P. 1
oran-orantı konu-ozeti 1

oran-orantı konu-ozeti 1

|Views: 1,263|Likes:
Yayınlayan: ertoprak

More info:

Published by: ertoprak on Jan 17, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/17/2011

pdf

text

original

www.matematikclub.

com, 2006

MC
ORAN VE ORANTI
Ölçü birimleri aynı olan iki çokluğun bölme yoluyla karşılaştırılmasına Oran denir. Örneğin Serhat 12, Sedat 30 yaşında ise, Serhat'ın yaşı 12 Sedat'ın yaşının 30 si dir. Not: Bu çoklukların her ikisinin de sıfır olamayacağına 5 dikkat ediniz. 0 bir sayı olmadığı halde bir orantıdır.

Cebir Notları
Gökhan DEMĐR, gdemir23@yahoo.com.tr

Oran-Orantı
ÜÇLÜ ORANTI a c e b = d = f eşitliğine üçlü orantı denir. Bu orantı a : c : e = b : d : f biçiminde de gösterilebilir. Bu oranlar ikişer ikişer alınırsa yukarıdaki özellikleri taşırlar. Üçlü orantı için şu özellik vardır. a c d a.p + c.k + d.m = d = e = b.p + d.k + e.m b (p) (k) (m)

ORANTI
a c a c a, b, c, d ∈ R ve b , d oranları varken ( b = d ) eşitliğine orantı denir. Kısaca eşit oranlar bir orantıdır. Orantılar a : b = c : d biçiminde yazılınca bulundukları duruma göre, a ile d ye dışlar (yanlar), b ile c ye içler (ortalar) denir. ÖRNEK : Toplamları 24 olan x, y ve z sayıları sırasıyla 1, 3, 4 sayıları ile orantılıdır. Buna göre 11 A) 7

ORANTI ÖZELLĐKLERĐ : 1. Bir orantıda içler çarpımı dışlar çarpımına eşittir. c a b = d → b . c = a. d 2. Bir orantıda içler ya da dışlar yer değiştirirse yeni oranlar yine orantı oluşturur. a c b = d a b → c =d veya d c b = a

x2 + z 2 y2
17 B) 9

oranı kaçtır? C) 2 D) 3 E) 4 (ÖSS – 1994)

3. Bir orantıda oranlar farklı sayılarla çarpılıp paydalar toplamı alınsa orantı değişmez. a c a c ap ck ap + ck b = d → b = d = bp = dk = bp + dk (p) (k) dır.

ÖRNEK : b+c a d 1 b = c = 2 olduğuna göre, a + d değeri kaçtır? 1 A) 2 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4

4. Bir orantının her iki yanında, paydaların aynı bir katı paya eklenebilir, ya da payların aynı bir katı paydaya eklenebilir. Bu durumda eşitlik bozulmaz. a c a + mb c + md = b = d → b d a c a c b = d → b + na = d + nc 5. Bir orantıda eşitliğin bir yanında pay ve payda arasında yapılan işlemler diğer yanında da aynen yapılırsa orantı değişmez. a c b = d → pa + mb pc + md ka + tb = kc + td

(ÖYS – 1995) Çözüm : a d 1 a+d 1 b = c = 2 → b + c = 2 dir. b+c Tersi olursa a + d = 2 bulunur. Yanıt : C

www.matematikclub.com
GEOMETRĐK ORTA (ORTA ORANTILI) : a b b = c orantısında b ye a ile c arasında orta orantılı sayı denir. a, b, c pozitif değerleri için b2 = a.c eşitliğinde b ye a ile c nin geometrik ortası denir.

ÖRNEK : Bir kitaplıktaki Đngilizce kitapların sayısının Türkçe kitap5 ların sayısına oranı 11 dir. Đngilizce kitapların sayısı 400 den fazla olduğuna göre bu kitaplıkta en az kaç kitap vardır? A) 1094 D) 1296 B) 1195 E) 1397 (ÖYS – 1995) C) 1204

ÖRNEK : 2 ile A) 2 Çözüm : 5 Đngilizce kitapların Türkçe kitaplara oranı 11 ise 5 Đngilizce kitaba karşılık kütaphanede 5 + 11 = 16 kitap vardır. 81 x 16 kitap sayısıdır. Bu da 1296 kitap olur. Yanıt : D 8 arasında geometrik orta olan sayı kaçtır? B) 4 C) 6 D) 8 E) 16

Çözüm : Geometrik orta x ise x2 = 2 . 8 = x2 Yanıt : A =4 → x=2 16

ÖRNEK : x > 0, y > 0, z > 0 ve x y z 3 = 4 = 5 x2 + y2 + z2 = 200 olduğuna göre x + y + z toplamı kaçtır? A) 18 B) 21 C) 24 D) 27 E) 30 (ÖSS – 1994)

ARĐTMETĐK ORTA a, b, c sayıları arasında a+b 2 = c eşitliği varsa c ye, a ile b nin aritmetik ortası denir. a1, a2, a3 .....,an sayılarının aritmetik a1+ a2+ a3 + ..... + an = c dir. n

ortası :

HARMONĐK ORTA : 1 1 2 a + b = h ise h ye a ile b nin harmonik ortası denir.

Çözüm : x y z x2 y2 z2 3 = 4 = 5 → 9 = 16 = 25 x2 + y2 + z2 200 = 9 = 16 + 25 = 50 = 4 O halde x y z x+y+z 3 = 4 = 5 =2♠3+4+5 =2 x + y + z = 24 bulunur. Yanıt : C

ORANTILI ÇOKLUKLAR : Doğru Orantı : x ve y gibi iki çokluk arasında c sabit olmak üzere x y = c bağıntısı varsa (y = c . x) x ve y çokluklarına doğru orantılı çokluklar denir. Ters Orantı : c sabit olmak üzere x ve y çoklukları arasında daima x . y c = c bağıntısı varsa (yani y = x ise) x ve y çokluklarına ters orantılı çokluklar denir.

www.matematikclub.com

ÖRNEK : a çokluğu b ile doğru orantılı iken c ile ters orantılı değişmektedir. a=6 A) 8 Çözüm : k sabit olmak üzere k.b a = c dir. Verilenlere göre k.8 6 . 12 6 = 12 → k = 8 = 9 9.b 9.20 O halde a = c → a = 15 = 12 bulunur. Yanıt : C b = 8 iken c = 12 dir. B) 10 C) 12 D) 16 E) 18 b = 20 ve c = 15 ise a kaçtır?

Çözüm : 6 iş çi 8 iş çi Do¤ru x= Yanıt : B 8 günde 12 günde Do¤ru 6 m geniş lik → 84 m 9 m geniş lik → x m Ters

8 x 12 x 6 x 84 = 112 m 6x8 x9

ÖRNEK : 145 sayısı öyle üç parçaya ayrılıyorki birinci parça 4 ile doğru orantılı iken ikinci parça 3 ile ters üçüncü parça 2 ile ters orantılıdır. Buna göre üçüncü parça kaçtır? A) 10 Çözüm : B) 15 C) 29 D) 120 E) 125

Not: a ve b çoklukları orantılı iken her ikisi birlikte azalıyor ya da çoğalıyorsa bunlar doğru orantılıdır. Eğer a çoğalırken b azalıyorsa y da tersi ise bunlara ters orantılı çokluklar denir. Orantılı çokluklarda, doğru orantılı, ters orantılı ve bilinmeyenler arasında üçlü kralı vardır. Orantılı çokluklar problemlerinde çözüm için aynı tür çokluklar alt alta olmak üzere, üst satıra tümü bilinen çokluklar, alt satıra da bilinmeyenin bulunduğu çokluklar yazılır. Ve her bir çokluk bilinmeyen çoklukla karşılaştırılarak ters ya da doğru orantılı oldukları saptanır. Üçlü kuralı uygulanır.

Aranılan sayılar sıra ile x, y ve z ise: x 4 = 3y = 2z = k ve x + y + z = 145 olduğundan k k x = 4k, y = 3 ve z = 2 dır. k k x + y + z = 4k + 3 + 2 = 145 den 29k 145 x 6 = 30 bulunur. 6 = 145 → k = 29 k III. parça 2 = z dir. z = 15 bulunur. Yanıt : B

Üçlü Kuralı : Doğru orantılıların altındaki ters orantılıların üstündeki ve bilinmeyenin üstündeki sayılar çarpılır paya yazılır. Diğerlerinin çarpımı ise paydaya yazılır. Bilinmeyen bulunmuş olur.

ÖRNEK : 6 işçi 8 günde 6 m genişliğinde 84 m yol yaparsa 8 işçi 12 günde 9 m genişliğinde kaç metre yol yapar? A) 84 B) 112 C) 124 D) 144 E) 168

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->