını ya$mıy*r.m.
Merak edenler *(l.na ya da kardeşine &*r.2 ö(renebilirler.
Ahmet @ö$neli Nihat Erim’in 6aşbakan *ld.(. dönemde"
hkmet yetkilileriyle anlaştı(ını" Ere(li’de 6ö(e/ik %öyDnde y*l
kenarında A!r.2a yardımından kredi alı2" yedi +arklı +abrika k.rmak
i&tedi(ini bana &öyledi. 6en de *na" anlaştı(ın yetkili de(işebilir" baş!.r.
dilek,eni !ermeden ön/e" Ere(li %aymakamlı(ıDna baş!.rarak" Ere(li’nin
yeraltı !e yer &t &.ları" Mer&in Cimanı’na .$aklı(ı !e iş-/ d.r.mları
hakkında te&2itler ya2tırı2" dilek,elerine *radan ala/a(ı bel-eleri
ekleme&inin +aydalı *la/a(ını &öyledim. 6. k*n.da Ere(li
%aymakamlı(ına -erekli mra/aatları ya2mış" Nihat Erim’in
başbakanlıktan ayrılma&ı $erine" yerine -e,en Eerit Melen’e baş!.rd..
;atta Perit Melen’in 2arti&ine aile&inden bir,*k kişinin -e,ti(ini Perit
Melen’e tel-ra+la bildirdi. %ı&a &re &*nra Perit Melen’in hkmetten
ayrılma&ı nedeniyle b. teşebb& de -er,ekleşmedi.
?1
R+,-. '>/M. A2- E3+4 96<1-2D,=726 76H63<+4 B 1955
İVRİ' K%+ EN&TİTÜ&Ü KİTA?LIĞI TA&NİE EDİLİ+)R
M. Ali Eren" =eyhan #lkö(retim M+ettişi
#!ri$ %öy En&tit& %ita2lı(ındaki kita2ların ra+lara
yerleştirilme&inde" ak&e&y*n met*d. .y-.lanmıştır. 6.na -öre3 b*yları
25 /m ye kadar *lan kita2lar" k*n.larına bakılmadan d*labın en alt
katından" ikin/i ra+tan başlanarak &*ldan &a(a !e aşa(ıdan y.karıya
di$ilmiş" b*yları 25 /m ile 35 /m ara&ında b.l.nan kita2lar da" en alt
ra+a" yine &*ldan &a(a d*(r. *lmak $ere di$ilmiştir. 6*yları 35 /m den
daha byk *lan kita2lar i,in de B;alen en&titde b. b*yda kita2 y*kt.r.9
ayrı bir yer ha$ırlanmıştır.
%ita2lar i,in , ak&e&y*n de+teri B-iriş de+teri9 t.t.lm.ş" k,k
b*ylar i,in A" *rta b*ylar i,in 6 !e byk b*ylar i,in de < r.m.$.
k.llanılmıştır.
%ita2" -iriş de+terine -e,irilirken" birden +a$la /ildi *lan kita2ların
aynı n.marayı almalarına !e d*la2ta da aynı yerde b.l.nmalarına"
2eriy*dik neşriyatın aynı yerde b.l.nmalarına" kalın *lan kita2ların alttan
iki /m y.karıda &ırtına n.maralı etiketin ya2ıştırılma&ına !e b. &.retle
btn etiketlerin bir hi$aya -etirilme&ine" &ırtı in/e *lan kita2ların ilk
ka2a(ının &*l köşe&ine etiketinin ya2ıştırılma&ına" her kitabın i, ka2a(ı
ile ,*k $aman ikin/i +*rmanın başı b.l.nan 1?. &ahi+enin demirbaş !e
ta&ni+ n.maralarına ait b.l.nan yerlerinin de kita2lık dam-a&ı ile
dam-alanma&ına !e n.maralandırılma&ına önem !erilmiştir.
%ita2lı(ın ta&ni+inde ya$arın &*yadına" e&er adına !e &eri adına
-öre al+abetik /ilt katal*- da ya2ılmıştır. Ayrı/a +iş katal*-.n ya2ılma&ı
i,in ?"5 /mR12"5 /m ebadında" beya$ kart*ndan ya2ılmış beş bin +iş
-etirilmiş !e ya$ılma&ına başlanmıştır. Piş katal*- d*labı da en&titnn
maran-*$ atölye&inde ya2ılmaktadır. %ı&a bir $aman &*nra ya$arın
&*yadına" e&er adına !e &eri adına -öre" aynı al+abetik &ıraya -ire/ek
*lan +iş katal*-.n tamamlana/a(ı mit edilmektedir.
%ita2lıkta e&erlerin k*n.lara -öre &i&tematik katal*-.n.n
ya2ılma&ı i,in" kt2hane/i 1eVey’in *nl. &i&teminin" en&titnn
ihtiya/ına -öre tadil edilerek .y-.lanma&ı !e al+abetik katal*- bittikten
&*nra" &i&tematik katal*-.n ya2ılma&ı karar altına alınmıştır.
6.ndan başka her trl &ö$lkler" an&ikl*2ediler -ibi -enel
e&erlerle" her der&in mra/aat kita2larını ihti!a ede/ek *lan bir el
kita2lı(ı k.r.lma&ı ha$ırlıklarına da başlanmıştır. 6. el kita2lı(ı *k.ma
&al*n.nda b.l.na/ak" ö(retmenlerle ö(ren/iler" her $aman &erbe&t,e
b.radan +aydalanabile/eklerdir.
?2
Ayrı/a %öy En&titleri '(retim Jr*-ramı’nda ö(retmenlik bil-i&i
adı altında t*2lanan der&lerin direkti+ler kı&mında 7&ını+larda birer me&lek
kita2lı(ı8 k.r.lma&ı ta!&iye edildi(inden" b. kita2lıkların k.r.lma&ına ilk
ha$ırlık *lmak $ere" ni!er&ite !e yk&ek *k.llarla" di(er ya$arların b.
k*n.da ,ıkardıkları kita2ların li&te !e katal*-ları in/elenmeye
başlanmıştır.
6tn b.nların yeni der& yılı başlamadan bite/e(i k.!!etle
.m.lmaktadır. 0k.l" halk !e ni!er&iteler i,in a,ılan -enel !e ö$el btn
kita2lıklarda y$yıllar/a ya2ılan btn araştırmalarda *k.y./.ların iyi bir
kita2lıktan i&tedikleri" -enel *larak dört &*r.da t*2lanabilmektedir.
6.nlardan birin/i&i: 0k.y./. kitabın adını bilir" +akat ya$arını !e &eri&ini
bilme$. 6. kita2lıkta 7Millet #deali !e 4*2yekZn Milli 4erbiye8 adlı kita2 !ar
mıdır diye &*rar. #kin/i&i: %itabın adını !e &eri&ini bilme$ !e ya$arını bilir.
6. kita2lıkta ;alil Pikret %anat’ın !eya P.at 6aym.r’.n han-i kita2ları
!ar diye &*rar. I,n/&" e&erin adını !e ya$arın adını da bilme$" yalnı$
&eri adını bilir. 6. kita2lıkta dnya edebiyatından ter/meler &eri&inden
#&kandina! %la&ikleri" 5.nan %la&iklerinden !eya ilk*k.l ö(retmenleri
kıla!.$. &eri&inden han-i kita2lar !ardır diye &*rar.
6. -nk d.r.m. ile en&titde ya2ılan al+abetik /ilt katal*-." b.
, &*r.ya bir dakika i,inde /e!a2 !erebile/ek d.r.ma -elmiştir.
1ördn/ &*r.ya -elin/e: 0k.y./." ya$arın adını" kitabın adını
!e &erinin adından hi,birini bilme$. 5alnı$ e&erin k*n.&.n. &öyler" 6.
kita2lıkta matemati(e ait yah.t 4rk tarihine" #&lam tarihine ait han-i
kita2lar !ardır diye &*rar. 6. &*r.n.n /e!abını k*laylıkla !erebilmek i,in
&i&tematik katal*-.n ya2ılma&ını beklemek lK$ımdır.
%t2hane/ili(in ,*k byk bir terakkiye .laştı(ı b.-n" ileri
milletlerin kt2haneye !erdikleri önemi tarihin hi,bir de!rinde
-örmy*r.$. Milletler byk halk tabaka&ının !e -en,li(in e(itimini !e
ilmin inkişa+ını temin etmek i,in" birin/i dere/ede kita2lıklara önem
!eriy*rlar. %t2hane&i$ ilim !e e(itim ya2ılama$ &ö$ hi,bir $aman
b.-nk kadar d*(r.l.(.n. aydın bir şekilde -ö&termemiştir.
Memleketimi$ b. &ahada ,*k -eri kalmıştır. #lk*k.llarla" li&e !e
ö(retmen *k.l. -ibi *rta dere/eli *k.lların kita2lıkları" halke!i !e -enel
kita2lıklardan ,*(.n.n y.karda belirtti(imi$ al+abetik +iş !e /ilt katal*-ları
y*kt.r. %ita2lıklar bir kita2 yı(ınından +ark&ı$ *ld.(.ndan" aranan bir
kitabı kı&a bir $amanda b.lmaya imkKn y*kt.r.
6alkanlardaki yakın k*mş.larımı$ın bile yıllar/a e!!el k.r.lm.ş
milli kita2lıkları *ld.(. halde" bi$im halen bir milli kita2lı(ımı$ y*kt.r. 6.
-erili(i -idermek i,in Milli E(itim 6akanlı(ı 1>42 yılından beri Ankara’da
?3
1il !e 4arih)<*(ra+ya Paklte&i’nde kt2hane/ilik k.r&ları a,tırmış" milli
kt2hane ha$ırlık br*&.n. +aaliyete -e,irmiş" kt2hane/ili(in iyi bir
me&lek haline -elebilme&i i,in de" bir kan.n ta&arı&ı ha$ırlamıştır.
6eklenen kan.n ,ıkın/a memleketimi$ kita2lıklarının &ratle
ilerleye/e(ini" Milli %t2hanenin k.r.la/a(ı !e kt2hane/ili(in iyi bir
me&lek haline -ele/e(i m.hakkaktır.
;er dere/eli *k.llarımı$da ö(ren/ilerin m.hakeme" ta&arım !e
il-i kabiliyetlerinin -eliştirilme&i yanında" +i$iki e(itime de byk önem
!ermeyi ama, edinen iş *k.l." iş !a&ıta&ı ile iş i,in e(itim" ,*/.(. kendi
haline +aaliyetle" bilha&&a mane!i +aaliyetle &erbe&tli(e .laştırma&ı i,in"
iyi *r-ani$a&y*nl." hi, *lma$&a al+abetik katal*-. ya2ılmış bir kita2lı(ın
b.l.nma&ı şarttır.
#!ri$ %öy En&tit&’nn k.r.l.ş. *ld.k,a yeni *lmakla beraber"
mte!a$ı kita2lı(ının b.-nk terti2 !e ta&ni+i ile yıllar/a e!!el k.r.lm.ş
ilk*k.l" *rta*k.l" li&e" ö(retmen *k.l." me&lek !e teknik *k.lları
kita2lıklarının terti2 !e ta&ni+ine örnek *la/ak bir d.r.ma -elmiştir.
N04: %t2hane/ilik hakkında +a$la bil-i almak i&teyenler Adnan
Ca;it %t5ken’in Bi"li4<tekçinin El Kita"8 adlı e&erini *k.maları ta!&iye
*l.n.r.
?4
R+,-. '1/İ@3-HC9+ M:H-< KD2= ÖI3+4J-2+3-72+
K%+ EN&TİTÜLERİNDE +*RT DE'İLERİ
7El -ibi d*laşma Anad*l.’da"
Arkadaş y.rd.n. i,inden tanı.8
Par.k Na+i$ Famlıbel
;a/ı An-ı
%öy En&titlerinde y.rt -e$ilerine ,*k önem !erilirdi. %öy
yaşamından -eli2" kır&al alanlarda e(itim−ö(retim -ören !e ilerde
ö(retmen *la/ak kişilerin" yakın ,e!re&ini !e y.rd.n. ,*k iyi tanıma&ı !e
&e!me&i -erekir.
6. nedenle %öy En&titlerinde *k.yan ö(ren/ilerin bil-i" -ör- !e
yaşama ba(lılıklarını arttırmak" ,e!re&ini !e lke&ini yakından tanıtmak
ama/ıyla b. -e$ilere ,*k yer !erilirdi.
#lk k.r.lan %öy En&titlerinden" yeni k.r.lmakta *lan %öy
En&titlerine bir ö(retmenin yönetiminde" #ME<E yöntemiyle 25−3E
kişilik eki2ler -önderilirdi. 6ir de bakmış&ını$ bir ya$ döneminde mantar
-ibi binalar yk&eli!ermiş. 6. eki2lere En&tit 5öneti/ileri ödl *larak
y.rt -e$ileri ya2ma *lana(ı &a(larlardı. 6. arada -e$iye katılan
ö(ren/iler" -idiş−dönş y*lları $erindeki %öy En&titlerini de $iyaret
etmeyi ihmal etme$lerdi.
6. ö(ren/iler" bir 2r*-ram dKhilinde -e$dikleri En&titlerin
binalarını" -nlk yaşantılarını !e -ö$ledikleri kayda de(er i$lenimlerini
7@e$i !e @ö$lem 1e+terleri8ne kaydederlerdi. Ayrı/a" bildikleri halk
dan&ları" şarkı !e trkleri" $iyaret ettikleri en&titnn ö(ren/ilerine
ö(retirlerdi. 0nların halk dan&ları" şarkı !e trklerini de kendileri
ö(renerek *k.llarına taşırlardı. 6öyle/e bir kltr alış!erişi ya2ılmış
*l.rd.. Ayrı/a" iki en&tit ara&ında &*&yal ilişkiler -eliştirilerek kişi&el
d*&tl.klar k.r.l.rd..
6. arada emekli bir ö(retmenin * -nleri ,*k iyi i+ade eden ş.
anı&ına da de(inmeden -e,emeye/e(im
(P
9
:
71>45 yılı ya$ aylarında I#parta’nın Şarkikaraa=aç #l,e&iDnin
D<narCa %öy’ne bi$im &ını+tan 25 kadar ö(ren/iyi *k.l ya2maya
-önderdiler. 0k.l.n temelinden ,atı&ına kadar inşaatını bir ay -ibi kı&a
bir &rede ya2tık. ;ar, karmak" taşı !e karılan har/ı taşımak" d.!ar
örmeye -öre daha $*r *ld.(. i,in" b. işleri &ıra ile ya2ıy*rd.k. #nşaatın
&*n.na d*(r." benim &a( elimin i,i şişti. @nler/e ,*k &an/ı ,ektim.
1E Rşt '$en" %öy En&titleri ;akkında 6ir 4.tam 6il-i" '(retmen 1nya&ı
1er-i&i" Ni&an 2EEE" =ayı: 244" &. 15.
?5
#ltiha2landı. 1*kt*r !e ila, y*kt.. 0n.n i,in ben ,alışamadım" beni -eri
hi$mete ayırdılar. Arkadaşların yemeklerini ya2maya başladım.
6ir -n #lkö(retim @enel Mdr İ#$ail .akk8 T<n@9ç bir Nee2
ile bi$im ,alıştı(ımı$ köye ,ıka-eldi. 5a2tı(ımı$ işi -örn/e ,*k m.tl.
*ld.. ;e2imi$in ellerini &ıkarak" birer birer yanaklarımı$dan ö2meye
başladı. @,l k.!!etli bir in&andı. Elimi &ıkın/a kendimden -e,erek"
yere yı(ılı!erdim. Elimin iltihabı 2atladı. 4*n-.,’.n eli /erahatla d*ld..
<ebinden mendilini ,ıkararak elini &ildi. @ö$leri yaşardı. 0ld.k,a $ld.
Eki2 ö(retmenimi$e * $aman i,in hayli ,*k &ayılabile/ek 7iki bin liralık8
bir ,ek !ererek:
76. ,*/.kları AkCe;ir" A!4<n" K5ta;4a" &and8kl8 !e &and8kl8
.<e4 .a$a$8n8 -e$direrek ödllendir.8 dedi. 6i$ de b.raları &eki$ -n
-e$dik. Elimin a/ı&ını !e y*r-.nl.(.m. .n.tt.m.
5.rt -e$ilerine katılan ö(ren/iler" -e$i2 in/eledikleri yörelerin
tarihi !e t.ri&tik yerlerini" yaşam k*ş.llarını" ör+ !e Kdetlerini in/elerler !e
-e$i de+terlerine kaydederlerdi.
6en de İ:ri K34 En#tit5#5 B%*nya−Ere(li9’nde ö(ren/i iken"
%*nya !e Ankara’ya *lmak $ere iki ke$ y.rt -e$i&ine katıldım. 6.
-e$iler * kadar yararlı *lm.şt. ki" .+k.m.$ -enişledi" lkemi$i yakından
tanımanın ha$$ını yaşadık. 6. iki -e$iden edindi(im i$lenimleri yaşantım
b*y.n/a .n.tamadım. '$ellikle Ankara’ya ya2tı(ımı$ -e$i ,*k yararlı
*ld.. 6ir +ikir !erme&i bakımından b. iki -e$iden kı&a/a bah&etmenin
yararlı *la/a(ına inanıy*r.m.
?6
A7 KO3'A )E$İ"İ
88
Dei4e .a8rl8k
1>5E−51 ö(retim yılında #!ri$ %öy En&tit& dördn/ &ını+
ö(ren/i&i iken" @e$i %*l. '(retmenimi$ Me;$et Ali Eren’in
yönetiminde 2−3 4emm.$ 1>51 -nlerinde %*nya’ya &ını+,a bir -e$i
d$enlendi. @e$iyi yönete/ek *lan ö(retmenimi$ Mehmet Ali Eren
(2
9
"
-e$iden bir -n ön/e &ını+a -elerek %*nya’ya ya2a/a(ımı$ -e$i
hakkında bil-i !erdi. '$ellikle %*nya’nın tarihi !e t.ri&tik yerleri $erinde
d.rd.. 5a$ı tahta&ına bir minare ,i$erek bölmlerini a,ıkladı. Ayrı/a bir
/aminin kr*ki&ini ,i$erek" $erinde -erekli a,ıklamalarda b.l.nd..
6i$den de b. bil-ileri de+terimi$e n*t etmemi$i i&tedi.
K<n4a/da Deile>ek +erler
• 5eşil 4rbe BMe!lKna M$e&i9
• %*nya M$e&i !e %ita2lı(ı
• =elimiye <ami&i
• A$i$iye <ami&i
• Oera+ettin <ami&i
• #n/e Minare
• AlKettin 4e2e&i" AlKettin <ami&i !e =el,.kl. =arayı %alıntıları
• %aratay !e =ait Ata Medre&eleri
• =a(lık M$e&i
• %ltr Jarkları
• %ili&e BMmkn *l.r&a9
• ;kmet %*na(ı
• =anat En&tit&
• Meram
• ;ara
• 6*r&a
• Erkek Ci&e&i
• %ı$ '(retmen 0k.l.
• %*nya ;a&tane&i !e Lerem 1i&2an&eri
• ;a!a Alanı
• %ara2ınar =elimiye <ami&i
11 #!ri$ %öy En&tit& ö(ren/ilerinden 4\6 &ını+ı ?8? n*l. ;. AN@A’nın @e$i)
@ö$lem 1e+terinden.
12 Mehmet Ali Eren" #!ri$ %öy En&tit& '$el !e @enel E(itim 5öntemleri
der&lerinin ö(retmeni idi. Aynı $amanda En&titnn 75a2ı =anat 6aşı8 idi. 6.
arada 7@e$i %*l. '(retmenli(i8ni de &tlenmişti.
??
Mehmet Ali Eren" -e$i !e -ö$leme ,*k de(er !eren bir
e(itim/imi$di. 6ir d.!ar tak!imi ya2ra(ı $erinde ö(ren/ileri &aatler/e
k*n.şt.r.r" dşndrr !e d*(r. &*n.,lara !ardırırdı. @enel !e '$el
'(retim 5öntemleri ile il-ili der&lerinde" m.tlaka .y-.lamaya yer !erirdi.
6. nedenle yakın ,e!remi$deki köy !e kent *k.llarına &ık &ık
.y-.lamaya -iderdik. 1er&lerinde her şeyden ön/e" *layların neden"
ni,in !e na&ıl ilişkilerine ,*k önem !erirdi. 6il-inin yanında dşn/eye
-eniş yer ayırırdı. 0n.n i,in ş. &l*-anı &ık &ık yinelerdi: 71şnen
d*(r.y. b.l.r.8 6. &l*-an aynı $amanda bir ya2ıtının da adıdır.
D3le$ ?lan8
1. 5*l $erinde b.l.nan köyler !e adları
2. 6. köylerin binaları B,atı" yk&eklik !e di(er ö$ellikleri9
3. %*naklanan yerlerdeki Bköy" ka&aba !e kentlerin9:
a9 N+.&.
b9 5$öl,m
/9 %ı&a/a tarihi
d9 #lk !e *rta dere/eli *k.l &ayı&ı
e9 Ek*n*mik d.r.m.
+9 <*(ra+i k*n.m. BAkar&." da( !e -öllerin adları9
4. %*nya Milli E(itim Mdrl(Dnden &*r.la/ak:
a9 %*nya ilinin köy *k.lları &ayı&ı
b9 %öy ö(retmenlerinin &ayı&ı
/9 Oehir ilk*k.llarının &ayı&ı
d9 #lk*k.llara de!am eden ,*/.kların &ayıları B%ı$ !e erkek ayrı ayrı
B1>48−1>4> !e 1>5E yıllarına ait9
e9 0rta dere/eli *k.lların &ayı&ı B0rta*k.l" li&e" &anat en&tit& !e
ö(retmen *k.l.9
+9 0rta dere/eli *k.lların ö(retmen &ayı&ı
-9 %.r& &ayı&ı !e k.r&a de!am eden ö(ren/i &ayı&ı
h9 Milli E(itimle il-ili daha başka bil-iler &*r.l.2" ya$ıla/ak.
5. %*nya ilinde ha&tane !e d*kt*r ile bir yıl i,inde teda!i edilen ha&ta &ayı&ı
6. 4arihi e&erlerin in/elenme&inde ş. h.&.&lar $erinde d.r.la/ak:
a9 Anıtın ya2ıldı(ı tarih !e mimarı
b9 Anıtın 2lanı
/9 Anıtta b.l.nan ,eşitli m*ti+ler B-e*metri" ,i,ek !b.9
d9 Anıtın ya2ıldı(ı tarihteki &anat anlayışı !e -nm$deki &anat
anlayışı ile karşılaştırılma&ı

@e$i &*n.nda her ö(ren/i" ya2ılan in/elemelerle il-ili bir ra2*r
ha$ırlayarak @e$i %*l. '(retmenine 1E -n i,inde !ere/ektir.
2.LAA.1>51 Mehmet Ali Eren
?8
En#tit5den .areket
2 4emm.$ 1>51 -n ö(le yeme(ini yedikten &*nra" %*nya’ya
hareket etmek $ere *t*b&n ,e!re&inde t*2landık. F*k &e!in,liydikU
#lk de+a böyle &ını+,a bir -e$iye ,ıkıy*rd.k. 6. arada he2imi$i $en bir
d.r.m *ld.. =ını+ me!/.d.m.$ 38 kişi idi. @e$i +*t*(ra+larını ,ekmek
$ere" en&titnn .y-.lama ilk*k.l. ö(retmeni #brahim %*,
(-
9
ta -e$iye
katılıy*rd.. 6. d.r.mda *t*b& he2imi$i almıy*rd.. 6irka, kişinin
-e$iden mahr.m *lma d.r.m. *rtaya ,ıktı. ;e2imi$de bir m*ral
b*$.kl.(.U 1erken b. arada birka, arkadaşımı$dan şöyle bir &e&
yk&eldi:
7%im&enin -e$iden mahr.m kalma&ına -erek y*k. 6i$
arkadaşlarımı$ı di$imi$de bile -ötrmeye ra$ıyı$.8 6.n.n $erine
*t*b&e $ar $*r yerleştik. 7#!ri$ %öy En&tit& Marşı8yla *t*b&m$
hareket etti. 4m en&tit aile&i bi$i .(.rl.y*rd..
Marşlar !e trklerle Ere(li’ye -eldik. 0t*b&m$ Ere(li’de
ben$in ala/aktı. Pakat b. iş .$.n &rd. Fnk ben$in 2ara&ı y*kt..
0k.l.n M.ha&ebe/i&i M.harrem 0dabaşı 2ara b.lmaya -itti. 4emm.$.n
&ı/a(ında b.nalan arkadaşlarımı$ &. i,mek i,in &a(a−&*la da(ılma(a
başladılar. @e$i %*l. '(retmenimi$ de bi$i 8da(ılmayın8 diye &ık &ık
.yarıy*rd..
K<n4a/4a .areket
Ere(li’de bir &aat kadar bekledikten &*nra *t*b&m$ %*nya’ya
hareket etti. BEre(li−%*nya ara&ı 15E km9. Pakat b. arada bir de ne
-örelimG Arkadaşlarımı$dan N.ri Fatak y*kt.. ;e2imi$i bir telaştır aldı.
=a(a−&*la baktık" +akat -örnrlerde y*kt.. 6. arada -e$i k*l.
ö(retmenimi$in &e&i yk&eldi: 76öyle -e$i di&i2linine .ymayan
arkadaşlarını$ *l.r&a" hi, dinlemeden %*nya’da bırakır -elirim.8 dedi.
#yi/e &abrımı$ tkenmişti. Nihayet" %ri&t*+ %*l*mb’.n aylar/a deni$de
kaldıktan &*nra 7kara" kara8 diye ba(ırdı(ı -ibi" arkadaşlarımı$dan bir
ka,ı 7-eliy*r" -eliy*r8 diye ba(ırdılar. N.ri’ye hayli kı$dık. N.ri de:
7M*t*&iklet t.t.2 &i$e yetişe/ektim8 diye kendi&ini &a!.n.y*rd..
13 @e$imi$e En&titnn Hy-.lama #lk*k.l. '(retmeni #brahim %*, ta katılarak
+*t*(ra+larımı$ı ,ekti. 6. +*t*(ra+ları bi$e 25 k.r.ştan &atan #brahim %*,"
Fi+teler %öy En&tit& me$.n. *l.2" ti/aret r.h.na &ahi2 bir ö(retmendi. 6.
+*t*(ra+,ılıktan hayli 2ara biriktirdi. 6. 2aralarla #!ri$ Fayı kenarında" =arı/a
%öy &ınırları i,inde bir tarla alarak ka!ak dikti. 4arla ka!ak,ılı(a ,*k el!erişli
*ld.(.ndan ka!aklar kı&a &rede yetiştiler. 0nları &atı2 ikin/i bir tarla alarak"
*raya da ka!ak dikti !e böyle/e ek*n*mik yönden kalkındı. #brahim %*,
emekli *ld.ktan &*nra yaşamının &*n.na kadar ti/aretle meş-.l *ld..
?>
0t*b&m$" 0rta Anad*l.’n.n in/i&i 5eşil Ere(li’yi -eride
bırakarak %ara2ınar’a d*(r. y*l alıy*rd.. Ere(li’den &*nra ilk yerleşim
yeri ;*rt. B=a$-e,idi9 %öyDnn yakınından -e,iy*r.$. 6. köy adından
da anlaşıla/a(ı $ere" bataklık !e &a$lıkların b.l.nd.(. bir yerde
k.r.lm.şt.r. E!lerinin damları da &a$larla örtl. 6. köyn ara$i&i #!ri$
Fayı &.larının t*2landı(ı bataklık" &a$lık bir -örnmdedir. Ama ne !ar
ki" <.mh.riyetin ilk yıllarında 7&ıtma ile m/adele8 ,alışmaları &ıra&ında
b. bataklıklar kı&men k.r.t.larak" ara$i tarıma el!erişli hale -etirilmiştir.
E!lerin damlarındaki k.r. *t yı(ınları" b. köyn tarım !e ö$ellikle
hay!an/ılıkla -e,imini &a(ladı(ına işaret ediy*rd.. A&lında b. *t
yı(ınlarının kışın tkenme&i -erekirdi. 1emek ki kış ha+i+ -e,miş"
hay!anlar da merada *tlayarak b. k.r. *tları tketmemişlerdi. %öyn
*k.l." &a$ damlı" tek katlı e!lerin ara&ında bi$i &elamlıy*r" iyi y*l/.l.klar
diliy*rd. &ankiU 4ı2kı ekin tarlalarındaki -elin/ik ,i,ekleri -ibiU 5arın
Anad*l.’n.n herhan-i bir köynde -öre! ya2a/a(ımı$ hayalimi$deki bir
*k.l. &im-eliy*rd..
=a$-e,idi %öyDn -eride bırakarak %ara2ınar’a d*(r. y*l
alıy*r.$. Artık 5eşil Ere(li ya!aş ya!aş -eride kalırken" önm$de #,
Anad*l.’n.n ti2ik b*$kırları .$anıy*rd.. 6aşka bir i+ade ile !ahadan ,öle
d*(r. y*l alıy*rd.k. 5*l b*y.n/a ha&ada -elmiş ekin tarlaları
.$anıy*rd.. Ekinin iyi *l.ş. bi$e baharın iyi -e,ti(ini" ,i+t,inin y$nn
-le/e(ini" /ebinin d*la/a(ını i+ade ediy*rd.. Pakat y*l.m.$ ilerledik,e"
%ara2ınar’a yaklaştık,a" ekinler /ılı$laşıy*rd.. 6. /ılı$ ekinleri
kadın−erkek" ,*l.k−,*/.k *rakla bi,iy*rlardı.
%arşımı$da &önmş bir yanarda( *lan %ara/a 1a(" btn
karam&arlı(ı ile kararı2 d.r.y*rd.. Artık b.ralarda a(a,tan !e yeşillikten
hi,bir i$e ra&tlayamıy*r.$. An/ak" %ara/a 1a(’ın d*r.klarında" yer yer
/ılı$ meşe *rmanlarının /an ,ekişen &*n kalıntıları -örny*rd.. 6.n.n
dışında her tara+ta -ö$ alabildi(in/e ,öl .$anıy*rd.. 5eşile *lan
ö$lemimi" elimde n*t aldı(ım yeşil mrekke2li kalemle -idermeye
,alışıy*rd.m.
%ara2ınar’a d*(r. yaklaştık,a yer yer 8−1E m yk&ekli(inde irili
.+aklı k.m te2e/iklerinin Bk.m.lların9 yer aldı(ını -öry*r.$. R$-Kr
er*$y*n. b.rada tm mari+etini -ö&termiş. Adeta kendimi$i A+rika
,öllerinin i,inde b.lm.ş -ibiyi$U
%ara2ınar’daki b. d*(al a+et" 1J iktidarı döneminde
B1>5E−1>6E9" daha da arttı. Jarti yöneti/ileri" köylye yaranmak" b.
böl-eden daha ,*k *y almak i,in" ha$ine ara$i&ini köylye da(ıttılar.
Fi+t,iler b. ara$iyi &rn/e" t*2ra(ı kökleriyle t.tan 74a:Can :e "eneri
"itkiler8 &ökln/e" k.m yerinden *ynadı !e ,*raklaşarak ,e!re den-e&i
8E
b*$.ld.. 6aşıb*ş kalan t*2rak r$-Krın etki&iyle *radan *raya
&rklenerek k.m te2e/ikleri *l.şt..
I&telik b. yörede tarım !e ö$ellikle hay!an/ılı(ın teş!ik
edilmeme&i y$nden" hay!an/ılık her -e,en -n bira$ daha de(erini
yitirmeye başladı. %,kbaş hay!an &ayı&ı Y ?E a$alarak 5EE.EEE’den
15E.EEE’e kadar dşt.
(7
9
4arlaları k.mla ka2lanan" meraları y*k *lan yöre halkı" -nden
-ne y*k&.llaşarak kara kara dşnmeye !e ,areyi y.rd.n.−y.!a&ını
terk ederek başka yerlere -ö, etmede b.ld..
%ara2ınar halkının kem talihini" dilden dile d*laşan ş. tekerleme
ne -$el anlatıy*r:
7− 1e!e/i nereli&inG
− %ara2ınarlıU
− Nereden -elir&inG
− %araman’dan
− Nereye -ider&inG
− %araömerli’yeU
− Adın nedirG
− %araaliU
− 1e!enin adı neG
− %aramayaU
− 5kn neG
− %arab*yaU
− %arardın mı hay de!e/i" ,ileli bahtın -ibiG..8
%ara2ınar halkının b. yara&ına kim&e merhem *lamadı. An/ak
2? Mayı& 1e!rimi’nden &*nra" %ara2ınar’a 7&adrettin &ÜRBA.AN8
kaymakam *larak atandı. 6. -en, kaymakam" b. d*(al a+ete karşı bir
&a!aş başlattı. 4*2rak−=. @enel Mdrl( !e yerli−yaban/ı bilim
adamlarıyla işbirli(i ya2arak" kı&men b. ,ölleşmeyi önledi.
0y&a -e,mişte b.ralar *rmanlarla ka2lı idi. 5.nan tarih,i&i
.er<d<t" ilk ,a(da %*nya 0!a&ının *rmanlarla ka2lı *ld.(.n."
a&kerlerin %likya BAdana9’ya -itmek i,in y*l b.l.2 ,ıkamadıklarını
ya$maktadır. 0y&a b.-n trenle Akşehir’den Adana’ya -iderken
Hl.kışla’ya kadar tek bir a(a/ın -öl-e&ine ha&reti$. 0rta A&ya’yı
k.r.tt.(.m.$ -ibi" Anad*l.’y. da ,öle ,e!irmişi$. F*k ya$ıkQ... Oimdi
b.n.n /e$a&ını ,ekiy*r.$.
14 1? 4emm.$ 1>62 tarihli <.mh.riyet @a$ete&i
81
0t*b&m$ %ara/a 1a(’ın yakınından -e,erken bir de ne
-örelimG 4am y*l.m.$.n $erinde" derin kayalıkların ara&ında" yer
y$eyinden hayli derinlikte bir -öl -ördk. 6. -öle 7A>8@3l8 dendi(ini"
&.y. a/ı *ld.(. i,in b. adı aldı(ını !e ,e!re&inde hi,bir bitkinin
yetişmedi(ini ö(rendik. 6. -öl ti2ik bir 7krater -öl8 *l.2" 35E m
derinliktedir.
%ara2ınar’a yaklaşıy*r.$. Pakat y*l yer yer b*$.ld.. @,lkle
ilerliy*r.$. 4emm.$.n &ı/a(ı da btn şiddeti ile bi$i etkiliy*rd.. 6ira$
ön/eki şarkı !e trklerin yerini derin bir &e&&i$lik aldı. Adeta 7d.t yemiş
blbl -ibi8 &.&t.k. 1erken %ara2ınar /amilerinin minareleri te2elerin
ara&ından -örnd.
Karap8nar
%ara2ınar’a &aat 16.1E’da -elebildik. %ara2ınar" adından da
anlaşıla/a(ı $ere" ,*(.nl.kla t*2rak damlı e!lerin *l.şt.rd.(." birka,
,alı t*2l.l.(.ndan başka yeşillikten y*k&.n bir ka&aba Bil,e9. 1eni$
&e!iye&inden yk&ekli(i >>5 m" >46 hane *l.2" 621? n+.&a &ahi2.
%ara2ınar’da yalnı$ 7=elim <ami&i8ni in/eledik.
&eli$ Ca$i#i
6. <ami 2. &eli$ B=arı =elim9’in şeh$adeli(i $amanında 1563
yılında Mi$ar &inan’a ya2tırılmıştır. #ki minarelidir. 83 ba&amaklı
minarelerine -r.2 -r.2 tırmandık. Minarenin şere+e&inden %ara2ınar’ı
82
R+,-. ''/ ÖI3+4J-2+3-72+ K636;8463 S+2-. C6.-,-C49+ B ".7.19$1
k.şbakışı -ö$ledik. <aminin i,ini -e$emedik" an/ak 2en/erelerinden i,ini
-ö$leyebildik. Mimar =inan’ın ya2tı(ı di(er /amilerdeki -$ellik !e &anat
e&eri ö$elliklerini b. /amide de -ö$ledik.
6. arada ö(retmenimi$ M. Ali Eren" il-in, bir &anat e&eri
ka,ak,ılı(ı anlattı:
Mimar =inan" Edirne =elimiye <ami&i’ni ya2arken bir Pran&ı$
-eliy*r. <aminin 2lanını -örmek i&tiy*r. Mimar =inan’a d.r.m.
anlatıy*rlar. Mimar =inan da Pran&ı$a ka+a&ını -ö&teriy*r. 5ani demek
i&tiy*r ki" b. /aminin 2lanı ka+amda. Pakat b. arada Mimar =inan eline
bir kömr alarak *rada b.l.nan bir mermerin $erine /aminin 2lanını
kabata&lak ,i$iy*r. Erte&i -n -ittiklerinde 2lan ,i$ilen taşın yerinde
*lmadı(ını -öry*rlar. Me(er * -e/e" * Pran&ı$ taşı ka,ırmış. B=*nradan
ö(renildi(ine -öre * taş" Pran&ı$ m$elerinden birine k*nm.ş.9
<aminin -iriş ka2ı&ının önnde t*2l./a +*t*(ra+ ,ektirdik. =aat
16.3E’da %*nya’ya hareket ettik. B%ara2ınar−%*nya >E km9.
%ara2ınar ,ıkışından &*nra .<ta$8C D3l5 -örnd. @öln
,e!re&i !aha -örnmndeydi. Ekinler iyi *l.2" bi,er−dö!erlerle ha&at
ediliy*rd.. %*nya’ya yaklaşırken +ar$a -örnd. 6.rada ekinler daha
iyi idi. Fnk b.raya 6eyşehir @öl’nden -elen &. kanalları" b. yöreye
hayat !ermişti. 6ira$ ilerde &ak4akan %öyDnn yakınından -e,iy*r.$.
6. köy de 5arma -ibi &. kanallarından yararlanıy*r. Ekinler ,*k iyi.
K<n4a
Nihayet %*nya -örnd. #lk de+a böyle byk bir kent -öry*r.m.
=ık &ık d.yardım: 7@e$ dnyayı" -ör %*nya’yı8 diyeQ F*k merak
ediy*rd.m b. kenti. %*naklamak i,in %*nya’nın *k.llarını d*laşıy*r.$.
6irka, *k.la .(radık&a da *l.ml. bir yanıt alamadık. Nihayet 1> Mayı&
#lk*k.l.’nda k*nakladık. 0k.l.n bah,e&inde akşam yeme(imi$i yedik.
5emekten &*nra halk*y.nları *ynadık. 0k.l.n ,e!re&indeki halk bi$i
dikkatle i$liy*r. 7%*nya’ya $eybekler -elmiş.8 diy*rlardı.
;emen Alaettin 4e2e’&ine ,ıktık. 6.radan %*nya ,*k -$el
-örny*rd.. Elektrikler yanmıştı" her yer 2ırıl 2ırıl dı. Me!lKna
M$e&i’nin ışıkları daha belir-in bir bi,imde yanıy*rd..
83
84
R+,-. '"/KD476964 G+4+2 G?3:4:. B %.7.19$1
R+,-. '%/A26+99-4 C6.-,- @+ K?A<:
Akşam Me!k =inema&ına -ittik. 7Allah %erim8 !e 7;el&inki
@reşleri8 +ilmlerini i$ledik. =aat EE"3E da yatmaya -ittik. 0 -e/e
&ıraların $erinde battaniye ile yattık" +akat 2ek rahat edemedik.
=abahleyin erkenden kalktık. Fnk 2r*-ramımı$ hayli ykl idi.
0t*b&le %*nya’yı -e$meye başladık. @e$i %*l. ö(retmenimi$ M. Ali
Eren" arkadaşı #lkö(retim M+ettişi Emin 5e(iner’i b.ld.. Emin 6ey bi$e
akşama kadar rehberlik ya2tı. Jr*-ramımı$ -ere(in/e %*nya’nın tarihi"
t.ri&tik yerlerini !e ,eşitli k.r.mlarını -e$dik.
AlGettin Tepe#i :e Ca$i#i
5ı(ma bir te2e *lan Alaettin 4e2e&i’ne ,ıkın/a btn %*nya
b.radan ,*k -$el -örny*rd.. 4e2e $erinde =el,.kl. =.ltanlarından
AlKeddin %eyk.bad tara+ından Mimar Mehmet’e ya2tırılan /ami" 122E
yılında tamamlanmıştır. 6. /aminin aban*$ a(a/ından ya2ılan ,*k
*riNinal bir minberi !ardır. 6. minber 4rk a(a, *yma &anatının dnya
,a2ındaki şahe&erlerindendir. Pakat ne ya$ık ki" b. /amiye $aman
$aman a&ker k*nd.(.ndan" 4rk *yma &anatının b. başya2ıtı
yı2ranmıştır.

<aminin yanındaki 2iramit bi,imindeki yk&ek kmbette &eki$
Anad*l. =el,.kl. =.ltanı yan yana yatmaktadır. 6. kmbetin ta!anı !e
85
R+,-. '$/B-3 G3=; ÖI3+4J- A26611-4 T+;+,-C49+ B ".7.19$1
&.ltanların &and.kalarının $eri en -$el ,inilerle ka2lıdır. 6. ,iniler
%erimettin Erdinşah tara+ından işlenmiştir. =.ltanların &and.kaları
$erindeki ,inilerin $emini lK/i!erttir.I$erindeki kabartma ya$ılar"
=el,.kl. hat &anatının en -$el örneklerindendir.
Karata4 Medre#e#i
1öneminin en nl e(itim k.r.mlarından biri *lan %aratay
Medre&e&i" mimari d$eni" k.bbe&i !e $en-in ,ini be$emeleriyle bir
=el,.kl. başya2ıtıdır. =el,.kl. Le$iri CelGlettin Karata4’ın ya2tırdı(ı
medre&e B1251−12529 -nm$de 7Aini M5e#i8 *larak
k.llanılmaktadır. Pakat ne ya$ık ki" b. medre&enin ,inileri yer yer
döklmş. 0narılma&ı i,in dış lkelerden ,ini .$manları -etirilmiş. Pakat
b. .$manların !erdikler yanıt ,*k il-in,: 76i$ b. ,inileri *narmak şöyle
d.r&.n" bir 2laka&ını bile de(iştiremeyi$.8 Me!lKna" ö(ren/ilerine
,*(.nl.kla b. medre&ede der& !ermiştir.
ANAD)L* &ELA*KL* &*LTANLARI
A. %ılı, Ar&lan B1E>2−11E?9
Melikşah B11E?−11169
A. Rknettin Me&.d B1116−11569
AA. %ılı, Ar&lan B1156−11>29
A. @ıya&eddin %eyh&re! B11>2−11>69" B12E5−12119
A. Rknettin =leyman Oah B11>6−12E49
AAA. %ılı, Ar&lan B12E4−12E59
A. #$$ettin %eyka!.& B1211−122E9
A. Alaeddin %eyk.bat B122E)123?9
AA.@ıya&eddin %eyh&re! B123?−12469
AA. #$$ettin %eyka!.& B1246−126E9
AL. %ılı, Ar&lan B124>−12659
AA. Alaeddin %eyk.bat B1248 − 125?9
AAA. @ıya&eddin %eyh&re! B1265−12829
AA. @ıya&eddin Me&.d B1282−12849" B1284−12>39" B12>4−13E19" B13E3−13E?9
AAA. Alaeddin %eyk.bad B1284−12849" B12>3−12>49" B13E1−13E39
&elç9kl9 &ara48
AlKettin 4e2e&inin k.$ey yama/ında $amanında =el,.kl. =arayı
!ardı. 6. &araydan -nm$de" &aray ka2ı&ı !e d.!arlarından ,*k a$ bir
bölm ayakta kalabilmiştir. 6. &aray kalıntıları k*r.ma altına alınmıştır.
86
İn>e Minareli Medre#e
=el,.kl. Le$irlerinden Ea;rettin Ali &a;ipata tara+ından 126E
yılında Mi$ar KelQk Bin A"d9lla;’a ya2tırılmıştır. =el,.kl. &anatının
taşa na&ıl şekil !erdi(ini b.rada d*ya d*ya i$ledik. '$ellikle #n/e
Minaredeki * in/elik !e -örkem" in&anı hayran bırakmaktadır. Ne ya$ık ki
b. minarenin birin/i şere+eden &t tara+ı yıkılmıştır.
6. -n b. medre&e" 7=el,.kl. 1e!ri 4aş !e Ahşa2 E&erleri
M$e&i8 *larak k.llanılmaktadır.
Şera!ettin Ca$i#i
0&manlı Mimari&i tar$ında ya2ılmıştır. =el,.kl. de!ri
e&erlerinden *lma&ına karşın" 1636’da AL. M.rat $amanında yeniden
ya2tırılmıştır.
Kap8 Ca$i#i
%entteki en byk 0&manlı mabedidir. Pakat mimari de(eri 2ek
byk de(ildir.1658’de AL. Mehmet $amanında ya2ılmış" +akat yandı(ı
i,in 18?1’de =.ltan A$i$ $amanında yeniden inşa ettirilmiştir.
&eli$i4e Ca$i#i
II. &eli$ $amanında Mi$ar &inan’a ya2tırılmıştır B1566 −15?49.
#ki minareli -örkemli bir &anat e&eridir.
+eCil T5r"e 0Me:lGna M5e#i1
@e$imi$ ha+ta &*n.na ra&tladı(ından" Me!lKna M$e&i’nin
mdr y*kt.. Mdrn -elme&i i,in birka, &aat bekledik. Nihayet M$e
Mdr -eldi. #l-ili birini bi$e rehberlik ya2mak $ere -öre!lendirdi.
Rehber bi$e ş. a,ıklamalarda b.l.nd.:
7%*nya" *n bin yıllık k.t&al bir beldedir. E&ki Fa( kaynaklarında
%*nya’nın adının 7A<0NAHM8 *ld.(.n." b. adın $amanla %0N5A
bi,imine dönşt(n belirtti. %*nya’nın tarihin ilk ,a(larından beri
-elişmiş bir kent *lma&ının nedeni" A&ya−A!r.2a y*l. $erinde bir
yerleşim yeri *lma&ından" yani H$ak 1*(. ile 6atı lkelerinin y*lları
$erinde b.l.nma&ındandır. J.&.lanın b.l.nma&ından &*nra H$ak
1*(.ya deni$ y*l.yla .laşılma&ı nedeniyle" b. karay*l. yıldan yıla
de(erini kaybetmiştir.
Mala$-irt =a!aşı’ndan &*nra" Anad*l.’n.n ka2ıları 4rklere
a,ılmıştır. #şte b.ndan &*nra 4rkler Anad*l.’ya akın etmişler !e
Anad*l. =el,.kl. 1e!leti’ni k.rm.şlardır.
8?
Me!lKna" 3E Eyll 12E? yılında D5ne4 T5rki#tan’ın Bel;
Kent’inde dnyaya -eldi. 6aba&ı Ba;addin Veled" ,e!re&indekilerin
&ay-ınlı(ını ka$anmış bir bil-indi. 6elh %enti’nin b. bil-inine &9ltan/5l
*le$a" yani 7Bil@inlerin &9ltan88 adını !ermişler.
6ahaddin Leled’in !aa$ !e der&leri ,e!rede derin yankılar
ya2ıy*rd.. 6. &ırada ba$ı bilim adamları kayna(ını 5.nan Pel&e+e&inden
alan !e akla dayanan bir anlayışın i,indeydiler. =.+iler" yani ta&a!!.+la
.(raşanlar i&e" -er,e(e an/ak ilKhi /e$be ile .laşılabile/e(ini ileri
&ry*rlardı. 6. iki $ıt anlayış" i&ter i&teme$ 6ahaeddin Leled’le di(er
bil-inleri karşı karşıya -etirmişti. Aynı $amanda b. bil-inler 6ahaeddin
Leled’i kı&kanarak 6elh %enti’nin =.ltan’ına şikKyette b.l.nm.şlardı.
6. &ırada Cen@i .an’ın *rd.ları 6elh %entinin &ınırına kadar
dayanmış" -e,ti(i yerleri aman&ı$ yakı2 yıkmakta" ya(ma etmekteydi.
88
R+,-. 'E/T:3< -AK-2-I-4-4 ,6461
063-<6,8 İ4J+ M-463+
R+,-. '7/M+@2646 M:H+,-C49+<- T:3F+
6. !ahşetin a/ı haberleri" ;*ra&an #lleri’ne de yayıldı. Hm.t&.$
halk" ka+ile ka+ile batı memleketlerine" #ran’a" 7Di4ar/8 R9$8 denilen
Anad*l.’ya -ö, etmeye başlamışlardı. 6ahaeddin Leled" -erek b.
nedenden" -erek&e kendini ,ekemeyen ba$ı bil-inlerin" kendi şöhret !e
ilmine karşı takındıkları men+i ta!ır !e kı&kan,lıktan d*layı" 6elh’e bir
daha dönmemek $ere -ö,e karar !ermişti.
Ba;aeddin Veled Anad<l9/4a D3ç54<r
6ahaeddin Leled bir -n kararını a,ıkladı:
7=e+ere ha$ırlanıy*r.$U 6. hakkımı$da hayırlı *la/aktırU 7
diy*rd..
6ahaeddin Leled’in 6elh’i terk ede/e(i haberi" bir anda
d.y.lm.şt.. 6elh halkı kendi&inden ö$r diliy*rd.. ;atta bir -n =.ltan
!e Le$iri 6ahaeddin Leled’i $iyaret ederek" b. -ö,ten !a$-e,me&i i,in
ri/ada b.l.nm.şlardı. Pakat =.ltan" 6ahaeddin Leled’in -ö,e kararlı
*ld.(.n. ö(renin/e de" hi, *lma$&a bir kar-aşalık yaşanmama&ı i,in
hareketinin -i$lenme&ini ri/a etmişti. %im&enin in/inme&ini i&temeyen
6ahaeddin Leled" bir <.ma &abahı" aile bireyleri !e &e!dikleri mritleri
ile beraber y*la k*y.lm.şt.. 6. &ırada *(l. <elKleddin de" 1E−15
yaşlarında" +akat yaşından beklenmeyen bir *l-.nl.k i,inde" -en, bir
bil-in *larak baba&ının ker!anında b.l.n.y*rd..
8>
R+,-. '5/M. A2- E3+4 @+ M:H+ M:9:3: ÖI3+4J-2+32+ B %.7.19$1
'yle bir ker!an ki" yk ne altın" ne -mş" ne ;int’in amberini"
ne de Fin’in i2eklerini taşıy*rd.. 6. ker!an ki" kita2 ykl" ilim ykl" ne
k*r.y./.&." ne kılı/ı" ne de kıla!.$. !ardı. %*r.y./.&. 4anrı" kılı/ı
iman" kıla!.$. ilimdi.
6ahaeddin Leled’in 6elh’ten ayrılırken &*n &ö$ ş. *lm.şt.:
76en -idiy*r.mU 6enim ardımdan M*(*l a&kerleri ,ekir-e -ibi
;*ra&an Ilke&i’ni i&tila ede/ek" 6elh halkına ne ya$ık ki" *lmadık
e$a−/e+a ,ektire/ekU8
6ahaeddin Leled 6elh’ten ayrıldıktan kı&a bir &re &*nra" 1214
yılında kent <en-i$ ;an’ın *rd.ları tara+ından k.şatılmış" yakılmış"
yıkılmış" halk kılı,tan -e,irilmişti.
6ahaeddin Leled’in ker!anı 6a(dat $erinden Mekke" Medine’ye
.laşıy*r." ha/ -öre!i yerine -etirildikten &*nra" k*na -ö,e %.d&" Oam
!e ;ale2 $erinden Anad*l.’ya yöneliy*rlar. 6ahaeddin Leled" 76i$im
d.ra(ımı$ %*nya *la/aktır. 6. belde bi$i ,ekiy*r.8 diyerek Anad*l.’ya"
=el,.kl. 1e!leti’nin &ınırlarına -irdi. Malatya" Er$in/an" %ay&eri !e Ni(de
$erinden Carende B%araman9’a -eldiler.
6ahaeddin Leled’in Carende’ye -elmekte *ld.(. haberi" birka,
-n ön/eden d.y.lm.şt.. =el,.kl. Emiri !e Carende %enti Lali&i Emir
6ey" kentin ileri -elenleriyle birlikte" yaya *larak kentin dışına ,ıktı"
6ahaeddin Leled’i karşılayarak &arayına da!et etti.
;i,bir kentte" hi,bir kim&eye yk *lmak i&temeyen medre&eden
başka bir yere k*naklamayan 6ahaeddin Leled" b.rada da Emir
M.&a’nın tekli+ini reddetti !e bir medre&eye yerleşti.
6ahaeddin Leled kı&a $amanda %araman’a .y.m &a(ladı.
Oöhreti -nden -ne yayılıy*rd.. 0(l. Me!lKna <elaleddin de -en, !e
bil-in bir delikanlı *larak baba&ının der&lerini i$liy*rd..
6ahaeddin Leled’le birlikte 6elh’den -ö,en" *n.n mritlerinden
Oera+eddin Cala’nın kı$ı ile *(l. Me!lKna <elaleddin’i e!lendirdi.
6. &ırada Anad*l. =el,.kl. 1e!leti’nin en 2arlak dönemi idi.
1e!letin başında A. AlKeddin %eyk.bat b.l.n.y*rd.. 6. =.ltan" iyi bir
a&ker *ld.(. kadar" dine !e ilme karşı derin bil-i&i !e &e!-i&i ile
tanınmıştı. 1e!letin 6aşkenti *lan %*nya" &anat e&erleri !e ilim
k.r.mlarıyla d*natılıy*r" =el,.kl. =aray !e Medre&eleri" de!rin ilim
adamlarıyla d*l.2 taşıy*rd..
=el,.kl. =.ltanı I. AlGeddin Ke4k9"at" byk bil-in 7&9ltan/5l
*le$a8 Ba;aeddin Veled’i %*nya’ya da!et etti. 6ahaeddin Leled b.
>E
da!eti kab.l ederek 1228 yılında ,*k &e!di(i %araman’dan %*nya’ya -ö,
etti.
=el,.kl. =.ltanı A. AlKeddin %eyk.bat" !e$irler" bil-inler !e tm
%*nya halkı 6ahaeddin Leled’i %*nya a,ıklarında karşılamaya ,ıktılar.
6ahaeddin Leled’in ker!anı .$aktan -örnn/e =.ltan AlKeddin atından
inerek 6ahaeddin Leled’in atının di$-inlerinden t.tt.. 6ahaeddin Leled’in
elini ö2mek i&tedi" +akat * eli yerine a&a&ını .$attı" =.ltan da
yanındakilerin hayret d*l. bakışları ara&ında .$anan a&ayı ö2t. 6öyle/e
mane!iyat &.ltanı" dnya &.ltanına ilk der&i !ermiş *ld..
%er!an %*nya’ya -irin/e =.ltan 6ahaeddin Leled’in atının
di$-inlerini &araya ,ekmek i&tedi. 6ahaeddin Leled:
7Ey %.dretli =.ltanQ Mak&adını$ı anlıy*r.m. Pakat imamlara
medre&e" &.ltanlara &aray yaraşır. #$in !erir&eni$ bi$ medre&eye inelim.8
dedi. =.ltan b. i&te(e .yd. !e kentin en byk medre&e&i Alt.n−AbKDya
k*n.k edildiler.
6ahaeddin Leled %*nya’da" an/ak iki yıl yaşayabildi. 5aşı
&ek&enbeşi -e,miş" artık ihtiyarlamıştı. 6irdenbire rahat&ı$lanarak 12
0/ak 1231 <.ma @n +ani dnyadan ebedi Kleme -ö,t. <ena$e&i
byk bir törenle kaldırılarak" &a(lı(ında kendi&ine arma(an edilen" *
$aman 7@l 6ah,e&i8 denilen yerde t*2ra(a !erildi. =el,.kl. =arayı’nda
kırk -n matem t.t.ld.. =.ltan !e emirler matemin bir -ere(i *larak kırk
-n ata binmediler.
6ahaeddin Leled" -eride daha 2arlak bir yıldı$ bırakmıştı. 0 da
*(l. Me!lKna <elaleddin’diU
Me:lGna Celaleddin−i R9$i
0R9$ Di4ar8n8n +5k#ek E!endi#i1
Me!lKna <elaleddin" baba&ı öld(nde 25−3E yaşlarında *l-.n
bir delikanlı idi. 6aba&ının der&lerine de!am ederek bil-i&ini" -ör-&n
hayli arttırmıştı. Pakat baba&ının kr&&ne *t.rmaya kendi&ini yeterli
-örmy*rd..
Me!lKna" baba&ının mritlerinden &e44it B9r;anettin’den der&
aldı. 0n.n rehberli(inde ilim !e ir+anını arttırdı. Me!lKna’nın yeterli
*l-.nl.(a erişti(ini -ören 6il-in =eyyit 6.rhanettin" %ay&eri’ye yerleşti.
Me:lGna/n8n Te"rili Şe4; Şe$#eddin ile Tan8C$a#8
Me!lKna’yı a&ıl etkileyen Oem&i 4ebri$i *ld.. Adeta iki deni$
birbirine ka!.şm.şt.. Me!lKna’yı Me!lKna ya2an" *n. 2*ta&ında 2işiren"
yakan !e ka!.ran 4ebri$li Oem&’dir.
>1
Me!lKna" yaşamını ş. , &ö$le ö$etlemiştir:
7.a$d8$, piCti$, 4and8$.8
Me!lKna dnyanın en byk şairlerinden biri" belki de en başta
-elenidir. 25?EE beyitli !e altı /ilt Me&ne!i’&i" 4E38E beyitli byk bir
di!anı !ardır. 6.nlardan başka Me!lKna’nın &*hbetlerinden *l.şan 7Ei;i
$a−!i!8" yedi !aa$ı ya da ö(dnn n*t edilme&iyle *l.şan 7Me>Gli#−i
&a"/a8 !e =el,.kl. 1e!leti ileri -elenleri !e d*&tlarına ya$dı(ı 145
mekt.2tan *l.şan 7Mekt9"at8 adlı ya2ıtları !ardır.
Me!le!i 4rk 4arikatı" ;$.Me!lKna adına k.r.lm.ş *l.2" 4rk
%ltrnn y$ yıllar/a hareket n*ktalarından başlı/a&ı *lm.şt.r. %işi !e
+ikir ö$-rl(ne !erdi(i *la(an&t de(er !e in&anı Kdeta k.t&al bir
!arlık dere/e&ine yk&eltme&i" hi,bir d*(.ş +arkı" &*nradan edinilmiş
hi,bir me!ki +arkı tanımadan" in&anlı(ı ba(ışlama&ı !e &e!-iye layık
-örme&i" 4anrı aşkını tamamen deha&ına ha& bir &öyleyişle terennm
etme&i" Me!lKna’yı tm in&anlı(ın *rtak de(eri haline -etirmiş" ya2ıtları
dnya dillerine ,e!rilmiştir.
Me!lKna b. e&erlerini kendi&i ya$ma$" Aele"i .5#a$eddin
&öylediklerini n*t edermiş. 6ir -n ya$manı Me!lKna’ya &*rm.ş:
7Ben "9n>a kiCi4e 4a$anl8k 4apt8$. )nlar 4ap8tlar8n8
4a$ak için 3n>e "ir $5#:edde 4aparlar, #<nra te$ie çekerdi$.
&i i#e ;iç $5#:edde4e @erek @3r$eden, "a=da, "a;çede,
;a$a$da, 4<lda, 4<lakta #34l54<r#9n9, "en de n<t edi4<r9$.8
Me!lKna b. &*r.y. şöyle yanıtlıy*r:
7)nlar8n "il@i#i, ;ani 4a=$9r 4a=ar da #9 "irikintileri <l9C9r,
D5neC d<=9n>a 9çar @ider. Beni$ "il@i$ i#e, ard8 arka#8 @el$e4en
"ir ka4na=a "ener.8 diyerek kendi&ine bil-i&ine *lan -!enini i+ade
ediy*r.
@önller &.ltanı Me!lKna" Me&ne!i’yi tamamladıktan &*nra bir
&*nbahar -n (J Aral8k (2J-’de yaşamını yitirdi. 6.-n 7+eCil T5r"e8
denilen yere baba&ının yanına -ömly*r. 6.-n -örlen trbe"
Me!lKna’nın ölmnden birka, ay &*nra *(l. &9ltan Veled !e d*&tları
tara+ından ya2tırılmıştır.
Me!lKna 4rbe&i" 0&manlı Jadişahlarının da il-i *da(ı haline
-elmiştir. Eati; !e +a:9 &9ltan &eli$ $amanlarında 4rbeye ekler
ya2ılarak daha da -enişletilerek" 7Me:lGna K5lli4e#i8 *l.şm.şt.r.
>2
Me:lGna M5e#i
6. -nk Me!lKna M$e&i" 1>24 yılına kadar Me!lKna tarikatının
merke$i !e Me!le!i Felebi&i’nin *t.rd.(. mekKn *larak
k.llanıla-elmiştir. 6.ra&ı 65EE m
2
’lik byk bir klliyedir. 7%.bbe−i
;arda8 denilen ;$. Me!lKna 4rbe&i !e %lliye&inden ibarettir. 6. klliye
3 Mart 1>2?’de Atatrk’n emriyle m$e haline -etirilmiştir. =*n dere/e
kıymetli el ya$ma&ı kita2lar" halılar" k.maşlar" Me!lKna’nın yaşadı(ı
dönemi yan&ıtan e&erler" -iy&iler yer almaktadır. 7Matrah−ı Oeri+8 denilen
bölmnde 8Etn*(ra+ya M$e&i8 k.r.lm.şt.r. B4*2l./a Me!lKna M$e&i
!e %lliye&i -e$ildi.9
Me:lGna/48 An$a D5nleri
Me!lKna’nın ölm yıldönm *lan 1? Aralık -n" %*nya’da
-örkemli törenler d$enlenir. 'lmnden b. yana &eki$ y$ yıla yakın bir
$aman -e,ti(i halde" Me!lKna’yı tanıyan her .l.&" *na hayranlık !e &ay-ı
d.ym.ş" e&erlerini kendi dillerine ,e!irerek $e!kle *k.m.ş" bir,*k
dşnr *n.n +ikirlerinin etki&inde kalmıştır. Nitekim HNE=<0"
Me!lKna’nın ölmnn =eki$ y$n/ yılını" 71nya’da Me!lKna 5ılı8
*larak d.y.rd. !e Me!lKna /*şk.l. törenlerle anıldı. Me!lKna’yı -e,miş
y$yılların de(il" ,a(ımı$ın madde !e tekni(iyle ö$leşen b.-nk
dnya&ında mane!i bir ışık *larak y*r.mlayanlar !ardır. #n&anlara maddi
re+ah &a(lamayı hede+ alan ,a(daş .y-arlıkta -ittik,e artan mane!i
&.&.$l.(a" r.hi b.nalımlara karşı" Me!lKna’nın d*y.r./." -r bir kaynak
*ld.(.n. &öyleyenler !ardır. Me!lKna’ya in&an*(l.n.n i, dnya&ındaki
mane!i b*şl.(. bir inan, birli(i i,inde yeterin/e d*ld.ran" *nlara -,l
bir de&tek *lan" &e!en !e &e!ilen" -önllerde ilKhi aşkın ,ıra&ını
t.t.şt.ran" -önl k*!anını arı−d.r. &e!-i balıyla d*natan bir r.h
hKkimdir diyenlere ra&tlıy*r.$. %im ne demiş&e" Me!lKna * *lm.ş" *n.
&e!en" *n. *k.yan herke& *nda kendini b.lm.şt.r.
#şte her yıl %*nya" Me!lKna’yı Anma @nlerinde b. d.y-.larla
-elen in&anlarla d*lar taşar. 6öyle/e" 4rk %ltr’n lkemi$e !e tm
dnyaya tanıtmış *l.y*r.$.
=*n *larak 2. 0rd. %arar-Khında 0r-eneral Oaha2 @rler’i
$iyaret ettikten &*nra *t*b&m$e binerek" şarkı !e trklerle" &e!in,
i,inde *k.l.m.$a döndk.
>3
B7 A3KA0A )E$İ"İ
89
:89 ; <8 MA0T 8=9<>
@e$i %ıla!.$ '(retmeni: Mehmet Ali EREN
1. @e$i -ö$lem de+teri t.t.la/ak.
2. @e$i dönş herke& -e$i hakkındaki ra2*r.n. en&tit mdrne
&.na/ak.
3. 5*lda -örle/ek köy" ka&aba !e kent adları" tahmini n+.&. !e
meş-.liyeti.
4. ;er yerde -örlen d$en !e inti$am" a+iş !e re&imler $erinde kı&a/a
n*t alına/ak.
5. Miyaret edilen *k.llarda ör-t" ö(ren/i adedi !e -e,en yılda !erdi(i
me$.n &ayı&ı. 0k.l.n a,ıldı(ı yıldan b. yana *k.l. bitirenlerin &ayı&ı.
6. 22?? &ayılı ya&aya -öre M.E.6’lı(ının ör-t şema&ı il-ililere &*r.la/ak
!e bi$$at -örle/ektir.
?. 5atıla/ak yerde &ö$" ya$ı !e k*n.şmalara dikkat edile/ektir. 1i&i2lin
,*k önemlidir. 0n.n i,in da!ranışlarımı$a dikkat edile/ektir.
8. @r.2tan ayrılarak &erbe&t -e$i ya2ılmaya/aktır.
Ankara/da Dee>e=i$i +erler
• ;er trl ilk" *rta !e yk&ek *k.llar
• ;a&an*(lan %öy En&tit&
• F.b.k 6araNı
• @a$i Fi+tli(i !e ;ay!anat 6ah,e&i
• 46MM 6ina&ı
• 4ren #&ta&y*n.
• Etn*-ra+ya M$e&i !e Atatrk’n @e,i/i %abri
• #lk 46MM 6ina&ı
• 5eni 46MM 6ina&ı B2. 6ina9
• =a(lık M$e&i
• 6akanlıklar" M. E. 6akanlı(ı
• 0rd.e!i
• Anıtkabir
• Ankara Rady*e!i
• 02era B4iyatr*9 6ina&ı
• Hl.& Meydanı
• 5edek =.bay 0k.l.
• Miraat Paklte&i
• 1il !e 4arih)<*(ra+ya Paklte&i
15 6. -e$i n*tları" #!ri$ %öy En&tit& 5\6 &ını+ı ?8? n*l. ö(ren/i&i ;a/ı
An-ı’nın @e$i)@ö$lem de+terinden alınmıştır.
>4
• ;.k.k Paklte&i
• %ı$ 4eknik 5k&ek '(retmen 0k.l.
• @a$i E(itim En&tit&
• 6yk =inema
• 5a2ı =anat En&tit&
• 5k&ek 4eknik '(retmen 0k.l.
• @a$i E(itim En&tit& 6eden E(itim O.be&i
• Ankara %ale&i
• Milli E(itim 6a&ıme!i
• @enel %.rmay 6aşkanlı(ı
• 6aşbakanlık
• %t2haneler BMilli %t2hane9
• ;a/ı 6ayram <amii" 0-&t 4a2ına(ı
• 4.r-.t Rei& #lk*k.l.
• ;a&an*(lan %öy En&tit&
• Mmkn *l.r&a ;a!a Alanı -e$ile/ek
• @e$i dönş -e$inin de(erlendirilme&i.
Ankara/4a .areket
15 Mart Ja$arte&i &abahı &e!in,le kalktık. 6ir de ne -örelimG ;er
tara+ bembeya$Q @e/e kar ya(mış. F*rbalarımı$ı alela/ele i,tik. =*n
&ını+ 5)A" 5)6 ö(ren/ileri *k.l.n ilk de+a !erdi(i" la/i!ert k.maştan
diktirdi(i elbi&elerimi$i -iyerek *t*b&n etra+ında t*2landık !e
yerlerimi$i aldık. 4am &aat E?.EEDde hareket ettik. =aat ?.45’de Ere(li’ye
!ardık. @e$i rehber ö(retmenimi$ M. Ali Eren" kim&enin *t*b&ten
inme&ine i$in !ermedi. 7Ankara’ya %*nya $erinden -ide/e(i$.8 dedi.
Ere(li)%*nya 15E km. #lk .(radı(ımı$ yer ;*rt. %öy B=a$-e,idi9
*ld.. %ara/ada(" A/ı-öl derken %ara2ınar’a -eldik. Merdi!enli" 5arma"
=akyatan !e 4atlı/a %öylerini -eride bırakarak &aat 11.EE’de %*nya’ya
.laştık. 6.rada aynı şirketin bir başka araba&ına aktarma *ld.k.
=aat 12.15’te %*nya’dan Ankara’ya hareket ettik. 26E km
y*l.m.$ !ar. 6. y*l $erinde 2ek ,*k köy !e ka&abaya ra&tladık. =aat
2.3E’da <ihanbeyli’ye -eldik. 4a!şanlı,alı" %.l. derken E6.15’te 1ikmen
&ırtlarından 6aşkenti -ördk. Cale tarla&ı -ibi ışıklar 2arlıy*r" bi$e 7h*ş
-eldini$8 der/e&ine -ö$ kır2ıy*rlardı. 4e2eler ara&ında bir kent.
Ankaralılar M.&ta+a %emal’i !e arkadaşlarını b.rada karşılamışlar.
0t*b&m$ 5a2ı =anat En&tit&nn önnde d.rd.. @e$i
&re&in/e b. *k.lda yatı2 kalka/aktık.
>5
Birin>i D5n 0(H Mart (6221 &al8
#lk -n Ankara 4ren #&ta&y*n.’na -eldik. %ah!altıyı b.rada ya2tık.
%ah!altıdan &*nra @en,lik Jarkını -e$erek 46MM’nin bah,e&ine -eldik.
6. arada 35 4C’&ine bir ,elenk ya2tırarak Etn*-ra+ya M$e’&indeki
Atatrk’ -e,i/i kabrinde $iyaret ettik. 6. arada b*l b*l +*t*(ra+ ,ektirdik.
>6
R+,-. ">/A161:3<C: G+K-J- <6F3-49+ 1E M631 19$' 9+ H-763+1 +11-<
R+,-. '9/E14+I3DL76 M:H+,-
;a/ette2e’deki F*/.k Jarkını in/eleyerek M. E. 6akanlı(ı
6a&ıme!i’ne -eldik. 6ir kitabın *l.şma&ında !erilen eme(i" döklen -ö$
n.r.n. yakından in/eledik. '(le yeme(ini <ebe/i’deki #lktekin
#lk*k.l.’nda yedik. =*nra 6akanlıklara -eldik.
Milli Eğitim Bakanlığı
M. E. 6akanlı(ının ör-t&el şema&ını in/eledik. E!rak" &i/il
bölmlerini in/eledikten &*nra #lkö(retim @enel Mdr Eerr9; &an8r’ı
$iyaret ettik. @enel Mdr bi$lere hitaben ö$el bir k*n.şma ya2tı: 7E=er
#iler i4i çal8C8r#an8, "i "9rada da;a i4i ;i$et ederi. BaC8$8 dik
@3re: 4apar, #ilerin ;aklar8n8 da;a i4i #a:9n9r9.8 dedi. #lkö(retim
@enel Mdrl(’ne ba(lı bölmleri tanıttı.
1. 5önetim !e E(itim O.be&i
2. 4er+i !e Nakil O.be&i
3. 1i&i2lin O.be&i
4. #nşaat O.be&i
5. %ada&tr* O.be&i
6. arada Milli E(itim 6akanlı(ı M&teşarı ReCat Tard9 ile
tanıştırdı. @neş inerken" ha!a kararmak $ereyken 6akanlı(ın
merdi!enlerinde t*2l./a +*t*(ra+ ,ektirdik. 6.radan Milli %t2hane’ye
-ittik.
Milli Kütü*#ane
Ilkemi$in en $en-in kita2lı(ını -e$iy*r.$. %t2hanede 1?E bin
,eşit kita2 *ld.(.n." aynı kita2tan birka, adet *ld.(.n. !e b.nlarla
birlikte 25E)3EE bin kita2 b.l.nd.(.n. ö(rendik.
0k.ma &al*n.nda yk&ek ö(renim -en,li(inin na&ıl ,alıştıklarını
-ö$ledik. Akşam da Ankara =inema&ında 7Ankara Ek#pre#i8 +ilmini
i$ledik.
İkin>i D5n 0(J $art (6221 AarCa$"a
)azi Orman ,iftliği ve 6ayvanat Ba#?esi
@a$i 0rman Fi+tli(i Atatrk’n d*(a &e!-i&inin e&eridir. Atatrk"
7A=aç, çiçek :e 4eCillik 94@arl8k de$ektir.8 diy*rd.. 0n.n i,in
Ankara’nın yeşil bir kent *lma&ını i&tiy*rd.. Ama na&ılG
>?
Atatürk )azi Orman ,iftliği 3asıl Kuruldu@
Atatrk’n a&ıl a(a, !e yeşillik &e!-i&ini" 7@a$i 0rman Fi+tli(i8nin
k.r.l.ş.nda -ö&terdi(i in&an&t ,aba
(H
9
!e d*(a ile &a!aşından
anlıy*r.$.
5akınlarına hem Ankaralıların -erek&inimlerini karşılayabile/ek
!e hem de tatil -nleri e(lenebile/ekleri bir ,i+tlik k.rmak i&tedi(ini
&öyledi.
6irka, -n i,inde tarım .$manlarından k.r.l. bir heyeti ,i+tlik i,in
.y-.n bir yer b.lmakla -öre!lendirdi. 6. .$manlardan biri" * -nlerdeki
,alışmalarını şöyle anlatır:
7Fi+tlik i,in .$.n b*yl. d*laşmaya !e Ankara’nın ,e!re&inde
başka başka d*(a ö$ellikleri aramaya -erek -örmemiştik. %ıra, bir
b*$kırın *rta&ında bir *rta,a( kentiU A(a, y*k" &. y*k" hi,bir şey y*kU
6öyle bir n*ktada ha$ırlanmış !e .y-.n k*ş.llar taşıyan yerler na&ıl
b.l.nabilirG Ankara’nın ,e!re&inde ,i+tlik *labile/ek bir yer ararken" en a$
b.-nk 7Dai )r$an Ai!tli=i8 yöre&i $erinde d.rm.şt.k.
Aradan bir &re -e,tikten &*nra .$manlar ra2*rlarını @a$i’ye
&.nd.lar. Atatrk" şimdiki ,i+tlik yerini -ö&terdi !e *nlara &*rd.:
7B9ra48 @edini $iB8
H$manlar birbirlerinin y$lerine baktılar. =*r.lan yeri biliy*rlardı.
6.ra&ı d*(anın hi, /ömert da!ranmadı(ı" bakım&ı$" ha&talıklı" &arı !e
in&anı bakarken bile &ıkan bir yöreydi. @eniş ara$inin bataklık yerlerinde
kentin yaşamını $ehirleyen !e ,e!rede yaşayanları kendi -ibi ha&ta !e
renk&i$ ya2an &a$lıklar birer &ıtma kayna(ı halindeydi. %ıra, yerlerde
y.!a k.rm.ş kartallar !e akbabalar /anlılı(ın birer i$leriydi. #n&an e&eri
*larak yalnı$ bir demiry*l." in/e bir şerit halinde .$anıy*rd.. H$manlar
76öyle bir yerde ,i+tlik k.r.lama$.8 diye birleştiler. Pakat Atatrk’n kararı
şaşırtı/ı *ld.:
7İCte i#tedi=i$i 4er "34le <l$al8d8r. Ankara/n8n >i:ar8nda
;e$ "atak, ;e$ ç<rak, ;e$ de k3t5 4erR B9n9 "i 8#la; et$e#ek,
ki$ @elip 8#la; ede>ek.8
%arar !erilmişti. Fi+tlik b. &ıtma yata(ı &a$lık !e ,*rak yerde
k.r.la/aktı. 6yk önderi b. kararından /aydırmak i,in ,*k .(raşıldı.
5erli .$manlardan &*nra" 4arım 6akanlı(ı mşa!iri Mr. &>;$id’den de
bir ra2*r i&tendi. Ra2*r kı&a !e ö$l idi: 7B9 34le "ir iCtir ki, el:eriC#i
t<prak :e ikli$ k<C9llar8 alt8nda "9rada 4a #a"8r t5kenir, 4a da
paraR8 6atılı bil-inin ra2*r.nda da yanıt: 70lma$8 dı.
16 ;ayat 1er-i&i" %a&ım 1>?1" <ilt 3" &. 4
>8
Atatrk b. araştırmalar &*n./.nda ,i+tli(i 7en i4i t<prak8 yerine
7en k3t5 t<prak8 ta k.rmaya karar !erdi. 0" bir de!let k.r./.&. idi. 6.
-ne kadar k*lay y*llardan -itmemiş" he2 $*r. &e,mişti. 0" $*r -nlerin
adamıydı. 0lma$ı *l.r ya2mak" 0’n.n en başta -elen ö$elliklerinden
biriydi.
Atatrk’n b. ,elik irade&inin rn *larak 1E2 bin dönmlk alan
$erinde 7Dai )r$an Ai!tli=i8 k.r.lm.şt.r. 6. ,i+tlikte tarımın btn
nitelerine yer !erilmiştir. Atatrk" de!let yönetiminden ayırdı(ı
$amanlarını b.rada -e,irir !e ,i+tlik işlerini yakından i$lerdi. 6öyle/e 4rk
%öyl&ne b. alanda da 7BaCçi!tçi8 *larak en -$el örne(i !ermiştir.
Atatrk" Ankara @a$i 0rman Fi+tli(i deneyimlerinde +aydalanarak3
5al*!ada’ki Millet :e Balta>8 Ai!tliklerini B118>5 dönm9" =ili+ke’de
Tekir :e Ş3:al4e Ai!tliklerini B126EE dönm9" 1örty*l’da ?<rtakal
Ba;çe#i4le Kara"a#a$ak Ai!tli=ini B165EE dönm9 !e 4ar&.&’ta
?il<=l9 Ai!tli=i B8EEE dönm9 *lmak $ere t*2lam 15E>>5 dönmlk
,i+tlik k.rm.şt.r. 6. ,i+tliklerini Tra"<n Atat5rk K3Ck5’nde 11.E6.1>3?
-n de!lete ba(ışlamıştır.
Atatrk’n b. ,i+tliklere na&ıl de(er !erdi(ini" bir tek +idanın dahi
kayb*lma&ına -önlnn ra$ı *lmadı(ını ş. anı&ından daha iyi anlıy*r.$:
İğde Ağa(ı
8A
1>3? yılının bahar me!&imi idi. @a$i 0rman Fi+tli(ine" Akkö2r
tara+ındaki y*ldan -idiy*rd.k. Fi+tli(in * 2ar,a&ı mey!e bah,e&i haline
k*n.lm.ş" +idanlar &ıra &ıra dikilmişti. Oimdi -öl-eli !e b*l yeşilli(i ile ,*k
-$el *lan b. y*l b*y." * $amanlar hen$ k,k" ,elim&i$ a(a,ların
&ıralandı(ı" ya$ me!&iminde dahi tek -öl-e&i *lmayan bir yerdi.
Atatrk" b. e&ki ,ı2lak t*2raklar $erindeki mey!e bah,e&i haline
-elmiş *lan b. yerlere neşe ile bakıy*rd.. Oimdi * .$.n ka!ak
a(a,larının b.l.nd.(. y*l kenarında iş,iler ,alışıy*r !e +idan dikiy*rlardı.
Atatrk birden ş*+öre 7D9r8 diye ba(ırdı. 5ere indi(i $aman *rada
b.l.nanlara:
7− 6.rada bir i(de a(a/ı !ardı" neredeG8 diye &*rd.. %im&e i(de
a(a/ını bilmiy*rd.. Fnk *rada ,alışanlar" yenilerini dikmeye
.(raşıy*rlardı.
Atatrk’n bira$ ön/eki neşe&i kalmamıştı. Fnk ,i+tli(in ilk
,*rak -nlerinin bir yeşillik anı&ı yerinden &öklmş !e y*k *lm.şt.. 5*l
b*y.n/a yryerek i(de a(a/ını aradık d.rd.k.
1? Jr*+. 1r. A+et #nan" Atatrk ;akkında ;atıralar !e 6el-eler" BAnkara
ANan&trk Matbaa/ılık =anayi" 1>689" &. 1??
>>
7#(de e&ki !e ,elim&i$ bir a(a,tı. Pakat ne -$eldi" baharları ne
-$el k*kardı8 diye &e!di(i birini yitirmiş -ibi btn -n b*y.n/a d*laştı
d.rd..
Fi+tlik merke$ine -elmiştik. 6yk hamamın ya2ı&ı bitmişti. 0n.
-e$erken i(de a(a/ını yerinden kimin &ökmş *ld.(.n. da araştırmak
i,in" il-ililere &*r.lar &*rd.. %im&e b. k,k a(a, hakkında bil-i
!eremedi.
Atatrk" b. önem&i$ -ibi -örnen işten $nt d.ym.şt.. #htarda
b.l.nd." emirler !erdi" e&ki a(a,lar da k*r.na/ak !e bakıla/aktı.
6ayvanat Ba#?esi
7;ay!anları &e!meyenler" in&anları da &e!eme$.8
Atatrk 0rman Fi+tli(inin en ,*k -e$ilen" ö$ellikle ,*/.kların en
,*k il-i d.yd.(. bölmdr. 6i$ de byk bir il-iyle ;ay!anat 6ah,e&ini
-e$dik. 6.n/a hay!anı böyle bir arada" d*(al yaşam *rtamlarında
-örmek bi$i ,*k &e!indirdi.
@ör2" in/eledi(imi$ hay!anların ba$ıları:
A&lan" ka2lan" le*2ar" maym.n !e *ran-.tan" k.şlardan
ba(ırtlak" keklik" &ln" -!er/in" Ara2 -!er/ini" ta!.& k.ş. !e
de!ek.ş." yerli kanarya" &arı de(irmen k.ş." An-.t k.ş." telli t.rna"
ördek" ka$" 2elikan" balık,ıl" ,eşitli ta!.k ırkları" k.(. !bU
6. arada 2a2a(anı k*n.şt.rd.k: 7Alla;a8#$arlad8k +ak9p8
tm/e&ini tekrarlattık.
%ö2ek !e k.rt trleri" tilki" ,akal" &an&ar" yaban !e merin*&
k*y.n." Ankara ke,i&i" -eyik" +il" ayı" ak!ary.m !e balık trleri" yılan.
1aha 2ek ,*k hay!anı d*(al *rtamlarında -ö$ledik.
'iraat Eak5lte#i
@a$i 0rman Fi+tli(inden &*nra Miraat Paklte&ine -eldik. 6.rada
ilk dikkatimi$i ,eken #&met #nön’nn anıtı *ld.. %aldırmak i&temişler"
+akat ö(ren/iler karşı ,ıkmışlar.
Paklteyi -enel *larak -e$dikten &*nra Almanların k.rd.(." 6E
bin kitabın yer aldı(ı kita2lı(ı -ö$ledik. %ita2lı(ın al+abetik" &i&tematik
katal*-larını in/eledik. 6. arada kita2lı(ın /ilt atölye&ini !e matbaa&ını
-e$dik.
1EE
Ba= Ba;çe En#tit5#5
Feşitli bitkilerin na&ıl yetiştirildi(ini" $ararlılara karşı na&ıl
k*r.nd.(.n." rnlerin b*$.lmadan ka!an*$larda na&ıl &aklandı(ını
in/eledik.
6. arada 6*tanik En&tit&’n" lkemi$de yetişen yabani *tları
in/eleyen bölm !e b. *tların k*lek&iy*n.n. in/eledik. Aynı en&titnn
7.er"ar49$8 bölmn !e b. bölmde y.rd.m.$da yetişen yabani
*tların bileşimindeki $ehirlerin !e b.na ben$er maddelerin böl-e böl-e
ta&ni+ edilişini -ördk. 6. işlemlerin ya2ıldı(ı lab*rat.arı -ö$ledik.
Li! En#tit5#5
6. bölmde keten" kene!ir !e 2am.k -ibi li+ bitkilerinin kalite&inin
na&ıl &a2tandı(ını" tarih b*y.n/a li+ bitkilerinden ya2ılan -iy&ilerin
&er-ilendi(i m$eyi -e$dik.
6.(day ş.be&ini in/eledik. Ilkemi$de yetişen b.(dayların
kalite&ini" ekme(e el!erişli *l.2 *lmadı(ını araştıran bir bölmdr.
?at<l<Ii En#tit5#5
6. en&tit hay!an ha&talıkları $erine araştırma ya2an bir
k.r.md.r. 6ir 2r*+e&ör bi$e hay!an 2ara$itleri $erinde bil-i !erdi.
E<r$<l<Ii B3l5$5
6. bölm hay!an &a(lı(ı ile il-ilenen bir bölmdr. 5.rd.m.$.n
,eşitli yerlerinden -elen" $ehirli hay!anların !e ş2heli !akaların anali$ini
ya2an bir bölmdr. 6i$im b.l.nd.(.m.$ &ırada bir $ehirlenme *layı
$erinde ,alışıy*rlardı. %a&tam*n.’da bir adam birinin ta!.klarını
$ehirlemiş. 0 kişi de $ehirlenen ta!.kların ,eşitli *r-anlarını bir
ka!an*$a k*yarak -öndermiş. =*nra bi$im %*nya)Ere(li #l,e&iDnden
-elen bitkilerin $ehirli *l.2 *lmadı(ı &*r.l.y*rd.. 0n.n $erinde
araştırma ya2ıy*rlardı. Aynı bölmn r*d-en *da&ını da -ördk.
Dil :e Tari;FC<=ra!4a Eak5lte#i
7;ayatta en hakiki mrşit By*l -ö&teri/i9 ilimdir.8 Atatrk
#lkön/e +akltenin dış /e2he&inde ya$ılan b. ya$ı $erinde
d.rd.k. Atatrk’n ilme" +enne ne denli de(er !erdi(i anlaşılıy*rd.. 1i(er
*k.llarda *ld.(. -ibi b. +akltenin de kita2lı(ını" *k.ma *dalarını" Parabi
!e Abdlhak ;amit 4arhan k*n+eran& &al*nlarını -e$dik. ;emen hemen
1E1
Ankara’nın tm t*2lantıları b. &al*nlarda ya2ılıy*rm.ş. 6ir bayan
ö(retim ye&i" arke*l*Ni m$e&ini -e$direrek a,ıklamalarda b.l.nd..
K8 Teknik +5k#ek %=ret$en )k9l9
0k.lda 13EE S 14EE ö(ren/i ö(renim -örmektedir. 6tn
ö(retmenleri bayandır. 0k.l.n btn işleri ö(ren/iler tara+ından
-örlmektedir. 0k.l.n re&im" bi,ki)dikiş !e &i2ariş atölyelerini -ördk.
'(ren/iler tara+ından ha$ırlanan -iy&i !e nakış işlemelerini in/eledik.
&a=l8k M5e#i
7;alk i,inde m.teber bir ne&ne y*k de!let -ibi" 0lmaya de!let
/ihanda bir damla &ıhhat -ibi8
%an.ni =.ltan =leyman
=a(lı(ın önemini %an.ni =.ltan =leyman ne kadar -$el
ö$etlemiş. @en,lik Jarkında yer alan !e halka a,ık *lan b. m$e"
ha&talıklar" ö$ellikle $hre!i ha&talıklar hakkında bil-i !eriy*r.
K5ç5k Ti4atr<
0 akşam %,k 4iyatr*da 7Branda Bei8 adlı bir *y.n i$ledik.
%işi başına bilet 5E krş. 0y.n.n k*n.&.: %iradan bıkı2 .&anan bir ailenin
e! ya2tırma &e!da&ıU Pakat e! &ahibinin /imrili(i" &ahtekKrlı(ı !e
dalka!.kl.(. işleniy*rd..
Üç5n>5 D5n 0(L Mart (6221 ?erCe$"e
An8tka"ir
6.-n -e$iye Anıtkabir’den başladık. 4and*(an Meydanı’ndan
Ra&atte2e’ye tırmandık. Anıtkabir’i ,e!releyen b. te2enin her tara+ına
y.rd.m.$da yetişen !e ,eşitli .l.&ların -öndermiş *ld.(. +idanlar
dikilerek 7Hl.&larara&ı 6arış Jarkı8 haline -etirilmiştir. A(a/ı !e yeşili
&e!en Atatrk’n a$i$ r.h. b. yeşillikler ara&ında dinlene/ektir. 6i$i
b.rada Anıtkabir inşaatının ykleni/ilerinden -en, bir mimar)mhendi&
karşıladı.
Anıtkabir’e -eniş bir merdi!enden -irdik. @irişte 7;rriyet !e
#&tiklKl8 adında iki k.le !ar. 6. k.lelerin i,inde Atatrk’n ö$ !e ölme$
&ö$leri altın yaldı$larla ya$ılıdır. %.lelerin önnde birer anıt
yk&elmektedir. 6. anıtlardan birinde , kadın" biri &e&&i$" di(eri
1E2
a(lamakta" ,n/& de b*ll.(. i+ade eden bir ta& t.tmaktadır. #kin/i
-r.2ta i&e" , erkekten biri *k.yan ni!er&itelileri" di(eri y.rd.m.$.n
daimi bek,i&i *rd.y. !e öteki ke2enekli *lanı da lkenin -er,ek e+endi&i
köyly &im-elemektedir.
6.ndan &*nra 25E m .$.nl.(.ndaki 7A#lanl8 +<l8da yrmeye
başladık. 6. y*l.n iki tara+ında a(a,lar yk&eliy*r. 6. a(a,ların işle!i"
Anıtkabir’i $iyarete -elenlerin ,e!reyle il-i&ini ke&erek Atatrk’n mane!i
h.$.r.nda ilerlemelerini &a(lamak. Atatrk’n yk&ek !arlı(ına ha$ırlar.
A(a,ların önnde meşaleler !e b. meşalelerin ara&ında yatan ,i+t ,i+t
a&lan anıtları di$ilidir. %ay&eri’den -etirilen taşlarla ya2ılan b. a&lanlar"
k.dret !e a$ameti tem&il ederler. 6. 24 adet 7a&lan anıtı8" 0(.$
4rkleri’nin 24 b*y *ld.(.n." ,i+t ,i+t yan yana d.r.şları da birlik !e
beraberli(i" yatar 2*$i&y*nda *l.şları da" b. byk -/n .y&allı(ını !e
barış&e!erli(ini &im-elemektedir.
A&lanlı y*ldan bir ba&amakla 8E m .$.nl.(.nda !e 13E m
-enişli(indeki 7'a!er Alan88na ,ıkılmaktadır. Anıtkabir’de ya2ıla/ak
törenler b. alanda ya2ıla/aktır.
6. arada .$.n bir bayrak dire(i yerde yatmaktadır. 6. bayrak
dire(inin öyk&n Anıtkabir inşaatının ykleni/i&i bi$e şöyle anlattı:
7Atatrk’n Maked*nya’lı hemşerilerinden Na$i Ce$al adlı bir 4rk"
1>25 yılında Amerika’ya yerleşmiş *l.2" Oillia$ M<;n#<n adını almış.
1E3
R+,-. "1/H+4:H -4A6618 16.6.264.6.8A D264 A481<6F-3C- G+H9-<
@önl y.rt ö$lemi !e Atatrk &e!-i&i ile d*l. bir 4rkQ8.. Anay.rd.na
b*r/.n. !e ba(lılı(ını .n.tmamış.
Na$mi <emal" NeS +<rk’.n E><#t &t9>at %a&aba&ıDnda &a!aş
-emilerine !e ö$ellikle deni$altı -emilerine bayrak dire(i reten bir
+abrika k.rarak" 7Ba4rak Dire=i D<nat8$ Şirketi8nin &ahibi *lm.ş.
Na$mi <emal" Atatrk’e bir Anıtkabir ya2ılmakta *ld.(.n.
d.ym.ş. 6. Anıtkabir’e öyle bir bayrak dire(i ya2mak i&temiş ki"
dnyada eşi !e ben$eri *lma&ın. 6. +ikrini -er,ekleştirmek $ere 1>45
yılında NeV 5*rk 6ykel,imi$ M5nir Erte@5n ile -örşerek ba(ış i,in
i$in i&ter. Mnir Erte-n de Na$mi <emal’in b. i&te(ini *l.ml. karşılar.
Na$mi <emal $amanın 4rkiye <.mh.riyeti 6aşbakanı Ş5kr5
&araç<=l9’na 21.6.1>45 -n ,*k anlamlı bir mekt.2 ya$ar. Mekt.2
*l.ml. karşılanır.
Na$mi <emal kı&a &rede i&tedi(i bayrak dire(ini ha$ırlar. 1ire(in
4rkiye’ye -önderilme&i i,in -erekli -irişimlerde b.l.n.r. Pakat 2ek ,*k
&*r.nla karşılaşır. Amerikalılar" b. dire(i Amerika Hl.&. adına 4rkiye’ye
-öndermek i&terler. Pakat Na$mi <emal b. i&te(i kab.l etme$. 6tn
&*r.nları aşarak" dire(in 4rkiye’ye -önderilme&i i,in ha$ırlıkları
tamamlar. 33 m .$.nl.(.ndaki b. de!a&a br*n$ dire(i" !a2.ra tıkıştırı2
lkemi$e -önderene kadar akla karayı &e,erler. 1irek -emiye
yklenirken NeV 5*rk Cimanı’nda -örkemli bir tören d$enlenir"
şam2anyalar 2atlatılır. Na$mi <emal" Anıtkabir’e dnyanın en .$.n
dire(ini -öndermekle kalma$" 6 mR3"6 m b*y.t.nda bir de 4rk 6ayra(ı
y*llar. Ayrı/a bayrak dire(inin ./.ndaki ay BhilKl !e yıldı$9 22 ayar altın
ya2rakla ka2lanmıştır.
Na$mi <emal b.nlarla yetinme$. Anıtkabir’de k.llanılan
mermerleri bi,en makineleri da Almanya’dan 3EE.EEE 4C’&ine -etirtir. 6i$
Anıtkabir’i -e$erken b. makineler harıl harıl ,alışıy*rd..
Anıtkabir 748 har+ine ben$er. 6irbirini dik ke&en iki d*(r.dan biri
Ankara %ale&i’ne" di(eri de 46MM’ne Bb.-nk9 -ele/ek şekilde yön
!erilmiştir. 6.n.n anlamı da" ek&enlerden kaleye bakanı" Atatrk’n 4rk
4arihine ba(lılı(ını" 46MM’ne yönelen ek&en de" 4rk Jarlament*&.n.n
lkeyi Atatrk’n adına yönetti(i anlamına -elmektedir.
Anıtkabir’de 1E k.le b.l.nmaktadır. 6. k.lelerin adları" ;rriyet"
#&tiklKl" Mda+aa)i ;.k.k" <.mh.riyet" #nkılK2" 23 Ni&an" =.lh" Ma+er"
Mi&ak)ı Milli !e Mehmet,ik’tir. 6. k.lelerin i,inde Atatrk’n ölme$
&ö$leri altın yaldı$larla ya$ılıdır.
Ma+er Alanından m*$*leye ba&amaklı 44 m -enişli(inde bir
merdi!enle ,ıkılmaktadır. 6a&amakların *rta yerinde taştan bir &öyle!
1E4
kr&& b.l.nmaktadır. %r&nn $erinde de" 7.Gki$i4et ka48t#8
Cart#8 $illetindir.8 tm/e&i ya$ılıdır. 6. merdi!enin &a(ında !e &*l.nda
$a+er kabartmaları yer almaktadır. =a(daki kabartma &akar4a" &*ldaki
de BaCk9$andanl8k Me4dan &a:aClar8n8 /anlandırmaktadır.
Merdi!enin &*l.ndaki kabartma -r.b. da" 26 A(.&t*&’ta başlayı2"
> Eyll’de &*na eren 6yk 4aarr.$’. /anlandırmaktadır. =*ldan &a(a
i$ledi(imi$de3 6aşk.mandanın emrinde &a!aş alanına k*şan kadın)
erkek" &i!il)a&ker btn .l.&.n ilerledi(i -örlr.
4abl*n.n *rta&ında" 6aşk.mandan @a$i M.&ta+a %emal" bir taşın
&tne *t.rm.ş" elini ileriye .$atarak" h/.m i,in kılı/ını ,eki2
bekleyenlere" 7ileri8 demektedir. 0n.n önndeki melek de" y/e emri
elindeki b*r. ile en-in .+.klara d.y.r.y*rQ En ileride di(er bir melek"
4rk 0rd.&.n. $a+ere ,a(ırıy*r !e Atatrk:
70rd.larQ #lk ;ede+ini$" Akdeni$’dir" ileriT...8 adlı nl k*m.t.n.
!eriy*r.
Merdi!enin &a(ındaki kabartma -r.b. da 7=akarya Meydan
=a!aşı8nı /anlandırmaktadır.
M.&ta+a %emal =akarya Meydan =a!aşı’nın en b.nalımlı anında
*rd.larımı$a: 7.att8 $5da!aa 4<kt9r, #at;8 $5da!aa :ard8r. ) #at8;
"5t5n :atand8r. Vatan8n ;er kar8C t<pra=8 :atandaC8n kan84la
#9lan$ad8kça terk <l9na$a.8 emrini !ermişti. =anat,ı b. kabartmayı"
M.&ta+a %emal’in b. emrinden e&inlenerek ya2mıştır. @er,ekte b.
kabartmanın btn" y.rd.m.$. iş-al eden dşmanlar karşı&ında"
kadın)erkek" yaşlı)-en, tm 4rk halkının dayanma" &a!.nma -/n
i+ade etmektedir.
6yk merdi!enden &*nra -elen tera&ta meşaleler !ardır.
=t.nl. -alerinin tam *rta&ından Oere+ =al*n.na -irilir. %a2ının iki
tara+ındaki d.!arlarını" Atatrk’n eş&i$ &öyle!leri &&lemektedir. =a(
d.!arda Atat5rk/5n Dençli=e &34le:i" &*l d.!arda i&e )n9n>9 +8l
&34le:i mermer $erine altın yaldı$la ya$ılıdır.
1ört tara+ı dört köşeli &t.nlarla ,e!rilmiş *lan Şere! &al<n9
b.l.nmaktadır. 6. &al*n 6E m .$.nl.(.nda" 32 m eninde !e 2E m
yk&ekli(indedir. Oere+ &al*n.n.n ta!anı 4rk halı !e kilim
de&enlerinden alınmış m*ti+lere -öre" altın m*$aiklerle işlenmiştir.
Oere+ &al*n.’n.n karşı&ında byk br*n$ 2armaklıklı bir 2en/ere
!ardır. 6.radan Ankara %ale&i’nin &il.eti -örnmektedir. 6. Atatrk’n
4rk 4arihi’ne ba(lılı(ını i+ade eder. 6. 2armaklı(ın önnde byk lahit
b.l.n.y*r. Miyaret,iler ,elenklerini b.raya bırakarak" &ay-ı d.r.ş.n.
1E5
b.rada ya2a/aklar. Atatrk’n me$arı" Oere+ =al*n.n.n altındaki
m*$*lenin alt katında" lahdin tam altında b.l.nmaktadır. A&ıl me$ara alt
kı&ımdaki bir ka2ıdan -irilir. 6.radan .$.n bir y*l de!am eder" 6. y*l.n
&a( !e &*l.nda bir,*k h/re !ardır. 6.radan &*nra daire bi,iminde
t*2rak bir bölm -elir. Atatrk’n naşı b.rada t*2ra(a !erile/ektir.
Anıtkabir’in mimari tar$ı" =mer 4rkleri’nin =anatından
e&inlenerek meydana -etirilmiş *riNinal" m*dern bir 4rk e&eridir. 6.
bakımdan anıt ,*k -örkemlidir. Anıtkabir Anad*l.’n.n en byk mimari
ya2ıtıdır.
Anıtkabir inşaatının ykleni/i&i &ö$lerini şöyle tamamladı:
76a$ı y.rttaşlar inşaatın -e/ikti(inden yakınıy*rlar. 6. inşaatı *tel
inşaatı ile kıya&lıy*rlarmış. 6. e&eri hi,bir $aman bir *telle m.kaye&e
edemeyi$. E!et" *tel &ahibi bir an ön/e bitiri2" kiraya !ermek" 2ara
ka$anmak i&ter. 6i$ i&e tarihi anıt meydana -etirmek i&tiy*r.$. 6.n.n
&a(lamlı(ı !e -$elli(i" 4rk Hl.&.’n.n Atatrk’e karşı ba(lılı(ının"
&e!-i&inin i+ade&idir. 13 yıldır inşaat de!am ediy*r !e 16 mily*n 4C
har/anmış d.r.mda" +akat daha bitmiş bir tara+ı y*kt.r. 1aha 4 mily*n
4C har/ana/ak !e böyle/e 2E mily*n 4C ye mal *la/aktır. 6.-n
n+.&.m.$ 2E mily*n *ld.(.na -öre" b. da her bir 4rk’e bir 4C dşy*r
demektir.8 dedi. 6i$i bil-ilendiren mimar)mhendi&e teşekkr ederek
Anıtkabir’den ayrıldık.
6ir yıl &*nra 1E %a&ım 1>53 -n Atatrk’n a$i$ naaşı -e,i/i
kabri *lan Etn*-ra+ya M$e&i’nden alınarak" -örkemli bir törenle
Anıtkabir’e nakledildi. %abirin ,e!re&indeki !a$*larda lkemi$in
illerinden" %ıbrı&’tan !e A$erbay/an’dan -etirilen t*2raklar
b.l.nmaktadır. Ayrı/a Fanakkale’den iki teneke &. -etirilerek" me$arın
$erine &er2ildi.
6. arada il,elerden yalnı$ %*nya)Ere(li #!ri$ %öy’ndeki
5a$ılıkaya’nın altından Anıtkabir’e t*2rak -önderildi. 6. da Atatrk’n
4rk 4arihi’ne ba(lılı(ını &im-eliy*rd..
+edek &9"a4 )k9l9
Anıtkabir’den &*nra yryerek 5edek =.bay 0k.l.’na -ittik. 0
$amanlar Anıtkabir ile 5edek =.bay 0k.l.’n.n ara&ı b*m b*şt..
;er tara+ta a&keri bir di&i2lin hKkimdi. 6ir &.bay bi$e *k.ldaki
e(itim)ö(retim hakkında a,ıklamalarda b.l.nd.:
0k.l.m.$da e(itim)ö(retim Amerikan .&.l ya2ılmaktadır.
'(retim daha ,*k -ö$e !e k.la(a hita2 ede/ek bi,imde d$enlenmiştir.
1E6
'(retile/ek k*n.lar by/ek kart*nlara ,i$ilerek -ö$e hita2 ede/ek bir
bi,imde !erilmektedir.
6. &i&teme -öre bir in&an"
Y 85 -örerek"
Y 5 işiterek"
Y 3 tadarak"
Y 1 de k*klayarak ya da d*k.narak ö(renmektedir.
6.rada 7-örerek ö(renme8 önem ka$andı(ı i,in e(itim)ö(retim
ara,ları b. e&a&a -öre d$enlenmiştir.
=ına!lar te&t yöntemi ile ya2ılmaktadır. 5edek &.bay adayları
-nde ? &aat der& -örmektedirler. 1er&ler 5 k*n.da d$enlenmiştir.
(. 4emel @r.2: 4emel e(itim *k.la yeni -elen yedek &.bay
adaylarının -örd( e(itim: B=elam !erme" t+ek t.tma" yatı2 kalkma
!bU9 A/emi E(itimi.
2. 4abiye @r.b.: Ara$inin t*2*(ra+ik d.r.m. Bda(" *!a" akar&."
deni$ !b.9" ayrı/a ara$inin en-ebelik d.r.m.n.n in/elendi(i -r.2.
-. M.harebe @r.b.:
6.rada a9 =a!.nma @r.b."
b94aarr.$ @r.b.
*larak a&ıl a&kerlik &anatının ö(retildi(i yer.
7. M.habere @r.b.:
6tn haberleşme ara,larının k.llanılma&ının ö(renildi(i -r.2.
0k.l.n yatakhanelerini" m.t+a(ını -e$dik. 5emekler ha!a-a$ı ile
2işiriliy*r. 4abld*t kişi başına 28E k.r.ş.
)pera
02era -öre!lilerinden biri *2erayı -e$dirdi. En de(erli
re&&amların ya2ıtlarını il-i ile i$ledik. 6.rada tarihi bir a!i$e il-imi$i ,ekti.
6. a!i$e 0&manlı Jadişahlarından &9ltan Ai’den kalma. 0na da
Pran&a’dan arma(an edilmiş. =.ltan A$i$ de yakınlarından birine
arma(an etmiş. 0ndan da 18 liraya &atın alınmış.
Jiyan*n.n öyk& de ,*k il-in,: Alman <.mh.rbaşkanı .itler"
kişi&el 2iyan*&.n. bi$im Alman 6ykel,imi$ &a!!et Ar8kan’a arma(an
etmiş. 0 da ;a&an*(lan %öy En&tit&’ne ba(ışlamış. 0radan da
02eraya -e,miş.
Atatrk’n ,*k &e&li m$i(e" *2eraya derin bir ö$lemi !ardı.
7M5ik e:kini ;e#a"a kat$adan "ir 9l9#9 4etiCtir$ek <lanak#8d8r.8
diy*rd..
1E?
O. anıdan da *n.n m$ik !e *2eraya ne kadar ö$lem d.yd.(.n.
anlıy*r.$.
0&manlı #m2arat*rl.(. döneminde =*+ya Ateşemiliteri *lan
M.&ta+a %emal" 6.l-ar Hl.&al 02era&ında 7Kar$en8i &eyrettikten &*nra"
* dönemin 6.l-ar Millet Me/li&i Larna 4rk Millet!ekili *lan yakın tanışı
Şakir '5$re’ye şöyle i,ini döker:
76alkan =a!aşı’nda yenik dşmemi$in nedenini daha iyi
anlıy*r.m. 6en b. adamları ,*ban biliy*rd.m. ;Klb.ki bak&ana"
*2eraları bile !ar. 02erada *ynaya/ak &e& &anatkKrları !ar.
M$i&yenleri" dek*ratörleri" he2&i !ar. ;e2&i yetişmiş. 02era bina&ı da
ya2mışlar. Ah bi$im lkemi$ de *2eraya ka!.şa/a(ımı$ -nleri -öre/ek
miG
8
(L
9
Elbette -örd. 1>24 yılında 7M5ik %=ret$en )k9l98 k.r.ld. !e
*n. i$leyen yıllarda da lkemi$ *2eraya ka!.şt..
Rad4<e:i
Ilkemi$de !e dnyada *l.2 biten haber !e *layları bi$e .laştıran
Ankara Rady*e!i’ndeyi$. 6ina , katlı.
1. 5öneti/ilerin b.l.nd.(. kat"
2. =tdy*ların b.l.nd.(. kat"
3. #şaretli yayınların yönetildi(i kat.
Rady*e!inde altı &tdy* b.l.n.y*r. %*r* ,alışmaları byk &tdy*da
ya2ılıy*r. =tdy*lar &e& -e,irme&in diye d.!arları ke,e ile ka2lanmış.
Aynı $amanda &e&i yan&ıtmıy*r. 6tn haberleşme ışıkla ya2ılıy*r.
Jr*!a ya2ıldı(ından byk &tdy*y. -e$emedik.
BeCin>i D5n 02P Mart (6221 C9$arte#i
.a>8 Ba4ra$ Ca$i#i
;a/ı 6ayram <ami&i" 0-&t Mabedi’nin hemen yanı başında
142? yılında ;a/ı 6ayram Leli’nin ölmnden iki yıl e!!el ya2tırılmıştır.
#ki şere+eli minare&i kırmı$ı t.(la ile örlmştr. 4rbenin iki &&l ka2ı&ı
Etn<=ra!4a M5e#i’ndedir.
<ami =.ltan AAA. Ahmet $amanında ;a/ı 6ayram Leli’nin
t*r.nlarından Mehmet 6aba tara+ından *narılmıştır. 1.!arlar alt
2en/ereler d$eyine kadar ,inilerle ka2lıdır.
<aminin %itabe&inin 4er/me&i:
18 6.rhan Ar2ad" 7Atatrk !e M$ik8" 21.?.1>81 -nl <.mh.riyet @a$ete&i
1E8
76. -$el /amiyi" 4anrı’nın e!liyalarından ;a/ı 6ayram Leli
ya2tırdı. ;a/ı 6ayram Leli t*r.nlarından Oeyh Mehmet 6aba tara+ından
titi$likle" itina ile *narıldı.8
6.-n ;a/ı 6ayram Leli <ami&i" Ankara’nın en ,*k &e!ilen" hatta
öllerin nama$-Khı haline -elen bir .l. mabettir.
R<$a &anat E#erleri
R*malılar" +ethettikleri lkeleri R*ma’ya ben$etme -ayreti i,inde
*lm.şlardır. 6. nedenle ele -e,irdikleri lkelerde 2ek ,*k &anat e&eri
bırakmışlardır.
Ankara kenti de R*malılar $amanında 2ek -örkemli dönemini
yaşamıştır. Ankara’da R*malılar döneminden kalan e&erlerden belli
başlıları:
] 0-&t Mabedi !e
] R*ma ;amamı’dır.
Mamanımı$a kadar ayakta kalan b. iki e&er" -erek bykl("
-erek&e mimari tar$ı bakımından * de!rin en önemli ya2ılarıdır.
)@5#t Ma"edi
R*ma’nın en nl im2arat*rlarından 0-&t tara+ından ya2tırılan
b. mabet" * de!rin en -$el &anat e&erlerinden biridir. 6. mabedin di(er
bir ö$elli(i de 0-&t’n &iya&i kalıtının B!a&iyetname&inin9 ya$ılmış
*lma&ıdır.
Mabedin inşa&ı Miladın 4E. yılında bitirilmiştir.
0-&t" yaşamı b*y.n/a ka$andı(ı başarılarını" mabedin &a( !e
&*l d.!arlarındaki 11 m
2
lik bir kitabeye ka$ıtmıştır.
0-&t mabedinin &*n.nda:
7=enat*" şö!alye &ını+ı !e btn R*ma halkı bana 7LA4ANAN
6A6A=A8 .n!anını !erdi. 6. &an e!imin -irişine" &enat* bina&ına !e
0-&t +*rm.nda *n.r.ma dikilen &a!aş araba&ının altına ka$ındı.
6.nları ya$dırırken ?6 yaşındaydım.8 ya$ılıdır.
R<$a .a$a$8
;amam Hl.& Meydanından 1ışka2ı’ya -iden y*l.n &*l.ndadır.
1>38 yılında ya2ılan ka$ıda hamam tamamen *rtaya ,ıkarılmıştır. Etra+ı
-$el bir d.!arla ,e!rilerek k*r.ma altına alınmış !e m$e ya2ılmıştır.
1E>
;amam iki bölmden *l.şmaktadır.
0y.n 5eri BJala&tra9
;amamın &*(.k kı&mında:
a1 5$me ;a!.$.
"1 =*y.nma 5eri
>1 1e2*
=ı/ak kı&mında:
a1 Alık B4e2id*r.n9
"1 F*k &ı/ak B@*ldarn9 b.l.nmaktadır.
;amamın b.-n ayakta kalan kı&mı ı&ıtma yeri !e
/ehennemnamedir. ;amamın yıkanmaya ayrılan kı&mı 13ER8E m
2
dir.
;amamda yıkana/ak kişi" &*(.k !e ılık yerden -e,erek -elir ki" b. &a(lık
i,in ,*k yararlıdır. ;amamda bir,*k 2ara ele -e,irilmiştir. 6.nlardan en
önemli&i" #m2arat*r %arakalla ile anne&i [.lia 1*nna’nın re&imlerini taşır.
;amam bir i&tilada yan-ın &*n.nda yıkıntı haline -elmiştir.
;a/ı 6ayram <ami&i !e 0-&t mabedini in/eledikten &*nra"
4.r-.t Rei& #lk*k.l.’na -eldik. @r.2 -r.2 ayrılarak der&lere -irdik. 6enim
b.l.nd.(.m -r.2" birin/i &ını+ların re&im der&ini i$ledi. 6.radan @a$i
E(itim En&tit&’ne -ittik.
11E
R+,-. "'/RD.628263964 <62.6 OG:,1 T6;846I8
.a#an<=lan K34 En#tit5#5
1> Mart 1>52 akşamı trenle ;a&an*(lan %öy En&tit&’ne -ittik.
Akşam$eri *ld.(.ndan *k.l. -e$meye +ır&at b.lamadık. ;a&an*(lan
ö(ren/ilerinin *n.r.m.$a ö$el *larak d$enledikleri e(len/e 2r*-ramına
katıldık. Oarkılar" trkler &öylendi" ,eşitli k*n.şmalar ya2ıldı. Hl.&al
*y.nlar *ynayarak bi$e h*ş dakikalar yaşattılar.
6. arada 0k.l Mdr Ke$al Ü#t5n anlamlı bir k*n.şma
ya2arak bi$e" 7;*ş -eldini$" &i$i en&titm$de k*n.k *larak -örmekten
,*k m.tl.l.k d.yd.k.8 diyerek" ;a&an*(lan %öy En&tit& hakkında
bil-ilendirdi:
;a&an*(lan %öy En&tit&’nn 1E 4emm.$ 1>41 -n temeli
atıldı. #kin/i 1nya =a!aşıDnın btn şiddeti ile de!am etti(i yıllardı.
A!r.2a’yı ka&ı2 ka!.ran b. &a!aştan bi$im 4rakya 6öl-e&i de
etkilenmişti. %ırklareli’nde b.l.nan Kepirtepe K34 En#tit5#5’nn 22’&i
kı$" 266’&ı erkek ö(ren/i&i ö(retmenleri ile birlikte ;a&an*(lan %öy’ne
-eldi. 1aha * &ırada en&tit k.r.lmamıştı. 6. k*n.k ö(ren/iler
;a&an*(lan %öy’nn #lk*k.l.na" /ami&ine !e bir kı&mı da ,adırlara
yerleştirilmişti. 6. arada di(er en&titlerden -elen iş kmeleriyle birlikte
en&tit k.r.ld.. @örd(n$ b. ya2ılar" *nların in&an&t ,abalarıyla
111
R+,-. ""/H6,64DI264 K?7 E4,1-1:,:
kı&a $amanda ya2ıldı. 6. arada ;a&an*(lan %öylleri 2ek ,*k
&ıkıntılarımı$a katlandı.
Ayrı/a b. en&titnn bnye&inde bir de 7+5k#ek K34 En#tit5#58
k.r.ld.. 6. en&titden ,*k de(erli e(itim/iler yetişti. Ne ya$ık ki 75k&ek
%öy En&tit&8 1>4? yılında ka2atıldı.
Ayrı/a b. en&tit Ankara’ya yakın *lma&ı nedeniyle" en&titye
2ek ,*k yerli !e yaban/ı k*n.klar -elir" in/eleme !e araştırmada b.l.n.r.
6. nedenle" ,alışmalarımı$da ,*k titi$ da!ranmamı$ -erekir.
6. en&tit" lkemi$deki 2E köy en&tit&nn adeta beyni -öre!ini
-örmektedir. %öy en&titleriyle il-ili e(itim)ö(retim ilke !e yöntemleri
ön/e b.rada mayalanır" &*nra di(er *k.llara önerilerek .y-.lanır.8 dedi.
En&tit mdrnn b. k*n.şma&ından &*nra * -e/e en&titde yattık.
=abahleyin erkenden kalktık. %ah!altıdan &*nra en&tity -e$meye
k*y.ld.k. %ita2lı(ı" re&im !e iş atölyelerini" A,ıkha!a tiyatr*&.n."
lab*rat.!arları" tarım alanlarını -e$dik. =*(.k" &i&li bir -nd. Ankara’ya
dönmek $ere trene $*r yetiştik.
T5rki4e B545k Millet Me>li#i
74rkiye 1e!letinin ye-Kne mme&&ili yalnı$ !e an/ak
4rkiye 6yk Millet Me/li&idir.8 B1>229 M.%emal
46MM ilk k.r.l.ş t*2lantı&ını 23 Ni&an 1>2E -n Hl.&’taki
bina&ında ya2tı. 6.rada 5 yıl" 5 ay" 22 -n kaldıktan &*nra15 Ekim 1>25
-n b. ikin/i binaya taşındı. 0 -nden beri ,alışmalarını b. binada
&rdrmektedir.
(6
9

#lk ön/e Me/li& 6ina&ının t*2lantı &al*n.n." <.mh.rbaşkanının"
@enelk.rmay 6aşkanının" Me/li& 6aşkanının ,alışma *dalarını"
bykel,i !e ba&ın men&.2larının l*/alarını -e$dik. Ayrı/a" Atatrk’n
,alışma *da&ını" *k.d.(. kita2ları" k.llandı(ı eşyaları in/eledik.
6. arada Jadişah A"d5lai’in ya2tı(ı ,alışma ma&a&ını
in/eledik. Abdla$i$’in ,*k &anatkKr !e in/e bir $e!ke &ahi2 *ld.(.na
tanık *ld.k. 46MM’nin a!i$eleri !e && eşyaları #&tanb.l =araylarından
-etirilmiş.
1> 46MM b.radan da b. -nk bina&ına taşındı. 6. bina 3E Ekim 1>81’de
<.mh.riyet M$e&i *larak hi$mete a,ıldı.
112
Me/li& kita2lı(ı ,*k $en-in. >E bin kitabın b.l.nd.(.n."
lkemi$de !e dnyada yayımlanan 2ek ,*k der-i !e -a$etenin
b.l.nd.(.n. -ördk.
Me/li&in &a!aş $amanlarında -i$li t*2lantılarının ya2ıldı(ı
mah$enlerini -e$dik. Me/li&in bah,e&i ,*k bakımlı idi. ;a!.$lar"
ha!.$larda kı2ır kı2ır *ynaşan renkli balıklar 2ek ,*k h*ş.m.$a -itmişti.
6ir trl &eyrine d*yamadık. 6*l b*l +*t*(ra+ ,ektirdik.
6. arada te&ad+en #!ri$ %öy En&tit&Dnden bir yıl ön/e %ara
;ar2 0k.l. edebiyat ö(retmenli(ine atanan m$ik ö(retmenimi$
Ta>ettin A>ara ile karşılaştık" bir &re &*hbet ederek ö$lem -iderdik.
Dai E=iti$ En#tit5#5
6. *k.l" Atatrk !e Milli E(itim 6akanı M.&ta+a Ne/ati
$amanında ya2tırılmış -örkemli bir ya2ı.
M.&ta+a Ne/ati" @a$i E(itim En&tit&’nn ya2ılışında bir,*k
en-elle karşılaşmıştır. Maliye 6akanlı(ından ar&a !e binanın inşa&ı i,in
-erekli tah&i&atı i&temiş" Maliye 6akanı 7!ermem8 diye diretmiş. M.&ta+a
Ne/ati’nin: 76enim -öre!im *k.l a,mak" ö(retmen yetiştirmektir. =enin
-öre!in de b.na 2ara b.lmaktır. E(er ben *k.l a,ama$ !e b.n.
-er,ekleştireme$&em" nam.&l. bir adam *larak ,eki2 -iderim" ya2abilen
113
R+,-. "%/B-3 G3=; İ@3-HC2- TBMM F60K+,-49+
-elir. =en de 2ara b.lama$&an ,eki2 -ider&in" b.labilen -elir.8 deme&i
$erine" -erekli ödenek &a(lanır !e *k.l ya2ılır.
@a$i E(itim En&tit& 1>26 yılında %*nya’da 70rta M.allim
Mektebi8 adıyla e(itim)ö(retime başlar. 1>26 yılında 7@a$i 0rta M.allim
Mektebi !e 4erbiye En&tit&8 adıyla b. -örkemli binaya taşınır.
;a&an*(lan %öy En&tit&Dnden &*nra @a$i E(itim En&tit&’ne -eldik.
@a$i E(itim En&tit&’ndeki ö(ren/ilerin *k.l yaşantıları" bi$im #!ri$ %öy
En&tit&’ndeki yaşantımı$a ben$iy*r. Fay/ılı(ı" ayakkabı b*ya/ılı(ını
!b. işleri he2 kendileri ya2ıy*rlar. @r.2lara ayrılarak der&lere -irdik. 6en
Jeda-*Ni BE(itim9 !e 4rk,e 6ölm der&lerine -irdim.
Akşam @a$i E(itim En&tit& &al*n.nda Ankara Rady*&.’n.n
75.rttan =e&ler8 %*r*&.’n.n k*n&erini i$ledik. Neri$an &ar8#3en *k.l.
,ınlattı" he2imi$i /*şt.rd.. M$ik şöleninden &*nra 5a2ı =anat
En&tit&’ne yatmaya -eldik. 6. -e/e &*n -e/emi$di.
Alt8n>8 D5n 02( Mart (6221 ?aar
Erte&i -n &aat ?.EE’de Ankara’dan ayrıldık. <*şk.l. bir
y*l/.l.ktan &*nra &a( &alim en&titm$e -eldik. 5alnı$ y*l/.l.(.m.$
%ara2ınar’dan &*nra 2ekiyi -itmedi.
@e$i k*l. rehber ö(retmenimi$e teşekkr ettik. F*k yararlı bir
-e$i *ld..
114
R+,-. "$/B-3 (3=; İ@3-HC2- (6H- EI-1-. E4,1-1:,: Ö4:49+
M. ALİ EREN/İN )ĞL* KEMAL EREN/E ŞÜKRAN
MEKT*B*
Mila&)%ıyıkışla/ık %öy" 1>.E5.1>>>
=e!-ili 0(l.m %emal"
=ana .l.&al !e e!ren&el dşn/e" da!ranış !e ,alışmaların
nedeniyle teşekkr b*r,l.y.m. 6eni ,*k &e!indiren" 4rk -en,lerinin örnek
alma&ı -ereken ş. h.&.&ları .l.&.m.n bil-i&ine !e dikkatine ö$ellikle
&.n.y*r.m.
=ana b. mekt.b. ya$mamın a&ıl nedeni" ya2tırılma&ına ön &ırada
yer aldı(ın" b.-nk Fek <.mh.riyeti t*2rakları i,inde Bre&mi bir &*nraki
&ay+ada *lan9 7Vela##ke Meiri>i T5rk Şe;itli=i An8t88dır.
6ilindi(i -ibi" 6irin/i 1nya =a!aşı8nda ba(laşık *ld.(.m.$
A!.&t.ryalılar !e Almanlarla birlikte R.&lara karşı @ali,ya <e2he&iDnde
&a!aşıy*rd.k. 6a(laşık b.l.nd.(.m.$ A!.&t.ryalılara !e Almanlara yardım
ama/ıyla 0&manlı 1e!leti 1>16S1>1?Dde bir %*l*rd. -önderir B1>. !e 2E.
tmenlerden *l.şan 15. %*l*rd.9. 6. k*l*rd. &a!aşlarda ,*k byk
yararlıklar -ö&terir" de&tanlar ya$ar. Ama şehitler de !erir. 6. şehitlerimi$in
bir kı&mının kemikleri" b.-nk Fek <.mh.riyeti t*2rakları i,indedir. 0rada
&a!aşan di(er .l.&ların şehitlik anıtları ya2ılmıştır. 1>8? yılına kadar Fek
<.mh.riyeti &ınırları i,inde 4rk Oehitlik Anıtı y*kt.. 1>8? yılında 28?
şehidimi$in yattı(ı R*d*nin’de bir anıt ya2ılmıştı. Oimdi i&e" &enin
ön/l(nde 2E5 şehidimi$in yattı(ı Lela&&ke Me$iri/i’de bir Oehitlik Anıtı
ya2tırıldı(ını !e b. anıtın 18.E8.1>>8 tarihinde törenle a,ıldı(ını ö(rendim.
Fek <.mh.riyeti’ndeki şehitlerimi$e karşı de!let -öre!lilerimi$in
il-i&i$li(i" %.rmay Albay Ne!$at %.tl.’n.n Jra- A&keri Ataşeli(ine
atanma&ıyla *rtadan kalkmıştır. Fek <.mh.riyeti’ndeki şehitlerimi$ 4rk
.l.&.n.n il-i&ine" &e!-i&ine !e &ay-ı&ına ka!.şt.. M.tl.l.(.n" hakkıyla
ya2ılan -öre!den &*nra d.y.lan +erahlık *ld.(. bilin/ine .laşmış *lan
%.rmay Albay =ayın Ne!$at %.tl." şehitlerimi$in b.l.nd.kları mahalleri
araştırdıktan &*nra" Fek ha&tanelerinin 1>16 S 1>1? yılları kayıtlarını
in/eler. 6tn 4rk şehitlerinin d*(d.(. yer !e yıl ile ölm tarihlerini &a2tar.
6aşta %a&tam*n. *lmak $ere Ni(de" %*nya" M.(la !e Ankara -ibi illerin
şehitlerini tek tek belirler. 6. ,alışmalarından &*nra %.rmay Albay =ayın
%.tl." maliyeti 3E.EEE d*lar *lan 4rk Oehitleri Anıtı 2r*Ne&ini alarak Jra-’da
&enin br*na -elir. 1.r.m. başından &*n.na kadar anlattıktan &*nra:
7%emal 6ey" d.r.m. hkmete bildirerek 2ara i&te&em" 2aranın -elme&i
yıllar &rer. Mahallen b. 2aranın temin edilme&i *lana(ının *l.2 *lmadı(ını
&i$den ö(renmek i&tiy*r.m.8 diye &*rar. 6. &*r.ya &enin byk bir i&tekle
karşılık !ererek: 7=ayın Albayım" b. 2aranın tmn tek başıma karşılamak
115
i&terdim" an/ak -elirlerim &ınırlı. 6. nedenle anıtın ya2ımı i,in tekli+ !eren
+irmaya &i2arişi !erini$. 1E.EEE d*ları &i$in elini$le +irmaya hemen
-önderiy*r.m" daha &*nra da 6.EEE d*lar ödeyebilirim. @eri kalan 14.EEE
d*ların ?.EEE d*larını iş ya2tı(ım #&tanb.l" #$mir" Adana !e 6.r&a’daki
+irmalara ya$ı2" *nlar eliyle +irmaya ödetme taahhdnde b.l.n.y*r.m" -eri
kalan ?.EEE d*ları da bir t*2lantı d$enleyi2 Fek <.mh.riyeti’nde iş
ya2makta *lan iş adamlarından t*2ları$.8 dedi(ini" d.r.m. bildirdi(in
+irmalardan hi,birinin tekli+i reddetmeyerek" -erekli miktarı iki ay i,inde
+irmaya -önderdiklerini" Fek <.mh.riyeti’ndeki 4rk Oehitleri Anıtının 18
A(.&t*& 1>>8 -n a,ıldı(ını !e başta &en *lmak $ere anıtın ya2ılma&ına
maddi yardımda b.l.nanların he2&ine" Milli =a!.nma 6akanlı(ı tara+ından
birer şilt !erilerek ödllendirildi(ini &e!in, -ö$yaşlarımla ö(rendim. 6.
&e!in,li -n babana yaşattı(ın i,in &ana tekrar tekrar teşekkr ederim.
La$i+eyi &tn başarma d.y-.&.n." -en,lerde kökleştirmek i,in 4rk ;ar2
0k.l. !e %.rmay 0k.l.nda %.rmay Albay =ayın Ne!$at %.tl.’n.n anıtının
dikilme&i i,in b. *k.llar yetkililerine baş!.ra/a(ım.
Ayrı/a" in&anlık &e!-i&i !e -öre! aşkıyla" 4rk Oehitlerinin kayıtlarını
titi$likle t.tan Fek ha&taneleri d*kt*rları başta *lmak $ere Fek ;kmeti
!e @enelk.rmayı il-ililerine şkranlarımı &.narım.
=e!-ili 0(l.m %emal"
6. d.y-. !e dşn/elerime neden *ld.(.n i,in &ana da ayrı/a
teşekkrlerimi bildirir" başarılarının daha da artma&ını y/e 4anrıdan diler"
-ö$lerinden ö$lemle ö2erim. Mehmet Ali EREN
Fek <.mh.riyetiDndeki
Vela##ke Meiri>i
T5rk Şe;itli=i An8t8
116
EĞİTİM BİLİMİNE D%RE TÜRKAE İBADET
')R*NL*D*R
Bir &5re M5d5rl5=5n5 +apt8=8$ Ere=li Li#e/#ini 'i4aret Etti$
1>62 S 1>64 yılları ara&ında mdrl(n !e ö(retmenli(ini
ya2tı(ım Ere(li Ci&e&inin da!eti $erine 21 %a&ım 2EEE =alı -n Ere(li
Ci&e&ine -ittim. 0k.l.n a!l. ka2ı&ında başta Mdr =ayın 6lent
6ayram *lmak $ere mdr yardım/ıları !e ö(retmenler beni /*şk.yla
karşıladılar. Mdr *da&ında Ere(li %aymakamı =ayın =edat 0ktar’ın
h.$.r.nda 0k.l Mdr =ayın 6lent 6ayram bende -$el d.y-.ların
.yanma&ına neden *lan bir k*n.şma ya2tı !e elimi ö2t. 4örenle bana
bir 2laket takdim etti. 6.ndan &*nra beni bir &ını+a -ötrd. Mdrn
&ını+a tanıtma&ı $erine ö(ren/iler beni /*şk.yla &elKmladılar !e
alkışladılar. 0nlara" 48 dakika &ren" hayatımın en -$el der&lerinden
birini !erdim. 6. der& &re&in/e ö(ren/ilerin !e bana eşlik edenlerin
byk bir dikkatle beni i$lemeleri3 -$el anılarımı" Atatrk hakkındaki
-örş !e i$lenimlerimi &öylememe !e&ile *ld..
6. tören !e k*n.şmalarım yerel tele!i$y*n elemanların/a +ilme
alındı. Pilmin bir k*2ya&ını da aldım. 0k.ldan yine törenle ayrıldım.
5anımda b.l.nan !e 1>>> yılında A!r.2a’daki en başarılı 4rk
#şadamları li&te&ine -irdi(inde de!letim tara+ından ödllendirilen *(l.m
%emal Eren" beni Rı$a !e Mnir Er-in’in kita2 &atış e!ine -ötrd. 0raya
!ardı(ım $aman hayli y*r.lm.şt.m. 6ir k*lt.(a *t.r.2" -ö$lerimi
ka2adım. 6. -$el -nmn etki&i -ö$mde /anlanmaya başladı. Ay
önnden k*şar/a&ına -e,en b.l.tları &eyreder -ibi $ihnimde /anlanan
hayatımın !e me&le(imin tatlı anılarını &eyre daldım. @$el anılar birbiri
ardına /anlanıy*r" &*nra kayı2 -idiy*r" arka&ından yeni anılar -eliy*rd..
6. &ırada yk&ek bir &e& beni dal-ınlı(ımdan &ıyırdı. @ö$lerimi
a,tım. 6ir köyl arkadaşın" 7Meal de(ilQ %.ran’ın 4rk,e&ini i&tiy*r.mQ8
dedi(ini d.yd.m. =ö$e ben de karıştım. 7Arkadaş han-i köyden&inG8
dedim. 0t.$ yaşında *ld.(.n. tahmin etti(im -en," 7Ere(li’nin
1edeköy’ndenim8 dedi. 74rk,e %.ran aramak nereden aklını$a -eldiG8
dedim. 0" 76enden ,*k karım i&tiy*r. 5/e 4anrı’nın bi$e b.y.rd.klarının
anlamını ö(renmek i&tiy*r. 6en de i&tiy*r.m.8 dedi. 7#kini$in de tah&ili
nedirG8 dedim. 7#lk*k.l8 dedi. 7#kini$in de ö(retmeni kimdirG8 dedim.
7=*nradan ilkö(retim m+ettişi *lan" #!ri$ %öy En&tit& ,ıkışlı #&met
6eya$ıt8 /e!abını !erdi.
İ#$et Be4a8t e&ki bir ö(ren/imdi. #!ri$ %öy En&tit&Dnden" e&ki
milli e(itim bakanlarından M9#ta!a Ü#t5nda=" be&lenme e(itimi .$manı
11?
?r<!e#3r A4Ce Ba4#al" ya$ar !e -a$ete/i .a#an Can" 6i$im %öy adlı
kitabın ya$arı Ma;$9t Makal" Me:l5t Kaplan" A;$et Dedek34" .a>8
An@8, Me;$et Ülk5, Ali K<çak, Me;$et Ali B< -ibi &a(lam karakterli"
.l.&.na !e y.rd.na hi$met y*l.nda b.daktan -ö$n &akınmayan
y$ler/e ideali&t -en, yetişmişti. 6.nlarla birlikte köy en&titleri
me$.nları" köylere !e y.rda bilim" teknik" e&tetik -ötrmeleri yanında
dinimi$in de en -$el y*r.m/.&. *lm.şlar" dinimi$in ö(ren/iler !e halk
tara+ından &e!ilme&ine !e &ayılma&ına hi$met etmişlerdir.
İlköğretim Müfettişi Me#met "arı&nın BTürk?e İ+adetC K%nulu
/yarısı
#$mir %ı$ıl,.ll. %öy En&tit&Dnden me$.n !e Mila& 6elediye
6aşkanı =ayın Ee:i T<p9’.n kayın2ederi *lan emekli ilkö(retim
m+ettişi Me;$et &ar8’nın 74rk,e #badet8 k*n.&.ndaki bir ya$ı&ını
aşa(ıya alıy*r.m. Mila& M+t& =ayın Bekir Kaplan ile 4rkiye
<.mh.riyeti 1iyanet #şleri 6aşkanı =ayın Me;$et N9ri +8l$a’ın
dikkatine &.narım.
71*(.m yerim *lan Mila& #l,e&iDnin %ır/a(ı$ %öyDne -iderim
ba$en. %öymde bir &e+erinde nama$ kıldı(ımda" nama$ı kıldıran imam"
nama$dan &*nraki btn d.aları Ara2,a *k.d.. <emaat da" 7Amin8 dedi.
6en de .yd.m imama" 7Amin8 dedim. Ama aklım karışarakU
#mam ne *l.rd. b. d.aları 4rk,e ya2&aydı da ben de" /emaat
da ne i&tedi(imi$i" neye Kmin dedi(imi$i bil&eydik diye $lerek
dşnmeye başladım. Fnk din3 anlamak !e bilin,li *larak inanmak !e
ya2maktır" dedim kendim/e. Ne $aman dinimi$i Ara2 milliyet,ili(inin
he-em*nya&ından k.rtara/a(ı$G @er,ek 4rk,e !e anlaşılır din
ya2a/a(ı$ diye" başta 1iyanetin b. lkeye ya2tı(ı kötl( $lerek
dşndm.
Ney&e b. dşn/elerle /amiden ,ıktık nama$ &*n.nda.
#lkö(retim m+ettişi *lmadan ön/e aynı köyde ö(retmenlik ya2mıştım.
Nama$ı kıldıran imam da ö(ren/im *lm.şt.. Ney&e nama$ &*n.nda
imam arabama kadar -eli2 beni .(.rladı. 6ana 7;*/am8 diye hita2
ediy*rd.. En &*n.nda köymden ayrılmadan imama 76ak h*/am
diy*r&.n. =ana bir har+ ö(reten biri&i *larak &enden bir şey i&tiy*r.m.8
dedim. 76.y.r.n h*/am8 dedi. 76ak /amide /emaate nama$ kıldırdın.
Nama$da *k.d.klarına şimdilik bir şey diyemiy*r.m. Ama ş. d.aları
Ara2,a *k.manı yadır-adım. Ne *l.rd. 4rk,e d.a et&eydin de" &enin
ne dedi(ini bilerek" inanarak" yrekten Kmin de&eydikQ8 dedim. #kimi$
ara&ında daha -eniş k*n.şma &*n.nda 7;*/am haklı&ını$. 6.ndan
118
&*nra d.aları 4rk,e ya2a/a(ım.8 dedi. 6en de 7Memn.n *l.r.m.8
dedim" ayrıldım.
%öyme tekrar -itti(imde b. imamın d.aları 4rk,e ya2tı(ına
tanık *ld.m !e teşekkr ettim. 6. imam %ır/a(ı$ %öy #mamı Ali
%*$ak,ı’dır. 0lay 2EEE yılında -e,miştir.
1>88 yılında M.(la’nın Mila& #l,e&iDne ba(lı %ıyıkışla/ık %öy
/ami&inde nama$ kılanların ilk &ıra&ının d$-n *lma&ı i,in" imamdan
&*nraki ilk &ıraya b*ydan b*ya bir lamba +itili şeridi ,ekilmişti. 6. &.retle
ilk &ıradaki /emaat d$-n &ıraya -iriy*r" arkadaki &ıralar da ilk &ıraya
bakarak d$-n &ıralar *l.şt.r.y*rlardı. 6. d$en h*ş.ma -itti.
1>34 yılında #&tanb.l ;alı/ı*(l.’nda ?. de!re yedek &.bay
*k.l.nda *k.rken" beş arkadaş #&tanb.l’daki /amiler !e &araylar -ibi
tarihi !e t.ri&tik yerleri in/eliy*rd.k. A(a <ami&i’ne !ardı(ımı$ $aman"
*rada ayak k*na/ak yerle &e/de edili2 alın k*na/ak yerin birbirinden
ayrıldı(ını -ördm. ;*ş.ma -itti. 6. i$lenimimi de hatırlayarak
%ıyıkışla/ık %öy /ami&i imamına: 7#mam E+endi" ilk &ırada şerit *lma&ı
h*ş.ma -itti. Oeritleri kendi 2aramla &atın almak kaydı ile *n &ıra kadar
şerit ,ekelim" ayak ba&ıla/ak yerle &e/de edile/ek yerin birbirinden
ayrılma&ını &a(layalım. 6en #&tanb.l’da 54 yıl ön/e A(a <ami&i’nde b.
ayrımın ya2ıldı(ını -ördm.8 dedim.
@en, imam tekli+imi kab.l etti. 6en de Ankara’ya döndm. 15E
metre kadar şerit alı2 bir &re &*nra %ıyıkışla/ık %öyne !ardı(ımda *
tek şeridin de kaldırılmış *ld.(.n. -ördm. #mam E+endiye $nt ile
7;ani bana &ö$ !ermiştinQ 6. şeritten başka *n şerit daha ,ekile/ek"
hem /emaatin ayak k*nan yerle baş k*nan yerleri ayrıla/ak" hem de
daha d$-n &ıra *l.şt.r.la/aktı.8 dedim. #mam E+endi" 7Ne ya2ayım
6ey Am/a" Mila& M+tm$ =ayın 6ekir %a2lan köym$e -eldi.
<amimi$deki tek şeridi -örd. 6ana ,ıkışarak" 7Jey-amber $amanında
böyle şeritler !ar mıydıG diye a$arladı !e şeridi kaldırttı.8 dedi.
Milas Müftüsü "ayın Bekir Ka*lan&ı /yarıy%rum
6. /e!a2 $erine Mila& yerel -a$etelerinde makale ya$arak b.
d.r.m. kınadım. 6ekir %a2lan’la -örştm. 6irin/i &ını+ t.ri&tik böl-e
i,inde b.l.nan %ıyıkışla/ık %öyDnde i,ki &atılma&ının" -nah *ld.(.
-erek,e&iyle önlenme&i -erekti(ini &öyleyin/e" =ayın %a2lan’a Mila&’ta
,ıkan 'nder @a$ete&inin 4 Eyll 1>>2 tarihli n&ha&ında .yarma ya$ı&ı
ya$dım. 6.-ne kadar ya$ıma bir yanıt alamadım. 0n.n i,in b.rada
tekrar ya$arak" =ayın 6ekir %a2lan’ın din adına ya2tı(ı b. da!ranışın
yanlışlı(ını 4rk @en,li(ine -ö&termek i&tiy*r.m. 6ilim *k.llarından biri
11>
*lan %*nya Ere(li Ci&e&i’nin bir &re e&ki mdr !e ö(retmeni *larak"
e(itim biliminin !e bilim ö(renme met*tlarının .$manı *larak" .$manlık
alanıma -iren din k*n.larındaki .yarılarımı ,*k &e!di(im .l.&.m.n !e
ö$ellikle 4rk @en,li(inin dikkatine &ay-ıyla &.narım.
.inin )erekleriyle Aklın )österdiği '%l ,atışmaz
=ayın %a2lan" köym$de alk*ll i,ki &atan t//arların -nah
işlediklerini &öyledi(ini$ köy" benim b.l.nd.(.m Mila&’ın %ıyıkışla/ık
%öyDdr. %öym$ e&ki ,a(da Aa&*& Hy-arlı(ı’nın ti/aret merke$iydi. 6.
köyde .y-arlı(ın ,*k -örkemli kalıntıları !ardır. Mermer byk &t.nlar"
tiyatr* bina&ının kalıntıları" a,ık ha!a m$e&i -ibi dnyanın başka
yerinde 2ek b.l.nmayan kalıntılar !ardır. M$ede ma!i mermerden
ya2ılmış m*$aikler -ö$ alı/ıdır. 6. nedenle Meryem Ana %ili&e&i’ne
$iyaret i,in %.şada&ı’na -elen -emiler d*l.&. yaban/ı t.ri&t b.rayı da
$iyaret etmektedir. 6. köy halkının ,*(.nl.(." yaban/ı dil bilmedi(inden"
b. ,*k $en-in t.ri&tlere &e!-i d*l. -ö$lerle hayran hayran bakmakta"
+akat *nlardan -elir &a(lamak i,in bir ,aba &ar+ edememektedir. An/ak
bir kı&ım &ahil l*kantaları t.ri&tlerin i&tedikleri i,kili yemekleri !ererek
4rk Milletine dö!i$ ka$andırmaktadır. =i$in b.yr.(.n.$a .yarak -nah
işlememek i,in b. i,kilerin &atışı da ya&aklanır&a" 4rk Milletine han-i
+aydalar temin edilebilirG ;i, dşndn$ mG 6. y*r.m.n.$la
lkemi$de t.ri$min -elişme&ini önlemeye ,alıştı(ını$ın +arkında mı&ını$
=ayın %a2lanG
5/e 4anrı’mı$ bi$e -önderdi(i k.t&al kita2 %.ran’ın 6akara
&.re&inin 21>. ayetinde bakın ne diy*rG 7=ana şarabı" k.marı &*rarlar.
1e ki: #ki&inin de in&anlar i,in byk $ararı" hem de yararları !ardır.
An/ak iki&inin de $ararı yararlarından byktr.8
6. ayet Jey-amber E+endimi$e 55 yaşında" 624 yılında
-önderilmiştir. 6. -ne kadar aradan 13?6 yıl -e,miştir. 6. &re i,inde
M&lmanlar k.marın $ararlarını y*k ede/ek bir yöntem
b.lamamışlardır. Ama i,ki i,menin $ararlarını y*k ede/ek yöntemi
b.lm.şlardır.
%ıyıkışla/ık %öyDne -elen t.ri&tler birayı !e daha etkili &ert
i,kileri ,*k a$ i,mekte" &arh*ş *lmamaktadırlar. %öym$n
d(nlerinde /a$ eşli(inde köy kı$ları !e kadınları eşleriyle ya da
akrabalarıyla dan& etmektedirler. F*k kere yaban/ı t.ri&t kadınlar da
d(n törenlerine katılmakta" ,e!rede dikkatle i$leyen ,*/.k !e -en,leri
dan& 2i&ti alanına -ötrerek *nlarla dan& etmekte" dan& tekni(ini *nlara
ö(retmektedirler. 6. &.retle %ıyıkışla/ık %öy d(nleri ileri bir t*2l.m
anlayışı ile e(it&el d$eyde yrtlmektedir. Erkekler i,ki i,mekte" ama
12E
i,kinin d*$.n. bilmekte" i,ki miktarını &arh*şl.k dere/e&ine kadar
-ötrmemektedirler. Mararları önlenmiş !e yalnı$ +aydalı tara+ı kalmış
i,kilerin i,ilme&inin -nah *l.2 *lmaya/a(ı hakkında din adamları de(il"
bilim adamlarının yeni bir y*r.m ya2maları ka,ınılma$dır. 6.n.n
bel-elerini &ıra&ı -eldik,e ar$ ede/e(im. Ayrı/a b. dan& e&na&ında
kadın !e erkekler birbirine &ay-ılı da!ranmakta" &arkıntılık *laylarına
ra&tlanmamakta" halk m.tl.l.k i,inde e(len/elerini &rdrmektedir.
Ama %*nya’da kimi yerlerde ba$ı kişilerin b. in&an !/.d.n.n
kaldıra/a(ı i,kinin ,*k +a$la&ını i,erek &arh*ş *lmaları" i,kili *t.rak
Klemlerinde bilin,lerini kaybedi2 -en, kadınları ,ırıl,ı2lak &*yarak
*ynatmaları !e ,*k kere bı,akla birbirlerine -irmeleri ayette &ö$ edilen
$ararları ,*k byk öl,de arttırmaktadır.
6. nedenle b. iki d.r.m.n ayırt edilme&i -erekir. 6. &.retle
han-i d.r.mda i,kinin -nah *ld.(.n. bilim y*l. ile a,ıklaya/a(ı$.
=atışının -nah *l.2 *lmadı(ı hakkında din adamı de(il" bilim
adamlarının karar !erme&i -erekir. Nitekim 4i/aret %an.n. -erekli
önlemleri almak k*ş.l.yla y.m.şak !e &ert i,kilerin &atışı i,in
M&lmanlara r.h&at !ermektedir. 6ildi(ini$ -ibi kan.n ya2ılırken
46MM’deki k*mi&y*nlarda bilim !e teknik adamları" kan.n ta&arı&ının
kişilere !e t*2l.ma $arar !eri2 !ermeye/e(i hakkında kökten
araştırmalar ya2ar" t*2l.ma !e in&ana +aydalı *lmayan kı&ımları ayıklar.
Paydalı *lan kı&ımları *naylayarak @enel %.r.l’.n *nayına &.nar. 0rada
b.l.nan !e her bilim k*l.nda .$manlaşmış bilim !e teknik adamları
in&ana !e t*2l.ma +aydalı *lmayan kı&ımlar !ar&a" *nları kan.n
metninden ,ıkarmak i,in öneriler !erir. 6tn millet!ekillerinin bil-i&ini
&a(lar. Metin kan.nlaştıktan &*nra her 4rk !atandaşının b. kan.nlara
.yma $*r.nl.l.(. !ardır. =i$ de bir 4rk !atandaşı&ını$. Aynı $amanda
de!let bt,e&inden maaş alıy*r&.n.$. 6. kan.nlara k*ş.l&.$ .ymak
$*r.nda&ını$. 6.na ra(men bil-i &ınırını$ı aşarak !e k.t&al kitabımı$
%.ran’a !e 5/e 4anrı’ya karşı &., işlemiş *ld.(.n.$. dşny*r.m
=ayın %a2lan.
Basmakalı* !nyargılarla )elişme Engellenmemelidir
%ıyıkışla/ık %öy /ami&inde /emaatin ayak ba&tı(ı yerle &e/de
edi2 alnının de(di(i" a(ı$ !e b.r.n y*l.yla ne+e& aldı(ı yerin birbirinden
ayrılma&ını &a(layan tek şeridin ,*(altılı2 nama$ kılınan yerin her
tara+ına ya2ılma&ı -erekirken" 7Jey-amber $amanında böyle şerit !ar
mıydıG8 -erek,e&iyle tek şeridi de kaldırmanı$ı $nt ile karşıladım.
Jey-amber E+endimi$e 5/e 4anrı" 4aha =.re&inin 114. ayetinde
7U %.ran’ın &enin -önlne bildirilme&i işi &*na ermedik,e *n. *k.maya
121
,abalayayım.8 deme" 75/e 4anrım" benim bilimimi arttır.8 de.
demektedir. Jey-amber E+endimi$ $amanında bilimin b.l-.ları ,*k a$dı.
0rta,a(ın &*n. *lan" Patih =.ltan Mehmet’in #&tanb.l’. +ethetti(i 1453
yılına kadar dnyanın hi,bir yerinde mikr*&k*2 bilinmiy*rd.. Mikr*b.n
!arlı(ı da mikr*&k*b.n b.l.nma&ından yaklaşık 3EE yıl &*nra anlaşıldı.
=i$in b.nları bilmeni$ -erekme$ miG #&lKm me$he2lerinin m.kaye&eli
in/eleme&ini ya2an Hl.nay’ın tanımıyla i+ade ediy*r.m. ;ır2ani kılıkla"
kir !e ter etki&iyle &ertleşmiş ,*ra2larıyla /amilerimi$e -irenleri
-irdirmemek i,in bir önlem aldını$ mıG 4rkiye <.mh.riyeti 1iyanet #şleri
6aşkanı bir önlem aldı mıG ;er nama$dan ön/e abde&t alarak
ayaklarımı$ı yıkadı(ımı$ halde ,*ra2lar da yıkanıy*r m.G 6.laşı/ı
mikr*2ların ,*ra2larda ,*(alı2 ,*(almaya/a(ına dair Mila& 1e!let
;a&tane&i hekimler k.r.l.ndan bir ra2*r aldını$ mıG Jey-amber
E+endimi$ mikr*b.n !arlı(ından haberdar *l&aydı" Hl.nay’ın tanımladı(ı
-ibi hır2ani kılık !e kirli ,*ra2la /amiye -elenleri ka2ıdan i,eri &*kma$"
*nları &*2ayla k*!ardı. 5/e 4anrı Jey-amber E+endimi$e de başka
in&anlara !erdi(i beş d.y. *r-anını !ermiştir. Mikr*&k*b.n -ö&terdi(ini
-ö&tere/ek bir altın/ı d.y. *r-anını ;$. M.hammet’e !ermemiştir.
6.n.n yerine 5/e 4anrı %.ran’ı anlayabilmek i,in 5/e
Jey-amberimi$e 7#lmini artır.8 .yarı&ında b.l.nm.şt.r.
%irli ,*ra2lı bir M&lman nama$ kılarken ,*rabı $erinde
b.l.nan !e ha&talık b.laştıran bir kı&ım mikr*2 ayak ba&ılan yerde
kalır&a" bir &*nraki nama$da &a(lıklı bir M&lman aynı yerde &e/de
edi2 alnı $emine de(di(inde" a(ı$ !e b.r.nla ne+e& aldı(ı i,in b. ne+e&in
ha!a&ı i,inde bir kı&ım mikr*2 ta * M&lman’ın /i(erlerine -irer&e" *n.
ha&talandırır. Mikr*2 b.laşı/ı i&e" kı&a $amanda di(er M&lmanları da
ha&talandırır. 0&manlı #m2arat*rl.(.ndaki ta.n B!eba9 -ibi b.laşı/ı
ha&talıkların yayılma&ında /amilerimi$in r*l *l.2 *lmadı(ını =a(lık
6akanlı(ından araştırdını$ mı =ayın %a2lanG 54 yıl ön/e #&tanb.l A(a
<ami&i’nde ya2ılan ayak ba&ılan yerle ne+e& alınan yerin ayrıldı(ını
bilmiy*r m.&.n.$G 6yk şehirlerde kimi aydın !atandaşların ayak
ba&ılan yerle ne+e& alınan yerin ayrıldı(ı halılar d*k.t.2 /amilere hediye
etti(ini biliy*r m.&.n.$G 4rkiye <.mh.riyetinin 1iyanet #şleri 6aşkanlı(ı
b.n.n i,in neden -erekli &a(lık önlemlerini almıy*rG
#&lKm dininde bilimin kadın !e erke(e +ar$ *ld.(.n. !e tm
+ar$ların en başında -eldi(ini h*/alarımı$ de!amlı &öyler. 6en b. +ar$ın
din adamlarını da ka2&adı(ını !e *n.n i,in din adamlarımı$ın ilim
,alışmalarına yönelmelerini dilerim.
#&lKm me$he2lerinin karşılaştırmalı in/eleme&ini ya2an Hl.nay"
y.karda ya$dı(ım ya$ı&ında ş. h.&.&a da de(iniy*r. 76en ;ane+i
122
me$hebindenim" ama neden b. me$hebe ait *ld.(.m. bilmem. 6abam
b. me$he2ten *ld.(. i,in ben de b. me$he2tenim. <a+eri me$hebinde
*lanlar &abah nama$ından ön/eki abde&tlerinde ayaklarını yıkarlar.
0ndan &*nraki ö(le" ikindi" akşam !e yat&ı nama$larından ön/e aldıkları
abde&tlerinde ayaklarını yıkamayı2" &ade/e me&h ederler. 6en de b.
me$hebin y*r.m.na .yarak &abah nama$ında ayaklarımı yıkayı2"
-nn di(er abde&tlerinde ayaklarımı &ade/e me&h ediy*r.m.
6.ndan y$ler/e &ene e!!el" btn bilimlerin emekleme de!rinde
*ld.(. bir &ırada" bilim adamı *lmayı2" &ade/e -eniş din bil-i&i *lan
imamların y*r.mların/a .y-.lanan abde&t k.rallarının" 2EE1 yılında
bilimlerin .laştı(ı elektr*nik !e bil-i&ayar döneminde" bilim .$manların/a
yeniden b.-nn şartlarına -öre y*r.mlanma&ı +aydalı *lma$ mıG El"
bilek" y$" a(ı$" b.r.n -ibi *r-anlar de!amlı dış etkiyle kirlendikleri
halde" ayakkabı !e ,*ra2 i,inde örtl b.l.nan aya(ın kirleni2
kirlenmeye/e(i hakkında &a(lık .$manların/a ett ya2ılma&ı da +aydalı
*labilir. Fnk y.karda ya$dı(ımı$ -ibi 5/e 4anrı 4aha =.re&iDnde
ya2tırımlarını in&ana *lan $ararları önlemek i,in b.y.rm.şt.r.
Atatürk&ün Balıkesir&in $ağn%s*aşa Damisi&ndeki 6ut+esi
Ayrı/a 5/e Atatrk’n <.mh.riyetten ön/e 4> -n &ren
Anad*l. &eyahatinde" O.bat 1>23’de" 6alıke&ir’in Ma(n*&2aşa
<ami&i’nde nama$ kıldıktan &*nra ya2tı(ı h.tbeyi" aşa(ıda =ayın M+t
6ekir %a2lan ile Atatrk <.mh.riyetimi$in 1iyanet #şleri 6aşkanı =ayın
Mehmet N.ri 5ılma$’ın dikkatine &ay-ı ile &.narım. M&lman
memleketlerin de i,inde b.l.nd.(. 4> e&ir millete ba(ım&ı$lıklarını
ka$andıran !e y.rd.m.$la birlikte /amilerimi$i de ,eşitli dşmanların
elinden &a!aşarak -eri alan" k.t&al dinimi$in bilim y*l.yla y*r.m.n.
ya2an yk&ek karakterli Ata’mı$a bir !e+a b*r/. *larak" b. h.tbenin en
a$ından 14 2.nt*l. har+lerle ya$dırılı2" bir le!ha halinde y$ binler/e
ba&tırılarak" Atatrk re&imlerinden en -$eli ile birlikte &ek&en bine
.laşan /amilerimi$in imamlarına -önderilerek imamlarımı$ın !e
halkımı$ın dikkatine &.n.lma&ını" ayrı/a 1iyanet Lak+ı der-i&inde de
yayınlanma&ını =ayın 5ılma$’dan Atatrk <.mh.riyetinin 1iyanet #şleri
6aşkanı *lma&ı nedeniyle &ay-ı ile dilerim.
7E+endilerU <amiler birbirimi$in y$ne bakmak&ı$ın" yatı2
kalkmak i,in ya2ılmamıştır. <amiler taat !e ibadetle beraber" din !e
dnya i,in neler ya2ılmak la$ım -eldi(ini dşnmek" danışmak i,in
ya2ılmıştır. Millet işlerinde her kişinin $ihninin başlı başına ,alışma&ı
la$ımdır. #şte bi$ de b.rada din !e dnya i,in" -ele/e(imi$ !e i&tiklKlimi$
i,in !e en ,*k milli e-emenli(imi$ i,in neler dşnd(m$ *rtaya
123
k*yalım. 6en yalnı$ kendi dşn/elerimi &öylemek i&temiy*r.m"
he2ini$in dşn/elerini anlamak i&tiy*r.m. Mill^ lkler" mill^ irade" yalnı$
bir şah&ın dşnme&inden de(il" tm millet bireylerinin lklerinin
t*2lamıyla yaratılır.8
Atamız 6z7 Mu#ammet İle Aklın '%lunda Buluşuy%r
1in bil-i&inde -eniş kltre &ahi2 *lanlarla din -öre!lilerinin
yanıldıkları bir h.&.& !ar. 6. h.&.& aydınlatılmadık,a din" de!amlı -eri
kalmışlı(ın" +akirli(in" y*k&.ll.(.n bir Kdeti *l.r !e ,irkin ,ıkar
&ahi2lerinin ka$an/ına işler. %imi din adamları din biliminden &ö$ ederler.
1in bilimi *lma$. 6. h.&.& aydınlı(a ka!.şmadık,a ne %.ran
anlaşılabilir" ne de bilim ilerleyebilir.
A&lında din !e bilim ayrı ayrı temeller $erine k.r.lm.şt.r. 1inin
temelinde !e ö$nde ş2he y*kt.r. 1ini k*n.lara ş2he ile yaklaşıldı(ı
$aman din dinlikten ,ıkar. 1inin temeli d*-ma" yani &ö$lk anlamıyla 7her
trl in/eleme !e eleştirmenin &tnde t.t.lan" -ö$ ka2alı inanılan
dşn/e8 $erine k.r.lm.şt.r. 6ilim i&e ş2he $erine k.r.lm.şt.r.
@erek te/rb^ bilimlerin" -erek&e mane!i bilimlerin ö$nde ş2he !ardır.
;er k*n.ya bilim ş2he ile yaklaşır. 'n/e aklını işleterek !ar&ayımlar
&a2tar. =*nra da her !ar&ayımın $erine ş2he ile -ider. 0n.n i,in ,eşitli
met*tlar k.llanır. 4e/rb^ bilimlerde -ö$lem !e deney met*tları e&a&tır.
Mane!i bilimlerde daha ,*k kıya&lama met*d." tmden -elim !e tme
!arım met*tları k.llanılır.
5/e 4anrı y.karda ya$dı(ımı$ 4aha =.re&iDnin 114. ayetinde ,*k
&e!di(i ;$. M.hammet’e" 76ilimini arttır.8 diy*r. =ıra&ı -elin/e
a,ıklaya/a(ımı$ -ibi #&lKm döneminde m./i$e de!ri ka2anmış" bilim
de!ri başlamıştır. ;$. M.hammet’in &*n 2ey-amber *lma&ı bilim de!rinin
başlamış *lma&ı nedeniyledir. 5ine ;$. M.hammet’in" 76ilim Fin’de dahi
*l&a ö(reninQ8 b.yr.(." Fin’in .$aklı(ından de(il" k.t&al kitabımı$
%.ran’da -e,en dört kita2tan hi,birinin Fin’de *lmama&ı nedeniyledir.
Fnk ;$. M.hammet" ,*k yk&ek $ekK&ı ile kendi dönemindeki ihtiya,
d.yd.(. bilimler $erinde ,alışarak" * bilimlerin * $amana -öre en
yk&ek dere/e&ine .laştırdı(ı -ibi" y$yıllar &*nra M&lman
memleketlerde din adamlarının delKlete dşerek din !e bilimin aynı şey
*ld.(. yanıl-ı&ını önlemek i,in &öylemiştir.
;$. M.hammet" ihtiya, d.yd.(. har2 k.rallarını te/rbe ile
döneminin en yk&ek bilim &e!iye&ine .laştırmıştır. 6edir &a!aşı" Hh.d
!e ;endek &a!aşlarının her birinde ayrı ayrı bilim&el taktikler k.llanarak
Arabi&tan’daki en yk&ek har2 &trateNi&i .$manlı(ına ka!.şm.şt.r.
6ilindi(i -ibi 2E. y$yılın en yk&ek har2 &trateNi&i .$manı" 6irin/i 1nya
124
;arbi’nin Alman 6aşk*m.tanı ;indenb.r-’.n k.rmay başkanı @eneral
C.dend*r+’a -öre M.&ta+a %emal Atatrk’t. 4arihte -e,en ne =e$ar" ne
;annibal" ne #&kender" ne de Na2*ly*n Atatrk’n .$manlık d$eyine
.laşamamışlardır.
;$. M.hammet 2*litikada en yk&ek dere/eye .laşmış" ,*k
yk&ek bir kişidir. =*nradan ;$. M.hammet’in kı$ı Patma’nın *(.lları
;a&an !e ;&eyin’in !e ;a$reti Ali’nin &*y.na kıran -etiren M.a!iye’nin
kötlklerini önlemek i,in M.a!iye’yi &ır kKti2li(inde -öre!lendirmiştir.
M.&ta+a %emal de ben$er bir taktik .y-.l.y*r. <.mh.riyet k.rmayı
ta&arladı(ı halde" 76abam" dedem !e btn akrabalarım 2adişahın
ekme(i ile byd.8 diyerek 2adişah tara+tarlarının lideri d.r.m.ndaki
Ra.+ 0rbay’ı başbakanlıkta t.t.y*r. An/ak <.mh.riyet’in ilan edile/e(i
-n 6yk Millet Me/li&i =al*n.nda millet!ekillerinin t*2lanı2
k*n.şmaya başladı(ı bir &ırada M.&ta+a %emal k*rid*rda Ra.+ 0rbay’a
ra&tlıy*r !e *na ,*k /iddi !e a$imli bir ta!ırla" 7Ra.+" şimdi kr&ye
,ıka/ak&ın. Jadişahlı(ın aleyhinde !e <.mh.riyet’in lehinde &ö$ler
&öyleye/ek&in.8 diy*r. 0rbay b. a$imli !e /iddi ta!ır karşı&ında hi,bir şey
&öylemeden &al*na -iri2" kr&ye ,ıkıy*r. Jadişahlı(ın aleyhinde !e
<.mh.riyetin lehinde &ö$ler &öyly*r. Jadişahlık tara+tarlarının"
liderlerinin b. &ö$leri karşı&ında şaşkına döndkleri bir &ırada
<.mh.riyet tara+tarları 75aşa&ın <.mh.riyet" yaşa&ın <.mh.riyet8
te$ahratı ile <.mh.riyeti ilan ediy*rlar.
%.reyşlilerle ya2tı(ı ;.deybiye 6arış Antlaşma&ı #&lKm tarihinde
;$. M.hammet’in ne kadar yk&ek bir 2*litika/ı *ld.(.n.n kanıtını
taşımaktadır. ;.deybiye Antlaşma&ında" 18 yaşından k,k bir %.reyşli
M&lman *l.r&a" M&lman *lmayan baba&ı ,*/.(.n. mşrikler
i&ter&e M&lmanlıktan ,ıkarabile/ek" M&lman *lan bir baba i&e
mşrik kalan ,*/.(.n. M&lmanlı(a i&temeye/ek. ;$. M.hammet
b.n. kab.l etti !e antlaşmayı im$aladı. 6aşta ;$. 'mer *lmak $ere
M&lmanlar iki tara+ta eşitlik *lmadı(ından kırıldılar. ;$. 'mer ;$.
M.hammet’e dönerek" 75a Re&.lallahQ =en bi$e öl dedin de ölmedik miG
6. y$ kara&ı antlaşmayı neden im$alıy*r&.nG8 dedi. ;$. M.hammet"
75a 'mer" b. antlaşmada hikmet !ardır.8 diye a,ıkladıy&a da
M&lmanların kır-ınlı(ı Medine’ye dönn/eye kadar y*lda da &rd.
Antlaşmanın hikmeti" %.reyş 1e!leti tara+ından M&lmanların ilk
de+a bir de!let *larak tanınma&ı" bir de!let *larak antlaşmayı
im$alama&ıydı. Ama ;$. M.hammet’in -örşn !e 2*litik $a+erini
ka!rayamayan M&lmanlar b. antlaşmayı M&lmanlı(ın aleyhine -ibi
y*r.mladılar. 0y&a b. antlaşmadan iki &ene &*nra M&lman *lanların
&ayı&ı" antlaşmadan ön/eki *n yıl i,inde M&lman *lanların &ayı&ından
125
daha ,*k *ld.. %ıbrı&’ta 3E yıla yakın bir &redir %.$ey %ıbrı& 4rk
1e!leti *ld.(. halde" başka de!letler/e tanınmamanın bi$e ne byk
ı$dıra2 !erdi(ini -öry*r.$. 6.n. in/eledi(imi$ $aman" ;$.
M.hammet’in b. antlaşmayla ne kadar byk bir $a+er ka$andı(ının
+arkına !arıy*r.$. Fnk ilk de+a Mekke %.reyş 1e!leti" kan.n dışı
&aydı(ı ;a$reti M.hammet’i bir de!let lideri *larak kab.l edi2" eşit
şartlarla bir antlaşma im$alamıştır.
6yk Atatrk de ;$. M.hammet -ibi 2*litik byk başarılar
-ö&termiştir. C*$an 6arış Antlaşma&ında #n-ili$ 1ele-e&i C*rd @r$*n
-örşlmek $ere ,*k a(ır şartları k*n+eran& ma&a&ına -etirin/e" 4rk
1ele-e&i #&met #nön’nn b. şartları kab.l etmek i&tememe&i !e
k*n+eran&ın k*2ma n*kta&ına -elme&i $erine Atatrk mdahale etmiş
!e #nön’ye" 76. şartların -örşlme&ini kab.l et" ama &en de aynı
şekilde başka a(ır şartlar ileri &r. 6. &.retle k*n+eran&ı bırakma işini bi$
ya2mış *lmayalım.8 dedi. #nön Atatrk’n ta!&iye&ini kab.l etti. =*nra
yeni şartlar ileri &rerek k*n+eran&ın de!amını &a(ladı. =*n.nda da 4rk
te$i kab.l edilerek C*$an 6arış Antlaşma&ı im$alandı.
.in )örevlileri Temel Bilimsel .%ğrularla .%natılmalıdır
E(itim biliminin !e bilim met*tlarının &*n !erilerine -öre bil-ide
-e,iş y*kt.r. 5ani +i$ik k*n.larını bilen bir in&anın bil-i&i kimyaya"
biy*l*Niye" $iraata -e,me$. Miraat mhendi&inin tarım bil-i&i de kimya !e
biy*l*Ni -ibi başka bilimlere -e,me$. ;ele din bil-i&i başka bilimlere hi,
-e,me$. 6. 4rkiye’de böyle *ld.(. -ibi" Almanya’da" Pran&a’da"
Amerika’da" A&ya lkelerinde !e hatta yarı !ahşi A+rika t*2l.l.klarında da
böyledir. An/ak" bilim ,alışmalarında k.llanılan -ö$lem" deney"
kıya&lama" tmden -elim" tme !arım -ibi btn bilim met*tları her
bilimde !e bil-ide -e,erlidir.
6. nedenle din -öre!lileri" bilim ,alışma&ı ya2madan" &ade/e din
bil-ileriyle k.t&al kitabımı$ %.ran’ın y*r.m.n. ya2ama$lar. 5a2arlar&a
yanılırlar. 6. nedenle men&.2 *ld.kları .l.&a $arar !erirler" hem de
k.t&al kitabımı$ın !erilerine -öre 5/e 4anrı’mı$a karşı &., işlemiş
*l.rlar. 1in -öre!li&inin -öre!i" bilim .$manları tara+ından y*r.mlanan
din bil-i&ini de(iştirmeden M&lman halka bildirmekten ibarettir.
0&manlı tarihi b*y.n/a" din -öre!lilerinin ,*(." kendi başlarına dini
y*r.mlamaya kalkmışlar" bilmedikleri k*n.larda" bilmediklerini de
bilmeyerek t*2l.m.n +akirleşme&ine" bilimin *rtadan kalkma&ına neden
*lm.şlardır. 6. h.&.&taki bel-eleri tek tek &ay-ın .l.&.m.n dikkatine ar$
ederim.
126
D<$9 Eti K<n9#9
%.t&al %itabımı$ %.ran’ımı$da 5/e 4anrı d*m.$ etinin
M&lmanlar tara+ından yenilmeme&i .yarı&ında b.l.nm.şt.r. Nedeni"
b. d.y.r.n.n bildirildi(i $amanda d*m.$larda 7trişin8 ha&talı(ının
*lma&ıdır. 0 tarihte mikr*2 !e b. ha&talı(ı teda!i ede/ek aşı ya2ma
.&.l bilinmedi(inden d*m.$ eti yiyenler ha&talanıy*rlardı. 6.na ra(men
et ihtiya/ı *ld.(. $aman M&lmanların d*m.$ etini yiye/eklerini" +akat
başkalarını teş!ik etmemek i,in ö!me ya2maya/aklarını b.y.rm.şt.r.
#n&ana ha&talık nedeniyle -ele/ek $arardan et ihtiya/ının karşılanma&ı
nedeniyle meydana -ele/ek +ayda daha byk *ld.(.ndan 5/e 4anrı
d*m.$ etinin yenilme&ini b.y.rm.şt.r.
5/e 4anrı et -ıda&ını yeterin/e alan .l.&ların halkının yaş
*rtalama&ının ?2" hay!ani -ıdayı yeterli almayan .l.&lar halkının yaş
*rtalama&ının 4E’ın altında *ld.(.n. bildi(i i,in y.karda ya$dı(ım
.yarıyı ya2mıştır. 6.-n a&-ari /ret beş kişilik bir aile i,in 1EE mily*n
lira d*layındadır. 5.rd.m.$da en el!eriş&i$ -e/ek*nd. barınma
yerlerinin bile aylık kira&ı 3E)5E mily*n lira ara&ındadır. A&-ari /retle
,alışan bir kişi elektrik" &." .laşım" yiye/ek" i,e/ek -ibi $ar.ri ihtiya,larını
&a(lamaya ,alışırken" ha+tada beş kişi i,in 1EE -ram *l&.n et alabilir miG
0&manlı tarihinde y.rd.m.$.n en !erimli 1*(. 4rakya
t*2raklarında dedelerimi$in" din -öre!lilerinin yanlış y*r.mları" yanlış
yönlendirmeleri neti/e&inde y.rd.n." e!ini" tarla&ını" btn !arlı(ını terk
edi2 ka,ışlarını a&ker kökenli ya$arımı$ 'mer =ey+ettin’in hikKyelerinden
lt+en ö(renin. 0&manlı #m2arat*rl.(.nda 1*(. 4rakya’da en !erimli
t*2raklar &tnde Y 1EE M&lman *lan köyllerimi$i *radan ka,ırmak
i,in bir -ayrim&lim !ali köye iki ;ıri&tiyan m.ha/ir yerleştiriy*r. 0nlar
de!let bt,e&inden birka, d*m.$ aldırıy*r. M&lman dedelerimi$in
k*y.n !e &ı(ır &.ladıkları ,eşmelerde ;ıri&tiyanlar da bilin,li *larak
d*m.$ &.l.y*rlar. M&lmanların şikKyet baş!.r.&. ;ıri&tiyan !ali/e -eri
,e!rilin/e" &a+ !e ma&.m dedelerimi$ ön/e d*m.$ların &. i,ti(i
,eşmeden &. almıy*r. Neti/ede köyn" y.rd.n." e!ini ;ıri&tiyan
k*mş.&.na terk ederek başka yere -ö, ediy*r.
1*m.$ hay!anı da 5/e 4anrı tara+ından yaratılmış bir
hay!andır. 4ek tırnaklı de(ildir. Fi+t tırnaklıdır. 3. !e 4. tırnakları di(er ,i+t
tırnaklı hay!anlarda *ld.(. -ibi körlenmiştir. 6.-n &a(lık biliminin
.laştı(ı yk&ek &e!iyede trişin ha&talı(ı y*k edilmiştir. 6ir tek &ı(ırın
yetiştirilme&inde &ar+ edilen in&an -/ !e ma&ra+ın aynı&ı ile 15 d*m.$
yetiştirilebilmektedir. 1*m.$ hay!anı en -, şartlarda bile yiye/e(ini !e
&.y.n. b.lmakta !e ?)8 ya!r. birden d*(.rmaktadır. 6. nedenle d*m.$
12?
eti di(er hay!an etlerinden daha ./.$a mal edilebilir. E-e böl-e&i
da(larında yeterli -ıdayı alamadı(ından da( ke,i&i" da( k*y.n. -ibi
!ahşi hay!anlar y*k *ld.(. halde" !ahşi d*m.$lar &rler halinde E-e
da(larında d*laşmakta" -ıdalarını b.lmaktadır.
%.t&al %itabımı$ %.ran’ı din -öre!li&i y*r.mlayama$. 5*r.mlar&a
yanlış y*r.mlar. 1in -öre!li&inin bir mahkemedeki $abıt kKtibi" i/ra
mem.r." başkKtibin ya2tıkları r*l &tlenerek" din hakkında bilim
adamlarının y*r.mlarını halka d.y.ran in&anlar *lma&ı -erekir. 6ir
mahkemenin kararını h.k.k bilimi .$manı hKkimin !ere/e(i yerde" $abıt
kKtibi" i/ra mem.r. ya da başkKti2 -ibi elemanlar !erir&e" neti/ede
h.k.k bilimi .y-.lanmış *lma$. 5/e 4anrı’nın da emri yerine -etirilmiş
*lma$. 6. nedenle k.t&al kitabımı$dan y.karda aktardı(ımı$ 4aha
=.re&iDnin 114. ayetini tekrar hatırlatmakta +ayda !ardır.
Eai K<n9#9
#&lam dininde de!letin kab.l etti(i öl,de *lmak k*ş.l. ile bir
bankanın !ere/e(i +ai$ haram de(ildir. Jaranın bilim&el anlamı birikmiş
emektir. 6ankalar da bilim -ere(i 2ara ti/areti ya2arlar. 6ilimi yaratan
5/e 4anrı’dır. 4anrı kendi yarattı(ı de(erlere ter& dşme$. 6. bakımdan
hi,bir bilimin b.l-.ları %.t&al %itabımı$ %.ran’a aykırı de(ildir. 6.
aykırılı(ı yaratanlar bilim bilmeyen" hem de bilmedi(ini de bilmeyen"
bilirim &anan $a!allı kim&elerdir. 5/e 4anrı’nın menetti(i" bilim -ere(i
*lan n*rmal banka !e şahı&lar ara&ında işletilen n*rmal +ai$ de(ildir.
M.rabaha denilen kat kat +ai$dir.
6.n. Ali #mran &.re&inin 13E. ayeti a,ık bir şekilde belirtir. Ama
bir talih&i$lik e&eri *larak" 5/e 2ey-amberimi$ $amanında" %.ran bir
kita2 haline -etirilmemiştir. ;$ M.hammet 632 yılında öle/e(ini biliy*rd..
6.n. !eda ha//ında a,ıklamıştı. 6.na ra(men ne kendi&inin
k*ntr*lnde %.ran’ı kita2 haline -etirmiş" ne de belirli kim&eleri
-öre!lendirerek kita2 haline -etirmek i,in ,alışma başlatmıştır. 6. işi
ilerde" bilim adamlarının ya2ma&ını dşnmş *labilir. #ki yıllık ;$.
Eb.bekir !e *n yıllık ;$. 'mer de!rinde %.ran tek kita2 haline
-etirilmemiştir. 6.-nk %.ran’ımı$ ;$. 0&man de!rinde kita2 haline
-etirilmiştir.
6ilindi(i -ibi ;$. 0&man önemli 2*litika/ı 5e$it !e M.a!iye -ibi
Eme!i aile&indendir. #&lam de!letinin ,*k önemli yerlerine Eme!i
aile&inden kişileri -etiri2 M.a!iye’yi -,lendirme&i neti/e&inde" i&yan
,ıkmış !e ;$. 0&man öldrlmştr. ;$. 0&man’ın teşkil etti(i
k*mi&y*na bilim adamları de(il" &ıradan adamlar -etirilmiştir. ;$.
128
M.hammet’in" 76ilimin ka2ı&ı Ali’de.8 dedi(i halde" b. k*mi&y*nda ;$.
Ali’nin b.l.nd.(.na dair bir kayıt y*kt.r.
6. k*mi&y*n 5/e 4anrı’nın emirlerini -eliş &ıra&ına -öre
ya$mayı mah$.rl. b.lm.ş" b. nedenle kendi aralarında bir ta&ni+
ya2arak" ilk -elen ayetleri *rtaya yah.t &*nlara" &*n -elen ayetleri başa
almak -ibi bir &*r.m&.$l.k örne(i &er-ilemişlerdir. 6. nedenle +ai$
hakkında ;$. M.hammet’e 46 yaşındayken !e ilk -elen R.m &.re&i 3E.
&ıraya alınmış" 55 yaşında -elen 6akara &.re&i ikin/i &ıraya !e +ai$le il-ili
&*n &.re *lan !e Jey-amber E+endimi$ 56 yaşında iken -elen Ali #mran
&.re&i 3. &ıraya k*nm.şt.r. Pai$ hakkında bilim&el -örş *lmayan !e b.
, &.reyi bir arada mtalKa ederek y*r.m ya2ma&ı -ereken y*r.m/.lar"
byk bir &*r.m&.$l.kla %.ran’ımı$ın 3E. &ıra&ında *lan R.m &.re&ini
en &*n -eldi &anarak" bilmediklerini de bilmeyerek yanlış y*r.mlar
ya2mışlar" +ai$in $erre&inin dahi haram *ld.(.n. yayarak M&lman
halkın bankalarının işleme&ini önlemişler" btn M&lman lkelerde
e/nebi bankaların -elişme&ini &a(lamışlar" M&lmanların 2ara&ı$" a, !e
&e+il halde kalma&ına ön/lk etmişlerdir. 6. şartlandırmayı ya2an din
-öre!lileri hem bilim bilmiy*r" hem de bilmediklerini bilmiy*rd..
6en 2adişahlık de!rinde 1E yaşındaydım. 0 tarihlerde b.-nk
4rk M&lman bankalarından Miraat 6anka&ı dışında hi,bir banka
y*kt.. 6tn 2ara e/nebilerin işlettikleri 0&manlı 6anka&ındaydı.
0&manlı 1e!leti halkı b. e/nebi bankadan b*r, 2ara alırdı. 0&manlı
1e!letinin kendi&i de !er-ilerin t*2lanma&ını bile e/nebi tah&ildara
!ermek $*r.nda kalmıştı. 0&manlı 1e!leti * kadar -,&$" * kadar
2ara&ı$" * kadar *n.r&.$ bir hale -elmişti ki" ka2itla&y*nlar denilen
belalar başımı$a -e,irilmişti. Anad*l.’da bir M&lman’ı öldren bir
;ıri&tiyan’ı 4rk Nandarma&ı" 4rk 2*li&i t.tamıy*rd.. E/nebi memleketin
de!letine mra/aat edi2" *n.n k*ll.k k.!!etlerinin &.,l.y. yakalama&ını
i&temek $*r.nda kalınıy*rd..
6tn b. belaların başımı$a -elme&ini" %.t&al %itabımı$ %.ran’ın
ö$n bilmeyen" &telik bilmedi(ini de bilmeyen din -öre!lileri
&a(lamıştır.
İslam .ininde Anadil "%runu
%.t&al %itabımı$ %.ran’da" #brahim &.re&inin 4. ayeti aynen şöyle
der: 76i$ han-i .l.&a el,i -önderdik&e" *n. an/ak .l.&.n.n diliyle
-önderdik: Allah’ın b.yr.klarını a2a,ık anlatabil&in diye.8 6. ayete -öre
anlam bilimi e&a&tır. 5ine %.ran’a -öre dört kitabın dörd de haktır. 6.
%.t&al %ita2lar 4e!rat" Meb.r" #n/il !e %.ran’dır. 6. kita2lardan hi, biri
4rk diliyle ya$ılmamıştır. 4e!rat #brani/edir. Meb.r da #brani/edir. ;$.
12>
#&a #brani/e kökenli bir dil ile k*n.ş.y*rd.. #n/il" C.ther re+*rm. &*n./.
CKtin/eden A!r.2a dillerine ,e!rilmiştir !e tm A!r.2alılar kendi
anadilleriyle !e anlamını bilerek ibadetlerini ya2maktadırlar. %.ran i&e
Ara2,adır. 1nyanın ,*k -eniş bir alanına yayılan 4rklerin tarihi
kalıntılarında e&ki 4rk dilinde -önderilmiş 4anrı b.yr.klarına b.-ne
kadar ra&tlanmamıştır. 5/e 4anrı" han-i t*2l.mda ahlKk b*$.lm.ş"
t*2l.m d$eni &ar&ılmış i&e" * t*2l.m.n d$enini &a(lamak i,in
2ey-amber -öndermiştir.
1in tarihi kayıtlarına -öre" Meb.r adlı k.t&al kita2 ;$. 1a!.t’a
-önderildi(i $aman" t*2l.mda ahlKk&ı$lık &*n dere/e yay-ındı. ;atta ,*k
karılı ;$. 1a!.t’.n erkek ,*/.klarından birinin kı$ kardeşini -ebe
bıraktı(ı !e ma(d.r kadının ana bir erkek kardeşinin de mte/a!i$
kardeşini öldrd( kayıtlıdır.
;$. M.hammet’in Arabi&tan’a 2ey-amber -önderildi(i &ırada
Ara2 t*2l.m.nda k.mar &*n dere/e yay-ındı. Jara&ını bitiren
k.marba$ların ,*klarının karılarını !e kı$larını da k.mar ma&a&ında
kaybettikleri -örly*rd.. %adının t*2l.mda bir de(eri y*kt.. ;atta
b.-n bile Arabi&tan’da Lahabi kabilelerinin bir bölmnde bir ailede
k*/anın -en,ken ölm d.r.m.nda" -en, karı&ının kendi *(l.yla
e!lendi(ini" bel-eleriyle 4arih,i <emal %.tay kimi tele!i$y*nlarda 4rk
t*2l.m.na !e dnyaya a,ıklamıştır.
6tn 4rk t*2l.mlarında" y.karda &aydı(ımı$ ahlak&ı$lıkların hi,
biri -örlme$di. E&ki 4rklerde bir hakan" yaban/ı el,iyi kab.l ederken
yanında hat.n da b.l.n.rd.. 6. h.&.&taki y$ler/e örnekten birka,ını
&ayın *k.y./.ların bil-ilerine ar$ ederim. 'nemli 4rk hkmdarlarından
@a$neli Mahm.t’a bir d.l kadın şikKyette b.l.narak" bir a&kerin -e/eleri
e!ine -eldi(ini !e kendi&ine &arkıntılık etti(ini &öyler. @a$neli Mahm.t bir
2lan ha$ırlar !e kadına" 76. -e/e a&ker e!ine -eldi(i $aman btn
ışıkları &öndre/ek&in.8 der. Jlan k.r.l.r. 4am -e/e yarı&ı" ma(d.r kadın
ışıkları &öndrn/e" @a$neli Mahm.t adamlarına e!e -iden a&keri
t.tt.r.2 b*(d.rt.r. =*nra ışık yandı(ı $aman a&kerin y$n -örn/e
ellerini a,ı2" 5/e 4anrı’ya d.a eder" 75arabbiQ F*k şkr &arkıntılık eden
a&ker benim *(l.m de(ilmişQ8 der. #ki rekKt nama$ kılar.
6tn 4rklerde anaya !e kadına &ay-ı &*n&.$d.r. 4rk
eşkıyaların bile kadına hrmetle da!randıklarına dair bel-eler !ardır.
6.nlardan birini a,ıklıy*r.m: Aydın !e 'demiş da(larında *n beş yıl
e-emen *lan Fakır/alı Mehmet E+e" b.nlardan biridir. @en,li(inde bir
köy kı$ına Kşık *l.r. 6aba&ı" kı$ını -önlyle Mehmet E+e’ye !ermedi(ini"
i&ter&e köydeki e!inden kı$ını alı2 -ötrebile/e(i şeklinde haber
-önderdi(i halde" Mehmet E+e kı$ı almamış" yıllar/a beklemiş !e nihayet
13E
baba&ının -önln ederek &e!di(i kı$la e!lenmiştir. Fakır/alı" bir -e/e
yarı&ı Aydın 1a(ında bir yörk ,adırına !ardı(ı $aman ihtiyar yör(
a(lar b.l.r. =ebebini &*rd.(.nda ihtiyar yörk" 7Eşkıyalar -eldi" 2aramı"
k*y.nlarımı aldılar" ama kı$ımı da -ötrdler.8 /e!abını !erir. 6.n.n
$erine yörkten eşkıyaların -itti(i yön ö(renir. Oi+reli k.şdiliyle
arkadaşlarıyla haberleşerek" eşkıyanın t*2lantı&ının kıyı&ına kadar
!arırlar. 1aha &*nra , de+a k.ş ötme&i taklidi ya2arak bir anda eşkıyayı
ba&arlar. 0nları ba(larlar. 0rtada *ynamaya $*rlanan yörk kı$ını
k.rtarırlar. 4.t.kl.ları yörk ,adırına -etirirler. 6yk bir ateş yakarak"
76. yörk kı$ına ne diye &aldırdını$G8 diyerek eşkıyaları birer birer ateşe
atarlar.
4rklerde Ara2lardaki -ibi ahlKk&ı$lıklar *lmadı(ından 5/e 4anrı
4rk diliyle k.t&al kita2 -önderme l$.m. -örmemiştir. 4rkiye’deki 2e,e
y*l.yla ,.!ala -irdirme !e %*nya’daki *t.rak e(len/eleri Ara2lardan
-elmedir. 1>6E’lı yıllarda %*nya’nın 5arma 6./a(ına ba(lı ;ayır*(l.
%öyDne &. da(ıtımı i,in de!let bir &. mhendi&i -öre!lendirir. ;ayır*(l.
%öy a(aları ka!.n yetiştirdiklerinden !e -eniş öl,de &eb$e/ilik
ya2tıklarından başka köylerin aldı(ı &.ların en a$ *n katı &. almak
i&terler. 6.n. i,in a(alar ka+a ka+aya !ererek 2lanlar k.rarlar !e
mhendi&ten daha +a$la &. alma y*llarını araştırırlar. Jara tekli+ ederler"
mhendi& kab.l etme$. Miya+etlere ,a(ırırlar" d*y.r.rlar" i,irirler. 0 da
etki ya2ma$. Nihayet a(alardan birinin aklına şeytan/a bir +ikir -elir.
Mhendi&e -iderek" 7E+endim" bi$im *t.rak Klemi diye bir e(len/emi$
!ar. 6.raya teşri+ etmeni$i ri/a etmeye -eldim.8 der. Mhendi& b. tekli+i
kab.l eder. 6ir -e/e bir e!de 2en/ereleri &ım&ıkı örtlerle ka2atı2 -eniş
bir *daya iki -en, kadın -etirirler. 6.nları ,ırıl,ı2lak &*yarlar. 6irinin eline
iki ,i+t %*nya kaşı(ı !erirler" di(erinin de 2armaklarına iki ,i+t $il takarlar.
%adınlar &a$ eşli(inde kaşıkları şıkırdatı2 $illeri ,alı2 *ynarken"
mhendi& de aya(a kalkar. Ellerini ha!aya kaldırı2" baş2armaklarını *rta
2armaklarına ,ar2arak ,ıkardı(ı &e&lerle *y.na katılır. 6irka, de+a
kadınlarla birlikte döner. Nihayet b. e(len/e &*n.nda a(anın dedi(ine
-öre başka köylerin *n mi&li daha +a$la &.ya ka!.ş.rlar. ;ani şairin"
7Fin-ene mertlik !e yreklili(ini anlatırken" hır&ı$lı(ını &öyler.8 dedi(i -ibi"
a(a da bir mem.r. d*(r.l.ktan ayırtarak &a(ladı(ı &. alma $a+erini
ballandıra ballandıra anlatır. 6. ahlKk&ı$lık e&ki 4rklerde y*kt.r. %ökeni
Ara2lardadır.
Atatürkün Kuranın .a#a İyi Anlaşılması ,a+aları
6yk Atatrk" 4rk M&lmanların kendi dilleriyle %.t&al
%itabımı$ %.ran’ı *k.maları" %.ran $erinde dşnmeleri !e ibadetlerini
4rk,e ya2arak 4anrı b.yr.(.n. -er,ekten yerine -etirmeleri i,in ,*k
131
byk ,aba &ar+ etmiştir. 'n/e %.ran’ı 2ara&ını kendi /ebinden ödeyerek
Elmalı’ya 4rk,eye ,e!irtmiştir. Mehmet Aki+’in şairli(inden !e Ara2,a
derin bil-i&inden +aydalanarak %.ran’ı 4rk,eye ,e!irme&i i,in *n. ikna
etmiştir. Mehmet Aki+" #&mail ;abi2 =e!k’n 0&manlı/a ya$ılı 74e/ettt
Edebiyatı8 kitabında b.l.nan şiirinde" 74rk Ara2&ı$ yaşayama$" kim
yaşar der&e delidir. 4rk Arabın hem &a( -ö$ hem de &a( elidir.8 diye
ya$ma&ına ra(men" M.&ta+a %emal’in i&te(ine .yarak !e iki yıl ,alışarak
4rk,e %.ran’ı meydana -etirmiştir. Maale&e+ b. 4rk,e %.ran
ba&ılamamıştır. 4arih,i <emal %.tay’ın kimi tele!i$y*n ekranlarında
anlattı(ına -öre" Mehmet Aki+ ölmnden ön/e damadı 'mer Rı$a
1*(r.l’a. 76en hayatımda en byk yanıl-ıyı M&lmanlı(ı 4rkiye
dışında aramakla ya2tım.8 demiştir. 5/e Atatrk e$anı şeri+i 4rk,eye
,e!irtmiş !e 4rkiye’de 1? yıl mddetle minarelerden 4rk,e e$anı şeri+
*k.nm.şt.r.
Ean T5rkçe )k9n$al8d8r
=ayın *k.y./.larım" 7<.mh.riyet8 +ilminin &*nlarına d*(r. byk
bir &e& &anat,ı&ının 4rk,e e$anı şeri+i mkemmel bir şekilde
*k.d.(.n. d.yd.m !e -ördm. 6. &e&i d.yan M&lmanların" 5/e
4anrı’ya karşı yreklerinde *l.şan byk bir &ay-ı !e &e!-iyle /amiye
k*şa/aklarından emin *lmak i,in &i$in de 7<.mh.riyet8 +ilminde *k.nan
4rk,e e$anı şeri+i dinlemeni$i dilerim. 4rk mahkemeleri tara+ından
idama mahkZm edilerek" &*nradan idam edilen Adnan Mendere&’in
1>5E’de iktidara -eli2 başbakan *ld.(.ndaki ilk i/raatı 4rk,e e$anı
*rtadan kaldırı2" Ara2,a e$anı -etirme&idir. Atatrk’ &e!menin"
&aymanın !e *n.n y*l.ndan yrmenin ibadet *ld.(.n. &öyleyen *
dönemin /.mh.rbaşkanı <elal 6ayar bile Adnan Mendere&’in b.
da!ranışını önleyememiştir. Mendere&’in han-i mak&atla 4rk,e e$anı
şeri+i *rtadan kaldırdı(ının nedenlerini her *k.y./.n.n dşnerek
b.lma&ını ri/a ediy*r.m. Fnk d*(r.l.(a !e d*(r. y*la an/ak in&anın
kendi aklıyla !arma&ı mmkndr. 4rk,e e$anı şeri+in bir an ön/e
minarelerden *k.nma&ı i,in e$anın 4rk,e&ini byk milletimi$e !e
-en,lerimi$e aşa(ıda &ay-ıyla ar$ ederim.
T5rkçe Ean
4anrı .l.d.r" 4anrı .l.d.r.
4anrı .l.d.r" 4anrı .l.d.r.
O2he&i$ bilirim bildiririm.
4anrı’dan başka y*kt.r ta2a/ak.
132
O2he&i$ bilirim bildiririm.
4anrı’nın el,i&idir M.hammet.
;aydın nama$a" haydın nama$a.
;aydın +elKha" haydın +elKha.
4anrı .l.d.r" 4anrı .l.d.r.
4anrı .l.d.r" 4anrı .l.d.r.
4anrıdan başka y*kt.r ta2a/ak.
4anrıdan başka y*kt.r ta2a/ak.
6z7 'usuf !yküsünden ,ıkarıla(ak .ersler
%.t&al %itabımı$ %.ran’ın 5.&.+ =.re&iDnin &*n ayeti *lan 111.
ayetinde 5/e 4anrı şöyle b.y.rmaktadır. 7And *l&.n ki 5.&.+ =.re&iDnde
-e,en *laylardan aklı başında *lanların ala/akları örnekler" ibretler
!ardır.8 5/e 4anrı b. ibretleri a,ıklamamıştır. 4anrı kendi ö$nden
yaratı/ı bir 2ar,a *lan aklı yalnı$ in&anlara !ermiştir. 6. şekilde
in&anların bilim y*l.yla dşnmelerini" araştırma ya2arak keşi+ler
ya2malarını3 in&anların" hay!anların !e bitkilerin yararına yeni b.l.şlar
b.lmalarını !e btn /anlıların hi$metine !ermelerini i&temiştir. 5/e
4anrı" b.yr.(.n. k.!!etlendirmek i,in y.karıdaki ayette ya$ıldı(ı -ibi
bir,*k ayette yemin etmektedir. 6." 5/e 4anrı’nın yarattı(ı in&ana karşı
,*k byk bir &e!-i&inin !e &ay-ı&ının i+ade&idir.
5.&.+ &.re&i ö$etle" ;$. 5ak.2’.n ,eşitli annelerden d*(an
,*/.klarının" en k,kleri *lan !e babalarının ,*k &e!di(ini dşndkleri
5.&.+’a d.yd.kları kı&kan,lık nedeniyle" babalarından i$in alarak 5.&.+’.
kıra -ötrdkleri !e *rada *n. bir k.y.ya attıkları" 5.&.+’.n -ömle(ini
,ıkarı2 bir a! hay!anının kanına b.layarak -ömle(i babalarına -ö&teri2"
!ahşi hay!anın 5.&.+’. yedi(ini &öyledikleri" b.raya -elen bir ker!anın
hay!anları &.lamak i,in k.y.dan &. ,ekerken 5.&.+’.n da k*!anın i2ine
&arınarak k.y.dan y.karı ,ıktı(ı" ker!an/ıların b. ,*/.(. Mı&ır’da e&ir
2a$arında &attıkları" Pira!.n.n !e$irinin b. ,*/.(. &atın alı2 e!ine
-ötrd(" $aman -e,i2 5.&.+’.n bıyıkları terlemeye başladı(ında ,*k
-$el *lma&ı nedeniyle !e$irin karı&ı Meliha’nın *na Kşık *ld.(." kadının
/in&i mna&ebette b.l.nma&ı i,in 5.&.+’. $*rladı(ı" 5.&.+’.n
d*(r.l.ktan ayrılmayarak *dadan ka,tı(ı" !e$irin 5.&.+’. &.,&.$
b.lma&ına ra(men $indana attı(ı !e 5.&.+’.n $indandaki iyi hareketleri
!e ryaları d*(r. y*r.mlama&ı nedeniyle Pira!.n’.n &arayına ,a(rılı2
de!let ha$ine&inin başına -etirildi(i anlatılır.
5/e 4anrı’nın ama/ı b. öykde -e,en *layların akıl y*l.yla
dşnlerek" araştırma ya2ılarak alına/ak ibretlerin b.l.nma&ı"
keş+edilme&idir. 1in -öre!lilerinin ba$ılarının b. öyky heye/anlı bir
bi,imde anlattıklarını" /emaatten bir,*klarını a(lattıklarını de+alar/a
133
-ördm !e yaşadım. Ama imam e+endilerin b. öyknn e&a& -aye&i *lan
örnekleri" ibretleri b.lamadıklarını da -ördm. 6. örnekler an/ak bilim
adamlarının k.llandıkları bilim met*tlarıyla &a2tanabilir. 6en e(itim
biliminin bir .$manı *larak dşndm" bir,*k !ar&ayımlar &a2tadım"
b.nların her biri $erine bilim -ere(i ş2heyle yaklaştım. 6.ld.(.m
neti/eden birini &ayın *k.y./.larıma ar$ ederim.
5/e 4anrı demek i&tiy*r ki: #n&anların her yeni -irişiminde
-,lkler !ardır. 5aratı/ı !e başarılı in&an d.r.m.na yk&elebilmek i,in
;$. 5.&.+’.n $indanda katlandı(ı -ibi &i$ de b. -,lklere
katlana/ak&ını$. Falışmalarını$ı -e!şetmeyerek daha byk -ayretle
,alışa/ak" başarının $e!kini tada/ak&ını$. Fnk m.tl.l.(.n" hakkıyla
ya2ılan -öre!den &*nra d.y.lan +erahlık *ld.(. bilin/ine !e alışkanlı(ına
.laşa/ak&ını$. 5aratı/ı aklını$ı k.llanarak in&anlı(ın" hay!anların !e
bitkilerin +ayda&ına" m.tl.l.(.na katkı ya2a/ak" yeni b.l.şlar meydana
-etire/ek&ini$.
5/e 4anrı’nın b.yr.klarından ,ıkarılma&ı -ereken ibretlerin
belirlenme&i i,in" bir tek bilim adamının tek başına de(il" bilim adamları
t*2l.l.(.n.n" 4anrı b.yr.klarını #n-ili$ /iddiyetiyle y*r.mlama&ının
&a(lanma&ı -erekir. 6ilindi(i -ibi 6ritanni/a An&ikl*2edi&inin *riNinalinin
ha$ırlanma&ı 25E kişilik bilim k.r.l.n.n 2EE &ene b*y.n/a &rekli
,alışma&ı &*n./. tamamlanmıştır. 1nyanın en önde -elen bilim&el
karakterli an&ikl*2edi&idir. 1iyanet #şleri 6aşkanlı(ının da %.ran’ımı$ı b.
/iddiyetle ele alı2" bilim heyetiyle k.t&al kitabımı$ %.ran’ı yeni baştan
y*r.mlamak i,in ,alışmalara ha$ırlandı(ını memn.niyetle haber aldık.
Akıl ,alıştırılı* .üşün(eye .önüştürülmelidir
=ayın *k.y./.lar" 5/e 4anrı’nın b.yr.klarını bi$ in&anlara
bildirirken yeminle k.!!etlendirme&i in&ana karşı ö$nde d.yd.(. ebedi
!e e$eli &e!-i !e &ay-ının -ö&ter-e&idir. 6. &e!-i !e &ay-ı yanında
kendi ö$nden yaratı/ı bir 2ar,a *larak in&ana !erdi(i aklı" in&anların
işleterek dşn/eye dönştrme&i !e btn /anlılara +ayda &a(lamaya
katkıda b.l.na/ak keşi+ler ya2ma&ını i&temektedir. 6.n.n i,in in&anın
,alışarak" aklını dşn/eye dönştrerek yeni bil-iler ö(renme&i" yeni
keşi+ler ya2ma&ı 5/e 4anrı’yı en ,*k memn.n eden in&an ,abalarıdır.
Akıl bir yetenektir. 1şn/eye dönşme$&e t.$l. deni$ &.y.na
atılan bir teneke ya da maden 2ar,a&ı -ibi 2a& t.tar. Maman -e,tik,e
2a&lar derinleşir. Ja&ların tenekeyi !e madeni ,rtt( -ibi" akıl
yetene(i de ,alışı2" dşn/eye dönş2" yeni keşi+ler yaratmadık,a
,rr !e y*k *l.r.
134
%.t&al kitabımı$ %.ran’ın mealini bilmek anlamını bilmek de(ildir.
6ilindi(i -ibi in&anın d.y. *r-anlarıyla yah.t aklıyla aldı(ı d.y.lar in&an
$ihninde i$ bırakır. 1aha &*nra alınan d.y.lar e&ki i$lenimlerle birleşerek
al-ı haline -elir. Al-ılar birleşerek kıya&lama meydana -elir. Mihinde
i$lenim *lmadan" yani anlam bilinmeden i,i b*şaltılmış k.r. &ö$ler aklı
dşn/eye dönştreme$. 6. nedenle b*ş ,.!alın dik d.rmaya/a(ı -ibi
anlamı bilinmeyen k.2k.r. &ö$/klerde &e!-i !e &ay-ı barınama$. 6.
nedenle anlamı bilinmeyen k.2k.r. &ö$lerle ya2ılan ibadetler de 5/e
4anrı katına .laşılama$. Na&ıl ki A!r.2a .l.&ları kendi ana dilleriyle
ibadetlerini ya2ı2 m.tl.l.(a .laşıy*rlar&a" 4rk Hl.&.n.n da 5/e
4anrı’ya karşı &e!-i !e &ay-ı d*l. bir yrekle !e 4rk,e &ö$lerle" &ema
ibadetindeki -ibi h.ş. i,inde &e/deye !arma&ı hem 4anrı b.yr.(." hem
de in&anlık b.yr.(.d.r.
5.rd.m.$da b.-ne kadar *ld.(. -ibi nama$ ibadetini ya2mak
i,in anlamı bilinmeden %.ran &.relerinin *k.nma&ı" ya2ıla ya2ıla
anlam&ı$ kelime/ilik alışkanlı(ı haline -elir. 6. ,eşit e$berleme bir
ö(renme met*d.d.r. 5.karda belirtti(imi$ -ibi bil-ide -e,iş *lmadı(ı
halde met*tta -e,iş *lma&ı nedeniyle anlam bilmeden ö(renilen
kelime/ilik her alana -e,er. 6. alışkanlık &*n./.nda kişi 4rk,e -a$ete"
der-i" kita2 *k.d.(.nda !eya dinledi(inde -ö$nn önnden ya da
k.laklarının dibinden -e,en kelimeler ya da &e&ler yeni +ikirler d*(.rma$"
*k.nan 2ar,a dşn/eye dönşme$. 6. nedenle anlam bilinmeden
kelime/ilik $erinde bil-i &ahibi *lanlar akıllarını dşn/eye dönştr2
yeni keşi+ler ya2ama$lar. 6.-n i,in M&lman memleketlerin tmnn
bilime katkı&ının Y 1’in altında *lma&ının nedenini b. n*ktada aramak
yanlış *lma$.
6eh,et %emal Fa(lar’ın 4rk,e ya$dı(ı" nama$ ibadetinin ö$n
*l.şt.ran Patiha &.re&i d.a&ını *k.d.(.m $aman" 5/e 4anrı’ya karşı
-ö$lerim !e yre(imde &e!-i !e &ay-ı d*l. d.y-.larla" h.ş. i,inde
&e/deye !ardı(ımı .n.tamam. Patiha &.re&ini anlamını bilerek tek bir
kere *k.makla anlamını bilmeden *n bin kere *k.maya -öre daha
k*laylıkla 5/e 4anrı’nın katına .laşa/a(ıma inanırım" ,nk 5/e 4anrı
her dili bildi(i -ibi" ana diliyle in&anın -ö$nde !e yre(inde .yanan
d.y-.ları da en net şekilde bilir. 6tn 4rk M&lmanların nama$
ibadetlerinde &ö$n etti(im 4rk,e Patiha &.re&ini *k.yarak 5/e
4anrı’nın &e!-i !e &ay-ı&ını ka$anmalarına *lanak &a(lamak i,in Patiha
&.re&inin 4rk,e&ini bil-ilerini$e ar$ ederim.
135
T5rkçe Eati;a &9re#i
1. Oiir bi,iminde:
;amd" e!renler &ahibi 5/e Allah i,indir.
Allah ki a/ıyandır" k*r.yandır" &e!endir.
@n -elin/e3 an/ak
0’d.r" he&a2 &*ra/akU
4ek &ana ta2an" &enden medet .manları$ bi$3
=a2ıtmışlar y*l.na dşmekten k*r. bi$i.
1*(r. y*ldan ayırma bi$i" aman Rabbimi$Q
B6eh,et %emal FA_CAR9
2. 1$ya$ı bi,iminde
7E&ir-eyen !e ba(ışlayan Allah’ın adıyla8
76tn hamd &ena" * Allah’a ki" Rabbilalemiyndir. `lemlerin
mrebbi&i !e malikidir.8
7Rahman !e Rahiymdir.8
7;e&a2 !e /e$a -nnn hKkimidir.8
7An/ak &ana ibadet ederi$ !e an/ak &enden yardım dileri$.8
76i$i d*(r. y*la hidayet et3 0 kendilerine nimet !erdiklerinin y*l.na.8
7@a$abına .(rayı2 #&lKmı terk edenlerin y*l.na de(il" ha!a !e
he!e&ine .y.2 d*(r. y*ldan a$mışların y*l.na de(il.8
B6eh,et %emal FA_CAR9
Nama$ ibadetinde Patiha &.re&inin 4rk,e&inin en -$el bir
makam !e &e&le *k.nma&ı i,in imamların kı&a &reli k.r&lara tKbi
t.t.lma&ı k*n.&.nda 1iyanet #şleri 6aşkanlı(ının Milli E(itim 6akanlı(ı
ile işbirli(i ya2ma&ının ,*k +aydalı *la/a(ı kanı&ındayım.
İslam .ininin E#il Kişiler(e Akla /ygun Olarak '%rumlanması
)erekir
5.&.+ &.re&inin 1E4. ayetinde 5/e 4anrı şöyle b.y.rmaktadır:
7%.ran herke& i,in yalnı$ ö(ttr.8 6. &.re %.ran’da b.l.nan 114 &.renin
btn ayetlerini ka2&amaktadır. '(tler yeni $amanların ihtiya,larına
/e!a2 !ermek i,in btn bilimlerin yeni b.l.şlarına -öre yeni y*r.mlar
i&ter. 6. nedenle #&lKm dininde bilim adamlarının $aman $aman
t*2lanarak yeni y*r.mlar ya2ma&ı 5/e 4anrı’nın emridir. 4arih,i <emal
%.tay’ın" kita2larında -eniş öl,de a,ıkladı(ı -ibi #&lKm dininin hi,
de(işmeyen , temel k.ralı !ardır. 6irin/i k.ral" #&lKm’da $*rlama y*kt.r.
#kin/i k.ral" #&lKm’da ;ıri&tiyanlıktaki -ibi r.hban &ını+ı y*kt.r. ;er kişi
136
d*(r.dan 5/e 4anrı’ya yönelerek tek başına ibadetini ya2abilir. I,n/
k.ral" bilimlerin yeni b.l.şları ,*(aldık,a yeni $amanın yeni ihtiya,ları
d*(ar. 6. ihtiya,ları karşılamak i,in de bilim adamlarının yeni y*r.mlar
ya2ma&ı -erekir. <emal %.tay b. d.r.m. şöyle a,ıklamaktadır:
74e-ayyr− e$man ile tebeddl− ahkKm.8" yani $aman yeniden
ya2ılandık,a k.rallar *na .yar.
Aklın Bastırılmasının .%ğurduğu Kötülüklere Tari#i !rnekler
0&manlı tarihinde" ;$. 5.&.+ öyk&nde a,ıkladı(ım -ibi
%.ran’ın ayetleri i,indeki -i$li anlamları bilim adamlarının y*r.mlama&ı
-erekirken" ka+a ya2ı&ı bilim met*tlarını .y-.lamaya el!erişli *lmayan
din -öre!lileri yanlış y*r.mlayarak hem k.t&al dinimi$e $arar !ermişler"
hem de 0&manlı #m2arat*rl.(.n.n &ratle ,ökme&ine katkıda
b.l.nm.şlardır. 6.nların y$ler/e&inden birka, tane&ini tarihi örnek
*larak 4rk @en,li(inin bil-i&ine &.nmayı bir -öre! biliy*r.m.
Mat+aanın 'asaklanması
5er de(iştirilebilen har+lerle kita2 ba&ımını &a(layan matbaa
@tenber- tara+ından 1438’de i/adedilmiştir. 6.ndan 2>1 yıl &*nra
1?2>’da #brahim Mte+errika tara+ından #&tanb.l’da matbaa an/ak
a,ılabilmiştir. Matbaanın i/adından 83 yıl &*nra #n/il mily*nlar/a ba&ılı2
halkın bil-i&ine &.n.ld.(. halde" yaklaşık 3EE yıl b*y.n/a 0&manlı
#m2arat*rl.(.na matbaanın &*k.lma&ını #&lKm din -öre!lileri ba&kıyla
en-ellemişlerdir. =*n.nda din kita2larının ya$ılmama&ı şartıyla"
matbaanın a,ılma&ı &a(lanabilmiştir.
0esim ve ,izimin 'asaklanması
1in -öre!lileri 0&manlı #m2arat*rl.(.nda *k.llara re&im &anatını
&*kmamışlar" harita da re&imden &ayılır diyerek *k.llardaki haritaları
t*2latı2 yaktırmışlardır. 0y&a ;$. Ayşe’nin e!inin 2en/ere&inde k.ş
re&mi *lan 2erdenin a&ılı *ld.(.n. tarih bildirmektedir. 1>34’de #&tanb.l
;alı/ı*(l.’ndaki 5edek&.bay 0k.l.ndayken" 2adişahlık de!rinde yk&ek
tah&il ya2mış *l.2" bakayadan -elen yedek&.bay adaylarından
birka,ının harita der&lerinde t*2*(ra+ya haritalarına şaşkın şaşkın
baktıklarını !e harita $erindeki ,i$-ilerden !e işaretlerden anlam
,ıkaramadıklarını hayretle -örmştm. 6ir *rd.daki a&ker !e &.bayın
akıl -ö$ haritadır. 6.ndan y*k&.n *lan bir millet elbette ki yenil-iye
mahkZmd.r.
"özde .in )örevlilerinin 8=E= Kışkırtması
12 Ni&an 1>E> -e/e&i din -öre!lilerinin teş!ikiyle 4ak&im
Meydanındaki a!/ı tab.r.na ba(lı a&kerler &.baylarına karşı
13?
ayaklandılar" bir,*k -en, &.bayı öldrdler. 5eni,erilerin her ka$an
kaldırma&ını !e 1>E>’ daki a!/ı tab.r. a&kerlerinin i&yan ederek -en,
&.bayları öldrmelerini din -öre!lileri yönlendirmiştir.
Elektriğin 'asaklanması
#&tanb.l’a ilk de+a elektrik -eldi(inde mteahhit byk /amilere
de elektrik !ermek i&ter. 6.n. -ören din -öre!lileri t*2lanarak"
2ey-amber $amanında elektrik !ar mıydı" diye b. -irişimi önlerler.
A&lında * dönemde /ami kandillerinde yakılan $eytinya(ını de!let
karşılıy*rd.. ;alk da &e!a2 işlemek i,in /amilere tenekelerle $eytinya(ı
ba(ışında b.l.n.y*rd.. 1in -öre!lilerinin /amiye elektri(i &*kmamaktaki
e&a& ama,ları" /amilere -elen $eytinya(ı ba(ışlarının a$ala/a(ı
endişe&iydi.
'eni Alfa+enin 'asaklanması
Makari*&’.n %ıbrı&’ta 4rk <emaatının haklarını kı&ıtlamak i,in
,aba &ar+ etti(i dönemde" Atatrk <.mh.riyetinin 1iyanet #şleri
6aşkanlı(ında ;ayır*(l. adında bir kişi b.l.n.y*rd.. 5.nani&tan’da
a$ınlık &tat&nde yaşayan 4rkler bir yandan ,*/.klarını mahalle
*k.llarında 0&manlı/a har+lerle ö(retim ya2an %.ran k.r&larına
-önderirken" di(er yandan Atatrk’n har+ de!rimi &*nra&ında yeni 4rk
har+leriyle ö(renim ya2an yeni *k.llar a,ılmıştı. 6. *k.llardan ,ıkan
ö(ren/iler hayatta byk başarı -ö&teriy*rlar" iş!eren d.r.m.na
-e,iy*rlardı.
6. *k.lları $ayı+latmak i,in 5.nan ;kmeti ile %.ran k.r&.
elemanları işbirli(i ya2tılar. %.ran k.r&. elemanları 5.nan ;kmetinin
öneri&i $erine 4rk a$ınlı(ın ,*/.klarını yeni *k.llara -öndermeyi2"
%.ran k.r&larına -öndermelerini &a(lamak i,in 4rk 1iyanet #şleri
6aşkanlı(ına baş!.r.2" yeni 4rk,e har+lerle %.ran’ın ya$ılı2
ya$ılamaya/a(ına dair -örş i&tediler. 6. &ırada 1iyanet #şleri 6aşkanı
*lan =ayın ;ayır*(l. bir +et!a !ererek" yeni 4rk har+leriyle %.ran
ayetlerinin ya$ılamaya/a(ını bildirdi. 6.n.n $erine 5.nani&tan’daki
-eri/iler 2r*2a-anda ya2arak yeni *k.lları halkın -ö$nden dşrdler
!e ,*/.klar *radan alını2 %.ran k.r&larına -önderildi. 6.n. -ören 4rk
-a$ete/ileri *lay $erinde .$.n b*yl. araştırmalar !e y*r.mlar ya2tılar.
;ayırlı*(l.’n.n böyle bir +et!a !eremeye/e(ini belirttiler. 6. +et!anın
4rk M&lmanların aleyhine *ld.(.n. bildirdiler. =*n., *larak =ayın
;ayır*(l. 4rk milletinden ö$r diledi !e b. ö$rde" 76en tarih !e
/*(ra+ya bilmem.8 dedi. =ayın ;ayır*(l.’n.n tarih" /*(ra+ya" yani bilim
bilmedi(ine -öre" * yk&ek makama na&ıl -eldi(ini ya da -etirildi(ini
ö(renmeye !e bilmeye 4rk @en,li(inin hakkı !ardır diye dşnrm.
138
İstan+ul 0asat#anesinin 89FE de Ka*atılması
4akiyddin" matematik !e -ökbilim k*n.&.ndaki yetene(ine
byk önem !eren ;*/a =adettin E+endiDnin yardımlarıyla Jadişah AAA.
M.ratDtan ra&athanenin k.r.lma&ı i,in 15?E yılında i$in aldı. 'n/eki
dönemler 4rk)#&lam bil-inlerinin birikimini Mı&ır $erinden -etirmekte
idi. 4*2hane &ırtlarında k.r.lm.ş *lan b. ra&athanede 15?5De kadar belli
başlı > adet alet inşa edilerek $amanının en ileri ,alışma alanı *lan
a&tr*n*mik -ö$lemlere başlanmış idi. PatihDin başlattı(ı ileri e(itim
,alışmalarınına önemli bir aşama katarak A!r.2adaDki aydınlanma ,a(ını
yakalamak i,in ,*k önemli bir +ır&at d*(m.ş idi. 4akiyddinDe ait el
ya$malarının da i,inde b.l.nd.(. 821Di 4rk,e *lan t*2lam 133? e&er
b.-ne .laşmıştır. F*(. $aman *ld.(. -ibi yenilikleri &a!.n.2 -ereken
önderli(i &rdrmekten a/i$ yöneti/iler" ne ya$ık ki &ade/e 1E yıl i,inde
ra&athanenin ha$in &*n.n. ha$ırladılar. 7Ra&athane 2er&*nelinin
meleklerin ba/aklarını -ö$ledi(i8 !e 7k.llanılan tele&k*2ların .$aydan
ha&talık ka2tı(ı8 -ibi akıl dışı ba&kı &*n./. b. e&er" 2adişahın emriyle
%ılı, Ali Jaşa tara+ından t*2a t.t.larak yıktırılmıştır. 6. yıkımın t*$ları
y*k*l.2 -it&e de dini -örnşl -erek,elerle !erilen kararların yarattı(ı
karab.l.tlar ,*ktan yerleşmişti. Mamanının ni!er&ite&indeki b. yıkım"
matbaanın ya&aklanma&ıyla beraber 0&manlı dönemindeki -erileme
de!rinin başlama&ının önemli nedenleri ara&ında &ayılabilinir.
İslam ve İrti(a
<E
#rti/a ile m/adele &a!aşında başarıya .laşılabilme&i i,in Milli
E(itim 6akanlı(ının y$ mily*nlar/a ba&tırı2" her dere/eli btn *k.llara
!e /amilere -önderme&i !e *k.t.ld.(.n. i$leme&i -ereken bir ya2ıttan
&ö$ ede/e(im. =ö$k*n.&. ya2ıt %*nyalı emekli yar-ı, 4alat Alda(’ın
7İ#la$ :e İrti>a8 adlı ya2ıtıdır. 6. k,k kita2tan birka, örne(i
*k.y./.larımın bil-ilerine &.narım.
N(. 5$yıllardan beri -enel *larak ha/dan &*nra -elen b.laşı/ı
ha&talıklar #m2arat*rl.(.n her tara+ına da(ılır !e 2ek ,*k kim&enin
ölmne &ebe2 *l.rd.. 0 $amanın .lema&ında !e d*layı&ıyla halkında
hKkim *lan kanaat" ha&talıkların in&anlara Allah’tan -önderildi(i !e
b.ndan d*layı da Allah’tan -elen ha&talı(a karşı tedbir almanın Allah’a
karşı -elmek *la/a(ı idi. 6.ndan d*layı &al-ın ha&talıklara karşı me&ela
karantina .y-.lamak -nahtı.
A&lında karantina bir -K!.r işi idi. #şte b. dşn/eler altında
&al-ın ha&talıklara karşı herhan-i bir tedbir alınamamıştır. 4abiidir ki b.
&akat kanaatlar mily*nlar/a M&lman’ın hayatına mal *lm.şt.r. An/ak
2E ;akim 4alat Alda(" #&lam !e #rti/a" @neş Matbaa&ı" Ere(li)%*nya" 1>68
13>
183E yıllarında meydana -elen byk bir !eba Bta.n9 &al-ını 2ek ,*k
kim&enin ölmne &ebe2 *l.n/a" Jadişah #kin/i Mahm.t &arayında bir
şeri me/li& t*2ladı. 6. me/li&te !ebanın Allah’ın i$ni ile b.laşı/ı *ld.(.
kab.l edildi. =*nradan da b. illete karşı Be&habı teha++$iyeye teşebb&
etmekte9 bir mani *lmadı(ı h.&.&.nda bir +et!a alınabildi. ;a&talıklara
karşı tedbir almanın -nah *ld.(.n. iddia etmenin #&lKmiyet -ibi in&ana
,*k de(er !eren bir din anlayışı ile a&la ba(daşamaya/a(ı a,ıktır. 6öyle
bir anlayış din de(il irti/adır.
2. <amileri yıldırımdan k*r.mak i,in Reşit Jaşa $amanın .&.lne
.yarak" .lemadan /amilere 2arat*ner k*nma&ı h.&.&.nda +et!a i&tedi.
Pakat .lema b. +et!ayı !ermedi. <amileri yıldırımdan k*r.mak i,in de
2arat*ner k*namadı. 4abiidir ki #&lKm dini b. de(ildi.
-. Jadişah I,n/ =elim !atan &a!.nma&ının iyi bir şekilde
&a(lanma&ı i,in m*dern har2 &anatını ö(retmek mak&adıyla yeni,erilere
talim ya2tırmak i&tedi(inde" yeni,eriler .lemanın teş!ikiyle" 76. talim
-K!.r işidir.8 diye talim etmediler. 6öyle bir ilkel mantık #&lKm dini ile
ba(daşır mıG A&la. 6. anlayış #&lKmi bir anlayış de(il" bir irti/a idi.
7. %ırım ;arbiDnde 4rk =ilahlı %.!!etlerinin #n-ili$ !e Pran&ı$larla
birlikte &a!aşma&ı #&tanb.l’da .lema ara&ında -nn me&ele&i *lm.ş !e
#&lKmi bir de!letin ;ıri&tiyanlarla mtte+ik *l.2 beraber/e har2 etme&i
dine aykırı -örlmşt. 6.n.n $erine hkmet" şeyhli&lKmlıktan b.
h.&.&ta bir +et!a almak $*r.nda kalmıştı.
2. 1E)12 yaşlarında bir ,*/.k idim. %*nya’daki mahallemi$in
me&/idi önnde b.l.nan bir ,eşmeden temi$ !e b*l &. akma&ına
ra(men" k*mş.larımı$dan birinin b. temi$ &.da abde&t almayı2" yine b.
me&/idin hemen yanından akmakta *lan !e &.y. ,*k 2i& *lan bir
akardan abde&t almakta *ld.(.n. -ördm. 6. d.r.ma hayret ettim !e
babama &*rd.m. =ebe2 ş. imiş. Perit Jaşa adında bir !ali Fayırba(ı
i&imli bir köyden bir 2ınar &.y.n. %*nya’ya i,me !e k.llanma &.y.
*larak -etirmiş. =ö$de köyller b. &.y.n %*nya’ya -ötrlme&ine ra$ı
*lmamışlar. #şte köyller ra$ı *lmadıkları i,in b. &. haram imiş !e
b.ndan d*layı da b. &. ile abde&t almak -nah imiş. 0 me&/idin h*/a&ı
böyle dermiş. 6. da!ranış bir irti/a idi. Mira Allah &i$e $*rl.k !e darlık
!ermek i&teme$. =i$in temi$ *lmanı$ı" hakkını$da nimetini
tamamlama&ını i&ter. BMaide =.re&i" ayet ?9 emrine aykırı idi. Ji& !e kirli
&. ile abde&t alınma$. Fnk temi$lenme -aye&i hK&ıl *lmadı(ı -ibi
in&anı kirletir de.8
'rnekler ,*(altılabilir. E!et" btn b.nlar %.ran’a aykırı idiler.
Fnk #&lKm Klemi %.ran’ı bir tara+a bırakı2" /ehaletin" bil-i&i$li(in
14E
,am.r.na &a2lanı2 -eri !e ilkel bir mantı(ın i,ine dşmş" y$yıllar
b*y.n/a da b. ,am.r.n i,inde b*/alayı2 d.rm.şt.r. @erek #&lKmiyet’in
!e -erek&e M&lman .l.&ların b. ,am.rdan ,ıkabilmeleri i,in her
şeyden ön/e b.-ne -öre ,*k -eri *lan e&ki de!irlere ait ilmin ışı(ı
altında de(il" ,*k ilerlemekte b.l.nan ,a(daş ilmin !e tekni(in ışı(ı
altında %.ran’ı *k.mak !e anlamak -erekmektedir. Ak&i halde %.ran’ı
yanlış anlamış" yanlış .y-.lamış !e d*layı&ıyla %.ran’dan .$aklaşmış
*l.r.$. Oimdi k*n.m.$. ö$etler&ek" diyebiliri$ ki" din hi,bir $aman bir
irti/a *lmadı(ı -ibi" irti/a da hi,bir $aman bir din demek de(ildir. 5.karda
a,ıklamaya ,alıştı(ımı$ -ibi irti/a" dinin b*$.lm.ş şeklidir.
Bilim İnsanlara 1arzdır
7#&lKm !e #rti/a8 adlı ya2ıtta ayrıntılarıyla ya$ıldı(ı -ibi 5ah.di"
;ıri&tiyan !e M&lmanların katıldı(ı bir &*hbet t*2lantı&ında 5ah.diler
;$. M.&a’nın m./i$elerinden &ö$ ederler. ;ıri&tiyanlar da ;$. #&a’nın
m./i$elerini anlatırlar. 6. k*n.şmaların etki&inde kalan M&lmanlar da
;$. M.hammet’e baş!.rarak" 75a M.hammetQ" 5/e 4anrı ;$. M.&a’ya
!e ;$. #&a’ya m./i$eler !ermiş. =en de 4anrı’mı$a yal!ar da =a+a 1a(ını
altın ya2&ın. 6. kıymetli madenden +aydalanarak dşmanlarımı$a karşı
daha k.!!etli *lalım.8 tekli+inde b.l.n.rlar. ;$. M.hammet b.
k*n.şmaların etki&iyle 5/e 4anrı’ya yal!arır. 75arabbiQ 'n/eki
2ey-amberlerine ih&an b.y.rd.(.n m./i$elerden bana da !er.8 der.
6.n.n $erine 5/e 4anrı m./i$e döneminin ka2andı(ını bildiren ayet
-öndermiştir. #&ra &.re&inin 5>. ayetinde 5/e 4anrı şöyle bildirmektedir:
6i$i m./i$e -öndermekten meneden şey an/ak ön/eki mmetlerin *nları
yalanlamış *lmalarıdır. U
6ilim de!rinin başladı(ını da 5/e 4anrı 6akara &.re&inin 164.
ayetinde şöyle bildirmektedir: Derçekten 4erlerin, @3klerin
4arat8l$a#8nda, @e>e ile @5nd55n "ir"irini k<:ala$a#8nda,
in#anlara 4ara4an Ce4lerle 45kl5 <larak denide 455p @iden
@e$ide, Alla;/8n t<pra=8 3ld5kten #<nra dirilten #949 @3k455nden
indir$e#inde, 4er455ne t5rl5 ;a4:anlar8 da=8t$a#8nda, 4elleri
de=iCik e#tir$e#inde, 4erle @3k ara#8nda "aC e=en "9l9tlarda
d5C5nen ki$#eler için apaç8k "el@eler :ard8r.
;$. M.hammet’in &*n 2ey-amber *lma&ı bilim de!rinin başlamış
*lma&ı nedeniyledir. 0n.n ölmnden &*nra 2ey-amberlik -öre!inin ilim
keşi+lerinde aranma&ı -erekir. ;$. M.hammet bilim ö(renmeye ,*k
byk önem !ermiş" ,eşitli hadi&lerde b.n. !.r-.lamıştır. 6.
hadi&lerden birinde" 76ilim in&anlara +ar$ *l.2" beşikten me$ara kadar
de!am eder.8 demektedir. 6. hadi&ten de anlaşıla/a(ı -ibi ,*/.k i,in en
141
önde -elen +ar$ -öre!i bilimdir !e bilimin alt ya2ı&ı *lan temel iyi
alışkanlıklardır.
6.-ne kadar" bilimlerin *rtaya ,ıkardı(ı -er,eklere -öre bilim
d.aları ha$ırlanmamıştır. 6. bakımdan ilk de+a" bilimlerin b.l.şları ışı(ı
altında bilim d.aları ha$ırlamaya başladım. 6. d.alar birer örnektir.
F*/.k e(itimi" ,*/.k 2&ik*l*Ni&i" ,*/.k e(itim 2&ik*l*Ni&i bilim dallarında
!e met*d*l*Nide .$manlaşmış *lan me&lektaşlarımın b. y*lda daha ,*k
bilim d.aları !e *y.n ,a(ındaki ,*/.klar i,in bilim ma&alları reti2 anne"
baba" !eli !e ö(retmenlerin hi$metine &.nmalarını dilerim. 6. &.retle
bilim ö(renmenin ,*/.klarda alt ya2ı&ı ha$ırlanmış !e alışkanlık haline
-etirilmiş *la/a(ından b. ,alışmanın bilim ö(renmeye katkı&ı byk *l.r.
6öyle/e M&lman lkelerin bilime *lan Y 1’in altındaki katkı&ının Y
5E’lerin $erine ,ıka/a(ını dşnmekteyim.
Bilim .ualarına !rnekler
Bir Annenin PFH 4aC Ara#8ndaki A<>9=9 İçin D9a#8
F*/.k e(itimi !e ,*/.k 2&ik*l*Ni&inin b.l.şlarına -öre ,*/.klarda
d.y-.n.n kökleşme&iyle *y.n *ynama" iş ya2ma" işi &e!me" işi
$amanında ya2ma" akşamın işini &abaha bırakmama" arkadaşlarını
&e!me" *nlarla iyi -e,inme !e *nlara &ay-ı d.yma -ibi hayatında başarı
&a(laya/ak !e m.tl.l.k !ere/ek temel alışkanlıklar beş yaşına kadar
kökleşmektedir. 6. nedenle şöyle d.a edilebilinir:
%*llarını a,ı2 a!.,larını -öky$ne ,e!irerek:
7E&ir-eyen !e ba(ışlayan 5/e 4anrı’nın adıyla başlarım.
F*/.(.m U.’nın yemeklerde &*+raya ekmek ya da kaşık -etirme
-ibi k,k işleri de!amlı ya2ma&ını &a(laya/a(ım. #şi !e arkadaşlarını
&e!dire/e(im. Mamanında iş ya2ma&ına" akşamın işini &abaha
bırakmama&ına ,alışa/a(ım. 0y.n/aklarını !e eşyalarını k.llandıktan
&*nra temi$li(ini kendine ya2tırı2" belirli yerlerine k*yd.ra/a(ım. 6.
,alışmalarının ,*/.(.mda kökl alışkanlık haline -elme&ine yardım
etmeni dilerim Hl. 4anrı’m. Fnk &enin her şeye -/n yeter. `min.8
Bir Annenin )k9l Aa=8ndaki A<>9=9 İçin D9a#8
F*/.k 2&ik*l*Ni&i b.l.şlarına -öre >S11 yaşına kadar ,*/.klarda
-enel +ikir y*kt.r. 6. nedenle -enel +ikir i,eren &ö$leri de(erlendireme$
!e -ö$lemleyeme$ler. 6tn /in& i&imler -eneldir. <in& i&mi ,*/.(.n
araştıra/a(ı d.r.ma -etirmek i,in k*n.&.n. belli etmek -erekir. 6.
nedenle ,*/.(.m U.’nın -ö$leme&i i,in örne(in bir ta!.k t.t.2 aya(ına
kırmı$ı i2 ba(latı2 bir 2lan ya2arak aya(ına i2 ba(lanan ta!.(.n yem
yerken" &. i,erken" kme&e -iri2 ,ıkarken" be&lenirken -ö$lettire/e(im.
142
@ö$lediklerini anlattıra/a(ım. 5a$ı ya$mayı ö(rendi(inde ya$dıra/a(ım
-ibi yaklaşılabilinir.
%*llarını a,ı2" a!.,larını -öky$ne ,e!irerek:
7E&ir-eyen !e ba(ışlayan 5/e 4anrı’nın adıyla başlarım.
F*/.(.m U.’ın kita2 !e de+terlerini d$-n t.tt.ra/a(ım.
%enarlarının kı!rılma&ını önlete/e(im. #ş de+terine ya$ı" re&im !e şekilleri
itinalı ya$dıra/a(ım. F*/.(.m U.’a bir -ö$lem de+teri ha$ırlatarak her
-n in&an" hay!an !e bitkilerde -örd( de(işiklikleri b. de+tere
ya$dıra/a(ım. Mamanında iş ya2ma&ını" akşamın işini &abaha
bırakmama&ını &a(laya/a(ım. 6tn b. ,alışmaların ,*/.(.m U.’da iyi
!e kökl alışkanlıklar haline -elme&ine yardımını dilerim 5/e 4anrı’m.
Fnk &enin her şeye -/n yeter. `min.8
%=ren>inin D9a#8
%*llarını a,ı2 a!.,larını -öky$ne ,e!irerek:
7E&ir-eyen !e ba(ışlayan 5/e 4anrı’nın adıyla başlarım.
=abah !e akşam dişlerimi +ır,alaya/a(ım. ;er yemekten ön/e
m.tlaka ellerimi yıkaya/a(ım. ;er işimi $amanında itina ile ya2a/a(ım.
Akşamın işini &abaha bırakmaya/a(ım. Arkadaşlarımla iyi -e,ini2"
*nlara &ay-ı d.ya/a(ım. 6.-n btn der&lerimi !e işlerimi &rekli bir
dikkatle i$leye/e(im. 1ikkatimin der& !e iş dışına kaymama&ı i,in ,aba
-ö&tere/e(im. 5eni ö(rene/e(im +ikirleri e&ki +ikirlerimle karşılaştırı2
dşn/eye dönştre/e(im !e yeni keşi+ler ya2maya ,alışa/a(ım.
6aşarıya .laşmam i,in yardımını dilerim 5/e 4anrı’m. Fnk &enin her
şeye -/n yeter. `min.8
Ba"an8n A<>9kla İl@ili D9a#8
%*llarını a,ı2 a!.,larını -öky$ne ,e!irerek:
7E&ir-eyen !e ba(ışlayan 4anrı’nın adıyla başlarım.
%ı$ım \ *(l.m U.’ın *k.lda" me&le(inde !e ,alıştı(ı her işte
arkadaşları ara&ında ileri d.r.mda *lma&ını dilerim. 4rk milletinin
ba(rından ,ıkardı(ı !e 5? yıllık kı&a/ık ömrn 4rk Hl.&.’n.n dnya
.y-arlı(ının önne -e,me&ine" m.tl.l.(a ka!.şma&ına adayan !e #&lKm
dinini kirli ,ıkar/ıların ba&kı&ından k.rtaran M.&ta+a %emal Atatrk -ibi
şanlı !e şere+li *lma&ını dilerim. 'yle ki *n. -örenler" 7Millete hi$mette
Atatrk’ de -e,ti" Atatrk’n 4rk milletine !a&iyet etti(i +ikir !e idealleri
hayata -e,irdi.8 de&inler. =enden yardım beklerim 5/e 4anrı’m. Fnk
&enin her şeye -/n yeter. `min.8 2?.2.2EE1
Mehmet Ali Eren
143
M. ALİ EREN/İN ARDINDAN NE DEDİLERB
ME6MET AGİ E0E3&İ KA'BETTİK
<8
A. %emal %aşkar
Mehmet Ali Eren" <.marte&i − belki de Ja$ar − -n"
bah,e&indeki k.y.ya dşy*r. 5*kl.(.n.n +ark edilme&i $erine" /e&edi
=alı -n b.l.n.y*r. ..
0(.lları emekli m$ik ö(retmeni Ti$9r" Fek <.mh.riyeti’nde
işadamı *lan Ke$al" ;a/ette2e Ini!er&ite&i '(retim Iye&i Jr*+. Atilla
Eren" Elektr*nik Mhendi&i *lan kı$ı E$el &een ile 5e(eni" emekli
E(itim/i Me;$et Ali B<’a haber !eriliy*rU
Me;$et Ali Eren’in %ıyıkışla/ık %öy’nn Meytinlik.y.
Mahalle&indeki e!ine !ardı(ımda" byk *(l. Ti$9r Eren" k,k *(l.
Atilla Eren !e ye(eni Me;$et Ali B< *radaydı. 7%*/a ,ınar8 *t*2&i i,in
#$mir’e -önderilmişU %emal Eren’in Ankara’ya !arışına -öre" 7<.ma ya
da en -e, <.marte&i @n Ankara %arşıyaka Me$arlı(ı’nda t*2ra(a
!ere/e(i$.8 diy*rlarU 71>8?’de bir tra+ik ka$a&ı &*n./. yitirdi(imi$
annemi$ A4#el Eren’in yanına8 diye de ekleyerekU
Me;$et Ali Eren" (6(- yılında başlayan !e bir 7C9$;9ri4et
+5r545C58 *larak &ren yaşamına" &*n 79ç n<kta8yı böyle/e k*ym.ş
*la/akU La&iyeti i&e biliniy*r:
7Mear8$8U 8rkç8,@eri>i, Ceriatç8 ada$lar çi=ne$e#inQ...
Me;$et Ali Eren" -örme &*r.n. yaşama&ına karşın &ık &ık"
e!ine 5EE m .$aklıktaki bah,e&ine -idi2 ,alışırdı. 6. 7inat8" 0’n.n en
byk &ermaye&iydi adeta. #nat,ı" inan,lı bir retim &e!dalı&ıydı. 6yk
*(l. Ti$9r Eren" bah,eyi -e$erken" h$nle şaşırma d.y-.ları
ara&ında -idi2 -eliy*rd.U Le Me;$et Ali Eren’in yata(ının yanındaki
d.!arda" Mila# .alke:i tara+ından kendi&ine !erilmiş bir 7)n9r Bel@e#i8
a&ılıU Eren’in yaşam öyk&n" b. bel-e en iyi şekilde ö$etliy*r..
Mehmet Ali Eren" he2 b. *n.rla yaşaya/ak 7örnek8 bir in&anQ
Me;$et Ali EREN" %öy En&titl bir 7,ınar8U 7Beni in#an
4apan K34 En#tit5leridir8 derdi &ık,a. 0’n. tanımış *lmak" benim i,in
k*/aman bir şan&tır. ;er -n bira$ daha byyen bir şan& *larak
yaşaya/akU 'l!erme&ine ilişkin" bildik bir 7haber8 ya$ı!ermek
*lanak&ı$. Me;$et Ali Eren’e ait de(il 7ölmek8U 7=alı -n #$mir’e
-ele/ekti. =*n kitabı ile il-ili *larak" Me:l5t Kaplan’la birlikte ,m$" bir
de(erlendirme ya2mak i,in b.l.şa/aktık. 6i$e ön/eden iletmiş *ld.(."
21 23 Mart 2EE1 tarihli Mila& 'N1ER @a$ete&iDnde yayınlanmıştır.
144
78E=iti$ Bili$ine D3re T5rkçe İ"adet '<r9nl9d9r8 adlı b. ,alışma&ını
Me:l5t Kaplan’la birlikte *k.m.ş !e hatta" 7k*n.y. bira$ daha ka2&amlı
ele al&an8 -ibi bir şeyler &öylemeyi de kararlaştırmıştık aramı$daU
Ney&eU 4ele+*n ,aldı(ında" he2 *ld.(. -ibi" 7Mehmet Ali" ben
-araNdayım" -el beni al8 diyen &e&ini d.ya/a(ım diye a,tıydımU8 diy*r
ye(eni Me;$et Ali B<. Arayan Me!lt %a2lan’mış. 71ayı -elmedi miG8
demiş ön/eU 7=e&i -ari2ti8 diy*r 6*$U
Ardından &öylemişU 76i’tek" 7Uka4"ettikTU8 dedi(ini
anım&ıy*r.m8 derken -ö$leri d*l.2 ta b*şalı!eriy*rU Me;$et Ali B<"
76ir -n -eldi" t.tt. elimden !e d*(r./a %öy En&tit&’ne -ittik. 1aha
y*ldayken &tmdekileri ,ıkarı2 *k.l -iy&ilerini -iydirmişti bana.
Oa2ka&ından ,*rabına" ayakkabı&ına kadar8 derken" hKlK 1ayı&ı ile elele
-ibiydi.
Me:l5t Kaplan da" Eren’in ö(ren/ilerinden. Me;$et Ali B< -ibi
7emekli8 e(itim/i Kaplan daU ;i,biri emekli de(il a&lında. I, de he2
,alışır" he2 retir in&anlarU
1>86’dan b. yana %ıyıkışla/ık %öy’nn Meytinlik.y.
Mahalle&i’nde yaşıy*rd. Me;$et Ali ErenU"
145
EHİTİMDİ M7 AGİ E0E3&İ 'İTİ0.İK
<<
;a/ı An-ı BE(itim/i9
M. Ali Eren’in '(ren/i&i
E(itim/i" ya$ar" dşnr !e hmani&t in&an M. Ali Eren Mila&
%ıyıkışla/ık %öyDnde 2E Mart 2EE1 -n yaşamını yitirdi. <ena$e&i
Ankara’ya -etirilerek 24 Mart 2EE1 <.marte&i -n Malte2e <ami’&inde
kılına/ak ö(le nama$ından &*nra t*2ra(a !erile/ektir.
M. Ali Eren" 1>1E yılında Ni(de #li Hl.kışla #l,e&i’nde d*(d..
#lkö(renimini Hl.kışla’da" 0rta*k.l !e #lkö(retmen 0k.l.n. Ni(de’de"
5k&ek '(renimini de Ankara @a$i E(itim En&tit& E(itim 6ölmDnde
tamamladı.
'(retmenlik -öre!ine =alihli’nin 1.ra&ıllı %a&aba&ı %ır!eli
%öy’nde başladı. 6artın" Adana !e %*nya illerinde #lkö(retim M+ettişli(i
ya2tı. #!ri$ %öy En&tit&’nde ö(retmenlik !e yöneti/ilik ya2arak binler/e
ö(retmen yetiştirdi. 6ir &re %*nya Ere(li Ci&e&i’nde mdrlk -öre!inde
b.l.nd..
Emekli *ld.ktan &*nra Ere(li’de @neş @a$ete&ini yayımladı.
1aha &*nra matbaa&ını Ankara’ya taşıyarak" Ne/atibey <adde&i’nde
Ne/atibey '(retmenler Matbaa&ıDnı k.rd.. 6.rada bir &re yayın
,alışmalarını de!am ettirdikten &*nra" matbaa&ını &atarak M.(la Mila&
%ıyıkışla/ık %öy’ne yerleşti.
6.rada da b*ş d.rmadı. #leri yaşına !e yk&ek -ö$ tan&iy*n.na
karşın" anılarını ya$arak Mila& 'nder !e Menteşe -a$etelerinde
yayımladı. 6. anılarını 7Bir E=iti$>inin D5C5n>e :e An8lar88 adlı
ya2ıtında t*2layarak yayımladı. Adı -e,en ya2ıtın ikin/i /ildinin
ha$ırlı(ındaydı. '$ellikle b. ya2ıtının ikin/i /ildinde #!ri$ %öy En&tit&
ile il-ili anılarına yer !ere/ekti.
1e(erli E(itim/i M. Ra.+ #nan’ın 76ir in&an $amanını
de(erlendirdi(i öl,de in&andır.8 dedi(i -ibi" M. Ali Eren de $amanının
her anını de(erlendirerek t*2l.ma yararlı *lm.şt.r.
M. Ali Eren’in , *(l." bir kı$ı !e d*k.$ t*r.n. !ardır.
M. Ali Eren/in 4a48nlan$8C +ap8tlar8
1. #lk !e 0rta 1ere/eli 0k.llarda %ita2lık 4erti2 !e 4a&ni+ %ıla!.$." 1>48
2. Fe!remi$deki Larlıkları !e 0layları #n/eleyelim" 1>56
3. ;akikat B1şnen 1*(r.y. 6.l.r9" 1>58
22 24.E3.2EE1 tarihli Ere(li @a$ete&iDnde yayınlanmıştır.
146
4. ;ayat 6il-i&i Rehberi B=ını+ 29" 1>6E
5. ;ayat 6il-i&i Rehberi B=ını+ 39" 1>6E
6. #lk*k.llarda 'rnek 5a$ı B=ını+ 2−39" 1>?1
?. #lk*k.llarda 'rnek 5a$ı B=ını+ 4−59" 1>?1
M. Ali Eren '(retmenimin y/e anı&ı önnde &ay-ıyla e(ilir"
aile&ine" yakınlarına" eş !e d*&tlarına !e ö(ren/ilerine baş&a(lı(ı
dilerim.
14?
.EHE0Gİ !H0ETME3İM M7 AGİ E0E3&İ3 :8=88 − <EE8>
A0.I3.A3
<J


;a/ı An-ı
E(itim/i" ya$ar" dşnr !e hmani&t in&an Mehmet Ali Eren"
M.(la Mila& %ıyıkışla/ık %öy’nde yaşamını yitirdi. <ena$e&i Ankara’ya
-etirilerek 24 Mart 2EE1 <.marte&i -n Malte2e <ami&i’nde kılınan
ö(le nama$ından &*nra" &e!dikleri" eş−d*&t !e ö(ren/ilerinin *m$.nda
%arşıyaka Me$arlı(ında eşinin yanında t*2ra(a !erildi.
<ena$e&ine" #!ri$ %öy En&tit&’nden me&lektaşı Ali #h&an
6eyhan" %öy En&titleri !e Fa(daş E(itim 1erne(i 6aşkanı M.&ta+a
Ayd*(an" Emekli J44 @enel Mdr Leli 6ettemir" Emekli '(retmen
%a$ım 1emirb*lat" '(ren/ilerinden Mahm.t Makal" ;a/ı An-ı" Mahm.t
5aşar %a&a2*(l." 0rhan 5a!.$" Ari+ 4amer" #&met 6eya$ıt" Pikri H(.r"
Abdrrahim @rel" ;aydar @ltekin" Emekli M$e Mdr ;a&an <an"
Peride 6ykak&*y" Perid.n 6ykak&*y !e yakınları katıldılar.
M. Ali Eren" 1>11 yılında Ni(de #li Hl.kışla #l,e&iDnde d*(d..
#lkö(renimini Hl.kışla’da" 0rta*k.l !e #lkö(retmen 0k.l.’n. Ni(de’de"
yk&ek ö(renimini de @a$i E(itim En&tit& E(itim 6ölm’nde ya2tı.
#lk ö(retmenlik -öre!ine Mani&a #li =alihli #l,e&i 1.ra&ıllı %a&aba&ı
%ır!eli %öy’nde başladı. 6artın" Adana !e %*nya illerinde #lkö(retim
M+ettişli(i ya2tı. #!ri$ %öy En&tit&’nde ö(retmenlik !e yöneti/ilik
ya2arak binler/e ö(retmen yetiştirdi. 6ir &re %*nya Ere(li Ci&e&i
Mdrl( -öre!inde b.l.nd..
M. Ali Eren emekli *ld.ktan &*nra Ere(li’de @neş @a$ete&iDni
yayınlayarak ,e!re&ine ek*n*mik" &*&yal !e kltrel alanlarda ,*k
yararlı hi$metlerde b.l.nd.. 6ir &re &*nra matbaa&ını Ankara’ya
taşıyarak Ne>ati"e4 %=ret$enler Mat"aa#8Vn8 k.rd.. 6.rada da bir
&re yayın ,alışmalarını &rdrdkten &*nra matbaa&ını &atarak
M9=la−Mila#−K848k8Cla>8k K345/ne yerleşti.
6.rada da b*ş d.rmadı. #leri yaşına !e yk&ek -ö$ tan&iy*n.na
karşın anılarını ya$arak Mila&’ta yayınlanan %nder !e MenteCe
-a$etelerinde yayınladı. 6. anılarını 76ir E(itim/inin 1şn/e !e Anıları8
adlı ya2ıtında t*2layarak yayınladı. Adı -e,en ya2ıtının ikin/i /ildinin
23 Ere(li @a$ete&inin 2>)3E Mart 2EE1 tarihli" %*nya Anad*l. Manşet
@a$ete&inin 3)4 Ni&an 2EE1 tarihli" 5eşil 6*r @a$ete&inin 16 !e 3E Ni&an
2EE1 tarihli" Mila& Menteşe @a$ete&inin 6 Ni&an 2EE1 tarihli !e Mila& 'nder
@a$ete&inin 6 Ni&an 2EE1 tarihli &ayılarında yayınlanmıştır.
148
ha$ırlı(ındaydı. '$ellikle b. ikin/i /iltte #!ri$ %öy En&tit&’yle il-ili
anılarına yer !ere/ekti.
1e(erli E(itim/i Mehmet Ra.+ #nan’ın 7Bir in#an a$an8n8
de=erlendirdi=i 3lç5de in#and8r.8 dedi(i -ibi M. Ali Eren de" $amanının
her anını de(erlendirerek t*2l.ma yararlı *lm.şt.r.
M. Ali Eren’in , *(l." bir kı$ı !e d*k.$ t*r.n. !ardır. En byk
*(l. 4im.r M$ik '(retmenli(inden emeklidir. %emal" Fek
<.mh.riyeti’ne yerleşerek RHC0=AN adında bir şirket k.rarak
.l.&larara&ı ti/aret ya2maktadır. Atilla" ;a/ette2e Ini!er&ite&i’nde
ö(retim ye&idir. %ı$ı Emel =e$en de Elektrik Mhendi&i *larak
,alışma&ını &rdrmektedir.
Mehmet Ali Eren’in benim yaşantımda kökl !e anlamlı bir yeri
!ardır. #!ri$ %öy En&tit&’nde ö(retmenim" ilkö(retim m+ettişim" ya$ın
!e yayın yaşamımda en ,*k yararlandı(ım" +ikirlerine daima &ay-ı
d.yd.(.m bir e(itim/idir M. Ali Eren.
M. Ali Eren’in renkli bir kişili(i !ardır. 1aima ,alışır" m&2et işler
2eşinde d.rmadan y*r.lmadan k*şar3 ,e!re&ine !e lke&ine &rekli
yararlı *lmaya ,alışır. Aynı $amanda Atatrk #lkeleri’ne !e 4rk
1e!rimi’ne yrekten ba(lıdır. #rti/anın aman&ı$ dşmanıdır. M&2et
bilimden a&la ödn !erme$. ;ak bildi(i y*lda d*&d*(r. yrmeyi yaşam
+el&e+e&i edinmiştir. 6i$leri de b. d.y-.larla yetiştirdi. M. Ali Eren’in
ö(ren/i&i *lmaktan daima kı!an, d.yarım.
>E yaşına !e -ö$ tan&iy*n. nedeniyle -örme yetene(ini
kaybetme&ine karşın kalemi bırakmayan" $amanını de(erlendirdi(i
öl,de in&an *ld.(.na inanan bir kişili(e &ahi2tir.
M. Ali Eren benim #!ri$ %öy En&tit&’nde @enel !e '$el '(retim
5öntemleri 1er&i '(retmenimdi. Aynı $amanda En&titnn 75a2ı =anat
6aşı8 idi. 0k.l.n inşaat işlerini * yönetiy*rd.. 6. arada @e$i %*l.
'(retmenli(i’ni de &tlenmişti. '(ren/ili(imde *n.n yönetiminde %*nya
!e Ankara *lmak $ere iki ke$ y.rt -e$i&ine katıldım.
M. Ali Eren, @ei :e @3le$e ç<k de=er :eren "ir
3=ret$eni$idir. Bir d9:ar tak:i$i 4apra=8 5erinde 3=ren>ileri
#aatler>e k<n9Ct9r9r, d5C5nd5r5r :e d<=r9 #<n9çlara :ard8r8rd8.
Der#lerinde @3le$, dene4 :e 94@9la$a4a ç<k 4er :erirdi. Bil@inin
4an8nda d5C5n>e4e de @eniC 4er a48r8rd8. )n9n için C9 #l<@an8 #8k
#8k 4inelerdiK ND5C5nen D<=r949 B9l9r.W B9 #l<@an a4n8 a$anda
"ir 4ap8t8n8n da ad8d8r.
14>
M. Ali Eren ç<k <k94an, <k9d9=9n9 4aCa$8na 94@9la4an "ir
e=iti$>idir. A4n8 a$anda İ:ri K34 En#tit5#5 Denel Kitapl8=8/ndan
da #<r9$l9 idi. Beni <k9$a48 ç<k #e:en "ir 3=ren>i <larak tan8$8C
<l$al8 ki, "ir @5n "anaK
7.a>8 #ana "ir @3re: :ere>e=i$. +apa>a=8n iC, ;er ;a!ta <k9l
kitapl8=8na @elen kitaplar8n, ad8n8, 4aar8n8, kaç #a4!a <ld9=9n9 :e
k8#a>a neden "a;#etti=ini #apta4arak, C9$arte#i @5nleri 3=le
4e$ek #aatinde 3=ren>ilere d949r$akt8r.8 dedi. 6. -öre! benim de
h*ş.ma -itti. 6öyle/e 2ek ,*k kita2la tanışmış *ld.m.
M. Ali Eren bir ara ilkö(retim m+ettişli(imi de ya2tı. 4e+tiş etti(i
*k.llarda &ını+ kita2lıklarının k.r.lma&ına da ,*k önem !erirdi.
K<n4a Ere=li %=ret$en A"d5rra;i$ İlk<k9l9/na 4eni
atand8=8$ @5nlerde idi. B3l@e İlk3=reti$ M5!ettiCi M. Ali Eren
(2.(2.(6H( @5n5 %=ret$enler L<kaliVnde "ir ;a!ta #5reli, Ere=li
Merke ilk<k9l 3=ret$enlerine Kitapl8k Tertip :e Ta#ni! &e$ineri
d5enledi. Kitapl8k ta#ni!inde "ir de 4ap8t :eren M. Ali Eren,
kitapl8klar8n na#8l d5enlene>e=iU "9nlardan #8n8!larda pratik <larak
na#8l 4ararlan8la>a=8 k<n9lar8nda 94@9la$al8 "il@iler :erdi. B9 arada
#e$inere kat8lan 3=ret$enler, Ere=li Kitapl8=8/ndaki kitaplar8 ta#ni!
ederek 3=rendiklerini 94@9la$8C <ld9lar.
B9 #e$inerde 3=rendi=i$i "il@i :e "e>erileri <k9l :e #8n8!
kitapl8klar8$8da 94@9la4arak, 3=ren>ileri$ie @enel kitapl8klardan
na#8l 4ararlan$alar8 @erekti=i ;akk8nda te$el "il@i :e "e>erileri
kaand8r$a4a çal8Ct8k. M. Ali Eren, <k9llar8$8daki te!tiC :e
deneti$lerinde <k9l :e #8n8! kitapl8klar8n8 da titilikle in>eler :e
@erekli re;"erlikte "9l9n9rd9.
)k9$an8n 4arar8na 45rekten inanan M. Ali Eren, K<n4a
Ere=li/de "ir de A<>9k Kitapl8=8 açt8. Karap8nar/8n t<l9 4<llar8nda
$<t<#ikletle ;a#ta ;a#ta d<laCarak "a=8C t<plad8 :e Ere=li/4e "ir
ç<>9k kitapl8=8 kaand8rd8.
M. Ali Eren 3=ret$eni$in 45>e an8#8 3n5nde #a4@84la e=ilir,
aile#ine, 4ak8nlar8na, eC :e d<#tlar8na :e 3=ren>ilerine "aC#a=l8=8
dileri$. Tanr8n8n ra;$eti "<l <l#9n.
15E
A"I0GIK ,I3A0 .EK0İG.İ
<L
%emal EREN
1>11 Hl.kışla d*(.ml." emekli ö(retmen" ilkö(retim m+ettişi" li&e
mdr Mehmet Ali Eren 1?.E3.2EE1 <.marte&i @n Mila&’ın
%ıyıkışla/ık %öy Meytinlik.y. Mahalle&i’ndeki bah,e&inde hakkın
rahmetine ka!.şt.. 6tn tanıyanlarına" &e!enlerine" hemşerilerine
baş&a(lı(ı dilerim.
6en" rahmetli Mehmet Ali Eren’in *rtan/a *(l.y.m. Adım %emal
Eren. 6abamın !e+atını b.-n" 2E.E3.2EE1 =alı @n akşam &aatlerinde
a(abeyim 4im.r Eren’in bana tele+*n etme&iyle ö(rendim.
6abam Mehmet Ali Eren’in !e+atı mna&ebetiyle 25 yılı aşkın bir
&re #!ri$ %öy En&tit&’nde" Ere(li !e ,e!re&inde ö(retmen" e(itim şe+i"
ya2ı &anat şe+i" ilkö(retim m+ettişi !e li&e mdr *larak hi$met etmiş
*lan babam Mehmet Ali Eren’in kişili(i hakkında bir şeyler ya$mak !e
hemşerilerini" tanıdıklarını" &e!enlerini bil-ilendirmek -öre!i bana dşt.
6. -öre!i byk bir $nt !e h$nle yerine -etiriy*r.m.
;ata&ı$ %.l *lma$. ;er in&anın" hele hele >E yıl yaşamış" iki de+a
a&kerlik ya2mış" 4rkiye’nin bir,*k şehir" ka&aba !e köylerinde e(itim
hi$meti !ermiş" he2&i yk&ek ö(renim ya2mış dört ,*/.k yetiştirmiş
Mehmet Ali Eren’in de bilerek !eya bilmeyerek ya2mış *ld.(. hatalar"
yanlışlıklar *lm.şt.r. An/ak Mehmet Ali Eren" artıları ,*k +a$la *lan" >E
yıllık yaşamının her dönemi örnek alınabile/ek" Atatrk !e ;a$reti
M.hammet hayranı" lke&ini" lke&inin in&anlarını ,*k &e!en" kendi&ine
-!eni *lan" medeni /e&aret &ahibi" m/adele/i" ,alışmayı &e!en"
ya2tı(ı hi$metlerden ha$ alan" &tat lakabına hakkıyla layık" iyi bir
e(itim/i" iyi bir in&andı. @ö$lerinin iki&inin de -örme yetene(ini
kaybetmiş *lma&ına !e ikin/i eşinin !e+atından &*nra" Mila&’taki deni$
kenarındaki e!inde yalnı$ başına yaşama&ına ra(men" kendi işini kendi
-ören" ba&t*nla Mila& 2a$arına -iden" de!let dairelerindeki btn işlerini
taki2 eden" *t*b&le Ankara’ya" Ere(li’ye" Hl.kışla’ya &eyahatler ya2an"
yayına !e ba&ıma ha$ırlamış *ld.(. #&lam diniyle il-ili &*n kitabının
ba&ımı i,in ,aba &ar+ eden" b.ndan heye/an d.yan" hayat d*l. bir
in&andı.
Mehmet Ali Eren" köyllerle !e &ade !atandaşlarla köy " ka&aba
kah!elerinde !e e! $iyaretlerinde *t.r.2" &aatler/e bıkmadan"
.&anmadan &*hbet etmeyi !e *nları ,eşitli k*n.larda aydınlatmayı
&e!en" b.ndan heye/an d.yan" >E yaşında iken bile 6E−?E yıl ön/eki
24 Ere(li @a$ete&inin 2?)28 Mart 2EE1 tarihli &ayılarında yayınlanmıştır.
151
*layları" yeriyle" tarihleriyle !e *lay kahramanlarının i&imleri ile
hatırlayabilen ender &ayılabile/ek in&anlardan biriydi.
Ere(li’de Fömlek,i Mahalle&i’ndeki bah,eli e!imi$de *t.r.rken"
k*mş.larımı$ 1emir/i Mahir H&ta" %ara2ınar %öylerinden ;alil A(a"
4.$/. Mehmet A(a" yerlilerden 4ahir 6ey" Arna!.t Oe!ket A(a -ibi &ade
in&anlarla hemen hemen her akşam biri&inin e!inde t*2lanırdık. 6en
Ere(li’de i&em" beni m.tlaka yanına alırdı !e b. &ade in&anlarla
&aatler/e -nn önemli *laylarını tartışırdı. Ere(li #!ri$ %öy
En&tit&’ndeki -öre!i &ıra&ında" =arı/a %öy’nde rahmetli #brahim
%*,’.n ta!a&&.t. ile bir tarla almış !e b. tarlaya %anada ka!a(ı dikmişti.
6irlikte &ık &ık =arı/a %öyDne ka!aklı(a -iderdik. Mehmet A(a i&minde
yaşlı bir bah,e k*mş.m.$ !ardı. =arı/a’ya" ka!aklı(a -eldi(imi$de"
7;eyU Mehmet A(a8 diye ba(ırırdı. =*nra Mehmet A(a’nın mey!e
bah,e&ine -e,er" Mehmet A(a ile &aatler/e &*hbet ederdi !e b.ndan
byk $e!k alırdı. Mehmet Ali Eren bir halk adamı idi !e halkın dilinden
,*k iyi anlardı.
#!ri$ %öy En&tit&’nde E(itim !e 5a2ı =anat 6aşı *larak ,alıştı(ı
yıllarda" bayram &abahlarında beni yanına alırdı" birlikte yryerek
1.rla$ %öy’ne -iderdik !e köyn /ami&inde bayram nama$ı kılardık.
6ayram nama$ından &*nra köyllerle köy kah!e&inde &*hbet etmekten
byk ha$ d.yardı. Ere(li’de Fömlek,i Mahalle&i’ndeki bah,eli e!imi$de
*t.r.rken %.rban 6ayramlarında beni yanına alırdı !e hay!an 2a$arına
-iderdik. %*y.n. &e,i2 2a$arlı(ını kendi&i ya2ardı !e e!imi$in
bah,e&inde k.rbanı kendi&i ke&er" ö$enle y$erdi.
Mehmet Ali Eren’in <.mh.riyetin ilk yıllarında bin bir $*rl.k !e
*lak&ı$lıklar i,inde e(itime !ermiş *ld.(. de(erli hi$metler &ayılmakla
bitme$. Ankara @a$i E(itim En&tit& Jeda-*Ni 6ölm me$.n. idi. 6ir
e(itim/i *larak me&le(ini bilin,li *larak" hi,bir -,lkten yılmadan
&e!erek !e inan,la ya2ardı. 5ryerek" atla" araba ile" m*t*&ikletle !e
bi&ikleti ile Ere(li %öylerine -iderdi !e köy ilk*k.llarında örnek te+tiş !e
denetleme ,alışmaları ya2ardı. Mehmet Ali Eren’i %öy #lk*k.llarının
ö(retmenleri !e ö(ren/ileri &e!di(i -ibi" köyller de tanırlar" &ayarlar !e
&e!erlerdi. Mehmet Ali Eren tam anlamıyla bir halk adamı ö$elliklerini
taşıyan bir e(itim .$manıydı.
Mehmet Ali Eren &k&eli -iyinmeyi" lk& i,inde yaşamayı
&e!me$di. =ade -iyinirdi !e şa2ka&ı$ d*laşma$dı. >E yıllık ömrn &ade
bir !atandaş *larak yaşamıştır.
1aha ben 13−14 yaşlarımda iken" beni t//ar ya2mayı ka+a&ına
k*ym.şt.. 6en *rta*k.l ,n/ &ını+ında iken" ya$ tatilinde beni
152
Ere(li’de mani+at.ra/ı =ayın 0rhan 4+ek,i’nin yanına !erdi. 0rta*k.l.
bitirin/e de" btn ı&rarlarıma !e itira$larıma ra(men beni %*nya 4i/aret
Ci&e&i’ne ya$dırdı. 1aha &*nra #&tanb.l 5k&ek Ek*n*mi !e 4i/aret
0k.l.’n. bitirdim.1>82 yılında dış ti/arete başladım !e 1>8> yılında Fek
<.mh.riyeti’nin 6aşkenti Jra-’da ilk de+a bir 4rk +irma&ı *larak
R.l*&an’ın Jra- 4i/aret 4em&il/ili(ini a,tım !e 1>8> yılından b.yana !e
halen Fek <.mh.riyeti’nde ikamet eden" Fek <.mh.riyeti’nde kendi
+irma&ı *lan bir 4rk #ş Adamıyım. 2EEE yılında Fek <.mh.riyeti’nden
En 6aşarılı 4rk #ş Adamı &e,ildim !e da!et edilmiş *ld.(.m Fankaya
%öşk’nde ? Ni&an 2EEE tarihinde $amanın <.mh.rbaşkanı =ayın
=leyman 1emirel’den ödlm aldım. 6enim Fek <.mh.riyeti’nde 4rk
#ş Adamı *larak -ö&terdi(im başarılar" babam Mehmet Ali Eren’i ,*k
d.y-.landırırdı.
5a$ıla/ak ,*k şey !ar. ;atıraları tanıyanlarının $ihinlerinde
ka$ınmıştır !e daima yaşaya/a(ına inanıy*r.m. 4anıyanlarına"
&e!enlerine" hemşerilerine baş &a(lı(ı !e Hl. 4anrıdan -ani -ani rahmet
diliy*r.m.
=ay-ılarımla.
153
-"TA.−I "A3İ ME6MET AGİ E0E3
<9
<elalettin =E4
Atatrk 5ılı 5ılın '(retmeni
6alkan =a!aşından bir yıl ön/e d*(an !e yaşamı aaA.
5$yıla .laşan bir e(itim/inin *k.ma−ya$mayı ö(rendi(i -nden
beri" &ek&en yıldan daha ,*k daima *k.yarak ya$dı(ı" yeni
ka$anımlarla t*2l.ma yararlı *lmaya ,alıştı(ı" bir Atatrk erinin"
M. Ali Eren’in kaybını" 0’n.n ö(ren/ileri !e e&erleri ile daima
hatırlana/a(ı" &ay-ı ile anıla/a(ı -er,e(i ile te&elli b.lmaktayı$.
'(retmen *k.llarının k.r.l.ş.n.n 153. yıldönmnn erte&i
-n kaybetti(imi$ M. Ali Eren" ö(retmen *larak .(raş !erdi(i Atatrk’n
mane!i ha!a&ında Ankara’da .y.y*r.
;i$metleri" erdem !e y/e kişili(i ile tanıyanların -önllerinde taht
k.ran şair" ya$ar !e araştırma/ı Ere(li %aymakamı Nail Memik 0’na" M.
Ali Eren’e" I&tad)ı =ani B#kin/i &tad9 derdi. I&tad)ı E!!el i&e 0’na -öre
=ami 6aşb.dak’tı. I&tadın &ö$lk anlamı herhan-i bir alanda en bil-ili
kim&edir. M. Ali Eren de e(itimde em&alleri ara&ında öyle idi.
6irin/i 1nya =a!aşı &*n.nda Pran&ı$ların Hl.kışlaDya -eldi(ini
hatırlayan Eren %.rt.l.ş =a!aşı &*n.nda ilk*k.l. bitirmişti.
'(retmen 0k.l. !e @a$i E(. En&. Jeda-*Ni 6ölmDn
tamamladı. 6en kendi&ini #!ri$ %öy En&tit& me&lek der&leri ö(retmeni
!e ya2ı &anat başı *larak -öre! ya2tı(ı yıllarda tanıdım. 0 ;ak!erme$
&ırtlarında di(er arkadaşları -ibi inan,la !e y*r.lmadan ,alışarak hem
ö(retmen yetiştirmiş" hem de *k.l.n inşaat işlerinden &*r.ml. *larak
ya2ılaşmaya byk önem !ermiştir.
#!ri$’den ayrılın/a Ere(li böl-e&inde #lkö(retim M+ettişli(i ya2tı(ı
i,in .$.n yıllar birlikte ,alışma imkKnımı$ *lm.şt.r.
M+ettişli(inde" bir,*k me&lektaşlarından +arklı *larak
ö(retmenlere rehberlik ederek" *nları -öre! başında yetiştirmeye" yeni
met*tlar ö(retmeye ö$en -ö&termiştir.
E(itimde ö(ren/ileri tanımaya" birey&el yeteneklerine *lanak
ka$andırılma&ına byk önem !ermiştir. '(ren/i in/eleme&ini" !elilerle
ilişkiyi" *k.l−aile birli(i ,alışmalarına önem !erilme&ini her $aman
/iddiyetle taki2 etmiştir.
25 Ere(li @a$ete&iDnde 4 Ni&an 2EE1 tarihinde yayınlanmıştır.
154
'(retimde -e$i" in/eleme" araştırma ya2arak ö(renmenin"
der&lerin &ö$den k.rtarılarak deneylerle ö(renilme&ine" tartışmalarla
d*(r.y. b.lma !e dem*kratik e(itime i!me ka$andırmak i,in byk
,abalar har/amıştır.
1>55’te '(retmenler 6irli(inin -irişimi ile a,ılan F*/.k !e Oehir
%ita2lı(ının -elişme&inde önemli r*l *ynamış" %ita2lık 1erne(i k.r./. !e
yöneti/ileri ara&ında b.l.nm.ş" *k.llarda da kita2lıkların
$en-inleştirilme&ine" ö(ren/ilerin *k.ma&ına ı&rarla önem !ermiştir.
%ita2lık k.r.l.ş. !e ta&ni+i k*n.&.nda he2imi$in yararlandı(ı 7İlk
:e )rta Dere>eli )k9llarda Kitapl8k Tertip :e Ta#ni! K8la:998 adında
bir kita2,ık yayınlamış" k.r&lar a,mıştır. Fe!re in/eleme&i k*n.&.nda
Ere(li’yi tanıtan !e der&lerde tm ö(retmenlerin yararlandı(ı
7Fe!remi$deki Larlıkları !e 0layları #n/eleyelim8 adındaki kitabını
yayınlamıştır.
'(retmenlerin -elişme&i i,in örnek der&ler" kita2 tanıtımı"
k*n+eran&lar" mna$aralar d$enlemiş" &taN ,alışma alanlarında yetiştiri/i
rehberlikler ya2mıştır. '(retmenlerle -e$iler d$enleyerek y.rt &e!-i&ini
-eliştirmiştir.
M. Ali Eren’in Ere(li’de m+ettişlik ya2tı(ı yıllarda e(itim−ö(retim
d$eyi ,*k yk&elmiştir. =*r.şt.rmalar en a$ 0’n.n döneminde
ya2ılmıştır. 6arış,ıl !e h*ş-örl da!ranışları ile ö(retmenlerin &e!erek"
bilerek dayanışma i,inde !erimli ,alışmalarını &a(lamıştır. Ayda bir her
*k.l.n &ıra ile ya2tı(ı -e/e aile t*2lantıları" dayanışma !e i,tenli(i
&a(layan ,alışmalar" .n.t.lma$ de(erli anılarıdır.
Emekli *ld.ktan &*nra şehrimi$de D5neC Daete#iDni k.rm.ş !e
daha &*nra matbaa&ını Ankara’ya taşıyarak ,alışmalarını" ya$ı !e kita2
ya$ma +aaliyetlerini yaşamının &*n.na kadar &rdrmştr.
=*n .$.n k*n.şmamı$ M.&ta+a 0nar’ın Atatrk M$e&i’nde
*lm.şt.r. 1inami$mini kaybetmeyen !e &*n -nlerde Hl.kışla’nın
%.!ay−i Milliye hi$metlerini derleyen ,alışmalarını bilmiy*r.m bitirebildi
miG 6en kendi&inden ,*k şey ö(rendim. N.r i,inde yat&ın. Eren’lerin"
&e!enlerin başı &a( *l&.n.
155
B-"TA.IMC ME6MET AGİ E0E3
Ali #h&an 6eyhan − E(itim/i
Merh.m Mehmet Ali Eren ile %*nya−Ere(li #!ri$ %öy
En&tit&’nde ,alıştı(ımı$ yıllarda *" her ö(retmene 7I&tadım8 derdi. 6.
nedenle adı 7I&tat8 kalmıştı. F*k *k.rd.. 1erin deneyimi !ardı. 6*ş
k*n.şma$" ö(reti/i niteli(i ile tanınırdı. 0l-.n kişili(i ile &e!ilir" &ayılırdı.
1*&t /anlı&ıydı. Fe!re&indeki in&anları" ö(ren/ileri kırma$dı. #yi bir
-ö$lem/i idi. 1*&tl.(.na -!enilirdi.
İlk Tan8C$a$8
6en 1>42 yılında Ankara Dai E=iti$ En#tit5#5’nde ö(ren/i
*ld.(.m -nlerde" bir b.,.k &aat ö(len 2ayd*&.nda" $erine
7%t2hane8 ya$ılı /amlı ka2ıdan i,eri -irdim. %a2ının yanındaki
ma&anın başında .$.n b*yl." kara ya(ı$" benden yaşlı/a biri *t.r.y*rd..
0ndan *k.mak i,in birka, kita2 &*rd.m. 7Oimdi $aman a$. =*n der&ten
&*nra -el bir bakalım" !ar mıG8 dedi. =*n der&ten &*nra -eldi(im $aman
kita2ların b.l.nd.(. t*$l. ra+lara birlikte baktık. 6.l.n/a birini eline aldı.
71ışarı !erilme$. 6.rada da *k.na/ak yer y*k. Ne ya2alımG8 diye bana
&*rd.. 7=en nereli&inG8 7Ni=de−B<r8 70Q ;emşeriymişi$" ben de
*l9k8Cla’lıyım. @el *t.r" k*n.şalımU8 dedi.
Jeda-*Ni bölmnde ö(ren/iymiş. 6.ranın &ına!ını ka$andıktan
&*nra a&kere -itmiş. A&kerlik bitin/e dönmş" ama yatılı almamışlar. 0
da Mdr E#at Altan’a ,ıkı2 d.r.m.n. anlatmış. Mdr" 70k.l.n
kita2lı(ına bak3 &ana bir yer -ö&ter&inler" *rada yatar&ın. 5eme(ini de
idare et&inler.8 diye -öre!lilere emir !ermiş. 0k.l.n kita2lı(ı ile
4rk,e−Edebiyat 6ölm Oe+i !e Mdr 5ardım/ı&ı nl M9#ta!a Ni;at
%3n il-ileniy*rm.ş. 0 b.na yeni -elen kita2ları de+tere kaydetme&ini"
,eşitlerine -öre ayırma&ını &öylemiş" .&.l−ya!aş b.nları ya2ıy*rm.ş.
=*nra benim köym 6ah,eli’den" Ni(de 0rta*k.l.’ndan" annemin
babamın öld(nden +alan k*n.şt.k. 4anıştıktan &*nra benimle
yakından il-ilendi. 8;er $aman .(ra. =ana i&tedi(in kita2lardan birini
!eririm" *k.r -etirir&in. Ardından ötekini alır&ınU8 dedi. '(retmenler"
kaynak kita2ları *k.mamı$ i,in e&ki ya$ıyı BAra2,a9 ö(renmemi$i
i&tiy*rlardı. ;emşerim Eren’in b. ya$ıyı &ökmemde ,*k yararı d*k.nd.
bana.
Dai E=iti$ En#tit5#5/n5 Bitirdikten &<nraki +8llar
6en @a$i E(itim’i 1>44 yılında bitirmiş" I#parta D3nen K34
En#tit5#5’ne atanmıştım. ;a$iranda bitirmiş !e köy kökenli *ld.(.m i,in
156
##$ail .akk8 T<n@9ç B#lkö(retim @enel Mdr9 %öy En&tit&’ne
atanmamı i&temiş.
;emşerim Mehmet Ali Eren &anırım benden bir yıl &*nra bitirmişti
@a$i E(itim En&tit&’n. #neb*l.’ya atanmıştı. Ara &ıra
mekt.2laşıy*rd.k. 6en a&kerlikten terhi& *ld.ktan &*nra #!ri$ %öy
En&tit&’ne !erildim.
Mdr İ#$ail &e!a D5ner’le k*n.ş.rken 76i$e me&lek der&leri
ö(retmeni -erekli" tanıdı(ını$ !ar mıG8 demişti. Mehmet Ali Eren’den
bah&ettim. #l-ilendi.8=*r bakalım" b.raya -elmek i&ter&e" ben 6akanlı(a
ya$arım.8 dedi. ;emşerim Eren’in atanma&ı bir−iki ay i,inde ya2ıldı.
=e!indim. ;em me&lek der&lerine -iriy*rd." hem de 75a2ı =anat 6aşı8
*lm.şt.. C*Nmanlarımı$ yan yanaydı. Eşim Oekre !e *n.n eşi Ay&el
;anım birbiriyle anlaştılar" yakın arkadaş *ld.lar.
6en 75ayın %*l. 6aşkanı8 *larak yayımladı(ımı$ İ:ri E=iti$
Der@i#i’ne 1e(erli Mehmet Ali Eren’den ya$ı ya$ma&ını i&tedim.
7Memn.niyetle8 dedi. '(retmen *lan -en,ler i,in yararlı ya$ılar ya$dı.
Eren Ere(li’ye yakın Ferke& %öy’e bitişik yerden bir tarla aldı.
0raya ka!ak a(a,ları diktirdi. 6ana da ta!&iye etmişti. Ere(li’ye -idi2
dönerken 7I&tadın %a!aklı(ı8nı -ö&terirdik.
6en 1>5E yılında Ni(de Ci&e&i’ne atandı(ımda * #!ri$ %öy
En&tit&’nde -öre!e de!am ediy*rd.. Emekli *l.n/a Ere(li’ye yerleşti.
6a&ıme!i k.rd.. @a$ete ,ıkardı.
5ıllar &*nra Ankara’da b.l.şt.k. 0 Ne/atibey <adde&i’nde
7Ne>ati"e4 %=ret$enler Mat"aa#88nı a,tı. =ık &ık $iyaret ettim. 6en
*n.n Ayran/ı Oimşek =*kak’taki e!ine" * benim Emek’teki e!ime
akşamları *t.rmaya -idi2 -elirdik.
=*n.nda matbaayı ka2attı. Mila#−'e4tinlik949 K345Vnde bir
ar&a &atın alı2 7ya$lık8 ya2tırmıştı. 6.rada m.tl. yıllar -e,ire/e(ini
.marken" ön/e tra+ik ka$a&ında emektar eşi Ay&el’i kaybetti. =*n yıllarda
-ö$leri a$ -öry*rd.. 6. d.r.mda bile anılarını ya$ıy*r" benden
*k.mamı i&tiy*r" ba&ılma&ı i,in yardımımı ri/a ediy*rd..
5a$lı(ında a/ı ka$ada kaybetti(imi$ &e!-ili 7I&tad8ımı$a
kardeşim kadar $ldmU
N.r i,inde yat&ın.
1at,a" E6.12.2EE5
Emekli 4rk,e−Edebiyat '(retmeni
Ali #h&an 6eyhan
15?
Al!a"etik Diin
)dana........................................................::F :%F :-F :7F %6F (-F (7F 6%F 6-F 66F 8:F ::6F :<6F :<8
)7me! Dedeköy....................................................................................................................%:F ::8
)7me! Gözneli................................................................................................6<F 6-F 66F 6#F 7AF 7:
)7me! K0n!...................................................................................................................................6A
)7me! =;0l!ürk............................................................................................................................%:
)kören..........................................................................................................................................%<
)li Do;an......................................................................................................................................:<
)li 17an Bey7an.........................................................................................%AF %:F 6:F 6%F :<8F :-7
)l$aE0! Ba;ları.............................................................................................................................:8
)mara...................................................................................................................................:(F :<
)!a!ürk %#F (-F -(F -7F -8F 6(F #(F #<F #6F #7F #8F ##F :AAF :A:F :A%F :A(F :A<F :A-F :A6F :A7F ::%F
::(F ::7F :%(F :%-F :%6F :(:F :(%F :(8F :<(F :<#F :-:F :-<F :--
)!illa Eren.......................................................................................................................(AF <%F :<<
)yel Eren..........................................................................................................%7F %8F (AF (%F :<<
)yşe Baykal............................................................................................................................%:F %7
Ba7/eli......................................................................................................................%AF %7F 6:F :-6
Bar!ın....................................................................................................:(F :<F :-F %<F -7F :<6F :<8
Beya;ıl...................................................................................................................................%7F %8
Bil*l Bey.......................................................................................................................................(8
Booker Ga7inE!on................................................................................................................66F 67
Bor..........................................................................%AF %:F %7F (6F <6F 6:F 6<F 6-F 6#F 77F :%#F :-6
'elal &e!.................................................................................................................................-#F 6A
'emal K0!ay.......................................................................................................:(AF :(%F :(6F :(7
'emal +ürkek0l............................................................................................................................%:
'ey7an.........................................................................................................................................:7
Dar4o;az......................................................................................................................................%7
Dil ,e +ari7D'o;ra3ya..............................................................................................................7<F #<
Dr. )7me! Bey..............................................................................................................................%:
D0raıllı..................................................................................................................(-F (8F :<6F :<8
D0rlaz.................................................................................................................:#F (%F <7F 6<F :-%
Eien7o,er...................................................................................................................................-:
Elma @idanlı;ı En!i!üü...............................................................................................................-8
Emel &ezen..................................................................................................................(AF :<<F :<#
Ere;li....#F :7F :8F :#F %7F (AF (:F (%F (-F <AF <<F <-F <6F <8F -<F -#F 6AF 6:F 6%F 6<F 6-F 66F 6#F 7AF
7:F 76F 7#F 8AF #-F :A:F :A6F ::7F :%AF :<6F :<8F :-AF :-:F :-%F :-(F :-<F :--F :-6F :-7
Ea! )l!an...................................................................................................................................:-6
Ekişe7ir.................................................................................................................................%-F 6A
@a!ma Eren.............................................................................................................................%8F (A
@e7mi =y,a!...........................................................................................................................:8F %:
@eride...................................................................................................................................:#F :<8
@erid0n...........................................................................................................................:#F 6%F :<8
@ranız....................................................................................................:-F :7F :8F (8F 68F 8(F :<A
Gay4i..........................................................................................................................:#F (%F <7F -<
Gazi E;i!im En!i!üü.......................%AF %#F (-F <AF -AF #-F ::AF ::(F ::<F :<6F :<8F :-%F :-6F :-7
158
Gölköy....................................................................................................................................:(F :<
Gölören..................................................................................................................................%:F %%
Gülek............................................................................................................................................:7
Güneş Gaze!ei..........................................................................................#F (-F <AF :<6F :<8F :--
Güney Köy....................................................................................................................................%7
"acı )nEı....................................................................................................#F (-F 7-F ::8F :<6F :<8
"ak,ermez Yok0ş0.................................................................................................................:#F %:
"alil E3endi.............................................................................................................................::F :%
"ami! Özmenek................................................................................................................:#F %:F %7
"aan )li Yücel............................................................................................................................:<
"aan Da;ı..................................................................................................................................<6
"aan Erdo;an............................................................................................................................6:
"aano;lan........................................................................................<(F #<F #-F :A7F :::F ::%F ::<
"enry Kaier.................................................................................................................................::
"ünü 'ırı!lı.................................................................................................................................-A
"z. "a!ice...............................................................................................................................68F 6#
"z. .07amme!..................................................67F 68F 6#F :%%F :%<F :%-F :%6F :%8F :%#F :(AF :<:
K*3iye =da4aşı.............................................................................................................................(:
Karacada;..................................................................................................................%(F <6F 6-F #-
Karaol0k Yaylaı...........................................................................................................................%<
Kara$ınar..........................................................#F %(F %<F <6F 77F 8AF 8:F 8%F 8(F #-F ::<F :-AF :-%
KardeşEedi;i................................................................................................................................:8
Kemal Eren.....................................................................................................%#F <:F ::7F :<<F :-:
Kemal H!ün.........................................................................................................................<<F :::
Kılı/ )li Paşa..............................................................................................................................:(#
Kıyıkışlacık.......................................#F (:F (-F -%F -(F ::-F ::#F :%AF :%:F :<<F :<-F :<6F :<8F :-:
Kokak0......................................................................................................................:<F :-F -7F -8
Konya....#F ::F :7F %AF %6F (-F (7F <AF 6%F 6(F 66F 6#F 76F 77F 78F 7#F 8:F 8(F 8-F 87F #AF #:F #(F #-F
:A:F :A6F ::<F ::-F :%AF :%:F :(:F :(#F :<AF :<6F :<8F :<#F :-AF :-(F :-6
Kore ord00..................................................................................................................................6<
Kozca;ız......................................................................................................................................:(
Köy En!i!üleri.......................................................................................:(F <#F 6AF 7(F 7-F :<<F :<8
Bü!3ü7amidiye...................................................................................................................:#F (%F <7
.ac )r!70r..............................................................................................................................6(F 6<
.aden..........................................................................................................................................(6
.e7me! )li Boz.....................................................................................................%7F ::8F :<<F :<-
.e7me! 2işik..........................................................................................................................-#F 6A
.elendiz Da;ı..............................................................................................................................<6
.elicek.........................................................................................................................................%(
.ila.........................................#F (:F (-F -%F -(F ::-F ::8F ::#F :%AF :%%F :<<F :<6F :<8F :-:F :-7
.on!Eomery.................................................................................................................................-:
.0ra! &ezen...........................................................................................................................(<F <%
.0!a3a Ii7a! Özön....................................................................................................................:-6
.0!a3a H!ünda;.................................................................................................................-%F ::7
Iarazan..................................................................................................................................%7F 6:
15>
Iazım Een..................................................................................................................................<<
Ii;de =r!aok0l0.............................................................................................................(6F (8F :-6
I0ri Kodamano;l0..................................................................................................................-#F 6A
=r7an +ü3ek/i.......................................................................................................................(AF :-(
=man );a.............................................................................................................................:%F (-
=man ),cı..................................................................................................................................-<
=man Hlkümen...........................................................................................................................<(
Pozan!ı.............................................................................................................................:7F :8F 6-
9a03 1nan................................................................................................................:#F <(F :<6F :<#
9ece$ Gürel...........................................................................................................................<(F <<
&a4a7a! )kar................................................................................................................................6A
&adık Karmış..........................................................................................................................%6F 6%
&a3ran4ol0....................................................................................................................................:<
&ali7 ?iya Büyükakoy...............................................................................................:#F -(F -<F -7
&ali7li............................................................................................................................:8F :<6F :<8
&arıca.......................................................................................................................:#F (%F <7F :-%
&eni7a "anım.........................................................................................................................:#F %A
&e,im &enan................................................................................................................................%:
+akiyüddin..................................................................................................................................:(#
+arık )y4ar!0;...............................................................................................................................-<
+im0r Eren........................................................................................................%#F <%F 6%F :<<F :-:
+oro...............................................................................................................:8F %(F (7F <<F <-F <6
+ürk +0Eayı..................................................................................................................................6<
Jl0kışla..............::F :%F :-F :7F :8F %<F %7F %8F %#F (AF (-F (6F (7F 6:F 8:F :<6F :<8F :-:F :--F :-6
Jl0......................................................%<F <#F -:F #<F :A%F :A<F :A6F :A8F :A#F :::F ::%F :(-F :<(
8a7a$ =kay..................................................................................................................................(-
Yeniköy...................................................................................................................................%7F 6:
?ana$a.........................................................................................................................................(%
?ey!incilik En!i!üü......................................................................................................................-8
?ey!inlik0y0.......................................................................................(:F (-F -(F :<<F :<-F :-:F :-7
?onE0ldak...................................................................................................................:(F :<F :-F (-
>ayc0ma................................................................................................................................:<F :-
>ay7an...................................................................................................................................:8F %<
>i3!eler....................................................................................................................................:#F <(
>in ord00....................................................................................................................................6<
17an Baykal.............................................................................................:#F %AF %:F %-F %6F %7F (:
1mail "akkı +onE0/........................................................................................................<#F 76F :-7
1mail Özal$..................................................................................................................................(8
1me! 1nönü...................................................................................................................:<F :AAF :%6
1!an40l 9aa!7anei..................................................................................................................:(#
1,riz.....:7F :#F %AF %-F %8F (:F (%F (-F <AF <(F <<F <-F <6F <7F -:F -(F -<F -8F 6AF 6:F 6%F 6<F 6#F 7%F
7<F 76F 77F 7#F 8AF :A6F ::(F ::<F ::7F :<6F :<8F :<#F :-AF :-:F :-%F :-<F :-6F :-7
2adi Eliyeşil................................................................................................................66F 6#F 7AF 7:
2a7a$ Gürler..........................................................................................................................6(F #(
16E
���������T�� ������
���� ������� T����� ��������i)
���� ö��� ���ibi old��� v� �o��� d�v����i�i ����ç �������i��
���ì ���dì�ìm �ìll��d� ���ìdì�ìm, ��i�im�i ���m�� �li ���� �l��ìçl�' d�
b��i �i������ g�lmiç�i. 1911 �ìlì� d� do�m�ç, T���i�� ��m���i���i�i� ��-
��l�ç��� ���ì�lì� ��miç, ��m���i���i� ��dì�lì�ì�d� b���m�ç ö����m��li�,
o��l m�d��l��� v� m�f���içli� ��pmìç d����li b�����m�� b� �i�����i b��i
ço� m��l� ��miç�i. ������ �e�� ���� ���e��� ������e ������e� �����������
����e��� �������� �e ��� ����������� ����e� ��� ���eg�� ���" d�di. ��-
���m��im �i�� ���ìl ���dìm�ì ol�bili�im d�di�imd�: ������ �e�� U�����-
��'����� �e����� �e �e�eceg� ��e ������ ��� ��e��� ��� �e��e ����������
����� ��� ��e��� �������������� ���c�g� �����ce����e����� ���� ��c�� ���
������ e�e����������" d�di���� �o��� �l��ìçl� K�v��ì �illi�� �������i�d��
v� b���d� ����l�� ����� d�f���i�d�� �ö� ���i. B� d�f���i o����� çì���m��
içi� v��di�i m���d�l��i ��l���ì. �U������� �������� F���������� ����� �e���g�
����� ��� ���e��� ������� �� ����� �� ��c��e�e �e ������e��e ��� ������
����������� ���� ������ ������p �e�ece� ��������� ����e��e��� �e�e��
�� ����� ���e���e �e �����e ����� �e� ���e������ �e� ���������g����-
���� ����e� ��c�� �� �ef�e��� pe���e ����� �e ��� ������ �������� �e�
K����� M�����ec� ���� Y���f �e��� ���������� �� �ef�e� U�������'�� K�����
M�����ec��e��� ����� �������e ���� ����c�� �ege��e� ���� ������ ����������
����������� ���������" d�di.
Ül���i�� v� ���i�� ���çì b� ���gì� d���ç�� i����i�� ���çì �� d��il-
�� ��dì�. ����� ��� e��� ����� e������� �g�e��e��� ��� �e��� e��e����
�e �e�e������� ��p�c�g��� ��� �e��������" d�dim. ��m�dì ����� S�-
���'i� ���dìmì�l� ������� �d�bili�o�d�. �l� bi� çì��� gibi�di. B���� bi� bil-
gi bi�i�imi�� ���ip�i. Bi� d��� ���çìl�çm�mì� b�l�i m�m��� olm���bili�di.
�����m��im �i�i� ���ìlìmì�ì�l� ��l�ì� �������d� bi� �o�b�� �opl���ì�ì
��p�lìm v� ��m�o�� ol�ç����lìm d�dim. ����imi b��im��di. ���� �o���
b��� To�o� K��v������i�d� g��ç��l�ç�i�di�.
���� bi� ����ç �o���d� �l��ìçl� K�v��ì �illi�� K���� d�f���i�i�
ö��mli bi� böl�m� ����fìm� ���lim �dildi. B���� ����i�� b� d�f���i �i�d�
��ml� �������i'�d� g��l�� ���il�� ��li�d� ���ì�l�dìm. ��f���i fo�o�opi
��pìp ço��l����� �l��ìçl�'d��i ����m v� ����l�çl��l� o��ll��� d��ì��ìm.
�i�� T�T Ç����ov� ��d�o��'�d� ����e�ec� ������e" p�og��mì�d� d�f�-
l���� b� d�f���d�� b������im. ����l v� �l���l b��� b� �o���l� ilgili ��-
b��l�� ���ì�l���ìm. T�T, K���l � T�l�vi��o�l��ì�d� ��b�� ol����, �l���l
K���l'd� ����� Z��i S��ì��� �K������� ������ Ö����e��" p�og��mì�d�
ö��l bi� böl�m ���ì�l��ìp ���ì�l�dì. So� ol���� �i�d� Ü�iv���i���i T��i�
Böl�m� B�ç���ì P�of. ��. ���� S�çm�� ����fì�d�� ���ì�l���� �N�g�e�
161
A������� Ne��e��� T����� Ü�e���e" �2008) i�imli �i��bì�d� �l��ìçl� K�v��ì
�illi�� d�f���i�d�� �lì��ì ��pìl����; �U������� M���f��-� M�����e Ce���e��
�e F�����e��e�� - D�� Í���� �e���" i�mi�l� g��iç bi� biçimd� �o��ml��dì.
B� ����� d�f���i�d�� �ol� çì����� 105 �l��ìçl�lì K�v��ì �illi��-
�i�i� ���i�l�l ��d�l���ì bilgil��i��, Po����ì ç��i�l��i��, �l��ìçl� ��v��m�-
�ì�ì� ���ìl ��pìldì�ì�� �l�ç�ì�. �i�� �illi ����d�l��� bi� dö��m ö�d��li�
�d�� ��f�� ���m�� B���ddi� �����) �f��di�i� �����ì�ì, ��d�� K����ì
����ì�d� bilgi�i, �l��ìçl�'�ì� ���i�i ����ì�d� bili�m���� �o��l��ì, �����f�
K�m�l �������'�� ��d�� il� K�v��ì �illi�� ��g����� �l��ìçl�'d� ���d���-
��, �l��ìçl�'�� ol�� ilgi�i�i v� b��l���ìl��ì�ì, K�����ili ��dì�l��ì� �l��ìçl�
��v��m��ì�� ���ìl ����ì ��p�ì�l��ì�ì ���ì�l�dì�. �� �o� PTT ����l ��-
d��l���'��� 2009 �ìlì�d� ���ì�l���� �Í������� H��������e PTT" i�imli �i��p-
�� �d��� ��p���i b�çlì�ì �l�ì�d�; �l��ìçl� ��d�f�-i �illi�� ����� ��mi-
���i ����ì�d� bilgi v��ilmiç�i�. ��f��� "www������e�������" �i���i ����fì�-
d�� i������� o���mì�� ��çì�mìç�ì�.
K�v��ì �illi�� K���� ��f���i �l��ìçl�' d� do���, To�o� ���l��ì�d�
����ìl������ ç��l���� b��ìm�ì�lì� v� ö�g��l�� d�����ì�ì o����� çì���-
mìç�ì�. B� �����lì�ì� �� �o��� old��� 1918'li �ìll��d� �m�����l���� v�
ç����i�li�i� ��l� ��ç��ìlm�dì�ì �l��ìçl� �op���l��ì�d� "�� ol���� b�
m�ml����i� ��li¨ di�� ����� ��l���, �içbi� ��m�� ������ �l�ì�d� ��ç�-
m�dì� v� ��l� ��ç�m��ì� di����� �l��d� il� d�f� K�v��ì �illi�� T�ç�il�-
�ì�ì �����, �����f� K�m�l'� Siv�� Ko�g���i �����ì�d� �l��ìçl� ��l�ì ol�-
��� �m�i�d��i� di�� ��lg��f ���, �m���� T�mimi'�i� d������ d�����l-
m��ì�� ����ì ���l����, ������ v� Ko���'�ì� Siv�� il� ��b��l�çm��i�i�
���ilm�m��i içi� ��lg��f ���l��ì bo����� g��� g��d�� �öb�� �����l��ì�
�i�����idi�. �i�� b� �U������� ��p��������� ������ ���g� �������� ��-
����� �ef���� ����� ������ �ecc��e�� T���� D�g'������ ����� �� �������
���e ��� e�e���" di�� F����ì� �om����ì�� ��� b�çì�� ��f� ����� ��f��-
���, ����p �ö�ç�� il� ����f T����� v� ����d�çl��ì�ì� b� v���� içi�
ölm��i gö�� �l���� ��v�ç��, ç��i� ol��, g��i ol�� ���l���� �����m��ì�,
�im���i� �im�d�� ����p �o��m������ d���md� old��� g��l��d� �ig���
���ì�l�-�ì�ì ��� ���, p���ì�m��ì diliml������ �imm��l����, ��çimiç �o���d�
����-���l� im�� �d��, g�çmiçl��i�d� ����ì�lì�, �ol���l��,���l���l��
b�l��m���� o���l�, ��d�mli, ç���fli i����l��ì� �i�����idi�.
Bö�l� bi� d�����ì� o����� çì�m��ì�� ö���l�� �d�� ��i�im�i ���-
m�� �li ����'� ���m�� dili�o��m. �����m��im� v��di�im �ö�� ���i��
g��i�m����� d� b���� m��l�l�� d��m�����ìm. B� v��il� il� bi� ��� d���
���� ��d��imi� ���i �����f� K�m�l �������'� v� ��i� �i�l��imi��,
�����m�� g��il��imi��, ���gì, mi���� v� ç�����l��ìmì ��� �d��im.
B� ������v�� i����l��ìmì�ì çimdi i�i ö��� v� f�d����lì�l��ì�ì�
���ì�ì ����� d�f���i�d�� ö����l��l� ��m�� v� ���i�� �o� d�çm�� i��i�o���.
162
��Z��K ����SL� K����L��
K�����i'd� b�l���� ��p�����i� Ç����ov� di���iççil��i içi� �l��ìç-
l�'�� ��çì�m��ì
1
g����miç�i. �����f� K�m�l P�ç�, ��l�ì ��dì�l��m��ì v�
g��çl��i o�d��� �����m��ì içi� K�����i'�� �oll�dì�ì ������ ��fi� K��-
��'�� bi� ��lg��f gö�d������ "��p�����i� ��� ���l� ç����� b�çv���l����
�l��ìçl�'�� �l�ç�ì�ìlm��ì�ì ���l�m��ì�ì¨ i���di.
������ ��fi� B�� bi� ��f��dì� b���d��dì. ��d�f��-�ì ����� ���-
���i gibi ���dol� K�dì�l��ì ��d�f��-�ì V���� ������i'�i� ç�b��i�i d�
ço� ç�lìç��� v� b�ç��ìlì b�lm�ç��. K�����ilil��i� b���� ço���l��� milli
��m��� ��v���� ������'�ì ���d�� d�����l�m�����di. ���çl��i� ������
���ìlm��ì içi� ö��l bi� ç�b� �����m�� g����m�miç�i.
O ��d�� �i K�����i Li���i'�i� b� �ìl�i �o� �ì�ìfl��ì, ö�����il��i�i�
��m� ������ gi��i�i içi� ��p�lì�dì. ��������ìf ����m B��'� P�ç�'d�� �ldì-
�ì ��lg��fì gö����di. ����m B�� ilgil��di. ��p���� ��m�� �ol� çì���ìl�bi-
li�di. �m� bi� �o��� v��dì: ��p���� ��fil��i�i �iml�� �ç�ì���� ���çì �o��-
������ì? Bi� ��ç�� m�f���� ���m�� g�����i. Ç���� K�����i'�i� ç�v���i
�ç�ì�� ç���l��i�l� dol��d�. �m� K�����i'd� �li �il�� ����� �im v���� ��
��p��d��di, �� ��p�� �ol��d�. Bi� çö��m b�l�m���� ������ ��fi� B��
g����i ������� g�çi�di. S�b��, m�������ìfì� ç��ì�dì�ì�ì �ö�l�dil��. Koç��.
����m B��'i� ���� g�l��o�d�:
"�� ö��� ��d�f��-�ì V���� ������i'�i� B�ç���ì S���id� ���ìm
il� ���dìm�ì�ì F��id� ���ìm ���pg�po�l�) g�ldil��. B��i d��g�� gö�����
��b�bi�i �o�d�l��. ��l���ìm. B� ���ìml�� bi� g�� g����i� di�� �il��lì bi�
��dì�l�� �ol� d� ���m�çl��. ��p�����i b� ���ìml��ì� gö����bil����i�i
�ö�l�dil��. �� d���i�?¨ �ö����bili�l�� mi�di?
�. ��fi� B�� bo��l�dì. ����� �il��l��ì�ì ��ç��mìç, ���l��i �çì�,
mì���� d���çl� ���ìml��ì gö����� içi �����l�������ì. Sil��lì ��dì�l�� �ol�
��p���� dol� ���b�l��l� ��b�� �����d�� �ol� çì��ì. �ol bo����� �ç�i��-
l��l� ���çìl�ç�� �ol, b��l��l� ç��pìç� ç��pìç� il��l�di. ��p�����i ����li�l�
�l��ìçl�'d��i ����ilil��� ���lim ���i. �ì���� d���çl� K�����ili K�dì�l�� d�
bö�l��� b���� ����ì ���l�mìçl��dì�. K�����ili ���ìml�� �l��ìçl� ilç��i�d�
���m�� ���'�ì� ���ì�ì ��v��� ��� ����fì�d�� ��ì�l��mìç�ì�.
�o�: Ç����ov� di���içi�i� m�����i �l��ìçl�'dì�. �l��ìçl�'d� K�v-
v��ì �illi�� �����f� K�m�l ����fì�d�� 1918 K��ìmì'�d� �d���'d�� ���ìl-
m�d�� ol�ç����lm�ç���. ����� �l��ìçl� ��p���i�d��i m�v�il��i d��i ���di-
�i b�li�l�miç�i�. B��l��d�� bi�i Çif����� ���çì�ì�d��i ��p�d� b�li�gi� bi� ç�-
�ild� m�v������. B� �ì��l��d� bölg��� �il�� v� ��p���� d�pol��m��ì�ì d�
���l�mìç�ì�. Siv��� �l�ç�ì�ì�d� �i�� bölg��i d����l������ ���i�l��i� gid�-
�ilm��i�i i���miç�i�. �l��ìçl�lìl�� F����ì�l��ì� bi�li�l��i�i ��i� �lmìçl��dì�.
1 ���p://o�.od����vgi.bi�/i�d�x.p�p?
op�io�=�om_�o�����&����=vi�w&id=3089&���mid=88 ��. ������� T�����)
163
�L�K�SL�'��� "K�VV���" �ÜFTÜSÜ �����T B�������� �F����
�l��ìçl� �lç��i�i� il� m�f���� ol�� ���m�� B����ddi�
2

�01/07/1879 ÷ 11/07/1960) il� ����ili�i �m��li �ö���d� ��p�ì. ��d��i
Top�l �o��'d�� K��'��-ì ���im ö����di. �m��li �ö�� v� �m��li �ö��
K��ì���d�� ���l� m�d�����i�� d�v�m ���i. B�b��ì ���m�� �f��di'�i�
�ö�l��di�m��i il� K�����i vil����i�� gi��i. K�����i m�d�����i�d� ö����i-
mi�i ��m�ml��dì, �ö���� dö�d�. ��midi�� K����ì Bid���� �����m��i
���lì�ì ��p�ì.
3
��midi�� �ç��fì�d�� v��lì�lì ol�� �ö�iç ��m��'i� �ì�ì �lif
���ìml� �vl��di. �l��ìçl� ���� m�����i old����� �o��� 22 S�b�� 1330
�1914) ���i�i�� ��d�� �l��ìçl� Bid���� �����m��i ���lì�ì gö��vi�i ��-
�����. B� ���i��� �l��ìçl�'�ì� il� ��f���� ol���� ����dì. �ö��vi �ì���ì�d�
K�����i'd�� �lim �f��di, ������ ��f����
4
���m�� �ìf�� �Bö���çi) , Ko�-
��'d�� �ìf�� �f��di, �d���'d�� �bd�ll�� F�i� �f��di, ����i�'d�� ��im
�f��di, ���ì �li S�b�i �f��di, Kì�ç��i�'d�� ��fi� �f��di il� m����pl�çì�dì.
�m��li ��d����'�i ����p�����i�d�� d� �����l������ "��çlì S�-
f��l��i¨ ����ì�d� ���ç�ì�m� ��pmìç�ì�. "O�m��lì �mp����o�l������ �����-
�� ��çlì S�ldì�ì�ì �o���� �ì�ìldì�ì�ì¨ �ì� �ì� b�li���� m�f�� �f��di, "��ldì-
�ì�ì� T���l��i ���i� ������i�d�� �o� �d��� d�� bi�m������i�i¨ �ö�l�miç-
�i�. �l��ìçl� ��f���� ���m�� B����ddi� �f��di, "���i�l�l�i� di� olm��¨
di����� �l��mi�d� il� d�f� �l��ìçl� �lç��i'�d� ol�ç����l�� K�v��-ì �illi��
��ç�il��ì içi�d� gö��v �ldì. �çg�li� bi� '��çlì' ��ldì�ì�ì old����� �ö�l������
��di d�v�l� ���çì milli m���d�l��� b�çl�dì.
�l��ìçl� ��d�f�-i ����� ��mi���i'�d� 15 ��l�l 1335 �1919)
���i�i�d� ��� �����i ��i�li�i'��,
5
15 S�b�� 1336 �1920) ���i�i�d� ��-
mi��� ��i�li�i'�� ��çildi. 1340 �1924) �ìlì�d�� b�çl������ 12 ���ì� 1929
���i�i�� ��d�� �l��ìçl� T������ S�b� ��i�li�i ��pmìç�ì�. 17 ���� 1926 ��-
�i�i�d� milli m���d�l�d� gö����di�i �����m��lì�, ����� �i�m�� v� f�d�-
�â�lì���� dol��ì 3516 ���ìlì ���i�l�l ��d�l���ì il� ��l�if �dilmiç�i�. ��vl�� iç-
g�l� b�ç ��m��i �m��d�����, ���m� ��lm�mìç p�diç��ì� ����m���
f��v��ì�ì ����m��� ���ìp ��f� ����� m�f�� K�v��-ì �illi��'�� d����� v��i-
�o� di�� çi�â��� �dildi. S����li�l�m ���d��i��d�' �� "i��if� ��mi�o��m,
b�� �l��ìçl� ��l�ì�ì� m�f������m, ��l�ìmì�, K�v��-ì �illi��'�i� ���ì�-
d��ìm¨ di�� ���ìlì ��p�i gö����di. �lç�d��i �����ì ��mi �����mi) 'd� ��l�ì
�opl������ �����f� K�m�l P�ç�'��, ������ ����m��i'��, K�v��-ì �illi-
��'�� d����� ol��m��ì içi� f��v� v��di.
2 ���p://o�.od����vgi.bi�/i�d�x.p�p?
op�io�=�om_�o�����&����=vi�w&id=3077&���mid=88 ��. ������� T�����)
3 Bid���� �����m��i: �l� m����m�, d�v�l��ì bi�i��i d�����d� gö��� v�
çö��ml���� m���ii. ������ Sö�l���)
4 ���m�� �ìf�� Bö���çi: �l� �i����� �çl��i ��i�i'di�. �01/04/1924÷05/03/1941)
5 �l��ìçl� K�v��-ì �illi�� K���� d�f���i.� S���� T�����'d� m�v���)
164
����� � ���� � ������
����� ����
����� � ����� �� �
����� ��������
������ �������� ����
�� �� ��
!"� ��#�" $����
�� %&''
!� ��(� ��������
������ $����
%' %'''
��)�� ������
������ �������� ����
%' � �
!"� ��#�" $����
� %'''
��*��� ��������
������ $����
� �''
�����)���� ��������
������ $����
� �''
+�,�� ������
������ $����
� �''
����� % ���� % ������
����� ����
����� � ����� �� �%
�%-. !��� /. ��*�� ��,��0���"
1�#�����
��������� ����,� ����
���������� (�#��������� �''
�0��� *��" �� ������ ��������
�,�� ��,�� ���� ���"�0�� 02��
*� �0�� !�,�� �������� ,�����
��������� �%-. !��� /. ��*��
1�#����0�� ���0"� ,�*����
,��*���0�. 3 !�� �� ,����
����� � ���� % ������
����� ����
����� � ����� �� ��
�����
������ 40��� ��� ��*�� ���� �)��5
��(���� ���� � 0� )�,�5�0����
,���������� ������ �� *�
,������ ������0� ���,�� ,���,��
����� ����0�. 3 !�� �� ,����
����� 3 ���� % ������
����� ����
����� % ����� �� &6��
����� �����
��)�� ������
������ �������� ����
%' � �
7.7�, 7. ��� 7. ���
!"� ��#�" $����
� %'''
7. ��� 7. 4� *�
8������ ���� ,����� ������
0������ *�� ��(�� *��� ��, �0��
������ �� � *� ����� �� *��
�������� �� *�� ���� �� *�� �"�
��#�" �,������ �� ����# ������0�
0����� �0� ��,�� �� ��� *�
������� ���,� ����,�� �� �)*�
�9�� ���� ��,�,�� �����
���
��,�,�� �� ,������,�� ����,
��0",� ,�*���� � *� ����0,�
����, �� ������ ,��������
���0, ���0.
!� ��� ��0� !*0��������:;����
�"�� ����:���# �"�� <��0� ������
����� � ���� �� ������
����� ����
����� � ����� �� ��
����� ������
������ �������� ����
�� �� ��
�.=�*�� �.=�*�� �.=�*��
!"� ��#�" $����
�� %&''
�.=�*�� �.4� *� �������
8������ ���� ,����� ������ 0��
����� *�� ��(�� *��� ��*�� �0��
������ �� � *� ������� ����� ��
��*�� �������� �� ��*�� ���� ��
��*�� �"� ��#�" �,������ �� ����#
������0� 0����� �0� ��,�� �� ���
*� ������� ���,� ����,�� �� �)�
*� �9�� ���� ��,�,�� ����� ���
,�,�� �� ,������,�� ����, ��0�
",� ,�*���� � *� ����0,�
����, �� ������ ,�������� ����
0, ���0. !�� �� ,����
����� - ���� & ������
����� ����
����� � ����� �� ��
��*��� ������
������ � >���?5 $���� �'' >���
���? @ ���� ,����� 0������ *��
��(�� *��� ����� *�� �0�� ������
�� *�� ��� ����� �,������ �� ����#
�������0� 0����� �0� ��,�� �� ���
*� ������� ���,� ����,�� ��
�)*� �9�� �������� *����,�,��
����� ��,�,�� �� ,������,�� ��
*������ ����, ��0",� ,�*����
� *� ����0,� ������ ,��������
�� ���0.
<������ ��� 7��� !�:<������
A���� �����0 <������:��*���
4,�, <���� !��:��� �0�� <����
����� � ���� �' ������
����� ����
����� 3 ����� �� ��
�����)���� ������
������ � 7���� ���
$���� �'' 7���� ��� ���
���� ,����� 0������ *�� ��(��
*��� ����� *�� �0�� ������ �� *��
��� ����� �,������ �� ����#
������0� 0����� �0� ��,�� �� ���
*� ������� ���,� ����,�� ��
�)*� �9�� �������� *����,�,��
��,� ��,�,�� �� ,������,��
����, ��0",� ,�*���� � *�
����0,� ������ ,�������� ��
���0.
!�� 4�,�� �"�� 4*���,:<������
��� !�,�� �"�� <������:
�����)���� <����� <���� <��,��
���
����� & ���� �� ������
����� ����
����� 3 ����� �� �'
!� ��(� ������
������ %' $���� %'''
���� ,����� 0������ *�� ��(��
*��� ����� 7�, �0�� ������ ��
� *� ����� �,������ �� ����#
������0� 0����� �0� ��,�� �� ���
*� ������� ���,� ����,�� ��
�)*� �9�� �������� *����,�,��
����� ��,�,�� �� ,������,�� ��
*������ ����, ��0",� ,�*����
� *� ����0,� ������ ,��������
�� ���0. !� !�,�� �"��
�����:7���# �"�� B,��:!� ="��
<������ A���0:+2�� ���� !�,��
!"�:��� ��� <����
����� C ���� �� ������
����� ����
����� � ����� �� �3
�%-. !��� /. ��*�� ��,��0���"
���0� !0�� $���� !0��
� 7���� �� �3'' 7���� ��02�����
8������D0� �%-. !��� /. ��*��
1�#����0�� *� ���0� >*� 02�� ���
�0��? !�,�� <����� ����� ���
�0�0"� ,�*���� ,��*��� ����,
�� ���0, ���0.
����� �' ���� �� ������
����� ����
����� � ����� �� ��
�%-. !��� /. ��*�� ��,��0���" ��
��, ,���,�"��
4�,�D0� ���� ���� <����,������
������� ���� �0�,�� �����
(�,0� ,����� ��*�� �����
�����(�"�0�� ���� *���� �� *�D0�
���� �0� �0��(�"�0�� ,�����
����������� �������� ���������
��*�" �������� ���0.
����� �� ���� �� ������
����� ����
����� � �����
��
�- >��
��,����� ����?
����� ������ 40��� ��� ��*��
���� �)��5 ��(���� ���� � 0� )�,�
�� ,���������� ����� �� *�
,������ ������0� ,���,�� �����
,�(*��0�����.
3 !��
����� �3 ���� %& ������
����� ����
����� - ����� �� �C
%� A���� �� �����0� 1�� !����D0�
��� ������ ������� E�������� ��
F����0 ����������� %-� ���,���
*� ��� �� 0�� !���� ���������
*���*�� ��� ������ �� %�3 ���,���
0"�� *� ������� ��,�� �� �"0�
<�0����� ����� G������� �3
���,��� 0"�� *� ��,� � (�,��
�'3� �������� �) ������� ��,��� ��
����� �� ���*��� ,������ �����,�
���
������� ������ %'' ����� �
(�,�� �%3� ������� ��0� ���,�
,������� �������� �� �0�����
������� ������ ����� ����0.
3 !��
����� �- ���� % ������
�H� ����
����� - ����� �� %�
C ������ ����� �� <����
E�*���� ,����������0� ����
,������ ,���������� ,�����
���� ��,�0" �� ����,� ��� ���
����,�����. <����� ,�*��"�
����� ���� 0����� ,�,���
,�����0� �� (�,��� �����
��*����0�� ���� �������� ������
<�,��� !���� ����0�� �����0��
������ ���� �� ��� ��,���� ��
�����(� ,���� ��*���0� ,�������
,�� ,�0��� G�� F��� ���* ����
�� ����� ���* ���� ����0����
,��������� ,���������� ����0�
,��,����� (�������� ����� ����0.
3 !��
����� �� ���� %& ������
����� ����
����� � ����� �� %%
������ 40��� ���*� �,�,I�"��
%� A���� ��D�� ���� ,�����# ��(�
��0� ����� A���0�� *��*�"���
������"�� �������� ,�*� %� A����
��D�� �������� ������ 40�����
���� ,�����# E��� A���0����
��������� ����� ����0. 3 !��
����� �& ����
����� � ����� �� %�
������ 40����� ����� ,����
������ ,�,���� %� A���� ��D0�
����*���0� 0���(�� ����� ����
,�����# !�,�� ����0 ��0� 7���#5
���# �����,�� �� +����� A����
0���� ��������� �� ������ 0���
���� 0�,I� ������ ,�������0�
,��������� ����������� �����
����0. 3 !��
����� �C ���� %& ������
����� ����
����� � ����� �� %3
������ ,���,��� ���� �0���
����� �� ��)����� ���*�����
��������0�� ������ 0���(�
�,���� ����, �0�,� ��5 ���,�
���� ,�*���� �� ��� ������
,������ �� *��*�"������ ,���00��
*��� ��� 0������ ����, ��
�����,�� ������ �� ��������
���0. 3 !��
����� %' ���� %& ������
����� ����
����� � ����� �� %�
!�H�� ,������� �� ���,�����
2��,��0�� J�,� ���� ������K
���
J�,�� *�D0�D���0� 7���� J�,�
E���D0� �����(�� �����������
���� *����,������ ����� �� ���
����������� �) ����� ������ ����,
�� ����,� ��0�� ������� ��� ���
�� ����� ����� ����0. 3 !��
����� %� ���� %C ������
����� ����
����� & ����� �� %-
L��0��,� ��,��0��� (�00
��,0 A���0 �� ;���� $�� A����
0�� �� M��0��,����� �� ,����,��
*0���� ���*� (�00 ����� �����
0�� *� (�,���� 0��� ���# ��,��
0����� ,�*���� ��������� �����
� �� (�,���,�� ,���,��� ��
,��# ����� ����,� ���0 �� 0�����
����� ����, )� ,��������"�
������ ������� ����� ����0.
3 !��
����� %% ���� %C ������
����� ����
����� & ����� �� %�
<����� ���� ���,���, �� ��0���
������ ���,,������ ,������#
������ ���� �� ����� ��,�����
��*�� ,�������� ����� �����
����0. 3 !��
����� %� ���� %C ������
����� ����
����� & ����� �� %&
����,� ,����*�� ����,� ,���,
�� ��0�����0� ,������� �
,����,� ����� ���� �� ��,�����
��*�� ,�������� ��� ��������
���0.
����� %3 ���� �& ������
�H� ����
����� & ����� �� %C
����*� ����� ����0�� G��
<��,�� !"�
��)�� ���# �����,�� A���0
+2���� !"�
1��� F��� =�,�� !"�
���� !"� ��0� ��)�� <��,��
A���0
����*� �����D�� *� ,�00�����
*�� ������� ��� �����
�0�,�0������ �� ���*�� ����*���
���,,��� ,������ ,�*� *���0�
���,� ,������� <��,��5
�����,��5 +2����5 =�,��5 <��,��
A���0��� ���������0�� ��,��
0���� �� ���,��� ,������ ��
��*����� ������ ����� ,�������
�� ����,�� ����� ���
����,���� �� ���� ������
0������ ��*������ �������0�
���,,��� ����,���� �� ���� ���
)�,� �0�(������� �� ������� ��
���*��� )����0�� *��� ����
����*��� ��,�� �� ,�*������
����,���� �� ����*��� ,����
�����0�� 4*���, A���0�� ���
����� �������0� ,���������
���
���,�0� *����,���� ����,����
��*�"�� ����� ����0. - !��
����� %� ���� �& ������
�H� ����
����� C ����� �� �'
>���*�"��"�?
�. �2������� �,0�� ��0�� ��) ����
���� ����,�����.
%. �2������0� 0��� ��) �0��
������� ���� ����) ���0�.
�. �2������0� ���0��� ������0��
��0��� ����,��5 ����*� ��0����0�
��) �0�� ����� ��0�"��� ���� ��
���,� �0�����.
3. �� �������0�� ����*� �� �2����0�
��) ���� ���0�N *2��� ��,��0���
����0�� ���� �� ���
�. �2������0� ������� �2�,��5
,������ (������ ���� ,����0�5
,�(�,� ��,���� ��������� �����
���� *������ ���� *2������0� ���
)�� ��0�� *���� ��0�"���� �� *2�
������0� #������� ���� ��,�� ��0�
����0� ��������� �������� * ��0�
��� �,������ ���(� �������� ���
��*� �� ����0�� 02�� ��� �� ����
����� *������ �� ,���� ����*�0�5
�� ,���� ���� �2����0� ��0�"����
*2��� ��,��0���"��� *D��������
*� ��D� ,�(,�� ������ ������
���� �,��0� �������� *��*�"���
"� ��*�"�� �� ������ ���� 2"���
0�� ����� (���# ����� ����� ����0.
3 !��
����� %- ���� �& ������
�H� ����
����� C ����� ��
���� ������ 40������� ����*�
������0�� ���� ����
��,��0���0� ,�� ���������0��
,����� ��� ����0� ����0��
�*���� ��(���� 0����� ���,����
����*�0� ��,�� ����,�� ������
�* ������������� ,�� ��
,���(�������� 0��0������
����,��� ����,�� �� ��������
����,��� ,��������� ����
�*�"�� ��� �� *��"�� ,��������
����� ����0. - !��
���,���,�"� ����0.
����� %� ���� �& ������
�H� ����
����� �' ����� ��
-� !0�� ������
A��,� 0������ ,�������0� ,��
������ ���,� *�� ����0 )� ���,�
*�� ��� !�,�� ,����� ����������
������ ����� �� ,������,�0� ��
����# ������0� �0� ��,�� �����
����, ��0�.
/. �2��� ��,��0�� <��,��
8������ <�� ��*�� ��,��0��
!�,��
����� %C ���� �& ������
�H� ����
����� �' ����� �� �%
���
�. ����5 A,����5 ���*��5
E��� A���0
%. +�,��5 �����)����5 ��*���
!�� ������ A���05 E��� A���0
�. B,���5 ;����2�5 A�,��
O�� *��5+��(�*��� =�,�� A���0
3. ��)��5 ;����)5 �����(�5 <���0
!*0�����,�� A���05<�����
������ !"�
�. ��������5 4����5 P�����5 ����"�5
��( <������0� <��,�� A���0
-. !���(�5 4����5 �����5
��( 1�0�5 ����# A���0
�. +2�*��5 ������5 +��
��)�� ���# <���� �����,��5 B,��
&. +�0��5 A,���5 ������
����0�� G�� ���� A���0
C. �2���5 ����)�5 4,�����5
���,��) ����� A���0
������ ��,�� �� ����� ���� %3.
���� ����, ������ 40����� *�
��#�� ,���,�� ����,�� ����� �*�
�2����0�� ��,�0�� ���,��
0�����0� ������� 0������
����0�. - !��
����� �' ���� %' ������ �H�
����
����� �� �����
��
��
������ $���� �����
�% �%'' ;����2�
�' �''' �����)����
& &'' ��*���
%' %''' ���*��
�' �''' 7A�Q�
8������ ������� ;����2�
�������� ....�� � �0��....������
��*��� �������� �� �) �0���5
�����)���� �������� �� *�� �0���
*��"�� ����� ����0. - !��
����� �� ���� %C ������
�H� ����
����� �� ����� �� �&
������ $���� �����
� �'' 4,�����
�� ��'' A�,��
� �'' +�0��
�' �'' <���0
�� ��'' 7A�Q�
<����� �2����� �� ����� ��''
����� ����� ����� ����0.
!��
����� �3 ���� �' ������
�H� ����
����� �% ����� �� -�
�����
������ �������� �5 ����������
�'5 P�����D� ��5 ����"�D� �5
A,���D� �'5 =��("� %5 �����(����
�5 ����)��� �5 A,����� �5
;����)�� �5 +�,��D� �5 4����D� %5
B,���D�� �5 ������ 40���
�,��0�� ����� ��������� %� �
(�,�� C� �0�� ����� �� �����
������ ���� �� ����� �����
����0. 3 !��
���
����� �� ���� � ������
����� ����
����� �� ����� �� 3
�"0� <�0����� <�������
�� $��� ��,��0���"��
����0�� ������� #����� (�� �� ��
��,���� ��",�� ���� ������� ��
��0�����"� ���� �������0� ���
����� ����(��� ��������� ��������
��� *����,���� ���� ��� � ������
,�(��0�� ���� ��,�� ���������
0�0�. A����� ������ ��� ,���, ����
���� �C'' ������ ,����� 0�����
,���� ,���(��� ,�������0�� ,����
���� ,���,���� *� ��� �(�# ����
���,���� ��0�"���� ��*�� ,�����
������ ��� �������� ���0. � !��
����� �& ���� � ������
����� ����
����� �� ����� �� �
4���� �������� )� *�����(�� �I�
����� ����� ����,�����.
�.4���� ����0 �' ���0� *� ,����
��*� �� ��� ����� �0�(�����0�.
*����� *2��� ����� ����, �0�(���
���0�. %.J���� �������0�� �,��
�� ���� �0��,���� ����� ������
<����0�� �2�0����(����.
�. ���0�� �� ���, ���� ����� 0�����
��0��� �� ������� ���� �����(����.
3. O����,� ����� ,��,,� ��
4���� ��,��0������� ����*
,����� ��0�"� ���0�0� ������� ��
�����(����.
�. ������ ,�������� ���� ����
������ ���0�� ���� �� �,��
,���� *��" �����(����.
- !��
����� �C ���� �� ������
����� ����
����� �3 ����� �� -
+���� !(���0�
�"0� <�0���D <���� G�������
�� ��*��5 !0���D0�� *� ��*� ���
,��0���0� ��� $����� �������
������ 8������D�� ���0���� �� ��
������� ,������� ��,�� )� �,�
��0���� ������,���. ��,�����
��� ������ *� #���� ����� �' �����
� A���� �� ����� $�����(� *� ����
���� ��,� �� �2���0�@
R8������D0�� ,������ ���� ���*��
0�� ,N F� ���0� ��� ��������
,�N =��0� ����� *� ������ �2��*�
���� ,������N ����� *�0���.
!�� ���� <�������� �������S
4�*� ������� ��,�0�� *������ ���
,����� ��,�0���� ������,����
��0�"��0�� ��0�D����(� �� 0���
����� *� ������ ����0�����0� ��
����*�� ����� ����**�� �������
��0� �����(�� ,��,��� �� �������
�,�� �� ����� �"0�D�� *� *�#��
���(�" ������ � ������ ������ ��
����0� �(��� ���� ��� �� �����
������.
� !�� 8������ <�0����� <����
����� E���: ������: <��,��
�����00�5 !*0�����,��
���
����� 3' ���� �� ������
����� ����
����� �� ����� �� �6-�
��'''!0�� $���� 7���� *�� *�
�%-. !��� �2��� ��,��0���"��
�%-. !��� /. �2��� ��,��0���"
1�#� ,�,����"��0�� ��.''' �0��
,����� ��������� ��0",�
,�*���� � *� ,��*��� ����, ��
���0, ���0.
<.<.�. G�� E���
G��� ��� ����� ��,
����� 3� ���� �� ������
����� ����
����� �� ����� �� -&
������ !0�� $��� !0�� F��.7��
�- �-'' ��������P����
<���������
�3' ��''' <�� ��*��
��,��0���"��
��- �-.-'' 7A�Q�
������� �� #���� ,��������� ��
��� ������5 *� ��� ��� �����5 ,��
��*�� ��,��0���"�� ��� ���
������ �� �� *�� *� ����� �� ��
����0� ����� ����� ����0. - !��
����� 3% ���� �3 ������
����� ����
����� �� ����� �� -C
������ ,���� /. �2��� ��,��0��
�������0� %'�%� ��0�� ����0�
<���� ���� ��������� ����� ��.�' 0�
���0� ���� *�����(�� �� $�����
�������0� *���� �������
�0�(�����0�. - !��
����� 3� ���� �3 ������
����� ����
����� �� ����� �� �'
������ <���� *�� ��(�� �� �����
����� ��,���@ �. <����5 ,��*��
*� ,������ �2����,����� 8���
����D0� ��,�� �0�� ���� �� ,�,��
�� ���� *���� ,������ �� ,�,���
���� �0�,���(�����. %. <����5
,��*�� ,������ �������� *� ����
�� �� ,������0 ������� ,��������
0�. �. ����� ,������ ,����� ����
�� �0����� ������0�� )�����(����.
3. ���0�� )����,�,� ��� ������ *�
,���(���� )� ����� *���� %' ���
��� (���� ���0�� �� ��(��� ��
���0� ����� �����(����. �.4�*�
������ (����� �,�, ������
<���� ����0 ,�,��0��. 3 !��
����� 33 ���� �� ������
����� ����
����� �- ����� �� ��
$����� ,�������� ;������D� ����
��0�� ���� ���*��� �'' ����� ���
����# �� ,���� ��*���� ��*�"
���0. � !��
����� 3� ���� �3 ������
����� ����
����� �- ����� �� �%
��
<���� A���0�� �������� ��,��
��� �� ��0���� ,�)��� *����,��
��� ,�*� ,�������� ,���� =�,��
���� ������ 0����� 0���, ��
,��������� ����� ��,�� ����,��
��� ��*�"�� ����� ����0. � !��
����� 3- ���� �3 ������
����� ����
����� �- ����� �� ��
�. ������ <���� )� �'' �����
0��� ����� ��� �� �(� �0���.
%. <����0 $��������� ;������D�
�0�����0� A�,������ ���*�(��
R����� (����� ����0� )�������S
0�0����.
�. A��"� ����,��D�0� �����
$��������� )����,�,�� ��*�*���
����� *� �������� 8������D��
���,���� ,����*0 0�"�0�.
=�����0�� ,����� ��� ������
,���� �2�0��,�� ,�,��� ���,����
�%�. !���� 8������ �� ����
�������� ���� ��, ������
,�������� ������ ��, 0� ������
,����� *���0� ���� ���*� ����
��� ��*��� *����,�� ���(�" ��
���, ��#����0�� *���� ���D
�0�,�� )� � ��# �����
���,,����� ��� �0���.
� !�� <@<@�����
����� 3& ���� �� ������
����� ����
����� �� ����� �� ��
�3 ������� A���� �� �"0�D��
�,��� 0�������0�.
$��0� ����������� ,���0������
���� �����(�� ,�� ������ ������
*���0�� #�� ����� ��),���� ��
#�� �� ���,���� ,�*� �����
������� ��,� �0��,�,���0��
,�������� ,��(�*���� ,����
���,�,�� ����� ����� 2"�� ����
,�������� �� �����(� ��������
���" A��"� ������ <����� �����
��0�� ���� �(� �0���. - !��
����� 3C ���� �� ������
����� ����
����� �� ����� �� �-
8������D0�� $����� ,������� �2��
0���0" ���0� A��"� �� ����,��
0�� )����,�,���� ������� ����
",� �� ��������� A��"� �� �����
,��0�� ,����� ,�������� )�����
,�� )� ��0�D����(� *���0�� �����
��, )� �������� ,����� ������
��� ��� �������� ���0. - !��
����� �' ���� �� ������
����� ����
����� �� ����� �� ��
����D0� %' ,�������5 �� ������5
A,����0�� �' ,�������5 ���*��D0��
%' ,�������5 �� ������5 P�����D���
�' ,������� �� 0� ������5 �����
"�D0�� �� ,�������5 +�,��D��� �
,������� ����0� �- ��� A���� ��
���
���� 02�0� ��0�� 8������D�� ���,��
��� ������ ������0� ��*�" ������.
!�� ��� �� ������� #�� �"� ,����
���� ,�(# ���(�"�� ,����� �����
�� ��*�"�� ����� ����0. - !��
����� �% ���� �- ������
����� ����
����� �& ����� �� �C
�. �2���5 <�� �2��� ��,��0�� ��0
��0� A���0�� ,������� ,�������
��� ,�*� +2���� !" ���0� 7���#
A���0�� 0����� �� ��������
*���� ,�,������ ���( �2���
��,��0���"�� ���*�� �����
����0. � !��
����� �3 ���� �� ������
����� ����
����� �C ����� �� &�
<��*�� ���� ,�(*�(� 8������
,����� �% ,����� ����, �� ,���
� ��,��0����� ���#� ����,�����.
<�� ��*�� ��,��0����� ��0�D����(�
,����� ������ ��,�� �0�(�����.
��� ����0� ���� ������ ,���
��,��0����� *����0�"� ����� ��
,����� �������� 0��� �0�(������
0�. <����� ������� �2�������� ���
���� (��# �� ��(��� �����(�����0�.
� !��
����� �- ���� �C ������
����� ����
����� �C ����� �� &�
!(���0�
<��� ��,��0����
�'- ��,���5 �C ������� A���� ��
�������,��� ������ ������0��
������� ����� *������,���
���,,��� �� ,����(������� ��� ��
�(� �0��, ����0,. � !��
����� �� ���� �C ������
����� ����
����� �C ����� �� &�
������ ���*� ���#��� �(���� ����
���0�� ,��� ��,�� ����� �.A. ��
�����0� �� �0�� ���*���� *��
������� ��0�� ��0�� �) ���� �D0��
�%D�� ��0�� 02�� ���� �������� ��
��,���(����. ,��*�� ��� �� ����
����� ,����#� (�� ����(����.
����� �& ���� %' ������
����� ����
����� %' ����� �� &�
����*� ������ 40����
����*� ������ 40���� G�� !�,��
A���0 ��0� 7���# A���0
E�(��00� ��0� 4*���, A���0
��,�� ��0� ��,�� A���0
���� !"� ��0� ��)�� <��,�� A�.
����*� ������ 40����
���,��,���� �. ������� �����0�
�.%. ,�00���� ,�(*�(� �� � *�
���,��,� ����,�� ��,�,�� ���
��� �� ���� ������ 0�����0��
��*�" �����(�� ���,� �� �� ,��
���
������ �� ,���� ��,�� ����� *���0�
���,� ,������� 02�� ��0�� ,��
�����# ����� ��0���� ���0 �� ���
��� ��*���� 0� �������� ��*��
"�� ����� ����0. 3 !��
����� �C ���� %' ������
����� ����
����� %' ����� �� &-
<�T� ��*�� ��,��0���" ��0���0�
*�� ���,�� ����� 8������ <���
��,��0���"�� !�,�� !"�5 %. �2���
��,��0���" ��0���0� *�� ���,��
����� ,����� ��*�� ��,��0���"�
�� <����� ������ !"� �� /. �2����
��,��0�� 7���# +2���� A����0���
,��������� ������� ������� ���
)�� ���# �����,��5 ��0��0� ��(5
���5 0�0���0� ������5 <�����
������ A���0���5 <���(�� �����
��� ����5 +2����� ����� ����5 A��
��� �����5 <���� ����� ����5 ��
��� <��� ��,���0���"�� *�� �����
05 ���*�� ,��� ��,��0���"��
*�� ����05 ������)���� <���
��,��0��5 *��5 !� ��(� <��� ���
,��0��5 #����� ,��� ��,��0��5
��)�� <��� ��,��0��5 A,���
,��� ��,��0��5 A�,�� <���
��,��0��5 B,��� <��� ��,��0��
�5 ����0���� ���� �� ��������
��*�"�� ����� ���0. 3 !��
����� -� ���� %' ������
����� ����
����� %� ����� �� &�
�. ������ 40��� ������ ������U0�
,������� ������ ���� 02����
����,��� *� *�)���� )�,�
�0�(�����0�.
%. ,������ ���� ��� ������� *�
�������0�� ������ ���, ���� �����
,���,�� �� ��,��� ,������������.
�. 4� 0��� ,�(��� 0���, ��,����
��� ���� ,���,��� ���,�� ���,��
��� ����*�0�� *� ,������ �����
��0� ,������� ����# �� ��� �����
,���� ��0�� *��( 0�����0� %�5
��( 0�����0� �'5 �)��(� 0������
0� � ��� ����� ��� �����(�� ������
�����0� � *� (��� ���� ,���� *�
��" �����(����.
3. ����*� ������ 0���� 0� ���
������� ���(� )�,� �0�(����.
�. ������ ,���������� ��0���0�
����� ���,� ���0 �� !�� �����
��(�� ���� ��,������� *� �������
�������� �0�(����.
-. ����� ,��������� �,�, ��
,���� ,�������0�� ����� ��,���
0�� ����� ����� ��� � ,�00�0� *��
��� ������ (������� ������� ��
�� ,������������. � !��
����� -� ���� %' ������
����� ����
����� %% ����� �� &&
�--� ��,��� %' ������ ����� ��
3 !�� 0��������� ������ ,�������
���0�� 8������ ���,���,�"��
,������� ������� ��,�0� �������
$��,� �� ���0� ���,���� ������
���
��� ��, �����0� �������� �����
�� $�������� ����0���� ������
,������ ,���(������ ����,���
����� 0�� ����� �0�0. - !��
����� -3 ���� %' ������
����� ����
����� %% ����� �� &C
����*��� A���� ��D0�� �*����
���� ����������� 0��( �� (�,��
,������� *� �����0�� ���� ��
����*� ������� *� ��������
,���� ����� �0�,� �� ������ ��
��� �� ���� ������ ,����� �����
���������0�� ����� �0�,����
��0�"� (����� ����*� �������
����� ,������� �0�(�� ��������
,����# �,������ ����* �� ��
�� ��,��� �,,�� �0�(�����
��* *����,�� ��,���� ��������
��*�"�� ����� ����0. � !��
����� -- ���� %� ������
����� ����
����� %% ����� �� C�
%% ������ A���� �� P�������
���� 3@�' )�,� �0��,�,���.
%% ������ A���� �� ���
$����� �'-- ��,��� %� ������
A���� �� ����� ������� ��,��
�������� $��������� ����,���
������ ��������� ����0����0�
�������0� ,��,���� ,��,,�� ���
���� (�� �� ������� 0�,�0� *��
���0����,���� ����# ���0. 3 !��
����� -� ���� %� ������
����� ����
����� %� ����� �� C%
������ A���� �� ����� ��� !*0���
���,�� A���0�� ����� ����
�������@
�. !0�,� �,�� *D������� *����
�0�(����. >������ ����0?
%. �������� ��,�� �2�0�"��0�
����� ,����� ������ 0���,
����0�0�.
�. A�0��� ���,��,��� ,�00��
,������ ,�(*�(� (�,����
,����� >���� <��,�� ����0?
������� �2���,�0"�0�� 0���,
��� ����0�5
3. �� 0�� �����,�� !*0�����,��
A���0
�. E���5 ���,��,��� ,�����
������� ��*����� �0�(��� ��0��
0���, ����0�
-. ���,��,� ,�(*�(� (�,����
�0�,� 0���,�� �� ������
��,�0"�0�� 0���,. !*0�����,��
A���0 *�� ��(�� *��� ���D �����
�� ,�,������ 0���,�� �����
����0. �� ��� ,�������.
3 !�� <����������
�.<��������
����� -& ���� %� ������
����� ����
����� %� ����� �� C�
���
�.A������ ������ ���� *�����(��
��0�.
%. A���� *��0������� ��,��� �5
�0�� %5 ������ ����� ���� �,����
������ ,����5 ����� ���� �,����
������� �0�� ���� ������ ,����
������� ����� ������ ����,
�0�,��5 ��*�� �� *2��� ��,��0���
��� ������0�� 0� ���0�
�. 4�*� *��0����� �) ����� ������
�����5 *���� ��*��5 0"����
*2���5 �)��(������ 0� ����
������� ����,
3. 7�*��(���� ������ ����� )� 0�
�������0�� �� % ��,���� ,�00�0��
��)��� ���� ���,�� ���� ���,��
������0�� ����� ��*�� *2��� ��,���
0����� �����0� ��� �� �*� ,����
���� ������ ����� ��,��� �� �0���
�� �� ������ *� ����� ���
�. 4�*� �������,��� *2������� �
�(�D����,5 ��*�� ��,��0����
��*�" �������� ���0. � !��
����� -C ���� %� ������
����� ����
����� %3 ����� �� C3
����*� �����0���"��
������� ����� �� $�������� A����
0���� A���� ��D0�� ������ A���� ��
������� ��0�� ������� ��������
������ �������� �������� ��,
�������� ���0.
3 !��
����� �' ���� %C ������
����� ����
����� %3 ����� �� C�
<��������� ����� ������ <����
)� ����� � ��� �0�� )� ������
�����5 4� �0�� *����� )� �3'
�����5 �� ��� ��, )�� *�0�� �)
��� ������� � (�,�� �%' �������
,�� �����0�� ��������� �����
����0. � !��
����� �� ���� � ������ �H�
�-
����� %3 ����� �� C-
������ 40���
4,�, <������ A���0
<������V�� <������ �����
7���# �"�� B,��
��*�� �"�� !*0�����,��
$����� ;���� <��� ��,��0��
4��*�� W�*� G�(�#
4���� �"�� ������
��� ��(�� *��� ������ 40��� ��
<��� �� ����� ��,��0����� ����
����0�"� ��*�" ������.
3 !��
����� �3 ���� �& ������
�H� �-
����� %� ����� �� 3
�"0� ������ ��,��0���"��
�:-� �� �&:�:�- ���
�0��,�0"�0�� ��������
���
����� �� ���� %� ������
�H� �-
����� %� ����� ��
4���� ,�,���������
<���� ���� ������0� ������
<���� ������0�� ���0� �����(��
���� ������� ��,� �(����� ������
�,�,0�� ��������� ����� ����0.
3 !��
����� �� ���� � E�*�� ���-
����� %� ����� ��
�. %C ������ ��� �- ����� �"0�
������ ,����������� �,���,��
�������� ,�(*�(� ��� ���� �
E�*�� �- �����0� ������� ��,��
����� ���� ����� 0���� ��� �
����� ��,������� ����,
�2���,�����.
%. G��D ��� �� � ��� ����# ��
���� �� ����*� ����� ��
*��*�"��"�� �������� 0� �"0�D��
��,�� �� ,����� ������ �������
�� ���,���.
�. 4� ��� !��"� ��0� ������
A���05 ����0�� G�� ���#
�����,�� A���0��� ��0�"���
,�*���� � *� ,��*��� ����,
���0. �' !��
����� �& ���� ��:'%:�-
����� %- ����� �� &
�"0�D0�� ���� *���� ����# ������
��, �0��� �) ������ �"0�D��
��0�� ���# ��,� ���*� �(��� ����
%%'' ������� <.< �������0��
������ ����� ����0.
3 ��� G�� �� G��� ���
����� �C ���� �-:'%:�-
����� %- ����� �� C
���*�"��"���� E�*�� ���-
���� �� �� ��,���� �������
����0�. 7�*��( ,�,��� �� ������
������ ������� ,���,�0� ����
���0���� ���0�0� ���0����� ���
����,�0���� ���0�0� ��������
���0�0 �� *� ������� ,��,���
����� *2��� ��,��0���������
��*�" �,��0� ���*�"��"�
,������� ������� ����� ����0.
� ��� G�� �� G�� ��� !�����
����� &' ���� �-:'%:�-
����� %- ����� �� �'
<@<. �����0���"�� � E�*�� �-
����� ,�������� ����0�. ����
,�*������ ���� ��. ���.��� ��
�����0�� �*���� 3% ������
���,����� �'' ������� ������
,����0�� ������ ����� ����0.
� ��� ��� �� ���� ��� !�����
����� &% ���� �-:'%:�-
����� %- ����� �� �%
+2����� ������ ,�(��0�
,��U��0� 0��� ���# #�� ��,�����
���
���� 2�� ��0����� �� ���� ��,��
����0" ����� ������ <��������
G������� �3 E�*�� ���- ���� ��
�33 ��,���� ������� �� ,������
�*�� �������� ��,�� ����� �����
B,�� �"�� !�,�� $��� ;������
�"0�D�� ��0�� ,����� ��������
�� �%' ������� ������ ������
<����0�� ������ ����� ����0.
3 ��� G�� 7���# ��0� ��
G��� ��� !�����
����� &� ���� %�:'%:�-
����� %� ����� �� ��
3. �2��� ,������ *����� ����,
����� )� �2�0����� E�(��00�
A���0�� ,��0�,� 4*���,
A���0�� ,������� ���������
������ �'' ������� ������
�,�,��0�� ������ ����� ����0.
3 ��� G�� 7���# ��0� ��
G��� ��� !�����.
����� &3 ���� �3:'�:�-
����� %� ����� �� ��
�. �2��� �� ���*�"����� *������
����*�0�� ��,�� ��� �"�� <��,��
A���0 <��0�,� ��,�� A���0��
������ ,�������� ����,���(�"5
*��*�"��"� ������ & ,��� ���-
����� ,������� ���0� ����0"
0�������0�� ������,���� �����
����*�0�� !*0 P�����0� ��)��
<��,�� !"��� ������ �� �������
�� *��*�"��"� ��*�"�� �����
����0. 3 !�� G5 G� !�����
����� &- ���� �&:'�:�-
����� %& ����� �� ��
+2����� ����,� ,�*� ������
�������� ����,�� ����� ����,��
��0� ��,������ �2������� �' ����
����� +�� �������� &�- (�#����
�� �2�0���,���� ����� ����0
C-�.C3&�.-&C�.�C�&.�33'.C��C.C��
�.C��3.&-C%.-�%' �� �0����
� ���
����� <���� G��5 ���� �H�
����� &� ���� �&:'�:�-
����� %& ����� �� �&
+�,�� ������
������ $���� ��,����
� �'' �'3�
���� <����� 0��� ���� 0�� *��
��(�� *��� *� �0�� ,�(�00�0
������ �� �'' �0�� ����� �,������
�� ����# ������0� 0����� �0�
��,�� ����� ��� *� �������
���,� ��,�� �� �)*� ����
�������� *����,�,�� �����
��,�,�� �� ,������,�� ����,
��0",� ,�*���� � *� �����
����� ,�������� �� ���0.
!��5 ���5 <������ A���� ���� !�
*�� �"�� 7���� +�,�� ������
������ 40��� ��� ,�,
�&:�C �. �2��� ��,��0�� +2����
���
!"� ��0� 7���# A���0��
�������� �0�,� 0���,�� *����
������ ,�������� ����*�0�� !*0
#��� ��0� ��)�� <��,��D� ����
�� �������� *��*�"��"� ��*�"��
����� ����0. 3 ���
8������ <�. ����� G�� ,����
�C <��� ��-
����� && ���� �&:'�:�-
����� %C ����� �� �C
+�,�� ������
������ $���� ��,����
% -� &3%%. C�'�
���� <����� 0��� ���� 0�� *��
��(�� *��� *� �0�� ,�(�00�0
������ �� �'' �0�� ����� �,������
�� ����# ������0� 0����� �0� ���
,�� ����� ��� *� ������� ����,�
��,�� �� �)*� ���� �������� *��
���,�,�� ����� ��,�,�� �� ,�����
��,�� ����, ��0",� ,�*���� �
*� ����� ����� ,�������� �� ��
��0.
!�� <������ ��� A����� �"�� B,��
!�� 4,�, B,�� �"�� <���� <���
,��5 ;�"����� ������ ������ 40��
�� G�� <����� ���� �"�� <��,��
����� C' ���� �C:'�:�-
����� %C ����� �� %�
������ <���� ����0�� ����(
)� �%-. !��� �,*���0�� *��
���0� (�#������ ����� ��
,��*������ ����,�� �����
����0. 3 ��� G�� ��,��
����� C� ���� �C:'�:�-
����� %C ����� �� %%
��)�� ��"���0� ���� <�� ��*��
���� )� ��� ���� ��� ��" *�0��
���� &3' �� %� �0�� ��0 *�)�����
����� *�0�� ���� �&& ������� ����
��� ����� ����0. 3 ��� <� G��
����� C% ���� %�:'�:�-
����� %C ����� �� %�
��)���� *������ ����� <���� ����
)� �2�0����� *� ���� ��� ��"5
*� ���� ��*�� �� � *��,�� �����
��,�� ���� %%' ������� ������ ��
�����0���"� ������ ������� �����
����0. � !��
����� C� ���� %%:'�:�-
����� �' ����� �� %3
/. E�*� ������� �� +2����� �����
�. ��0��0� <��,�� A���0
%. ��0��0� ��( A���.
�. ��(,���� ��0� ��)�� <��,�� A�
3. !�,�� A�.��0� ��( B,�� !"�
��( !*0�����,�� �"�� =�,�� !"�
��( 7���# �"������0�� 4*���, A�.
G�� A���. *��0�� <��,�� A���0
��( ������ A���0
1�,�(�� !*0�����,�� !"�
Q,, !��� <���� !"�
;���� �����,��
���
//. E�*� 4���
���� !"� ��0� ��)�� <��,�� A�.
<��,�� �"�� ���� A���0
<����#)� !�,�� A���0
///. E�*� 4���*����
������� P���� �����
A,���� �����
/F. E�*� 4��� ����
!� �"���0� ������ A���0
+2���� !"�
���# �����,�� A���0
��( <��,�� A���0
E�(��00� A���0��0� 4*���, A�.
���� �"� ��0� ��)�� <��,�� A�.
F. E�*� <�*�����
+2���� !"�5 ��( ���# A���.
���# �����,�� A���.
����� �U�* ���� A���0
F/. E�*� A����
��(� ��0� ����� ��, A���.
���# �����,�� A���.
!0��"���0� <��,�� A���.
F//. E�*� <����
��( <��,�� A���0
��( ���# A���0
F///. E�*� <�(��0�
��)���"���0� ������ !"�
!� �"� ��0� ��( <��,�� A���.
�2,����� ="�� <��,�� ;����
=�,�� ;����
������ 40����� <����� A,�*��
����� ���,���
P��0�
;�*�� 4*���,
P��� !"��� 4*���,
1��,�� !�5 =�,�� !"��� !�,��
!"�5 !� ;����5 W������
�����
+2���� !"��� !�
��( <���� �"�� ��#�
����� �"�� ������
��(�00� A���0�� 7���#
��)�� ��( �"�� !�,��
��*��"��� �"�� !*0�����,��
4�*� � �� C ��,��� 0����0�
*������ ����� �� ����� ��� *�
�������� ����� ����# �� �����
���0. 3 !�� �� 8������ ������
<���� ��� ��,�� !�����
����� C3 ���� %�:'�:�-
����� �� ����� �� %�
����� A,��
�'� >1�����? ����� ��0��
&' �� ���� E���� ��0��
�%� �� ������ �����" ��0��
������ <���� ������ ����(
)� ,����0�� *���0� �2�������
�����5 �����5 *� ���� ����� �� *�
������ ��� *�0�� ���� C�% �������
������ �����0�.
3 !�� <�<G ��,�� ������
����� C� ���� %�:'�:�-
����� �� ����� �� %-
4��( P���� A����
���*�" ���� @ <�����*�� �������
<�,��� ��� A���0
/. �2��� ��,��0��@ +2���� !"�
��0� 7���# A���0
//. �2��� ��,��0�� ��� A���0
���
///. �2��� ��,��0�� 4����� W�*�
=�,�� A���0
/F. �2��� ��,��0�� ����� ���� A�.
���*�" 7���� P��� <��,�� !� A�.
4��� <�,���
<��,�� !"� ��0� <������ A���0
4��( P���� ���� ����� �0�(��
������ <���� ������ ������
�,��� �� ,�,�������� ������
��0� �2�����,� ��,���� 8������
,�*�0���� �������� ���0
����� C- ���� %-:'�:�-
����� �� ����� �� %�
;������ ,������0� *������ �����
� <���� ������ �� ���� ��"�
,�*�������� ��)�� ��*�� ��,���
0���"�� ��)��� ����� ����0.
!����� �� ��� ������
����� C� ���� %-:'�:�-
����� �� ����� �� %&
�:�3' ;������ ,������� �2�0��
���� �� ���� ��"� *���� �����
�3' �������� *�0�� 3'' ��������.
F� *����� ����, ��)����� ���" >A?
)� �2�0����� 1��,�� !� �� 4*���
�,D� ������ �'' ����� � %�'' ���
����� ������ 8,�,��0�� ������
����� ����0. 3 !�� �� G�� !�����
����� C& ���� %&:'�:�-
����� �% ����� �� %C
����� A,�� <���� ����
�' ��"�� �
�%' E���� �.�'
C' ��*�� �
-' ��� �
<�� ��*�� 4���� )� �%' ��������
�,�� ������� *�0�� *������ �%'
������� ������ ����� ����0
3 ��� �� ��� !�����
����� �'' ���� %C:'�:�-
����� �% ����� �� ��
��� ��� ����� <��,�� !� �� �-
����� �� ����� *�0�� � (�,�� �-�
������� ������ ����� ����0.
3 ��� �� ���� ��� !�����
����� �'� ���� �':'�:�-
����� �% ����� �� �%
����� %' �������� -' ����� ��"��
�� �' �������� � ���� ��� *�0�� �
(�,�� C' ������� ������ ����� ���
��0. 3 ��� �� ��� ��,�� !�����
����� �'% ���� ��:'�:�-
����� �% ����� �� ��
4�,� ���� ��,�� ��#����� �� ���
������0� *������ ���,� ����� ���
������ ��������� ���0�0���
������ �,�,���� ����,�� �����
����0. 3 ��� G�� ������
��
����� �'� ���� ��:'�:�-
����� �� ����� �� �3
<�,��� � *� <��� ������0�
,�������0�� ��� �0�,�� �����
���,���� ,�*���� ���������
���0� �0�,�� ����� 0��� ������
��� ���0,��� ����� ,�������0��
����� ����� ����0.
3 ��� �� ��� ������
����� �'3 ���� ��:'�:�-
����� �% ����� �� ��
����� A,�� <���� ����
���' ��" ��.�
3%-.�' ����� �� �����
��' E���� %
�' ��#�� �
�' ;�� �' >1���,?
�'' P����
�' !������ �����,�� !�����
�'' <��,�� !��� ������
�'' ��"�� �'
�'%-.�' 7A�Q�
J�#���� �2�0����� ������
<���� ��*��� )� ,�*���� ����
��� ��,�� ���#5 ,����0�� *���0�
,������� �'%-.�' #����� �����0��
������ ����� ����0.
� ��� �� G�� ������ !�����
����� �'� ���� ��:'�:�-
����� �3 ����� �� �-
4�� �0�0���� ���*� ������
���,
A�,�� 1���, ���� +��#
�'' �3 ��' *��
���*�� W�����
- �% *��
E��� ����� !�,��
%'' �� �&� *��
!������ �����,��
%'' �� �&� *��
������ ;���� !**�� ="��
�'' � C� *��
+��� �����,�� �"�� <��,�� !�
�'' % %� *��
<���� ���(�D�� �����
- �% *��
<����(�0�� ���# ���0�����
(�,��� 0� *����,���0�� ,�(*����
������ ���� ��,� �0��� ����0�
)���� )�(�"��� ������ ��,�"�
,���� ��,�� �� ,����0����� *��
��(�� *��� �2������� ��,����
����� ��0�� ��,��� *����� ����
��� ��� ��, *� ������� ������ ��
,�*��"� ,��*���� ��,��)��
����, )� �����0���"� ������
������� �����0�.
<�0����� ����� J�,��� G��
��,��3 !��
����� �'& ���� '�:'3:�-
����� �� ����� �� �C
P����� �� ,�(���0�� ���D��,�
,���,0��. �� *�#�� �"0� ������
,���������0�� *� ��� �,� ��
�,,��,�� ,����� ���,�����.
J��� ,��������0� ,������
�2��,�����. ����� ,��� ,
���
�0��,N 7���� �� ������� �������
�0��,N A,��� 0�����0��
��������� ,������ ���� (�,���,�
�� ����0,�� *� *�#�� �����
�0�,����� ����� �0�,����� (���#
��� ������ 40��� ��������
,����0�0�.
3 ��� �� <�0����� <���� G��
������
����� �'C ���� '%:'3:�-
����� �� ����� �� 3'
����� 1���, ����
�&-' %'' �3 7�" �� ����0��
�%� ��� ��"0 ���� A���0
-' -' - ��� ������ �����,��
&' & ��"�� !� $��0��
<���� �� ��,�� *���0�
�2������� �� ������ <���� ����0
����(�� ���� �0�,�� �����
,�*����� �0��� ����� ������
��,�� ���� *�� ��(�� *��� � *�
���,� *�� ������� ������
�����0�.
� ��� <�0���� <. G�� ��,��
������
����� ��' ���� '�:'3:�-
����� �� ����� �� 3�
;������ �������� ��,��0�� E���
!������ � ���� ���- ��*���0�
����� ��#�� �� ����� ������ �����
��� ��0�"��0�� ��� ������ ���(
)� ��������� ,�,�� ��,��
�����0�.
� ��� �� <.<. ��,�� ������
����� ��� ���� '�:'3:�-
����� �� ����� �� 3%
<�*����� �0��� �,�� �� �����
����
����� ����
��� C ��0 A���0 !"� P����
3'' �' �� <�,� ��"��
�' ���, ���� ����� �����,��D0��
�' ����� �2��� ��,��0�������
�%' � P����,�
���� 7A�Q�
<���� �� ��,�� *���0�
�2������� �� ������ <���� ����0
����(�� ���� �0�,�� ����� ,�*��
���� �0��� ����� ������ ��,��
���� *�� ��(�� *��� � *� ���,�
*�� ������� ������ �����0�.
� ��� <�0� <. G�� ��,�� ������
����� ��3 ���� '�:'3:�-
����� �- ����� �� 3�
A����(� ����"�D0�� ����� �� �����
,��*�� ��� �0�,���. ������ ����
%% ����� ,��*�� ���D �� �2�
=�,���D0�� ��(�0 �0�� ��� *�)��
����� 0�� ������ ,��*�� ���D��
����� ���,���� �����0���"�
������ ������� ����� ����0.
Q) ��� �� G�� ��� ������
����� ��- ���� '-:'3:�-
����� �� ����� �� 3�
���
J�,��� ��� ����(���� ���00
����, *����0�"��0�� %� A���� ��
����� ����# ��,�0� ��������
���� �0�� ��0 ��0� ���� A���0��
0� ����� ,������ ������ 0���,���
���0��� ��*���� ����� �����
���0. � ��� �� <. <. ��� ������
����� ��� ���� '-:'3:�-
����� �� ����� �� 3&
P����� J�#����0� ��0���������
�2����� �� *��*�"������ *�0����
#�����0� ���,��� ,������� ����0�
,���� *�� ��� ����� ,�������
���0���� ����� ����� ����0.
- ��� �� <.<. G�� ������
����� �%% ���� '&:'3:�-
����� �& ����� �� �%
����*�0�� P����� J�#�����
�2�0����� J������ ������ )����5
4���)�� 4*���,5 ��)�� !�5 ����
���� !�5 =��,�*�( !0�5 +��*��
��(5 �����( B,��5 ������D�� 4*�
���,5 ��( !��� =�,��5;����5 ���
���� 7��� �"�� �����5 ��#��(�D���
��(5 ��)�� <��,��5 ��,��0��
�"���� ����5 �2���� 1��,��5 !0��
��� 4*���,5 !��# 1��,�� !�5 ��0�
� A���0�� <��,��5 E��� A���0�
�� P���5 !����D� ���� 4*���,5 ���
��� ������5 ��)�� <��,��D� !��
,��5 ��*��)�"�� !�,�� �� P���0�.
7�� �� ��� �� !����D� <������ ��
0� 02�� *�)�� ��� � (�,�� ��� ��
02�� *�)�� ��� �� ����� *�0�� ����
��0 ��� ��, ������� ������ �,��
,��0�� ���(��� �����0���"� ����
��� �������� ����� ���0.
� !�� G�� ������
����� �%3 ���� '&:'3:�-
����� �& ����� �� �%
����� �����
C'� 1���� ��0��
�� ���� ������
�� ���� ����� )�
CC� 7A�Q�
J�#��0� *������ ������� <����
����0 )� *��0� ,������� ������
����� �� ����� *�0�� ���� 0����
��� 0����� *�� *�)�� �������
������ ����� ����0.
3 ��� �� G�� ��,�� ������
����� �%- ���� %' ������
��� ��
����� �C ����� �� �3
$���� �0�� ���0�
�3''' �'
8������D0� *������ �%-. !��� �.
�2��� �� #����0�� �� ���0��� *��
��(�� *��� ����� �� 02�� *� �0��
���"� ��� �0�0"� ,�*����
,��*���0�. 3 ��� ��� !���
����� �%& ���� %- ������
��� ��
����� 3' ����� �� �-
���
33-� ��,��� %� ������
��� �� ����� ��. ���� ��,���
0���"�� ��������� %�:%- �%-.
���� �. *2������ ����0�� ,����(
������ ���0.
<�(��� ,�*���� ,�������
(�,��� ���� �������0� ����
������ ��,������(� �����(��
����� ����� ��*�� ���",� ��� ��
���0� ������. % !��
����� ��� ���� 'C:'3:�-
����� 3' ����� �� �C
�������0�� ,����0 �� ����
��D� ��)�� (�#��0�� ��� ,�,���
��,�0"�0�� ����,�� ����* �2����
,�� ��0�"��0�� *D��,�����0� ����
,� *�� ����� ������ �0�,� ��0��
"��0�� ��*�"� ,������� ������
,��*�� ���D �,��0� �����0���"�
������ ������� ����� ����0.
� ��� �� G�� ������
����� ��% ���� 'C:'3:�-
����� 3' ����� �� -'
$��� ��,��0���"�� &:C
����� �,���,�� ,�(*�(� !����
�������0� �3 �0�� ���� ��������
�������� ,���������� �� ,��*��
������ ����� ����� ����0.
� ��� �� G�� ������
����� ��� ���� 'C:'3:�-
����� 3' ����� �� -�
������ �0�� �3 $��� �0�� �''
����# ������0� 0����� �0�
�0�,�� ����� �� ����0� ��������
,��������....... ���,� ��,�� �����
*�� ��(�� *�� >*��? �0�� �����
>*��? ���� 8������ ,�0�����
<���� J�,����0�� ���,���.
����� ��3 ���� �':'3:�-
����� 3� ����� �� -%
�����
�%C� A���0 ����( )�
)����� �2�0��,� *�0��
%'' !*0 P����� ��)�� !"���
�3C� 7A�Q�
A���0 ����(�� ���� �0��(��
,���� �� ��*�*�� ���� *����� ���
���� *� 02�� ��� 0����� *� �����
��� ������� �����0���"� ������
���#��� ����� ����0.
� ��� �� <�0����� <���� G��
���� ������
����� ��� ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� -�
�����
3'' ��( !�D�� <��,��
%% P��� <��,�� �� G��������
����� �� ����� ��"0
�.%' ����������� ���,
���� ............*�0��
3%C.%' 7A�Q�
A���0 ����( )� *�� ��(��
*��� 3%C.*�)�� ������� ������
���
�,�,��0�� ������ ����� ����0. X
!�� �� ��� ������
����� ��- ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� �'
!0�� �'' ���� ����0�� ����(��
,�*� �2� *�0�� *�� ��� �0�� ��
���� ��( !*0��. A���0� ����(�
�� ���� �0����� *����� ������ ����
�� %%'' ������� ������ ����� ���
��0.
� !�� �� <.�. J. G�� ��,��
������
����� ��� ���� �%:'3:�-
����� 3� ����� �� ��
�'' <�� ����0 0�� ���*�����
�� *�0��
��C <�� ����0 ����(��
����� *�0��
%%'' ���*�" F��� ������ !"���
4*���, A���0 ����� ������
)����� �2� *�0��
�' ���� ,�,��� 4*���,
����0�� �2�0�� �������
��'C ����� 7A�Q�
<�� ����0 ����( ������
,���� �� ��*�*�� ���� *�����
������ ��'C ������� ������ ��
��� �,��0� �����0���"� ������
������� ����� ����0.
- !�� <.�.J. G�� ��,�� ������
����� ��C ���� �3:'3:�-
����� 3% ����� �� ��
���0� �0�� $���� !0��
� 7. ��� �3''Y�
������ <���� ����0 ����(��
,���� *������ ������ � �0�� ����
0� (�#������ �%- !��� 0�#����0��
���0"� ,�*���� ,��*���0�.
- !�� <.<.J. G�� ���� ������
����� �3' ���� �%:'3:�-
����� 3% ����� �� �3
�3' �� ���� E����
%�' <��,�� !� ;������ (�#����
���� �0��� ����0� ����(
�' ���������
�' (�#��0� ���� ���������� ��,�
)� ����� ��" ��,��
��' J�#���� �2�0����� �����
!�,�� � ����( ��#���� )�
%� ��� P����
-�% A���0 ����(�� �����@ �C'
�0�� 3 �0�� �����
��C !��*� ���� A���� ���� ��
����� ��"0 *�0��
%��- ����� 7A�Q�
A�,��5 ,���� �� ,����0�� *��
��0� �2������� ������ ,���� �����
0 ����(�� ����, �2����� ����� ��
������ �� *�����(�� *��� �*��
�������� ������� ������ �� ,�����
�� ,�*��"� �����0�� ���( )�
�����0���"� ������ ������� ���
���0�.
- !�� <.<.J. G. F. ������
����� �3� ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� ��
���
3�' �' !0�� A���� ������
����, ������� *�0��
��' �*�� ����� ��"0 �� �(,
*�0�� A���0 ����(��
-%' ����� 7A�Q�
<���� �� ,����0�� *�����
������ ����0 ����(�� ,�����
,����,� *�0�� ���� �� *�� ��(��
*��� ����� -%' ������� ������ ��
�����0�� ���( )� �����0���"�
������ ������� �����0�.
- ,�� �� ��� ����
����� �3% ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� �-
� ���� ���- �����0�� <.<.
���*��� ������� ��,�� �� ,�����
������ �� ,�*������ �0�� �����
*�0�� !*0�����,�� �"�� !�,��
A���0�� ,���� &'' ����� �(����
������ �� ������ ,������0� ��
��0�,�� ��� ��� ������� �����
����#5 ���� �(��� ������ �,���
0� �����0���"� ������ �����
������� ��0�. - !�� �� <.<.F.
����� �3� ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� ��
���0� �0�� $���� !0��
%' 7. 7�, �0�� �3''Y%'
������ <���� ����0 ����(��
,���� *������ ������ %' �0��
���0� (�#������ �%- !��� 0�#���
��0�� ���0"� ,�*���� ,��*��
��0�. � !�� <.<.J. G�� ����
����� �33 ���� ��:'3:�-
����� 3� ����� �� �&
���.� ����� ���*�" !"��"����
%'' ����� ��"0
%&' E���� ��,�� % ����
�' ;�� ��0�� �- ���� ���-
����� �������
�'' P���� ����, �"�0��
CC' �����
��' ����� ��"0 �� ���� ���-
����� �������
�C'�.� ����� 7A�Q�
������ ,���� ����0 �����
(�� *�����(�� *��� ������� ����
��� ����,0� ��,�� �� ,����0�����
�2������� ����� ��������� ,���*�
*�0���� ���� �C'�.� ������� �����
�� �����0�� ���( 0�� �����0���
�"� ������ ������� �����0�.
� !�� <.<.J. G. F���
����� �3� ���� ��:'3:�-
����� 33 ����� �� �C
������ <���� ����0 ����(��
����0�� ������ ����� � ���� *�
����� �� *� ��� ��� ��� �' ���
*�0���� (���� ����� ������
������� �� ��,�� ���� ,�*��"�
������ ,���� �������� ������
�����0�. � !�� �� <.<.G. F���
����� �3� ���� %%:'3:�-
����� 33 ����� �� &�
���
����� A���� A��,�
�'' +2� *�0�� =�,�� ;�������
���� ����� �� ����� *�0��
�&� ,������ ,���������
%%�- 7A�Q�
����� <���� ����0 ����( )�
,����0����� ,���� �� (�� *�����
������ ����� ����� ������ *�0��
���� *�� ��(�� *��� ����� %%�-
������� ������ �� �����0�� ���(
)� �����0���"� ,�������
������� �����0�.
�!�� �� ��� ���� ������
����� ��� ���� %-:'3:�-
����� 3� ����� �� &�
����� A���� A��,�
%'' !��*�( ���D����
-' �2� ����� % ��" ����*
*�������0��
�''' 7���� E��� A���0��
�'' A,�*�� ���������� �����
��-' 7A�Q�
<����0�� *����� ������ ���
��(� ����� ����,� ��,�� ������-'
������� ������ �� �����0�� ���(
)� �����0���"� ������ �������
�����0�. � !�� <.<.J. G. ������
����� �-� ���� �':'�:�-
����� 3C ����� �� C�
,�(��0�0�� ���# (�#���� ��� ���
��� �0�� A����� ������ <���� !*�
0�����D� ���� ����(�� 02�� ���5
���� ,�,��� 4*���, A���0�� ,��
����� ��������� ������ *�� ��� �
(�,�� C'' ������� ������ �� *����
� ���� (�,���� �����,�� )�
�����0���"� ������ ������� ���
���0�. - !�� �� <.<.G. ������
����� �-� ���� ��:'�:�-
����� �' ����� �� C'
3'' 4����) )� ��*�� ��,��0��
��������� �2�0����� ��,�� A���0
��� A���0 ����(�� ����� ��"0
�� �*�� *�0��
3'' !��*�(��@ J�#���� �0��
����(�D�� �"���� �(���
�'' <�(����0� !*0 P�����
��)�� !"��� ����( )�
�� J�#���� �2�0����� �����"
�� �������" ��,��
��' A���0 �� ����� ����(��
����� �� ����� *�0��
�3'' ����� 7A�Q�
<����0����� ����0 ����(��
������ ���� *H�HD0� �2������� *�
02�� ��� ������� ������ �� *�����
���� (�,���� �����,�� ������
0���"� ������ ������� �����0�.
3 !�� �� <.�.J.G. ������
����� �-& ���� ��:'�:�-
����� �' ����� �� C�
!,�� �� ����)�� ,���� *�����
���0�� ���0" ��0�� ��0�� ���,��
���0" �������� ���� M��0��,� ���
���
,��0�� ���, ��,0 A���0 ����
��0� ������� F������� �������
��� ��*� )� �������� <�(���
<��� !� �������� ��. $��� ���
,��0���"D�� �D���� �����0�.
3 !�� �� <.�.J.G. ������
����� ��' ���� �-:'�:�-
����� �' ����� �� C�
������ ��� �� ,������ ���� M���
0��,� ��,��0�� ��,0 A���0��
������ ������� ����� <���� <�(�
�� G������� ����� ����� ����0.
- !�� �� <.�.J.G. ������ ��#,��
����� ��3 ���� �':'�:�-
����� �� ����� �� C-
<.�.J.G. <���� <��,�� ����00�
A���0�� >*��? ����� ������ ���
����,�� ��*�� �������� �,0 ��0��
���0� ������0�� 0��� �0�,����
���� ������� ���� ��� ������
A���0�� ����* ���0" �������
��0�. <.�.J.G. F���
����� ��� ���� ��:'�:�-
����� �� ����� �� C�
4�*�� �� ........ )� ���0�� ����,��
����� �0��� ���� *� ������� �����
�� <���� �������0�� ������ ��
,���Z� ,�*��" (�,���� �2������
,�� )� �����0���"� ������ �����
��� ����� ����0.
3 !�� �� <.�.J.G. ������
����� ��� ���� '�:'-:�-
����� �� ����� �� CC
%' ���������0�� �����"��
����(�� #�,��
%' <�(���� )� *�0��
�%' J�,���� ������� *�0����
�%�' !��2#��D0� !�,�� !"���
���� ���0�� ����� ��0" #���
�-' ;������ #�0 ������
;������ ������ �� �0��� �
����� 0�� *�0��
�%' ����������D0� �������
<���� ����0�0�� ,�(���
����0 )� ��, 02�� ����
���� *�� �� �����
��' ���������0� ������� <����
����0�0�� ,�(��� ����0 )�
*�� ���� ���� *��
%-%' ����� 7A�Q�
<������ �� ,�������� �������
,���0�,� *�������0�� *�� ,�(���
������� <���� ����0 ����(��
���� �0��� *�� ��(�� *H�H � *�
��� ��� ��, ������� ���� ���,
���0"�0�� ������ �� ,�*��"�
,����� *����� ���� (�,���� ����
��,�� )� �����0���"� ������
������� ����� ����0.
3 !��
���
��

�������� �������
������� ���������d��
A��������
S���� B��g����
��� �,�,3,�
��� �,�,�
��� �,�,��,��,��
��� ��,��,��,��,��
��� ��,��,�3,��
��� ��,��,��,��
��� 3�,3�,3�
��� 3�,3�,3�
��3 ��,��,��,�3,��,��
��� ��,��,��,��
��� ��,��,��,��,��
��� ��,��,�3
��� ��,��,��,��
��� ��,��,��,��
��� ��,��,��,��,��,��
��� �3,��,��,��,��
��� ��,��,��,��,�3
��� ��,��
��3 ��,��,��,���,���,���
��� ��3,���,���,���
��� ���,���,���,���,���
� h��p://os.od��s��g�.b�z/��d�x.php?
op��o�=com_co�����&��s�=���w&�d=���&��
m�d=��
��� ���,���,���,���,���,
���
��� �3�,�3�,�33,�3�,�3�
��� �3�,�3�,�3�,���,���
��� ���,��3,���,���,���
��� ���,��3,���,���
��� ���,���,���,���
Ö��m�� ����� Ìç���� B��g����
B��g� ������ �o��
�,�,��,���,
�3�,��3
���. A����d��
c�ph���
����m�s�/d�g���m�
�� ������� ��������
�,�,�,�,�,3�,
3�,3�,��,��,
��,��,�3�
B��������� c�ph���
d�g���m ���������
��,��,��,��,��
,�3,��,��,��,
3�,��,��,��,��
,��,��,�3,��,
���, ���
������ ���m����
��p��m�s� ��
�ö����m ���������
��,���,��� J��d��m���� ��g���
��������
��,��,��,��,�� P�o��s�o ���������
3�,��,��,��,��
,��
F���s�z ��g���
���������
��,��,3�,��,
���
�����z��
h�b�����m�
�3,��,��,��,��
,��,��,���,���
,���
��g�� bö�g������
���������
���

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->