You are on page 1of 448

TTaarih hinn P Pus suulas s

~ II ~



EDTR
brahim DOAN



YAZIMA ADRES
TASARI AKADEM YAYINLARI
Hatboyu Cad. Meydan han
No: 4 Kat 1
Bakrky / stanbul
Tel: 0212 570 16 32
tasariyayinlari@yandex.com


YAYIM HAKKI
Copright 2014
Tasar Yaynclk San. Tic. Ltd. ti.
Hatboyu Cad. Meydan han
No: 4 Kat 1
Bakrky / stanbul
Tel: 0212 570 16 32
tasariyayinlari@yandex.com


MTYAZ SAHB
Tasar Yaynclk San. Tic. Ltd. ti.



I.BASIM
ISBN:978-605-4475-71-1
Bu kitap T.C. Kltr Bakanl
bandrol ile satlmaktadr.



BASKI
Kayhan Matbaaclk
Merkezefendi Mah. Fazlpaa Cad.
No: 8/2
Topkap / STANBUL
Tel: 0212 576 00 66 612 31 85



~ III ~

NSZ
Deerli retmen ve Memur Adaylar;
KPSS alannda deta bir Klt Eser olma iddiasyla ortaya kan KPSS-Tarihin Pusulas, Kamu Personeli Seme
Snav (KPSS) Genel Kltr Testi'nde nemli bir yer tutan Tarih alanndaki konular kolayca kavramanz, karnza
kabilecek sorular etkili bir ekilde zebilmeniz ve Tarih alanna ynelik tm n yarglar gidermek amacyla, uzun bir
alma srecinin sonunda hazrlanmtr. KPSS mfredatnn 17 Nisan 2013 tarihi itibariyle SYM tarafndan
geniletilmesi snavn nemini bir kat daha artrm, yeni dzenleme ile Tarih alannn kapsam da geniletilmitir.
KPSS-Tarihin Pusulas; zengin ierii, tasarm, konularn ele aln ve ortaya koyduu yntem bakmndan bir ilk olma
zellii tamaktadr.
Temel amac, konular detayl ve en kolay ekilde aktarabilmek, soru zme pratiini gelitirmek ve snava ynelik
alma srecinde adaylara klavuzluk etmek olan KPSS-Tarihin Pusulas, SYMnin gerekletirdii pek ok snavda
(KPSS, Adli Yarg, dari Yarg, cra, Kaymakamlk, JANA, JANU, Maliye- Deneti, Saytay- Deneti, PMYO,
TODAE, SMMM, YGS, LYS, EMSS vd.) sorulmu binlerce sorunun titizlikle ve dikkatle incelenmesi sonucunda
meydana getirilmitir.
KPSS-Tarihin Pusulas SYMnin yapt son deiikliklere uygun olarak gncellenmi olup;
slmiyet ncesi Trk Tarihi
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri
Osmanl Kurulu ve Ykselme Dnemi
Osmanl Devleti'nde Kltr ve Medeniyet
XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)
XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi)
Avrupa'daki Gelimeler ve Osmanl Devleti'ne Etkileri
XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)
XX. Yzylda Osmanl Devleti blmlerinden olumaktadr.
Mill Mcadele (Hazrlk Dnemi)
I. TBMM Dnemi
Mill Mcadele (Muharebeler Dnemi)
Atatrk Dnemi Politika
Atatrk lkeleri
Atatrk nklplar
Atatrk Dnemi ve Sonras D Politika
ada Trk ve Dnya Tarihi

KPSS-Tarihin Pusulasnda konular ele alnrken;
1) Blmlerin detayl, snav formatna uygun ve soru zmlerini kolaylatracak ekilde aktarlmasna dikkat
edilmitir.
2) Bu Sayfadan Nasl Soru Gelir? balyla, konuyla ilgili verilen bilgilere ilikin kmas muhtemel soru
rneklerine yer verilmi, bylece adaylara her sayfada Sorularla Genel Tekrar yapabilme imkn sunulmutur.
3) Grsellik n planda tutularak konular resim, tablo, kavram haritalar, grafik ve emalarla somutlatrlm, bylece
kavrama kolayl salanmaya allmtr.
4) KPSSye tam donanml bir ekilde hazrlanabilmeniz iin her trl detaya yer verilmeye allmtr.
Bu kitabn hazrlanma srecine tanklk eden, beni yreklendiren ve yardmc olarak benimle birlikte ev hapsi yaayan
deerli eim ve meslektam Selen ADIGZELe kukusuz teekkrlerin en byn borluyum. te yandan
almam sizlere ulatrma imknn salayan Sn. zgen BULUT ve Sn. Recep SNMEZe, ayrca TASARI YAYINEV
alanlarna ve rencilerime teekkr bir bor bilirim.
Bu kitap uzun bir alma safahatnn, birikimin ve youn bir emein rndr. Kitapla ilgili gr ve nerilerinizin bu
almann niteliini daha da artracana phe yoktur. Deerli gr, eletiri ve nerilerinizi ltfen bizimle
tarihinpusulasi@hotmail.com mail adresi ve @tarihinklavuzu twitter hesab araclyla paylanz.
KPSS ile ilgili endielerinizi yeneceine inandmz KPSS-Tarihin Pusulas adl bu kitabn, almalarnzda yararl
olmas dileiyle... Hepinize snavlarnzda ve meslek hayatnzda baarlar diliyorum.
smail ADIGZEL
stanbul/Ekim-2013
~ NDEKLER ~
~ V ~

I. BLM
SLMYET NCES TRK TARH
I. TRK ADI VE ANLAMI .......................................................................................................... 3
II. TRKLERN ANAYURDU VE LK KLTR MERKEZLER ................................................. 3
III. ORTA ASYADAN GLER ................................................................................................. 3
IV. LK TRK TOPLULUKLARI VE DEVLETLER ..................................................................... 4
A. skitler (Sakalar) ................................................................................................................. 4
B. Asya (Byk) Hun Devleti .................................................................................................. 5
1. Kavimler G ............................................................................................................... 6
2. Kavimler Gnn Sonular ........................................................................................ 6
C. Avrupa (Bat) Hun Devleti .................................................................................................. 6
D. Gktrk Devleti ................................................................................................................... 6
1. I. Gktrk Devleti ........................................................................................................... 6
2. II. Gktrk (Kutluk) Devleti ............................................................................................. 7
3. Gktrklerin Trk Tarihindeki Yeri ve nemi ................................................................. 7
E. Uygur Devleti ...................................................................................................................... 8
1. Manihaizm ve Budizm Dinlerinin Uygurlar zerindeki Etkileri ....................................... 8
2. Uygurlarn Trk Tarihindeki Yeri ve nemi ................................................................... 8
3. Trklerin Yerleik Yaama Gemesinin Kesin Kantlar ................................................ 9
V. DER TRK DEVLETLER VE TOPLULUKLARI ............................................................... 9
A. Avarlar (Aparlar/Juan Juanlar) ........................................................................................... 9
B. Karluklar ............................................................................................................................. 9
C. Krgzlar .............................................................................................................................. 9
D. Hazarlar ............................................................................................................................ 10
E. Peenekler ....................................................................................................................... 10
F. Ouzlar (Uzlar) ................................................................................................................. 10
G. Sibirler (Sabirler) .............................................................................................................. 10
H. Bulgarlar .......................................................................................................................... 10
. Macarlar ........................................................................................................................... 11
J. Trgiler (Trgeler) ......................................................................................................... 11
K. Kpaklar (Kumanlar) ....................................................................................................... 11
L. Ak Hunlar (Eftalitler) ......................................................................................................... 11
M. Kimekler (Yemekler) ......................................................................................................... 11
N. Bakrtlar (Bakurtlar) ...................................................................................................... 12

~ VI ~

VI. SLMYET NCES TRK DEVLETLERNDE KLTR VE MEDENYET ..................... 12
A. DEVLET YNETM ....................................................................................................... 12
B. ORDU TEKLTI ......................................................................................................... 14
C. TOPLUMSAL YAPI ........................................................................................................ 15
D. EKONOMK YAPI .......................................................................................................... 16
E. DN VE NANI .............................................................................................................. 16
F. HUKUK .......................................................................................................................... 18
G. YAZI, DL VE EDEBYAT ............................................................................................... 19
H. BLM VE SANAT ........................................................................................................... 20

II. BLM
LK TRK-SLM DEVLETLER VE BEYLKLER
I. TRKLER VE SLMYET ................................................................................................... 25
A. Talas Sava (751) ......................................................................................................... 25
B. Trklerin slmiyete Geiini Kolaylatran Unsurlar ..................................................... 25
C. Trklerin slmiyete ve slm Kltrne Katklar .......................................................... 25
II. TRK-SLM DEVLETLER ................................................................................................ 26
A. Karahanl Devleti ............................................................................................................ 26
B. Gazneli Devleti ............................................................................................................... 27
C. Byk Seluklu Devleti .................................................................................................. 27
D. Harzemahlar (Harezmahlar) Devleti ........................................................................... 30
E. Babr Devleti ................................................................................................................. 30
III. MISIRDA KURULAN TRK-SLM DEVLETLER ............................................................ 30
A. Tolunoullar .................................................................................................................. 30
B. hidler (Akitler) ........................................................................................................... 31
C. Eyyubler ........................................................................................................................ 31
D. Memlklar (Klemenler) ................................................................................................. 31
IV. YAKIN DOU VE ASYADA KURULAN DER DEVLETLER .......................................... 32
A. Mool mparatorluu ...................................................................................................... 32
B. Mool mparatorluunun Paralanmasyla Kurulan Devletler ....................................... 32
1. Altn Orda Devleti ...................................................................................................... 32
2. lhanl Devleti ............................................................................................................. 32
3. aatay Hanl ........................................................................................................ 32
4. Kubilay Hanl .......................................................................................................... 32
C. Timur mparatorluu ...................................................................................................... 33
~ NDEKLER ~
~ VII ~

V. LK TRK-SLM DEVLETLERNDE KLTR VE UYGARLIK ........................................ 33
A. DEVLET YNETM ....................................................................................................... 36
B. ORDU ............................................................................................................................ 36
C. SOSYAL YAPI ............................................................................................................... 36
D. HUKUK SSTEM ........................................................................................................... 37
E. TOPRAK YNETM VE EKONOM .............................................................................. 37
F. YAZI, DL VE EDEBYAT ............................................................................................... 39
G. BLM .............................................................................................................................. 40
H. MMAR VE SANAT ....................................................................................................... 41
VI. TRKYE TARH (XI.-XIV. YZYIL) ................................................................................... 44
A. ANADOLUYA LK TRK AKINLARI ............................................................................. 44
B. LK TRK BEYLKLER DNEM .................................................................................. 44
1. Saltuklular ................................................................................................................. 44
2. Mengcekliler ............................................................................................................ 45
3. Danimentliler ........................................................................................................... 45
4. aka Beylii .............................................................................................................. 45
5. Artuklular ................................................................................................................... 45
C. ANADOLU (TRKYE) SELUKLU DEVLET .............................................................. 46
D. ANADOLUDA KURULAN DER DEVLETLER ........................................................... 48
1. Eretna Devleti ............................................................................................................ 48
2. Kad Burhaneddin Devleti ......................................................................................... 48
3. Karakoyunlu Devleti .................................................................................................. 49
4. Akkoyunlu Devleti ...................................................................................................... 49
E. KNC TRK BEYLKLER DNEM ............................................................................ 49
1. Karamanoullar ........................................................................................................ 49
2. Germiyanoullar ....................................................................................................... 50
3. Dulkadiroullar ......................................................................................................... 50
4. Karesioullar ............................................................................................................ 50
5. Candaroullar (sfendiyaroullar) ............................................................................ 50
6. Menteeoullar ......................................................................................................... 50
7. Aydnoullar ............................................................................................................. 50
8. Saruhanoullar ......................................................................................................... 50
9. Tceddinoullar ........................................................................................................ 50
10. nanoullar (Ldik Beylii) .................................................................................... 50
11. Hamitoullar .......................................................................................................... 50
12. Ramazanoullar ..................................................................................................... 50

~ VIII ~

VII. ANADOLU SELUKLU DEVLETNDE KLTR VE UYGARLIK ..................................... 51
A. DEVLET YNETM ...................................................................................................... 51
B. ORDU ............................................................................................................................ 53
C. SOSYAL YAPI ............................................................................................................... 54
D. HUKUK SSTEM ........................................................................................................... 54
E. TOPRAK YNETM VE EKONOM .............................................................................. 54
F. YAZI, DL VE EDEBYAT ............................................................................................... 56
G. BLM ............................................................................................................................. 58
H. MMARLIK VE SANAT ................................................................................................... 58

III. BLM
OSMANLI DEVLET KURULU VE YKSELME DNEM
I. KURULU DNEM (1299-1453) ........................................................................................ 66
A. Osman Bey Dnemi (1281-1324) .................................................................................. 66
B. Orhan Bey Dnemi (1324-1362) .................................................................................... 67
C. I. Murat (Hdvendigr) Dnemi (1362-1389) ............................................................... 67
D. I. Bayezid (Yldrm) Dnemi (1389-1402) ..................................................................... 68
E. I. Mehmet (elebi Mehmet) Dnemi (1413-1421) ......................................................... 69
F. II. Murat Dnemi (1421-451) .......................................................................................... 69
II. YKSELME DNEM (1453-1579) ...................................................................................... 70
A. Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) Dnemi (1451-1481) ............................................... 70
B. II. Bayezid Dnemi (1481-1512) .................................................................................... 73
C. Yavuz Sultan Selim (I. Selim) Dnemi (1512-1520) ...................................................... 73
D. Kanun Sultan Sleyman (I. Sleyman) Dnemi (1520-1566) ....................................... 74
E. Sokullu Mehmet Paa Dnemi (1564-1579) .................................................................. 75

IV. BLM
OSMANLI DEVLETNDE KLTR VE MEDENYET
I. DEVLET YNETM ............................................................................................................. 79
A. PADAH ....................................................................................................................... 79
B. OSMANLI DEVLETNDE VERSET SSTEM VE GELM ....................................... 80
C. SANCAK SSTEM (EHZDE ETM) ...................................................................... 81
D. MERKEZ TEKLT ..................................................................................................... 81
1. SARAY TEKLTI ................................................................................................... 82
2. DVN-I HMYUN .................................................................................................. 83
~ NDEKLER ~
~ IX ~

3. DVN YELER ....................................................................................................... 83
a) Sadrazam (Vezir-i zam) ..................................................................................... 83
b) Kubbealt Vezirleri ................................................................................................ 84
c) Kazasker (Kadasker) ........................................................................................... 84
d) Defterdar ............................................................................................................... 84
e) Nianc .................................................................................................................. 84
f) Reisl-kttap ........................................................................................................ 84
g) eyhl-islm/Bb- Meihat (Mft) ..................................................................... 85
h) Yenieri Aas ...................................................................................................... 85
i) Kaptan- Derya (Kapudan Paa) .......................................................................... 85
4. OSMANLI DEVLETNDE DER DVNLAR .......................................................... 85
5. OSMANLI DEVLETNDE YNETC SINIF ............................................................. 86
6. LKE YNETM ...................................................................................................... 86
a) stanbulun Ynetimi ............................................................................................. 86
b) Tara Tekilt ...................................................................................................... 87
c) Osmanl Devletinde Eylet Sistemi ...................................................................... 87
II. ASKER TEKLT .............................................................................................................. 88
A. KARA ORDUSU (ORDU-YU HMYUN) ..................................................................... 89
1. KAPIKULU OCAI .................................................................................................... 89
a) Kapkulu Piyadeleri (Yaya Birlikleri) ...................................................................... 89
b) Kapkulu Svarileri (Atl Birlikler) .......................................................................... 90
2. EYLET ASKERLER ............................................................................................... 90
B. DENZ KUVVETLER (DONANMA-YI HMYUN) ....................................................... 91
III. TOPRAK SSTEM ............................................................................................................... 91
A. MR ARAZ VE BLMLER ........................................................................................ 92
B. MLK ARAZ VE BLMLER ...................................................................................... 93
IV. MALYE VE EKONOM ........................................................................................................ 93
A. TARIM ............................................................................................................................ 93
B. HAYVANCILIK ............................................................................................................... 93
C. TCARET ....................................................................................................................... 93
V. OSMANLI DEVLETNDE PARA ......................................................................................... 95
VI. OSMANLI DEVLETNDE BANKACILIK ............................................................................. 95
VII. OSMANLI DEVLETNDE VERG SSTEM ......................................................................... 96
A. ER VERGLER (TEKLF- ERYYE) ..................................................................... 96
B. RF VERGLER (TEKLF- RFYE) ........................................................................ 97

~ X ~

VIII. OSMANLI DEVLETNDE HUKUK ...................................................................................... 98
IX. OSMANLI DEVLETNDE TOPLUM YAPISI ..................................................................... 100
X. OSMANLI DEVLETNDE ETM .................................................................................... 100
A. Sbyan Mektepleri ........................................................................................................ 101
B. Medreseler ................................................................................................................... 101
C. Saray Eitimi ................................................................................................................ 102
D. Asker Eitim ................................................................................................................ 102
E. Meslek Eitim ............................................................................................................. 102
XI. OSMANLI DEVLETNDE BLM ........................................................................................ 103
XII. OSMANLI DEVLETNDE YAZI, DL VE EDEBYAT ........................................................ 105
XIII. OSMANLI DEVLETNDE SANAT ..................................................................................... 106
XIV. OSMANLI DEVLETNDE MMAR .................................................................................... 109
A. Erken Dnem ............................................................................................................... 109
B. Klsik Dnem ............................................................................................................... 110
C. Ge Dnem .................................................................................................................. 111

V. BLM
XVII. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(DURAKLAMA DNEM)
I. DURAKLAMANIN NEDENLER ........................................................................................ 115
A. NEDENLER ............................................................................................................. 115
1. Merkez Ynetimin Bozulmas ................................................................................. 115
2. Ordu ve Donanmann Bozulmas ............................................................................ 116
3. Ekonomi ve Maliyenin Bozulmas ........................................................................... 116
4. Sosyal Yapnn Bozulmas ...................................................................................... 116
5. Eitim Sisteminin Bozulmas ................................................................................... 116
B. DI NEDENLER .......................................................................................................... 116
1. Devletin Doal Snrlara Ulamas .......................................................................... 116
2. Coraf Keifler Sonras Ticaret Yolarnn Deimesi ............................................. 116
3. Reform ve Rnesans Hareketleri ............................................................................ 116
4. Osmanl Devletine Kar Avrupann Kutsal ttifak Oluturmas ............................. 116
II. DURAKLAMA DNEM SYANLARI ................................................................................. 117
A. STANBUL (MERKEZ) SYANLARI ............................................................................. 117
B. CELL (ANADOLU) SYANLARI ............................................................................... 117
C. EYLET SYANLARI ................................................................................................... 117
~ NDEKLER ~
~ XI ~

III. DURAKLAMA DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER .............................................. 118
IV. DURAKLAMA DNEM ISLAHATLARI ............................................................................ 118
A. XVII. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER ............................................ 119
1. III. Mehmet Dnemi Islahatlar ................................................................................ 119
2. I. Ahmet Dnemi Islahatlar ..................................................................................... 119
3. Kuyucu Murat Paa ve Tiryaki Hasan Paann almalar ................................... 119
4. II. (Gen) Osman Dnemi Islahatlar ....................................................................... 119
5. IV. Murat Dnemi Islahatlar .................................................................................... 120
6. Kemanke Kara Mustafa Paann almalar ....................................................... 120
7. IV. Mehmet Dnemi Islahatlar ................................................................................ 120
8. Tarhuncu Ahmet Paann almalar ................................................................... 121
9. Kprller Dnemi .................................................................................................. 121
Kprl Mehmet Paa ........................................................................................ 121
Kprl Fzl Ahmet Paa .................................................................................. 121
Kprl Fzl Mustafa Paa ............................................................................... 121
Amcazde Hseyin Paa ................................................................................... 121

VI. BLM
XVIII. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(GERLEME DNEM)
I. GERLEME DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER .................................................. 125
II. GERLEME DNEM [XVIII. YZYIL] ISLAHATLARI ....................................................... 126
A. XVIII. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER ........................................... 126
B. LLE DEVR (III. AHMET DNEM) ISLAHATLARI (1718-1730) ............................... 126
C. I. MAHMUT DNEM ISLAHATLARI (1730-1754) ...................................................... 128
D. III. OSMAN DNEM (1754-1757) ............................................................................... 128
E. III. MUSTAFA DNEM ISLAHATLARI (1757-1774) ................................................... 128
F. I. ABDLHAMT DNEM ISLAHATLARI (1774-1789) ............................................... 129
G. III. SELM (NZM-I CEDT) DNEM ISLAHATLARI (1789-1807) ............................ 129
III. YNETM VE BROKRAS ALANINDAK DEMLER ................................................ 130
A. DVN-I HMYUNDAN BB-I LYE ...................................................................... 130
B. YANLIK KURUMU VE KALDIRILMASI ..................................................................... 130
C. MALKNE SSTEM ................................................................................................... 131

~ XII ~

VII. BLM
AVRUPADAK GELMELER VE OSMANLIYA ETKLER
ORTA ADA AVRUPA .................................................................................................. 135
A. KLSE VE PAPALIK KURUMU ................................................................................... 135
B. FEODALTE (DEREBEYLK) ....................................................................................... 135
C. HALI SEFERLER ..................................................................................................... 135
1. Hal Seferlerinin Nedenleri .................................................................................... 135
2. Hal Seferlerinin Sonular .................................................................................... 136
D. MAGNA CHARTA (BYK ART) (1215) .................................................................. 136
E. YZYIL SAVALARI (1337-1453) ............................................................................... 136
YEN ADA AVRUPA .................................................................................................... 137
A. CORAF KEFLER .................................................................................................. 137
1. Coraf Keiflerin Sonular .................................................................................... 137
2. Coraf Keiflerin Osmanl Devleti zerindeki Etkileri ............................................ 138
B. RNESANS (Yeniden Dou) ..................................................................................... 138
1. Rnesansn Nedenleri ............................................................................................ 138
2. Rnesansn talyada Balamasnn Nedenleri ....................................................... 138
3. talyada Rnesans Hareketleri ............................................................................... 139
4. Rnesans Hareketlerinin Dier Avrupa lkelerine Yaylmas ................................. 139
5. Rnesansn Sonular ............................................................................................ 140
6. Rnesansn Osmanl Devleti zerindeki Etkileri .................................................... 140
C. REFORM (yiletirme-Dzeltme) ................................................................................. 140
1. Reformun Nedenleri ............................................................................................... 140
2. Reformun Sonular ............................................................................................... 140
3. Reformun Osmanl Devleti zerindeki Etkileri ....................................................... 141
D. AYDINLANMA AI .................................................................................................... 141
E. OTUZ YIL SAVALARI (MEZHEP SAVALARI) (1618-1648) .................................... 141
F. YED YIL SAVALARI (1756-1763) ............................................................................ 141
G. ABDNN KURULMASI (1787) ..................................................................................... 142
YAKIN ADA AVRUPA ................................................................................................. 142
A. FRANSIZ HTLL (1789) ........................................................................................... 142
1. Fransz htillinin Nedenleri .................................................................................... 142
2. Fransz htillinin Sonular .................................................................................... 142
3. Fransz htillinin Osmanl Devleti zerindeki Etkileri ............................................ 142
4. Osmanl Devletinin Milliyetilik Akmna Ynelik Ald nlemler .......................... 143
~ NDEKLER ~
~ XIII ~

B. SANAY NKILBI ........................................................................................................ 143
1. Sanayi nklbnn Sonular ................................................................................... 143
2. Sanayi nklbnn Osmanl Devleti zerindeki Etkileri ........................................... 144
3. Osmanl Devletinin Sanayi nklbnn Etkilerine Kar Ald nlemler ................ 144
C. VYANA KONGRES (1815) ........................................................................................ 144
D. 1830 ve 1848 HTLLLER ......................................................................................... 145
1. 1830 htillleri .......................................................................................................... 145
2. 1848 htillleri .......................................................................................................... 145
E. TALYA VE ALMANYANIN SYAS BRLKLERN KURMALARI ............................... 145

VIII. BLM
XIX. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(DAILMA DNEM)
I. DAILMA DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER .................................................... 149
A. MLLYETLK SYANLARI ........................................................................................ 149
1. Srp syan (1804-1878) .......................................................................................... 149
2. Yunan (Rum) syan (1820-1829) ............................................................................ 149
B. MISIR SORUNU (KAVALALI MEHMET AL PAA SYANI) (1831) ............................ 150
1. Ktahya Antlamas (1833) ..................................................................................... 150
2. Hnkr skelesi Antlamas (1833) ......................................................................... 150
3. Balta Liman Ticaret Antlamas (1838) .................................................................. 151
C. MISIR SORUNUNUN ZMLENMES .................................................................... 151
Londra Konferans (1840) ....................................................................................... 151
D. BOAZLAR SORUNUNUN ZMLENMES ........................................................... 151
Londra Boazlar Szlemesi (1841) ....................................................................... 151
E. KIRIM SAVAI (1853-1856) ........................................................................................ 151
Paris Antlamas (1856) .......................................................................................... 152
F. 1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAI (93 HARB) ........................................................ 152
1. Ayastefanos (Yeilky) Antlamas (1878) ............................................................. 152
2. Berlin Antlamas (1878) ......................................................................................... 153
G. HALEPA FERMANI (1878) .......................................................................................... 153
H. XIX. YZYILDA OSMANLI DEVLETNN TOPRAK KAYIPLARI ................................ 153

~ XIV ~

II. XIX. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER .................................................. 154
III. II. MAHMUT DNEM ISLAHATLARI (1808-1839) ........................................................... 154
1. Sened-i ttifak (1808) ...................................................................................................... 154
2. Asker Alanda Yaplan Islahatlar .................................................................................... 155
3. Ynetim ve Hukuk Alannda Yaplan Islahatlar .............................................................. 155
4. Eitim ve Kltr Alannda Yaplan Islahatlar .................................................................. 156
5. Ekonomi Alannda Yaplan Islahatlar ............................................................................. 156

IV. TANZMAT DNEM (1839-1876) ..................................................................................... 157
A. SULTAN ABDLMECT DNEM (1839-1861) .......................................................... 157
1. Tanzimat Ferman (Glhne-i Hatt- Hmyunu) (3 Kasm 1839) .......................... 157
2. Islahat Ferman (28 ubat 1856) ............................................................................ 158
3. Sultan Abdlmecit Dnemindeki Dier Gelimeler ................................................. 159
B. SULTAN ABDLAZZ DNEM (1861-1876) .............................................................. 160

V. II. ABDLHAMT DNEM (1876-1909) ............................................................................ 161
A. I. MERUTYET DNEM (1876-1878) ....................................................................... 161
B. STBDAT DNEM (1878-1908) ................................................................................. 163

IX. BLM
XX. YZYILDA OSMANLI DEVLET

I. II. MERUTYET DNEM (1908-1918) ............................................................................. 167
A. II. Merutiyetin lan Edilmesinin Nedenleri .................................................................. 167
B. II. Merutiyetin lan (24 Temmuz 1908) ..................................................................... 168
C. 31 Mart Olay (13 Nisan 1909) ..................................................................................... 168
D. 1876 Kanun-i Essisinde Yaplan 1909 Yl Deiiklikleri ........................................ 169
E. II. Merutiyet Dneminde Kurulan Siyas Partiler ........................................................ 169
II. TRABLUSGARP SAVAI (1911-1912) ............................................................................. 170
A. Savan Nedenleri ....................................................................................................... 171
B. Savan Geliimi .......................................................................................................... 171
Ouchy (Ui) Antlamas (15 Ekim 1912) ................................................................. 171
III. BALKAN SAVALARI (1912-1913) .................................................................................. 172
A. I. BALKAN SAVAI (1912-1913) ................................................................................. 172
1. Savan Nedenleri ................................................................................................... 172
~ NDEKLER ~
~ XV ~

2. Savan Geliimi ..................................................................................................... 172
3. Bb- li Baskn (23 Ocak 1913) ............................................................................ 173
4. Londra Antlamas (30 Mays 1913) ....................................................................... 173
5. I. Balkan Savann Sonular ................................................................................ 173
B. II. BALKAN SAVAI (1913) ......................................................................................... 174
IV. I. DNYA SAVAI (1914-1918) ......................................................................................... 175
A. I. DNYA SAVAININ NEDENLER ........................................................................... 175
B. I. DNYA SAVAININ BALAMASI ........................................................................... 175
C. OSMANLI DEVLETNN I. DNYA SAVAINA GRMES ......................................... 176
D. OSMANLI DEVLETNN SAVATII CEPHELER ..................................................... 177
TAARRUZ (SALDIRI) CEPHELER ........................................................................... 177
1. Kafkas (Dou) Cephesi ........................................................................................... 177
2. Kanal (Svey-Msr) Cephesi ................................................................................ 178
SAVUNMA CEPHELER ........................................................................................... 179
1. anakkale Cephesi ................................................................................................. 179
2. Irak (Musul) Cephesi ............................................................................................... 180
3. Suriye-Filistin Cephesi ............................................................................................ 180
4. Hicaz-Yemen Cephesi ............................................................................................ 180
MTTEFKLERE YARDIM CEPHELER (Snr D Cepheleri) ................................ 180
Makedonya, Galiya ve Romanya Cepheleri .......................................................... 180
E. I. DNYA SAVAI SIRASINDA MZALANAN GZL ANTLAMALAR ........................ 181
F. ABDNN SAVAA GRMES (2 NSAN 1917) ............................................................ 182
G. WLSON LKELER (8 Ocak 1918) .............................................................................. 182
H. I. DNYA SAVAINI BTREN ATEKES ANTLAMALARI ...................................... 183
. I. DNYA SAVAI SONRASI MZALANAN BARI ANTLAMALARI ........................ 184
J. I. DNYA SAVAININ SONULARI .......................................................................... 184
K. MONDROS ATEKES ANTLAMASI (30 Ekim 1918) ............................................... 184
L. PARS BARI KONFERANSI (18 OCAK 1919) .......................................................... 188
M. ZMRN GAL (15 MAYIS 1919) ............................................................................. 189
AMRAL BRSTOL RAPORU (11 EKM 1919) .......................................................... 189
GENERAL MLNE HATTI VE RAPORU (3 KASIM 1919) ......................................... 190
V. CEMYETLER ..................................................................................................................... 190
A. YARARLI (MLL) CEMYETLER ................................................................................. 191
B. ZARARLI CEMYETLER .............................................................................................. 193

~ XVI ~

Aznlklarn Kurduu Zararl Cemiyetler ..................................................................... 193
Mill Varla Dman Cemiyetler ............................................................................... 194
VI. KUVY- MLLYE (MLL KUVVETLER) VE ZELLKLER ............................................ 196

X. BLM
MLL MCADELE (HAZIRLIK DNEM)

I. MUSTAFA KEMALN STANBULA GEL VE ALIMALARI ..................................... 199
II. MUSTAFA KEMALN SAMSUNA IKII (19 MAYIS 1919) ........................................... 199
III. HAVZA GENELGES (28 MAYIS 1919) ............................................................................. 200
IV. AMASYA GENELGES (TAMM) (22 HAZRAN 1919) .................................................... 200
V. ERZURUM KONGRES (23 TEMMUZ-7 AUSTOS 1919) ............................................... 202
VI. BLGESEL KONGRELER ................................................................................................ 202
VII. SVAS KONGRES (4-11 EYLL 1919) ............................................................................ 205
Ali Glip Olay ................................................................................................................ 205
Muhittin Paa Olay ........................................................................................................ 205
General Harbourd Raporu .............................................................................................. 207
VIII. AMASYA GRMELER (MLKATI - PROTOKOLLER) (20-22 EKM 1919) ........... 207
IX. TEMSL HEYETNN ANKARAYA GEL (27 ARALIK 1919) ....................................... 208
X. SON OSMANLI MEBUSAN MECLSNN AILMASI (12 OCAK 1920) .......................... 208
XI. MSK-I MLL KARARLARI (28 OCAK 1920) ................................................................. 209
XII. STANBULUN GAL VE MEBUSAN MECLSNN DAITILMASI (16 MART 1920) ... 211
XIII. MLL MCADELE DNEMNDE BASIN VE YAYIN ........................................................ 211
A. MLL MCADELE TARAFTARI YAYIN VE KURULULAR ....................................... 212
B. MLL MCADELE KARITI YAYINLAR ..................................................................... 213
C. MLL MCADELE DNEMN ANLATAN BAZI EDEB ESERLER ........................... 213

XI. BLM
I. TBMM DNEM

I. BYK MLLET MECLSNN AILMASI (23 NSAN 1920) ........................................... 217
A. I. TBMMnin zellikleri ................................................................................................. 217
B. 24 Nisan nergesi ....................................................................................................... 218
C. I. TBMMdeki Halk Gruplar .......................................................................................... 218
D. I. TBMMnin kard Kanunlar ................................................................................... 219
~ NDEKLER ~
~ XVII ~

II. I. TBMMYE KARI IKAN SYANLAR ............................................................................ 219
A. syanlarn Nedenleri ..................................................................................................... 220
B. syanlarn Sonular ..................................................................................................... 220
C. syanlarn Bastrlmasnda Etkili Olan Kuvvetler .......................................................... 220
D. TBMMnin syanlara Kar Ald nlemler .................................................................. 221
III. I. TBMM DNEMNDEK DER GELMELER ............................................................... 221
IV. SEVR BARI ANTLAMASI (10 AUSTOS 1920) .......................................................... 221
V. BLECK GRMELER (5 ARALIK 1920) ..................................................................... 222

XII. BLM
MLL MCADELE (MUHAREBELER DNEM)

A. DOU CEPHES ................................................................................................................ 225
1. Ermenilerle likiler ve Gmr Antlamas (2-3 Aralk 1920) .......................................... 225
2. Grcistan le likiler ve Batum Antlamas (23 ubat 1921) ......................................... 227
B. GNEY CEPHES .............................................................................................................. 227
C. BATI CEPHES ................................................................................................................... 228
1. Gediz Muharebesi (24 Ekim 1920) ................................................................................. 229
Dzenli Ordunun Kurulmas (8 Kasm 1920) ............................................................. 229
2. I. nn Muharebesi (6-10 Ocak 1921) .......................................................................... 229
Tekilt- Essiye Kanunu (1921 Anayasas) (20 Ocak 1921) .................................. 230
Londra Konferans (23 ubat-12 Mart 1921) ............................................................. 231
Trk-Afgan Dostluk Antlamas (1 Mart 1921) .......................................................... 232
stikll Marnn Kabul (12 Mart 1921) .................................................................... 232
Moskova Dostluk ve Kardelik Antlamas (16 Mart 1921) ....................................... 232
3. II. nn Muharebesi (23 Mart-1 Nisan 1921) ................................................................ 234
Aslhanlar Dumlupnar Taarruz Giriimleri (8-12 Nisan 1921) ................................ 234
4. Eskiehir - Ktahya Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921) .............................................. 235
Bakomutanlk Kanununun karlmas (5 Austos 1921) ....................................... 235
Teklif-i Milliye Emirleri (Mill Vergi Ykmllkleri) (7-8 Austos 1921) ................... 236
5. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Austos-13 Eyll 1921) ............................................ 237
Kars Antlamas (13 Ekim 1921) ............................................................................... 238
Ankara Antlamas (tilafnmesi) (20 Ekim 1921) ..................................................... 238
tilaf Devletlerinin Atekes ve Bar Teklifleri (Paris Mukarrerat) ............................. 239
6. Bakomutanlk Meydan Muharebesi (Byk Taarruz) ................................................... 239

~ XVIII ~

Mudanya Atekes Antlamas (Mtarekesi) (11 Ekim 1922) ..................................... 240
7. Lozan Bar Grmeleri (Konferans) (20 Kasm 1922) ............................................... 241
8. Sevre Bakaldr: Lozan Bar Antlamas (24 Temmuz 1923) ..................................... 242

XIII. BLM
ATATRK DNEM POLTKA
A. II. TBMMNN AILMASI (11 AUSTOS 1923) ................................................................ 247
B. HALK FIRKASI (9 EYLL 1923) ....................................................................................... 247
C. ORDUNUN SYASETTEN AYRILMASI ............................................................................. 247
D. TERAKKPERVER CUMHURYET FIRKASI (17 KASIM 1924) ........................................ 248
E. NASTUR SYANI (7 AUSTOS-26 EYLL 1924) ............................................................ 248
F. EYH SAT SYANI (13 UBAT 1925) .............................................................................. 249
Alnan Balca nlemler ............................................................................................ 249
G. MUSTAFA KEMALE SUKAST GRM (15 HAZRAN 1926) ....................................... 249
H. SERBEST CUMHURYET FIRKASI (12 AUSTOS 1930) ............................................... 250
. MENEMEN OLAYI (23 ARALIK 1930) .............................................................................. 251
J. ARI SYANLARI (1926-1930) .......................................................................................... 251
K. BURSA OLAYI (1 UBAT 1933) ....................................................................................... 251
L. ERKEZ ETHEMN ATATRKE SUKAST GRM (1935) ......................................... 252
M. TUNCEL (DERSM) OLAYLARI (1937) ............................................................................ 252

XIV. BLM
ATATRK LKELER
I. ATATRKLK VE ATATRK DNCE SSTEM .............................................. 255
A. Atatrkln Temel zellikleri ................................................................................. 255
B. Atatrk lkelerinin Temel Amalar ............................................................................... 255
II. ATATRK LKELER ......................................................................................................... 255
A. Cumhuriyetilik ............................................................................................................ 255
B. Milliyetilik (Ulusuluk) ................................................................................................. 256
C. Halklk ....................................................................................................................... 256
D. Laiklik ........................................................................................................................... 257
E. Devletilik ..................................................................................................................... 258
F. nklplk .................................................................................................................... 258
BTNLEYC LKELER ........................................................................................... 258
~ NDEKLER ~
~ XIX ~

XV. BLM
ATATRK NKILPLARI

I. ATATRK VE TRK NKILBI ......................................................................................... 263
A. Trk nklbnn zellikleri ........................................................................................... 263
B. Trk nklbnn Yaplmasn Zorunlu Klan Nedenler ................................................. 263
C. Trk nklbnn Amalar ............................................................................................ 263
D. Atatrkn Trk nklb le lgili Szleri ........................................................................ 264

II. SYAS ALANDA YAPILAN NKILPLAR ........................................................................ 264
A. Saltanatn Kaldrlmas (1 Kasm 1922) ....................................................................... 264
B. Mustafa Kemalin lk Basn Toplants (16 Ocak 1923) ................................................ 265
C. Ankarann Bakent ln Edilmesi (13 Ekim 1923) ....................................................... 266
D. Cumhuriyetin ln (29 Ekim 1923) .............................................................................. 266
E. Halifeliin Kaldrlmas (3 Mart 1924) ........................................................................... 268
F. Halifeliin Kaldrld 3 Mart 1924te Yaplan Dier almalar .................................. 269
G. Trkiyede Genel ve Yerel Seimler (1923-1939) ........................................................ 269
1. 1923 Genel Seimleri .............................................................................................. 269
2. 1927 Genel Seimleri .............................................................................................. 269
3. 1930 Yerel Seimleri ............................................................................................... 270
4. 1931 Genel Seimleri .............................................................................................. 270
5. 1933 Muhtarlk Seimleri ......................................................................................... 270
6. 1935 Genel Seimleri .............................................................................................. 270
7. 1939 Genel Seimleri .............................................................................................. 271

III. HUKUK ALANINDA YAPILAN NKILPLAR .................................................................... 271
A. 1924 Anayasasnn Kabul (20 Nisan 1924) .............................................................. 271
B. 1924 Anayasasnda Yaplan Baz nemli Deiiklikler .............................................. 272
C. Meden Kanunun Kabul (17 ubat 1926) .................................................................. 273
D. Avrupa Hukuk Sisteminden Yararlanlmas ................................................................ 274
E. Kadnlara Siyas Haklar Verilmesi ............................................................................... 274

IV. ETM VE KLTR ALANINDA YAPILAN NKILPLAR ............................................... 274
A. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (retim Birlii Yasas) (3 Mart 1924) ................................ 275
B. Medreselerin Kapatlmas (11 Mart 1924) ................................................................... 275
C. Maarif Tekilt Hakknda Kanun (2 Mart 1926) .......................................................... 275
D. Yeni Trk Harflerinin Kabul (1 Kasm 1928) ............................................................. 276

~ XX ~

E. Millet Mekteplerinin Almas (24 Kasm 1928) ............................................................ 277
F. Trk Tarih Kurumunun Almas (15 Nisan 1931) ....................................................... 277
G. Halkevlerinin Almas (19 ubat 1932) ....................................................................... 278
H. Trk Dil Kurumunun Almas (12 Temmuz 1932) ...................................................... 278
. Eitim, Kltr ve Sanat Alanndaki Dier almalar (1923-1937) .............................. 279
V. TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN NKILPLAR .............................................................. 280
A. Klk-Kyafet ve apka Kanunu (25 Kasm 1925) ........................................................ 280
B. Tekke, Trbe ve Zviyelerin Kapatlmas (30 Kasm 1925) ......................................... 281
C. Takvim, Saat, l Birimleri ve Hafta Tatilinde Yaplan Deiiklikler (1926-1935) ..... 282
1. Mild Takvimin Kabul (1 Ocak 1926) .................................................................. 282
2. Uluslararas Saat Sisteminin Kabul (1 Ocak 1926) .............................................. 282
3. Uluslararas Rakamlarn Kabul (20 Mays 1928) .................................................. 282
4. Uluslararas l Birimlerinin Kabul (1 Nisan 1931) ............................................. 282
5. Hafta Tatilinin Pazara Alnmas (1 Haziran 1935) .................................................. 282
D. Soyad Kanununun Kabul (21 Haziran 1934) ........................................................... 283
VI. EKONOM ALANINDA YAPILAN ALIMALAR ............................................................. 284
A. zmir ktisat Kongresi (17 ubat 1923) ......................................................................... 284
B. Misk- ktisad Kararlar .............................................................................................. 284
VII. TARIM ALANINDA YAPILAN ALIMALAR ................................................................... 285
A. Tarm Sektrn Destekleyen Bankalar ...................................................................... 285
B. Tarm Sektryle lgili Dier almalar ...................................................................... 285
VIII. TCARET ALANINDA YAPILAN ALIMALAR ............................................................... 286
A. Ticaret Sektrn Destekleyen Bankalar .................................................................... 286
B. Ticaret Sektryle lgili Dier almalar ..................................................................... 286
IX. SANAY ALANINDA YAPILAN ALIMALAR ................................................................. 287
A. Sanayi Sektrn Destekleyen Bankalar .................................................................... 287
B. Sanayi Sektryle lgili Dier almalar ..................................................................... 287
X. BAYINDIRLIK VE ULAIM ALANLARINDA YAPILAN ALIMALAR ........................... 289
XI. SALIK ALANINDA YAPILAN ALIMALAR ................................................................. 290
XII. NFUS POLTKASI UYGULAMALARI ............................................................................ 291
XIII. DER GELMELER ........................................................................................................ 291
ATATRKN YURT GEZLER ...................................................................................... 292
MLL BAYRAMLARIMIZ ................................................................................................. 294
~ NDEKLER ~
~ XXI ~

XVI. BLM
ATATRK DNEM TRK DI POLTKASI VE
ATATRK SONRASI DNEM
I. ATATRK DNEM TRK DI POLTKASI (1923-1939) ............................................... 297
A. 1923-1930 ARASI DNEM TRK DI POLTKASI ................................................... 297
1. FRANSA LE YAANAN SORUNLAR .................................................................... 297
a) Yabanc Okullar Sorunu ..................................................................................... 297
b) Osmanl Borlar Sorunu .................................................................................... 298
c) Adana-Mersin Demiryolu Anlamazl .............................................................. 298
2. NGLTERE LE YAANAN SORUNLAR ................................................................ 298
Musul (Irak Snr) Sorunu .................................................................................. 298
3. YUNANSTAN LE YAANAN SORUNLAR ........................................................... 299
a) Nfus Mbadelesi (Deiim/Etabli) Sorunu ........................................................ 299
b) Fener Rum Patrikhanesi Sorunu ........................................................................ 299
4. TRKYE-TALYA LKLER ................................................................................ 300
5. TRKYE-SSCB LKLER ................................................................................... 300
6. DOULU DEVLETLERLE LKLER ..................................................................... 300
7. 1923-1930 ARASI DNEMDE GELEN DER OLAYLAR ................................. 300
Bozkurt-Lotus Olay (2 Austos 1926) ................................................................ 300
8. BARIA KATKI AMALI BAZI ULUSLARARASI RGTLENMELER .................. 301
a) Kk Antant (1921) ........................................................................................... 301
b) Locarno Antlamas (1925) ................................................................................ 301
c) Briand-Kellog Pakt (1928) ................................................................................. 301
d) Litvinov Protokol (1929) .................................................................................... 301
B. 1930-1939 ARASI DNEM TRK DI POLTKASI ................................................... 301
1. TRKYENN MLLETLER CEMYETNE YEL (18 TEMMUZ 1932) ............. 302
2. BALKAN ANTANTI (9 UBAT 1934) ...................................................................... 302
3. MONTR (MONTREUX) BOAZLAR SZLEMES (20 TEMMUZ 1936) ........... 303
4. AKDENZ PAKTI (1936) .......................................................................................... 303
5. SADBAD PAKTI (8 TEMMUZ 1937) ..................................................................... 304
6. NYON KONFERANSI VE PAKTI (14 EYLL 1937) ............................................... 304
7. HATAYIN ANA VATANA KATILMASI (29 HAZRAN 1939) ................................... 304
8. 1930-1939 ARASI DNEMDE GELEN DER OLAYLAR ................................. 306
a) Vagon-Lits Olay (1933) ...................................................................................... 306
b) Razgrad Olay (1933) ......................................................................................... 306

~ XXII ~

II. ATATRK SONRASI DNEM TRK DI POLTKASI (1939-1960) ............................... 307
A. SMET NN DNEM (1938-1950) ......................................................................... 307
B. MONTR (MONTREUX) BOAZLAR SZLEMES (20 TEMMUZ 1936) ............... 303
1. I. Kahire (Eden-Menemenciolu) Grmeleri (5-6 Kasm 1943) ........................... 308
2. Adana Grmeleri (30 Ocak-1 ubat 1943) .......................................................... 309
C. II. DNYA SAVAI SONRASINDA YAANAN GELMELER ................................... 309
1. Trkiyede ok Partili Hayata Gei ........................................................................ 309
2. Birlemi Milletler BM (24 Ekim 1945) .................................................................. 309
3. Truman Doktrini (12 Mart 1947) .............................................................................. 310
4. Marshall Plan (1948) .............................................................................................. 310
5. Molotov Plan (1948) ............................................................................................... 310
6. NATO (Kuzey Atlantik Pakt) (1949) ....................................................................... 310
D. ADNAN MENDERES (DEMOKRAT PART) DNEM (1950-1960) ........................... 310

XVII. BLM
ADA TRK VE DNYA TARH
I. NTE
XX. YZYIL BALARINDA DNYA
A. I. DNYA SAVAI SONRASINDAK GELMELER ................................................... 315
1. PARS BARI KONFERANSI (18 OCAK 1919) ...................................................... 315
I. Dnya Sava Sonras mzalanan Bar Antlamalar ..................................... 316
2. I. DNYA SAVAININ SONULARI ...................................................................... 316
B. SSCBNN KURULUU VE ORTA ASYADAK TRK DEVLETLER LE LGL
GELMELER .............................................................................................................. 316
1. BOLEVK HTLL VE SONRASI ........................................................................ 316
2. SOVYETLERN ORTA ASYA POLTKASI ............................................................ 317
3. BASMACI HAREKET ............................................................................................. 318
C. ORTA DOUDA MANDA REJMLER ....................................................................... 319
D. UZAK DOUDA YEN BR G: JAPONYA ............................................................. 320
Meiji (Aydn Hkmet) Restorasyonu (1868-1912) ............................................ 320
E. 1929 DNYA EKONOMK KRZ: KARA PEREMBE ............................................. 321
Krizin Trkiyeye Etkileri ..................................................................................... 321
F. AVRUPADA TOTALTER REJMLERN KURULUU ................................................ 322
~ NDEKLER ~
~ XXIII ~

1. TALYADA FAZM ................................................................................................ 322
2. ALMANYADA NAZZM ........................................................................................... 322
3. SPANYA SAVAI VE FRANCO DNEM ......................................................... 323
4. JAPONYADA MLTARZM .................................................................................... 323
5. K SAVA ARASI DNEMDE DNYADAK BLMSEL VE KLTREL
GELMELER ......................................................................................................... 323

II. NTE
II. DNYA SAVAI VE SONULARI
A. II. DNYA SAVAININ NEDENLER .......................................................................... 324
B. SAVA NCES YAANAN SYAS GELMELER ................................................... 324
C. SAVAIN AVRUPADA BALAMASI VE YAYILMASI ................................................ 327
1. SAVAIN TARAFLARI ............................................................................................ 327
Mihver Grubu ...................................................................................................... 328
Mttefik Grubu .................................................................................................... 328
2. SAVAIN BALAMASI VE GELMES ................................................................. 328
SSCByi gal Plan: (Barbarossa Harekt) ....................................................... 329
Kuzey Afrika Cephesi ........................................................................................ 329
Japonyann Savat Cepheler ......................................................................... 330
ABDnin Savat Cepheler ............................................................................... 330
Atlantik Bildirisi ................................................................................................... 330
Kuzey Afrika karmas ...................................................................................... 331
talya karmas .................................................................................................. 331
kinci Cephenin Almas (Normandiya karmas) ........................................... 331
Almanyann Teslim Olmas ................................................................................ 331
Japonyann Teslim Olmas ve Savan Sona Ermesi ........................................ 332
D. II. DNYA SAVAI SRECNDE BARI ORTAMI AMALI KONFERANSLAR ........ 332
1. CASABLANCA KONFERANSI (14-24 OCAK 1943) ............................................... 332
2. WASHNGTON (TRDENT) KONFERANSI (12-26 MAYIS 1943) .......................... 333
3. QUEBEC KONFERANSI (14-24 AUSTOS 1943) ................................................ 333
4. I. MOSKOVA KONFERANSI (19-30 EKM 1943) ................................................... 333
5. KAHRE KONFERANSI (22-26 KASIM 1943) ......................................................... 334
6. TAHRAN KONFERANSI (28 KASIM-1 ARALIK 1943) ........................................... 334
7. II. MOSKOVA KONFERANSI (9-20 EKM 1944) .................................................... 334
8. YALTA KONFERANSI (4-11 UBAT 1945) ............................................................ 335
9. SAN FRANCSCO (BM) KONFERANSI (26 HAZRAN 1945) ................................ 335

~ XXIV ~

10. POTSDAM KONFERANSI (17 TEMMUZ-2 AUSTOS 1945) ............................. 336
11. PARS BARI ANTLAMASI (10 UBAT 1947) .................................................. 336
E. II. DNYA SAVAININ SONULARI ......................................................................... 336
Birlemi Milletler Tekilt ............................................................................................. 337
F. II. DNYA SAVAI SRECNDE TRKYE (1939-1945) ........................................... 338
1. ADANA GRMELER (30 OCAK-1 UBAT 1943) ............................................ 338
2. I. KAHRE KONFERANSI (5-6 KASIM 1943) .......................................................... 338
3. II. KAHRE KONFERANSI (4-6 ARALIK 1943) ....................................................... 338
4. II. DNYA SAVAININ TRKYE ZERNDEK ETKLER .................................. 339

III. NTE
SOUK SAVA DNEM
A. SOUK SAVA KAVRAMI VE DNEMN ZELLKLER .......................................... 340
1. SAVA SONRASI GELMELER ........................................................................... 340
2. K KUTUPLU DNYA DZEN .............................................................................. 340
3. SOUK SAVAA YOL AAN GELMELER ........................................................ 340
a) Yzdeler Antlamas (1944) ............................................................................... 340
b) Berlin Buhran ..................................................................................................... 341
c) Nkleer Silah Denetiminde Anlamazlk ............................................................. 341
4. SSCBNN KOMNZM YAYMA ABALARI ......................................................... 341
5. AVRUPA DIINDA KOMNZMN YAYILMASI ..................................................... 342
a) Kba Devrimi ...................................................................................................... 342
b) in Devrimi ......................................................................................................... 342
c) Kuzey Kore Devrimi ............................................................................................ 342
B. DOU BLOKUNUN KURULMASI .............................................................................. 342
1. COMINFORM (5 Ekim 1947) .................................................................................. 342
2. COMECON (Karlkl Ekonomik Yardmlama Konseyi) (1949) ............................ 343
3. VAROVA PAKTI (14 MAYIS 1955) ....................................................................... 343
C. SSCBNN YAYILMASINA KARI TEPKLER ............................................................. 343
1. YUGOSLAVYANIN COMNFORMDAN IKARILMASI ......................................... 343
2. N SSCB ANLAMAZLII ................................................................................. 344
3. MACARSTANDA TEPKLER ................................................................................ 344
4. EKOSLOVAKYADA TEPKLER ........................................................................... 344
D. BATI BLOKUNUN KURULMASI ................................................................................. 344
~ NDEKLER ~
~ XXV ~

1. TRUMAN DOKTRN (1947) ................................................................................... 344
2. MARSHALL PLANI (1948) ...................................................................................... 345
3. BATI AVRUPA BRL (1948) ............................................................................... 345
4. NATO (KUZEY ATLANTK PAKTI) (4 NSAN 1949) ............................................... 345
5. AVRUPA KONSEY (5 MAYIS 1949) ...................................................................... 345
6. AVRUPA KMR VE ELK TOPLULUU {Schuman Plan} (1951) .................... 346
Schuman Plan ................................................................................................... 346
7. AVRUPA EKONOMK TOPLULUU (AET) (1957) ................................................ 346
E. ORTA DOUDAK GELMELER .............................................................................. 346
1. SRALN KURULMASI VE ARAP-SRAL SAVALARI (1948-1949) .................... 346
2. NGLTERE-RAN PETROL ANLAMAZLII (1951-1954) .................................... 348
3. SVEY KRZ (1956) ............................................................................................ 349
4. ESENHOWER DOKTRN (1957) .......................................................................... 349
5. LBNAN BUNALIMI (1958) .................................................................................... 350
F. UZAK DOUDAK GELMELER .............................................................................. 350
1. KORE SAVAI (1950-1953) ................................................................................... 350
2. HNDN SAVAI (1954) ...................................................................................... 351
3. SEATONUN KURULUU (8 EYLL 1954) ............................................................ 351
G. GNEY ASYA VE AFRKADAK GELMELER ........................................................ 352
1. ASYA ....................................................................................................................... 352
a) Hindistan.............................................................................................................. 352
b) Pakistan .............................................................................................................. 352
c) Vietnam .............................................................................................................. 353
2. AFRKA ................................................................................................................... 353
Afrika Birlii Tekilt (OAU) (1963) .................................................................... 354
H. SOUK SAVA DNEMNDE TRK DI POLTKASI ............................................. 354
1. AVRUPA KONSEYNE YELK (8 AUSTOS 1949) ............................................ 354
2. NATOYA YELK (18 UBAT 1952) ..................................................................... 355
3. BALKAN TTFAKI (9 AUSTOS 1954) .................................................................. 355
4. BADAT PAKTI (CENTO) (24 UBAT 1955) ......................................................... 356
5. SURYE BUNALIMI (1957) ..................................................................................... 356
. SOUK SAVA DNEMNDE TRKYEDE YAANAN NEML GELMELER .... 357
1. SYAS GELMELER ............................................................................................. 357

~ XXVI ~

a) Demokrat Parti (DP)nin Kuruluu (7 Ocak 1946) ............................................... 357
b) 1946 Genel Seimleri ......................................................................................... 357
c) 1950 Genel Seimleri ve Demokrat Parti ktidar ................................................ 358
d) 1954 Genel Seimleri ......................................................................................... 358
e) 1957 Genel Seimleri ......................................................................................... 359
2. EKONOMK GELMELER ..................................................................................... 359
3. SOSYO-KLTREL GELMELER ...................................................................... 359
J. SOUK SAVA DNEMNDE DNYADA YAANAN SOSYO-KLTREL VE
BLMSEL GELMELER ............................................................................................. 360

IV. NTE
YUMUAMA (DETANT) DNEM VE SONRASI
A. YUMUAMANIN ANLAMI, KKEN VE ORTAYA IKII .......................................... 361
1. YUMUAMANIN ETKLER .................................................................................. 361
2. ABDNN PEKN ZYARET (PNG-PONG DPLOMASS) ..................................... 361
3. STRATEJK SLAHLARI AZALTMA GRMELER (SALT-I & SALT-II) ............. 362
4. HELSNK NHA SENED (AGK) (1 AUSTOS 1975) .......................................... 362
B. YUMUAMA DNEM ATIMALARI ........................................................................ 362
1. NKLEER SLAH YARII VE SOUK SAVAA SON VERME ALIMALARI .... 362
2. U-2 KRZ ................................................................................................................ 363
3. KBA BUHRANI ..................................................................................................... 363
4. VETNAM SAVAI .................................................................................................. 363
5. KEMR SORUNU (Pakistan & Hindistan) ............................................................. 364
6. SSCBNN AFGANSTANI GAL ......................................................................... 364
C. BALANTISIZLAR HAREKET ................................................................................... 364
D. ORTA DOUDAK GELMELER .............................................................................. 365
1. 1967-1968 ARAP-SRAL SAVALARI (ALTI GN SAVALARI) .......................... 365
2. 1973 ARAP-SRAL SAVAI (YOM KPPUR SAVAI) ........................................... 366
3. CAMP DAVD ANTLAMASI (SRAL & MISIR) (17 EYLL 1978) ........................ 366
4. SLM KONFERANSI RGT (K) (1969) ....................................................... 368
5. OPEC VE 1973 PETROL BUNALIMI ...................................................................... 368
6. IRAKTA REJM DEKL ................................................................................ 369
7. RANDA REJM DEKL ................................................................................ 370
8. RAN-IRAK SAVAI (1980-1988) ........................................................................... 370
~ NDEKLER ~
~ XXVII ~

E. YUMUAMA DNEMNDE DNYADAK GELMELER .......................................... 371
1. EKONOMK GELMELER ..................................................................................... 371
2. BLMSEL VE TEKNOLOJK GELMELER ........................................................... 372
Dier cat ve Keifler .......................................................................................... 372
3. KLTREL GELMELER ..................................................................................... 373
F. YUMUAMA DNEMNDE TRK DI POLTKASI .................................................. 373
1. TRK-YUNAN LKLER ...................................................................................... 373
a) Kbrs Sorunu ve Kbrs Bar Harekt .............................................................. 373
Johnson Mektubu ........................................................................................... 375
b) Ege Adalarnn Silahlandrlmas ........................................................................ 378
c) Kta Sahanl Sorunu ........................................................................................ 378
d) Karasularnn 12 Mile karlmas Sorunu .......................................................... 378
e) Ege Hava Sahas (FIR Hatt-Uu Bilgi Blgesi) Sorunu ................................... 378
2. TRKYENN ORTA DOU POLTKASI .............................................................. 379
3. ERMEN TERR OLAYLARI VE ASALA (ERMEN GZL ORDUSU) .................... 379
G. TRKYEDE MEYDANA GELEN GELMELER (1960-1983) ................................... 380
1. SYAS GELMELER ............................................................................................. 380
a) 27 Mays 1960 htilli .......................................................................................... 380
b) htill Sonras Gelimeler .................................................................................... 380
c) 12 Eyll 1980 Asker Mdahalesi ve Sonras ..................................................... 382
2. EKONOMK GELMELER ..................................................................................... 383
3. SOSYAL VE KLTREL GELMELER ................................................................ 383


V. NTE
KRESELLEEN DNYA
A. SSCBDE YAANAN DEM VE SONULARI ....................................................... 385
Perestroika (Yeniden Yaplanma) ..................................................................... 385
Glastnost (Aklk/Saydamlk) ........................................................................... 385
1. SSCBNN DAILMASI ........................................................................................... 386
2. SSCBNN DAILMASININ DOU AVRUPAYA ETKLER .................................. 386
B. TRK CUMHURYETLERNN BAIMSIZ OLMALARI .............................................. 387
1. AZERBAYCAN ........................................................................................................ 387
Dalk Karaba Sorunu (Azerbaycan & Ermenistan) ......................................... 387

~ XXVIII ~

2. KAZAKSTAN .......................................................................................................... 388
3. KIRGIZSTAN .......................................................................................................... 388
4. ZBEKSTAN ......................................................................................................... 388
5. TRKMENSTAN .................................................................................................... 389
C. BAIMSIZ DEVLETLER TOPLULUU (ALMA ATA ZRVES) .................................. 389
D. TKA (TRK BRL VE KALKINMA AJANSI) (24 OCAK 1992) ............................ 389
E. DOU BLOKUNDAN SONRA AVRUPA .................................................................... 390
1. BERLN DUVARININ YIKILMASI ........................................................................... 390
2. AVRUPA EKONOMK TOPLULUUNDAN (AET) AVRUPA BRLNE (AB) ..... 390
a) Maastricht Kriterleri ............................................................................................. 391
b) Kopenhag (Copenhagen) Kriterleri (22 Haziran 1993) ....................................... 392
3. NATONUN AVRUPADA GENLEMES ............................................................... 392
4. TRKYENN AVRUPA BRL SREC ............................................................. 393
5. ABNN ORGANLARI .............................................................................................. 394
a) AB Komisyonu .................................................................................................... 394
b) AB Parlamentosu ................................................................................................ 394
c) Adalet Divan ...................................................................................................... 394
d) Avrupa Konseyi .................................................................................................. 394
e) Saytay .............................................................................................................. 394
f) Ekonomik ve Sosyal Komite ............................................................................... 394
g) Avrupa Yatrm Bankas ...................................................................................... 394
F. YEN OLUUM SRECNDE BALKANLAR ................................................................ 395
1. YUGOSLAVYANIN DAILMASI ............................................................................ 395
2. KOSOVA SORUNU ................................................................................................ 396
3. ARNAVUTLUKTA DEMOKRATKLEME ABALARI ........................................... 396
4. ABDNN BALKAN POLTKASI ............................................................................. 397
G. ORTA DOU VE AFGANSTANDAK GELMELER ................................................ 397
1. KRFEZ SAVALARI ............................................................................................. 397
a) I. Krfez Sava (1990-1991) .............................................................................. 397
b) II. Krfez Sava (2003 - ...) ................................................................................ 399
2. FLSTN SORUNU VE ORTA DOUDA BARI GRMELER ....................... 399
3. AFGANSTANDAK GELMELER ........................................................................ 400
4. ORTA DOUDA SU SORUNU ............................................................................ 401
H. DNYADAK GELMELER ....................................................................................... 401
1. BLMSEL VE TEKNOLOJK GELMELER ........................................................... 401
~ NDEKLER ~
~ XXIX ~

2. KRESELLEME VE ETKLER ............................................................................ 403
. DEEN DNYA VE TRK DI POLTKASI ........................................................... 403
1. TRKYE-RUSYA FEDERASYONU LKLER .................................................... 403
2. TRKYENN KAFKASYA VE ORTA ASYA POLTKASI ...................................... 403
Karadeniz Ekonomik Birlii Tekilt (KE) (1992) .......................................... 404
Trk Kltr ve Sanatlar Ortak Ynetimi (TRKSOY) (1993) ........................... 405
Trkiye Bilimler Akademisi (TBA) (1993) ......................................................... 405
3. TRKYENN ORTA DOU POLTKASI .............................................................. 405
4. TRKYENN BALKAN POLTKASI ...................................................................... 405
J. KIZILAYIN YURT DII YARDIM FAALYETLER ...................................................... 407
K. TRK ORDUSU VE DNYA BARIINA KATKILARI .................................................. 407
L. 1980 SONRASI TRKYE ........................................................................................... 408
1. SYAS GELMELER ............................................................................................. 408
2. SOSYO-KLTREL VE SANATSAL GELMELER .............................................. 409
3. DNEMN DER NEML GELMELER ........................................................... 410
4. EKONOMK GELMELER ..................................................................................... 410
M. KRESEL SORUNLAR ............................................................................................... 411
1. KRESEL ISINMA .................................................................................................. 411
2. KYOTO PROTOKOL (11 Aralk 1997) ................................................................. 411
3. ERNOBL NKLEER KAZASI (1986) ................................................................... 412
4. YOKSULLUK VE ALIKLA MCADELE ................................................................ 412
5. SALGIN HASTALIKLAR .......................................................................................... 412

~







slamiyet n
~ 2 ~


2
ncesi Trk Ta
SL
(OR

2001
(1)
2002
(1)
2006
(1)
2
Yaz
De
bl
nula
soru
klt
re
trm
rarn
arihi
MY
KPSSD
RTARE
2003
(-)
200
(2)
Bu b
2008
(2)
20
(1
zarn Yorumu
erli adaylar, S
m ile ilgili sord
ar zerinde yo
unun geldii bu
r zerindeki e
etim)de srpriz
mtr. Bu nedenl
n neriyoruz.
I.
YET
DE IKMI
ETM)
4 2005
(2)
2
lmden o
010
1)
2012
(3)
u
SYMnin bata
duu sorularda;
unlat grl
u blmde edin
etkisinin anlal
z olarak 3 sor
le bu blmde



BL
NCES








PERYO

(LSAN















2006
(1)
2007
(1)
ortalama
2
KPSS olmak
; ilkler, kavram
lmektedir. Gene
nilecek bilgiler,
lmas bakmnd
runun sorulmas
elde edilen kaz
M
S T
ODK SOR
NS)

2008
(1)
2009
(1)
1 soru
2006
(1)
zere gereklet
m bilgisi ve yerle
ellikle bilgi ar
sonraki sret
dan olduka ne
s bu blmn
zanmlarn soru
RK TA
RU ANAL
(N LSA
9 2010
(1)
20
(
kmaktad
2008
(1)
tirdii tm sna
eik hayatn ka
rlkl olarak orta
te slm kltr
emlidir. 2012 KP
nemini bir ka
zmleriyle bi
KPSS
ARH
LZ
ANS)
011
(2)
2012
(1)
r.
2010
(1)
2
avlarda bu
antlar ko-
talama 1
nn Trk
KPSS (Orta-
at daha ar-
birlikte tek-
S / Tarihin Pu
H
2013
(1)
012
(1)
usulas
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi

~ 3 ~

I. TRK ADI VE ANLAMI
Trk adnn anlam konusunda pek ok kaynak farkl bilgiler vermektedir. rnein;
Kagarl Mahmuta gre olgunluk a
A. Wamberye gre tremek (tr)
G. Doerfere gre devlete bal halk
Ziya Gkalpe gre tre sahibi
Alman Trkolog Mllere gre ise treli, kanun-nizam sahibi demektir.
Bunun yannda in kaynaklarnda mifer, Uygur metinlerinde ise gl, kuvvetli ve
cesur olarak geen Trk kelimesinin treyen, oalan, erdemli, terk edilmi gibi
farkl anlamlar da vardr.







te yandan Trk adna in, Arap, Pers, Bizans, Rus, Macar ve Hint gibi pek ok
kaynakta rastlanmas, Trklerin ok geni bir corafyaya yayldn ve bu topluluk-
larla etkileim iinde olduunu kantlamaktadr.


II. TRKLERN ANAYURDU VE LK KLTR MERKEZLER
Trklerin anayurdu Orta Asyadr.
Trkler bu blgede; kuzeyde Sibirya ve Baykal Gl, gneyde Hindiku Dalar, ba-
tda Hazar Denizi ve douda Kingan Dalar ile evrili alanda yaamlardr.
Trklerin ana yurdunun tam olarak belirlenememesinde en nemli etken, gebe
yaam tarz sebebiyle ok geni alanlara yaylm olmalardr.
Orta Asyada Trk kltrne ait nemli kltr merkezleri bulunmaktadr. Bunlar:
Anav Kltr : Orta Asyann en eski kltr merkezidir.
Kelteminar Kltr : Trklere ait en eski kltr merkezlerinden biridir.
Afanasyevo Kltr : Bakr madeni kullanlm, hayvanclk gelimitir.
Altay Kltr : Pek ok kltr merkezini iine almaktadr.
Andronova Kltr : Trklerin ilk atalar olduklar kabul edilmektedir. Tuntan
ve altndan yaplm eyalar ilk kez burada bulunmutur.
Karasuk Kltr : Andronova kltrne benzer. lk kez demiri ilemilerdir.
Tatk Kltr : Tagar kltryle benzerlik gsterir.
Tagar Kltr : Trklere ait en gelimi kltr merkezidir.




III. ORTA ASYADAN GLER
Trklerin ilk gleri M XVI. yzyldan itibaren balam ve srekli devam etmitir.
Glerin kolaylamasn salayan en nemli neden at unsurudur. Ayrca at, onlarn
kabiliyet gcn artrm ve savalarda da baarl olmalarnda etkili olmutur.

1. Aadakilerden hangisi Orta Asya co-
rafyasnda yaayan Trk topluluklarna
ait kltr merkezlerinden biri deildir?
A) Andronova B) Altay C) Karasuk
D) Aliar E) Anav






2. Trk adndan ilk kez aadaki kaynak-
lardan hangisinde bahsedilmitir?
A) in B) Arap C) Bizans
D) Latin E) Roma




3. Aadakilerden hangisinin tarih boyun-
ca Trk adna verilen anlamlardan biri
olduu sylenemez?
A) Olgunluk B) Treli C) Mifer
D) Kuvvetli E) Kama





4. slmiyet ncesi Trk tarihini incelemek
isteyen bir tarihi, aadaki kaynaklarn
hangisinden daha ok yararlanabilir?
A) Msr B) in C) ran
D) Latin E) Arap





5. Orta Asyada yaayan Trklerin ana yur-
dunun net olarak belirlenememesinde ve
buna bal olarak aratrmalarn gle-
mesinde etkili olan temel faktr aada-
kilerden hangisidir?
A) Ynetimde ikili tekilt uygulamalar
B) Yazy ge kullanmalar
C) Gebe yaam tarz nedeniyle ok ge-
ni alanlara yaylm olmalar
D) Trk adnn pek ok kaynakta gemesi
E) Temel geim kaynaklarnn hayvanclk
olmas


Trk kelimesini siyas bir isim olarak ilk kez Gktrkler kullanmtr.
Trk adndan ilk kez in yllklarnda bahsedilmitir. Ancak VI. yzylda coraf bir
terim olarak "Trkiye" kelimesi ise ilk kez Bizans kaynaklarnda gemektedir.
Bu kltrlerden gnmze en yakn olan Tagar Kltr'dr.
1-D 2-A 3-E 4-B 5-C
slam
~ 4 ~

A. G
Ort
Hay
N
in
Yen
Boy
Cih

B. G
Ort
Tr
Yen
Yen
G


IV.




















A. sk
ski
Sav
En



Sak
der
kab
Orta
Asya
Gkt
Kutlu
Uygu
Haza
Trgi
Avar
Krgz
Karlu
Sibirl
Akhu
Kime
Bak
H
Ay
m
Fir
miyet ncesi
~
lerin Ned
ta Asyann olu
yvan hastalkla
fus artna ba
n ve Mool gibi
ni yerler bulma
ylar arasndaki
han hkimiyeti
lerin Sonu
ta Asya kltr
rk kltr fark
ni Trk devletle
ni g dalgalar
ler Trk tarih
LK TRK T
kitler (Sakal
itler ilk atl-g
va bir toplul
nemli hkm
ka Han Tomris
rece nemli bi
bul edilmekted
a Asyadaki T
(Byk) Hun D
rk Devleti
uk (II. Gktrk)
urlar
rlar
iler
lar (Juan Juanla
zlar
uklar
ler (Sabirler)
unlar (Eftalitler)
ekler
rtlar
Hunlar ve Avarla
yrca Avrupada
mill benliklerini
rdevs, ehnm
Trk Tarihi
enleri
umsuz iklim ko
ar ve meralar
l olarak yaa
i d glerin b
a arzusu (zg
i mcadeleler
mefkresi (Ga
ular
dnyann de
l kltrlerle ka
eri kurulmutu
rna neden olm
inin bir btn
TOPLULUK
lar) (M.. V
ebe Trk top
uktur.
mdarlar Alper T
s Hatun, bir k
r yere sahiptir
dir.
Trk Devletl
Devleti
Devleti
ar)
ar hem Asyada
a varlk gstere
yitirerek asimil
me adl eserind

ullar (kurakl
n azalmas (Co
am alanlarnn y
basks (Siyas)
rlklerine dk
(Siyas)
aza Anlay) (S
iik blgelerin
aynamtr.
ur.
mulardr. {r: K
olarak incelen
KLARI VE D
VIII. - III. Y
luluu olarak b
Tungadr.
kadn hkmda
r. Nitekim o, d
eri
Av
Av
Av
Bu
Ma
Kp
Uz
Pe
Sib
a hem de Avrup
en devletler Hri
le olmulardr.
de Alper Tunga
k-bozkr) (Cor
oraf-Ekonom
yetersizlii (So
kn olmalar) (
iyas)
ne yaylmtr.
Kavimler G
mesini zorlat
DEVLETLE
zyl)
bilinmektedir.
ar olarak Trk
dnyann ilk ka
vrupadaki T
rupa (Bat) Hun
arlar (Juan Juan
lgarlar
acarlar
paklar (Kuman
lar
enekler
birler (Sabirler)
ada tekiltl b
istiyanl benim
dan Afrasiyap
raf)
mik)
osyal)
(Siyas)
(MS 375)}
trmtr.
ER
k ve dnya tari
adn hkmda
Trk Devletle
n Devleti
nlar)
nlar)
birer devlet kur
msedii iin zam
p ismiyle bahs
ihinde son
ar olarak
2
3

4
5
eri
rmutur.
manla
setmitir.
1. Aadakile
Asyadan g
biri deildi
A) Olumsu
B) Tarmsa
C) Boylar a
D) Cihan h
E) Nfus a
2. Aadaki T
nin Avrupa
salad s
A) Bulgarlar
D) G
3.
I. Trgile
II. Hunlar
III. Avarlar
Yukardaki
hem de Av
kurmutur?
A) Yalnz I
D) I v
4. lk atl g
lerden han
A) Hunlar
D) Ka
5. ranl air F
rinde kend
settii nl
hangisidir?
A) Alper Tu
C) ii

1-B 2-
KPSS / Ta
erden hangisi
g etmelerinin
r?
uz iklim koullar
al faaliyetlerle u
arasnda yaan
hkimiyeti mefk
art
Trk devletleri
ada devlet kur
savunulamaz?
r B) Avarla
ktrkler E
er
lerden hangile
vrupada tekil
?
B) Yalnz I
ve III E
ebe Trk toplu
gisidir?
B) Krgzla
arluklar E) G
Firdevsnin e
disinden Afrasi
Saka hakan
?
nga B
D
E) Ki-ok
-D 3-E 4
arihin Pusula

Trklerin Orta
n nedenlerinde
r
uralmas
an mcadeleler
resi
inden hangisi-
up egemenlik
ar C) Hunla
) Macarlar
eri hem Asya
tl birer devlet
I C) I ve II
E) II ve III
uluu aadak
r C) skitler
Gktrkler
ehnme adl es
iyap olarak ba
aadakilerde
B) Tomris
D) Cogu
4-C 5-A
as
en
r
ar
t

ki-
r
se-
ah-
en
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 5 ~

skitlerin zellikle altn ve gm iiliinde usta olmalar, onlara Bozkrn Kuyum-
cular unvann kazandrmtr.
Pantolon, kemer ve kemer tokasn tm dnyaya tantmlardr.
Ordularnda amazon ad verilen kadn askerler bulundurmulardr.
n Asyada at evcilletiren ilk topluluktur.
Alper Tunga ve u destanlar nldr.
En nemli savalar Perslerle (ranllar) olmutur.





B. Asya (Byk) Hun Devleti (M.. IV. yy - M.S. 216)
Hunlar hakkndaki ilk bilgilere in kaynaklarnda rastlanmaktadr.
Orta Asyada kurulan ilk Trk devletidir. (Bilinen ilk tekiltl Trk devleti)
Orta Asyadaki Trk boylarn ilk kez bir bayrak altnda toplamtr.
Devlet, boylar birlii federasyonu anlayna gre rgtlenmitir. (federatif yap)
Merkezi tken olan devletin kurucusu Teomandr.
Teoman zellikle in zerine aknlar yapm, ilk in mparatoru olan Qin Shi Huang
bu aknlara kar dnyaca nl in Seddini yaptrmtr. (yaklak uzunluu 8.851
km.dir.)
Bu dnemde Trk-in rekabetinin en nemli ekseni pek Yolu ticareti olmutur.
Byk Hun Devletinde en parlak dnem Mete Han dneminde yaanmtr.



Mete Han dneminde tekiltlanmaya ok nem verilmitir. Nitekim bu dnemde;
lk devlet tekilt oluturulmutur.
lk kez Trk siyas birlii salanmtr. (boylar birlii federasyonu)
lk kez kili Ynetim sistemi ile Kurultay (Danma Meclisi) oluturulmutur.
lk dzenli ordu tekilt kurulmutur.
Orduda Onlu Sistem oluturulmutur.




Mete Han ine birok sefer dzenlemise de, in toplumu ierisinde asimile olma-
mak iin ine yerlememi, sadece ini vergiye balamtr. (ekonomik amal)
Metenin lmnden sonra, zellikle Ki-ok dneminden itibaren in politikasnn
(entrikalar) da etkisiyle devlet paralanma srecine girmi ve halkn nemli bir b-
lm batya g etmitir. Bu gelime beraberinde Kavimler Gne yol amtr.

1. Kavimler G (375)
Asya Hun Devletinin dalmasndan sonra Hunlarn Karadenizin kuzeyine doru
gelmeleri bu blgede yeni bir g hareketini balatmtr.
Batya doru gelien bu gler sonucunda Vizigotlar, Ostrogotlar, Vandallar gibi
Germen topluluklar da Avrupann ilerine doru g etmilerdir.
Dnya tarihinin bu en byk kitlesel g hareketine Kavimler G ad verilmek-
tedir.

1. skitler (Sakalar) ile ilgili olarak verilen
aadaki bilgilerden hangisi yanltr?
A) At evcilletiren ilk topluluktur.
B) Ordularndaki kadn askerlere amazon
adn vermilerdir.
C) En nl hkmdarlar Teomandr.
D) Pantolon, kemer, kemer tokas gibi pek
ok malzemeyi dnyaya tantmlardr.
E) ranllar (Persler) ile yaptklar savalar
Firdevsnin ehnme adl eserine ko-
nu olmutur.



2. Orta Asyada madencilik alannda gs-
terdikleri gelimeler nedeniyle Bozkrn
Kuyumcular unvanyla anlan Trk toplu-
luu aadakilerden hangisidir?
A) Hunlar B) skitler C) Uygurlar
D) Karluklar E) Avarlar



3.
I. Orta Asyada kurulan ilk Trk devletidir.
II. lk Trk devlet tekilt oluturulmutur.
III. Trklere ait ilk yazl eserler olan Orhun
Kitabelerini yazmlardr.
IV. lk dzenli ordu tekilt kurulmutur.
Yukardakilerden hangileri Asya Hun
Devletiyle ilgilidir?
A) I, II ve III B) Yalnz IV C) I ve IV
D) I, II ve IV E) II, III ve IV



4. in mparatoru Qin Shi Huang aadaki
Trk devletlerinden hangisinin aknlarn
nlemek amacyla nl in Seddini ina
ettirmitir?
A) Hunlar B) Avarlar C) Hazarlar
D) Trgiler E) Gktrkler



5. Ouz Kaan Destannda kendisinden
Ouz Han olarak bahsedilen nl Hun
hkmdar aadakilerden hangisidir?
A) Teoman B) Ki-ok
C) Mete Han D) Attila
E) Balamir Kaan


skitlerin Alper Tunga Destan ile ranl air Firdevsnin Gazneli Sultan Mahmuta
sunduu ehnme adl eser skit-Pers (ran) savan konu alr.
Ouz Kaan Destannda Ouz Hanla zdeletirilen Hun hkmdar Mete Handr.
Mete Hann tahta k tarihi olan M.. 209 yl, Kara Kuvvetleri Komutanlnn
kurulu tarihi olarak kabul edilmektedir.
1-C 2-B 3-D 4-A 5-C
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 6 ~

2. Kavimler Gnn Sonular
Roma mparatorluu 395te Dou ve Bat olarak ikiye ayrlmtr. (Bat Roma mpa-
ratorluu 476da yklmtr.)
lka sona ermi, Ortaa balamtr.
Avrupada krallk rejimi zayflam, feodalite (derebeylik) ortaya kmtr.
Kilisenin etkisiyle Avrupada Skolstik dnce egemen olmutur.



Avrupann siyas, ekonomik ve sosyal yaps deimitir.
Avrupann etnik yaps deimi ve yeni devletlerin temelleri atlmtr.
Avrupada bir Hun devleti kurulmutur. (Avrupa Hun Devleti)


C. Avrupa (Bat) Hun Devleti (375 - 469)
Avrupa (Bat) Hun Devleti, Avrupada kurulan ilk Trk devletidir.
Dou ve Orta Avrupada Balamir Kaan tarafndan kurulmutur.
Attila dneminde en parlak dnemini yaamtr.
Attila zamannda Bizans ve Bat Roma karsnda stnlk salanm, bu baarlar
sonucu Margus ve Anatolius barlar imzalanmtr.
Attilann lm sonras devlet zayflamaya balam, 469 ylnda Bizans ve dier
kavimlerin saldrlar sonucu yklmtr.






D. Gktrk Devleti
1. I. Gktrk Devleti (552 - 659)
Orta Asyada kurulan ikinci byk Trk devletidir.
Trk adn ilk kez kullanan (ilk kez Trk adyla kurulan) Trk devletidir.
Asya Hunlarndan sonra Trk boylarn ikinci kez bir bayrak altnda toplamtr.
Bakenti tken olan devletin kurucusu Bumin Kaandr.
Bumin Kaan, lkeyi Dou-Bat eklinde ikiye ayrm ve Batnn ynetimini de
kardei stemi Yabguya vermitir.




Devlet Mukan Kaan dneminde en parlak devrini yaamtr.
Gktrkler pek Yolu iin ise in, Bizans ve Sasanilerle mcadele etmilerdir.
in basks ve i karklklar nedeniyle zamanla zayflayan devlet, 582de Dou ve
Bat olmak zere ikiye ayrlm; Dou Gktrk Devleti 630da, Bat Gktrk Devleti
ise 659da in egemenliine girmitir.

1. Aadakilerden hangisi Asya Hun Dev-
letinin yol at Kavimler Gnn so-
nular arasnda gsterilemez?
A) Skolstik dncenin ortaya kmas
B) Byk Hun Devletinin kurulmas
C) Avrupann etnik ve siyas yapsnn de-
imesi
D) Roma mparatorluunun siyas btn-
lnn bozulmas
E) Feodalite (derebeylik) rejiminin ortaya
kmas



2. Trk tarihinde Kavimler G (375) son-
rasnda batya g ederek Avrupada bir
devlet kurmay baaran ilk Trk toplulu-
u aadakilerden hangisidir?
A) Macarlar B) Bulgarlar C) Hunlar
D) Kpaklar E) Peenekler



3. Hristiyanlarn gnahlarndan dolay ken-
dilerini cezalandrmak amacyla Tanr ta-
rafndan gnderildiini dndkleri ve
Tanrnn Kams olarak nitelendirdikleri
Trk hkmdar aadakilerden hangi-
sidir?
A) Attila B) Mete C) Teoman
D) Balamir E) Bilge Kaan



4.
I. in,
II. Bizans,
III. Sasani
Gktrkler, pek Yolu ticareti iin yukar-
daki devletlerden hangileri ile mcadele
etmitir?
A) Yalnz II B) Yalnz III C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



5. slmiyet ncesi Trk topluluklarnda devlet
Dou ve Bat eklinde ikiye ayrlarak y-
netilmi, Batda ynetim Yabguya verilmi-
tir. Ancak Yabgu i ilerinde serbestken, d
ilerinde Kaana bal kalmtr.
Bu durum aadaki ynetim sistemle-
rinden hangisi ile aklanabilir?
A) Demokratik B) Monari C) Merut
D) Federatif E) Merkeziyeti


Skolstik Dnce: Ortaa Avrupasnda kilisenin retilerini ieren, ayn zamanda
bilimi reddeden bir anlaytr.
Attila, Hristiyanlar tarafndan Tanrnn Kams olarak nitelendirilmitir. Hristi-
yanlarn byle bir niteleme yapmalarndaki temel sebep, gnahlarndan dolay Atti-
lann kendilerini cezalandrmak iin Tanr tarafndan gnderildiini dnmeleridir.
Bu sistem kili Ynetim sistemidir. Bu sisteme gre lke, dou ve bat olarak ikiye ay-
rlrd. kili Tekilt, slm ncesi Trk devletlerinde federal ynetim anlay olduu-
nu aka gstermektedir.
1-B 2-C 3-A 4-E 5-D
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 7 ~

2. Krad Ayaklanmas (htilli) (639)
630-680 yllar arasnda 50 yl esaret dnemi yaayan Trkler bamszlk iin isyan
etmilerdir. Bunlardan en nemlisi 639 tarihli Krad Ayaklanmasdr.
639 ylnda gelien bu bamszlk hareketinde, Krad ve 39 arkada in esaretine
son vermek iin in sarayn basm, ancak kan mcadelede isyanclarn tm l-
drlmtr.



Krad syan baarya ulaamamsa da, sonraki srete Trklerin bamszlk m-
cadelelerine rnek olmas bakmndan nemlidir. Nitekim Gktrkler, bu isyandan
sonra Kutluk Kaann nderliinde bamszlk mcadelesi vermi ve II. Gktrk
(Kutluk) Devletini kurmulardr.


3. II. Gktrk (Kutluk) Devleti (682 - 744)
Kutluk Kaan, gizli bir tekilt kurarak Gktrkleri bamszlk mcadelesi iin r-
gtlemi ve isyan bamszlkla sonulanmtr. Bylece II. Gktrk (Kutluk) Devleti
bakent tken olmak zere Kutluk Kaan tarafndan kurulmutur.



Kutluk Kaan yapt 46 seferle ini bask altnda tutmu, bu durumun devlete ge-
rek siyas gerekse ekonomik anlamda nemli getirileri olmutur.
Kutluk Kaan, ayrca danman olarak Vezir Tonyukuku semi, ordu ve diplomasi
ile ilgili ilerini ona brakmtr.



II. Gktrk Devletinde Bilge Kaan devri ise en parlak dnemdir.
Dnemin en nemli gelimelerinden biri 720 tarihli antan Savadr. Bu savata
Bilge Kaan in ordusu ve ittifakn datmtr.
Devletin Bilge Kaan dnemindeki stnl Kl Tigin zamannda devam etse de,
743 ylnda Karluklar, Basmiller ve Uygurlar birleip Kutluk Devletini ykmlardr.


4. Gktrklerin Trk Tarihindeki Yeri ve nemi
Trk adyla kurulan ilk Trk devletidir.
Yazy ilk kez kullanan Trk devletidir.
lk Trk alfabesini (Gktrk/Orhon Alfabesi) oluturmulardr.
Trklere ait ilk Trke yazl belgeleri (Orhun Kitabeleri) brakmlardr.
Trklerde devlet ve millet olma bilincini gelitirmilerdir.
in, Bizans ve Sasanilerle ticar ilikilerde bulunmulardr.
Ergenekon ve Bozkurt Destanlar en nemli szl edebiyat eserleridir.





1. Trk tarihinde grlen Krad Ayaklan-
mas ile ilgili olarak;
I. Trklerin bamszln hedefleyen bir
ayaklanmadr.
II. Dou Gktrk Devletinin in egemenli-
i altnda olduu dnemde yaanmtr.
III. Trklerin slmlama srecine nemli
katk salamtr.
yarglarndan hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



2. Gktrk Devletini yeniden kurduu iin
lteri unvann alan ve yapt 46 sefer-
le ini bask altnda tutan Gktrk haka-
n aadakilerden hangisidir?
A) Kl Tigin B) Bumin Kaan
C) Mukan Kaan D) Kutluk Kaan
E) Bilge Kaan



3.
I. Yazy ilk kez kullanan Trk devletidir.
II. lk Trk alfabesini oluturmulardr.
III. Manihaizm dinini benimsemilerdir.
IV. Ordu ve devlet sisteminin temellerini
atmlardr.
V. lk kez matbaay kullanmlardr.
Yukardakilerden hangisi ya da hangileri
Gktrklere ait zellikler arasndadr?
A) I ve II B) I ve IV C) II ve III
D) III ve V E) II, IV ve V




4. Gktrklerin aada verilen zelliklerin-
den hangisi, onlarn ulusu bir devlet an-
layna sahip olduunu kantlar nitelik-
tedir?
A) Dou-Bat olmak zere iki koldan yne-
tilmilerdir.
B) Orta Asyada devlet kurmulardr.
C) Hkmdarlar, komu lke hanedanlk-
laryla akrabalk kurmutur.
D) in, Bizans ve Sasanilerle ticar ilikiler-
de bulunmulardr.
E) Kendilerine zg bir alfabe oluturmu-
lardr.


639da balayp 40 kahraman Trkn lmyle sonulanan Krad Ayaklanmas,
Trk tarihindeki ilk bamszlk mcadelesi olarak bilinmektedir.
Kutluk Kaan devleti tekrar kurduu iin lteri (derleyen, toplayan) unvan almtr.
Vezir Tonyukuk Trk tarihinin ilk veziri olarak kabul edilmektedir.
Gktrklerin adnda Trk kelimesinin olmas, kendilerine zg bir alfabe olutur-
malar ve ine kar bamszlk mcadelesi vermeleri, onlarn ulusu (milliyeti) bir
devlet nitelii tadklarn kantlamaktadr.
1-C 2-D 3-A 4-E
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 8 ~

E. Uygur Devleti (744 - 840)
Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kl Kaandr.
Karluk ve Basmillerle birleip, Gktrk Devletine son vererek kendi devletlerini
kurmulardr.
Merkezleri tkendir. Ancak daha sonra Ordu Balg (Karabalgasun) olmutur.
Kutluk Bilge Kl Kaann lm zerine yerine olu Moyen-ur gemitir. Bu d-
nemin en nemli olay, Araplarla inliler arasndaki 751 Talas Savadr.
Bg Kaan dnemi devletin en parlak ve en zengin dnemidir. Nitekim byk sa-
raylar bu dnemde ina edilmitir.
Bu dnemde eti yasaklayan Manihaizm ile savamay yasaklayan Budizm dinleri-
nin etkisiyle gebe yaam tarznn yerini yerleik hayat almaya balamtr.
Uygurlar Manihaizmin etkisiyle hkmdarlarna Ay Tengri unvan vermilerdir.
840ta Krgzlar tarafndan yklan devlet, Sar Uygurlar ve Turfan Uygurlar olmak
zere ikiye ayrlmtr.
Turfan Uygurlar Moollarn bnyesinde nemli grevlere gelmi, ayrca bu toplu-
luun Trk kltrnden etkilenmesine olanak salamlardr.

1. Manihaizm ve Budizm Dinlerinin Uygurlar zerindeki Etkileri
Savalk zelliklerini kaybetmilerdir.
Hayvanclk nemini kaybetmeye balam, tarma ynelmilerdir.
Ticaret gelimi, bilim ve sanatla uramaya balamlardr.
Halkn yeni dinlerini renmesi iin ok sayda kitap yazmlar ve bu kitaplarn bas-
mnda bir anlamda matbaann temeli saylabilecek kalplar kullanmlardr.
in kltr ve dininin etkisi altna girmilerdir.
Gittike zayflamlar ve i karkla srklenmilerdir.


2. Uygurlarn Trk Tarihindeki Yeri ve nemi
Yerleik hayata geen ilk Trk devletidir.
Trk tarihinin ilk ehirlerini kurmulardr. (Bebalk, Ordubalk, Turfan...)
Kt ve matbaay kullanan ilk Trk devletidir. (hareketli ya da tahtadan harfler)
Manihaizm inancndaki baz terimleri Trkeye evirmilerdir. (Bu durum, Uygurla-
rn ulusu bir yapya sahip olduunu kantlamaktadr.)
Mimar eserler (tapnak, saray, ev vb.) brakan ilk Trk devletidir.
Treyi yazl hale getiren ve yazl hukuk kurallar oluturan ilk Trk devletidir.
Ciltilik, fresk ve minyatr sanatnn ilk rneklerini vermilerdir.
Gk Tanr inancn terk eden ilk Trk devletidir.
lk kez ktphane kuran Trk devletidir.
Altay dil grubundan Hakanye lehesiyle konuan Uygurlar, kendilerine zg 14-18
harfli bir alfabe (Uygur Alfabesi) oluturmulardr.



Karabalgasun, Sine-Ui, Moyen-ur ve Bugut yaztlarn brakmlardr.
Mimarde Trk geni tarzn ortaya karmlardr.
Orta Oyunu ile Trk tiyatrosunun ilk rneklerini vermilerdir.

1. lk Trk devletleriyle ilgili olarak;
I. Avrupada devlet kurmulardr.
II. Manihaizmi kabul etmilerdir.
III. Kendilerine zg 14-18 harfli bir alfabe
oluturmulardr.
IV. Orduyu onluk sisteme gre ilk kez d-
zenlemilerdir.
V. lk kez matbaay kullanmlardr.
Yukardakilerden hangisi ya da hangileri
Uygurlara ilikindir?
A) I ve III B) I ve V C) IV ve V
D) II, III ve V E) III, IV ve V




2. Uygur Devleti ile ilgili olarak aada ve-
rilen bilgilerden hangisi doru deildir?
A) Gebe yaam terk edip, yerleik ha-
yata geen ilk Trk devletidir.
B) Kendilerine zg bir alfabe oluturmu-
lardr.
C) Ciltilik, fresk ve minyatr sanatnn ilk
rneklerini vermilerdir.
D) lk kez kt ve matbaay kullanmlar-
dr.
E) Trk boylarn ilk kez tek bir at altnda
toplayan Trk devletidir.




3. Hukuk kurallarn yazl hale getiren ilk
Trk devleti aadakilerden hangisidir?
A) Hazarlar B) Hunlar C) Uygurlar
D) Avarlar E) Gktrkler



4. Trk tarihinde ilk kez ktphane olutu-
ran topluluk aadakilerden hangisidir?
A) Kpaklar B) Uygurlar C) Hunlar
D) Bulgarlar E) Macarlar



5. Uygurlarn;
I. Gk Tanr inancn terk etmeleri,
II. kendilerine ait bir alfabe oluturmalar,
III. tapnak mimarsine nem vermeleri
zelliklerinden hangilerine kendinden
nceki Trk devletlerinde rastlanmaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


Uygur Alfabesi Sod Alfabesinden etkilenilerek hazrlanmtr.
1-D 2-E 3-C 4-B 5-D
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 9 ~

3. Trklerin Yerleik Yaama Gemesinin Kesin Kantlar
Tarmsal faaliyetler
Sulama kanallar
Su deirmenleri
Tarm aletleri (saban, apa, orak, trpan vb.)
Tohumluk buday ambarlar
Halktan toprak, konut veya rn vergisi alnmas
Mimar eserler (saray, sur, tapnak, ev vb.)
Matbaa kullanlmas
Kitap ya da ariv belgeleri
Fresk (duvar ssleme), Vitray (cam ssleme), minyatr vb. ssleme sanatlar








V. DER TRK DEVLETLER VE TOPLULUKLARI
A. Avarlar (Aparlar/Juan Juanlar)
simleri in kaynaklarnda Juan-Juan olarak gemektedir.
Orta Asyada bir devlet kurmularsa da, Gktrkler bu devlete son vermitir.
Balkanlara g eden Avarlar, Bayan Han nderliinde Orta Avrupada ikinci kez bir
devlet kurmulardr.


Slav topluluklarn devlet ynetimi ve mill bilin ynnden etkilemilerdir.
Hristiyanl benimseyen Avarlar zamanla asimile olup kimliklerini yitirmilerdir.
Ayrca Avarlar, zengiyi ve svari klcn Avrupaya tantan ilk devlettir.

B. Karluklar
slmiyeti kabul eden ilk Trk topluluudur.
Kutluk (II. Gktrk) Devletinin yklmasnda etkili olmulardr.
Trgilerin siyas varlklarna son vermilerdir.
Moollara (Cengiz Han)a itaat eden ilk Mslman Trk topluluudur.
lk Mslman Trk Devleti olan Karahanllarn kurulmasnda etkili olmulardr.
Talas Savanda Mslman Araplar desteklemiler ve Orta Asyann inlilemesini
engelleyerek slmiyetin yaylmasn kolaylatrmlardr.

C. Krgzlar
Orta Asyada egemenlik kuran son Trk boyu Krgzlardr.
Uygurlara isyan ederek bamszlklarn iln etmilerdir.
Moollarn hkimiyeti altna girip, Cengiz Hana itaat eden ilk Trk topluluudur.
Dnyann en uzun destan olan (400 bin msra) Manas Destann oluturmulardr.
Krgzlara ait Yenisey Yaztlar nemlidir.
Gnmz Krgzistan Devleti 1991de kurulmu olup, bakenti Bikektir.

1.
I. silah ve at koum takm imal etmeleri,
II. eitli mimar eserler oluturmalar,
III. ticaret ve madencilikle uramalar
slmiyetten nce Trklerin yukardaki
uralarndan hangileri yerleik hayata
getiklerinin kesin bir kantdr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. slmiyetten nce Trklerin;
I. dokumaclk yapmalar,
II. imge ad verilen mesken, toprak ve
hayvan vergisi almalar,
III. tarmda sulama kanallar yapmalar
uralarndan hangileri yerleik hayata
getiklerinin kesin bir kant deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. in kaynaklarnda, kendilerinden Juan
Juan ismiyle bahsedilen, Orta Asyadan
Balkanlara g ederek Bayan Han nder-
liinde Orta Avrupada bir devlet kuran
ve 626da Sasanilerle birlikte stanbulu
ilk kuatan Trk devleti aadakilerden
hangisidir?
A) Hunlar B) Macarlar C) Avarlar
D) Bulgarlar E) Kpaklar



4. slmiyeti kabul eden ilk Trk topluluu
aadakilerden hangisidir?
A) Krgzlar B) Kimekler C) Trgiler
D) Karluklar E) Gktrkler



5. Dnyann en uzun destan olarak bilinen
Manas Destan, aadaki Trk toplu-
luklarndan hangisine aittir?
A) Uygurlar B) Krgzlar C) Ak Hunlar
D) Peenekler E) Bulgarlar


DKKAT !
Deerli adaylar, yukarda yerleik hayatn kesin kantlar bir liste halinde verilmitir.
Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, eer herhangi bir faaliyet ya da malzeme
gebe toplumlarda da grlebiliyorsa, bu unsurlarn yerleik hayatn kant olama-
yacadr. rnein; at koum takmlar, ss eyalar, tahl saklama kaplar, tahl t-
me talar, heykel, mezar ta, kemik, ticaret, madencilik, dokumaclk gibi faaliyet ve
malzemeler gebe toplumlarda da olabilecei iin yerleik hayata kant olamaz.
stanbulu kuatan (626da) ve Hristiyanl kabul eden ilk Trk topluluu Avarlardr.
1-B 2-A 3-C 4-D 5-B
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 10 ~

D. Hazarlar
Orta Avrupa ve Kafkaslarda egemenlik kurmulardr.
Hz. Osman dneminde slm ordularyla savaan ilk devlettir.
Kafkasyada ve Karadenizin kuzeyinde slmiyetin yaylmasn engellemilerdir.
braniler (Yahudiler) dnda Musevlii kabul eden tek topluluktur. Bu nedenle Tek
Tanrl inan sistemini benimseyen ilk Trk devletidir.
Hazarlar ayn zamanda paral ordu kuran ilk Trk devletidir.
pek Yolunun gvenliini salamalar, Pan-Hazaria (Hazar Bar) ad ile bilinen
dnemi balatmtr.

E. Peenekler
Karadenizin kuzeyinden batya g edip Balkanlara yerlemilerdir.
zellikle Ruslarn Karadenize inmelerini engellemilerdir.
Bizans ordusunda paral asker olarak grev yapmlardr.
Daha sonra Byk Seluklu ordusuna geen Peenekler, 1071 Malazgirt Savann
kazanlmasnda etkili olmulardr.
Hristiyanl benimseyen devlet Kpaklar (Kumanlar) tarafndan yklmtr.

F. Ouzlar (Uzlar)
Ouz, kelime olarak boy ve kabile anlamna gelmektedir.
Ouzlar (Uzlar) en kalabalk Trk boyudur. (24 boy)
Bizansllar Ouz Trklerine Uz adn vermitir.
Avrupaya giden Ouz boylar mill benliklerini kaybetmi ve Bizans ordusunda pa-
ral asker olarak grev yapmlardr.
X. yzyln sonlarna doru slmiyeti kabul etmilerdir.
Ouzlar, Seluklu ve Osmanl gibi devletlerin kuruluunda da etkili olmutur.

G. Sibirler (Sabirler)
Sabir ad, Trke sapan demek olup yol deitiren anlamna gelmektedir.
Sibirya ve Kafkas corafyasnda yaamlar, bir ksm Avrupaya g etmitir.
Sasanilerle birleip Bizansa kar mcadele etmilerdir.
Avrupa Hunlarndan sonra Anadoluya aknlar yapan Trk topluluudur.
Bugnk Sibirya ad Sabir Trklerinden gelmektedir.


H. Bulgarlar
Bulgar kelimesi karmak anlamna gelmektedir.
Avarlardan sonra stanbulu kuatan ikinci Trk topluluudur.
Tuna Bulgar Devleti ve til (Volga) Bulgar Devleti olarak ikiye ayrlmaktadr.
Tuna Bulgarlar 864te Hristiyanl resm din olarak kabul etmi, Trk tarihinde ilk
kez Han unvann deitirip yerine ar unvann kullanmlardr.
til Bulgarlar ise slmiyeti kabul etmitir. Bu nedenle Avrupadaki Trk-slm kl-
trnn ilk temsilcileri saylrlar.

1. Trk tarihinde ilk kez Tek Tanrl inan
sistemini benimseyen ve braniler dn-
da Musevlik dinini kabul eden tek Trk
topluluu aadakilerden hangisidir?
A) Trgiler B) Macarlar C) Avarlar
D) Peenekler E) Hazarlar






2. Peeneklerle ilgili olarak aada verilen
bilgilerden hangisi dorudur?
A) Memlk ordusunda grev almlardr.
B) Trk boylarn ilk kez tek bir at altnda
toplamlardr.
C) Bizans ordusundan Seluklu ordusuna
geerek Malazgirt Savann kazanl-
masnda etkili olmulardr.
D) Kendilerine zg bir alfabe oluturmu-
lardr.
E) Asya Hun Devletine bal olarak yaa-
mlardr.






3. 864 ylnda Hristiyanl resm din olarak
kabul eden ve Trk tarihinde Han unva-
nn deitirip ilk kez ar unvann kul-
lanan Trk devleti aadakilerden han-
gisidir?
A) Tuna Bulgarlar B) Turfan Uygurlar
C) til Bulgarlar D) Avrupa Hunlar
E) Kansu Uygurlar






4.
Trk boylar iinde en kalabalk olandr.
Bizans kaynaklarnda Uzlar ad ile ge-
mektedir.
X. yzyln sonlarnda slmiyeti kabul et-
milerdir.
Yukardaki zellikler aadaki Trk dev-
letlerinden hangisiyle ilgilidir?
A) Sibirler B) Hazarlar C) Ouzlar
D) Krgzlar E) Trgiler



1-E 2-C 3-A 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 11 ~

. Macarlar
IX. yzyln sonlarnda Macaristanda egemenlik kurmulardr.
Hristiyanl resm din olarak kabul etmiler, mill benliklerini yitirmilerdir.
Bu tarihten itibaren kabile birliine dayal siyas yapdan kp, krallk sistemine da-
yal bir ynetim biimini benimsemilerdir.
Almanlarn ilerlemesini durdurup, Balkanlarn Almanlamasn engellemilerdir.
Trk kltr, dili ve tarihine ait ilk aratrmalar balatan topluluktur.



J. Trgiler (Trgeler)
Orta Asyada egemenlik kurmulardr.
Bilinen ilk hkmdarlar Baga Tarkandr.
lk kez para bastran Trk devletidir. (ilk madeni para: Yarmak)



Uygurlardan sonra yerleik hayata geen ikinci Trk topluluudur.
Sulu Kaan dneminde Mslmanlara kar en ok direnen topluluk olmulardr.
Orta Asyada slmiyetin yaylmasn engellemilerdir.
Siyas karklklardan dolay nce ikiye ayrlan devlet, Karluklar tarafndan 766da
yklmtr.

K. Kpaklar (Kumanlar)
Kpaklarn sar sal, mavi ya da yeil gzl olduklar bilinir. Bu yzden Trk boylar
iinde en yakkl olan olarak kabul edilirler.
Karadenizin Trklemesinde nemli rol oynamlardr.
Ruslarla yaptklar mcadeleler gor Destanna, Ouzlarla yaptklar savalar ise
Dede Korkut Hikyelerine konu olmutur.
XIII. yzylda durumlarn koruyamamlar ve bir ksm Moollara karm, bir ksm
da Altn Orda Devletinin egemenliine girmitir.




L. Ak Hunlar (Eftalitler)
in basksndan kurtulmak isteyen Hunlarn bir blm, Hindistann kuzeyine g
edip Ak Hun Devletini kurmulardr.
480 ylnda ran'da kan Mazdek syan'nn bastrlmasnda etkili olmulardr.
Gktrkler, pek Yolu hkimiyetini salamak iin Sasanilerle birlikte bu devlete son
vermitir.

M. Kimekler (Yemekler)
rti Irma kylar ile Altay Dalar arasnda, VII. yzylda eitli boylarla birlikte
yaam olan bir Trk topluluudur.
VIII. yzyla kadar Gktrk egemenliinde yaayan Kimekler, bu devletin yklmas
ile bamsz olmu, XI. yzylda ise Kpaklarn egemenliine girmilerdir.

1.
Hristiyanl resm din olarak kabul etmi-
lerdir.
Krallk sistemine dayal bir ynetim anla-
yn benimsemilerdir.
Trk kltr, dili ve tarihine ait ilk aratr-
malar yapmlardr.
Yukardaki zellikler aadaki Trk dev-
letlerinden hangisiyle ilgilidir?
A) Bulgarlar B) Macarlar C) Trgiler
D) Krgzlar E) Kimekler



2. Trk tarihinde kendi adna para bastran
ilk Trk hkmdar aadakilerden han-
gisidir?
A) Baga Tarkan B) Sulu Kaan
C) Mete Han D) Bilge Kaan
E) Kutluk Bilge Kl Kaan




3. Ruslarn gor destanna konu olan Trk
devleti aadakilerden hangisidir?
A) Kpaklar B) Krgzlar C) skitler
D) Hazarlar E) Eftalitler



4.
Ouzlarla yaptklar savalar Dede Korkut
Hikyelerine konu olmutur.
Codex Cumanicus adyla iki ciltlik szlk
hazrlamlardr.
Karadenizin Trklemesinde nemli rol
oynamlardr.
Yukardaki zellikler aadaki Trk dev-
letlerinden hangisiyle ilgilidir?
A) Macarlar B) Kimekler C) Bakrtlar
D) Sabirler E) Kpaklar




5. Eftalitler adyla da bilinen, 567de Gk-
trkler tarafndan ykldktan sonra top-
raklar Gktrkler ile Sasaniler arasnda
paylalan devlet aadakilerden hangi-
sidir?
A) Krgzlar B) Sabirler C) Akhunlar
D) Karluklar E) Kimekler


Dnyadaki ilk Trkoloji Enstitsn 1870te Budapetede Macarlar amtr.
Baga Tarkan kendi adna para bastran ilk Trk hkmdardr.
Kpaklarn Codex Cumanicus adyla iki ciltlik szlkleri vardr. Eserin zgn metni
talya-Venedikteki San Marko Ktphanesi'ndedir.
1-B 2-A 3-A 4-E 5-C
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 12 ~

N. Bakrtlar (Bakurtlar)
Gney ve Orta Ural Dalarnn iki yannda bulunan bozkr ve ormanlk alanda IV.
yzyldan XII. yzyla kadar yaamlardr.
XII. yzyla kadar eski dinlerini koruyabilen Bakrtlar, Altn Orda egemenliinde s-
lmiyeti kabul etmitir. XVII. yzyldan itibaren Rus nfuzu altna girmilerdir.

Trk Devletlerinin Yklnda Etkili Olan Faktrler













VI. SLMYET NCES TRK DEVLETLERNDE KLTR VE
MEDENYET
A. DEVLET YNETM
1. Hkmdar
Eski Trk devletlerinde boylarn bir araya gelmesiyle devlet (l/El) olumutur.
Devlet, hkmdar tarafndan treye uygun bir ekilde ynetilmitir. Bu durum h-
kmdarn yetkilerinin tre ile snrlandrldn gstermektedir.
Hkmdarlar eitli unvan ve semboller (almetler) kullanmlardr.

Hkmdarlk Unvanlar Hkmdarlk Sembolleri (Almetleri)













2. Kut Anlay
slmiyet ncesi Trk devletlerinde hkmdara, devleti ynetme yetkisinin Tanr
tarafndan verildiine inanlmtr. Bu anlaya Kut Anlay denilmektedir.
Kut anlay sayesinde hkmdar mutlak otoritesini artrmtr.
Kut anlaynda; bu yetkinin babadan oula kan ba ile getii kabul edilmi, bu
dnce de taht kavgalarna ve blnmelere yol amtr.

1. Aadakilerden hangisi, Trk devletleri-
nin ksa zamanda yklnda etkili olan
faktrlerden biri deildir?
A) Gk Tanr inancn benimsemeleri
B) Kut anlaynn olumsuz etkileri
C) Ynetimde hanedann erkek yelerinin
sz sahibi olmas
D) kili ynetim sisteminin uygulanmas
E) Boylar arasndaki siyas mcadeleler



2.
I. han,
II. kaan,
III. sultan
Yukardakilerden hangileri slmiyet n-
cesi Trk devletlerinde hkmdarlk un-
van olarak kullanlmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) I, II ve III



3. slmiyet ncesi Trk devletlerinde;
I. yay,
II. tu
III. rgin (taht)
unsurlarndan hangileri hkmdarlk al-
meti olarak kullanlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



4. slmiyet ncesi Trk devletlerinde hkm-
dara, devleti ynetme yetkisinin Tanr tara-
fndan verildiine inanlmtr.
slmiyet ncesi Trk devletlerinde gr-
len bu anlaya ne ad verilmitir?
A) Kotuz B) Tu C) Tigin
D) Kut E) Toygun



5. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trk devletlerinde grlen hkmdar-
lk almetlerinden biri deildir?
A) Taht B) Hilt C) Sancak
D) Nevbet E) Ota


Ynetimde hanedann erkek yelerinin sz sahibi olmas
kili ynetim tekiltnn blnmeye sebep olmas
Boylar arasndaki siyas mcadeleler
Veraset sisteminden kaynakl taht kavgalar
Kut anlaynn olumsuz etkileri
D glerin basks ve hileleri (inin bl-parala-ynet politikas ve entrikalar)
* Hakan * Tanhu
* Han * any
* Kaan * lteri
* lteber * dikut
* Ota (adr) * Taht (rgin)
* Unvan Alma * Nevbet (Davul)
* Kotuz (Sorgu) * Sancak
* Yay * Tu
Bamszlk sembollerinden Tu ayn zamanda bayrak yerine de kullanlrd. Bununla
birlikte ok hkmdarlk sembol deildir. Sadece ball gstermektedir.
1-A 2-C 3-E 4-D 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 13 ~

slm ncesi Trk devletlerinde sosyal devlet anlaynn olduu grlmektedir.
Bu durumu hkmdarn grevlerinden anlyoruz.
Hkmdarn balca grevleri unlard:
Orduya komuta etmek Treyi uygulamak
Adaleti salamak Toy dzenlemek
Huzur ve refah salamak

3. Veraset (Egemenlik) Anlay
Bu anlaya gre lke, hkmdar ve ailesinin ortak mal saylyordu. (le Sistemi)
lk Trk devletlerinde dzenli bir veraset anlay grlmemi, bu sitem salam bir
temele dayanmamtr. Nitekim veraset sistemi; lkede siyas otoriteyi sarsm,
taht kavgalarn ortaya karm ve beraberinde ksa srede yklmalar getirmitir.

4. kili Ynetim Tekilt
Trklerde ilk devlet tekilt, Asya Hun Devleti hkmdar Mete Han zamannda
oluturulmutur.
Bu tekiltlanmaya gre, lke dou ve bat (ya da sasol) eklinde ikiye ayrlarak
ynetilmitir. Bu ynetim sistemine kili Tekilt ad verilmitir.
kili ynetim tekiltnda; lkenin dousunda Kaan, batsnda ise Yabgu unvan ile
hkmdarn kardei bulunurdu. Yabgu i ilerinde serbest, d ilerinde ise douda
bulunan kaana balyd.




5. Kurultay (Toy/Kenge)
Trk devletlerinde siyas, asker ve ekonomik kararlarn alnd, her trl devlet
iinin grlp karara baland meclise Kurultay (Toy/Kenge) ad verilmitir.
slmiyet ncesi Trk devletlerinde son sz hkmdara ait olduundan, kurultay
sadece bir Danma Meclisi zelliine sahiptir. Kurultay, hkmdarn kararlarn
sadece sorgulayabilir ve tartabilirdi. Ancak yetkilerini snrlandramazd. Nitekim
hkmdarlar baz dnemlerde Kurultay kararlarna uymamtr.
Kurultaya katlma hakk olanlara ise Toygun denilmitir.














1. slmiyet ncesi Trklerde;
I. orduya komuta etmek,
II. toy dzenlemek,
III. sulular yarglamak
unsurlarndan hangileri hkmdarlarn
grevleri arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



2.
I. veraset sistemi,
II. ikili tekilt,
III. kurultay
Yukardakilerden hangileri slmiyet n-
cesi Trk devletlerinde devlet ynetimi
ile ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




3. slmiyet ncesi Trk topluluklarnda Kurul-
tayn sava, bar gibi nemli konularda al-
d kararlar hkmdar balamazd.
slmiyet ncesi Trk devletlerinde gr-
len bu durum kurultayn aadakilerden
en ok hangisine benzediini gstermek-
tedir?
A) Danma Meclisi B) Ulusal Meclis
C) Meclis Hkmeti D) Kurucu Meclis
E) Olaanst Meclis



4. slmiyet ncesi Trk devletlerinde her
trl devlet ilerinin grlp karara
baland kurum aadakilerden han-
gisidir?
A) Divan B) Ota C) Kenge
D) Kurgan E) Balbal



5.
I. kaan,
II. kam,
III. yabgu
slmiyet ncesi Trk devletlerinde, yu-
kardakilerden hangilerinin Kurultaya
katlma hakk vard?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


Bu durum, ynetimde merkeziyetiliin gl olmadn, lkede federal bir yne-
tim anlaynn olduunu gstermektedir.
Kaan
Hatun
(Katun)
Kurultay
yeleri
Hanedan
yeleri
Boy
Beyleri
Kurultay yeleri ierisinde din adamlarnn yer almamas, slm ncesi Trk devletle-
rinde teokratik (dinsel) ynetim anlaynn olmadn gstermektedir.
1-D 2-E 3-A 4-C 5-D
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 14 ~

6. Hatun [Katun] ve Tigin
slm ncesi Trk devletlerinde hkmdarn eine Hatun ya da Katun denirdi.
Hatun (Katun)un Kurultaya katlma yetkisi vard.
Hatun, hkmdar sefere gittii zaman devleti hkmdar adna ynetirdi.



lk Trk devletlerinde hkmdarn erkek ocuklarna ise Tigin ad verilirdi. Tiginleri
devlet ynetimi konusunda yetitiren eitmenlere de Ataman (nal/nan) denirdi.


7. Boylar Birlii Federasyonu
slmiyet ncesi Trk devletleri genellikle boylarn birlemesinden olumutur.
Boylarn bir araya gelmesiyle oluan bu sistemde her boyun bir beyi vardr.
Boy beyleri iilerinde serbest, dilerinde ise merkeze baldr. (Federatif Yap)

lke Ynetimi le lgili Baz Kavramlar



















B. ORDU TEKLTI
lk Trk devletlerinin yaadklar blgelerin doal snrlarla korunmas ve zellikle
d tehditlerin srekli var olmas, onlarn askerlik alannda gl olmalarnda son
derece etkili olmutur.
Trk toplumlarnda kadn-erkek herkes ayn zamanda birer askerdi. Trklerde bu
anlaya Ordu-Millet Anlay ad verilmitir. Bu nedenle slm ncesi Trk devlet-
lerinde paral askerlik grlmemitir.
Trk tarihinde ilk dzenli ordu Hun hkmdar Mete Han tarafndan kurulmutur.
Bu dnemde ayrca orduda ilk kez Onlu Sistem uygulanmtr.
Ordu komutanlarna Tarkan, Suba, Bri ya da Noyan ad verilmitir.
Savalarda dmann durumunu renmek iin yelme ad verilen keif kollar bu-
lundurulmu; sava taktii olarak ise Turan (Hill/Kapan) Taktii kullanlmtr. (Bu
sava taktiinin slmiyetten sonraki ad Sahte Ricat (Geri ekilme)tr.)

1. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trk devletlerinde hkmdarn erkek
ocuklarna verilen addr?
A) Apa B) Tigin C) Katun
D) dikut E) Yabgu





2. slmiyet ncesi Trk devletlerinde, dev-
letin her trl yazmalarn yapan grev-
liye ne ad veriliyordu?
A) Aglg B) Yarl C) Buyruk
D) Toygun E) Bitiki




3. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trk devletlerinde ynetim ile ilgili bir
kavram deildir?
A) Baks B) Yabgu C) Tudun
D) ad E) Kenge





4. slmiyet ncesi Trklerle ilgili olarak,
I. brk,
II. hill taktii,
III. tarkan,
IV. onlu sistem
gibi kavramlar aada verilen alanlar-
dan hangisiyle ilgilidir?
A) Ynetim B) Sanat C) Ordu
D) Din E) Hukuk





5. Trk tarihinde ilk dzenli ordu, aadaki
hkmdarlardan hangisi tarafndan ku-
rulmutur?
A) Bumin Kaan B) Mete Han
C) Teoman D) Attila
E) Bilge Kaan



Bu durum kadnn devlet ynetiminde sz sahibi olduunu aka gstermektedir.
Aglg : Hazine grevlisi
Apa : Sivil ynetici
Ayguc : Vezir
Ayuki : Hkmet
Balk : ehir
Bitiki/Tamgac : Devlet yazmalarn yapan grevli
Buyruk : Bakan
Buyruk : Saray memuru
l/El : Devlet
Kurultay (Toy - Kenge) : Meclis (Danma Meclisi)
Kut : Hkmdarlk yetkisini Tanrnn verdiine inanlmas
ad : Tarada grevli hanedan yesi (vali)
Toygun : Kurultaya (Meclise) girme hakk
Tudun : Vali, vergi memuru
Yarl : Hkmdarn emri
1-B 2-E 3-A 4-C 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 15 ~

Trkler, at unsuru ve savalk zelliklerine bal olarak yaadklar an en gl
ordularn kurmulardr. Bu yzden ilk Trk devletlerinde en az deiime urayan
alan ordu tekilt (askerlik) olmutur.
Ordudaki askerlerin giydii ve genellikle hayvan postundan yaplan bala tolga ya
da brk ad verilmitir.
Daha ok ok, yay, mzrak, kl, sng, kalkan, kama, grz gibi silahlar kullanan
Trkler, tarihsel srete dier toplumlar da en ok asker alanda etkilemilerdir.


C. TOPLUMSAL YAPI











Eski Trklerde halk (Kn); Ogu (Aile)Urug (Soy)Bod (Boy)Budun (Millet) ad
verilen toplumsal blmlerden oluuyordu.
ekirdek aile tipinin grld ve ataerkil (erkek egemen) toplumun n planda
olduu Trk toplumunda monogami (tek ele evlilik) sz konusudur.
Ayrca kadn, sosyal yaamda erkein yannda yer alabilmitir. Bu durum kadna
verilen deeri gstermektedir.
slmiyet ncesi Trk devletlerinde snfsal ayrlklar olumamtr. Bunun balca
nedenleri; gebe yaam tarz, ortak mlkiyet anlay ve topraklarn devlet mal
saylmasdr. Bylece toplumda soylular snf ortaya kmamtr.
Eski Trklerde genellikle gebe (konar-ger) yaam tarz sz konusudur. Bunun
temel sebebi, Orta Asyann olumsuz iklim koullardr. (kuraklk-bozkr)
Bu yaam tarzna bal olarak toplumlarda yaylak-klak kltr grlmektedir.


Gebe Yaam Tarznn zellikleri













1. slm ncesi Trk devletlerinde en az de-
iime urayan ve tarihsel srete dier
toplumlarn da en ok etkilendikleri alan
aadakilerden hangisidir?
A) Mimar B) Askerlik C) Din
D) Hukuk E) Ynetim



2. lk Trk devletlerinde toplumsal yap ile
ilgili olarak aada verilen bilgilerden
hangisi doru deildir?
A) ekirdek aile tipi grlr.
B) Toplumda kadna da nem verilmitir.
C) Monogami (tek elilik) sz konusudur.
D) Yaylak-klak kltr vardr.
E) Toplumda belirgin bir snf ayrm vardr.



3. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trklerde toplumsal yapy oluturan
blmlerden biri deildir?
A) Ogu B) Urug C) Budun
D) Boy E) Kenge



4. slmiyet ncesi Trk devletlerinde;
Mimarnin gelimemesi
Uzun sreli hapis cezalarnn olmamas
zel mlkiyetin gelimemesi
gibi durumlar aadakilerden hangisi ile
en iyi ekilde aklanabilir?
A) Gebe yaam tarz
B) Din inanlar
C) Sava zellikleri
D) Kltrel yap
E) Bamszlklarna dkn olmalar



5. slmiyet ncesi Trk topluluklarnda;
I. kut anlaynn benimsenmesi,
II. mimarnin ok fazla gelimemesi,
III. snf farkllnn olumamas
durumlarndan hangileri gebe yaam
tarznn sonular arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


l/El
(Devlet)
Budun
(Millet)
Bod
(Boy)
Urug
(Soy)
Ogu
(Aile)
Temel sebebi olumsuz iklim koullardr.
Tarm gelimemi, hayvanclk ve ticaret temel geim kaynaklar olmutur.
zel mlkiyet yoktur. Bu yzden snf farkll sz konusu deildir.
Savalk zelliinin gelimesine etki yapmtr. (Mcadeleci ruh)
Mimar gelimemi, tanabilir sanat ve adr kltr gelimitir.
Konar-gerliin bir sonucu olarak uzun sreli hapis uygulanmamtr.
Yazl kltr pek gelimemitir.
Tekiltlk ve rgt kltr gelimitir.
Trk tarihinin bir btn olarak incelenmesini zorlatrmtr.
1-B 2-E 3-E 4-A 5-D
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 16 ~

lk Trk devletlerinde din ve mill kutlamalara (lenlere) herkes katlrd. Toy ad
da verilen bu lenlerde kurbanlar kesilir, at yarlar dzenlenir ve dans edilirdi.
lenlerde (elencelerde) genellikle Kopuz ad verilen mzik aleti kullanlmtr.
Ayrca avgan ad verilen ve at stnde oynanan sava oyunu da toplum arasn-
da yaygnd.
Byk zaferlerin sonunda ya da baharn gelii zerine dzenlenen lenler, toplum
iinde sosyal dayanmay da glendirmitir.


D. EKONOMK YAPI
lk Trk devletlerinde ekonomik hayatn temeli hayvancla dayanyordu.
Hayvancla bal olarak dokumaclk da gelimitir. (adr yapm gibi)
Madencilik olduka gelimitir. Ayrca in ile ticar ilikiler (hayvan, ipek) gelimi,
Uygurlar dneminde bu ilikiler daha da ilerlemitir.
Uygurlarla birlikte yerleik yaamdan sonra tarm nem kazanmtr.
Trkler dier devletlere kar, daha ok ticaret konusunda mcadele vermitir.
pek Yolu ve Krk Yolu nemli ticaret yollardr. pek Yolunda genellikle dokuma
eyalarn, Krk Yolunda ise hayvansal malzemelerin ticareti yaplrd.


hra ve thal Edilen rnler


hra (D Satm) Mallar thal (D Alm) Mallar











Trkler, genellikle zerinde hkmdarn mhr bulunan ipekten bez paralarn
para yerine kullanmlardr. Bunlara Kamdu ya da Bz ad verilmitir.


E. DN VE NANI
slmiyet ncesi Trk devletlerinde din ve inan toplumun sadece sosyal yaamn
ekillendirmi, devlet ilerine kartrlmamtr. Bu yzden devletler teokratik bir
nitelik gstermez.
Eski Trklerde ok tanrl bir inan sistemi vard. Bunlar;

1. Gk Tanr nanc (Tengricilik)
slm ncesi Trk devletlerinde en yaygn inantr.
Bu inanta Tanr tektir ve soyuttur.
Tengri kelimesi, gnmz Trkesindeki Tanr anlamna gelmekte olup, Orhun
Kitabelerinde zlen ilk kelimedir.
Tanr insanlara yol gsterir ve onlara hkmeder.

1. lk Trk devletlerinde toplumsal yap gz
nne alndnda, temel geim kayna-
nn aadakilerden hangisi olduu sy-
lenebilir?
A) Hayvanclk B) Tarm
C) Ticaret D) Madencilik
E) Dokumaclk




2. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trk devletlerinin ihra ettii rnler
arasnda gsterilemez?
A) Deri B) Canl hayvan
C) Hububat D) Ksele
E) Dokuma rnleri




3. slmiyet ncesi Trk devletlerinde;
I. tarm rnleri,
II. hayvansal gdalar,
III. silah ve maden eyalar
unsurlarndan hangileri ekonomide ithal
mallar arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III




4. slmiyet ncesi Trk devletlerinin para
yerine kullandklar ve zerinde genellik-
le hkmdarn mhr bulunan ipekten
bez paralarna ne ad veriliyordu?
A) Ongun B) Kamdu
C) Kopuz D) evgan
E) Yelme




5. lk Trk devletlerinde din ve inann top-
lumun sadece sosyal yaamn ekillen-
dirmesi ve devlet ilerine kartrlmama-
s onlarn aadaki devlet zelliklerin-
den hangisine sahip olduklarn gster-
mektedir?
A) Demokratik B) Sosyal C) Mill
D) Teokratik E) Laik


Et
Deri
Canl Hayvan
Ksele
Dokuma rnleri
Hayvansal Gdalar
Silah
Maden Malzemeler
Tarmsal rnler
Hububat
Giyim Eyalar
pek Kuma
1-A 2-C 3-A 4-B 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 17 ~

Kurban kesme gelenei vardr.
Temizlik nemli bir unsurdur.
Din adamlarna kam ya da baks ad verilmitir.
Kamlarn giysilerine ise manyak denmitir.

2. Totemizm
En eski inantr.
Kutsal olduu kabul edilen bitki ya da hayvanlara saygy ifade eder.
Kutsal varlklara Ongun denirdi.
Trklerin kutsal sayd ve kendisini temsil ettiine inand hayvan kurttur.

3. amanizm
slm ncesi Trk devletlerinde en nemli inanlardan birisidir.
amanizm bir din olmayp, by ve sihre dayanan inan sitemidir.
amanizmde din adamlarna aman, kam ya da baks ad verilmitir.

4. Natrizm (Doalar Klt Tabiat Varlklarna nanma)
Da, tepe, rmak, ay, gne gibi varlklarda birtakm gizli glerin olduuna inanl-
masdr. Bu inanca Natrizm ad verilmektedir.
Doada olduu dnlen bu gizli glere idig, yer-su gibi isimler vermilerdir.

5. Animizm (Atalar Klt)
lm byklerin (atalarn) ruhlarna inanmadr.
Bu inanca ayrca Atalar Klt nanc da denmektedir.
lm byklerin ruhlarnn yaayan Trkleri koruyacana inanmlardr.

Trklerin Kabul Ettii Dier Dinler








Trklerde len kiinin ardndan yas tutulur ve ller iin yu ad verilen cenaze
trenleri dzenlenirdi. Bu trenlerde ayrca yu a denilen ziyafetler verilirdi.
len kii eyalaryla birlikte Kurgan ad verilen mezarlara gmlrd.










1. Aadakilerden hangisi Trklerin sl-
miyetten nce sahip olduklar inanlar-
dan biri deildir?
A) amanizm B) Musevlik
C) Totemizm D) Budizm
E) Putperestlik



2. Aadakilerden hangisi, slmiyet nce-
si Trk devletlerinde din adamlarna veri-
len addr?
A) Toygun B) dig C) Yu
D) Kam E) Balbal



3.
I. sav,
II. ongun,
III. kurgan
Yukardakilerden hangileri, slmiyet n-
cesi Trklerde din ve inan sistemi ile il-
gili kavramlardan biri deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. lk Trk devletleriyle ilgili olarak aada
verilen devlet-inan sistemi eletirmele-
rinden hangisi doru deildir?
A) Trgiler Budizm
B) Macarlar Hristiyanlk
C) Bulgarlar Musevlik
D) Karluklar slmiyet
E) Uygurlar Manihaizm




5.
I. len dzenlenmesi,
II. ceset mumyalanmas,
III. mezarlara deerli eyalarn ya da baz
hayvanlarn da gmlmesi
Yukardakilerden hangileri, slmiyet n-
cesi Trklerde lmden sonra yaam ol-
duunu kantlar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Budizm Uygurlar, Trgiler
Manihaizm Uygurlar
Hristiyanlk Avarlar, Macarlar, Bulgarlar, Peenekler, Uzlar, Kumanlar
Musevlik Hazarlar
slmiyet Karluklar, Ouzlar, til Bulgarlar
{Trklerde Ahret nancnn Kantlar}
Cesetlerin mumyalanmas
Mezarlarn oda eklinde yaplmas (kurgan)
Mezarlara deerli eyalarn ya da baz hayvanlarn da gmlmesi
Cennet (uma) ve cehennem (tamu) anlaylarnn olmas
Balbal denilen heykelciklerin mezar ta olarak dikilmesi
Bu durum ldkten sonra yaam inancnn olduunu aka gstermektedir.
1-E 2-D 3-A 4-C 5-E
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 18 ~





Baz nemli Kurganlar













Din ve na Sistemi le lgili Baz Kavramlar












F. HUKUK
slmiyet ncesi Trk devletlerinde siyasal ve sosyal hayat Tre ad verilen yazsz
(szl) hukuk kurallarna gre dzenlenmitir.
Trenin temeli gelenek ve greneklerdir.
Hkmdar dhil herkes bu kurallara uymak zorundayd.


(Trenin Kaynaklar)









(Kutadgu Bilige Gre Trenin Deimez Hkmleri)






1.
Altay Dalarnda Pazrk kurgannda ele
geirilen dnyann en eski hals
Kazakistanda Alma Ata ehri yaknlarn-
daki Esik kurgannda ele geirilen Altn
Elbiseli Adam zrh
Yukarda verilen buluntular Trk sanat-
nn hangi dnemine aittir?
A) Gktrkler B) Hunlar C) Uygurlar
D) Karluklar E) Krgzlar



2. slmiyet ncesi Trk devletlerinde kur-
gan ad verilen mezarlarn bana dikilen
ve len kiinin hayattayken ldrd
dman saysn temsil eden kk hey-
kelciklere ne ad veriliyordu?
A) Kenge B) Ongun C) Kopuz
D) Tamu E) Balbal



3.
I. baks,
II. toy,
III. balbal,
IV. umay,
V. yabgu
Yukardakilerden hangileri, slmiyet n-
cesi Trklerde din ve inan sistemi ile il-
gili kavramlardan biri deildir?
A) I ve IV B) II ve III C) II ve V
D) III ve IV E) IV ve V



4. slm ncesi Trk topluluklarnda yazsz
hukuk kurallarna ne ad veriliyordu?
A) Sagu B) Yu C) Kouk
D) Tre E) Sav



5.
I. din kurallar,
II. rf ve detler,
III. kaann emirleri
Yukardakilerden hangileri, slmiyet n-
cesi Trklerde trenin kaynaklar ara-
snda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Esik Kurgan:
M VII. yzyla ait olan Kazakistanda Isk Gl yaknlarnda bulunmutur.
Hunlara (baz kaynaklara gre skitlere) ait olduu tahmin edilen bu kurganda
bulunan en nemli eya Altn Elbiseli Adam Zrhdr.
Bu zrh gnmzde Ermitaj Mzesi'nde (Rusya) sergilenmektedir.

Pazrk Kurgan:
Altay Dalarnda bulunan ve Hunlara (baz kaynaklara gre skitlere) ait olduu
tahmin edilen bu kurganda ise dnyann en eski hals olarak kabul edilen Pazrk
Hals karlmtr.
Bu hal da gnmzde Ermitaj Mzesi'nde sergilenmektedir.
rf, det ve
Gelenekler
Kurultayn
Kararlar
Kaann
Emirleri
Adalet
(Konilik)
Faydalk
(Uzluk)
Eitlik
(Tzlk)
nsanlk
(Kiilik)
Balbal : Kurganlarn evresine dikilen kk heykelcikler (mezar ta)
Kam : Din adam
Kurgan : llerin eyalaryla birlikte gmld mezar
Ongun : Totem, kutsal olduuna inanlan nesne ya da hayvan
aman/Baks : Din adam
Tamu : Cehennem
Uma : Cennet
Umay : Tanra
Yu : Cenaze treni
Yu A : Cenaze trenlerinde verilen ziyafet
slm ncesi Trk devletlerinde; len kii iin yas tutulmas ve len kii iin merasim
yaplmas lmden sonra yaam olduuna kant deildir.
1-B 2-E 3-C 4-D 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 19 ~




Adalet tekiltnda hukuk ilerine Yargan (Yarguc) denilen hkimler bakard.
Hkmdarn bakanlk ettii mahkemelere ise Yargu ad verilmitir.
Gebe yaam tarz nedeniyle uzun sreli hapis cezas uygulanmamtr.


G. YAZI, DL VE EDEBYAT
1. Yaz
Eski Trklerde yaz Gktrkler (Orhun Kitabeleri) ile balamtr.
Gebe yaam tarz nedeniyle yazl hayatn gelimedii ilk Trk devletleri, tarih
boyunca pek ok alfabe kullanmlardr. Bunlardan ikisi mill alfabedir.

(Trklerin Tarih Boyunca Kulland Alfabeler)







Gktrk (Orhon) Alfabesi: Trklerin ilk mill alfabesi olup 38 harften oluur. Gk-
trk (Orhun) Kitabeleri bu alfabe ile yazlmtr.
Uygur Alfabesi: Trklerin ikinci mill alfabesi olup, Uygurlarn Sod alfabesinden
etkilenerek oluturduu 14-18 harften oluan alfabedir.

2. Dil ve Edebiyat
a) Szl Edebiyat
lk Trk devletlerinin, gebe yaam tarzndan dolay yaz ile tanmas ve yazy
kullanmas gecikmitir. Ancak Trkler, yazdan nceki dnemde zellikle szl
edebiyat rnlerine nem vermilerdir. Balca szl edebiyat trleri;

Trklerde Szl Edebiyat Trleri









Trklere Ait nemli Destanlar








1. Tre ad verilen yazsz hukuk kurallar-
n ilk kez yazl hale getiren Trk devleti
aadakilerden hangisidir?
A) Hunlar B) Gktrkler C) Uygurlar
D) skitler E) Avarlar




2.
I. Gktrkler
II. Uygurlar
III. Avarlar
Yukardaki Trk devletlerinden hangileri
kendilerine zg alfabe meydana getir-
milerdir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III




3. Aadakilerden hangisi Trklere zg
bir alfabedir?
A) Sod B) Orhon C) Latin
D) Kiril E) Arap




4. slamiyet ncesi Trk devletlerinde len
kiilerin arkasndan yaklan atlara ne
ad veriliyordu?
A) Sagu B) Kouk C) Sav
D) Yu E) Ongun




5. lk Trk devletleriyle ilgili olarak aada
verilen devlet-destan eletirmelerinden
hangisi doru deildir?
A) skitler Alper Tunga Destan
B) Gktrkler Ergenekon Destan
C) Hunlar Ouz Kaan Destan
D) Krgzlar Manas Destan
E) Uygurlar u Destan


Orhon
(Mill)
Uygur
(Mill)
Sod Arap Latin Kiril
Kouk : lenlerde, ziyafetlerde kopuz eliinde sylenen cokulu iirlerdir.
Sav : Trk ataszleridir.
Sagu : Yu trenlerinde len kiinin ardndan yaklan attr.
Destan : Olaanst olaylarn (sava, afet) anlatld kahramanlk ykleridir.
Alper Tunga ve u Destanlar skitler (Sakalar)
Treyi ve G (Kutlu Da) Destanlar Uygurlar
Ouz Kaan Destan Asya Hun Devleti
Ergenekon ve Bozkurt Destanlar Gktrkler
Manas Destan Krgzlar
Tre hukuku ilk kez Uygurlar tarafndan yazl hale getirilmitir.
1-C 2-D 3-B 4-A 5-E
slamiyet ncesi Trk Tarihi KPSS / Tarihin Pusulas
~ 20 ~





b) Yazl Edebiyat
1. Gktrk (Orhun) Kitabeleri
Trk tarihinde ilk yazl kaynaklar II. Gktrk (Kutluk) Devleti dneminde dikilen
Orhun (Gktrk) Kitabeleridir.

Gktrk (Orhun) Kitabelerinin zellikleri
















2. Karabalgasun/Sine-Ui/Moyen-ur/Bugut Yaztlar
Uygurlar dnemine ait yaztlardr.
zerlerinde Trke, ince ve Sodca yazlar yer almaktadr.


3. Yenisey Yaztlar
Krgzlara aittir.
V. yzyla ait olduu sanlmaktadr.



H. BLM VE SANAT
1. Bilim
Eski Trkler, bilimde zellikle astronomi ve tp alanlarnda ilerlemilerdir. Nitekim
onlarn On ki Hayvanl Trk Takvimini hazrlamalar astronomide, mumyaclk
yapmalar ise tp alannda ilerlediklerini gstermektedir.
Ayrca Uygurlar, hareketli harf sistemini bularak modern matbaann temelini at-
mlardr. (Trk tarihinde ilk ktphane kuran devlet Uygurlardr.)

2. Sanat
Eski Trk devletlerinde sanat eserlerinde daha ok tanabilir malzemeler kullanl-
mtr. Bunun temel sebebi gebe yaam tarzdr.
Gktrkler dneminden gnmze sadece kitabeler ve balballar ulamtr.

1.
I. Alper Tunga Destan
II. Bozkurt Destan
III. Ouz Kaan Destan
Yukarda verilen destanlarn oluturuldu-
u dnemler aadakilerden hangisinde
doru olarak gruplandrlmtr?
I II III
A) Hunlar Gktrkler Uygurlar
B) skitler Gktrkler Hunlar
C) Hunlar skitler Uygurlar
D) Gktrkler Uygurlar Hunlar
E) skitler Uygurlar Gktrkler



2.
I. Ergenekon Destan
II. gor Destan
III. Treyi Destan
IV. Glgam Destan
Yukardaki destanlardan hangileri Trk-
lere ait deildir?
A) Yalnz I B) I ve III C) II ve IV
D) II ve III E) III ve IV




3. Aadakilerden hangisi Gktrk kitabe-
lerinin zelliklerinden biri deildir?
A) II. Gktrk (Kutluk) Devleti dneminde
dikilmitir.
B) Yazar Yollu Tigindir.
C) lk kez Danimarkal Trkolog Wilhelm
Thomsen tarafndan okunmutur.
D) Trk tarihine ait Trklerin brakt ilk
yazl belgelerdir.
E) Kitabeler; Kl Tigin, Balamir Kaan ve
Bilge Kaan adna dikilmitir.



4. Tahta harf kalplaryla yaplan bask tek-
niini ilk kez kullanan Trk devleti aa-
dakilerden hangisidir?
A) Hunlar B) Gktrkler C) Uygurlar
D) Krgzlar E) Macarlar


Trk tarihine ait Trklerin brakt ilk yazl belgelerdir. (ilk Trke metin)
Yazl Trk Edebiyatnn ilk eserleridir.
Trk adnn getii ilk Trke belgedir.
Trk devlet anlayn anlatan ilk belgedir.
Siyasetnme zellii gsterir.
Yazar Yollu Tigindir. (Ad bilinen ilk Trk tarihisi olarak kabul edilir.)
taraf Trke, bir taraf ince yazlmtr.
Kitabeler; Vezir Tonyukuk, Kl Tigin ve Bilge Kaan adna dikilmitir.
1709da sveli yzba Johan Von Strahlenberg tarafndan bulunmu, ilk kez
Danimarkal Trkolog Wilhelm Thomsen tarafndan okunmutur.
Kitabelerde ine kar verilen bamszlk mcadelesi anlatlr. Kaan millete
hesap verir. Ayrca Trk kltr ve yasalar hakknda da bilgi verir. Bu durum,
Gktrklerde sosyal devlet anlay olduunu gstermektedir.
DKKAT!
ehnme, Glgam, gor, into ve lyada gibi destanlar Trk destan deildir. Bu destan
isimleri SYM tarafndan sorularda eldirici olarak kullanlabilmektedir.
1-B 2-C 3-E 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas slamiyet ncesi Trk Tarihi
~ 21 ~



Gnlk eyalar, kl kabzalar, kemerler, kemer tokalar ve adrlar, hayvan figrle-
ri ve deerli talarla sslenmitir. Bu ssleme sanatna Hayvan slbu denilmitir.
Eski Trk devletlerinin yaam tarz olan gebelik, zellikle onlarn dokumaclk sa-
natnda son derece ileri seviyeye gelmelerinde etkili olmutur.



Uygurlarla birlikte yerleik hayata geilmi ve sanat anlay deimitir.
zellikle ehirlerin kurulmasyla birlikte mimar nem kazanmtr.
Uygurlarda yerleik hayata bal olarak, fresk (duvar ssleme), resim, heykel ve
minyatr sanatlar da gelimitir.



En nemli mzik aletleri Kopuzdur. Bunun dnda ayrca kudm (bas davul), obua
(zurna), evgan, kithara (telli alg), timpani (davul), kprge (davul) dier mzik
aletleridir.
Bu mzik aletlerinin yan sra Trklerde Asker Bando da ok yaygndr.
Uygurlarda Trk tiyatro sanatnn ilk rneklerine (Orta Oyunu) rastlanmaktadr.
ark ve trklerin bestesine Ir, kopuzla alnan melodiye de Kg ad verilmitir.






Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................

1.
I. kitabe,
II. sur kalntlar,
III. tapnak ve saraylar
Yukardakilerden hangileri Gktrkler
dneminden gnmze kalan kalntlar
arasnda gsterilemez?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



2.
I. hat,
II. fresk,
III. minyatr
slamiyet ncesi Trk devletlerinde yu-
kardaki sanat dallarndan hangilerinin
ilk rneklerinin verildii sylenebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3.
Ir
Kg
Kithara
evgan
Yukardaki kavramlar aadaki sanat
dallarndan hangisiyle ilgilidir?
A) Mzik B) Edebiyat C) Resim
D) Minyatr E) Fresk



4. slamiyet ncesi Trklerde ad bilinen ilk
Trk airi aadakilerden hangisidir?
A) Tonyukuk B) ii
C) Hohanyeh D) Ki-ok
E) Aprn-ur Tigin



5. Aadakilerden hangisinin slamiyetten
nceki dnemde Trk devletleri arasnda
gelime gsterdii savunulamaz?
A) Resim B) Hat
C) Dokumaclk D) Heykel
E) Minyatr


Balballar Trk sanatndaki ilk heykel rnekleri olarak kabul edilmektedir.
Uygurlara kadar yerleik hayat olmad iin duvar, kt ve resim sanatlar ile ev,
saray ve tapnak mimarsi gelimemitir.
Uygur ressamlarna Bedizci ad verilmitir.
Eski Trklerde ad bilinen ilk Trk airi Aprn-ur Tigindir.
1-E 2-D 3-A 4-E 5-B
[Metni yazn]

~ 24 ~




II. BLM
LK TRK-SLM DEVLETLER
VE BEYLKLER







KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)















Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYM bu blm ile ilgili genellikle bilgi dzeyli ve arlkl olarak sanat,
kltr ve bilim konularna ilikin soru sormaktadr. Bu blm ele alnrken, lk Trk-slm
devletleri ile Anadolu Seluklu ve Beylikler dnemi ayr birer nite bal altnda verilmi-
tir. Bunun sebebi, Anadolu Seluklu Devletinin kltr ve tekiltlanma yapsnn dier Trk-
slm devletlerinden ksmen de olsa farkllk ve eitlilik gstermesidir. Devletlerin tekilt-
lanma yapsndaki bu deiime konular ierisinde ayrca deinilmitir.
Bilinmesi gereken bir dier nokta da, bu blm ile ilgili siyas tarih konularndan genellikle
soru gelmemesidir. Ancak 2011 KPSSde olduu gibi, srpriz olarak soru gelme ihtimali gz
nnde bulundurulmu ve siyas gelimelere de genel hatlaryla yer verilmitir.
2001
(2)
2002
(2)
2003
(3)
2004
(2)
2005
(1)
2006
(2)
2007
(2)
2008
(2)
2009
(2)
2010
(2)
2011
(2)
2012
(2)
2013
(2)
Bu blmden ortalama 2 soru kmaktadr.
2006
(2)
2008
(1)
2010
(2)
2012
(-)
2006
(2)
2008
(2)
2010
(2)
2012
(2)
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 25 ~

I. TRKLER VE SLMYET
Trklerin Mslmanlarla olan ilikileri Hz. mer dnemine kadar dayanmaktadr.
Emevlerin izledii rk politika (Mevali Politikas) nedeniyle, Trkler slmiyetle
ge tanmtr.
slm dnyasnda Mevali politikasna kar bir tepki olarak ubiye Akm ortaya
km ve Emevlerden sonra ynetimi ele geiren Abbaslerin Mevali politikasn
terk etmesiyle Trkler iin yeni bir dnem balamtr.
slmiyetin Trkler arasnda yaylmas Abbasler dneminde balam, Abbas Dev-
leti ile inliler arasndaki Orta Asyaya hkim olma mcadelesi Trk-Arap ilikilerin-
de bir dnm noktas olmutur.
Trklerin slmiyeti kabul etmelerinde en nemli olay ise 751 Talas Savadr.

A. Talas Sava (751)
inliler ile Abbasler arasnda gerekleen bu savan en nemli sebebi, her iki dev-
letin de Orta Asyaya ve pek Yolu ticaretine egemen olmak istemesidir.
Sava, Trk ordularnn (Karluklarn) da desteini alan Abbaslerin zaferiyle sonu-
lanmtr.

Sonular:
Orta Asyaya ynelik in tehlikesi nlenmitir. (Siyas)
Trk-slm Tarihi balam ve Trk-slm devletleri kurulmutur. (Siyas)
slm dini Trkler arasnda hzla yaylmaya balamtr. (Sosyal)
Kt, matbaa, pusula vb. in dna kmtr. (Kltrel)

B. Trklerin slmiyete Geiini Kolaylatran Unsurlar
slm ncesi Trk kltr ile slm kltr arasndaki ortak zellikler Trklerin sl-
miyeti kabul etmesini kolaylatrmtr. Bunlardan bazlar unlardr:
Trklerdeki Gk Tanr inanc ile slmiyetteki Tek Tanr inancnn benzerlii
Trklerdeki cihan hkimiyeti mefkresi (gaza fikri) ile slmiyetteki cihat anla-
ynn benzerlii
Her iki kltrde de kurban kesme geleneinin olmas
Her iki kltrde de ahret ve cennet-cehennem inanlarnn olmas
Her iki kltrde de temizlik unsurunun nemli olmas
Her iki kltrde de ruhban snfnn (ayrcalkl din adamlar) olmamas
Her iki kltrn ahlk kurallarnn benzerlii
Trklerdeki tre ile slmiyetteki eri hukukun birbiriyle elimemesi
Trklerdeki ozanlk ve kamlk anlaylar ile slm kltrndeki evliyalk
ve dervilik anlaylarnn benzerlii
Abbaslerin Trklere ve Trk kltrne kar gsterdii hogr

C. Trklerin slmiyete ve slm Kltrne Katklar
Trkler slmiyeti kabul ettikten sonra slm dinine, slm kltrne ve Abbas Ha-
lifeliine pek ok katk salamtr.





1. Trk-slm tarihi Talas Sava ile balar.
dncesine sahip olan bir tarihi;
I. Bu sava sonucunda kt, matbaa ve
pusulann inin dna kmas
II. Bu savala birlikte Trklerin slmiyete
girmeye balamas
III. Trklerin Emevlerle srekli mcadele
etmesi
yarglarndan hangilerini buna gereke
olarak gsterebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III



2. Trklerin slmiyet'i kabul etmelerinde;
I. lkenin hanedann ortak mal saylmas,
II. tek tanrya inanlmas,
III. gaza anlaynn cihat anlayyla
rtmesi
zelliklerinden hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. slm dnyasnda, izlemi olduklar rk
politika (Mevali politikas) nedeniyle tepki-
lere yol aan ve Trklerin slmiyetle ta-
nmasn da geciktiren devlet aadaki-
lerden hangisidir?
A) Memlklar B) Abbasler C) Emevler
D) hidler E) Eyyubler



4.
I. Semerkant
II. Avsm
III. Samerr
Yukardakilerden hangileri Abbaslerin
Trklerin asker gcnden yararlanmak
iin kurduu ehirler arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



Abbasler, Trklerin asker gcnden yararlanmak iin onlar Samerr Ordugh ile
Bizans snrndaki tampon blgeye kurduklar "Avsm" eyletine yerletirmitir.
1-B 2-D 3-C 4-E
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas
~ 26 ~

Trklerin bu hizmetleri, onlarn zamanla slm dnyasnn siyas ve din liderliini
yapmasna kadar ilerlemitir. Bu hizmetlerin bazlar unlardr:
slmiyetin geni alanlara (Anadolu, Avrupa, Hindistan vb.) yaylmasn sala-
mlardr.
Abbas Halifeliini i Bveyhoullarnn basksndan kurtarmlardr.
Hal Seferleri ile ortaya kan tehlikeye kar slm dnyasn korumulardr.
Trk-slm bilginleri slm kltrnn gelimesine katkda bulunmutur.
Mslmanlar arasnda birlik ve beraberliin glenmesine destek vermilerdir.


II. TRK-SLM DEVLETLER
A. Karahanl Devleti (840-1212)
Bat Trkistanda kurulan devletin bilinen ilk hkmdar Bilge Kl Kadir Handr.
Satuk Bura dneminde, 920 ylnda slmiyet resm din olarak kabul edilmitir.
Satuk Bura Han, slmiyeti kabul ettikten sonra Abdlkerim adn almtr.
Eb Nasr Ahmet dneminde 999 ylnda Samanoullar Devletine son verilmitir.



Karahanllarda en parlak dnem Yusuf Kadir Han dnemidir.
Yusuf Kadir Hann lmnden sonra karde kavgalar balam ve lke dou-bat
olarak ikiye ayrlmtr. Douda Tabga (Ulu Kara) Bura Hann, Batda Ahmet
Aslan Hann bulunduu bu devletlerden, Karahitaylar Douya, Harzemahlar ise
Batya son vermitir.





Karahanllarn nemli zellikleri
Orta Asyada kurulan ilk Trk-slm devletidir.
slmiyeti benimseyen ilk Trk devletidir.
Uygur alfabesini kullanan Karahanllar, Trkeyi de resm dil olarak kabul etmi-
lerdir.
Ynetimde vezirlere Trke bir ad olan Yuru unvann vermilerdir.
Trk-slm edebiyatnn ilk rneklerini vermilerdir.
Trk tarihinde ilk posta tekiltn kurmulardr.
Trk-slm mimarsinin temelleri ilk kez bu dnemde atlmtr.
Bimarhane ad verilen ifahaneler (hastane) kurmulardr.
Ribat ad verilen Trk tarihinin ilk kervansaraylarn ina etmilerdir.
Trk-slm sentezi ilk kez Karahanllarla balamtr.
Semerkant, Buhara ve Kagar nemli bilim ve kltr merkezleridir.


Tabga (Ulu Kara) Bura Han tarafndan Semerkantta alan medreselerde, ilk
kez burslu eitim sistemini uygulamlardr.

1. Trklerin slm dinini benimsemesi ile;
I. sosyal,
II. ekonomik,
III. siyas
alanlarn hangilerinde bir deiim yaan-
d sylenebilir?
A) Yalnz II B) I ve II C) I ve III
D) II ve III E) I, II ve III



2. Orta Asyada kurulan ilk Trk-slm dev-
leti aadakilerden hangisidir?
A) Gazneliler B) hidler
C) Tolunoullar D) Karahanllar
E) Byk Seluklu Devleti



3. Abbas halifesinin ilk kez slm hkm-
dar olarak tand Karahanl hkmda-
r aadakilerden hangisidir?
A) Yusuf Kadir Han
B) Eb Nasr Ahmet
C) Tabga Bura Han
D) Satuk Bura Han
E) Bilge Kl Kadir Han



4. Trk tarihinde ilk posta tekilt aada-
ki devletlerden hangisi dneminde kurul-
mutur?
A) Karahanllar B) Akitler
C) Gazneliler D) Tolunoullar
E) Byk Seluklu Devleti



5. Karahanl Devleti ile ilgili olarak aada
verilen bilgilerden hangisi yanltr?
A) Kurucusu Satuk Bura Handr.
B) En parlak dnemlerini Yusuf Kadir Han
zamannda yaamtr.
C) Trk-slm mimarsinin temelleri ilk kez
bu dnemde atlmtr.
D) slmiyeti kabul eden ilk Trk devletidir.
E) Trkeyi resm dil olarak kabul etmitir.


Abbas Halifesi, Eb Nasr Ahmeti ilk kez slm Hkmdar olarak tanmtr.
Dou Karahanl Devletinin ilk hkmdar saylan Tabga (Ulu Kara) Bura Han,
dil bir ynetim uygulamtr. Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig adl eserini Tabga
(Ulu Kara) Bura Hana takdim etmitir.
Semerkant ehri bu dnemde ehirlerin ah unvanna sahipti.
1-E 2-D 3-B 4-A 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 27 ~








B. Gazneli Devleti (963-1187)
Devletin kurucusu Horasan Emiri Alp Tigindir.
Devlet, adn kurulduu yer olan Dou Afganistandaki Gazne ehrinden almtr.
Sebg Tigin dnemine kadar Samanoullar Devletine bal olarak yaayan dev-
let, bu dnemde bamszln elde etmi ve snrlarn Kuzey Hindistana kadar ge-
niletmitir.
Gazneli Devletinde en parlak dnem Gazneli Mahmut dnemidir.
Gazneli Mahmut Abbasleri i Bveyhoullarnn basksndan kurtarm ve halife
tarafndan kendisine Sultan unvan verilmitir.







Sultan Mahmut, Hindistana toplam on yedi sefer dzenlemi ve o corafyann s-
lmlamasn salamtr. Bu anlamda Hindistan Fatihi unvan da vardr.
Bu nedenle Gazneliler, slm kltrn Hindistana yayan ilk devlettir. Bunun bir
sonucu olarak da bugnk Pakistan ve Banglade devletlerinin kurulmasna zemin
hazrlamlardr.
Birden fazla etnik grubu iine ald iin imparatorluk karakterine sahip olan Gaz-
nelilerin bu zellii, devletin ksa zamanda yklmasnda etkili olmutur.
1040 Dandanakan Savanda Seluklulara malup olan Gazneliler, I. Mesutun
lmyle zayflam ve 1187de Afgan kkenli Gurlular tarafndan yklmtr.






C. Byk Seluklu Devleti (1038-1157)
Devletin bilinen ilk atas Dukak Beydir.
Devletin ismi Dukakn olu Seluk Beyden gelir.
Seluk Bey, Ouzlarn oklar kolunun Knk boyundandr.
Seluk Beyden sonra yerine geen Arslan Yabgunun Gaznelilere esir dmesi ze-
rine, tahta 1038de Seluk Beyin torunlar olan Turul ve ar Beyler gemitir.
Turul Bey devletin gerek kurucusu kabul edilmektedir. Nitekim ilk tekiltlanma
almalar ile Anadoluya ilk aknlar bu dnemde balamtr.

1. Karahanllarn;
I. Trkeyi resm dil olarak kabul etmeleri
II. kili ynetim anlayn srdrmeleri
III. Uygur alfabesini kullanmalar
zelliklerinden hangileri onlarn Trk ge-
leneklerine ve mill kimliklerine bal kal-
dklarn kantlar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III
D) II ve III E) I, II ve III



2. Trk-slm kltrn Hindistana kadar
tayan ve slmiyetin yaylmasnda et-
kili olan ilk Trk devleti aadakilerden
hangisidir?
A) Karahanllar B) Memlklar
C) Gazneliler D) Tolunoullar
E) Harzemahlar



3. Gazne hkmdar Sultan Mahmutun s-
lm dini ve kltrne yapm olduu en
nemli hizmet aadakilerden hangisi-
dir?
A) Seluklulara kar mcadele etmesi
B) i Bveyhoullarn malup etmesi
C) Hindistana on yedi sefer dzenlemesi
D) Gazne ehrini her adan gelitirmesi
E) Samanoullar Devletine kar stnlk
salamas




4. Trk tarihinde Sultan unvann ilk kez
kullanan devlet aadakilerden hangisi-
dir?
A) Babrler B) Karahanllar
C) Eyyubler D) Gazneliler
E) Tolunoullar



5. Gulam ad verilen devirme sistemini
uygulayan ilk Trk-slm devleti aa-
dakilerden hangisidir?
A) Gazneliler B) Harzemahlar
C) Karahanllar D) hidler
E) Byk Seluklu Devleti
Karahanllarn;
kili ynetim anlayn srdrmeleri,
Uygur alfabesini kullanmalar,
Boylar birlii federasyonu eklinde rgtlenmeleri,
Trkeyi resm dil olarak semeleri
onlarn Trk geleneklerine ve mill kimliklerine bal kaldn gstermektedir.
Trk tarihinde "Sultan" unvann kullanan ilk hkmdar Gazneli Mahmuttur.
Gazneliler, Trk-slm tarihinde devirme sistemini ilk uygulayan devlettir. Gulam
ad verilen bu sistemde kk yataki gayr-i mslim ocuklar Gulamhnede din, as-
ker ve siyas konularda eitilmilerdir.
DKKAT!
Sultan unvann ilk kez Gazneliler kulland iin Karahanl hkmdarlar bu unvan
kullanmamlardr. SYM bu konuda yanltc soru sorabilir.
1-E 2-C 3-C 4-D 5-A
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 28 ~

1. Turul ve ar Beyler Dnemi (1038-1063)
1038de Nesa ve Serahs savalar ile Gaznelileri malup ederek Horasana egemen
olan Turul Bey, Niaburda tahta kp kendi adna hutbe okutmu ve Seluklu
Devletinin bamszln ilan etmitir.



1040 Dandanakan Sava (Byk Seluklu Devleti & Gazneliler)
Dnemin en nemli gelimelerinden birisi 1040 Dandanakan Savadr.
Temel sebebi Seluklularn Horasan blgesine hkim olmak istemesi olan bu sa-
vata, Seluklular Gaznelilere kar nemli bir zafer elde etmitir.
Seluklularn bu savata zafer kazanmasnda etkili olan en nemli faktr; ordunun
ynetim, sevk ve idaresi ile uygulanan taktiktir.
Dandanakan Savann sonrasnda Gazneli Devleti yklma srecine girmi, Byk
Seluklu Devleti ise resmen kurulmutur.

1048 Pasinler Sava (Byk Seluklu Devleti & Bizans/Grc ttifak)
Bu sava Trklerle Bizansllar arasndaki ilk sava olup, ayn zamanda Trklerin
Bizansa ve Grclere kar kazandklar ilk byk zaferdir.
Turul Beyin zaferiyle sonulanan bu sava sonrasnda, Bizans yllk vergiye ba-
lanm ve Grc kral esir alnmtr.
Yaplan antlamaya gre; Bizans stanbuldaki caminin onarlmasn ve bu camide
hutbenin Abbas halifesi ile Turul Bey adna okunmasn kabul etmitir.
Pasinler Sava ile ayrca Anadolu topraklarnn fethi de balamtr.

1055 Badat Seferi (Byk Seluklu Devleti & Bveyhoullar)
Turul Bey, 1055te kt Badat Seferi ile i Bveyhoullarn ykm ve Abbas
halifesini baskdan kurtarmtr.
Bu gelime zerine Abbas halifesi Kaim bin Emrillah, Turul Beyi Dounun ve
Batnn Sultan iln etmitir.




Bu gelimeyle birlikte halifelik sadece din bir makam hline gelmi ve Seluklu
Devleti slm dnyasnn liderliini ve koruyuculuunu stlenmitir.

2. Sultan Alp Arslan Dnemi (1063-1072)
Sultan Alp Arslan dneminde Anadolunun fethine hz verilmi; Azerbaycan, Irak ve
Suriye Trk yurdu haline gelmitir.
Asl ad Eb Ali Hasan olan Nizaml-mlk, Sultan Alp Arslan tarafndan vezirlik
makamna getirilmitir.
Alp Arslan, Kars ve Ani kalelerini alm; bu yzden de halife tarafndan kendisine
Ebl-Feth (Fetheden) unvan verilmitir.

Malazgirt Sava (26 Austos 1071) (Seluklu Devleti & Bizans)
Byk Seluklu Devleti ile Bizans mparatorluu arasnda gerekleen bu savan
temel sebebi, Anadoluya hkim olma isteidir.

1. 1038 ylnda Nesa ve Serahs savalaryla
Gaznelileri malup ederek Horasan bl-
gesine egemen olan, Niaburda da tahta
kp kendi adna hutbe okutarak devle-
tin bamszln ilan eden Seluklu h-
kmdar aadakilerden hangisidir?
A) Alp Arslan B) Melikah
C) ar Bey D) Seluk Bey
E) Turul Bey




2. Hindistanda slam kltrnn yaylma-
snda etkili olan ve Byk Seluklu Dev-
leti ile 1040ta yaptklar Dandanakan Sa-
va ile yklma srecine giren Trk dev-
leti aadakilerden hangisidir?
A) Gazneliler B) hidler
C) Harzemahlar D) Babrler
E) Tolunoullar




3. 1055 Badat Seferi ile i Bveyhoulla-
rn ykarak Abbas halifeliini baskdan
kurtaran ve bu yzden Abbas halifesi
Kaim bin Emrillah tarafndan kendisine
Dounun ve Batnn Sultan unvan veri-
len Seluklu hkmdar aadakilerden
hangisidir?
A) Seluk Bey B) Melikah C) Sencer
D) Turul Bey E) Alp Arslan





4.
Bizansn stanbulda Turul Bey adna
hutbe okutmay kabul etmesi
Bizans ve Grc kuvvetlerine kar ilk
mcadelenin yaanmas
Sava sonrasnda Bizansn Dou Ana-
doludaki asker gcnn azalmas
Yukardaki gelimeler, aada verilen
savalardan hangisinin sonular arasn-
da yer almaktadr?
A) Malazgirt B) Pasinler C) Katvan
D) Kseda E) Dandanakan



Byk Seluklularn Gaznelilere kar elde ettikleri ilk zafer Nesa Savadr.
Halifenin Turul Beyi Sultan iln etmesi ile birlikte, halife dnyev (siyas) yetkilerini
Turul Beye devretmi ve ilk kez din ve devlet ileri birbirinden ayrlmtr.
1-E 2-A 3-D 4-B
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 29 ~

Bizans ordusundaki Peeneklerin Seluklu ordusuna gemesi ile Bizans ar bir ye-
nilgi alm, Bizans mparatoru Romen Diogenes esir alnmtr.

Malazgirt Savann Sonular:
Anadolunun kaplar Trklere almtr.
Anadoluya Trk g younlamtr.
Bizansn slm dnyas zerindeki basks azalmtr.
Trkiye Tarihi balamtr.
Trklere kar Hal Seferlerinin balamasna neden olmutur.
Alp Arslann komutanlar tarafndan Anadoluda ilk Trk beylikleri kurulmutur.




3. Sultan Melikah Dnemi (1072-1092)
Byk Seluklu Devletinin en parlak dnemidir.
Bu dnemde devlet en geni snrlara ulam, Sultan Melikah devleti bir Cihan
Devleti haline getirmitir.
Dnemin en nemli i olay Batnlik Mezhebinin faaliyetleridir. Hasan Sabbah li-
derliindeki Btnler devleti paralamak ve ynetimi ele geirmek iin pek ok
devlet adamna suikast dzenlemilerdir.
Bunlardan birisi nl Seluklu Veziri Nizml-Mlktr. Bu gelimeler devleti ol-
duka kt etkilemi, Sultan Melikahn lmyle taht kavgalar balam ve bu
durum yklma srecini hzlandrmtr.
Seluklu hkmdar Sultan Sencerin 1141 Katvan Savanda Karahitaylara yenil-
mesi ile devlet dalma srecine girmi ve 1157de Sultan Sencerin lmyle dev-
let yklmtr.

Byk Seluklu Devletinin Yklma Nedenleri
Merkezi otoritenin zayflamas
lke hanedann ortak maldr anlaynn yol at taht kavgalar
Atabeylerin bamsz hareket etmesi
Abbas halifelerinin siyas glerini kazanmak iin yrtt birtakm almalar
Batnlik hareketleriyle devlet adamlarna suikastlar dzenlenmesi
Fatmler ve ilerin ypratmalar
Katvan malubiyeti ve Karahitaylarn istilas

Byk Seluklu Devletinin Yklmasndan Sonra Kurulan Devletler ve
Atabeylikler
Kirman Seluklular (1048-1187)
Suriye Seluklular (1069-1118)
Anadolu (Trkiye) Seluklular (1077-1308)
Irak ve Horasan Seluklular (1119-1194)
Zengiler (Musul-Halep Atabeylii) (1127-1259)
Brililer (am Atabeylii) (1128-1154)
ldenizoullar (Azerbaycan Atabeylii) (1146-1225)
Beg Teginoullar (Erbil Atabeylii) (1146-1232)
Salgurlular (Fars Atabeylii) (1147-1284)

1. Aadakilerden hangisi 1071de gerek-
leen Malazgirt Savann sonular ara-
snda gsterilemez?
A) Anadolunun Trk yurdu olduu kesin-
lemitir.
B) Anadoluda ilk Trk beyliklerinin kurul-
masna zemin hazrlanmtr.
C) Bizansn slam dnyas zerindeki bas-
ks azalmtr.
D) Trklere kar Hal seferlerinin bala-
masnda etkili olmutur.
E) Trkiye tarihi balamtr.



2. Byk Seluklu Devleti;
I. Katvan
II. Malazgirt
III. Pasinler
savalarndan hangilerinde Bizans Dev-
letine kar asker stnlk elde etmi-
tir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Byk Seluklu Devletinde;
Veraset sisteminin belirsizlii
ranllarn ynetime getirilmesiyle Trk-
menlerin kstrlmesi
Atabeylerin bamszlklarn ilan etmesi
durumlarnn aadakilerden hangisine
ortam hazrlad savunulamaz?
A) Feodal beyliklerin ortaya kmasna
B) Merkezi otoritenin zayflamasna
C) Taht kavgalarnn artmasna
D) Devlet ile tebaa arasndaki balarn za-
yflamasna
E) Teokratik devlet anlaynn terk edil-
mesine



4. Aadakilerden hangisi, Byk Seluk-
lu Devletinin 1157de yklmasndan son-
ra ortaya kan devlet ve beyliklerden bi-
ri deildir?
A) Salgurlular
B) Dilmaoullar
C) Beg Teginoullar
D) ldenizoullar
E) Anadolu Seluklular

Sultan Alp Arslan komutanlarna fethedecekleri topraklar vaat etmitir. Bu dnce-
de gdlen temel ama, Anadolunun fethini ve Trklemesini hzlandrmaktr.
1-A 2-D 3-E 4-B
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 30 ~

D. Harzemahlar (Harezmahlar) Devleti (1097-1231)
Merkezi Harezm ehri olan ve ismini kurulduu yerden alan devletin bilinen ilk
hkmdar Anu Tigindir.
Kendilerini Byk Seluklu Devletinin mirass olarak kabul eden Harzemahlar
Harezm Blgesinde Moollarla srekli mcadele etmilerdir.
1218de meydana gelen ve tarihte Otrar Facias olarak bilinen sava Moollar ile
Harzemahlar arasnda olmutur.
Celleddin Harzemah dneminde Anadolu Seluklu Devleti ile yaplan 1230 Yass-
emen Savan kaybeden ve dalma srecine giren Harzemahlar 1231de kesin
olarak yklmtr.




E. Babr Devleti (1526-1858)
Hindistanda Timurun torunu Muhammed Babr ah tarafndan kurulmutur.



Hindistanda siyas birlii ilk kez salayan devlettir.
Babr Devleti ayn zamanda Hindistanda kurulan son Trk devletidir.
1723te Haydarabat ve Delhi olmak zere ikiye ayrlan devlet, slmiyetin Hindis-
tanda yerlemesini salamtr.
Smrgeci politikalar sonucunda bu devlete 1858de ngilizler son vermitir.
Dnyann yedi harikasndan biri olan Tac Mahl bu dnemde ina edilmitir.






III. MISIRDA KURULAN TRK-SLM DEVLETLER

MISIRI YNETEN TRK DEVLETLER





A. Tolunoullar (868-905)
Kurucusu Tolunolu Ahmettir.
Msrda kurulan ilk Trk-slm devletidir.
Bakent Fustat (Kahire) ehridir.
Gl bir ordu ve donanma kurmulardr.
Halkn tamam Arap, ordu ve yneticiler ise Trktr. Toplum ile yneticiler ve or-
du arasndaki bu farkllk devletin ksa srede yklmasnda etkili olmutur.
Msr Tolunoullar dneminde mimarde adeta altn an yaamtr. Nitekim bu
dnemde yaplan Tolunolu Ahmet Camii ve Ulu Cami Kahiredeki nemli mimar
eserlerdir.

1.
Devletin ilk hkmdar Anu Tigindir.
1218de Otrar Facias olarak bilinen
savata Moollarla mcadele etmilerdir.
1230da Anadolu Seluklu Devleti ile yap-
tklar Yassemen Sava sonrasnda
dalma srecine girmitir.
Yukarda zellikleri verilen Trk-slm
devleti aadakilerden hangisidir?
A) Memlklar B) Karahitaylar
C) Harzemahlar D) Gazneliler
E) Eyyubler



2. Hindistanda siyas birlii salayan ilk
Trk-slm devleti aadakilerden han-
gisidir?
A) Babrler B) Karahanllar
C) Gazneliler D) Eyyubler
E) Byk Seluklular



3. Ei Mmtaz Mahalin (Ercmend Begm
Banu Hatun) ansna Hindistandaki Tac
Mahali yaptran ah Cihan, aadaki
Trk devletlerinden hangisinin hkm-
dardr?
A) Memlklar B) hdiler
C) Tolunoullar D) Babrler
E) Eyyubler



4. Aadakilerden hangisi, Msrda ege-
menlik kuran Trk-slm devletleri ara-
snda yer almaz?
A) Eyyubler B) Memlklar
C) hidler D) Tolunoullar
E) Samanoullar



5. Msrda kurulan ilk Trk-slm devleti
aadakilerden hangisidir?
A) hidler B) Tolunoullar
C) Eyyubler D) Memlklar
E) Gazneliler

Tolunoullar
(868-905)
hidler
(935-969)
Eyyubler
(1174-1250)
Memlklar
(1250-1517)
Osmanllar
(1517-1881)
Harzemahlar, Mool Devleti ile Anadolu Seluklu Devleti arasnda tampon blge
grevi gryordu. Bu devletin yklmas ile Anadolu saldrlara ak hale gelmitir.
Tac Mahl, Babr Hkmdar ah Cihan tarafndan gen yata len ei Mmtaz
Mahl (Ercmend Begm Banu Hatun) adna yaptrlmtr. Ant mezar niteliindeki
bu eserin yapmnda, davet zerine stanbuldan gelen Osmanl mimarlar Mehmet
sa Efendi, smail Efendi ve Hattat Settar Efendi almtr.
Babr ah, Ali r Neviden sonra aataycann en byk airi olarak kabul edil-
mektedir. Vekyi adl Trke eserinde kendi hayatn anlatmtr.
1-E 2-C 3-A 4-D 5-E 1-C 2-A 3-D 4-E 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 31 ~

Ayrca Tolunolu Ahmetin maristan adyla kurmu olduu hastane ve eczanede
ise tm halka cretsiz salk hizmeti verilmitir.
Devlet taht kavgalarnn da etkisiyle 905te Abbasler tarafndan yklmtr.

B. hidler (Akitler) (935-969)
Msrda kurulan ikinci Trk devletidir.
Kurucusu Msr valisi Eb Bekir Muhammeddir.
Bakent Fustat (Kahire) ehridir.
Msrda adaletli bir ynetim uygulanmtr. Bu yzden Eb Bekir Muhammede
Abbas halifesi El-Razi Billh tarafndan Ak-it (Beyaz Gne) unvan verilmitir.
Kutsal topraklar olan Hicaz blgesi (Mekke ve Medine) bu dnemde Trklerin eli-
ne gemitir.



Halkn tamam Arap, ordu ve yneticiler Trktr. Toplum ile yneticiler arasndaki
bu farkllk, Tolunoullar gibi devletin ksa srede yklmasnda etkili olmutur.
Devlet, yaanan i karkllar ve Fatmlerin saldrlar sonucu 969da yklmtr.



C. Eyyubler (1174-1250)
Msrda kurulan nc devlet olup, kurucusu Selahaddin Eyyubdir.



Bu sayfadan nasl soru gelir?

Selahaddin Eyyub, 1187de Httin (Hattin) Sava ile Kuds Hallardan geri alm
fetihten sonra gayr-i mslimlere gsterdii hogr ve insan tavrlar nedeniyle
byk takdir kazanmtr.
Kudsn fethedilmesi 1189da III. Hal seferinin balamasna yol amtr. Ancak
I. Richard (Aslan Yrekli Richard) hi bir sonuca ulaamamtr.
Selahaddin Eyyub, lmeden nce lkeyi hanedan yeleri arasnda paylatrm, bu
da devletin ksa zamanda dalmasna yol amtr.
Devlet, 1250 ylnda Memlk komutan Aybeg tarafndan yklmtr.


D. Memlklar (Klemenler) (1250-1517)
Kurucusu Memlk komutan zzeddin Aybegdir.
Moollar tarihte ilk kez 1260 Ayn Calud Savanda yenerek Avrupann Mool is-
tils altna girmesini nlemilerdir.
Abbas halifeliini Msrda srdrme politikas izlemiler, Trkeyi resm dil olarak
kabul etmilerdir.
Memlklar, Yavuz Sultan Selimin 1516-1517deki Msr Seferi ile son bulmutur.
Bu gelime ile birlikte halifelik Osmanllara gemitir.





1. Mslmanlarn kutsal topraklar saylan
ve Kbe'nin de iinde yer ald Hicaz
blgesine ilk kez hakim olan Trk-slm
devleti aadakilerden hangisidir?
A) Tolunoullar B) hidler
C) Osmanllar D) Memlklar
E) Eyyubler



2. Aadakilerden hangisi hidlerin zel-
liklerinden biri deildir?
A) Mekke ve Medine gibi kutsal blgelere
egemen olmulardr.
B) Kurucusu Eb Bekir Muhammeddir.
C) Msrda egemenlik kurmulardr.
D) Resm dil olarak Arapa kullanmlardr.
E) Tolunoullar tarafndan yklmlardr.



3. Selahaddin Eyyubnin 1187de Kuds
Hallardan geri almas zerine, Papann
ars ile dzenlenen III. Hal Seferine
katlan ngiltere kral aadakilerden
hangisidir?
A) II. William B) Yurtsuz John
C) III. Henry D) I. Edward
E) Arslan Yrekli Richard




4. 1187de Httin Sava ile Kuds Hal-
lardan geri alan ve bu yzden III. Hal
seferinin balamasna yol aan Trk-s-
lm devleti aadakilerden hangisidir?
A) Akitler B) Harzemahlar
C) Eyyubler D) Memlklar
E) Tolunoullar




5. Memlklarla ilgili olarak aadakilerden
hangisi doru bir bilgi deildir?
A) Msrda ilk Trk devletini kurmulardr.
B) Her emirin sultan olabilme hakk vardr.
C) Resm dilleri Trkedir.
D) Kutsal yerlere de egemen olmulardr.
E) Halifelii koruma altna almlardr.

Tarihte ilk kez Kbe'nin de iinde yer ald kutsal topraklar (Hicaz blgesi) hidler
(Akitler) dneminde Trk egemenliine girmitir.
Batl kaynaklarda "Trk Selahaddin olarak geen Selahaddin Eyyubnin biyogra-
fisini yazan al-Wahrani, Onun klid geometrisi, astronomi, matematik ve aritmetik
gibi konularda uzman olduunu belirtir. Nitekim O; mantk, felsefe, sosyoloji, fkh,
tarih eitimi alm, am'daki Dar'l-Hadis'ten (Hadis niversitesi) mezun olmutur.
Memlklar, dier devletlerden farkl olarak kut inancn benimsememitir. Buna
bal olarak "devlet hkmdar ailesinin ortak mal" kabul edilmemi ve her emire
sultan olabilme hakk verilmitir. Bu durum ynetimde sk sk taht kavgalarna yol
am, saltanat ve hanedanlk kltr olumamtr.
1- 2- 3- 4- 5- 1-B 2-E 3-E 4-C 5-A
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 32 ~

IV. YAKIN DOU VE ASYADA KURULAN DER DEVLETLER
A. Mool mparatorluu (1196-1227)
Timuin (Cengiz Han) tarafndan kurulmutur.
Bakent Moolistan blgesindeki Karakurum (Harhorin)dur.
Cengiz Han dneminde yaylmac bir politika izleyen Mool mparatorluunun s-
nrlar, Baltk Denizine ve Macaristana kadar ulamtr.
Cengiz Hann lmnden sonra imparatorluk paralanmtr.
Mool mparatorluunda;
Kut anlay benimsenmitir.
lke sorunlar Kurultay ad verilen danma meclisinde grlmtr.
Treler yazl hale getirilerek Cengiz Yasas oluturulmutur.
Orduda Onlu Sistem uygulanmtr.
lke topraklar hanedann ortak mal saylmtr.
Cengiz Hann lmnden sonra devlet paralanm ve yeni devletler kurulmutur.

B. Mool mparatorluunun Paralanmasyla Kurulan Devletler
1. Altn Orda Devleti (1227-1502)
Cengiz Hann torunu, Cucinin de olu olan Batu Han tarafndan Det-i Kpak
(Kpak Bozkr) ve Karadenizin kuzeyinde kurulmutur.
zbek Han dneminde slmiyet devletin resm dini olarak kabul edilmitir.


Kurulduklar blgede Ruslarn glenmesini engelleyen Altn Orda Devleti, Timur
mparatorluu tarafndan yklmtr. Bu durum Rusyann birliini kurmasna ve
glenmesine olanak salam; ayrca Kazan, Km, Nogay, Ejderhan, Kasm ve
Krm hanlklar kurulmutur.

2. lhanl Devleti (1256-1336)
Cengiz Hann torunu Hlgu Han tarafndan randa kurulmutur.
Bakent Tebrizdir.
Hlgu Han, Batnlik faaliyetlerine kar mcadele etmi ve 1256 ylnda Alamut
Kalesini ykarak tm Batnleri ortadan kaldrmtr.
lhanllar 1258de ise Badat alarak Abbas Devletine son vermilerdir.
1243te Kseda Savanda Anadolu Seluklu Devletini malup ederek, 1336 yl-
na kadar Anadoluya hakim olmulardr.

3. aatay Hanl (1227-1369)
Cengiz Hann olu aatay Han tarafndan Dou Trkistanda kurulmutur.
slmiyeti kabul etmiler, Trklerin youn olarak yaad blgede kurulduklar iin
zamanla Trklemilerdir.

4. Kubilay Hanl (1280-1368)
Cengiz Hann torunu Kubilay Han tarafndan Pekinde kurulmutur.
Trklememi ve slmlamamtr.




1. Moollar, tarihte ilk kez 1260 Ayn Calud
Savanda yenerek Avrupann Mool is-
tilas altna girmesini nleyen Trk-slm
devleti aadakilerden hangisidir?
A) Memlklar B) Akitler
C) Harzemahlar D) Eyyubler
E) Tolunoullar




2. Cengiz Hann lmnden sonra inde
hkm sren, nl talyan gezgin Marco
Polonun da yaklak 20 yl hizmet ettii
ve Seyahatnme adl eserinde, buradaki
gzlemlerini anlatt devlet aadaki-
lerden hangisidir?
A) aatay Hanl B) lhanl Devleti
C) Kubilay Hanl D) Altn Orda Devleti
E) Timur mparatorluu





3. 1227de Cengiz Hann torunu Batu Han
tarafndan Det-i Kpak (Kpak Bozkr)
ve Karadenizin kuzeyinde kurulan, ayn
zamanda slmiyeti kabul eden ilk Trk-
Mool devleti olarak bilinen devlet aa-
dakilerden hangisidir?
A) zbek Hanl
B) Altn Orda Devleti
C) lhanl Devleti
D) Kubilay Hanl
E) Karahitay Devleti





4. Mool mparatorluunun yklmasndan
sonra 1280-1368 yllar arasnda inde
hakimiyet sren, ayn zamanda Trkle-
meyen ve slmiyeti kabul etmeyen tek
Mool devleti aadakilerden hangisi-
dir?
A) Altn Orda Devleti
B) lhanl Devleti
C) Karahitay Devleti
D) aatay Hanl
E) Kubilay Hanl

slmiyeti kabul eden ilk Trk-Mool Devleti Altn Orda Devletidir.
Kubilay Hanl inde kurulduu iin, Trklemeyen ve slmiyeti kabul etmeyen
tek Mool devletidir. nl gezgin Marco Polo, yaklak 20 yl kadar Kubilay Hann
hizmetinde alm, Seyahatnmesinde bu dnemden bahsetmitir.
1-A 2-C 3-B 4-E
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 33 ~

C. Timur mparatorluu (1369-1507)
Timur tarafndan aatay Devletinin topraklarnda kurulmutur.
Bakent Semerkanttr.
Timur, hkmdar ailesine ye olmad iin Han olmam, aatay ailesinden bir
kiiyi gstermelik olarak tahta karmtr. Kendisi Emir unvan kullanmtr.
Timur mparatorluu, Altn Orda Devletine son vererek bu blgede Ruslarn g-
lenmesine ortam hazrlam, ayrca 1402 Ankara Savanda Osmanl Devletini
malup ederek Osmanlda Fetret Devrinin yaanmasna neden olmutur.
Timur mparatorluunda;
lke topraklar hanedann ortak mal saylmtr.
Savalarda yararllk gsteren kiilere Suyurgal denilen topraklar verilmitir.
kta Sistemi uygulanmtr.
Hseyin Baykara, Ali r Neva, Ali Kuu gibi bilim adamlar bu dnemde yaa-
m, ayrca Timurun da torunu olan Ulu Bey kendi adna Semerkantta kurdu-
u rasathanede Ali Kuu ile birlikte nemli almalar yapmtr.


V. LK TRK-SLM DEVLETLERNDE KLTR VE UYGARLIK
A. Devlet Ynetimi
slmiyet ncesi Trk devletlerinde grlen hkimiyet anlay Trk-slm devletle-
rinde de devam etmitir.
Trk-slm devletlerinde Kut anlay, hkmdarn Allah adna lkeyi ynetmesi
eklinde bir uygulamaya dnm, te yandan bu anlaytaki kan ba esas ay-
nen devam etmitir.
Trk-slm devletlerinde veraset sistemi de aynen devam etmitir. Bu sisteme g-
re lke, hkmdar ve ailesinin ortak mal saylmtr. Ancak bu sistem, lkede siyas
otoriteyi sarsm, taht kavgalarn tetiklemi ve devlet yapsnn bozulmasyla ksa
srede yklmalar beraberinde getirmitir.

1. Hkmdar
Trk-slm devletlerinde hkmdarlar geni yetkilere sahiptir. Ancak hkmdarn
yetkileri rf hukuk (Trk gelenek ve grenekleri) ile eri hukuk kurallar tarafn-
dan snrlandrlmtr.
Devletin idaresi, orduya komuta etmek, halkn ihtiyalarn karlamak ve lkeyi d
tehlikelerden korumak hkmdarn balca grevleriydi. Ayrca hkmdar, vezir ve
memur atamas yapar, Divn- Mezlim (Yksek Mahkeme)e bakanlk ederdi.
Hkmdarn ocuk yata olmas durumunda, devletin idaresi naiplere verilmitir.
Trk-slm devletlerinde slm ncesi Trk devletlerinden farkl olarak hkmdar-
lar halife tarafndan onaylanr ve adna hutbe okuturdu. Halifenin gnderdii onay
belgesine menur ad verilirdi.
Trk-slm devletlerinde hkmdarlar eitli unvan ve semboller kullanmlardr.


Hkmdarlk Unvanlar Hkmdarlk Sembolleri (Almetleri)









1. 1402 Ankara Savanda Osmanl Devle-
tini malup ederek Osmanlda 11 yl s-
recek olan Fetret Devrinin balamasna
yol aan devlet aadakilerden hangisi-
dir?
A) Mool mparatorluu
B) Karahitay Devleti
C) Timur Devleti
D) aatay Hanl
E) lhanl Devleti



2.
I. tarkan,
II. sultan,
III. padiah
Yukardakilerden hangileri Trk-slm
devletlerinde hkmdarlk unvan olarak
kullanlmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) I, II ve III



3. Trk-slm devletlerinde;
I. hutbe okutmak,
II. hilat (giysi),
III. etr (emsiye)
unsurlarndan hangileri hkmdarlk al-
meti olarak kullanlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



4. Trk-slm devletlerinde hkmdar, halife
tarafndan gnderilen bir belgeyle onaylanr
ve hkmdar bu belgeyle kendi adna hutbe
okuturdu.
Trk-slm devletlerinde halife tarafn-
dan hkmdara gnderilen bu onay bel-
gesine ne ad verilmitir?
A) Tura B) Menur C) etr
D) Kut E) Nevbet



5. Aadakilerden hangisi, Trk-slm dev-
letlerinde grlen hkmdarlk almetle-
rinden biri deildir?
A) Taht B) Hilt C) Sancak
D) Ok E) Hutbe
* Han * Kara
* Hakan * Kadir
* Bey * Melik
* Hnkr * Sultan
* Gazi * Padiah
* ah * ehinah
* Ota- Hmyun * Taht (Ssl Koltuk)
* Unvan alma * Nevbet (Davul)
* Tu * Sancak (Alem)
* Asa * Kl kuanmak
* Hilat (Giysi) * Hutbe okutmak
* etr (emsiye) * Tura (Mhr)
* Para Bastrmak
1-C 2-A 3-E 4-B 5-D
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 34 ~




2. Saray Tekilt
Trk-slm devletlerinde saray, hkmdarn ve ailesinin yaad, ayn zamanda
devletin ynetildii merkezdi.
Saray tekiltnda, hkmdarn gerek resm gerekse zel ilerini yrten birtakm
grevliler bulunmaktayd. Balca saray grevlileri unlardr:

Saray Grevlileri

UNVANI GREV
Cmedar Hkmdarn elbiseleriyle ilgilenen grevlidir.
Devaddar Hkmdarn yaz takmlarn tayan ve koruyan grevlidir.
Emir-i hur Atlarn bakmndan sorumluydu.
Emir-i Alem Savalarda bayra ve sanca muhafaza eden grevlidir.
Emir-i Candar Hkmdarn ve sarayn gvenliinden sorumluydu.
Emir-i enigir Hkmdarn yiyeceklerini ilk tadan grevlidir.
Emir-i Hares Hkmdara kar su ileyenleri cezalandrrd.
Emir-i Silah Silah retim ve deposundan sorumluydu.
Emir-i ikr Hkmdarn av ilerini dzenleyen grevlidir.
Hcibl-Hccab
(Ulu Hacib)
Hkmdar ve vezirden sonraki en byk grevlidir.
Hkmdar ve halk ile hkmdar ve divan yeleri arasnda
grme ve bulumalar ayarlard.
Kapucuba Sarayn gnlk hizmetlerinden sorumlu grevlidir.
Kssadar Dilekeleri kabul eden ve hkmdara sunan grevlidir.
Serhenk Trenlerde ve seyahatlerde yol dzenini salayan grevlidir.
erabdr- Has
(diba)
Hkmdarn ikilerini hazrlayp sunan, ziyafetlerde ikilerle
ilgilenen grevlidir.
Tatdar (Abdr) Hkmdarn temizlik ilerinden sorumlu grevlidir.


3. Merkez Ynetim
Trk-slm devletlerinde merkez ynetim tekiltnda hkmdardan sonra gelen
en yetkili kii vezirdir.




Devlet ileri, bakanln hkmdarn yapt Divn- Saltanat (Byk Divan)ta
grlrd. Divn- Saltanat bir bakma Bakanlar Kuruluna benzerdi.
Hkmdarn olmad zamanlarda divana vezir bakanlk etmitir.
Byk Divana bal baz alt divanlar da bulunurdu. Bunlar;

1. Trk-slm devletlerinde, trenlerde ve
seyahatlerde yol dzenini salayan sa-
ray grevlisi aadakilerden hangisidir?
A) Cmedar B) Emir-i Candar
C) Serhenk D) Tatdar
E) Hcibl-Hccab




2. Trk-slm devletlerinde, hkmdarn ve
sarayn gvenliinden sorumlu olan g-
revli aadakilerden hangisidir?
A) Emir-i Alem B) Kapucuba
C) Emir-i Silah D) Kssadar
E) Emir-i Candar




3. Byk Seluklu Devletinde, hkmdar
ile devlet protokol ve eliler arasnda
grmeleri ayarlayan devlet grevlisi
aadakilerden hangisidir?
A) Ulu Hacib B) anigir
C) Kapucuba D) Cmedar
E) Devaddar




4.
I. hcibl-hccab,
II. emir-i hur,
III. idiba
Yukardakilerden hangileri, Trk-slm
devletlerinde saray tekiltndaki grev-
liler arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




5. Karahanl Devletinde vezire verilen
Trke ad aadakilerden hangisidir?
A) Serhenk B) Yuru
C) Abdr D) anigir
E) Devaddar

Karahanllarda vezire verilen Trke ad yurutur. Byk Seluklu Devletinde en
nl vezir ise Nizml-Mlktr.
Trk tarihinde Sultan unvann ilk kez Gazneli Mahmut kullanmtr.
1-C 2-E 3-A 4-E 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 35 ~

Byk Seluklu Devletinde Byk Divana Bal Alt Divanlar
Divanlar Grevleri Bakan
Divn- n (Tura) Devletin i ve d yazmalarn yapan divandr.
Tura
(Mn)
Divn- stifa Devletin tm mal ilerine bakard. Mstevf
Divn- raf
Tefti kuruludur. Devletin idar ve mal ilerinin
yolunda gidip gitmediini tefti (kontrol) ederdi.
Mrif
Divn- Arz
Ordunun yiyecek, giyecek, tehizat vb. tm ihti-
yalar ve asker maalar ile ilgilenirdi.
Emir-i Arz
(Arzl-Cey)
Divn- Mezlim
Hkmdarn bakanlk ettii ve byk davalarn
bakld yksek mahkemedir.
Sultan




4. Tara Ynetimi
Trk-slm devletlerinde tara tekilt; eylet, vilyet, kaza ve kylerden meydana
geliyordu.
Bu blgelerde asker valiler ya da hanedan yeleri grevlendirilmi, tarada grev
yapacak olan yneticiler atabeyler tarafndan yetitirilmitir.

Tara Ynetimindeki Devlet Grevlileri

ADI GREV
Melik
Byk Seluklu Devletinde bir blgenin ynetimi ile ilgili grevlendiri-
len hanedan yelerine Melik denir. Melikler, i ilerinde serbest d ile-
rinde merkeze bal hareket etmilerdir. Bu durum Seluklularn yne-
timde merkez otoriteye nem verdiklerini gstermektedir.
Atabey
Devlet idaresini renmeleri ve iyi bir ynetici olabilmeleri iin eylet-
lere gnderilen erkek ocuklarn, devlet ynetimi konusunda eiten
kiilerdir. Atabeyler, bu srete bilgi ve tecrbelerini hkmdarn erkek
ocuklarna retirdi. (Osmanldaki karl Lalalk kurumudur.)
hne Eylet ve vilyetlerin banda bulunan asker ve idar yneticidir.
mil
(Ummal)
Vilyetlerde vergilerin toplanmasndan sorumlu olan grevlidir.
Muhtesip
Vilyetlerde ticar hayatn dzenlenmesi (pazarlarda fiyatlarn, tart ve
l aletlerinin ve retilip satlan mallarn kalitesinin denetlenmesi)
ve belediye almalarnn yrtlmesinden sorumlu grevlidir.
Amid Vilyetlerde ynetimden sorumlu sivil grevlidir.
Ulak Saray ve tara ynetimi arasnda haberlemeyi salayan kiilerdir.
Suba Tarada ehirlerin gvenliinden sorumlu kiidir.

1. Byk Seluklu Devletinde, ordunun yi-
yecek, giyecek, tehizat gibi ihtiyalar
ve asker maalar ile ilgilenen divan tr
aadakilerden hangisidir?
A) Divn- n
B) Divn- stifa
C) Divn- raf
D) Divn- Arzl-Cey
E) Divn- Mezlim



2. Byk Seluklu Devletinde, devletin i
ve d yazmalarn yapan divan aa-
dakilerden hangisidir?
A) Divn- Berd
B) Divn- Mezlim
C) Divn- n
D) Divn- stifa
E) Divn- Arzl-Cey



3. Byk Seluklu Devletinde, devlet yne-
timinde olmayp, posta ve haberleme
(istihbarat) ilerine bakan divan aada-
kilerden hangisidir?
A) Divn- raf
B) Divn- Arzl-Cey
C) Divn- stifa
D) Divn- n
E) Divn- Berd



4. Trk-slm devletlerinde, devlet idaresini
renmesi ve iyi bir ynetici olabilmesi
iin eyletlere gnderilen erkek ocukla-
rn, devlet ynetimi konusunda eiten
kiilere ne ad veriliyordu?
A) Melik B) Atabey C) Lala
D) mil E) hne



5. Trk-slm devletlerinde, pazarlarda fi-
yatlar, tart-l aletlerini ve retilip sa-
tlan mallarn kalitesini denetleyen, ayn
zamanda belediye almalarnn yr-
tlmesinden de sorumlu olan grevli
aadakilerden hangisidir?
A) Muhtesip B) Amid C) Ulak
D) diba E) Ummal

Byk Seluklu Devletinde devlet ynetiminde olmayan divan tr Divn- Berddir.
Divn- Berd, posta ve haberleme (istihbarat) ilerine bakard.
1-D 2-C 3-E 4-B 5-A
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 36 ~

B. ORDU
lk Trk-slm devletlerinde ordunun nemli ksmn Trkler oluturuyordu. Gl
bir ordu, devletin temeli olarak kabul edilmitir. (Ordu-Millet Anlay) slmi-
yetin kabul edilmesiyle birlikte benimsenen cihat anlay, Trklerin bir anlamda
sava zelliini daha da pekitirmitir.
Byk Seluklu Devletinde en gl ordu Sultan Melikah dneminde kurulmu,
bu ordu 10lu sisteme gre tekiltlandrlmtr. Trk slm devletlerinde pek ok
yeniliin olduu ordu, genel olarak u ksmlardan olumaktadr:

BRM ZELLKLER
Hassa Askerleri
Sultana bal ve onun gvenliini salayan zel birlikler
olup maal askerlerdir.
3 aylk olarak verilen maaa Bistegan denir.
Gulamn- Saray
Gulam Kle demektir.
Farkl milletlerden seilip, Gulamhanede zel olarak
yetitirilen cretli askerlerdir.
Dorudan sultana bal muhafz birlikleri olup, sultann
sarayn korurlard. (Osmanldaki karl Devirmedir.)
lk kez Gazneliler tarafndan oluturulmutur.
kta Ordusu (Sipahiler)
kta sahibi olanlarn ikta gelirleri karl beslemek
zorunda olduklar atl askerlerdir. (cebel)
Bu ordu birimi devletten maa almazd.
Tamam Trk ve Mslmanlardan oluur.
lk kez Byk Seluklu Devleti tarafndan oluturul-
mutur.
Bu ordu Osmanlda Tmarl Sipahi Ordusuna rnek
olmutur.
Eylet Askerleri Melik ve eylet valilerinin asker birlikleridir.
Trkmenler
Trkmenlerden sava zaman orduya katlan birliklerdir.
Trkmenler genellikle ulara yerletirilir ve snr gvenlii
salanrd.
Yardmc Kuvvetler
Bal devlet ve beyliklerin sava zaman gnderdii
cretli askerlerdir.





C. SOSYAL YAPI
Trk-slm devletlerinde toplum ierisinde snfsal ayrm yoktu. Egemenlik altnda
yaayan herkese hogr politikas izlenmitir.
slm kltrnn de etkisiyle yerleik yaam kltr gelimi, bu da beraberinde
ticar hayatn canlanmasna yol amtr.
Karahanl Devleti dndaki Tk-slm devletleri ok uluslu devlet (imparatorluk)
zellii tamaktadr.
Din ve inancn da etkisiyle toplum ierisinde sosyal dayanma gl olmutur.

1. Trk-slm devletlerinde, zel asker bir-
likler olan Hassa Askerlerine verilen 3
aylk maaa ne ad veriliyordu?
A) Gulam B) Ulfe C) Cebel
D) Bistegan E) Sipah



2.
I. hassa ordusu,
II. tmar ordusu,
III. gulam ordusu
Yukardaki asker birliklerden hangileri
Byk Seluklu ordusunun iersinde yer
almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III



3. kta sistemi ilk kez hangi devlet tarafn-
dan oluturulmutur?
A) Karahanllar B) Gazneliler
C) Memlklar D) hidler
E) Byk Seluklular



4. Seluklularda ve Karahanl Devletinde has-
sa ordular, sava esirleri (kle) arasndan
toplanan ya da satn alnan kk yataki
ocuklarn yeteneklerine gre yetitirildii
asker birliklerdi.
Seluklular ve Karahanllarda uygulanan
bu sistemin, Osmanl Devletindeki kar-
l aadakilerden hangisidir?
A) Devirme B) Msadere C) Gedik
D) Tmar E) ltizam



5.
I. Seluklular
II. Harzemahlar
III. Uygurlar
Yukardaki devletlerden hangilerinde ikta
sistemi uygulanmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


Gazneliler orduda ayrca fil ve cretli asker kullanmtr. zellikle ar yklerin tan-
mas ve dman ordularnn datlmasnda nemli fonksiyon stlenmitir.
1-D 2-B 3-E 4-A 5-C
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 37 ~

D. HUKUK SSTEM
Trk-slm devletlerinde hukuk, eri ve rf olmak zere ikiye ayrlrd. Ayrca fet-
hedilen yerlerdeki eski uygulamalar ve divan kararlar da hukuk sisteminde etkili
olmutur.

1. eri Hukuk
eri hukuk temelini slm hukukundan alrd.
Miras, boanma, evlenme, velyet, vakf ve ticaret ile ilgili konular eri hukuk kap-
samnda yer alyordu.
eri davalara kadlar bakard.
Kadlarn bandaki sorumluya ise Kadl-kudat (Ba Kad) denirdi.
Kad, divan yeleri ve hatta veziri yarglama yetkisine sahipti.
Kadlar, siyas otorite tarafndan bask altna alnmazd. Bu durum ksmen de olsa
hukukun bamsz olduunu gstermektedir.

2. rf Hukuk
rf hukuk ise temelini eski Trk geleneklerinden (tre) alrd.
lke gvenliinin salanmas, kanunlarn uygulanmas ve bu konularda ortaya -
kan uygunsuzluklar rf hukukun kapsamnda yer alyordu.
rf davalara Emir-i Ddn bakanlndaki mahkemeler bakard.


Ayrca hkmdarn bakanlk ettii ve byk davalarn bakld yksek mahkeme
olan Divn- Mezlim de hukuk sisteminde nemli bir yere sahiptir.

E. TOPRAK YNETM VE EKONOM
1. Toprak Sistemi
Trk slm Devletlerinde toprak Mir ve Mlk toprak olarak ikiye ayrlmtr.

Toprak Tekilt


Mir Topraklar Mlk Topraklar




a) Mir Topraklar
Mlkiyeti devlete ait olan topraklara Mir toprak ad verilmitir. Mir arazi 3 ana
gruba ayrlr. Bunlar;

1. Has Arazi
Geliri hkmdara ve ailesine ayrlan ba, bahe, tarla gibi topraklardr.
Bu topraklardan alnan vergiler dorudan hkmdarn hazinesine aktarlrd.
Has arazinin gelirleriyle hkmdar ve ailesinin masraflar karlanrd.

2. kta Arazi
lke topraklarnn vergi gelirlerine gre blmlere ayrlmasna ikta denir.

1. Trk-slm devletlerinde;
I. din,
II. rf ve adetler,
III. divan kararlar
gibi faktrlerden hangileri hukuk siste-
minin ekillenmesinde etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




2.
I. kadl-kudat
II. emir-i dd
III. niybet-i saltanat
Yukardakilerden hangileri Trk-slm
devletlerinde hukuk sistemi ile ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III




3. Seluklu Devletinde rf davalara bakan
grevli aadakilerden hangisidir?
A) Mstevf B) Arzl-cey
C) Emir-i Dd D) Kadl-kudat
E) Meliks-Sevhil




4. Trk-slm devletlerinde, ikta sisteminin
uyguland topraklar aadakilerden
hangisinin kapsamnda yer alr?
A) Mir B) Vakf C) Mlk
D) Harac E) r




5.
I. has,
II. vakf,
III. mlk
Yukardakilerden hangileri mir arazinin
kapsamndaki topraklar arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

Trk-slm devletlerinde asker davalara ise Kad-leker ad verilen grevli bakmtr.
Has kta Vakf r Harac
1-E 2-D 3-C 4-A 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 38 ~




kta sisteminde; hizmeti geen baz devlet grevlilerine (vali, komutan, asker gibi)
maalarna karlk belirli bir miktar toprak verilir, topraktan elde edilen gelirin bir
ksmyla kendi maalarn karlarlar, bir ksmyla da atl asker beslerlerdi.
Bu sistemde; topran mlkiyeti devlete, vergileri toplama hakk ikta sahibine,
topra ileme hakk ise kyllere aitti.









3. Vakf Arazi
Medrese, darifa, imarethane, cami, hamam, eme gibi sosyal amal (hayr i-
leri iin) kurulan kurumlarn giderleri iin ayrlan topraklardr.
Dorudan topluma hizmet amal kullanlan vakf topraklar; satlamaz, kiraya veri-
lemez, devredilemez ve miras braklamazd.

b) Mlk Topraklar
Mlkiyeti ahslara ait olan topraklara ise Mlk arazi ad verilmitir. Bu topraklar
ahs olup; genellikle ev, ba, bahe gibi tanmaz mallardr.
Mlk arazi de 2 gruba ayrlr. Bunlar; r ve harac topraklardr. Mslmanlara ait
topraklara r, gayr-i mslimlere ait topraklara ise harac toprak denmitir.
Mlk topraklar, hizmeti geen kiilere devlet tarafndan dl olarak verilebildii
gibi, atadan miras olarak da kalabilmitir.

2. Ekonomik Hayat
Trk-slm devletlerinde toprak dnda ekonomi; hayvanclk, ticaret, dokumaclk,
madencilik ve el sanatlarna dayaldr.
Baharat Yolu ve pek Yolu ticar hayatn canlanmasnda nemli rol oynamtr.
Ticar hayatta, Abbaslere ait olan ve ayn ii yapan esnaflarn oluturduu meslek
rgtlenmesi anlamna gelen ftvvet tekilt da nemli bir fonksiyona sahipti.
Bu meslek rgtlenmelerine gayr-i mslimler ye olamazd.



Seluklularn balca gelir kaynaklar
r: Mslmanlardan alnan 1/10 oranndaki rn vergisidir.
Hara: Gayr-i mslimlerden alnan rn vergisidir.
Cizye: Gayr-i mslim erkeklerden askere gitmemeleri karlnda alnan vergidir.
Bc- Bazar: Pazar vergisidir.
Ganimet: Sava gelirlerinin 1/5idir.
Komu devletlerin hediyeleri
Maden, orman ve tuzla gelirleri

1. Trk-slm devletlerinde ikta sisteminin
uygulanma amalar arasnda;
I. byk ve gl bir orduya sahip olma,
II. retimin srekliliini salama,
III. merkez otoriteyi glendirme
gibi unsurlardan hangileri yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. lk kez Byk Seluklu Devleti dnemin-
de uygulanan ikta sistemi, en ok aa-
daki alanlarn hangisinde devlete fayda
salamtr?
A) Tarm-Askerlik
B) Eitim-retim
C) Ticaret-Askerlik
D) Ynetim-Hukuk
E) Tarm-Ynetim



3. Trk-slm devletlerinde, geliri hayr ku-
rulularna ve sosyal hizmetlere ayrlan
topraklara ne ad veriliyordu?
A) kta B) Vakf C) Mukataa
D) Metruk E) Ocaklk



4. Trk-slm devletlerinde,
I. r,
II. hara,
III. cizye
vergilerinden hangileri sadece gayr-i
mslim vatandalardan alnmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5. Trk-slm devletlerinde,
I. cizye,
II. ikta,
III. gulam
uygulamalarndan hangileri toplumun
belli bir kesiminin ordu tekilt iinde
yer almadn gstermektedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


kta Sistemi, Trk tarihinde ilk kez vezir Nizaml-mlkn nerisiyle Byk Seluklu
Devletinde uygulamaya konulmutur.
Ftvvet tekilt, Anadolu Seluklu dneminde Ahilik Tekilt, Osmanl dneminde
ise Lonca Tekilt ad ile varln srdrmtr.
kta Sisteminin Yararlar
Devlet para demeden byk bir orduya sahip olmutur. (ekonomik-asker)
Hazinenin yk hafifletilmitir. (ekonomik)
lkede asayi ve dzen salanmtr. (sosyal)
Merkez otorite glenmitir. (siyas)
retimde sreklilik salanmtr. (ekonomik)

(Bu sistem, Osmanlda Tmar (Dirlik) Sistemine rnek olmutur.)
1-E 2-A 3-B 4-D 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 39 ~

F. YAZI, DL VE EDEBYAT
lk Trk-slm devletlerinde genellikle konuma dili Trke, edebiyat dili Farsa ve
bilim dili ise Arapa olmutur.
Karahanllarda devletin resm dili de Trkeydi.
Gaznelilerde saray ve ordu Trke konuurken, bilim dili Arapa, edebiyat dilinde
ise Farsa kullanlrd.
Byk Seluklularda ise resm dil Farsayd. Bilim dili Arapa, edebiyat dili ise yine
Farsayd. Bu durum Trkenin gelimesini engellemitir.

YAZILI EDEBYAT RNEKLER
ESER ADI YAZARI DNEM ZELLKLER
Kutadgu Bilig
(6645 beyit)
Yusuf Has
Hacib
Karahanl
Trk-slm Edebiyatnn yazar bilinen ilk
yazl rnei olarak kabul edilmektedir.
Mutluluk Veren Bilgi anlamna gelir.
deal devlet ynetiminden bahseden eser
hkmdara tler verir. Bu yzden bir
anlamda siyasetnme zellii gsterir.
Uygur alfabesi ile yazlan eser, Tabga (Ulu
Kara) Bura Hana sunulmutur.
Divn-
Lgatit Trk
Kagarl
Mahmut
Karahanl
lk Trke ansiklopedik szlktr.
Trkenin Arapa kadar zengin bir dil
olduunu gstermek ve Trkeyi Araplara
retmek iin yazlmtr.
Sonunda ilk Trk dnyas haritas vardr.
Eser, Abbas halifesi El-Mukted Bi-Emrillahn
olu Ebul-Kasm Abdullaha sunulmutur.
Divn-
Hikmet
Hoca
Ahmet
Yesev
Karahanl
Eser Trk Tasavvuf Edebiyatnn ilk eseri,
yazar da ilk Trk mutasavvf olarak bilinir.
Din ve ahlak tler iermektedir.
Trkenin Tarikat Dili olarak kabul edilmesi
ve yaylmasn salamtr.
Atabetl-
Hakyk
Edip
Ahmet
Yknek
Karahanl
Uygur alfabesi ile yazlmtr.
Gereklerin Eii anlamna gelir.
Ahlak deerleri anlatan eitici ve retici bir
eserdir.
Eser, Karahanl hkmdarlarndan Muham-
med Dd spehsalar Beye sunulmutur.
ehnme Firdevs Gazneli
Eserde ran-Turan Savalar anlatlr.
Gazneli Sultan Mahmuta sunulmutur.
Firdevs bu eserinde ran vglerle anlat-
m, bu yzden Sultan Mahmutun kendisine
vaat ettii paray alamamtr. Bunun zerine
Firdevs, Gazneli Mahmut iin mehur Hicvi-
ye adl eserini kaleme almtr.
Tarih-i Yemin Utb Gazneli
Eserde Gaznelilerin tarihi anlatlmaktadr.
Gazneli Sultan Mahmuta sunulmutur.
Siyasetnme
Nizml-
Mlk
Byk
Seluklu
Eserde devlet ynetimi ile ilgili tler vardr.
Byk Seluklu Sultan Melikaha takdim
edilmitir.
Rubler
mer
Hayyam
Byk
Seluklu
Devrin en nl airlerindendir.
Rubilerde ran Saray Gecelerini anlatmtr.
Divn- Enver
(Kasideler)
Enver
Byk
Seluklu
Byk Seluklu dneminde kasideleriyle
tannan en nl air Enverdir.
Muhakemetl
Lgateyn
Ali r
Nev
Timur
Devleti
Trkenin Farsa kadar zengin bir dil
olduunu gstermek iin yazlmtr.
aatay Trkesinin en byk airidir.

1. Karahanl Devleti dneminde Yusuf Has
Hacib tarafndan yazlan Kutadgu Bilig
adl eser hangi alfabe ile yazlmtr?
A) Uygur B) Gktrk C) Arap
D) Sod E) Kiril


2. Utb, kaleme ald Tarih-i Yemin adl
eserini hangi Trk devleti dneminde, ki-
me takdim etmitir?
A) Karahanl-Tabga Bura Han
B) Gazneli-Sultan Mahmut
C) Byk Seluklu-Alp Arslan
D) Karahanl-Yusuf Kadir Han
E) Mool-Cengiz Han


3. Edip Ahmet Yknek tarafndan kaleme
alnan Atabetl-Hak-yk adl eser hangi
Trk hkmdarna takdim edilmitir?
A) Ulu Kara Bura Han
B) Kadir Bura Han
C) Sultan Mahmut
D) Muhammed Devlet ah
E) Muhammed Dd spehsalar Bey


4. Aada verilen edeb eserlerden hangisi
Karahanllar dnemine ait deildir?
A) Divn- Hikmet
B) Atabetl- Hakyk
C) Siyasetnme
D) Kutadgu Bilig
E) Divn- Lgatit Trk


5. aatay Trkesinin en byk airi ola-
rak kabul edilen Ali r Nevnin, Trk-
enin Farsa kadar zengin bir dil oldu-
unu gstermek iin kaleme ald eser
aadakilerden hangisidir?
A) ehnme
B) Divn- Lgatit Trk
C) Atabetl- Hakyk
D) Muhakemetl Lgateyn
E) Divn- Hikmet

1-A 2-B 3-E 4-C 5-D
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 40 ~

G. BLM
Trk-slm devletlerinde en nemli bilimsel kurumlar medreselerdir.
Karahanllar dneminde Semerkant, Buhara ve Kagar nemli bilim ve kltr mer-
kezleridir. Tabga Bura Han tarafndan Semerkantta alan medreselerde, ilk kez
burslu eitim sistemi uygulanmtr.
Gazneliler dneminde de Sultan Mahmut zamannda Niaburda nemli medrese-
ler kurulmu, bilim ve bilim adamlar her dnem desteklenmitir.
Byk Seluklu Sultan Turul Bey dneminde, Niaburda ilk Seluklu medresesi
almtr. Alp Arslan dneminde ise dnyann ilk niversitesi olarak kabul edi-
len ve vezir Nizml-Mlk tarafndan yaptrlan Badattaki Nizmiye Medresesi
dnemin en nl eitim kurumudur.

TRK-SLM BLGNLER
Harezm
(780-850)
IX. yzylda yaam nl matematiki ve filozoflardan birisidir.
Matematikte sfr (0) rakamn ilk kez kullanmtr.
Badatta kurulan Beytl Hikmede yneticilik ve hocalk yapmtr.
nl eserlerinden biri Kitabl-Cebir Vel-Mukabeledir.
Farab
(874-950)
Avrupada Al-Phorobius adyla tannmtr.
hsal-Ulm adl eseriyle pozitif bilimleri ilk kez snflandrmtr.
El- Medinetl Fzla en nemli eseridir.
Hava titreimlerinden ibaret ses olaynn ilk mantkl izahn yapmtr.
Tarihte ilk kez Birlemi Milletler fikrini ortaya atan bilim adamdr.
Aristonun eserlerine yeni anlay getirdii iin kendisine Muallim-i Sni
(kinci retmen) denmitir.
bn-i Sina
(980-1037)
Avrupada Avicenna adyla tannmtr.
Tp alannda slm dnyasna en byk katky salamtr.
En nemli eseri El-Kanun Ft-Tbb (Tp Kanunu) olup, uzun yllar Avrupada
ders kitab olarak okutulmutur.
Tbbn Hkmdar olarak anlmtr.
Birn
(973-1051)
Gazneli Mahmut dneminde yaam nl bilginlerden biridir.
Sultan Mahmut, Birun iin Saraymn En Deerli Hazinesi demitir.
Ekvatorun uzunluunu ok az bir yanlmayla hesaplayabilmitir.
El Asril Bakiye adl eseri olup, bu eserinde Asyal milletler hakknda bilgi
vermi ve astronomiden bahsetmitir.
Gazal
(1058-1111)
Byk Seluklu dneminde yaam, Nizmiye Medresesinde ba mder-
ris olarak grev yapmtr.
Siyas din anlaylaryla mcadele etmitir.
Yaam boyunca 500e yakn kitap yazd sylenen Gazlinin nemli
eserleri arasnda hyal-Ulmiddin ve Tehftl Felsife saylabilir.
mer
Hayyam
(1048-1131)
Sultan Melikah adna Celli Takvimini hazrlayan kurulun bakandr.
Gne Yl esasna gre hazrlanan bu takvim, astronomi ve matematik
biliminin ok gelitiini gstermektedir.
Ayrca Trk geni de denilen Hayyam genini bulmutur.
Zemaher
(1074-1144)
Harzemahlar dneminde yaam olup, asl ad Mahmud Zemaherdir.
Gramer, belgat (dzgn konuma sanat), fkh, kelm, tefsir vb. pek ok
alanda derin bilgiye sahiptir.
Mekke ve Medinede ok uzun sre kald iin, kendisine "Allah'n
komusu" anlamna gelen "Crllah" denmitir.
Kef Tefsiri ve Mukaddimetl-Edeb adl eserleri ok nemlidir.
bn-i Rd
(1126-1198)
spanyada yetimi nl bir filozoftur.
Endls Emevleri dneminde yaam ve Aristoyu Avrupaya tantmtr.
Ortaa filozofu Thomas Aquinas ona "rih" (Yorumcu) adn vermitir.
Tehft't Tehaft ve Makel fi'l-Mizc iki nemli felsef eseridir.
Ulu Bey
(1394-1449)
Timurun torunu olan Ulu Bey, hem devlet adam hem de bilim adamdr.
Semerkantta kendi adna rasathane yaptrmtr.
En nemli eseri Ulu Bey Zeyci (Yldzlar Cetveli)dir.
Devrin bilginlerinden Ali Kuu Ulu Beyin rencisi olmutur.

1. Trk-slm tarihinde burslu eitim siste-
mi ilk kez hangi devlet dneminde uygu-
lanmtr?
A) Byk Seluklular B) Gazneliler
C) Karahanllar D) Memlklar
E) Anadolu Seluklular



2. Byk Seluklu Devletinde Turul Bey
dneminde ina edilen ilk Seluklu med-
resesi nerede almtr?
A) Semerkant B) Buhara C) Kagar
D) sfahan E) Niabur



3. Avrupada Al-Phorobius adyla tannan,
felsefede Muallim-i Sni (kinci retmen)
olarak adlandrlan ve Trk-slm dnya-
snda pozitif bilimleri ilk kez snflandran
bilim adam aadakilerden hangisidir?
A) Harezm B) Farab C) Birni
D) bn-i Sina E) Gazal



4. Avrupada Avicenna adyla tannan ve
yazm olduu El-Kanun ft Tp adl ese-
riyle Trk-slm dnyasna tp alannda
en byk katky yapan nl bilim adam
aadakilerden hangisidir?
A) Zemaher B) bn-i Rd
C) Gazal D) bn-i Sina
E) mer Hayyam




5. Timur Devleti Dneminde bilim adamlarna
nem verilmi, hkmdarlar bilim ve edebi-
yat almalarn bizzat desteklemilerdir.
Bu dnemde yaam, Semerkantta ken-
di adna yaptrd rasathanesi ve Yldz-
lar Cetveli adl eseriyle nl astronomi
bilgini ve devlet adam aadakilerden
hangisidir?
A) Ulu Bey B) mer Hayyam
C) Ali Kuu D) Birn
E) Hseyin Baykara

1-C 2-E 3-B 4-D 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 41 ~

H. MMAR VE SANAT





Trk-slm mimarsinin ilk rneklerine Karahanllarda rastlanmaktadr.
Nitekim Trk-slm mimarsinin temelleri Karahanllar dneminde atlm, ilk kez
Ribat ad verilen kk kervansaraylar ina etmilerdir.
Ayrca Karahanllar ilk kez Bimarhne (Dar-ifa) kurarak hastalarn tedavisinde
de nemli gelime salamlardr.
Resim ve heykel sanatlarnn slm dinine aykr grlmesi nedeniyle bu sanat dal-
lar pek gelimemise de, paralar zerinde figrler, hallar zerinde bitki ve hayvan
motifleri kullanlmtr. Ancak bu sanatlar ok gelimemitir.

SSLEME SANATLARI
Hat
Arap harfleriyle slm gzel yaz yazma sanatdr. slamiyete geile
birlikte nem kazanm ve bir sanat dal haline gelmitir.
Minyatr
Kitaplara suluboya kullanlarak izilen kk resimlerdir. Minyatr sanat-
larna nakka ya da musavver denilmitir.
Tezhip
Kitap ssleme sanatdr. Altnlamak, yaldzlamak anlamna gelir. Yaldz ve
boya kullanlarak zellikle Kuran- Kerimin sayfalar sslenmitir.
ini
Frnlanm toprak zerine yaplan renkli ve eitli motiflerden oluan
seramiklerdir.
Kndekri
Ahap ilemeciliine dayanan el sanatdr. Bu sanatlarla uraanlara
Neccar ad verilmitir. (Neccar = Marangoz)
Fresk Ya al (sva) zerine yaplan renkli duvar resmidir.
Vitray Renkli cam ssleme sanatdr.
Mozaik Kk cam ve ta paralarnn har ierisinde yerletirilmesi sanatdr.
Telkri Altn, gm gibi maden ilemeciliine dayanan sanat daldr.
Malakri Duvar kabartma sanatdr.
Kakmaclk Ahap ve madenlerin iine renkli malzemelerin yerletirilmesi sanatdr.
Oymaclk Ahap, al vb. zeminlerin oyulmasna dayanan ssleme sanatdr.






SSLEME SANATLARININ KULLANIM ALANLARI
Duvar Sslemede Fresk, ini, mozaik, ta bezeme, malakri, hat, oymaclk, kakmaclk.
Ahap Sslemede Kndekri, oymaclk, kakmaclk.
Kitap Sslemede Hat, tezhip, minyatr, ciltilik.
Maden Sslemede Telkri, kakmaclk, oymaclk.
Cam Sslemede Vitray, ta bezeme, tula bezeme, al bezeme.

1. Trk-slm mimarsinin ilk rnekleri aa-
daki devletlerden hangisi tarafndan
verilmitir?
A) Karahanllar B) Gazneliler
C) Babrler D) Harzemahlar
E) Byk Seluklular



2. slm dininin resim ve heykel sanatlarna
scak bakmamas Trk-slm devletlerin-
de,
I. nakkalk,
II. hattatlk,
III. kakmaclk
sanatlarndan hangilerinin gelimesine
ortam hazrlamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3.
I. minyatr,
II. tezhip,
III. resim ve heykel
Trk devletlerinde, yukardaki sanat dal-
larndan hangilerinde slmiyetin kabu-
lnden sonra gelimenin durduu savu-
nulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Trk-slm sanat, aadaki sanatlardan
hangisinde dierlerinden daha fazla ge-
lime gstererek dier toplumlar da et-
kilemitir?
A) Mimar B) inicilik
C) Minyatr D) Hat
E) Oymaclk



5. Seluklularda mimar yaplarn ssleme-
lerinde,
I. hat,
II. ini,
III. tezhip
sanatlarndan hangileri kullanlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III

Trklerin slm mimarsine en nemli katklar kemer, kubbe, Trk geni ve stun-
dur. Bunun dnda Byk Seluklu Devleti mimarye; st ste ift kubbe, silindirik ve
yivli minare, keli at ve be keli mihrap gibi unsurlar kazandrmtr.
Deerli adaylar; SYM hemen hemen her snavda mimar ve sanat konusuyla ilgili soru
sormaktadr. SYMnin zellikle zerinde durduu temel konu balklar; eserlerin hangi
dneme ait olduu, mimar eserlerin hangi amaca hizmet ettii ve ssleme sanatlarnn
ne gibi zellikleri olduuyla ilgilidir. Bu yzden siz deerli adaylarn bu konu balklarna
zellikle dikkat etmesi gerekmektedir.
1-A 2-E 3-C 4-D 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 42 ~

KULLANIM AMALARINA GRE MMAR YAPILAR

Din Mimar Asker Mimar Ticar Mimar







Salk Mimarsi Sosyal/Sivil Mimar








NEML BAZI YAPILAR

























1.
I. zviye,
II. ribat,
III. kervansaray
Yukardaki mimar yaplardan hangileri-
nin Seluklularda ticaretin gelimesine
katk salad savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


2. Trk-slm mimarsinde grlen,
I. medrese,
II. bimarhne,
III. imrethne
yaplarndan hangileri Trk devletlerinde
sosyal devlet anlaynn varln kant-
lar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Trk-slm devletlerinde, Ribat ad veri-
len kervansaraylarn ilk rnei aadaki
devletlerden hangisi tarafndan verilmi-
tir?
A) Harzemahlar B) Gazneliler
C) Karahanllar D) Memlklar
E) Byk Seluklular



4. Trk-slm devletlerinde tek bir cins tica-
ret maddesinin toptan satnn ya da da-
tmnn yapld kapal pazar yerine ne
ad veriliyordu?
A) Arasta B) Ribat
C) Bedesten D) Kapan han
E) Kervansaray



5. Trk-slm mimarsinde,
I. klliye,
II. kmbet,
III. medrese
tr yaplardan hangileri ant mezar ni-
telii tamaktadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III

Cami
Mescit
Trbe
Kmbet
Medrese
Klliye
Tekke
Zviye
Kale
Sur
Bur
Tersane
Kule
Hisar
Kla
Ordugh
Ribat
Kervansaray
Han
Bedesten
Arasta
Kapan
ar
Dr-ifa
Drl-afiye
Bimarhne
Bimaristan
Maristan
Drs-shha
ifahne
Saray
Kk
Ev
Kpr
eme
Hamam
mrethne
Tabhne
Kmbet
zeri piramit at ile rtl ant mezardr. Trbe mimarsi ise ilk
kez Byk Seluklular tarafndan uygulanmtr.
Klliye Ana yaps (merkezi) cami olan kompleks yaplar topluluudur.
mrethne Yolculara ve yoksullara cretsiz yemek datlan yer. (Aevi)
Kervansaray
Ticar amal yaplardr. Ticaret yollar gzerghnda konaklama
ve gvenlik hizmetlerini salamtr.
Ribat
Ticar amal yaplar olup, kervansaraylardan kktr. lk kez
Karahanllarda grlmtr.
Bedesten Kuma ticaretinin yapld kapal ardr. Kubbelerle rtldr.
Kapan Han
Tek bir cins ticaret maddesinin toptan satnn ya da datm-
nn yapld kapal pazar yeridir.
Arasta
st ak ya da kapal, dkknlarn srayla dizildii ticar yapdr.
Bir dier ad Ahi arsdr.
Bimarhne
Akl ve sinir hastalklarnn tedavi edildii kurumlardr. lk kez
Karahanllarda grlmtr.
Tabhne Misafirhne. Fakirlerin barndklar sosyal yaplardr.
1-A 2-E 3-C 4-D 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 43 ~

BAZI TRK-SLM DEVLETLERNDE NEML MMAR ESERLER
DNEM ESER ADI
Karahanllar
Ribt- Melik (Kervansaray) ***
Aye Bibi Trbesi *** (Eski Trk adr sanat rneidir.)
Registan Medresesi
Dehistan Kervansaray
Tirmiz Saray
Balci Hatun Trbesi
Arap Ata Trbesi
Gazneliler
Leker-i Bazar Saray (Afganistan) ***
Leker-i Bazar Ulu Camii (Afganistan) ***
Zafer Kuleleri
Mahmut Bendi
Ribt- Mahi
Sultan III. Mesut Saray
Arsl-Felek Camii
Byk Seluklu
Devleti
Nizmiye Medresesi (Badat) ***
Diyarbakr Ulu Camii ***
Niabur Medresesi (ilk Seluklu medresesidir.)
Sultan Sencer Trbesi (Merv)
Turul Bey Trbesi (Rey)
Rey Medresesi
Kazvin Mescit-i Cuma
sfahan Melikah Camii
Kmbet-i Surkh
Ribt- Zafaran
Glpayegn Camii
Mescit-i Cuma (sfahan) (ilk medrese-cami birleimidir.)
Tolunoular
Tolunolu Ahmet Camii (Msr) ***
Ulu Camii
Tolunolu Ahmet Maristan (Eczane ve Hastane)
Babrller
Tac Mahl (Hindistan) ***
Agra Kalesi
Lahor Kalesi
Mot Mescidi

1. Trk-slm mimarsinde sfahanda ina
edilen ve ilk medrese-cami birleimi ol-
mas bakmndan nemli bir yere sahip
olan Mescit-i Cuma, aadaki devlet-
lerden hangisi dneminde yaplmtr?
A) Karahanllar B) Gazneliler
C) Byk Seluklular D) Babrler
E) Anadolu Seluklular



2. Babr hkmdar ah Cihann ei Mm-
taz Mahalin ansna Hindistanda yaptr-
d nl mimar eser, aadakilerden
hangisidir?
A) Agra Kalesi
B) Leker-i Bazar Saray
C) Glpayegn Camii
D) Tac Mahal
E) Arsl-Felek Camii



3. Aadaki eserlerden hangisi Byk Sel-
uklu Devleti dnemine ait deildir?
A) Nizmiye Medresesi
B) Bursa Ulu Camii
C) Diyarbakr Ulu Camii
D) Sultan Sencer Trbesi
E) Glpayegn Camii



4. Trk-slm sanatnn nl mimar eserle-
rinden biri olan Afganistandaki Leker-i
Bazar Saray hangi Trk devleti dnemi-
ne aittir?
A) Gazneliler B) Harzemahlar
C) Byk Seluklular D) Karahanllar
E) Anadolu Seluklular




5. Aadaki eserlerden hangisi sivil mima-
rye rnek olarak gsterilemez?
A) Tolunolu Ahmet Maristan
B) Lahor Kalesi
C) Zafer Kuleleri
D) Sultan III. Mesut Saray
E) Aye Bibi Trbesi

1-C 2-D 3-B 4-A 5-E
lk T
~ 44

VI. T
By
Ana
dn
Tr






A. An
Ana
am
Ana
(Tu
Ma
fet
dol
lk
ma

B. lk















1. Sa
Eb
An
Ha
120
son
Erz
rk-slm De
4 ~
TRKYE T
yk Seluklu D
adolunun kap
nem balamt
rkiye Tarihi ba
lk Trk Beylik
Anadolu Selu
II. Beylikler D
Osmanl Devl
Trkiye Cumh
nadoluya l
adoluya ilk T
mac gdlmem
adoluyu yurt
urul ve ar B
alazgirt Sava
hiyle grevlen
lu blgelerini e
Trk Beylikle
as zerine ba
k Trk Beylik
ltuklular (10
l-Ksm Saltu
adoluda kuru
l ve Grc sa
02de Anadolu
n verilmitir.
zurum Ulu Cam
evletleri ve B
TARH (XI
Devletinin Biz
plar Trklere a
tr.
lca u blm
kleri Dnemi
uklu Devleti D
nemi
eti Dnemi
huriyeti Dnem
k Trk Akn
rk aknlar H
mi, sadece ke
edinmek ama
Beyler dnemi
ndan sonra is
ndirmi, bu kom
ele geirerek S
ri olarak bilin
mszlklarn il
kleri Dnem
072-1202)
uk Bey tarafnd
ulan ilk Trk be
aldrlarna kar
u Seluklu Sult
mii ve Mama H
Beylikleri
.-XIV. YZ
zansa kar eld
alm ve bu c
lerden oluma
nemi
mi
nlar
unlar tarafnd
if amal dzen
acyla yaplan
) balamtr.
se Alparslan, b
mutanlar da
eluklu Devlet
en bu beylikle
n etmilerdir
mi
dan Erzurum-K
eyliidir.
Anadolu top
an Rkneddin
Hatun Kmbeti
ZYIL)
de ettii Mala
corafyada T
aktadr:
dan yaplmsa
nlenmitir.
ilk aknlar ise
baz Trk kom
ncelikle Dou
tine bal beyl
er, Byk Sel
.
Kars evresind
raklarn korum
n Sleyman a
i nemli mima


azgirt Zaferi so
rkiye Tarihi a
a da, bu aknl
Seluklular d
mutanlarn An
, Gneydou v
ikler kurmula
uklu Devletin
e kurulmutur
mulardr.
ah tarafndan b
ar eserleridir.

onrasnda,
ad verilen
arda fetih
neminde
adolunun
ve Ana-
ardr.
nin zayfla-
r.
bu beylie
2
3

4

1. Aadakile
rulan ilk T
den biri de
A) Anadolu
mlard
B) Bizans
C) Egemen
yaymay
D) Anadolu
de etkili
E) Kuruldu
miler v
alm
2. Aadakile
Savanda
ilk Trk bey
A) Saltuklu
B) Mengc
C) Danim
D) Artuklul
E) Karama
3. Byk Sel
ile Anadolu
likleri aras
I. aka B
II. Karama
III. Germiya
beyliklerind
A) Yalnz I
D) II v
4. 1072de Er
rulan ve Er
Kmbeti gi
dana getire
i aadak
A) Saltuklu
B) Mengc
C) Danim
D) Artuklul
E) Karama
1-B
KPSS / Ta
erden hangisi,
rk beyliklerini
eildir?
u'nun Trklem
r.
Devleti tarafnd
n olduklar blg
ya almlard
unun bayndr h
i olmulardr.
uklar yerlere T
ve Anadoluyu T
lardr.
erden hangisi
an sonra Ana
yliklerinden bi
ular
cekliler
mentliler
lar
anoullar
uklu Devletin
uda ortaya k
nda,
Beylii
anoullar
anoullar
den hangileri y
B) Yalnz I
ve III E) I,
rzurum ve Kars
rzurum Ulu Ca
ibi nemli mim
en Anadoluda
kilerden hangis
ular
cekliler
mentliler
lar
anoullar
2-E 3-D
rihin Pusulas

Anadoluda ku
n zelliklerin-
esinde rol oyna
an yklmlard
elerde slamiye
r.
hale getirilmesin
rke isimler ver
Trkletirmeye
, 1071 Malazg
doluda kurula
ri deildir?
nin zayflamas
kan ilk Trk Bey
yoktur?
I C) I ve II
, II ve III
s evresinde k
mi, Mama Hatu
mar eserler me
ki ilk Trk bey
sidir?
4-A
s
u-
-
r.
ti
n-
r-
irt
an
y-
ku-
un
ey-
yli-
K


2




KPSS / Tarihi
2. Mengcek
Mengcek G
Rumlara ve
I. Aleddin
Divrii Ulu C
3. Danimen
Daniment
Beylik egem
evresinde
Anadoluda
Seluklu De
Hallar, Biz
Anadoluda
Anadoluda
kendi adna
1178de An
Tokat-Niksa
Camii nem
4. aka Beyl
Ouzlarn
Bey tarafnd
aka Beyli
aka Bey g
Anadolu Se
beyliin yk
5. Artuklular
Seluklu ko
beyliin yn
Hsn- K
Harput
Mardin
Artuklular d
denge kurm
Batman yak
Hasankeyf,
Mardin Hat
Bu Trk be
ubukoul
lk Trk do
vetlerinin
n Pusulas
kliler (1080-
Gazi tarafnda
Grclere kar
Keykubat dne
Camii ve Dar
ntliler (1080-
Ahmet Gazi ta
menlik alann
de etkili olmu
kurulan Trk
evletini en ok
zans ve Ermeni
ilk medreseyi
ilk para bast
a para bastran
adolu Seluklu
ardaki Yaba
mli mimar eser
ii (1081-10
avuldur kolun
dan zmir ve e
i, Anadoluda k
l bir donan
eluklu Sultan
lmasyla Bat A
r (1202-1409
omutan Artuk
netimi 3 kol ha
Keyf (Hasanke


dneminin en
ma, haberleme
knlarndaki Ha
Malabadi, Ha
tuniye Medres
eyliklerinin dn
llar, Tanrverm
onanmas 1081
kurulu tarihi o

1228)
n Erzincan, Ke
r mcadele et
eminde Anado
ifas (Klliye
-1178)
arafndan Siva
zamanla geni
tur.
beylikleri ier
k uratran be
ilere kar mc
i amlardr. (Y
tran beylik ol
ilk hkmdar
u Sultan II. Kl
san Medreses
rleridir.
93)
a bal olan ve
evresinde kuru
kurulan ilk den
ma oluturmu
I. Kl Arslan
Anadoludaki T
9)
Beyin oullar
alinde yrtlm
eyf) 123
123
140
tannm bilim
e ve ayarlama
asankeyfte Ar
aburman, Deve
sesi Artuklular
nda Anadoluda;
mioullar ve S
'de aka Bey ta
olarak kabul edi

emah, Divrii
tmilerdir.
olu Seluklu h
esi) en nemli
s merkezde ku
leterek Tokat
risinde en gl
eylik olmutur.
cadele etmiler
Yabasan Me
up, Danimen
olmutur.
Arslan tarafn
si (Anadoludak
e ilk Trk deni
ulmutur.
nizci beyliktir.
ve Bizansa k
n tarafndan b
Trk egemenli
r Skmen ve
mtr. Bu koll
32de Eyyubler
34te Anadolu S
09da Akkoyun
m adamlarnda
bilimi olan sib
tuklulara ait pe
egeidi, Dunay
dnemine aitt
; naloullar,
kmenoullar
arafndan kurulm
ilmitir.

evresinde kur
kimiyeti altna
mimar eserle
urulmutur.
t, ankr, Kays
lsdr. Bu ne
.
rdir.
edresesi-Niksa
t Ahmet Gazi
ndan beylie s
ki ilk medrese)
zcisi olarak ka
kar stnlk s
bu beylie son
i sona ermiti
l Gzi tarafn
lar;
r ykmtr.
Seluklu Devle
lu Devlet ykm
an birisi El-Cez
bernetiin ilk k
ek ok eser bu
ysr, Ambar a
tir.
nanoullar, D
beylikleri de ye
lmu ve bu tarih

ulmutur.
a girmitir.
ridir.
seri ve Malaty
edenle Anado
r/Tokat)
de Anadolud
son verilmitir.
) ile Kayseri Ul
bul edilen ak
salamtr.
n verilmitir. B
ir.
dan kurulan b
eti ykmtr.
mtr.
zerdir. Kontro
kurucusudur.
ulunmaktadr.
ay Kprleri i
Dilmaoullar,
er almaktayd.
h Deniz Kuv-
lk Trk-s
ya
lu
da

lu
ka
Bu
bu
ol,
le

1. Sivas
ki ilk
Klliy
ina e
A) Sa
C) Me




2. Anad
aa
A) Da
C) Ka




3. Anad
Tokat
hang
tr?
A) Me
C) Ka



4. Anad
I. M
II.
III. S
hang
nulam
A) Ya



5. Batm
Keyf
hang
A)
B) A
C) S
D) M
E) D


1-C
slm Devletl
s civarnda bul
klliye yaps o
yesi hangi Trk
edilmitir?
altuklular
engcekliler
E) Anadolu S
doluda para ba
dakilerden ha
animentliler
aramanoullar
E) Germiyan
doludaki ilk m
t-Niksardaki
i Trk beylii
engcekliler
aresioullar
E) Danim
doludaki ilk T
Mengcekliler
aka Beylii
Saltuklular
ilerinin denizc
maz?
alnz I B) Ya
D) I ve III
man yaknlarnd
)te aadaki
isine ait eserle
aka Beylii
Artuklular
Saltuklular
Mengcekliler
Danimentliler
C 2-A 3-E
eri ve Beylik
~
unan ve Anado
olarak bilinen D
k beylii dnem
B) Artuklu
D) Danim
Seluklular
astran ilk Trk
ngisidir?
B) Meng
D) Artuklu
noullar
medrese olarak
Yabasan Med
dneminde ya
B) aka B
D) Saltukl
entliler
rk beyliklerind
ilikle urat
alnz II C) Y
E) II ve III
daki Hasankeyf
Trk beylikler
er bulunmaktad
E 4-D 5-
kleri
45 ~

oluda-
Divrii
minde
ular
mentliler
k beylii
cekliler
ular
bilinen
dresesi
aplm-
Beylii
ular
den,
savu-
Yalnz III
f (Hsn-
rinden
dr?
B
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 46 ~

Anadoluda Kurulan lk Trk Beyliklerinin zellikleri
Anadolunun fethedilmesinde ve Trklemesinde nemli rol oynamlardr.
Bulunduklar blgeleri Hal, Bizans, Ermeni ve Grclere kar savunmulardr.
Anadoluda birok yerleim merkezi kurarak, Trke isimler vermilerdir.
slmiyetin Anadoluda yaylmasnda etkili olmulardr.
Anadoluyu bayndr hale getirmilerdir.
Kurucularnn isimlerini almlardr.

C. Anadolu (Trkiye) Seluklu Devleti (1077-1308)
Kutalmolu Sleyman ah tarafndan znik merkez olmak zere 1077 ylnda ku-
rulmutur.
Sleyman ahn fetihleri Anadolunun Trkleme srecini hzlandrm ve lkenin
snrlar Adana, Tarsus ve Hataya kadar genilemitir.
Sleyman ahn lm zerine yerine I. Kl Arslan hkmdar olmutur.



1. I. Kl Arslan Dnemi
Hallarn basks nedeniyle merkez znikten Konyaya tanmtr.


aka Beyliine son verilmitir.
Bu dnemde Hal ordusuyla mcadele etmek ve Anadolu Trk Birliini salamak
devletin iki temel politikas olmutur.

2. I. Mesut Dnemi
Hallara kar yrtlen mcadeleler hzla devam etmi ve baar salanmtr.
Sivas ve Malatyay Danimentlilerden alan Sultan I. Mesut kendi adna ilk maden
(bakr) paray (sikke) bastrmtr.
Bu dnemde ilk kez Bat kaynaklarnda Anadolu Trkiye adyla gemitir.
Bu dnemde ayrca ilk imar ve ehirleme faaliyetleri balamtr.

HALI SEFERLER
SEBEPLER SONULARI
Kudsn ele geirilmek istenmesi Kuds Mslmanlarn elinde kalmtr.
Klun Tarikatnn kkrtmalar
Kt, matbaa, barut, pusula gibi
malzemeler Avrupaya tand.
Papann nfuzunu arttrmak istemesi
Avrupada derebeylik (feodalite) zayf-
lamtr.
Bizansn Avrupadan yardm istemesi
Trklerin batya doru ilerleyii bir sre
durmutur.
Seluklular Anadoludan uzaklatrma
istei
Akdenizde ticaret gelimitir.
Ticaret yollarna egemen olmak isteme-
leri
Avrupada ticaretle uraan burjuva
snf ortaya kt.
Dounun zenginliklerini ele geirme
istei
Trk-slm topraklar tahrip edilmitir.

1. Aadakilerden hangisi, Anadoluda ku-
rulan ilk Trk beyliklerinin zelliklerin-
den biri deildir?
A) Byk Seluklu Devleti tarafndan orta-
dan kaldrlmlardr.
B) Bulunduklar blgeleri Ermeni, Grc,
Hal ve Bizansa kar savunmulardr.
C) Kurucularnn isimlerini almlardr.
D) Anadolu'nun fethinde ve Trklemesin-
de rol oynamlardr.
E) slmiyetin Anadoluda yaylmasnda
etkili olmulardr.




2.
I. znik
II. Bursa
III. Konya
Yukardakilerden hangileri Anadolu Sel-
uklu Devletine bakentlik yapmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III




3. Gnmzde mezar Suriye snrlar iin-
deki Caber Kalesinde bulunan Anadolu
Seluklu Devletinin kurucusu aada-
kilerden hangisidir?
A) I. Mesut
B) I. Kl Arslan
C) zzeddin Keykvus
D) Aleddin Keykubat
E) Kutalmolu Sleyman ah




4. Aadakilerden hangisi, Hal Seferleri-
nin sonularndan biri deildir?
A) Kuds Mslmanlarn elinde kalmtr.
B) Akdenizde ticaret gelimitir.
C) Avrupada derebeylik (feodalite) g ka-
zanmtr.
D) Kt, matbaa, barut, pusula gibi malze-
meler Avrupaya tanmtr.
E) Avrupada ticaretle uraan burjuva s-
nf ortaya kmtr.



Anadolu Seluklu hkmdar Sleyman ahn mezar hlen Suriye snrlar ierisinde
yer alan Caber Kalesindedir. Caber Kalesi Trk topra olarak kabul edilmitir.
Konya, Anadolu Seluklu Devleti ile Karamanoullarna bakentlik yapmtr.
1-A 2-D 3-E 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 47 ~

3. II. Kl Arslan Dnemi
Bu dnemde ilk gm ve altn para baslmtr.
Kayseri-Aksarayda bulunan ve Anadoludaki ilk kervansaray olarak kabul edilen
Alay Han bu dnemde yaplmtr.
Danimetlilere son verilmitir.
Dnemin en nemli gelimesi Bizans ile yaplan Miryokefalon Savadr. (1176)
Miryokefalon Sava Anadolu Seluklu Devletinin zaferiyle sonulanmtr.
Savan sonucunda;
Bizans yenilmi ve vergiye balanmtr.
Anadolu kesin ve ebed olarak Trk Yurdu haline gelmitir.
Bizans Trkleri Anadoludan atamayacan anlam ve savunmaya ekilmitir.




4. I. Gyaseddin Keyhsrev Dnemi
Trabzon Rum mparatorluunu yenerek Samsun ve evresini ele geirmi, bylece
Karadeniz ticaret yollarn gvence altna almtr.
Ayn ama dorultusunda Antalya fethedilmitir.
Anadolu Seluklu dnemine ait ilk medrese olan Kayserideki Koca Hasan Medre-
sesi bu dnemde yaplmtr.
Anadoludaki ilk hastane olarak bilinen Kayseri Gevher Nesibe Dr-ifs bu d-
nemde yaplmtr.

5. I. zzeddin Keykvus Dnemi
Bu dnemde Kbrs Krall ile ticar antlamalar imzalanmtr.
Karadeniz ticaret yollarn gvence altna almak amacyla Sinop ele geirilmitir.
Donanmaya ve ticarete nem verilmi, bu dorultuda Sinopta Anadolu Seluklu
Devletinin ilk tersanesi kurulmutur.

6. I. Aleddin Keykubat Dnemi
Anadolu Seluklu Devletinin en parlak dnemidir.
Devletin merkezi olan Konya, kltr ve sanat merkezi haline gelmitir.
Mengceklilere ve Harput Artuklularna son verilmitir.
Bu dnemde zellikle Alanya (Alaiye) ve Karadenizin kuzeyindeki Sudak ticaret
merkezi alnarak denizcilik ve ticarette nemli gelimeler salanmtr.
Ticaretin gelimesi iin Anadoluda ok sayda han ve kervansaray yaplmtr.
Yabanclara baz ticar ayrcalklar verilerek mallarna ilk kez devlet sigortas uy-
gulanmtr.
Ayrca bu dnemde 1230da Harzemahlar ile Yassemen Sava yaplm, sava
sonucunda Harzemahlara son verilmitir. Bu durum Anadolu Seluklu devleti ile
Moollar arasndaki tampon blgede otorite boluuna neden olmutur.
Yassemen Sava sonrasnda devlet dalma srecine girmitir.



1. Anadoludaki ilk kervansaray olarak ka-
bul edilen Kayserideki Alay Han hangi
Trk devleti dnemine aittir?
A) Byk Seluklular B) aka Beylii
C) Danimentoullar D) Saltuklular
E) Anadolu Seluklu Devleti



2. Sultan II. Kl Arslan Dneminde, Anadolu
Seluklularnda ekonomik durum yksek
dzeye ulamtr.
Bu dnemde grlen;
I. imar almalarnn fazla olmas,
II. surlar iinde birer kaleden ibaret olan
kasabalarn bymesi,
III. kervansaray mimarsine nem verilmesi
durumlarndan hangileri ekonomideki bu
baarnn kantlar arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) I, II ve III



3. Anadolunun kesin olarak bir Trk yurdu
haline gelmesi, aadaki gelimelerden
hangisiyle gereklemitir?
A) Miryokefalon B) Kseda
C) Malazgirt D) Yassemen
E) Dandanakan



4. Anadolu Seluklu Devletinde,
I. hkmdarln babadan oula gemesi,
II. lkenin hanedann ortak mal saylmas,
III. divan rgtnn kurulmas
durumlarndan hangilerinin taht kavgala-
rna yol at savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5.
I. Antalya
II. Bursa
III. Sinop
Yukardaki ehirlerden hangisi, Anadolu
Seluklu dnemine ait nemli ticaret
merkezleri arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


II. Kl Arslan lmeden nce lke hanedann ortak maldr. anlay dorultusunda
lkeyi 11 olu arasnda paylatrmtr.
Anadolu Seluklu Devletinin ticareti gelitirmek amacyla tersane ina ettii balca
ehirler; Antalya, Alanya, Sinop ve Sudak ticaret merkezidir.
1-E 2-E 3-A 4-C 5-B
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 48 ~

7. II. Gyaseddin Keyhsrev Dnemi
Bu dnemde devletin dalma sreci hzlanmtr. Bunda ortaya kan gelimeler
etkili olmutur.

Baba shak (Babaler) syan (1240)
Bu isyann ortaya kmasnda otorite boluu ve ekonomik skntlar nemli rol
oynamtr. zellikle Mool basksndan kaarak Anadoluya g eden, ancak yer
ve otlak sknts eken Trkmenler ekonomik sknt iine girmilerdir.
Byle kark bir ortamda, bir Trkmen eyhi olan Baba shak Adyamanda isyan
karmtr. Ancak isyan glkle de olsa bastrlabilmitir. (1240)
Babaler Ayaklanmas olarak da bilinen bu isyan, devletin gszlemesine yol
am ve dalma srecini daha da hzlandrmtr.

Kseda Sava (1243) (Anadolu Seluklu Devleti & Moollar [lhanl])
Anadoludaki karklklardan yararlanmak isteyen Moollar ile yaplmtr.
Anadolu Seluklu Devleti savata ar bir yenilgi almtr.
Savan sonucunda;
Anadolu Seluklu Devletinin ykl sreci hzlanmtr.
Anadoluda siyas birlik bozulmu ve Anadolu beylikleri bamsz olmulardr.
Anadoludaki ehirler harabeye dnmtr.
Anadolu Seluklu Devletinin merkez otoritesi bozulmutur.
Anadolu topraklar lhanl Devletinin kontrolne gemitir.
Moollar ar vergiler koyarak uzun sre Anadolu halkn yoksul brakmtr.
Ekonomik yap bozulmu ve skntlar artmtr.
1249-1254 yllar arasnda Anadolu Seluklularnda Vezir Celleddin Karatayn
fikriyle ortaya kan Ortak Saltanat ynetiminde; II. Gyaseddin Keyhsrevin
oullar olan; II. zzeddin Keykvus, IV. Rkneddin Kl Arslan ve II. Aleddin Key-
kbadn birlikte hkmdarlk yapmalar dnlmtr.
Moollarn etkisiyle kardeler arasnda ortaya kan taht mcadeleleri yklma s-
recini hzlandrm, zellikle Kseda Sava sonras otoritesi sarslan Anadolu Sel-
uklu Devleti, 1308de Sultan II. Mesutun lmyle yklmtr.




D. Anadoluda Kurulan Dier Devletler
1. Eretna Devleti (1335-1381)
Sivas-Erzincan-Kayseri evresinde Aleddin Eretna Bey tarafndan kurulmutur.
Bir dnem Memlklara bal yaam, ancak yeniden bamszln iln etmitir.
Vezir Kad Burhaneddin Ahmet, ocuk yata tahta geen Mehmet Beyi tahttan
uzaklatrp devlete son vermitir.

2. Kad Burhaneddin Devleti (1381-1398)
Ouzlarn Salur boyundan olan vezir Kad Burhaneddin Ahmet tarafndan, Sivas
merkezde kurulmutur.
Ksa zamanda Orta Anadoluya hakim olan devletin, yaylmac politikalar nedeniy-
le Osmanl, Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletleriyle ilikileri bozulmutur.

1. Anadolu Seluklu Devletinin yklma s-
recine girmesinde;
I. Babaler syan
II. Kseda Sava
III. Yassemen Sava
gelimelerinden hangilerinin etkili oldu-
u savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




2. Aadakilerden hangisi, 1243 Kseda
Savann sonularndan biri deildir?
A) Anadolu topraklar Bizansn kontrolne
gemitir.
B) Anadolu beylikleri bamsz olmulardr.
C) Anadolu Seluklu Devletinin ykl s-
reci hzlanmtr.
D) Devletin merkez otoritesi sarslmtr.
E) Ekonomik yap bozulmu ve skntlar
artmtr.




3. 1249-1254 yllar arasnda Anadolu Sel-
uklularnda Vezir Celleddin Karatayn
fikriyle ortaya kan Ortak Saltanat y-
netiminde, II. Gyaseddin Keyhsrevin
oullarndan;
I. II. zzeddin Keykvus
II. II. Aleddin Keykbad
III. IV. Rkneddin Kl Arslan
hangilerinin birlikte hkmdarlk yapma-
lar dnlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




4. Aadaki Anadolu Seluklu hkmdar-
larndan hangisinin mezar dierlerinden
farkl olarak Trkiye snrlar dndadr?
A) I. Kl Arslan
B) II. zzeddin Keykvus
C) II. Aleddin Keykbad
D) IV. Rkneddin Kl Arslan
E) II. Gyaseddin Keyhsrev


Anadolu Seluklu Sultan II. Gyaseddin Keyhsrevin byk olu Sultan II. zzeddin
Keykvusun mezar Trkiye snrlar dndadr. (Krm-Ukraynada).
1-C 2-A 3-E 4-B
K



E














1

KPSS / Tarihi
Kad Burhan
Osman tara
Bey, Timur t
3. Karakoyu
Bilinen ilk h
Dou Anado
dolu ile Aze
Akkoyunlu h
4. Akkoyunlu
Kara Ylk
Diyarbakr v
En nemli d
Bu dnemd
yazl hale g
Uzun Hasan
Mehmetle
Uzun Hasan
E. kinci Tr
1. Karamano
Karaman Be
Kendisini An
bakenti ola


Osmanl De
Karamano
vanda, derg
yerek Trk
Konya, Ana
n Pusulas
neddin Ahmet
afndan ldr
tehlikesi kars
nlu Devleti (
hkmdar Bay
oluda egemen
erbaycann Tr
hkmdar Uzu
u Devleti (13
Osman devlet
ve evresinde
dnem Uzun H
de Kuran- Ker
getirilmitir.
n dneminde O
yaptklar 147
nn lmnde
rk Beylikler
oullar (125
ey tarafndan K
nadolu Seluk
an Konyay ke
evletini en ok
lu Mehmet B
ghta, mecliste
eyi ilk kez resm
adolu Seluklu D

t, Akkoyunlula
lm, lm
snda Osmanl
(1365-1469)
yram Hocadr.
nlik sren Kara
rk kltr ile z
un Hasan tara
398-1501)
tin gerek kuru
egemenlik sr
Hasan dnemid
rim ilk kez Tr
Osmanl Devle
3 Otlukbeli Sa
n sonra g ka
ri Dnemi
56-1487)
Konya ve Kara
klu Devletinin
endisine bake
k uratran bey
ey, 1277de ya
ve meydanda
m dil ilan etm
Devleti ile Kara

arla yaplan m
nden sonra ta
Devletinin ha

akoyunlu Devle
enginlemesin
fndan bu devl
ucusu olarak ka
rmlerdir.
dir.
keye evrilmi
etine kar m
vanda mal
aybeden devlet
aman evresind
mirass olar
nt yapmtr.
yliktir.
aynlad bir f
Trkeden ba
mitir.
amanoullarna

cadele srasn
ahta geen o
akimiyetini kab
eti, Dou ve G
nde nemli rol
lete son verilm
abul edilmekte
i, Dede Korku
cadele etmil
up olmulardr
te Safevler so
de kurulmutu
rak gren beyl
fermanla Bu g
ka dil kullanlm
a bakentlik yap

nda Kara Yl
lu Alaeddin A
bul etmitir.
Gneydou Ana
oynamtr.
mitir.
edir.
ut Hikyeleri d
er, Fatih Sulta
r.
on vermitir.
ur.
ik, Seluklular
gnden sonra d
mayacaktr. d
pmtr.
lk Trk-s
k
Ali
a-
de
an
n
di-
di-

1.
Bilin
Aze
mes
Yuka
devle
A) E
B) A
C) K
D) K
E) A




2. Kura
mesin
aa
A) T
B) A
C) S
D) K
E) K




3. Aa
Dne
lerde
A) C
B) K
C) D
D) K
E) M




4. 1277
den s
meyd
maya
m di
den h
A) K
B) G
C) A
D) K
E)


slm Devletl
nen ilk hkmda
erbaycann Tr
sinde nemli ro
arda zellikler
eti aadakiler
Eretna Devleti
Akkoyunlu Devle
Karakoyunlu Dev
Kad Burhanedd
Anadolu Seluklu
an- Kerimin ilk
ni yaptran Tr
dakilerden ha
Turul Bey
Akkoyunlu Uzun
Selhaddin Eyy
Kara Ylk Osm
Karakoyunlu Bay
dakilerden ha
eminde Anado
en biri deildir?
Candaroullar
Karamanoullar
Dulkadiroullar
Karesioullar
Mengcekoulla
de yaynlad
sonra divanda,
danda Trkede
acaktr. diyerek
il ilan eden h
hangisidir?
Karesi Bey
Gzi Mehmet Be
Akkoyunlu Uzun
Karamanolu Me
emseddin Cand
1-C 2-B
eri ve Beylik
~
ar Bayram Hoc
rk kltr ile ze
l oynamtr.
ri verilen Tr
rden hangisidir
eti
vleti
in Devleti
u Devleti
k kez Trkeye
rk-slm hkm
ngisidir?
Hasan
b
an
yram Hoca
angisi, kinci Be
luda kurulan b
?

r
bir fermanla
derghta, mec
en baka bir dil
k Trkeyi ilk k
kmdar aa
ey
Hasan
ehmet Bey
dar
3-E 4-D
kleri
49 ~

cadr.
enginle-
rk-slm
r?
e terc-
mdar
eylikler
beylik-
Bu gn-
cliste ve
kullanl-
kez res-
dakiler-
lk T
~ 50

2. Ge
Yak
Ana

3. Du
Kar
Osm
yk

4. Ka
Kar
Osm
De

5. Ca
em
De

6. Me
Me

7. Ay
Ayd
De

8. Sa
Sar

9. T
Tc

10. na
Me

11. Ha
D
De
Dev

12. Ra
Ram
Ada
rk-slm De
0 ~
ermiyanoul
kup Bey tarafn
adoludaki g
ulkadiroulla
raca Bey taraf
manl Devleti
masyla Anado
resioullar
resi Bey tarafn
manl Devletin
nizci bir beylik
ndaroullar
mseddin Cand
nizci bir beylik
enteeoulla
entee Bey tar
ydnoullar (
dnolu Gzi M
nizcilik alannd
ruhanoulla
ruhan Bey tara
ceddinoulla
ceddin Bey tar
anoullar (
ehmet Bey tara
amitoullar
ndar Bey taraf
nizci bir beylik
vletine satm
mazanoulla
mazan Bey tar
anann Osman
evletleri ve B
lar (1299-14
ndan Ktahya
l beyliklerde
ar (1337-151
ndan Mara/E
nin (Yavuz Su
olu Trk Birlii
(1304-1360)
ndan Balkesir
ne katlan ilk b
k olup, Osmanl
(sfendiyaro
ar tarafndan K
ktir.
ar (1261-146
afndan Mula
(1308-1426)
Mehmet Bey ta
da en ileri gide
ar (1313-141
afndan Manisa
ar (1378-14
rafndan Ordu
Ldik Beyli
afndan Denizl
(1301-1423)
fndan Isparta,
ktir. Topraklar
tr.
ar (1353-16
rafndan Adana
nl eyleti olma
Beylikleri
429)
ve Denizli ev
n birisidir.
15)
Elbistan evres
ltan Selimin)
kesin ve son o
)
r ve anakkale
beyliktir.
Devleti dona
oullar) (12
Kastamonu ve
64)
a evresinde ku

arafndan Ayd
en beyliktir. Do
10)
a evresinde k
28)
evresinde ku
i) (1261-136
li evresinde k
)
, Eirdir ve An
nn bir blm
08)
a evresinde k
asyla Osmanl
vresinde kurulm
sinde kurulmu
1515 Turnada
olarak salanm
evresinde ku
nmay bu beyl
92-1461)
e Sinop evresi
urulmu denizc
n ve Birgi evr
onanmaya ne
kurulmu deniz
rulmu denizc
68)
urulmu deniz
talya evresin
n 80 bin alt
kurulmutur.
ya katlan son


mutur.
tur.
a Sava ile
mtr.
urulmutur.
likten almtr.
inde kurulmu
ci bir beyliktir.
resinde kurulm
m vermilerdir
zci bir beyliktir
i bir beyliktir.
zci bir beyliktir.
de kurulmutu
tn karlnd
n beylik olmut

bu beylii
tur.
.
mutur.
r.
.
.
ur.
a Osmanl
tur.
2
3
4
5

1. XIV. yzyl
fndan Ispa
sinde kuru
yl egemen
topraklarn
lnda O
beylii aa
A) Hamito
B) Candaro
C) Karesio
D) Tcedd
E) nano
2. Aadaki T
Osmanl D
Anadolu T
salanmt
A) Ramaza
B) Saruhan
C) Karesio
D) Germiya
E) Dulkadi
3. Aadaki T
denizcilikle
A) Mente
B) Saruhan
C) Karama
D) Aydno
E) Karesio
4. Osmanl D
en fazla fa
dakilerden
A) Aydno
B) Karesio
C) Mente
D) Candaro
E) Saruhan
5. Aadaki T
denizcilikle
A) Hamito
B) Saruhan
C) Candaro
D) Tcedd
E) Ramaza
1-A 2
KPSS / Ta
n balarnda D
arta, Eirdir ve
ularak bu blge
nlik sren, an
nn bir ksmn
Osmanl Devlet
adakilerden h
ullar
roullar
oullar
dinoullar
ullar (Ldik Be
Trk beylikleri
Devleti tarafnd
Trk Birlii kes
tr?
anoullar
noullar
oullar
anoullar
iroullar
Trk beylikleri
e urat sy
eoullar
noullar
anoullar
ullar
oullar
Devletinin den
aydaland T
hangisidir?
ullar
oullar
eoullar
roullar
noullar
Trk beylikleri
e urat sy
ullar
noullar
roullar
dinoullar
anoullar
2-E 3-C 4
rihin Pusulas

Dndar Bey tar
e Antalya evr
ede yaklak y
cak daha son
80 bin altn ka
tine satan T
hangisidir?
eylii)
nden hangisin
dan yklmasy
sin ve son olara
nden hangisin
ylenemez?
nizcilik alannd
rk beylii aa
nden hangisin
ylenemez?
4-B 5-E
s
ra-
re-
z
nra
ar-
rk
nin
yla
ak
nin
da
-
nin
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 51 ~

VII. ANADOLU SELUKLU DEVLETNDE KLTR VE UYGARLIK
A. Devlet Ynetimi
Anadolu Seluklu Devleti, devlet ynetimi konusunda kendisine Byk Seluklu
Devletini rnek alm ve hemen her konuda benzer ekilde rgtlenmitir.
Ancak kendinden ncekileri rnek alan Anadolu Seluklu Devletinde, merkez oto-
ritenin daha gl olduunu gryoruz. Nitekim kendisinden sonra gelen tm Trk
beylikleri Anadolu Seluklu devlet tekiltn aynen uygulamlardr.
Anadolu Seluklu Devletinde de Kut Anlay (hkmdarn Allah adna lkeyi y-
netmesi) ve veraset sistemi (lkenin hkmdar ve ailesinin ortak mal saylmas)
aynen devam etmitir. Bu sistemin uygulanmas taht kavgalarna neden olmu ve
merkez otorite zayflamtr.

1. Hkmdar
Anadolu Seluklu Devletinde de hkmdarlar lkeyi rf (treler) ve eri hukuk
kurallarna gre ynetmilerdir.
Sultan- Azm da denilen hkmdarn; devletin idaresi, halkn ihtiyalarnn kar-
lanmas ve lkenin d tehlikelerden korunmas gibi balca grevleri vard. Ayrca
hkmdar Divn- Mezlim (Yksek Mahkeme)e bakanlk ederdi.
Hkmdarn ocuk yata olmas durumunda, devletin idaresi naiplere verilmitir.
Byk Seluklu Devletinde olduu gibi, Anadolu Seluklularnda da hkmdarlar
halife tarafndan onaylanr ve adna hutbe okutulurdu. Halifenin gnderdii onay
belgesine menur ad verilirdi.
Hkmdarlk sembolleri, Byk Seluklu Devletindeki hkmdarlk sembolleriyle
ayndr. Ancak kullanlan unvanlarda farkllklar sz konusudur. Nitekim Anadolu
Seluklu hkmdarlar;

Sultan Keykbat Keyhsrev
Keykvus Gyseddin Rkneddin
Sultanl- Azim zzeddin mmeddin
gibi unvanlar kullanmlardr.



2. Saray Tekilt
Anadolu Seluklularnda saray tekilt, dier Trk-slm devletleri ve zellikle de
Byk Seluklu Devletindeki saray tekilt ile ok benzerlik gstermektedir. (Bkz.
Byk Seluklu Devleti Saray Tekilt) Bu yzden bilgi tekrarn nlemek adna
bu tekilttaki grevlilere bu blmde yer vermiyoruz.

3. Merkez Ynetim (Hkmet)
Anadolu Seluklularnda ve beylikler dneminde lkenin sosyal, siyasal, ekonomik
ve kltrel vb. meseleleri Divn- Saltanat (Byk Divan)da grlrd.
Divn- Saltanatn bakan sultand. Sultann olmad zamanlarda ise divana vezir
bakanlk etmitir.
Merkez ynetim tekiltnda hkmdardan sonra gelen en yetkili kii vezirdir.




1. lk Trk-slm devletlerinde, hkmdarn
ocuk yata olmas durumunda devleti
ynetme yetkisi verilen grevli aada-
kilerden hangisidir?
A) hne B) Melik C) Ulak
D) Naip E) Atabey


2.
I. Keykbat
II. Rkneddin
III. Sultanl-azim
Yukardakilerden hangisi, Anadolu Sel-
uklu hkmdarlarnn kullandklar un-
vanlardandr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Byk Seluklu Devletinde olduu gibi,
Anadolu Seluklularnda da hkmdarlar
halife tarafndan onaylanr, hkmdar olan
kii halifenin gnderdii onay belgesi ile de
meruiyet kazanrd.
Aadakilerden hangisi, halifenin gn-
derdii bu onay belgesine verilen addr?
A) Hutbe B) etr C) Hilat
D) Menur E) Berd


4. Anadolu Seluklu hkmdarlarnn Key-
hsrev, Keykvus, Keykbat gibi unvan-
lar kullanmas, aadakilerden hangisi-
nin en ak gstergesidir?
A) Farsann bilim dili haline geldiinin
B) Yneticilerin Fars kltrnn etkisinde
kaldklarnn
C) Arapa unvanlara nem verdiklerinin
D) Trklerin yazl edebiyat alannda geri
kaldnn
E) ranllarn ynetime egemen olduunun


5. Anadolu Seluklu Devletinde I. Aleddin
Keykbat ve II. Gyaseddin Keyhsrev
dnemlerinde bir vezir olarak devlet
ynetiminde son derece etkili olmu, ay-
n zamanda bir mimar da olan nl Sel-
uklu devlet adam aadakilerden han-
gisidir?
A) Hseyin Baykara
B) Kemaleddin Kamyar
C) Saadeddin Kpek
D) Seyfeddin Ayaba
E) Mhezzibeddin Ali


Hkmdarlarn bu tarz unvanlar kullanmas, Anadolu Seluklu Devletinin ran (Fars)
kltrnn etkisi altnda kaldn kantlamaktadr.
Anadolu Seluklu Devletinin en nl veziri Saadeddin Kpektir. Ayn zamanda nl
bir mimar olan Saadeddin Kpek, I. Aleddin Keykbat ve II. Gyaseddin Keyhsrev
dnemlerinde devlet ynetiminde son derece etkili olmutur.
1-D 2-E 3-D 4-B 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 52 ~

Byk Seluklu Devletinde olduu gibi Byk Divana bal baz alt divanlar da
bulunuyordu. Ancak Anadolu Seluklu Devleti dneminde bu alt divanlara, farkl iki
divan daha eklenmitir. Bunu aada verdiimiz tabloda grmek mmkndr.

Anadolu Seluklu Devletinde Byk Divana Bal Alt Divanlar
Divanlar Grevleri Bakan
Divn- n (Tura)
Devletin tm i ve d yazmalarn yapan
divandr.
Tura
(Mn)
Divn- stifa Devletin tm mal ilerine bakard. Mstevf
Divn- raf
Tefti kuruludur. Devletin idar ve mal ilerinin
yolunda gidip gitmediini tefti (kontrol) ederdi.
Mrif
Divn- Arz
Ordunun yiyecek, giyecek, tehizat vb. tm ihti-
yalar ve asker maalar ile ilgilenirdi.
Emir-i Arz
(Arzl-Cey)
Divn- Mezlim
Hkmdarn bakanlk ettii ve byk davalarn
bakld yksek mahkemedir.
Sultan
Sonradan Dhil Edilen Alt Divanlar
Niybet-i Saltanat
Divan
Sultann bakentte olmad zamanlarda devlet
ilerini vekleten yrtmekle grevli divandr.
Nib-i
Sultan
Divn- Pervane
Has ve dirliklerle ilgili kararlar dzenleyen,
toprak kaytlarn tutan divandr. kta sistemini
yrten divan da denilebilir.
Pervaneci









4. Tara Ynetimi
Anadolu Seluklu Devletinde lke, ynetimde kolaylk olmas amacyla birtakm
idar birimlere ayrlmtr. Bunlar;

Meliklerin Ynettii Vilyetler
Bu blgelerde ynetim hanedan yesi valiler (melikler) tarafndan yrtlmtr.
Tarada grev yapacak olan melikler atabeyler tarafndan yetitirilmitir.




Merkeze Bal Vilyetler
Bu vilyetlerin ynetiminden naibler sorumluydu.
nemli ehir merkezlerinde hne ad verilen asker valiler bulunuyordu.
Belediye ilerinden muhtesip, adalet ilerinden kad, gvenlik ve asayiten ise su-
ba sorumluydu.

1. Anadolu Seluklu Devletinde;
I. tura,
II. muhtesip,
III. mstevf
devlet adamlarndan hangileri, Divan g-
revlileri arasnda yer almamaktadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III



2. Anadolu Seluklu Devletinde;
I. ikta kaytlarnn tutulmas,
II. devletin mal ilerinin dzenlenmesi,
III. ordunun ihtiyalarnn temin edilmesi
grevlerini yerine getiren devlet grevli-
leri aadaki seeneklerden hangisinde
doru olarak verilmitir?
I II III I
A) Pervaneci Mstevf Arzl-Cey
B) Mn Mstevf Mrif
C) Nib Arzl-Cey Muhtesip
D) Arzl-Cey Pervaneci Mstevf
E) Pervaneci Mrif Arzl-Cey



3. Anadolu Seluklu Devletinde, sultann
bakentte olmad zamanlarda devlet i-
lerini vekleten yrtmekle grevli olan
divan aadakilerden hangisidir?
A) Divn- Mezlim
B) Divn- Pervane
C) Divn- stifa
D) Niybet-i Saltanat Divan
E) Divn- n



4. Anadolu Seluklu Devletinde ehzdele-
rin atabeylerin yannda tarada ynetici
olarak grevlendirilmesinin;
I. halkn ynetime katlmn salamak,
II. yabanc devletlerin i ilerine karma-
sn nlemek,
III. ehzdelere devlet ynetimi konusunda
tecrbe kazandrmak
amalarndan hangilerini gerekletirme-
ye ynelik olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III

Anadolu Seluklularnda, posta ve haberleme (istihbarat) ileriyle uraan Divn-
Berd de Byk Divana bal deildir.
Anadolu Seluklularnda Divn- Saltanat dnda Meveret Meclisi ad verilen bir
meclis daha bulunuyordu. slmiyet ncesi dnemdeki Kurultay geleneinin devam
saylabilecek Meveret Meclisinde, hkmdar olacak kiilerin belirlenmesi, devletin
i ve d meseleleri gibi pek ok konu grlrd.
Atabeyler, melikleri devlet ynetimi konusunda eiten kiilerdir. (Osmanlda bu sis-
temin ad lalalk kurumudur.)
1-B 2-A 3-D 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 53 ~

Snrlarda Bulunan Vilyetler (U Eyletler)
Genellikle snrlarda bulunan bu vilyetlerin banda u beyi bulunuyordu.
Balca grevleri snrlar tehlikelere kar korumakt.
U beylerinin boy ve oymaklaryla zamanla blgelerine yerlemesi, o yerlerde n-
fusun ve snr gvenliinin artmasna, ayrca bunlara bal olarak da Anadolunun
Trklemesine olanak salamtr.
Beyliklerde ise tarada hkmdarn temsilcisi saylan iki yetkili bulunuyordu. Mir-
liva ad verilen bu kiiler siyas otoriteyi salamakla ykmlyd.
Yarg ilerine de yine kadlar bakyordu.


Anadolu Seluklu Devleti in Baz nemli ehirler
Anadolu Seluklular, hakimiyet saladklar topraklarda ehirlemeye son derece
nem vermitir. Bazlarn merkez (bakent) olarak kullanan ve genellikle ou
Anadoluda yer alan nemli balca ehirler unlardr;


znik Konya Ahlat (Van) Kayseri Aksaray
Sivas Antalya Alanya Amasya Nide





B. ORDU
Anadolu Seluklu Devletinde asker tekiltlanma Byk Seluklu Devletinin ordu
tekiltna benzerlik gstermektedir. Temel farkllk Anadolu Seluklularnn asker
tekiltnda ayrca donanmann da yer almasdr. Bu farklln olmasnda devletle-
rin hakim olduklar corafyann etkisi sz konusudur.
Anadolu Seluklu Devletinde asker tekilt u ekildeydi:

BRM ZELLKLER
Hassa Askerleri
Sultana bal ve onun gvenliini salayan zel birlikler
olup maal askerlerdir.
Gulamn- Saray
Gulamhnede zel olarak yetitirilen cretli askerlerdir.
Dorudan sultana bal muhafz birlikleri olup, sultann
sarayn korurlard.
kta Ordusu (Sipahiler)
kta sahibi olanlarn ikta gelirleri karl beslemek zo-
runda olduklar atl askerlerdir.
Bu ordu birimi devletten maa almazd.
cretli Askerler Rum, Frank ve Ruslardan oluan kuvvetlerdir.
Trkmenler
Trkmenler genellikle ulara yerletirilir ve snr gvenli-
i salanrd.
Yardmc Kuvvetler Bal devlet ve beyliklerin gnderdii askerlerdir.
Donanma
Anadolu Seluklu Devleti, Byk Seluklu Devletinden
farkl olarak donanmaya ok nem vermitir.
Donanma komutanna Reisl-Bahr (Deniz Komutan) ya
da Meliks-Sevhil (Sahillerin Meliki) denirdi.

1. Anadolu Seluklu Devletinde, eyletlere
grevli olarak gnderilen ve sonraki s-
rete Osmanl Devletinde Beylerbeyi
olarak adlandrlacak olan devlet grevli-
si aadakilerden hangisidir?
A) hne B) Melik C) Mir-liva
D) Naip E) Lala



2.
I. Edirne
II. znik
III. Konya
Yukardakilerden hangileri, Anadolu Sel-
uklu Devletine merkezlik yapmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



3. Anadolu Seluklu Devletinde Kubbetl-
slm unvanyla adlandrlan ehir aa-
dakilerden hangisidir?
A) Konya B) Bursa C) Kayseri
D) Aksaray E) Ahlat



4. Anadolu Seluklu Devletinde donanma
komutanlarna,
I. reisl-bahr,
II. kaptan- derya,
III. meliks-sevhil
unvanlarndan hangileri verilmitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



5.
I. mstevf,
II. muhtesip,
III. meliks-sevhil
Yukardakilerden hangileri, Anadolu Sel-
uklu Devletinde asker grevliler iinde
yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III


Anadolu Seluklu Devletinde Ahlat ehri Kubbetl- slm unvanna sahiptir.
1-C 2-A 3-E 4-D 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 54 ~

Anadolu Seluklu Devletinde ordu komutanna emirl-mera ad verilmitir.
Anadolu Seluklularnda urta ad verilen ve banda sahib-urta denilen
(emniyet mdr) memurun olduu jandarma (polis) tekilt da vard.
urta tekilt ehirlerde gvenlii salamtr. Ayrca bu tekilt; su ve cinayetleri
takip ederek sulular yakalayp cezalandrmakla da grevliydi.
Anadolu Seluklularnda asker bando olarak kurulan kurum tablhnedir. Daha
nceki dnemlerde nevbetin yerini alan bu kurum, eitim disiplini erevesinde
daha da gelitirilmitir. (Osmanllarda bu kurumun yerini mehter alacaktr.)

C. SOSYAL YAPI
Anadolu Seluklu Devletinde de toplum ierisinde snf ayrm yoktu.
Halk yaam ekillerine gre konar-gerler, ehirliler ve kyller olarak eitli b-
lmlere ayrlmtr.
Konar-gerler daha ok snr blgelerinde hayvanclkla urarlard.
Memurlar, esnaf, tccar ve zanaatkrlar ehir halkn oluturuyordu.

D. HUKUK SSTEM
Anadolu Seluklu Devletinde hukuk sistemi eri ve rf olmak zere ikiye ayrlrd.
Fethedilen blgelerdeki eski uygulamalar da hukuk sisteminde etkili olmutur.

1. eri Hukuk
eri hukuk temelini slm hukukundan alrd.
Miras, boanma, evlenme, velyet vb. konular eri hukukun kapsamndayd.
eri davalara kadlar bakard.
Kadl-Kudat (Ba Kad) denilen kadlarn bandaki sorumlu, bakent Konyada
oturur ve kadlar denetlerdi.

2. rf Hukuk (Drl-Adl)
rf hukuk ise temelini eski Trk geleneklerinden (tre) alrd.
rf davalara Emir-i Ddn bakanlndaki mahkemeler bakard.


Ayrca hkmdarn bakanlk ettii ve byk davalarn bakld yksek mahkeme
olan Divn- Mezlim de hukuk sisteminde nemli bir yere sahiptir.


E. TOPRAK YNETM VE EKONOM
1. Toprak Sistemi
Anadolu Seluklu Devletinde toprak sistemi, Byk Seluklulardaki uygulamann
devam niteliindedir. Buna gre lke topraklar u ekilde snflandrlmtr;

Toprak Tekilt


Mir Topraklar Mlk Topraklar


1. Anadolu Seluklu Devletinde Jandarma
Tekilt olarak grev yapan rgtlen-
meye ne ad veriliyordu?
A) Gulam B) Ahilik
C) urta D) Arzl-Cey
E) Emirl-mera



2. Anadolu Seluklu Devletinde,
I. tablhne,
II. sahib-urta,
III. meliks-sevhil
kavramlarndan hangileri ordu tekilty-
la ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Anadolu Seluklu Devletinde de hukuk sis-
temi, dier Trk-slm devletlerinde olduu
gibi eri ve rf olmak zere ikiye ayrlrd.
eri ve rf mahkemelere de ayr ayr kii-
ler bakyordu.
Anadolu Seluklularnda eri hukuk da-
valarna bakan ve ayn zamanda lke ge-
nelindeki btn kadlar da kontrol eden
kiilere ne ad veriliyordu?
A) Kad B) Kadl-Kudat
C) Emir-i dd D) Kad-leker
E) eyhlislm



4. Anadolu Seluklularnda halkn ikyet-
lerinin dinlendii ve bizzat sultann ba-
kanlnda toplanan divan aadakiler-
den hangisidir?
A) Divn- stif B) Divn- raf
C) Divn- Pervane D) Divn- Arz
E) Divn- Mezlim



5.
I. mlk,
II. has,
III. vakf
Yukardakilerden hangileri, Anadolu Sel-
uklu Devletinde mir topraklar iinde
yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Anadolu Seluklularnda da asker davalara Kad-leker ad verilen grevli bakmtr.
Has kta Vakf r Harac
1-C 2-E 3-B 4-E 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 55 ~

a) Mir Topraklar
Mlkiyeti devlete ait olan topraklardr. 3 ksma ayrlr. Bunlar;
Has Arazi: Geliri hkmdara ve ailesine ayrlan topraklardr.
kta Arazi: Devlet grevlilerine (vali, komutan, asker vb.) hizmet ve maalarna kar-
lk verilen topraklardr. Topran mlkiyeti devlete, vergileri toplama hakk ikta
sahibine, topra ileme hakk ise kyllere aitti.
Vakf Arazi: Medrese, Darifa, imarethne, cami, han, hamam, eme gibi sosyal
amal (hayr iin kurulan) kurumlarn giderleri iin ayrlan topraklardr. Dorudan
topluma hizmet amal kullanlan vakf topraklar; satlamaz, kiraya verilemez, dev-
redilemez ve miras braklamazd.

Vakf Sistemi le lgili Baz Kavramlar





b) Mlk Topraklar
Mlkiyeti ahslara ait olan topraklardr. Bu topraklar ahs olup; genellikle ev, ba,
bahe gibi tanmaz mallardr. Mslmanlara ait topraklara r, gayr-i mslimlere
ait topraklara ise Harac toprak denmitir.
Toprak sahipleri; topraklarn satma, devretme, kiralama, vakfetme ve miras yolu
ile ocuklarna brakma hakkna sahipti.


2. Ekonomik Hayat
Anadolu Seluklu Devletinde ekonomi; tarm, hayvanclk, sanayi, dokumaclk, el
sanatlar, madencilik ve ticarete dayanyordu.


a) Tarm ve Hayvanclk
Kylerde yaan halkn temel geim kayna tarm ve hayvanclkt.
Halkn ihtiyacnn karlanmasnn yan sra ekonomiye katks olduka fazlayd.



b) Sanayi (Dokuma-Deri-Maden)
Anadolu Seluklularnda demircilik, bakrclk, dokumaclk ve dericilik olduka ge-
limitir. Ayrca kt imalt ve inicilik sanatlar ileri bir dzeye ulamtr.
Dericilikle uraanlara debba ad verilmitir.
Konya, Ankara, Kayseri ve Denizli dokuma sanayinde merkez konumuna gelmitir.



c) Ticaret
Anadolu Seluklu Devletinde ticareti gelitirmek ve ticaret yollarnn gvenliini
salamak devletin ana politikas olmutur. Bu nedenle kervansaray ve hanlarn ya-
pmna nem vermiler, izlenen bu politikann bir sonucu olarak Sivas, Konya ve
Kayseri birer ticaret merkezi haline gelmitir.
Devlet, kervanlarn soyulmas ve tccarlarn zarar grmesi durumunda kayplar
karlam ve bylece ilk kez devlet sigortas balatlmtr.
Anadolu Seluklular ticareti gelitirmek iin ayrca Sinop, Alanya ve Antalya gibi
nemli ehirleri fethetmi, yabanc tccarlara dk gmrk vergisi uygulamtr.

1. Anadolu Seluklu Devletinde, gelirleri il-
m ve sosyal kurulularn masraflarna
ayrlan topraklar aadakilerden hangi-
sidir?
A) kta B) Mlk C) Tmar
D) Vakf E) Has



2. Trk-slm devletlerinde,
I. mtevell,
II. hne,
III. mevkf
kavramlarndan hangileri vakf sistemi
ile ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III
D) II ve III E) I, II ve III



3. Ticareti gelitirmek amacyla tccarlarla
szleme yapp zararlarn karlama ga-
rantisi vererek ilk kez devlet sigortas
uygulamasn balatan Trk devleti aa-
dakilerden hangisidir?
A) Karahanllar B) Gazneliler
C) Byk Seluklular D) Memlklar
E) Anadolu Seluklular



4. Anadolu Seluklu hkmdarlar pek ok e-
hirde bedestenler ve hanlar yaptrmtr.
Bu durumun,
I. ticaret,
II. ordu,
III. eitim
alanlarnn hangilerinde grlen gereksi-
nimin bir sonucu olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



5. Anadolu Seluklu Devleti ticareti gelitir-
mek amacyla,
I. han,
II. kervansaray,
III. medrese
yaplarndan hangilerine arlk vermi-
tir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


Vkf : Vakf sahibi.
Vakfiyye : Vakf senedi. Vakf sahibinin artnmesi.
Mtevell : Vakf yneticisi.
Mevkf : Vakfedilen mal, mlk.
1-D 2-C 3-E 4-A 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 56 ~

Ahilik Tekilt
Ahilik, XIII. yzylda Ahi Evran tarafndan Konya, Kayseri ve Krehir blgelerinde
esnaf birlikleri olarak rgtlenmi sosyo-ekonomik bir tekilttr.
Anadolu Seluklu Devletinde de ehirlerdeki ticar hayat, ayn ii yapan esnaflarn
oluturduu meslek rgtlenmesi olan Ahilik Tekilt erevesinde gelimitir.
Byk Seluklu Devletindeki ftvvet tekiltnn devam niteliinde olan Ahilik,
ayn ii yapan esnaflarn oluturduu meslek rgtlenmesidir.
Sadece Mslman esnaf ve zanaatkrlarn kabul edildii Ahilik, yardmlama ve
dayanma esasna dayanyordu
Her meslein bir Loncas ve bunlarn banda da Ahi denilen liderler vard.
Bu tekiltta usta-kalfa-rak ilikisi ierisinde Meslek Eitim de verilmitir.

Ahilerin grevleri arasnda;
retici ve tketiciyi korumak
retimi ihtiyaca gre ayarlamak
Mallarn kalitesini kontrol etmek
Bozuk mal retilmesini nlemek
Piyasaya kan mallarn fiyatlarn belirlemek (Narh kesmek)
yeri ama izni (ruhsat) vermek (Gedik Usl)
saylabilir.




Mal Tekilt ve Para
Anadolu Seluklu Devletinde Hazine-i mire ve Hazine-i Hassa olmak zere iki tr
hazine vard.

Hazine-i mire: Devletin tm gelirlerinin aktarld devlet hazinesidir.
Hazine-i Hassa: Hkmdarn kendisine (ahsna) ait olan i hazinedir.

Devletin dier gelir kaynaklar arasnda ise unlar yer almaktadr;
r: Mslmanlardan alnan 1/10 oranndaki rn vergisidir.
Hara: Gayr-i mslimlerden alnan rn vergisidir.
Cizye: Gayr-i mslim erkeklerden askere gitmeme karlnda alnan vergidir.
Bc- Bazar: Pazar vergisidir.
Ganimet: Sava gelirlerinin 1/5idir.
Gmrk vergileri
Liman gelirleri
Komu devletlerin hediyeleri
Maden, orman ve tuzla gelirleri





F. YAZI, DL VE EDEBYAT
Anadolu Seluklularnda resm yazma dili ve edebiyat dili Farsa, bilim dili ve ei-
tim dili Arapa, halkn konuma dili ise Trkedir.
Beylikler dneminde ise Trkenin nemi olduka artmtr. Nitekim 1277 ylnda
Karamanolu Mehmet Bey Trkeyi ilk kez resm dil ilan etmitir.

1. Anadolu Seluklu Devletinde yeni bir i
yeri amay, usta-kalfa-rak yetitirmeyi
belli bir sisteme balayan sosyo-ekono-
mik kurulua ne ad veriliyordu?
A) Gedik B) Ftvvet C) Lonca
D) Tmar E) Ahi




2. Anadolu Seluklu Devleti dneminde Ahi
tekilt ehirlerde,
I. ticaret,
II. eitim,
III. tarm
alanlarndan hangilerinde sz sahibi ol-
mutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




3. Aadakilerden hangisi, Ahilik tekilt-
nn grevlerinden biri deildir?
A) Esnaflarn rgtlenmesini salamak
B) Mallarn kalite denetimini yapmak
C) retici ve tketiciyi korumak
D) Esnaflar arasnda davalara bakmak
E) Piyasaya srlen rnlerin fiyatlarn
belirlemek




4. Anadolu Seluklu Devletinde pazar es-
nafndan alnan vergi tr aadakiler-
den hangisidir ?
A) r B) Bc C) Hara
D) Anam E) Kvvre





5. Anadolu Seluklularnda kendi adna pa-
ra bastran ilk hkmdar aadakilerden
hangisidir?
A) I. Mesut
B) I. Kl Arslan
C) II. zzeddin Keykvus
D) II. Kl Arslan
E) I. Aleddin Keykubat

Anadolu Seluklu dnemindeki Ahilik Tekilt, Osmanl Devletinde Lonca Tekilt
ad ile varln srdrmtr.
Anadolu Seluklu Devletinde ilk bakr paray Sultan I. Mesut, ilk gm ve altn pa-
ray da Sultan II. Kl Arslan bastrmtr.
1-E 2-C 3-D 4-B 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 57 ~

Akkoyunlu Uzun Hasan ise Kuan- Kerimi ilk kez Trkeye evirten kiidir.
Anadolu Seluklu ve Beylikler dneminde edebiyat alanda gelime gstermitir.

ANADOLU SELUKLU VE BEYLKLER DNEM EDEBYAT ALANLARI
ALANI TEMSLCS ESERLER ZELLKLER
Halk Edebiyat
Nasreddin Hoca Fkralar
Dede Korkut Hikyeleri
Battal Gzi Destan
Danimentnme
Tasavvuf (Tekke)
Edebiyat
Mevlna Celleddin Rm
Anadolu Seluklu Devleti dneminde yetien en nl
mutasavvflardan biridir.
I. Aleddin Keykbat dneminde Konyaya yerlemitir.
En nl eserleri; Mesnev, Divn- Kebr, Fih-i Mafih ve
Mektubttr.
Yunus Emre
En nl mutasavvflardan biridir.
Eserleri; Risletn-Nushiyye ve Divandr.
Hac Bekta- Vel
Horasandan Anadoluya gelen nl mutasavvflardan biri olup,
Anadolunun Trklemesinde nemli rol oynayan Bektaliin de
kurucusudur.
En nemli eseri Bektaliin temel kitab saylan Makalttr.
k Paa
En nl eseri Garipnmedir.
Garipnme adl eseriyle Trklere hak yolunu ve tasavvufun
inceliklerini gstermeyi amalamtr.
eyh Ahmet Glehr
Krehirli olan Ahmet Glehr Ahilik geleneinden gelmektedir.
Mantkt- Tayr Tercmesi, Kermet-i Ahi Evran ve Feleknme
nemli eserleridir.
Ahmet Fakh
Mevlnann mritlerinden olup, fkh ilminde derin bilgiye sahip
olduu iin Fakh unvan almtr.
arh-nme ve Kitab- Evsf- Mescidi-erfe nemli eserleridir.
Muhyiddin Arab
Ekberlik tarikatnn kurucusu olarak kabul edilmektedir.
Vahdet-i Vcd grn savunmutur. Bu gre gre, evren-
deki her ey Allahn yansmasdr. Yaratan ile yaratlann tek kay-
naktan geldiini ve bir olduunu savunmulardr.
Sadreddin Konev
nl mutasavvflardan biridir. Konyaya yerleip, burada nlendii
iin Konev unvann almtr.
Muhyiddin Arabnin hem rencisi hem de manev olu olan
Sadreddin Konev Ekberlik tarikatnn nde gelen isimlerindendir.
Divan Edebiyat
Hoca Dehhni
Hoca Dehhni ilk divan airidir.
Trk edebiyatnda gazel ve kasidelerin ilk rneklerini vermitir.
Farsa kaleme ald ve yirmi bin beyitlik Seluklu ehnmesi en
nemli eseridir.
Germiyanl Ahmed
Divan edebiyatnn nemli temsilcilerindendir.
Cemid- Hurid ve skendernme nemli eserleridir.

1. Aadakilerden hangisi Trkiye Seluk-
lular dneminde yetien Tekke Edebiya-
t (Tasavvuf Edebiyat) temsilcilerinden
biri deildir?
A) Pir Sultan Abdal
B) Yunus Emre
C) Muhyiddin Arab
D) Sadreddin Konev
E) Mevlna Celleddin Rm


2.
Trk edebiyatnn ilk divan airidir.
Trk edebiyatnda gazel ve kasidelerin ilk
rneklerini vermitir.
Farsa kaleme ald ve yirmi bin beyitlik
Seluklu ehnmesi en nemli eseridir.
Yukarda zellikleri verilen nl edeb
kiilik aadakilerden hangisidir?
A) Yunus Emre B) k Paa
C) Hoca Dehhni D) Ahmet Fakh
E) eyh Ahmet Glehr


3. Anadolu Seluklu hkmdar I. Aleddin
Keykbat dneminde yetien, Mesnev,
Divn- Kebr gibi eserlerin yazar olan
Trk-slm mutasavvf aadakilerden
hangisidir?
A) Hac Bekta- Vel B) Hoca Dehhni
C) Yunus Emre D) k Paa
E) Mevlna Celleddin Rm



4. Anadolu Seluklu dneminde yetien ve
Garipnme adl eseriyle nl Trk-slm
mutasavvf aadakilerden hangisidir?
A) Muhyiddin Arab B) k Paa
C) Sadreddin Konev D) Yunus Emre
E) Germiyanl Ahmed



5. Ekberlik tarikatnn kurucusu olarak ka-
bul edilen ve yazd pek ok eserle s-
lm dnyasnda eyh-i Ekber (en byk
eyh) unvann alan nl Trk-slm mu-
tasavvf aadakilerden hangisidir?
A) Hoca Dehhni B) Ahmet Fakh
C) Muhyiddin Arab D) k Paa
E) eyh Ahmet Glehr


1-A 2-C 3-E 4-B 5-C
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 58 ~

G. BLM
Anadolu Seluklu Devleti ve beylikler dneminde bilime ve bilim adamlarna nem
verilmi, pek ok bilim adam farkl alanlarda almalar yapmtr.

ANADOLU SELUKLU VE BEYLKLER DNEMNDE BLM
Kad
Burhaneddin
Anev
Anadolu Seluklu dneminin nl tarihilerinden birisidir.
En nemli eseri Enisl- Kulbdr.
Eserini Sultan I. zzeddin Keykvusa ithaf etmitir.
bn-i Bibi
Anadolu Seluklu dneminin nl tarihilerinden birisidir.
ran kltrnn etkisiyle eserlerini Farsa yazmtr.
En nemli eseri El-Evmirl Aliyedir.
Kermuddin
Aksaray
Anadolu Seluklu dneminin nl tarihilerinden birisidir.
En nemli eseri Msmeretl-Ahbrdr.
Caca Bey
Anadolu Seluklu dneminde yaam nl gkbilimcidir.
Krehirde kendi adyla anlan ve Anadoludaki ilk gzlemevi (rasathane)
olarak kabul edilen Caca Bey Medresesini yaptrmtr.
Matematik ve astronomi alanlarnda almalar vardr.
Mehmed
Ravend
Anadolu Seluklu dneminin nl tarihilerinden birisidir.
Rahats-sdr adl eseri vardr.
Kad
Sirceddin
Anadolu Seluklu dneminde yaam nl bilginlerden birisidir.
Mantk, kelm gibi ilim dallarnda pek ok eseri vardr.
El-Cezer
Artuklular dneminin en tannm bilim adamlarndan birisidir.
Kontrol, denge kurma, haberleme ve ayarlama bilimi olan sibernetiin ilk
kurucusudur.
Cezer bunun yannda; su saatleri, kendiliinden kesilip akan fskiye,
mekanik olarak alan mzik aletleri, tulumbalar ve ifreli kilitler yapmay
da baarmtr.


H. MMARLIK VE SANAT
Anadolu Seluklularnda da en fazla gelime gsteren sanat dal mimardir.
D cephe ve i mekn sslemelerinde malzeme olarak ta, tula, ahap, kerpi,
al ve mermer kullanlmtr.



Mimar eserlerde ssleme sanat olarak; geometrik ekiller, yazlar, bitki motifleri,
hayvan figrleri vb. kullanlmtr.
Anadolu Seluklu Devleti ok sayda cami, mescit, medrese, kmbet (trbe), kale,
Darifa (hastane), imrethane (aevi) ve kervansaray ina etmitir. Ayrca bu d-
nemde halclk, minyatr, inicilik, hat, tezhip ve ciltilik son derece gelimitir.







1. Anadolu Seluklu hkmdar I. zzeddin
Keykvusa ithaf ettii Enisl- Kulb adl
eseriyle nl bilim adam aadakiler-
den hangisidir?
A) Kad Burhaneddin Anev
B) bn-i Bibi
C) Kermuddin Aksaray
D) Mehmed Ravend
E) Kad Sirceddin



2. Artuklular dneminde yaam; kontrol,
denge kurma, haberleme ve ayarlama
bilimi olan Sibernetikin kurucusu olarak
bilinen nl bilim adam aadakilerden
hangisidir?
A) Fezr B) Caca Bey
C) Er-Rzi D) El-Cezer
E) Cbir bin Hayyan



3. Seluklular dneminde Nurettin Cibril ta-
rafndan ina edilen ve dneminde astro-
nomi yksek okulu olarak kullanlan,
ayrca Anadoludaki ilk gzlemevi (rasat-
hne) olarak da kabul edilen Caca Bey
Medresesi, aadaki illerden hangisinde
yer almaktadr?
A) Kayseri B) Krehir C) znik
D) Konya E) Antalya



4. Anadolu Seluklu Devleti, mimar yapla-
rn i ve d sslemelerinde,
I. ta,
II. ahap,
III. mermer
unsurlarndan hangilerini kullanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



5. Aadaki yerleim merkezlerinden han-
gisinde Anadolu Seluklu dnemi mima-
r eserlere rastlamak mmkn deildir?
A) Konya B) Trabzon C) Antalya
D) Amasya E) Nevehir


Anadolu Seluklu dnemine ait mimar eserlere Trabzon, Bursa, stanbul, Edirne,
anakkale gibi ehirlerde rastlamak mmkn deildir. Bu ehirlerde daha ok Os-
manl Devleti dnemine ait mimar eserler bulunmaktadr.
Anadolu Seluklu Devletinin mimar yaplarnda kullanlan ve bu yaplarn gnmze
kadar ulamasnda nemli pay sahibi olan malzeme tatr.
Osmanl Devletine ait Bursa Ulu Camii dnda Anadoludaki ulu camiler Anadolu
Seluklu ve Beylikler dnemine aittir.
1-A 2-D 3-B 4-E 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 59 ~








Devlet/Beylik Ad Mimar Eserlerin Yaygn Olarak Bulunduu Yerler
Anadolu Seluklu Devleti Konya, Kayseri, Sivas, Aksaray, Antalya
Danimentliler Sivas, Tokat, Niksar, Kayseri, Malatya
Mengcekliler Divrii, Erzincan, Kemah
Saltuklular Erzurum
Artuklular Diyarbakr, Mardin, Batman, Hasankeyf, Harput (Elaz)

ANADOLU SELUKLU VE BEYLKLER DNEMNE AT BAZI MMAR ESERLER
Camiler
Saltuklular Erzurum Ulu Camii
Mengcekliler Divrii Ulu Camii
Danimentliler Kayseri Ulu Camii
Artuklular Mardin Ulu Camii
Anadolu Seluklu Devleti
Diyarbakr Ulu Camii (ilk cami)
Konya Aleddin Camii
Nide Aleddin Camii
Konya Sahip Ata Camii
Amasya Burmal Minare Camii
Malatya Ulu Camii
Ankara Arslanhane Camii
Ankara Ahi erafeddin Camii

Mescitler
Anadolu Seluklu Devleti
Konya Ta Mescit
Konya Sral Mescit
Konya Karatay Mescidi

Klliyeler (Cami Merkezli Kompleks Yaplar)
Mengcekliler Divrii Klliyesi (ilk klliye)
Anadolu Seluklu Devleti
Kayseri Hunad Hatun Klliyesi
Kayseri Hac Kl Klliyesi
Konya Sahip Ata Klliyesi






1. Anadolu corafyasnda Trk-slm klt-
rne ait mimar eserleri incelemek iste-
yen bir aratrmacnn, Divrii, Erzincan
ve Kemah blgesinde genellikle aada-
kilerden hangisine ait eserlere rastlama-
s mmkndr?
A) Saltuklular B) Artuklular
C) Mengcekliler D) Danimentliler
E) Anadolu Seluklular


2. Grkemli dekorasyonu ve mimar stiliyle
UNESCO tarafndan 1985 ylnda Dnya
Kltr Miras Listesine alnan Meng-
cekliler dnemine ait nl mimar eser
aadakilerden hangisidir?
A) Divrii Ulu Camii
B) Mardin Ulu Camii
C) Hunad Hatun Klliyesi
D) Diyarbakr Ulu Camii
E) Karatay Medresesi


3. Anadolu Seluklu dneminde ina edilen
Kayserideki Hunad Hatun,
Konyadaki Sahip Ata,
Kayserideki Hac Kl
yaplarnn tr bakmndan ortak zellii
aadakilerden hangisidir?
A) Medrese B) Drifa C) Cami
D) Klliye E) Kmbet


4. Ankarada en nemli Anadolu Seluklu
mimarsi olarak orijinal kndekri minbe-
ri, al ve ini mozaik mihrabyla n pla-
na kan 1290 tarihli mimar eser aa-
dakilerden hangisidir?
A) Arslanhne Camii
B) Ahi erafeddin Camii
C) Aleddin Camii
D) Burmal Minre Camii
E) Ta Mecidi


5. Anadolu Seluklu Dnemine ait mimar
eserler arasnda aadakilerden hangisi
gsterilemez?
A) Konya Aleddin Camii
B) Amasya Burmal Minare Camii
C) Kayseri Hunad Hatun Klliyesi
D) Diyarbakr Ulu Camii
E) Bursa Muradiye Medresesi


DEERL ADAYLAR;
SYMnin bugne kadar yapm olduu snavlarda bu konu ile ilgili kan sorularda
mimar eserler genellikle bulunduu yer ile birlikte verilmitir. Bu bakmdan eser-
lerin ismi kadar bulunduu yerlere de dikkat edilmesi gerekmektedir.
zerinde durulmas gereken bir dier konu da eserlerin ismidir. Baz mimar eserler
o dneme ait hkmdarlarn ismiyle zdelemitir. Bu nedenle bir mimar eserin
hangi dneme ait olduunu bu ipucundan tespit etmek de mmkn olabilmektedir.
Ahi erafeddin Camii, Ankarada en nemli Anadolu Seluklu mimarsi olarak orijinal
kndekri minberi, al ve ini mozaik mihrabyla 1290 tarihli nl bir mimar eserdir.
Mengcekliler dnemine ait Divrii Ulu Camii, grkemli dekorasyonu ve mimarlk
stiliyle UNESCO tarafndan 1985 ylnda Dnya Kltr Miras Listesine alnmtr.
1-C 2-A 3-D 4-B 5-E
lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 60 ~

Medreseler
Danimentliler Tokat Yabasan Medresesi (ilk)
Artuklular
Diyarbakr Mesudiye Medresesi
Mardin Hatuniye Medresesi
Anadolu Seluklu Devleti
Konya Karatay Medresesi
Konya Sral Medrese
Konya nce Minareli Medrese
Konya ifte Minareli Medrese
Kayseri Hunad Hatun Medresesi
Kayseri ifte Medrese
Kayseri Koca Hasan Medresesi
Sivas Gk Medrese
Sivas Buruciye Medresesi
Sivas ifte Minareli Medrese
Krehir Cacabey Medresesi
Erzurum ifte Minareli Medrese









Drifalar/Bimarhneler (Hastaneler)
Mengcekliler Turan Melek ifahnesi
Anadolu Seluklu Devleti
Kayseri Gevher Nesibe Drifas***
Kayseri Gyasiye Drifas
Konya I. Keykvus ifahnesi
Tokat Muineddin Pervne Drifas
Aksaray Aleddin Keykbat Drifas
Amasya Torumtay Bimarhnesi



Ant Mezarlar (Kmbet ve Trbeler)
Saltuklular
Erzurum Mama Hatun Trbesi
Erzurum Emir Saltuk Trbesi
Mengcekliler
Kemah Sultan Melik Trbesi
Krehir Melik Gazi Trbesi
Anadolu Seluklu Devleti
Kayseri Dner Kmbet
Konya II. Kl Arslan Trbesi
Konya Gme Hatun Trbesi



1. Anadolu Seluklu dnemine ait,
Sivastaki Gk,
Konyadaki Karatay,
Kayserideki Koca Hasan
yaplarnn tr bakmndan ortak zellii
aadakilerden hangisidir?
A) ifahne B) Trbe C) Medrese
D) mrethne E) Klliye



2. Anadolu Seluklu dneminde Kayseride
ina edilen ve dnyann ilk tp okulu ol-
ma zellii tayan nl drifa aa-
dakilerden hangisidir?
A) Turan Melek B) Torumtay
C) Muineddin Pervane D) Gyasiye
E) Gevher Nesibe



3. Anadolu Seluklu dnemine ait ilk med-
rese aadakilerden hangisidir?
A) Tokat Yabasan Medresesi
B) Kayseri Koca Hasan Medresesi
C) Konya Karatay Medresesi
D) Sivas Gk Medrese
E) Krehir Caca Bey Medresesi



4.
I. nce Minareli Medrese,
II. Yabasan Medresesi,
III. Sleymaniye Medresesi
Yukardakilerden hangileri Anadolu Sel-
uklu dnemine ait eserler arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



5. Anadolu Seluklu Devletinde,
I. imret,
II. bimarhne,
III. medrese
kurumlarndan hangileri sosyal devlet
anlaynn varln kantlar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


Konya Karatay Medresesi, Anadolu Seluklu Sultan II. Keykvus dneminde, hadis
ve tefsir ilimleri okutulmak amacyla kapal medrese tipinde 1251 ylnda ina edilmi
olup 1955 ylnda ini Eserler Mzesi olarak ziyarete almtr.
Danimentliler dnemine ait Tokat/Niksardaki Yabasan Medresesi Anadoludaki
ilk medrese olarak kabul edilmektedir.
Kayseri Koca Hasan Medresesi Anadolu Seluklu dnemine ait ilk medresedir.
Anadolu Seluklu dneminde ina edilen Gevher Nesibe Drifas, Anadoludaki ve
dnyadaki ilk Tp Okulu zellii tamas bakmndan son derece nemlidir.
Krehir Caca Bey Medresesi Anadoludaki ilk gzlem evi olarak kabul edilmektedir.
Erzurum Emir Saltuk Trbesi Anadoludaki en eski ant mezar yapsdr.
1-C 2-E 3-B 4-A 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas lk Trk-slm Devletleri ve Beylikleri

~ 61 ~

Kervansaraylar (Hanlar)
Anadolu Seluklu Devleti
Kayseri-Aksaray Alay Han
Kayseri Sultan Han
Antalya Evdir Han
Antalya Krk Gz Han
Konya Altnapa Han
Konya Sultan Han
Afyon ay Han
Amasya Ezine Pazar Han




Kprler
Artuklular
Hasankeyf Kprs
Malabadi Kprs
Haburman Kprs
Devegeidi Kprs
Dunaysr Kprs
Ambar ay Kprs





Saray ve Kkler
Anadolu Seluklu Devleti
Beyehir Kubadbd Saray
Kayseri Kubdiye Kk
Kayseri Haydar Bey Kk
Kayseri Hzr lyas Kk
Alanya Alaiye Saray
Konya Aleddin Saray





Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................

1. Anadoludaki ilk kervansaray yaps ola-
rak bilinen Kayseri-Aksaray yolu zerin-
deki Alay Han Trk-slm mimarsinin
hangi dnemine aittir?
A) Saltuklular B) Artuklular
C) Mengcekliler D) Danimentliler
E) Anadolu Seluklular



2.
Hasankeyf Kprs
Malabadi Kprs
Yukardaki mimar eserler aadakiler-
den hangisine aittir?
A) Mengcekliler B) aka Beylii
C) Saltuklular D) Artuklular
E) Danimentliler



3. Anadolu Seluklu hkmdar I. Alaeddin
Keykbat'n emriyle Saadeddin Kpek
tarafndan ina edilen ve gnmze ula-
abilen tek Anadolu Seluklu saray yap-
s aadakilerden hangisidir?
A) Beyehir Kubadbd Saray
B) Kayseri Kubdiye Kk
C) Alanya Alaiye Saray
D) Konya Aleddin Saray
E) Kayseri Hzr lyas Kk



4.
I. Mardin Ulu Camii
II. Malabadi Kprs
III. Erzurum Mama Hatun Trbesi
IV. Mardin Marufiye Medresesi
Yukardaki mimar eserlerden hangileri
Artuklular dnemine aittir?
A) Yalnz I B) I, II ve III C) II ve III
D) I ve IV E) I, II ve IV


5.
I. Krehir Cacabey Medresesi,
II. Beyehir Kubadbd Saray,
III. Malabadi Kprs
Yukardakilerden hangileri sivil mimar
rnekleri arasnda gsterilebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

II. Kl Arslan dneminde Kayseri-Aksaray yolunda yaplan Alay Han, Anadoludaki
ilk kervansaray olarak kabul edilmektedir.
Beyehirdeki Kubadbd Saray, I. Alaeddin Keykbat'n emriyle Saadeddin Kpek
tarafndan yaplm olup, gnmze ulaabilen tek Anadolu Seluklu saray yapsdr.
Dikkat!
SYM son yllarda mimar eser konusunda genellikle Artuklular zerinde durmaktadr.
1-E 2-D 3-A 4-E 5-D



III. BLM
OSMANLI DEVLET
(KURULU VE YKSELME DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYMnin bu blm ile ilgili soru sorma ihtimali olduka dktr. Nite-
kim km soru analizinde de grlecei gibi imdiye kadar sadece 2 soru sorulmutur.
Bu sorular da ierik olarak tekiltlanma ve Osmanl Devletinin izledii politikalarla ilgi-
lidir. Ayrca Osmanl Devletinde Duraklama, Gerileme ve Dalma dnemlerinin daha iyi
anlalabilmesi asndan bu blmdeki birtakm gelimelerin iyi bilinmesi gerekmektedir.
zellikle ilkler konusuna dikkat edilmesi sizlere fayda salayacaktr.
2001
(-)
2002
(-)
2003
(-)
2004
(-)
2005
(-)
2006
(-)
2007
(-)
2008
(-)
2009
(1)
2010
(-)
2011
(-)
2012
(-)
2013
(1)
Bu blmden bugne kadar 2 soru kmtr.
2006
(-)
2008
(-)
2010
(-)
2012
(-)
2006
(-)
2008
(-)
2010
(-)
2012
(-)
K








































1

KPSS / Tarihi

1299 KURUL
1299 (Osma
1453 (stan
1579 (Sokul
1699 (Karlo
1792 (Ya A
n Pusulas
1579
YKSELME
U 1453
an Gazinin u
bulun Fethi)
llu Mehmet Pa
ofa Bar Antla
Antlamas) (Os
DURAK
E

beyi olarak ata
aann lm)
amas) (Osma
smanl & Rusya
KLAMA



GE



anmas)
)
nl & Avustury
a)

1699
ERLEME
1792 DAIL
ya, Venedik, Le
Osman
MA 1922
ehistan)
l Devleti -Ku
1922




































1. Osma
u be
stanb
aa
A) Ku
D




2. Osma
Antla
mas
den h
A) Da
D


urulu ve Y
2 (Saltanatn Ka
anl Devletind
eyi olarak atan
bulun fethi i
dakilerden ha
urulu B) Dur
D) Ykselme
anl Devletind
amas ile bal
ile sona eren
hangisidir?
alma B) Y
D) Duraklama
1-A
kselme Dn
~
aldrlmas)
e Osman Gaz
mas ile balay
le son bulan
ngisidir?
raklama C) G
E) Dalma
e 1699 Karlof
ayp 1792 Ya
n dnem aa
kselme C) K
E) Gerilem
2-E
emi
65 ~

inin bir
yp 1453
dnem
Gerileme
a Bar
Antla-
dakiler-
Kurulu
e
Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 66 ~

I. KURULU DNEM (1299-1453)
Osmanllar Ouzlarn Bozok kolunun Kay boyundandr.
Bir u beylii olan Osmanllar, Erturul Gazi nderliinde ilk olarak Van yaknla-
rndaki Ahlat yresine, daha sonra da Ankara yaknlarndaki Karacada blgesine
yerletirilmilerdir.
Bir sre sonra ise St (yaylak) ve Domanii (klak) Bizanstan alarak buralara
yerlemilerdir.
Osmanl Devletinin temelleri Erturul Gazi dneminde atlm, onun lmnden
sonra ise Anadolu Seluklu Devletinin otoritesini kaybetmesi zerine olu Osman
Bey 1299da bamszln ilan etmitir.


Osmanl Devletinin Ksa Srede Glenmesini Salayan Unsurlar
Coraf (Jeopolitik) konumu
skn politikas (Fethedilen yerlere Trk ve Mslman nfusun yerletirilmesi)
stimlet (hogr) politikas (Fethedilen yerlerde halka hogrl davranlma-
s ve bylece halkn devlete sndrlmas)
lk dnemlerde beyliklerle mcadele edilmemesi
Yneticilerin baarl olmas
Merkez ve mutlak otoriteye arlk verilmesi
Cihat ve gaza anlay
Ordunun gl olmas
Ahilerin destei














A. Osman Bey Dnemi (1281-1324)
Bu dnem Osmanl Devletinde airetten beylie gei dnemidir.
Osman Bey beyliin snrlarn batya doru geniletmi, Stten sonra Bilecik, Ak-
hisar, Karacahisar ve negl almtr. Merkez de Bilecike tanmtr. (1288)
1301de ise Yarhisar alnarak merkez yaplmtr.
1302de Bizans ordusuyla Koyunhisar (Baphaeon) Sava yaplm ve Osmanl bu
savatan zaferle ayrlmtr.



Fahrddin lakabyla da bilinen Osman Beyin dneminde ayrca;
lk kez bakrdan Osmanl paras (mangr) bastrlmtr.
lk Osmanl vergisi konmutur.

1. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinde kurulu dnemi padiahlar arasn-
da gsterilemez?
A) I. Murat B) Orhan Bey C) II. Murat
D) II. Bayezid E) I. Mehmet



2.
I. iskn politikas,
II. merkez ynetim tekilt,
III. istimlet politikas
Yukardakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinin ksa zamanda gelimesini salayan
unsurlar arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




3. Osmanl Devletinde mangr ad verilen
ilk bakr para hangi padiah dneminde
bastrlmtr?
A) Orhan Bey
B) Osman Bey
C) Yldrm Bayezid
D) elebi Mehmet
E) I. Murat



4. Osmanl Devletinin Bizansa kar elde
ettii ilk zafer aadakilerden hangisi-
dir?
A) Srp Snd Sava
B) I. Kosova Sava
C) Koyunhisar (Bapheon) Sava
D) II. Kosova Sava
E) Maltepe (Palekanon) Sava




5. Osmanl Devletinde ilk vergi hangi padi-
ah dneminde konulmutur?
A) Osman Bey
B) I. Murat
C) Yldrm Bayezid
D) I. Mehmet
E) Orhan Bey


Kurulu Dnemi Padiahlar
Osman Bey (1281-1324)
Orhan Bey (1324-1362)
I. Murat (Hdvendigr) (1362-1389)
I. Bayezid (Yldrm) (1389-1402)
I. Mehmet (elebi) (1413-1421)
II. Murat (1421-1451)
Koyunhisar Sava, Osmanllarn Bizansla yapt ilk sava ve Bizansa kar kazan-
d ilk zaferdir.
1-D 2-E 3-B 4-C 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi

~ 67 ~

B. Orhan Bey Dnemi (1324-1362)
Orhan Bey dnemi, fetihler ve tekiltlanma almalaryla Osmanllarn beylikten
Devlet aamasna ykseldii dnemdir.
Orhan Bey 1326da Bursay fethederek buray merkez yapmtr.
1329da yaplan Maltepe (Palekanon) Sava sonucunda Bizans malup edilmi ve
1331de znik alnmtr. Bu gelime zerine znik bakent yaplmtr. (1331)
1336da lhanllara denen vergi kesilmi ve devlet tam bamsz olmutur.
1337de zmitin alnmasyla Kocaeli blgesinin fethi tamamlanmtr.
1345te Karesioullarna son verilmitir.






1353te Balkanlardaki ilk toprak paras olan impe Kalesi alnm, bylece ilk kez
Rumeliye geilmitir. Bundan sonra Trkmenler buralara iskn edilmitir.


Orhan Bey Dneminde Tekiltlanma almalar
lk divan tekilt oluturulmutur.
lk kez vezirlik makam oluturulmutur. (Atanan ilk vezir Aleddin Paadr.)
lk dzenli ordu (yaya ve msellem) oluturulmutur.
lk vakf rgt kurulmutur.
lk medrese znikte almtr. (Sleyman Paa Medresesi/znik Orhniyesi)


lk tersane Karesioullarnn alnmasyla Karamrselde kurulmutur.
lk darphane kurulmu ve ilk gm para (ake) baslmtr.
lk kez kad ve suba tayini yaplmtr.




C. I. Murat (Hdvendigr) Dnemi (1362-1389)
I. Murat ncelikle Anadolu Trk birliini kurmay amalamtr.
1363 Sazldere Sava ile Srplar ve Bulgarlar malup edilerek Edirne fethedilmi ve
1365 ylnda merkez iln edilmitir.
1364te Balkan-Hal ttifakyla yaplan Srpsnd Sava sonunda Rumelideki
Trk hkimiyeti kesinlemi ve ilk Hal ordusu yenilmitir.


1371 irmen Savanda ise Trakya ve Makedonya prenslikleri malup edilmitir.
1389 ylnda Hal ttifakyla yaplan I. Kosova Savanda Osmanl ordusu ilk kez
top kullanmtr. Bu savata Hallar ember iine alnarak imha edilmitir.
I. Murat sava meydannda bir Srpl tarafndan hanerlenerek ehit edilmitir.



1. Osmanl Devletinde hangi padiah d-
neminde Balkanlardaki ilk toprak para-
s olan impe Kalesi alnm ve ilk kez
Rumeliye geilmitir?
A) I. Murat B) Orhan Bey C) II. Murat
D) Osman Bey E) I. Bayezid




2. Orhan Bey dneminde;
I. ilk kez Rumeliye geilmesi,
II. ilk kez kad ve suba tayini yaplmas,
III. yaya ve msellem adyla ilk kez dzenli
bir ordu oluturulmas
gelimelerinden hangileri Osmanl Dev-
letinin bu dnemde tekiltlanma abas
iinde olduunu kantlar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




3. Osmanl Devletinde ake ad verilen ilk
gm para hangi padiah dneminde
bastrlmtr?
A) Orhan Bey
B) I. Mehmet
C) Osman Bey
D) I. Bayezid
E) II. Murat




4. Osmanl Devletinin ilk kez top kulland
sava aadakilerden hangisidir?
A) Srpsnd B) irmen
C) Sazldere D) Koyunhisar
E) I. Kosova



5. Sava meydannda ehit edilen ilk ve tek
Osmanl padiah aadakilerden hangi-
sidir?
A) II. Murat
B) elebi Mehmet
C) Osman Bey
D) I. Murat
E) Yldrm Bayezid


Karesioullar Beylii Osmanl Devletine katlan ilk Anadolu Trk beyliidir. Bu bey-
liin Osmanl egemenlii altna alnmas, Anadolu Trk birlii almalarnn bala-
dn gstermektedir. Ayrca Osmanl Devleti ilk donanmay da Karesioullarndan
alm ve bylece denizcilik faaliyetleri balamtr.
lk Osmanl kads Karacahisar'a tayin edilen Karamanl Dursun Fakihtir.
znikteki Sleyman Paa Medresesine atanan ilk mderris Davud-u Kayserdir.
1364 Srpsnd Sava Osmanl Devleti ile Hallar arasndaki ilk savatr.
I. Murat sava meydannda ehit edilen ilk ve tek Osmanl padiahdr.
1-B 2-E 3-A 4-E 5-D
Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 68 ~

I. Murat Dneminde Tekiltlanma almalar
Sultan (Hdvendigr) unvann ilk kez kullanan Osmanl padiah I. Murattr.
Veraset sisteminde deiiklie gidilerek lke padiah ve oullarnndr. anlay
getirilmitir. Bu deiiklikteki temel ama taht kavgalarn nlemek ve merkez oto-
riteyi glendirmektir.
lk kez Penik Sistemi uygulanarak Kapkulu (Yenieri) Oca kurulmutur.




lk kez Acemi Olanlar Oca kurulmutur.
lk kez Tmar Sistemi uygulanmtr.
Topu Ocann temelleri atlmtr.
Rumeli Beylerbeylii oluturulmu, ynetimine de Lala ahin Paa getirilmitir.
lk kez kazaskerlik makam oluturulmutur. (Kazasker adalet, hukuk ve eitim ile-
rine bakar, ayrca kad ve mderrislerin atamalarn yapard.)
Maliye tekilt kurulmu, ilk mal dzenlemeyi de andarl Halil ve Kara Rstem
Paa yapmtr.
Mal tekiltla balantl olarak ilk kez defterdar atamas yaplmtr.
Ayrca bu dnemde Germiyanoullarndan eyiz olarak, Hamitoullarndan ise
para karlnda toprak alnmtr.


D. I. Bayezid (Yldrm) Dnemi (1389-1402)
Bu dnemde Germiyanoullar, Aydnoullar, Candaroullar, Menteeoullar, Ka-
d Burhaneddin Devleti ve Saruhanoullar ele geirilmi; bylece ilk kez Anadolu
Trk siyas birlii byk lde salanmtr.
Merkezi Ktahya olmak zere Anadolu Beylerbeylii kurulmutur.
1391de Yldrm Bayezid ilk kez stanbulu kuatmtr.
1396da Hallarla yaplan Nibolu Savanda byk bir zafer kazanlmtr.



Yldrm, Nibolu zaferinden sonra stanbulu yeniden kuatm, kuatma srasnda
Anadolu Hisar (Gzelcehisar) yaplmtr. Ancak Anadoluda Timur tehlikesinin or-
taya kmas sonucu kuatma kaldrlarak Bizansla anlama yaplmtr.
1402 Ankara Savanda Yldrm ve Timurun ordular karlam, sava Timur ka-
zanm ve Yldrm Bayezid esir dmtr. Ankara Sava sonucunda;
Anadolu Trk siyas birlii bozulmutur.
Balkanlardaki ilerleme durmutur.
Bizansn mr uzamtr.
Osmanl Devletinde Fetret Devri (1402-1413) balamtr.
Yldrm Bayezidin oullarndan Mehmet elebi Amasyada, Musa elebi Bur-
sada, sa elebi Balkesirde ve Sleyman elebi Edirnede hkmdarlklarn
iln etmilerdir.







1. Osmanl Devletinde Sultan unvann ilk
kez hangi padiah kullanmtr?
A) I. Murat B) II. Selim C) I. Bayezid
D) I. Mehmet E) II. Murat




2. I. Murat dneminde;
I. ilk mal dzenlemenin yaplmas,
II. Yenieri Ocann kurulmas,
III. Hallarla Srpsnd Savann yapl-
mas
gelimelerinden hangileri Osmanl Dev-
letinin bu dnemde de tekiltlanmaya
nem verildiini kantlar niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III




3. Osmanl Devletinin Kurulu Dneminde
aadaki beyliklerin hangisinden eyiz
olarak toprak alnmtr?
A) Hamitoullar
B) Candaroullar
C) Karesioullar
D) Germiyanoullar
E) Karamanoullar




4. 1396 Nibolu Zaferi sonrasnda Abbas
Halifesi I. Mtevekkil tarafndan kendisi-
ne Sultn- klim-i Rum unvan verilen
padiah aadakilerden hangisidir?
A) Yldrm Bayezid
B) I. Murat
C) elebi Mehmet
D) II. Murat
E) I. Selim



5. Osmanl Devletinde Yenieri Oca ilk
kez hangi padiah dneminde kurulmu-
tur?
A) II. Bayezid B) I. Selim C) I. Mehmet
D) Orhan Bey E) I. Murat



Penik Sistemi: Bu sistem, savalarda ele geen esirlerden 1/5inin Yenieri Ocana
alnmas sistemidir. Penik sistemi devirme sistemi adyla varln srdrecektir.
Nibolu Savanda gsterdii stn baardan dolay Abbas Halifesi I. Mtevekkil,
Yldrm Bayezide Sultn- klim-i Rum unvan vermitir.
Fetret Devri (1402-1413)
Ankara Savandan sonra I. (Yldrm) Bayezidin oullar arasnda taht kavgalarnn
yaand, lkenin paralanma tehlikesi yaad ve yaklak 11 yl sren bu bunalml
dneme Fetret Devri ad verilmektedir. I. (elebi) Mehmet bu dneme son verecektir.
1-A 2-C 3-D 4-A 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi

~ 69 ~

E. I. Mehmet (elebi Mehmet) Dnemi (1413-1421)
elebi Mehmet, Ankara Sava sonras sarslan devlet otoritesini yeniden salad
ve devleti yeniden toparlad iin Osmanl Devletinin ikinci kurucusu olarak kabul
edilir. Bu dnemde;
Anadolu Trk birliini kurma yolunda nemli admlar atlmtr.
1416da Venediklilerle ilk deniz sava yaplm, ancak her iki devlet de birbirine
stnlk salayamamtr.
Bu dnemin en nemli gelimesi ise 1419da kan eyh Bedreddin syandr.



eyh Bedreddin ile mritleri Torlak Kemal ve Brklce Mustafann zmir ve Ma-
nisada kard bu isyan ksa srede bastrlm ve eyh Bedreddin Serezde (Orta
Makedonyada bir ehir) idam edilmitir. (1420)
Bu dnemde ortaya kan bir dier nemli gelime de, elebi Mehmetin kardei
Mustafa elebinin taht mcadelesi iin balatt isyandr. (Dzmece Mustafa Ola-
y) Bu isyan da bastrlm ve Mustafa elebi Bizansa snmtr. (II. Murat dne-
minde sahneye tekrar kacaktr.)

F. II. Murat Dnemi (1421-1451)
II. Murat ncelikle amcas Mustafa elebinin isyann bastrm ve Mustafa elebi
yakalanarak ldrlmtr. (Bu olay Dzmece Mustafa Olay olarak da bilinir.)
1422de stanbul kuatlm ve ilk kez donanma kullanlmtr. Ancak kuatma
esnasnda, II. Muratn kk kardei ehzde Mustafann isyan etmesi zerine
kuatma kaldrlmtr. znike gelen II. Murat kardeini bodurtarak ldrtmtr.
Bu dnemde Aydn, Mentee ve Germiyanoullar ele geirilmi; Srbistan vergiye
balanm, Arnavutluk da himaye altna alnmtr.
Balkanlarda pe pee gelen yenilgiler Osmanl devletini zor duruma sokmu ve bu
gelime sonucunda 1444te Hallarla Edirne-Segedin Antlamas imzalanmtr.


II. Murat taht kendi isteiyle 12 yandaki olu II. Mehmete braknca, Hallar bu
durumu frsat bilerek Segedin Antlamasn bozup saldrya gemitir. andarl Ha-
lil Paa ve dier devlet adamlarnn srar ile II. Murat ordunun bana geerek Hal
ordusunu bozguna uratmtr.


Trkleri Balkanlardan atma dncesi ile yeniden harekete geen Hal ordusu ile
1448de II. Kosova Sava yaplmtr. Yaklak 3 gn sren bu savan sonucunda
Hal ordusu ar bir yenilgi almtr. Bu savala;
Balkanlar kesin olarak Trk yurdu haline gelmitir.
Hallar bir daha Osmanllara saldrma cesareti gsterememitir.
Trklerin son savunma, Hallarn son saldr sava olmutur.

II. Murat dnemindeki dier gelimeler;
Devlet adam yetitirmek iin Edirnede ilk kez Enderun Mektebi almtr.
Devirme Sistemi gelitirilmi ve kanunlatrlmtr.
Arapa ve Farsa pek ok eser tercme edilmitir.
Edirnede Buuk Tepe syan kmtr. (ilk yenieri ayaklanmasdr.)

1. 1402 Ankara Sava sonrasnda sarslan
devlet otoritesini tekrar salayp Fetret
Devrine son veren, bu nedenle Osmanl
Devletinin kinci Kurucusu olarak kabul
edilen padiah aadakilerden hangisi-
dir?
A) II. Murat
B) elebi Mehmet
C) Orhan Bey
D) I. Murat
E) Yldrm Bayezid




2. Osmanl Devletinde taht kendi istei ile
terk eden ilk ve tek padiah aadakiler-
den hangisidir?
A) I. Murat
B) Yldrm Bayezid
C) II. Murat
D) II. Mehmet
E) elebi Mehmet





3. Osmanl Devletinde Enderun Mektebi ilk
kez hangi padiah dneminde almtr?
A) Orhan Bey B) I. Selim C) I. Mehmet
D) II. Bayezid E) II. Murat





4. Osmanl Devletinde ilk yenieri ayaklan-
mas olan Buuk Tepe syan hangi padi-
ah dneminde kmtr?
A) II. Murat B) I. Mehmet C) Orhan Bey
D) I. Bayezid E) I. Murat




5. Osmanl Kurulu Dneminde ortaya -
kan ilk din ve sosyal ierikli ayaklanma
aadakilerden hangisidir?
A) Dzmece Mustafa syan
B) Buuk Tepe syan
C) ah Kulu syan
D) eyh Bedreddin syan
E) Baba Znnn syan


eyh Bedreddin syan, Osmanl Devletinde ilk din ve sosyal ierikli isyandr.
Edirne-Segedin Antlamas, Osmanllarn Balkanlarda imzalad ilk antlamadr.
II. Murat Osmanl tarihinde taht gnll olarak terk eden ilk ve tek padiahtr.
1-B 2-C 3-E 4-A 5-D
Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 70 ~

II. YKSELME DNEM (1453-1579)
Osmanl Devletinde stanbulun fethinden 1579da Sokullunun lmne kadar
olan dneme Ykselme Dnemi denir.
Bu dnem Osmanl Devletinin mparatorluk haline geldii dnemdir.
Bu dnemde devlet btn kurumlarn tamamlam ve yapt genilemeyle blge
devleti olmaktan karak dnya devleti haline gelmitir. Nitekim Osmanl Devleti,
bu dnemde en byk ve en gl devlet durumundadr.













A. Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) Dnemi (1451-1481)
II. Mehmet, 1451de ikinci kez tahta ktktan sonra ncelikle stanbulun fethi iin
hazrlklara balamtr. Fatih, 2 yl sren bu hazrlk dneminde:
anakkale ve stanbul Boazlarnn gvenliini salamak iin Yldrm Bayezid d-
neminde yaplan Anadolu Hisarnn karsna Rumeli Hisar (Boazkesen)i yap-
trmtr. Ayrca Kuzey Egenin gvenlii iin de imenlik Kalesi, Kilitbahir Kalesi
ve Bozcaada Kalesini yaptrmtr.
ahi adl gl ve byk toplar dktrmtr.
Tekerlekli kuleler yaptrmtr.
Bizansa yardm nlemek iin Edirnede bir ordu bulundurmutur.
Gl bir donanma oluturmutur.

stanbulun Fethedilmesinin Sebepleri
Hz. Muhammedin stanbulun fethedileceini belirtmesi ve onun fetheden ordu
ve komutanlar vmesi (Din neden)
Devletin toprak btnlnn salanmak istenmesi (Siyas neden)
stanbulun jeopolitik/coraf konumu ve ticar merkez olmas (Siyas neden)
Bizansn entrikalarna son verilmek istenmesi (Siyas neden)
Boazlara ve pek Yolu ticaretine hkim olmak istenmesi. (Ekonomik neden)

stanbulun Fethi (29 Mays 1453)
Hazrlklar tamamlandktan sonra 6 Nisan 1453te kuatma balamtr. Fatih, 21-
22 Nisan gecesi 72 paralk donanmay Tophaneden Kasmpaa Limanna, yani
Halie indirmi, gittike g kaybeden stanbul 29 Mays 1453te alnmtr.
53 gnlk kuatmadan sonra fethedilen ehirde, halka din ve mezhep zgrl
tannmtr. Nitekim stanbulda Gregoryen Ermeni Patrikhanesinin kurulmasna
izin verilmitir.
Bununla birlikte, Ortodoks Kilisesinin bana Katolik ve Ortodoks birlemesine kar-
kan birisi getirilmitir. Bundaki ama Hristiyan birliini paralamaktr.

1. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinin Ykselme Dnemi padiahlar ara-
snda gsterilemez?
A) II. Mehmet (Fatih) B) II. Murat
C) I. Selim (Yavuz) D) II. Bayezid
E) I. Sleyman (Kanun)


2. Aadakilerden hangisi, II. Mehmet (Fa-
tih)in stanbulun fethi iin yapt hazr-
lk almalarndan biri deildir?
A) anakkale ve stanbul Boazlarnn g-
venliini salamak iin Anadolu Hisa-
rn yaptrmtr.
B) Kuzey Egenin gvenlii iin imenlik
ve Bozcaada Kalelerini yaptrmtr.
C) ahi adl gl ve byk toplar dktr-
mtr.
D) Tekerlekli kuleler yaptrmtr.
E) Bizansa yardm gitmesini nlemek iin
Edirnede bir ordu bulundurmutur.


3. stanbulun fethinden sonra Ortodoks Kilise-
si Osmanl himayesine alnm; ayrca Er-
meni Kilisesi'nin tekiltlanmasna olanak
salanmtr.
Osmanl Devleti'nin, izledii bu politikay-
la aadakilerden hangisini amalad
savunulamaz?
A) Ortodokslar kontrol altnda tutmay
B) Katolik Kilisesi'ne kar g oluturmay
C) Ortodokslarn devlete balln artr-
may
D) Dinsel farkllklar ortadan kaldrmay
E) Hristiyan dnyasnn birlemesini nle-
meyi


4. stanbulun fethinin,
I. Bizans'n Osmanl Devleti'nin i ilerine
karmas,
II. stanbul'un pek yolu ticaretinde nemli
bir merkez olmas,
III. Hz. Muhammed'in, stanbul'un fethini
ven hadisinin bulunmas
gibi nedenlerinin, din, siyasi ve ekono-
mik alanlarla eletirilmesi, aadakile-
rin hangisinde doru olarak verilmitir?

Din Siyas Ekonomik I
A) I II III
B) II I III
C) III I II
D) II III I
E) III II I


Ykselme Dnemi Padiahlar
II. Mehmet (Fatih) (1451-1481)
II. Bayezid (1481-1512)
I. Selim (Yavuz) (1512-1520)
I. Sleyman (Kanun) (1520-1566)
II. Selim (Sar) (1566-1574)
III. Murat (1574-1595)
1-B 2-A 3-D 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi

~ 71 ~

stanbulun Fethinin Sonular
1. Trk Tarihi Asndan
Osmanlnn iki kta arasndaki btnl salanmtr.
Boazlarn egemenlii Osmanlya gemitir.
Bakent stanbula tanmtr. (Ykla kadar stanbul bakent olacaktr.)
Osmanllarn slm dnyasndaki saygnl artmtr.
Osmanl Devletinde Ykselme Dnemi balamtr.
Devlet mparatorluk haline gelmitir.
Ticaret yollarnn (pek Yolu) denetimi Trklerin eline gemitir.
II. Mehmet Fatih (Fetheden) unvann almtr.
Trklerin Avrupada ilerleyii hzlanmtr.

2. Dnya Tarihi Asndan
Trkler dnya siyasetinin ve Avrupa tarihinin nemli unsuru olmutur.
Bizans mparatorluu sona ermitir.
Fetih srasnda kullanlan toplarn gl surlar ykabilecei grlmtr.
Ortaa sona ermi, Yenia balamtr.
Avrupallar ilk kez stanbulda elilikler kurmaya balamtr.
Derebeylikler yklm, mutlak krallklar kurulmaya balamtr.
Avrupada Corafi Keiflerin ve Rnesansn oluumu hzlanmtr.

Bat Siyaseti (Fetihler)
Fatih Sultan Mehmet stanbulun fethinden sonra Avrupadan gelebilecek tepkileri
nlemek, snrlar geniletmek, slamiyeti yaymak, Avrupadaki Hristiyan birliini
bozmak, Balkan uluslarn ynetim altna almak ve doudan gelen Trkmenlere
yurt bulmak amalaryla batya ynelik seferler yapmtr. Bu dorultuda;
1459da Belgrat dnda tm Srbistan, 1460ta Mora Yarmadas, 1462de Eflak,
1464te Bosna ve Hersek, 1476da Bodan, 1479da Arnavutluk fethedilmitir.

Anadolu Siyaseti (Fetihler)
Fatih Sultan Mehmet Batdaki faaliyetlerden sonra Anadoluya ynelmitir.
1459da Amasra fethedilmi, 1460ta Candaroullar yklm ve Sinop alnmtr.
Ayrca 1461de Trabzon alnarak Pontus Rum Devletine son verilmi, 1466da ise
Karamanoullarnn bir ksm topra ele geirilmitir.
1473 Otlukbeli Savanda Akkoyunlu hkmdar Uzun Hasan malup edilmi ve
Dou Anadoluda gvenlik salanmtr.

Denizlerdeki Fetihler
1456da Cenevizlilerden mroz, Taoz, Bozcaada, Gkeada, Semadirek ve Limni
adalar, Venediklilerden Eriboz ve Midilli alnmtr. (1462)
Karadenizdeki ticaret yoluna tamamen hkim olmak isteyen Fatih, Gedik Ahmet
Paa komutasndaki bir donanma ile 1475te Krm ele geirmitir. Bylece;
Karadeniz bir Trk gl haline gelmitir.
Krm Hanl Osmanl devletine balanmtr.
Karadenizdeki Ceneviz limanlar Osmanlya gemitir.
pek yolunun denetimi tamamen Osmanllarn eline gemitir.

1. stanbul'un fethi; asker, siyas ve ekonomik
adan hem Osmanl tarihi hem de dnya
tarihi asndan nemli gelimelere yol a-
mtr.
Aadakilerden hangisi, stanbul'un fet-
hinin dnya tarihi asndan nemli bir
sonucu olarak gsterilemez?
A) Osmanl toprak btnlnn salan-
mas
B) Derebeyliklerin yklmas ve mutlak kral-
lklarn kurulmaya balamas
C) Byk toplarn surlar ykabileceinin
anlalmas
D) stanbul'dan kaan Bizansl bilginlerin
talya'da Rnesans'a zemin hazrlamas
E) Ortaa'n sonu Yenia'n balangc
olarak kabul edilmesi




2.
I. II. Mehmet Fatih unvann almtr.
II. Osmanllarn slm dnyasndaki say-
gnl artmtr.
III. Devlet mparatorluk haline gelmitir.
Yukardakilerden hangileri stanbulun
fethinin Trk Tarihi asndan sonular
arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



3. Fatih dneminde aadaki yerlerin han-
gisinin ele geirilmesiyle, Karadeniz bir
Trk Gl haline gelmitir?
A) Sinop B) Trabzon C) Krm
D) Amasra E) stanbul




4. Fatih Sultan Mehmet dneminde;
Candaroullarndan Samsun'un alnmas
Krm'n Osmanl hkimiyetine girmesi
Akkoyunlular'n yenilgiye uratlmas
faaliyetlerine dayanarak aadakilerden
hangisinin amaland savunulamaz?
A) Anadolu Trk birliini gerekletirmenin
B) slamiyet'i yaymann
C) Karadeniz'de stnlk salamann
D) Hakimiyet sahasn geniletmenin
E) pek Yolu'nda denetim kurmann


1-A 2-E 3-C 4-B
Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 72 ~

Rodos, kuatlmasna ramen alnamamtr.



Ege Denizi, Boazlar ve Karadeniz ticareti iin Venediklilerle 1463-1479 yllar ara-
snda on alt yl sren bir sava yaanmtr. Osmanlnn stnlyle sonulanan
savalarda Venedik bar istemitir. 1479da yaplan bara gre;
Venedikliler Osmanllardan aldklar yerleri geri verecek,
Osmanllar Venedikten aldklar yerleri geri verecek,
Venedik her yl Osmanlya 10 bin Venedik altn sava tazminat verecek.
Ayrca Venedike u imtiyazlar verilmitir;
Venedikliler stanbulda Balyos denilen devaml eli bulundurabilecek,
Balyoslar Osmanl snrlarndaki Venedikli vatandalarn davalarna bakabilecek
Venedik bayra eken herhangi bir gemiye saldrlmayacakt.







Fatih Dneminde Dier Gelimeler
lk kez altn para bastrlmtr.
Fatih kendi portresini nl talyan ressam Gentile Belliniye yaptrmtr. Ayrca
Sinan Bey'in ve iblizde Ahmet'in de yapt birer portre vardr.


stanbul niversitesinin temeli saylan Sahn- Seman Medresesi almtr.
Fatih talyadaki Rnesans hareketleriyle yakndan ilgilenmi, bu dorultuda bi-
limsel almalara son derece nem vermitir.




Topkap Saray ina edilmitir. Ayrca 1472de Topkap Saraynn birinci avlusuna
Osmanl Devletinin en eski kk olan inili Kk ina edilmitir.
II. Murat dneminde alan Enderun Mektebi daha da gelitirilmitir.
Fatihle birlikte padiahlar divan bakanln sadrazama brakmtr.
Snrlarn genilemesiyle vezir, kazasker ve defterdar saylar arttrlmtr.
Kanunnme-i l-i Osman (Fatih Kanunnmesi) hazrlanmtr.


Kanunnme-i l-i Osman ile padiaha kardelerini ldrtme yetkisi verilmitir.
Bundaki temel ama, taht kavgalarn nleyerek merkez otoriteyi korumaktr.
Bu kanunnme ile ayrca; Msadere (devlet tarafndan bir yneticinin mallarna
el konulabilmesi), Sancak Sistemi (ehzdelerin eitimiyle ilgili sistem) ve Cls
Datm (tahta karken datlan bahi) yasalamtr.

1. Osmanl Devletinde Avn mahlasyla i-
irler yazan padiah aadakilerden han-
gisidir?
A) I. Murat
B) Fatih Sultan Mehmet
C) Yavuz Sultan Selim
D) Yldrm Bayezid
E) Kanun Sultan Sleyman


2. Osmanl Devletinde srekli eli bulun-
durma hakkn, ilk kez aadaki devlet-
lerden hangisi elde etmitir?
A) Fransa B) Ceneviz C) Venedik
D) talya E) spanya



3. Osmanl Devleti ykselme dneminde Hris-
tiyan dnyasn siyas, din ve ekonomik
ynden blme politikas izlemitir.
Buna gre;
I. Mora ve Eflkn alnmas,
II. stanbul'un fethinden sonra, Fener Rum
Patrikhanesi'nin stanbul'da braklmas,
III. Venedike imtiyazlar verilmesi
gelimelerinden hangileri, bu politikann
uygulandnn dorudan kant deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Dnya tarihinde ilk havan topu projesini
izen lim olarak bilinen ve ayn zaman-
da Kayser-i Rum unvann da kullanan
Osmanl padiah aadakilerden hangi-
sidir?
A) Yavuz Sultan Selim
B) Kanun Sultan Sleyman
C) Yldrm Bayezid
D) Fatih Sultan Mehmet
E) II. Murat



5. Aadakilerden hangisi Fatih Dnemin-
deki gelimelerden biri deildir?
A) Divan bakanl sadrazama verilmitir.
B) lk kez altn para bastrlmtr.
C) Topkap Saray ina edilmitir.
D) stanbul niversitesinin temeli saylan
Sahn- Seman Medresesi almtr.
E) ranla ilk resm antlama imzalanmtr.


Fatih Sultan Mehmetin karalarda ele geiremedii tek yer Belgrat, denizlerde ala-
mad tek ada ise Rodostur.
Antlamann nemi
Bunlar yabanc bir devlete verilen ilk imtiyazlardr.
Kapitlasyonlarn ncsdr.
Hukuk ve ticar ayrcalk verilmitir.
Osmanl Devletinde srekli eli bulundurma hakkn ilk kez Venedik elde etmitir.
Osmanl tarihinde portresini yaptran ilk padiah Fatih Sultan Mehmettir.
Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) dnya tarihinde ilk havan topu projesini izen
lim olarak bilinmektedir. Kayser-i Rum unvann da kullanan Fatih, ayn zamanda
Avn mahlasyla iirler de yazmtr.
Kanunnme-i l-i Osman Osmanl Devletinin ilk kanunnmesidir.
1-B 2-C 3-A 4-D 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi

~ 73 ~

B. II. Bayezid Dnemi (1481-1512)
II. Bayezid dnemi ykselme devri iinde duraklama devri olarak grlr.
Bu dnemde fetihler durma noktasna gelmi, siyas faaliyetler azalmtr. Bunun
en nemli sebebi Cem Sultan Meselesinin bir d sorun haline gelmesidir.
Cem Sultan II. Bayezidin hkmdarln tanmayarak Bursaya gelmi, hkimiyet
almeti olarak adna hutbe okutup para bastrmtr. Devletin paylalmasn ve
Anadolunun kendisine verilmesini istemitir. Konyaya gelip Karamanoullarnn
desteini alan Cem Sultan, am ve Msra gidip Memlklardan da destek almtr.
Ancak ald yardmlarla Anadoluya giren Cem Sultan Akehirde yaplan sava
kaybetmi ve Rodos valyelerine snmak zorunda kalmtr. (1492)
Bylece Cem Sultan sorunu bir i sorunken Avrupa sorunu haline gelmitir. nce
Fransa daha sonra Vatikana gnderilen Cem Sultan 1495te hastalanarak (kimine
gre zehirlenerek) lmtr.
1484te Kili ve Akkerman kaleleri alnarak Bodann fethi kesinlemi, bylece Os-
manl ve Krm topraklar karadan birlemitir. Bunun zerine blgeye asker gn-
deren Leh kuvvetleri ile yaplan mcadelede Leh ordusu geri pskrtlmtr.
spanyada bask altnda olan Yahudiler Osmanl topraklarna yerletirilmitir.
II. Bayezid dnemindeki bir dier gelime ise, Safev Devletinin kkrtmasyla Ana-
doluda ortaya kan ahkulu Ayaklanmasdr. ilii yaymay hedefleyen bu ayak-
lanma glkle de olsa bastrlmtr.


C. Yavuz Sultan Selim (I. Selim) Dnemi (1512-1520)
Yavuz Sultan Selim, babasnn taht terk etmesiyle yenierilerin de desteini alarak
hkmdar olmutur. (1512) 1513te ehzde Korkut bodurulmu, ehzde Ahmet
de yakalanp idam edilmitir. Bylece taht kavgalar nlenmi ve merkez otorite
salanmtr. Yavuz dneminde;
1514te Safevlerle yaplan aldran Sava kazanlm ve bylece Dou Anadolu
Osmanl egemenliine girmitir.
1515 ylnda Turnada Sava ile Dulkadiroullar Beylii ortadan kaldrlm, Ra-
mazanoullar Beyliinin de Osmanl otoritesine itaat etmesiyle Anadolu Trk si-
yas birlii kesin olarak salanmtr.

Osmanl-Memlk likileri ve Msr Seferi (1516-1517)
1516 Mercidabk Sava ile Memlklar malup edilmi ve Suriye ele geirilmitir.
1517 Ridniye Sava ile Memlklar kesin olarak yenilmi ve Msr fethedilmitir.

Msr Seferinin Sonular:
Halifelik makam Osmanl Devletine gemi, bylece Osmanlda ynetim teok-
ratik (dinsel) zellie brnmtr.
Yavuz Sultan Selim Mekke ve Medinenin Hizmetisi unvan almtr.



Baharat Yolunun denetimi tamamen Osmanllara gemi ve Dou Akdenizdeki
Osmanl hkimiyeti glenmitir.



Kutsal Emnetler stanbula getirilmitir.
Tokatta ortaya kan Bozoklu Cell Ayaklanmas 1518de bastrlmtr. (XVII. yz-
ylda Anadoludaki isyanlara Celli syanlar denilmesinin sebebi budur.)

1. II. Bayezid dneminin Ykselme Dnemi
iinde Duraklama Dnemi olarak anlma-
snda;
I. Cem Sultan Olaynn yaanmas,
II. eitim almalarna nem verilmesi,
III. Avrupa devletlerinin Osmanl aleyhine
ittifaklar kuramamas
durumlarndan hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


2. randa bulunan Safev Devletinin, Ana-
doluyu ele geirme amacyla yayd i
propagandasnn bir sonucu olarak, II.
Bayezid dneminde ortaya kan ayak-
lanma aadakilerden hangisidir?
A) Ahmet Paa B) ahkulu
C) eyh Bedreddin D) Baba Znnn
E) Kalenderolu


3.
I. devletin teokratik yapsnn glenmesi,
II. Baharat Yolunda denetim salanmas,
III. Dou Akdenizde Osmanl egemenlii-
nin artmas
Yukarda verilen gelimelerden hangile-
rinin Yavuz Sultan Selimin Msr Seferi
sonucunda gerekletii savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



4. Osmanl Devletinde Hazine-i Hmynu
(devlet hazinesini) altnla dolduran ve bu
yzden hazinenin kapsnda daima onun
mhr asl olan tek Osmanl padiah
aadakilerden hangisidir?
A) II. Murat
B) II. Bayezid
C) Yavuz Sultan Selim
D) Fatih Sultan Mehmet
E) Kanun Sultan Sleyman



5. XVII. yzylda Anadoluda kan Celli s-
yanlarna balang oluturan ve Tokat
civarnda kan Bozoklu Cell Ayaklan-
mas hangi Osmanl padiah dneminde
gereklemitir?
A) II. Mehmet (Fatih) B) II. Selim
C) I. Selim (Yavuz) D) II. Bayezid
E) I. Sleyman (Kanun)

Osmanl Devletinde ilk Osmanl halifesi Yavuz Sultan Selim olmutur. Saltanat ma-
kam iinde halifelik anlayn uygulayan tek devlet Osmanl Devletidir.
Osmanl Devletinde devlet hazinesini altnla dolduran ve bu yzden hazinenin kap-
snda daima onun mhr asl olan tek padiah Yavuz Sultan Selimdir.
1-A 2-B 3-E 4-C 5-C
Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 74 ~

D. Kanun Sultan Sleyman (I. Sleyman) Dnemi (1520-1566)
Yavuz Sultan Selimin lmnden sonra, baka erkek kardei olmad iin taht m-
cadeleleri ile uramadan tahta kmtr.
Kanun babasndan; dolu bir hazine, gl bir ordu, tecrbeli devlet adamlar, g-
l temeller zerine oturmu bir devlet ve gvenlii salanm bir Dou blgesi dev-
ralmtr.
Kanun dnemi, Osmanl Devletinin bir anlamda zirve dnemidir. Avrupallar I.
Sleyman Muhteem Sleyman ya da Byk Sultan adyla anmlardr.
Kanun, Osmanl tarihinde en uzun sre tahta kalan padiahtr. (46 yl) (Osmanl
tarihinde en ksa sre tahta kalan padiah ise V. Murattr. (93 gn)
Kanun dneminin balangcnda i isyanlar ortaya kmtr. Bunlar;
Canberdi Gazli syan: Memlk komutanlarndan Canberdi Gazali, Memlk dev-
letini yeniden kurmak iin ayaklanmtr. syan ksa srede bastrlmtr.
Ahmet Paa syan: Geleneklere gre sadrazam olma sras kendisindeyken, pa-
diahn bir deiiklik yaparak sadrazamla brahim Aay atamas ve Ahmet Pa-
ay Msr valiliine gndermesi zerine, Ahmet Paann Msrda kard bir
ayaklanmadr. syan blgedeki Yenieriler tarafndan bastrlmtr.
Kalender elebi syan: Tmarlarnn elinden alnmasn bahane eden Kalender
elebi sipahileri ile birlikte ayaklanm, tmar geri verilerek isyan bastrlmtr.
Baba Znnn syan: Vergi sorunu yznden kt iin, bu isyan ekonomik ka-
rakterlidir. Yozgatta Bozoklu bir boy beyi olan Baba Znnn tarafndan karlan
bu isyan ksa srede kontrol altna alnmtr.
Kanun dneminde;
1521de Belgrat fethedilmitir.
1526da Moha Meydan Muharebesinde (2 saatte) Macarlar malup edilmitir.
1529da Viyana kuatlmsa da k artlar nedeniyle kuatma kaldrlmtr.
1532de Almanya Seferi dzenlenmi ve 1533 ylnda da Avusturya ile stanbul
Antlamas imzalanmtr.
1535te ilk kez Fransaya kapitlasyonlar verilmitir.


1538de Barbaros Hayrettin Paa komutasndaki Osmanl donanmas, Hallar
Preveze Deniz Savanda yenilgiye uratmtr. Bylece Akdeniz Trk Gl ol-
mutur.



rana dzenlenen sefer sonrasnda 1555te Amasya Antlamas imzalanmtr.


Kanun dneminin en nl minyatr sanats Matrak Nash, 1533-1535 yllar
arasnda gerekleen Irakeyn Seferiyle ilgili olarak yazd ve 128 minyatrden
oluan Beyn- Menzil-i Irakeyn adl eseri ile nldr.
Hint ticaret yolunu ele geirmek amacyla dzenlenen ve Pir Reis ile Seydi Ali
Reisin kaptan- deryalk yapt Hint Deniz Seferlerinde baar salanamamtr.
Sefer dn Pir Reis Kitb- Bahriye, Seydi Ali Reis ise Mirtl Memlik
(Memleketlerin Aynas) isimli eserleri yazmlardr.



1. Kanun Sultan Sleyman tahta ktnda
taht kavgalarna rastlanmamasnda,
I. taht iin rakip olmamas,
II. devletin gl bir orduya ve dolu bir ha-
zineye sahip olmas,
III. yenierilerin hkmdar desteklemesi
durumlarndan hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



2. Aadakilerden hangisi Kanun dnemi
i isyanlarndan biri deildir?
A) Ahmet Paa syan
B) Kalender elebi syan
C) Canberdi Gazli syan
D) eyh Bedreddin syan
E) Baba Znnn syan



3. Muhibb mahlasyla iirler yazan ve ayn
zamanda Divn- Muhibb adl eseriyle
nl Osmanl padiah, aadakilerden
hangisidir?
A) Fatih Sultan Mehmet
B) Yavuz Sultan Selim
C) elebi Mehmet
D) II. Bayezid
E) Kanun Sultan Sleyman




4. Gnmzde yldnmleri her 28 Eyllde
Donanma Gn ve Trk Denizcilik Gn
olarak kutlanan, Barbaros Hayrettin Pa-
a komutasndaki Osmanl donanmas-
nn Hallara kar zafer kazand sava
aadakilerden hangisidir?
A) eme B) Preveze C) nebaht
D) Gelibolu E) Cerbe



5. I. Sleyman (Kanun) dneminde Hint
Deniz Seferlerine katlan ve Kitb- Bahri-
ye adl eseri ve haritaclk almalaryla-
nl denizci aadakilerden hangisidir?
A) Seydi Ali Reis B) Kl Ali Reis
C) Pir Reis D) Turgut Reis
E) Barbaros Hayreddin


Fransaya kapitlasyonlarn (siyas, hukuk ve ekonomik ayrcalklar) verilmesindeki
temel ama, Avrupadaki Hal birliini bozmak ve Akdeniz ticaretini canlandrmaktr.
Preveze Deniz Savann yl dnmleri gnmzde her 28 Eyllde Trk Denizcilik
Gn ya da Donanma Gn olarak kutlanmaktadr.
Amasya Antlamas Osmanl ile ran arasnda imzalanan ilk resm antlamadr.
Kanun Sultan Sleyman Muhibb mahlasyla iirler yazan nl bir airdir. En nl
eseri ise Divn- Muhibbdir.
1-A 2-D 3-E 4-B 5-C
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devleti -Kurulu ve Ykselme Dnemi

~ 75 ~

E. Sokullu Mehmet Paa Dnemi (1564-1579)
Enderunda yetimi bir devirme olan Sokullu Mehmet Paa Kanun, II. Selim ve
III. Murat dnemlerinde sadrazamlk yapmtr.
Kanunnin lmnden sonra nce II. Selim, daha sonra III. Murat tahta gemitir.
Ancak her iki padiahn dneminde de Sokullu Mehmet Paa etkili olmutur. Bu
yzden bu dneme Sokullu Dnemi ad verilmitir.
Sokullu Dneminde;
1568de Yemen Osmanlya balanm, ayrca Sakz Adas fethedilmitir.
1570te Akdeniz ticaretine hkim olmak amacyla Kbrs fethedilmitir.
1571de Hal donanmasyla nebaht Deniz Sava yaplm, ancak bu savata
baar salanamamtr. nebahtda Osmanl donanmas yaklmtr. Sadece Ulu
Ali Paa komuta ettii filoyu kurtarm, bu baarsndan dolay Kaptan- Deryala
getirilerek Kl Ali Paa adn almtr.





1574te Tunusun alnmasyla Kuzey Afrikann fethi tamamlanmtr.
1576da Vdis-Seyl Sava ile Fas Osmanl egemenliine girmitir.
Sadrazam Sokullu Mehmet Paa tarafndan Don-Volga Kanal, Svey Kanal ve
Karadeniz-Marmara Kanal olmak zere 3 proje hazrlanm, ancak baar sala-
namamtr.
Sadrazam Sokullu Mehmet Paann 1579da lmyle Osmanl Devleti ykselme
dneminden Duraklama Dnemine girmitir.



Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................

1.
I. III. Murat
II. II. Selim
III. Kanun Sultan Sleyman
Enderunda yetimi bir devirme olan
Sokullu Mehmet Paa, yukarda verilen
Osmanl padiahlarndan hangilerinin
dneminde sadrazamlk yapmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



2. 1571de Hal ordusunun stnlyle
sona eren ve ayn zamanda Osmanl do-
nanmasnn da yakld sava aada-
kilerden hangisidir?
A) Cerbe B) eme C) Gelibolu
D) nebaht E) Preveze



3. 1571 nebaht Deniz Sava sonras Ve-
nedik elisine; Biz Kbrs almakla sizin
kolunuzu kestik, siz ise nebahtda bizi yen-
mekle sakalmz tra ettiniz. Kesilen kolun
yerine yenisi gelmez, fakat kesilen sakaln
yerine daha gr kar. cevabn vererek,
ar bir yenilgi almasna ramen Osman-
l Devletinin gcn ortaya koymaya a-
lan devlet adam, aadakilerden han-
gisidir?
A) Kl Ali Paa
B) Sokullu Mehmet Paa
C) Mezzinzde Ali Paa
D) Barbaros Hayrettin Paa
E) Pertev Paa




4. 1576 tarihli Vdis-Seyl Sava sonucu
Osmanl egemenliine giren blge aa-
dakilerden hangisidir?
A) Fas B) Tunus C) Cezyir
D) Yemen E) Suriye


5.
I. Korint Kanal
II. Svey Kanal
III. Don-Volga Kanal
Yukardaki projelerden hangileri Sokullu
Mehmet Paa tarafndan hazrlanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


Sokullu Mehmet Paa, Venedik elisine nebaht Deniz Muharebesi ile ilgili olarak
Biz Kbrs almakla sizin kolunuzu kestik, siz nebahtda bizi yenmekle sakalmz
tra ettiniz. Kesilen kolun yerine yenisi gelmez, fakat kesilen sakaln yerine daha
gr kar. cevabn vermitir.
1-E 2-D 3-B 4-A 5-D
[Metni yazn]

~ 78 ~



IV. BLM
OSMANLI DEVLETNDE
KLTR VE MEDENYET







KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)















Bu blmden ortalama 2-3 soru kmaktadr.
2006
(3)
2008
(3)
2010
(1)
2012
(1)
2006
(2)
2008
(2)
2010
(1)
2012
(3)
2001
(3)
2002
(3)
2003
(3)
2004
(3)
2005
(2)
2006
(2)
2007
(2)
2008
(2)
2009
(1)
2010
(2)
2011
(2)
2012
(3)
2013
(3)
Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, Osmanl Devletinin Kltr ve Medeniyeti KPSSdeki en youn tarih ko-
nularndan biridir. SYM, bu blm ile ilgili genellikle bilgi dzeyli sorulara ve yine arlkl
olarak kltr, sanat ve bilim konularna yer vermektedir. Ancak bu blmle ilgili srpriz
sorular gelme ihtimali de gz ard edilmemelidir.
Bu noktada siz deerli adaylara yol gstermesi ve kolaylk salamas bakmndan, ele al-
nan her konuyla ilgili, konunun anlatld sayfalarda kmas muhtemel soru rneklerine
olabildiince yer verilmeye allmtr. Verilen rnek sorularn ok iyi incelenmesini ve ko-
nuyla ilgili bol soru zlmesini neriyoruz.
Dikkat edilmesi gereken bir dier nokta da, bu blm ile ilgili zellikle kavram bilgisine son
derece nem verilmesi gerektiidir. Osmanl Devletinin hemen her alandaki tekilt yap-
sna ilikin kavramlarn ok iyi bilinmesi gerekmektedir.
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 79 ~

I. DEVLET YNETM
Osmanl Devletinin tekilt yaps, zellikle Anadolu Seluklu Devletinin kltr ve
uygarlndan etkilenilerek gelime gstermitir.
Osmanl devlet ynetiminin oluumunda;
Eski Trk gelenekleri
slm dininin kurallar
hkim olunan blgelerdeki ynetim anlaylar
etkili olmutur.
Osmanl Devletini Osmanl soyundan gelen hkmdarlar ynetmitir. Osmanlda-
ki bu ynetim ekline Mutlak Monari ad verilmektedir. (1876 I. Merutiyet d-
nemine kadar ynetim anlay bu ekildedir.)



Osmanl Devletinde padiah lkenin mutlak hkimi olarak grlm, tm gcn
padiaha ait olduu kabul edilmitir. Padiah sahip olduu gc ve otoritesini tre,
slm hukuku ve adalet sistemine uygun olarak kullanmtr.
Devlete merkezlik yapan ehirler, kurulu dneminden itibaren doudan batya
doru bir istikamet takip etmitir. Bunun nedeni, devletin fethedilen topraklara ya-
kn olmak istemesidir. Osmanl Devletine merkezlik yapan ehirler unlardr:











A) PADAH
Osmanl Devletinde padiahn; halk korumak, orduya komuta etmek, adaleti sa-
lamak, huzur ve refah salamak, kanunlara uygun olarak lkeyi ynetmek gibi g-
revleri vard.
Padiah lkenin mutlak hkimi saylm, ancak yetkileri eri (slam Hukuku) ve rf
(eski Trk gelenekleri) hukuk kurallar tarafndan snrlandrlmtr.

Hkmdarlk Unvanlar Hkmdarlk Sembolleri (Almetleri)










1. Osmanl Devletinde devlet anlaynn
olumasnda;
I. eski Trk gelenekleri,
II. slm hukuku,
III. fethedilen blgelerdeki ynetim an-
laylar
unsurlarndan hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


2.
I. Amasya
II. Edirne
III. stanbul
Yukardaki ehirlerden hangileri Osmanl
Devletine merkezlik yapmtr?
A) Yalnz II B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Aadaki ehirlerden hangisi Osmanl
Devletine merkezlik yapmamtr?
A) znik B) Edirne C) Konya
D) Bursa E) stanbul



4. Osmanl Devlet ynetiminde;
I. yabgu,
II. hnkr,
III. sultan
unsurlarndan hangileri hkmdarlk un-
van olarak kullanlmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


5.
I. fetva,
II. sikke,
III. hilat
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinde hkmdarlk almetleri arasnda
yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



Mutlak Monari: Devletin tek bir kii tarafndan ynetildii ynetim eklidir.
* Hakan * Hdvendigr
* Han * Padiah
* Bey * Sultan
* Gzi * Nasr
* Hnkr * Halife

* Ota (adr) * Taht (rgin)
* Sikke (Para) * Hutbe
* Tabl (Davul) * Hilat
* etr (emsiye) * Sancak
* Tu * Kl Alay
* Tura * Alem (Bayrak)
* Cls Bahii * Biat Treni
Osmanl Devletinin Merkezleri
Karaca-
hisar
St Bilecik Bursa stanbul
znik Edirne
1-E 2-D 3-C 4-A 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 80 ~
































Osmanl Devletinde Sultan unvann ilk kez I. Murat kullanmtr.
Osmanl Devletinde padiahlar cls treniyle tahta kar, orduya cls bahii
datrlard. Bu uygulama ilk kez Yldrm Bayezid dneminde balamtr.
Yavuz Sultan Selimin Msr fethiyle birlikte Osmanl padiahlar halife unvann
da almlardr. Bylece Osmanl Devleti, Teokratik Mutlak Monari sistemine adm
atmtr.




B) OSMANLI DEVLETNDE VERSET SSTEM VE GELM
Verset sistemi, lkenin hkmdar ve ailesinin ortak mal saylmasdr. Bu sistem
lkede siyas otoriteyi sarsm, ehzdeler arasnda taht kavgalarn tetiklemi ve
devlet yapsnn bozulmasna neden olmutur.
Osmanl Devletinde verset sistemindeki gelime u ekilde olmutur:

1. Osmanl Devletinde padiahn yasama
yetkisini kullandna,
I. buyruk,
II. kulluk hakk,
III. berat
unsurlarndan hangileri kant olarak gs-
terilebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



2. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinde, padiahn atama, grev ve yetki
verme belgesine verilen addr?
A) Tura B) Berat C) Ferman
D) Fetva E) Kanunnme



3. Osmanl Devletinde cls bahii,
I. padiahlarn tahta k,
II. padiahlarn bizzat sefere gidii,
III. i isyanlarn bastrlmas
gelimelerinden hangilerinde datlrd?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Osmanl Devletinde, padiahlarn tahta
kmalar srasnda datlan cls bah-
ii uygulamas ilk kez hangi padiah
dneminde balamtr?
A) II. Mehmet B) III. Murat
C) I. Bayezid D) I. Murat
E) I. Sleyman



5. Osmanl Devletinde, saltanat makam
iinde halifelik anlaynn uygulanmaya
balanmasnn;
I. oligari,
II. monari,
III. teokrasi
unsurlarndan hangilerinin glenmesi-
ne katk salad savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III

Padiahn Yetkileri
YASAMA
Ferman (Buyruk):
Padiahn yazl emirleri-
dir. (Padiah buyruu)
Tura:
Padiahn imzasdr.
Kanunnme:
Birok konunun ele aln-
d padiah belgesidir.
Adaletnme:
Tebaann (halkn) hakla-
rnn ynetene kar ko-
runduu padiah belge-
sidir.
Berat (nh):
Atama belgesidir.
Hatt- Hmyun:
Bizzat padiah tarafn-
dan yazlm emirlerdir.

YRTME
Padiahlar yrtme yet-
kisini Divn- Hmyun
aracl ile kullanmtr.
Fatih dnemine kadar
Divn- Hmyuna
padiahlar bakanlk
etmi, bu dnemden
itibarense sadrazam
bakanlk etmitir.







YARGI
Msdere Sistemi:
Devletin gerekli grd
hallerde haksz kazan
salayan ya da elindeki
yetkileri ktye kullanan
kiilerin mal varlna el
koyma hakkdr.
II. Mahmut dneminde
kaldrlan bu sisteme
1839 Tanzimat Ferman
ile resmen son verilmitir.
Kulluk Hakk:
Padiahn devirme siste-
mi ierisindeki kiiler ze-
rinde ldrme hakknn
bulunmasdr.
Bu sisteme de Tanzimat
Ferman ile resmen son
verilmitir.

Osmanl Devletinde ordunun banda sefere kan son padiah II. Mustafadr.
Sefere kmayan ilk padiah ise II. Selimdir.
Osmanl Devletinde padiahlar din hassasiyete sahiplerdi. Ancak buna ramen hi-
biri hacca gitmemitir. Osmanl tarihinde hacca giden tek ehzde Fatihin kk
olu Cem Sultandr. (1481-1482)
Saltanat makam iinde halifelik anlayn uygulayan tek devlet Osmanl Devletidir.
1-D 2-B 3-A 4-C 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 81 ~

OSMALI DEVLETNDE VERSET SSTEM VE GELM




















C) SANCAK SSTEM (EHZDE ETM)
Osmanl Devletinde padiahn erkek ocuklarna ehzde ya da elebi denilmitir.
XVI. yzyln sonlarna kadar ehzdeler, sarayda din eitim aldktan sonra 14-15
yalarna geldiklerinde, eitim amal Anadoludaki sancaklara gnderilmilerdir.





Sancaklara gnderilen ehzdeler, lala ad verilen (Seluklulardaki atabey) bilgili
ve deneyimli kiiler tarafndan eitilmitir. Bylece ehzdelerin devlet ynetimin-
de tecrbe kazanmalar salanmtr. Bu sisteme Sancak Sistemi denmitir.








D) MERKEZ TEKLT
Osmanl Devletinin merkez tekiltnda mutlak otorite padiaha aitti.
lkeyi ynetme hakk ise Osmanl hanedanna aitti.
Ynetimin temeli rf ve eri hukuk kurallarna dayanmaktayd.
Osmanlda merkez tekilt padiah, saray ve Divn- Hmyundan olumaktadr.

1. Osmanl Devletinde karde katlini ilk uy-
gulayan ve karde katlini ilk kez yasala-
tran padiahlar, aadakilerden hangi-
sinde birlikte verilmitir?
A) I. Murat-II. Mehmet
B) II. Murat-II. Mehmet
C) II. Mehmet-I. Sleyman
D) I. Bayezid-II. Mehmet
E) I. Murat-II. Bayezid


2. lk Osmanl kanunnmesi olarak bilinen
Kanunnme-i l-i Osman aadaki pa-
diahlardan hangisi tarafndan yaymlan-
mtr?
A) I. Ahmet B) II. Murat C) I. Bayezid
D) II. Mehmet E) I. Sleyman


3. Osmanl Devletinde I. Murat Dneminde,
eski Trk ynetim gelenei olan lke hane-
dann ortak maldr. anlaynn yerini, lke
padiah ve oullarnndr. anlay almtr.
Bu uygulamann temel amac aadaki-
lerden hangisidir?
A) ehzdelere devlet ynetimi konusun-
da tecrbe kazandrmak
B) Halk arasnda birlik ve beraberlii sa-
lamak
C) Taht kavgalarn nlemek
D) Federal ynetim sistemine gemek
E) Hanedan deiikliini nlemek


4. Duraklama dneminde sancak sistemi terk
edilmi; ehzdeler, sarayda, d dnyaya
kapal bir hayat yaamlardr.
Bu deiikliin Osmanl Devleti'nde,
I. ehzdelerin ynetim deneyimi kazana-
mamas,
II. egemenlik anlaynn deimesi,
III. demokratik ynetim anlaynn glen-
mesi
durumlarndan hangilerine neden olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


5. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
tinde ehzde sanca olmamtr?
A) Ktahya B) Manisa C) Trabzon
D) Amasya E) Malatya

Osman ve Orhan Bey
Dnemleri
Osman ve Orhan Bey dnemlerinde geleneksel ver-
set anlay yani lke hanedann ortak maldr. anla-
y vardr.
I. Murat Dnemi
I. Murat dneminde bu anlay terk edilmi ve lke
padiahn ve oullarnn ortak maldr. anlay geti-
rilmitir. Ama merkez otoriteyi korumaktr. lk kez
karde katlini uygulamtr.
II. Mehmet (Fatih)
Dnemi
Fatih dneminde lke sadece padiahn maldr. an-
lay getirilmitir. Ayrca Kanunnme-i l-i Osman
ile karde katli yasal hale getirilmi ve merkeziyeti
bir yap salanmtr.
I. Ahmet Dnemi
I. Ahmet dneminde ise Ekber ve Ered sistemi geti-
rilmi, bylece tahta en byk ve olgun olann ge-
mesi salanmtr. Bundaki ama ise taht kavgalarn
nlemektir.
Osmanl Devletinde ehzdelerin gnderildii Anadoludaki nemli sancak merkez-
leri arasnda; Manisa, Amasya, Trabzon, Ktahya, Aydn, Konya, ankr, Kastamo-
nu, Teke ve Kefe yer almaktadr. Bunlardan Kefe, Krmn gneyinde bulunan bir e-
hir olup, Anadolu dndaki tek ehzde sancadr.
Fatih dneminde Kanunnme-i l-i Osman ile yasa haline getirilen sancaa kma
geleneine, III. Mehmet dneminde (1595-1603) son verilmitir. Sancaa gnderil-
meyen ehzdeler sarayn imirlik ksmnda gzetim altnda tutulmutur. Bu da
ehzdelerin tecrbesiz olarak tahta kmalarna neden olmutur.
Osmanl Devletinde sancaa kmadan tahta oturan ilk padiah I. Ahmettir.
lk Osmanl kanunnmesi olan Kanunnme-i l-i Osman ile; Sancaa kma, Cls
Bahii, Msadere Sistemi ve Karde Katli yasalamtr.
1-A 2-D 3-C 4-A 5-E
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 82 ~

1) SARAY TEKLTI
Osmanl Devletinde saray, hem padiah ve ailesinin zel hayatn geirdii hem de
devlet ilerinin yrtld merkez zelliine sahiptir.
Osmanl Devleti XIX. yzyla kadar Fatih dneminde yaptrlan Topkap Sarayndan
ynetilmitir. Topkap Saray devletin en uzun sre ynetildii saraydr.

Sarayn Ad Yaptran Padiah Bulunduu Yer
Avrupa
Etkisi
Bursa Saray (ilk saray) Orhan Bey Bursa (XIV. yy) Yok
Edirne Saray I. Murat Edirne (XIV. yy) Yok
Topkap Saray II. Mehmet (Fatih) stanbul (XV. yy) Yok
Yldz Saray* III. Selim stanbul (XIX. yy) Var
Dolmabahe Saray Abdlmecit stanbul (XIX. yy) Var
raan Saray Abdlaziz stanbul (XIX. yy) Var
Beylerbeyi Saray Abdlaziz stanbul (XIX. yy) Var

* Yldz Saray, II. Abdlhamit dneminde devletin ynetim merkezi hline gelmitir.

SARAYIN BLMLER



























1. Fatih Sultan Mehmet dneminde yaplan
ve en uzun sre kullanlan Osmanl sara-
y aadakilerden hangisidir?
A) Dolmabahe Saray B) Yldz Saray
C) Topkap Saray D) Edirne Saray
E) Beylerbeyi Saray



2.
I. Topkap
II. raan
III. Dolmabahe
Yukardaki Osmanl saraylarndan hangi-
lerinde Avrupa etkisinden sz edilemez?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



3. III. Selim tarafndan yaptrlan, daha son-
ra II. Abdlhamit dneminde devletin y-
netim merkezi haline getirilen Osmanl
saray aadakilerden hangisidir?
A) raan Saray B) Edirne Saray
C) Topkap Saray D) Bursa Saray
E) Yldz Saray



4. Aadakilerden hangisi, Osmanl Saray
Tekilt ile ilgili doru bir bilgi deildir?
A) Birun, padiahn resm hayatnn geti-
i yerdir.
B) Harem zel bir blm olup, padiah ve
ailesi dnda kimse ikamet edemezdi.
C) Osmanl Devletinde devirme ynte-
miyle toplanan ocuklardan, saraya al-
nanlar Birunda eitim grmlerdir.
D) Enderun, idar yneticilerin ve saray g-
revlilerinin yetitirildii bir saray okulu
nitelii tar.
E) Enderun ve Birunu birbirine balayan
blme Bbs-saade ad verilmitir.



5. Aadakilerden hangisi, Osmanl Saray
Tekiltnda Saray olarak bilinen En-
derunun blmlerinden biri deildir?
A) Seferli Odas
B) Kubbealt
C) Kiler Odas
D) Hazine-i Hassa
E) Doanclar Odas


Enderun
( Saray)
dar yneticilerin ve
saray grevlilerinin ye-
titirildii saray okulu
nitelii tar.
Osmanl Devletinde
devirme yntemiyle
toplanan ocuklardan,
saraya alnanlar burada
eitilirdi.
Enderun ve Birunu bir-
birine balayan blme
Bbs-saade ad veril-
mitir.

BLMLER
Saray Okulu
Arz Odas
Byk Oda
Kk Oda
Hazine-i Hassa
Has Oda
Doanclar Odas
Kiler Odas
Seferli Odas
Birun
(D Saray)
Devlet ilerinin grl-
d ve sarayn d hiz-
metinde grevli olan
personelin bulunduu
ksmdr.
Padiahn resm hayat
burada geerdi.
Kubbealt (Kubbenin)
vezirleri de burada yer
alyordu.






BLMLER
Kubbealt (Kubbenin)
Altblk halk
Cebeciler ve Topular
Mteferrikalar
Mehterhne
Saray Hastanesi
Saray Mutfa
D Hazine
ehremini Dairesi
Harem
(Drs-saade)
Padiahn ve ailesinin
zel hayatn geirdii
blmdr.
Sarayda padiah ve aile-
si dnda hi kimse ik-
met edemezdi.
Haremin yneticisi
Harem Aasdr.




BLMLER
Padiahn zel dairesi
Kzlar blm
Vlide Sultanlar, padi-
ah eleri ve kzlarnn
oturduu daireler




1-C 2-A 3-E 4-C 5-B
K

2

KPSS / Tarihi
2) DVN-I H
Merkez te
organdr.
Divn- Hm
adl, asker
rlp kar
Devlet iler
yer olan D
son sz pad
iin sadece
niteliindey
Divn- Hm
sahiptir.
Nitekim div
mas yrtm
(Divn- Me
lk kez Orha
mine kadar
lnda topla
Divn- Hm
ad verilen y
Divanda al
me Defterle
ile ilgili ise T
Divn- Hm
Vkel) olu
3) DVN Y
Osmanl dev
bulunmakta
a) Sadrazam
Padiahn m
Sadrazam o
Padiahn m
Fatihten iti
st dzey y
Gerektiind
Sadrazamlk
Gnmzde
Padiah ist
Devlet ada
n Pusulas
HMYUN
kiltn en ne
myunda; siy
ve mal iler
ara balanrd.
rinin grld
ivn- Hmay
diaha ait oldu
Danma Kur
ydi.
myun devleti
vann, bir konu
me ve ar ceza
ezlim gibi) yar
an Bey dnem
padiah baka
anmtr.
myun toplant
yerde yaplmay
nan kararlara
eri ad verilmi
Tahvil, Rus, B
mayun, II. Mah
turulmasyla
YELER
vlet ynetimin
ayd. Bu sn
m (Vezir-i z
mutlak vekili ol
olabilmenin ar
mhrn tar v
baren divana b
yneticileri ata
de Serdr- Ek
k makamna P
eki Babakan
terse toplantla
amlarnn padia

emli
as,
g-
.

yun,
uu
rulu
n en nemli y
uyu karara ba
alara bakmas
rg yetkisini kul
inde kurulan D
anlk etmi, Fa
lar, Kanuni d
ya balanmt
hkm, bu ka
tir. Alnan kar
Beyliki ve Ame
hmut dnemin
kaldrlmtr.
nde Seyfiye, Ka
fn da divanda
zam)
up, padiahtan
rt, Trke bilm
ve hiyerarik s
bakanlk etmi
ma, grevden
krem sfatyla
Paa Kaps ya
lk makamna
ar Kasr- Adl d
aha ballk bild
yasama, yrt
lamas yasam
ya da tarada
llandnn ak
Divn- Hmay
tihten itibare
neminden itib
r.
ararlarn kayde
rarlarn uygula
ed kalemleri g
nde Nazrlklar
alemiye ve lm
a temsilcileri va
n sonra en yet
mek ve Mslm
ralamada da e
itir.
alma ve dene
ordulara komu
a da Bb- li
a benzerdi.
denilen kafesli b
dirmesine Biat
me ve yarg o
ma, padiah kar
alnan kararlar
k kantdr.
una II. Mehm
n ise divan sad
baren Kubben
edildii defterl
anmas ve kay
grevlendirilm
rn (Bakanlar K
miye snf olma
ard.
tkili kiidir.
man olmakt.
en stte yer al
tleme yetkisi v
uta edebilirdi.
ad verilirdi.
blmden izley
t ad verilmiti
O
organ niteliin
rarlarn uygula
r temyiz etme
et (Fatih) dne
drazam bakan
nin (Kubbealt
ere de Mhim
tlarn tutulma
itir.
Kurulu / Meclis
ak zere sn
rd.
vard.
yebilirdi.
ir.
Osmanl Dev
ne
a-
si
e-
n-
t)
m-
s
s-i
nf

1. Aa
yun il
A) D
B) D
C) II
ba
D) Te
E) O
ku


2. Osma
kurum
len ve
terler
A)
B) M
C) Te
D) Ta
E) S


3. Osma
alnan
den h
A) Bia


4. Osma
Hm
blm
gisidi
A) Ka
C) B


5.
Pad
son
Pad
Ger
ordu
Yuka
Hm
sidir?
A)
B) K
C) S
D) R
E) N


1-E
vletinde Klt
dakilerden ha
le ilgili doru b
Danma kurulu
Devlet ilerinin g
. Mehmet (Fati
akanlnda to
Temyiz mahkem
Osmanl Ykselm
urumlardan birid
anl devlet yn
m olan Divn-
e alnan kararla
re ne ad veriliy
eriyye Sicilleri
Mhimme Defter
Temettuat Defte
Tahrir Defterleri
Salnmeler
anl Devletinde
n kararlara ver
hangisidir?
at B) Tu
D) Hkm
anl Devletinde
yun toplantla
me verilen ad a
ir?
asr- Adl
b- li
E) Drs
diahn mutlak v
nra en yetkili ki
diahn mhrn
rektiinde Serd
uya komuta ede
arda baz zelli
yun yesi aa
?
eyhl-islm
Kazasker
Sadrazam
Reisl-kttap
Nianc
2-B 3-D
tr ve Mede
~
angisi Divn- H
bir bilgi deildi
nitelii tamakt
rld yerd
ih)ten sonra sa
planmaya bala
esi grevi de va
me Dneminde
dir.
netiminde en n
Hmyunda g
arn kaydedild
yordu?
rleri
erleri
e Divn- Hm
rilen ad aad
ura C) F
E) Berat
e padiahlarn
arn izledikleri
aadakilerden
B) Kubben
D) Bbs
-saade
vekili olup, padi
idir.
tard.
dr- Ekrem sfa
ebilirdi.
ikleri verilen D
adakilerden h
D 4-A 5-
eniyet
83 ~

Hm-
ir?
tadr.
dir.
adrazam
amtr.
ardr.
e kurulan
nemli
gr-
ii def-
yunda
akiler-
Ferman
Divn-
kafesli
n han-
nin
s-saade
ahtan
atyla
ivn-
hangi-
C
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 84 ~

b) Kubbealt Vezirleri
Devlet ilerinde sadrazama yardmc olan kiilerdir.
Divan toplantlar sarayn Kubbealt ksmnda yapld iin bu ismi almlardr.
Gerektiinde valilik yapabilir ve orduya komuta edebilirdi.

c) Kazasker (Kadasker)
Asker davalardan, eitimden ve adaletten sorumlu kiidir.



Kazasker olabilmek iin Trk ve Mslman kkenli ve ayrca medrese kl olmak
gerekiyordu.
Kad ve mderrisleri tayin eder, gerektiinde azledebilirdi. Ancak stanbul Kadsn
(Taht Kads), neminden dolay padiah bizzat kendisi atard.
Gerektiinde kadlarn verdii hkmleri inceleyebilir ve dzeltebilirdi.
Anadolu ve Rumeli Kazaskeri olmak zere ikiye ayrlmtr. Divana kdeminden do-
lay Rumeli Kazaskeri katlabiliyordu.
Ordu ve yneticiler arasndaki uyumazlklar zen yarg kurumu olarak da faali-
yet gstermitir.

d) Defterdar
Devletin her tl mal ilerini yrten grevlidir.
Ayrca bte hazrlayp parasal ileri de yrtmtr.
Kapkulu ulfelerini datmak, akenin deerini korumak, hazine ile ilgili ilerde h-
km yazmak ve hazinenin gelir-gider hesaplarn tutmak balca grevleridir.
Anadolu ve Rumeli Defterdar olmak zere ikiye ayrlmtr. Divan toplantlarna k-
deminden dolay Rumeli Defterdar (=Ba Defterdar) katlabiliyordu.
Snrlarn genilemesiyle defterdar saysnda da art yaanmtr.

e) Nianc
Tevki ya da Tura isimleriyle de bilinmektedir.
Devletin her tl i ve d yazmalarn yrten grevlidir.
Tmar sisteminin bandaki balca grevliydi.
Padiahn mektuplarn, beratlarn, fermanlarn ve kanunnmeleri kaleme alr, bu
belgelere bir nevi padiahn imzas saylan Tura ekerdi.
Ayrca fethedilen topraklarn kaydn tutar ve tahrir defterlerine kaydederdi.





f) Reisl-kttap
Reisl-kttap, d yazmalardan sorumlu olan diplomatik grevliydi.
nceleri niancnn yardmcs iken XVII. yzyldan itibaren divan yesi olmutur.
XVIII. yzylda uluslararas ilikilerin younlamasna bal olarak nemi artmtr.

1. Osmanl Devletinde asker davalar, ei-
tim ve adalet ilerinden sorumlu Divn-
Hmyun yesi aadakilerden hangisi-
dir?
A) Sadrazam B) Kazasker
C) Nianc D) eyhl-islm
E) Reisl-kttap



2. Osmanl Devletinde kazaskerlik makam
ilk kez hangi padiah dneminde olutu-
rulmutur?
A) I. Murat B) II. Osman
C) I. Ahmet D) II. Mehmet
E) III. Murat



3. Osmanl Devletinde her trl i ve d
yazmalar yrtp padiahn turasn
eken, ayn zamanda fethedilen toprakla-
rn kaytlarn da tutan Divn- Hmyun
yesi aadakilerden hangisidir?
A) Reisl-kttap B) eyhl-islm
C) Defterdar D) Nianc
E) Kazasker



4. Osmanl Devletinde, fethedilen toprakla-
rn kaytlarnn tutulduu defterlere ne ad
veriliyordu?
A) mtiyaz defterleri
B) Mhimme defterleri
C) Evkaf defterleri
D) cml defterleri
E) Tahrir defterleri



5. Osmanl Devletinde, XVIII. yzylda ulus-
lararas ilikilerin younlamasna bal
olarak;
I. reisl-kttap,
II. eyhl-islm,
III. sadrazam
grevlilerinden hangilerinin saysnda
art olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III

Kazaskerlik makam ilk kez I. Murat dneminde oluturulmutur.
Osmanl Devletinde Tapu Tahrir Devletleri, ieriinde nemli mal bilgileri barn-
drd iin devletin gizlilik politikasna bal olarak ifreli Osmanlca yazs olan ve
okunmas olduka zahmetli olan Siyakat yazsyla kaydedilmitir.
1-B 2-A 3-D 4-E 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 85 ~

g) eyhl-islm/Bb- Meihat (Mft)
Divann daim yesi olmamakla birlikte, gerektiinde alnan kararlarn dine uygun
olup olmad konusunda bilgisine bavurulurdu.
lmiye snfnn ba olup, XVII. yzyldan itibaren divan yesi olmutur.
eyhl-islmn verdii kararlara, dine uygunluk belgesi anlamna gelen fetva ad
verilmektedir. (fta) eyhl-islmlk makamna Bb- Meihat denmitir.




Kanun Sultan Sleyman dneminde sadrazamla eit konuma getirilmitir.
eyhl-islm atama ya da azletme yetkisi padiaha aittir.

h) Yenieri Aas
Divanda alnan kararlar yenierilere bildirmek zere arlr ve grleri alnrd.
Vezir rtbesine sahiplerse divan toplantlarna katlabilirlerdi.
Yenieri Aas stanbulun gvenliinden sorumluydu.

i) Kaptan- Derya (Kapudan Paa)
Osmanl deniz kuvvetlerinin en byk asker ve mlk amiridir.
Vezir rtbesine sahiplerse divan toplantlarna katlabilirlerdi.
Kanun Sultan Sleyman dneminde Divn- Hmyuna ye olmulardr.




4) OSMANLI DEVLETNDE DER DVNLAR


















1. Divn- Hmyunda alnan kararlarn ya-
zlmas, dosyalanmas ve arivlenmesin-
den sorumlu olup XVIII. yzyldan itiba-
ren Hriciye Nazrl (Dileri Bakanl)
grevini stlenen divan yesi aadaki-
lerden hangisidir
A) eyhl-islm B) Nianc
C) Defterdar D) Kazasker
E) Reisl-kttap




2. Osmanl Devletinde;
I. eyhl-islm,
II. kazasker,
III. nianc
grevlilerinden hangilerinin fetva verme
yetkisi vardr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




3. Osmanl Devletinde eyhl-islmlk ma-
kamna verilen ad aadakilerden han-
gisidir?
A) Kadl-Kudat B) Bbs-saade
C) Serdr- Ekrem D) Bb- Meihat
E) Drs-saade



4.
I. kazasker,
II. defterdar,
III. kad
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinde Divn- Hmyun yeleri arasn-
da yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) II ve III E) I, II ve III



5. Osmanl Devletinde yabanc elilerin ka-
bul edildii ve ulfe maalarnn datl-
d divan aadakilerden hangisidir?
A) Galebe Divan B) Ayak Divan
C) kindi Divan D) Sefer Divan
E) aramba Divan


Osmanl Devletinde fetva verme yetkisi sadece eyhl-islma aittir.
Osmanl Devletinde ilk kaptan- derya Barbaros Hayreddin Paadr.
Osmanl Devletinde ilk eyhl-islm Molla Fenardir.
Ayak Divan
Padiahn, halkn sorunlarn dinledii divandr. Bu
divan olaanst durumlarda da toplanabilirdi.
kindi Divan
Sadrazam Konanda toplanan ve divanda yarm kalan
konularn grld divandr.
Galebe Divan
Elilerin kabul edildii ve ulfe maalarnn datld
divandr.
Sefer Divan
Ordunun sefere kaca zaman ya da sefer srasnda
toplanan divandr.
aramba Divan
Sadrazam bakanlnda toplanan bu divana, Divn-
Hmyun yeleri katlmazd. stanbulun ileri ve rf
konular grlrd.
Cuma Divan rf davalarn dinlenmesi amacyla toplanan divandr.
1-E 2-A 3-D 4-C 5-A
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 86 ~

5) OSMANLI DEVLETNDE YNETC SINIF
Osmanlda ynetici snf Seyfiye, Kalemiye ve lmiye olmak zere e ayrlmtr.
YNETC SINIF




















6) LKE YNETM
Osmanl devleti idar bakmdan merkez ve tara olmak zere iki ksma ayrlmtr.
Bakent stanbul merkez, dier topraklar ise tara olarak nitelendirilmitir.

a) stanbulun Ynetimi
stanbul, tarih boyunca Py-i Taht, Der-Saadet, Asitne, stanbol, slmbol, Kons-
tantiniye, Kostantinapolis gibi isimlerle anlmtr. Osmanl Devletinin genellikle
kulland isimse Py-i Taht olmutur.

YNETC GREV
Sadrazam stanbulun genel dzeninden sorumludur.
Yenieri Aas
ehrin gvenliinden sorumludur. Geceleri gvenlii
asesba salard. (Bcekba: Gizli grevli.)
Taht Kads ehrin adalet ilerinden sorumludur.
ehremini ehrin bayndrlk ve belediye ilerinden sorumludur.
Muhtesip
ar ve pazarlarn dzeninden sorumludur. Pazar-
lardaki l ve tart aletleri ile fiyatlar denetlerdi.
Mimarba ehrin imar ilerinden sorumludur.

1. Aadakilerden hangisi eitim, yarg ve
din grevlilerini kapsayan ilmiye snfna
mensup deildir?
A) Kad B) Defterdar
C) Kazasker D) Mderris
E) eyhl-islm



2.
I. kazasker,
II. defterdar,
III. nianc
Yukardakilerden hangileri kalemiye sn-
fna mensuptur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) II ve III E) I, II ve III



3.
I. Beylerbeyi - lmiye
II. Defterdar - Kalemiye
III. Kazasker - lmiye
IV. Nianc - Seyfiye
Osmanl Devletinde yukardaki ynetici
ve bal olduu snf eletirmelerinden
hangileri yanltr?
A) I ve IV B) I ve III C) Yalnz IV
D) II ve III E) III ve IV



4. Osmanl Devletinde, pazarlarda fiyatlar,
tart-l aletlerini ve retilip satlan mal-
larn kalitesini denetleyen grevli aa-
dakilerden hangisidir?
A) Kad B) diba C) ehremini
D) eyhl-islm E) Muhtesip



5.
I. Yenieri Aas - Gvenlik
II. Taht Kads - Adalet
III. Mimarba - mar
IV. ehremini - Eitim
Osmanl Devletinde, stanbuldaki yne-
tici ve grev eletirmelerinden hangileri
yanltr?
A) I ve IV B) I ve II C) Yalnz IV
D) II ve III E) III ve IV

Seyfiye
(Umer)
dar ve asker alanlarla
ilgili grevlilerdir.

Sadrazam
Kubbealt Vezirleri
Yenieri Aas
Kaptan- Derya
Beylerbeyi
Sancakbeyi
Suba
Sipahi
lmiye
(Ulem)
Eitim, din ve hukukla
ilgili grevlilerdir.

eyhl-islm
Kazasker
Mderris
Kad
mam
Viz
Mezzin
Kassam
Kalemiye
Brokrasi ve diplomasi
ile ilgili grevlilerdir.

Defterdar
Nianc
Reisl-kttap
Ktipler
Memurlar
Eminler (Beytl-mal,
Kapan, Gmrk vb.)

Seyfiye ve Kalemiye snflarnn ynetici kadrosu genel olarak Enderun Mektebi -
kl iken, lmiye snfnn ynetici kadrosu Medrese kldr.
1-B 2-D 3-A 4-E 5-C
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 87 ~

b) Tara Tekilt
Osmanl Devletinde stanbul dndaki topraklar tara olarak nitelendirilmitir.
Tara tekiltnda en byk ynetim birimi eylettir. Eyletler sancaklara, sancak-
lar kazlara, kazalar da kylere ayrlmtr.

dar Birim Ynetim Gvenlik Adalet
EYLET Beylerbeyi Suba Kad
SANCAK Sancakbeyi Suba Kad
KAZ Kad Suba Kad
KY Ky Kethdas Yiitba Kad Naibi (Vekil)

Tanzimat dneminde yaymlanan 1864 Vilyet Nizamnmesi ile lke idar bakm-
dan yeniden tekiltlandrlmtr. Buna gre Tara Ynetimi;












c) Osmanl Devletinde Eylet Sistemi
1) Merkeze Bal Eyletler (Saliyanesiz/Yllksz)
Bu eyletlerdeki topraklar dorudan doruya merkeze balyd.
Dirlik (Tmar) Sisteminin uyguland eyletlerdir.
Topraklar dirliklere ayrlr, maa karl olarak baz ynetici ve askerlere verilirdi.
Rumeli, Anadolu, Karaman, Sivas, Bosna, Erzurum, Musul, Badat gibi eyletlerdir.

2) Merkeze Bal Olmayan Eyletler (Saliyaneli/Yllkl)
Dirlik (Tmar) Sisteminin uygulanmad zel ynetimli eyletlerdir.
Bu eyletlerdeki topraklar dirliklere ayrlmaz, buradaki yetkili ynetici ve askerlere
saliyane ad verilen maa verilirdi.
Bu eyletlerdeki vergiler ltizam yoluyla mltezimler tarafndan toplanrd.
Msr, Basra, Tunus, Cezayir, Yemen, Trablusgarp gibi eyletlerdir.

3) mtiyazl (Ayrcalkl) Eyletler
ilerinde serbest, d ilerinde Osmanl Devletine bal olan eyletlerdir.
Yneticilerine han, bey, voyvoda vb. adlar verilmitir.
Eflk, Bodan, Krm, Hicaz, Grcistan, Dastan ve Erdel gibi eyletlerdir.

1. Klsik dnem Osmanl Tara Tekiltn-
da yer alan idar birimlerin, bykten k-
e doru sralan aadaki seenek-
lerin hangisinde doru verilmitir?
A) Sancak-Eylet-Ky-Kaz
B) Kaz-Ky-Sancak-Eylet
C) Eylet-Ky-Kaz-Sancak
D) Sancak-Ky-Kaz-Eylet
E) Eylet-Sancak-Kaz-Ky




2. Osmanl Devleti'nde kazlarn ynetimin-
den sorumlu olan mlk amir, aadaki-
lerden hangisidir?
A) Beylerbeyi B) Kad
C) Suba D) Kazasker
E) Sancakbeyi



3. Osmanl Devleti'nde, 1871 ylnda yaplan
deiiklikle tara tekiltna dahil edilen
idar birim aadakilerden hangisidir?
A) Vilyet B) Sancak C) Ky
D) Kaz E) Nhiye



4. Osmanl Devleti'nde dirlik sisteminin uygu-
lanmad zel ynetimli eyletlere Saliya-
neli Eyletler denirdi. Bu eyletlerde yne-
tici ve askerlere saliyane denilen yllk ma-
a denir ve vergi gelirleri de ltizam yoluyla
mltezimlere braklrd.
Aadakilerden hangisi Saliyaneli Ey-
letler kapsamna girmez?
A) Yemen B) Cezayir C) Eflk
D) Tunus E) Msr




5.
I. Rumeli,
II. Trablusgarp,
III. Bodan
Yukardakilerden hangileri saliyanesiz
(yllksz) eyletler arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


1864 VLYET NZAMNMES
Vilyet Sancak Kaz Nhiye Ky
Vali Mutasarrf Kaymakam Mdr Muhtar
Nhiye birimi 1871de eklenmitir.
1-E 2-B 3-E 4-C 5-A
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 88 ~





Tara Tekiltndaki Dier Grevliler
Muhtesip: ar ve pazarlar denetlerdi. Ayrca kaddan ald izinle narh (fiyat)
belirler ve esnafn bu belirlenen fiyatlara uymasn salard.
Kapan Emini: Her birinde tek bir cins ticaret maddesinin toptan satnn ya da
datmnn yapld kapal pazar yerlerine kapan han denirdi. Kapan Emini,
sebze, meyve ve hububattan alnacak vergileri belirler, rnlerin adaletli bir e-
kilde tartlmas ve datlmasn salard.
Beytl-mal Emini: Bir blgede kamu haklarn ve devletin karlarn koruyan
grevlilerdir.
Bc Emini: ehir ve kasabalarda ticaret ve zanaat ile uraanlardan vergi topla-
yan grevlilerdir.
Gmrk Emini: Gmrklerden giri-k yapan tccardan vergi toplar.


II. ASKER TEKLT


























1.
I. Hicaz,
II. Yemen,
III. Krm
Yukardakilerden hangileri imtiyazl ey-
let olup, vergi vermezdi?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III




2. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
tinde, ehir ve kasabalardaki ticaret ve
zanaat erbabndan vergi toplayan grev-
lilere verilen addr?
A) Bc Emini B) Gmrk Emini
C) Kapan Emini D) Muhtesip
E) Beytl-mal Emini



3. Osmanl asker tekiltnda aadakiler-
den hangisi Kapkulu Ocana bal bi-
rimlerden biri deildir?
A) Topular
B) Humbaraclar
C) Lamclar
D) Cebeciler
E) Msellemler



4. Osmanl Devletinde;
I. Aknc
II. Beli
III. Ulfeci
IV. Turna
V. Azap
asker birimlerinden hangisi eylet as-
kerleri snfna mensup deildir?
A) I B) II C) III D) IV E) V



5. Osmanl asker tekiltnda aadakiler-
den hangisi Kapkulu Piyadeleri snfna
mensuptur?
A) Yenieriler B) Silahtarlar
C) Azaplar D) Cerahorlar
E) Msellemler

Kutsal blge olma zelliinden dolay Hicazdan vergi ve asker alnmazken, Krm da
asker gnderir ancak vergi vermezdi.
OSMANLI DEVLETNDE ORDU TEKLTI
Kapkulu Oca Yardmc Kuvvetler Eylet Askerleri
Kara Kuvvetleri
(Ordu-yu Hmyun)
Deniz Kuvvetleri
(Donanma-y Hmyun)
Kapkulu Piyadeleri

Acemiolanlar Oca
Yenieri Oca
Cebeci Oca
Topu Oca
Top Arabaclar Oca
Lamc Oca
Humbarac Oca
Bostanc Oca


Kapkulu Svarileri

Silahtarlar ve Sipahlar
Sa ve Sol Ulfeciler
Sa ve Sol Garipler







Tmarl Sipahiler
Aknclar
Azaplar
Yayalar
Msellemler
Deliler
Gnlller
Beliler
Sakalar
Turnalar
Derbentiler
Tokatlar
Cerahorlar
Martulozlar
Voynuklar
1-D 2-A 3-E 4-C 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 89 ~

A) KARA ORDUSU (ORDU-YU HMYUN)
Osmanl Devletinde ilk dzenli ordu, Yaya ve Msellem ad ile Orhan Bey dne-
minde kurulmutur.
Orduda bir cret almadan hizmet gsteren aday grevliye mlzm denmitir.
Kapkulu Oca, Eylet Ordusu ve Yardmc Kuvvetler olmak zere ksma ayrlr.

1) KAPIKULU OCAI
Bu sistemin temeli I. Murat dneminde atlmtr.
Maal birlikler olup, merkez ordusudur. Padiaha bal birliklerdir.
Kapkulu askerleri 3 ayda bir ulfe denilen maa, padiah tahta ktnda cls
bahii (Yldrm Bayezidden itibaren), sefere ktnda sefer bahii alrlard.
Seluklulardaki Gulam Sisteminin karldr.
Asker ihtiyac nceleri penik sistemi, daha sonra da devirme sistemi ile karlan-
m olan Kapkulu Oca, piyadeler ve svariler olmak zere ikiye ayrlmtr.















a) Kapkulu Piyadeleri (Yaya Birlikleri)
KAPIKULU PYADELER
Acemi Olanlar Oca
Yenieri ve dier ocaklara asker yetitirilen ocaktr.
Enderuna giden ocuklar da burada eitim alrlard.
Yenieri Oca
Merkez ordusunun en nemli ve en kalabalk ksmdr.
Acemi Olanlar Ocandan Yenieri Ocana geme
eylemine Kapya kma yada Bedergh ad verilmitir.
Askerlik dnda baka bir ile uramalar ve evlenmeleri
kesinlikle yasakt.
Cebeci Oca Silah yapm, bakm ve onarm ilerinden sorumlu ocaktr.
Topu Oca Top dkmek ve kullanmakla grevli ocaktr.
Top Arabaclar Oca Top tamak ve savata manevra yapmakla grevli ocaktr.
Lamc Oca
Savalarda tnel, hendek vb. kazan, buralara patlayc ve
fitil deyen teknik snftr.
Humbarac Oca
Havan topu ve humbara ad verilen el bombalarn yapp
kullanan ksmdr.
Bostanc Oca
Saray evresinin ve iskelelerin gvenliinden sorumlu
ocaktr. En byk amir Bostancba idi.

1. Osmanl Devletinde, padiahn tahta -
knda datlan cls bahii ilk kez
hangi padiah dneminde uygulanm-
tr?
A) II. Murat
B) elebi Mehmet
C) Yldrm Bayezid
D) Yavuz Sultan Selim
E) Fatih Sultan Mehmet




2. Aadakilerden hangisi Kapkulu Asker-
leri ile ilgili doru bir bilgi deildir?
A) Devletten maa alrlar.
B) Sava dnda merkezde bulunurlar.
C) Askerlik dnda bir ile uraamazlar.
D) Devirme kkenlidirler.
E) Dirliklerden en byk pay alrlar.




3. Osmanl Devletinde uygulanan;
I. penik,
II. iltizam,
III. devirme
sistemlerinden hangileri ordunun asker
ihtiyacn karlamaya yneliktir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III




4. Osmanl asker tekiltnda, silah yapm,
bakm ve onarm ilerinden sorumlu olan
asker birlik aadakilerden hangisidir?
A) Cebeciler B) Humbaraclar
C) Topular D) Lamclar
E) Bostanclar




5. Osmanl asker tekiltnda, savalarda
tnel, hendek vb. kazan, buralara patla-
yc ve fitil deyen teknik snf aada-
kilerden hangisidir?
A) Cebeciler B) Bostanclar
C) Topular D) Humbaraclar
E) Lamclar


PENK SSTEM
Savata esir alnan Hristiyan ocuk-
larn bete birinin devlet hizmetine
alnd sistemdir.
Esir olarak alnan Hristiyan ocukla-
ra Penik olan ad verilmitir.
Trk ailelerin yanlarna verilen bu
ocuklar Trk-slm kltr ve ter-
biyesini rendikten sonra Acemi
Ocana alnrd.




DEVRME SSTEM
Osmanlda devletin asker ve yne-
tici ihtiyacn karlamak iin uygu-
lanan sistemdir.
Sadece Hristiyan ailelerden alnan
ve Trk-slm kltr ile yetitirilen
ocuklarn bir ksm, ynetici ihtiya-
c iin Enderunna, bir ksm da as-
ker ihtiyac iin ayrlrd.
Devirme Sisteminde ocuklarn;
Ailesinin rzasnn olmasna
Su ilememi olmasna
Fiziksel kusurunun olmamasna
Ailenin tek ocuu olmamasna
dikkat edilirdi.
1-C 2-E 3-D 4-A 5-E
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 90 ~

b) Kapkulu Svarileri (Atl Birlikler)
Atl askerlerdir. Piyadelerden daha stndrler.
Bu birlikler Alt Blk Halk ismiyle de bilinmektedir.

KAPIKULU SVARLER
Silahtar ve Sipahlar
Sava srasnda padiahn adr ve padiah korumakla g-
revli birliklerdir.
Garipler (Sa-Sol)
Sava srasnda hazineyi, ganimetleri ve sava ara gere-
lerini korumakla grevli birliklerdir.
Ulfeciler (Sa-Sol)
Sava srasnda saltanat sancan korumakla grevli birlik-
lerdir.


2) EYLET ASKERLER
EYLET ASKERLER
Tmarl Sipahiler
Ordunun en kalabalk ve en nemli blmdr.
Bu asker birliklerin temeli Dirlik Sistemi (Tmar Sistemi)ne
dayanmaktadr.
Maa almazlar, askerlik dnda iftilik yaparlard.
Seluklulardaki kta Ordusu rnek alnarak oluturulmutur.
Tamam Trklerden olumaktayd.
Sahib-i Arz ad verilen tmar sahipleri, gelirleri orannda
cebel denilen atl asker beslemek zorundaydlar.
Sava dneminde sancak beyinin emrinde toplanrlard.
Osmanl Devleti XVII. yzylda tmar sisteminin bozulmasyla
birlikte Sekban ad verilen cretli asker almna gitmitir.
Aknclar
Hafif svari birlikleridir.
Ordunun keif hizmetlerini grr ve bilgi toplarlard.
Azaplar
Snr kalelerinde gvenlii salayan bekr ve gnll
askerlerdir.
Yayalar Yol amak, siper kazmak, top ekmek gibi grevleri vard.
Msellemler
Ordunun nnde giderek yol amak ve kpr kurmak gibi
grevleri vard.
Deliler
Hafif svari birlikleridir. Cesur olduklar iin deli denmitir.
Ordunun keif hizmetlerini grr ve bilgi toplarlard.
Gnlller Snrlardaki ehir ve kasabalar korumakla grevliydiler.
Beliler
Her be haneden bir kii alnarak oluturulan bu birlikler,
snrdaki kalelerin korunmasnda grevliydiler.
Sakalar Ordunun su ihtiyacn karlarlard.
Turnalar Ordunun posta ileriyle ilgilenirlerdi.
Derbentiler Ticaret yollar zerindeki geitlerin gvenliini salarlard.
Tokatlar
Mermer dverek yetitirilen, ok gl ellere ve kol yapsna
sahip dzensiz birliklerdir. Dman ypratmlardr.
Cerahorlar
Ordunun geecei yerlerde yol aan, siper kazan Hristiyan
askerlerdi.
Mortulozlar
Sarp geitlerde gvenlii salamakla grevli olan maal
Hristiyan askerlerdi.
Voynuklar
Hristiyan askerler olup, ordunun atlarna bakarlar, savalara
katlrlar, ot biip atlar eitirlerdi.

1. Osmanl Devletinde, Alt Blk Halk is-
miyle bilinen maal asker birlikler aa-
dakilerden hangisidir?
A) Kapkulu Piyadeleri
B) Eylet Askerleri
C) Yardmc Kuvvetler
D) Kapkulu Svarileri
E) Tmarl Sipahiler


2. Osmanl Devletinde, sava srasnda ha-
zineyi, ganimetleri ve sava ara-gere-
lerini korumakla grevli birlik aadaki-
lerden hangisidir?
A) Garipler B) Ulfeciler
C) Bostanclar D) Lamclar
E) Humbaraclar


3. Aadakilerden hangisi tmarl sipahi-
lerin zelliklerinden biri deildir?
A) Sava zamannda orduya katlrlar.
B) Padiahn yakn korumasn salarlar.
C) Tamam Trk askerlerden oluur.
D) Blgelerinde asayii temin ederler.
E) Geimlerini dirlik arazilerinin vergi gelir-
leriyle salarlar.


4.
Ordunun nnde giderek yol amak ve
kpr kurmak gibi grevleri vard.
Ordunun su ihtiyacn karlarlard.
Ordunun posta ileriyle ilgilenirlerdi.
Ticaret yollar zerindeki geitlerin gven-
liini salarlard.
Osmanl ordusu ile ilgili verilen bu g-
revlerle aadaki asker snflar eleti-
rildiinde hangi snf darda kalr?
A) Azaplar B) Turnalar C) Sakalar
D) Msellemler E) Derbentiler



5. Osmanl ordusundaki
I. kapkulu piyadeleri,
II. kapkulu svarileri,
III. tmarl sipahiler
asker kuvvetlerinden hangileri, devlet-
ten maa alan srekli birliklerdir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


1-D 2-A 3-B 4-A 5-C
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 91 ~

B) DENZ KUVVETLER (DONANMA-YI HMYUN)
lk Osmanl donanmas Orhan Bey dneminde Karesioullarnn alnmas ile kurul-
mu, ilk tersane de Karamrselde almtr.
I. Bayezid dneminde bir dier tersane Geliboluda almtr. Osmanl Devletinin
en byk tersanesi ise Hali Tersanesidir.
Osmanl donanmas en parlak dnemini Kanuni dneminde yaamtr. Bu dnem-
de Kaptan- Deryalk makam oluturulmutur.


Donanma askerlerine levent ve azap, donanma komutanna Reis, donanmann ba-
ndaki en byk komutana ise Kaptan- Derya denilmitir. Deniz subaylarna ise
Patrona denilmitir.
nl Osmanl denizcileri arasnda; Piri Reis, Seydi Ali Reis, Murat Reis, Turgut Reis,
Kl Ali Paa, Kemal Reis, Barbaros Hayreddin Paa saylabilir. Bunlardan Piri Reis
Kitb- Bahriye (Deniz Kitab), Seydi Ali Reis ise Mirat-l Memlik (Memle-
ketlerin Aynas) isimli eserleri yazmlardr.
Osmanl donanmasnda gemilere Kadrga, Firkate, Karamrsel, Krlang, Batarda,
Kalta, Kalyon ve Mavna gibi isimler verilmitir.


III. TOPRAK SSTEM

























1. lk dnemlerinde denize kys olmad iin
donanmas olmayan Osmanl Devleti'nin,
snrlar geniledike denizcilik faaliyetleri
gelimeye balamtr.
Aadaki beyliklerden hangisinin aln-
mas bu duruma katk salamamtr?
A) Karesioullar B) Aydnoullar
C) Germiyanoullar D) Candaroullar
E) Saruhanoullar


2.
I. levent,
II. cebeci,
III. derbenti
Yukardakilerden hangileri Osmanl do-
nanmasyla ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


3. Kanuni Sultan Sleyman dneminde
Hint Deniz Seferlerine katlan ve Mirat-
l Memalik adl eseriyle nl denizci
aadakilerden hangisidir?
A) Piri Reis B) Kl Ali Paa
C) Seydi Ali Reis D) Kemal Reis
E) Barbaros Hayreddin Paa



4.
I. Mlkiyeti devlete aittir.
II. Alnp satlamaz, devredilemez ve
kiralanamazd.
III. Kullanm hakk miras braklabilirdi.
Yukardakilerden hangileri mir arazinin
zellikleri arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



5. Osmanl Devleti'nde uygulanan dirlik sis-
teminde, topran sahibi devlet olup top-
ran geliri dirlik sahibine verilmitir.
Osmanl Devleti'ndeki bu uygulamann,
aadakilerden hangisini engelledii
savunulabilir?
A) retimde srekliliin salanmasn
B) Toprak zerinde feodal bir yapnn olu-
masn
C) Sosyal devlet anlaynn gelimesini
D) Merkez otoritenin salanmasn
E) Msadere usulnn kaldrlmasn

Osmanl Devletinde ilk kaptan- derya Barbaros (Hzr) Hayreddin Paadr.
OSMANLI DEVLETNDE TOPRAK SSTEM
MLK ARAZ

Mlkiyeti kiilere ait olup,
daha ok ba, bahe, tarla
gibi tanmaz mallardan
oluur.
Alnp satlabilir, devredi-
lebilir, kiralanabilir ya da
vakfedilebilirdi.
MR ARAZ

Mlkiyeti devlete aittir.
Alnp satlamaz, devredi-
lemez ve kiralanamazd.
Kullanm hakk miras bra-
klabilirdi.
Kiiler bu topraklar zerin-
de kirac konumundadr.
Harac
Topraklar
r
Topraklar
Dirlik Pamaklk Malikne Yurtluk Ocaklk Vakf Metruk Mevat Mukataa
Has
Zemet
Tmar Ekinci Mustahfz Hizmet
Arpalk
1-C 2-A 3-C 4-E 5-B
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 92 ~

A) MR ARAZ VE BLMLER
Mir yani mlkiyeti devlete ait olan araziler, alnp satlamaz, devredilemez, kiraya
verilemez ya da miras braklamazd. Kendi iinde on blme ayrlan mir arazinin
en nemli ksm dirlik arazileridir.

MR ARAZNN BLMLER
Dirlik Arazi
Mir arazinin en nemli blmn oluturur.
Bu arazi zerinde ekip bienler, vergilerini memurlara ve sipahilere
der, bylece devlet hazinesinden memur ve sipahi maalar iin
harcama yaplmam olurdu.
Dirlik arazi gelirlerine gre 3 ksma ayrlmtr. Bunlar:

1) Has
Geliri 100.000 akeden fazla olan, st dzey devlet adamlar ve
hanedan yelerine verilen topraklardr.
Has sahipleri, gelirleri orannda her 5.000 ake iin cebel denilen
atl asker beslemek zorundayd.

2) Zemet
Geliri 100.000 ile 20.000 ake arasnda deien, orta dzey devlet
adamlarna verilen topraklardr.
Zemet sahipleri, gelirleri orannda her 5.000 ake iin cebel
beslemek zorundayd.

3) Tmar
Geliri 20.000 ile 3.000 ake arasnda deien, kk dereceli devlet
memurlarna ve baz askerlere verilen topraklardr.
Tmar sahipleri (Tmarl Sipahi) gelirlerinin ilk 3.000 akesini kl
tmar ad altnda kendi geimlerine ayrrlard. Geri kalan her 3.000
ake iin cebel beslemek zorundayd.
Tmarlar, dirlik arazinin en nemli ve en yaygn olan ksmyd.
Mukataa
Geliri dorudan devlet hazinesine giren, devletin bir anlamda nakit
para ihtiyacnn karland topraklardr. (Havas- Hmyun)
Bu topraklarn gelirleri ltizam yolu ile toplanrd. Vergileri toplama
ihalesini kazanan kiilere ise Mltezim denirdi.
Pamaklk Geliri padiahn annesine, eine ve kzlarna ayrlan topraklardr.
Arpalk
st dzey devlet grevlilerine emeklilik dneminde geimlerini
salamalar iin geliri braklan topraklardr.
Malikne
Padiahn kendisine yakn olan baz devlet adamlarna stn hizmet-
lerine karlk zel mlk olarak verdii topraklardr. Devlet bu toprak-
lar daha sonra Msadere Usl ile geri alabilirdi.
Yurtluk Geliri snr boylarnda grev yapan kiilere ayrlan topraklardr.
Ocaklk Geliri kale muhafzlarna ve tersane giderlerine ayrlan topraklard.
Vakf
Geliri ilm, din ve sosyal kurumlara (cami, medrese, bedesten vb.)
ayrlan topraklar olup, devlet bu arazilerden vergi almazd.
Vakf yneticilerine mtevell denirdi.
Metruk
Halkn ortak kullanmna terk edilen, otlak, pazar yeri, ar, yol,
mezarlk gibi topraklardr.
Mevat Tarma elverisiz, bataklk, l, kayalk gibi verimsiz topraklardr.

1. Osmanl Devletinde dirlik arazinin, gelir-
lerine gre bykten ke doru sra-
lan aadaki seeneklerin hangisinde
doru verilmitir?
A) Zemet-Has-Tmar
B) Has-Tmar-Zemet
C) Zemet-Tmar-Has
D) Tmar-Zemet-Has
E) Has-Zemet-Tmar



2.
I. has,
II. vakf,
III. mukataa
Yukardakilerden hangileri, Osmanl Dev-
letinde dirlik trlerinden biri deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Osmanl Devletinde Havas- Hmyun
olarak geliri dorudan devlet hazinesine
giren ve devletin bir anlamda nakit para
ihtiyacnn karland toprak tr aa-
dakilerden hangisidir?
A) Mukataa B) Malikne C) Has
D) Tmar E) Pamaklk



4. Osmanl Devletinde geliri padiahn an-
nesine, eine ve kzlarna ayrlan topraklar
ile stn hizmetlerine karlk baz devlet
grevlilerine verilen topraklar aadaki-
lerden hangisinde bir arada verilmitir?
A) Pamaklk-Ocaklk B) Yurtluk-Vakf
C) Malikne-Arpalk D) Vakf-Metruk
E) Pamaklk- Malikne



5. Osmanl Devletinde;
I. malikne,
II. dirlik,
III. yurtluk
toprak trlerinden hangileri, ordunun as-
ker ihtiyacn karlamaya yneliktir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III
1-E 2-D 3-A 4-E 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 93 ~

Dirlik (Tmar) Sisteminin Faydalar


B) MLK ARAZ VE BLMLER
MLK ARAZNN BLMLER
r Arazi
Mlkiyeti Mslmanlara ait olan topraklardr.
Bu topraklarn sahipleri, devlete arazi vergisi olarak resm-i ift, rn
vergisi olarak da r derdi.
Harac Arazi
Mlkiyeti gayr-i mslimlere ait olan topraklardr.
Bu topraklarn sahipleri ise, devlete arazi vergisi olarak ispen
(muvazzaf harac), rn vergisi olarak da hara (mukassem harac)
derdi.


IV. MALYE VE EKONOM
Osmanl Devletinde maliye ve ekonomiden sorumlu grevli defterdard.
Ekonomide, tarm ve hayvanclk n planda olup, bunun yannda ticaret ve sanayi
de ksmen gelime gstermitir.

A) TARIM
Osmanl Devletinde ekonominin temeli tarma dayanyordu. Tarm, genellikle g-
ebe yaamayan yerleik halkn temel ekonomisini oluturuyordu.
Devletin nemli gelirleri arasnda olan vergilerin byk bir blm tarmsal faali-
yetlerden alnyordu. (Vergiler ksm ileride ayrca ele alnacaktr.)

B) HAYVANCILIK
Osmanl Devletinde hayvanclk, genellikle gebe yaayan halkn temel ekonomik
faaliyetiydi.
Hayvanclk faaliyetlerine bal olarak, dokumaclk ve dericilik faaliyetleri de geli-
me gstermitir.
Devlet gebe yaayan halktan hayvanclkla ilgili eitli vergiler almtr.


C) TCARET
1) D Ticaret
Osmanl Devletinde d ticarete son derece nem verilmi, bu amala kervansaray
ina edilmi ve ticar hayatn gelimesi iin birtakm tekiltlar kurulmutur.
Bu tekiltlar ierisinde menzil tekilt, derbentiler ve mekkri taifesi vardr.

1. Osmanlda uygulanan dirlik sisteminin;
I. ordunun asker ihtiyacn karlamak,
II. tarmsal retimi artrmak,
III. hazineye gelir elde etmek
amalarndan hangilerini salamaya y-
nelik olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Aadakilerden hangisi tmar sisteminin
salad faydalardan biri deildir?
A) Devlet, hazinesinden para harcamadan
byk bir orduya sahip olmutur.
B) retimin devamll salanmtr.
C) Vergilerin toplanmas kolaylamtr.
D) lkede asayi ve dzen salanmtr.
E) Salk, eitim gibi. eitli hayr kurum-
larna gelir elde edilmitir.



3. Osmanl Devletinin toprak ynetiminde,
aadakilerden hangisi, arazi eitlerin-
den biri deildir?
A) Lonca B) Malikne C) Yurtluk
D) Tmar E) Zemet



4.
I. malikne,
II. haraciye,
III. mukataa
Yukardakilerden hangileri Osmanl top-
rak ynetiminde mlk topraklar arasn-
da yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



5.
I. menzil,
II. mekkri,
III. derbent
Yukardakilerden hangileri Osmanl tica-
r hayatyla ilgilidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


Devlet, para demeden byk bir orduya sahip olmutur.
retimin devamll salanmtr.
Devlet memurlarnn maalar karlanmtr.
Hazinenin yk hafiflemitir.
Vergilerin toplanmas kolaylamtr.
lkede asayi ve dzen salanmtr.
Tarada devlet otoritesi salanmtr.
1-C 2-E 3-A 4-B 5-E
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 94 ~














2) Ticaret
Osmanl Devletinde eitli alanlarda faaliyet gsteren zanaatkrlarn kendi arala-
rnda birleerek oluturduklar din ve ekonomik karakterli tekilta Lonca Tekilt
ad verilmitir.
Ayn ii yapan esnaflarn oluturduu ve bir anlamda meslek rgtlenmesi olan
Lonca Tekilt dnda esnaflk ve zanaatkrlk yapmak mmkn deildi.
Yardmlama ve dayanma esasna dayanan bu tekiltta, hirfet ad verilen her
meslek grubunun (kundurac, neccr (marangoz), demirci...) bir loncas bulunurdu.

Lonca Tekiltnn Grevleri


Lonca Tekiltnn zellikleri




Osmanl Devletinde her birinde tek bir cins ticaret maddesinin toptan satnn ya
da datmnn yapld kapal pazar yerlerine Kapan Han denirdi. Mallar burada
kapan emini tarafndan eit olarak satclara ya da imaltlara datlrd.

1. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
tinde ticaretle ilgili bir kavram deildir?
A) Derbent B) Hacegi C) Narh
D) Mekkri E) Mtevell



2. Osmanl Devleti'nde esnaf birlii olarak bili-
nen loncalar tarafndan; retilen mallarn
kalitesi ve fiyat kontrol edildii gibi, tekil-
ta ye olanlara meslek eitim de verilmitir.
Buna gre lonca tekilt ile ilgili;
I. Tarmsal retimi artrmay amalamtr.
II. reticinin ve tketicinin haklarn koru-
mutur.
III. yelere pozitif bilimlerle ilgili dersler ve-
rilmitir.
yarglarndan hangilerine ulalabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III




3. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinde bir esnaf rgtlenmesi olan lonca
tekiltnn grevlerinden biri deildir?
A) Dkkn ama ve alma izni anlamna
gelen gedik belgesi (ruhsat) vermek
B) retici ve tketiciyi korumak
C) Tarmsal retimi desteklemek
D) rnlerin sat fiyatn belirlemek (Narh
kesmek)
E) Mallarn kalite kontrollerini yapmak



4. Osmanl Devletinde, her birinde tek bir
cins ticaret maddesinin toptan satnn
ya da datmnn yapld kapal pazar
yerlerine ne ad veriliyordu?
A) Lonca B) Bedesten C) mret
D) Kapan Han E) Arasta



5. Osmanl Devletinde, lonca tekilt bn-
yesinde verilen dkkn ama ve alma
izin belgesine ne ad veriliyordu?
A) Gedik B) Ehl-i Hibre C) Narh
D) htisap E) Hirfet


Esnaflar ve halk arasnda ortaya kan anlamazlklar gidermek
rnlerin sat fiyatn belirlemek (Narh kesmek)
retici ve tketiciyi korumak
Hammadde teminini ve datmn salamak
retilen mallarn kalite kontrollerini yapmak
Dkkn ama ve alma izni anlamna gelen gedik belgesi (ruhsat) vermek
Loncalarda usta-kalfa-rak ilikisi ierisinde Meslek Eitim verilmitir.
Loncalardaki her bir kk meslek grubuna hirfet ad verilmitir.
Gayr-i mslimlerin de bu tekilta ye olabilmesine imkn verilmitir.
retim standartlarn belirleyen kurallara htisap Kanunlar denilmektedir.
Loncalar kad ve ona bal muhtesipler tarafndan denetlenmitir.
Esnafn uymakla ykml olduu meslek ilkelere ftvvetnme ad verilmitir.
Lonca Tekiltnn bakanna eyh ad verilmitir.
eyhin yardmclar arasnda kethda, yiitba ve ehl-i hibre yer alyordu.
Menzil Tekilt
Ticaret yollar zerinde tamacln hzl bir ekil-
de yaplmasna ve kervanlarn sefer yapmalarna
olanak salayan tekilttr.
Derbent Tekilt
Ticaret yollar zerindeki geitlerde gvenlik siste-
mini salayan tekilttr.
Mekkri Taifesi
Yolcu ve mal tama ilerini meslek edinen grupla-
ra verilen isimdir. (Tamaclk)
Loncalarda uzman kiilere Ehl-i Hibre denirdi. Bu kiiler, retilen mallarn nitelikleri
haknda gr bildirirlerdi.
Osmanl Devletinde uluslararas ticaret seferi yapan kiilere hacegi ad verilmitir.
1-E 2-B 3-C 4-D 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 95 ~

V. OSMANLI DEVLETNDE PARA
























VI. OSMANLI DEVLETNDE BANKACILIK
OSMANLI DEVLETNDE AILAN BANKALAR
Bank- Dersaadet
1847de alm olan ilk Osmanl bankasdr.
Bank- Osman
(Osmanl Bankas)
1856da ngilizlerin giriimleriyle almtr.
1863te Fransann da ortakl ile Bank-
Osman-i ahne adn almtr.
1930a kadar kt para basma yetkisine sahip
olmutur.
Memleket Sandklar
1863de iftiye kredi vermek amacyla
kurulmutur.
Ziraat Bankasnn temelini oluturmutur.
stanbul Emniyet Sand
1868de Memleket Sandklarna benzer bir
amala kurulmutur.
Ziraat Bankas
1888de II. Abdlhamit dneminde almtr.
Osmanl Devletinin ilk mill bankas saylr.
Osmanl tibar- Mill Bankas
ttihat ve Terakki ynetimi zamannda al-
mtr.

1.
I. sikke,
II. guru,
III. mangr
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinde maden para olarak kullanlm-
tr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Osmanl Devletinde srasyla;
I. ilk bakr para,
II. ilk gm para,
III. ilk altn para
aadaki hangi padiahlar tarafndan
bastrlmtr?
I II III
A) Orhan Bey I. Murat II. Osman
B) Osman Bey II. Mehmet II. Murat
C) Osman Bey Orhan Bey II. Mehmet
D) I. Bayezid II. Murat II. Mehmet
E) Orhan Bey I. Mehmet II. Murat




3. Osmanl Devletinde, ilk byk enflasyo-
nun gerekletii ve buna bal olarak
da ilk para ayarlamasnn yapld yzyl
aadakilerden hangisidir?
A) XV. B) XVI. C) XVII.
D) XVIII. E) XIX.



4. 1847de alan ilk Osmanl bankas aa-
dakilerden hangisidir?
A) Bank- Dersaadet B) Bank- Osman
C) The Ottoman Bank D) Ziraat Bankas
E) Osmanl tibar- Mill Bankas



5. Osmanl Devletinde, Kaime-i Mutebere
olarak bilinen ilk kt para aadaki pa-
diahlardan hangisinin dneminde bast-
rlmtr?
A) Abdlaziz
B) II. Mahmut
C) II. Abdlhamit
D) Abdlmecit
E) V. Mehmet Reat

OSMANLI DEVLETNDE PARA
Sikke
Ake
Guru
Mecidiye
Sultan
Metelik
Pul
Para
Mangr
Altn Lira
MADEN PARA
Kaime-i Mutebere
KIT PARA
lk bakr para Osman Bey
lk gm para Orhan Bey
lk altn para Fatih Sultan Mehmet
lk kt para Abdlmecit
Osmanl Devletinde ilk byk enflasyonun gerekletii ve buna bal olarak da ilk
para ayarlamasnn yapld yzyl XVI. yzyldr. Bu etkili ve byk enflasyon III.
Murat dneminde 1593te gereklemitir.
1-E 2-C 3-B 4-A 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 96 ~

VII. OSMANLI DEVLETNDE VERG SSTEM
Osmanl maliyesinin en nemli gelir kaynaklar arasnda vergiler geliyordu.
Vergiler, Osmanl vesikalarnda resm ya da rsm adlaryla gemektedir.
Osmanl Devletinde vergiler eri (Teklif-i eriye) ve rf (Teklif-i rfiye) olmak
zere iki ana blme ayrlmaktadr.
eri Vergiler (Teklif-i eriyye): eriat kurallar ile Kuran- Kerim ve snnete
dayanan vergilerdir.
rf Vergiler (Teklif-i rfiye): Mal skntlar nedeniyle devlet tarafndan zo-
runluluk sonucu uygulanan vergilerdir.
























A) ER VERGLER (TEKLF- ERYYE)
r (ar)
Mslmanlardan alnan 1/10 oranndaki rn vergisidir.
1925te bu vergi (aar) Halklk ilkesi dorultusunda kaldrlmtr.
Hara
Gayr-i mslimlerden alnan rn vergisidir.
1856 Islahat Ferman ile bu vergi kaldrlmtr.
Cizye
Gayr-i mslim erkeklerden askerlik yapmamalar karlnda
alnan vergi olup; edna, l, evsat gibi deme kademeleri vard.
Cizye vergisi ocuk, kadn ve papazlardan alnmazd.
Cizye vergisi deyen gayr-i mslim erkekler, Mslman olmalar
durumunda bu vergiden muaf tutulurdu.
Bu vergi de 1856 Islahat Ferman ile kaldrlmtr.

1.
I. r,
II. cizye,
III. hara
Osmanl Devletinde yukardaki vergiler-
den hangileri sadece gayr-i mslim halk-
tan alnan vergilerdir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2.
I. cizye,
II. r,
III. ispen
Yukardakilerden hangileri eri vergiler
arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) II ve III E) I, II ve III



3.
I. adet-i anam,
II. iftbozan,
III. bennak
Osmanl Devletinde, yukardakilerden
hangileri rf vergiler arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



4. Osmanl Devletinde askerlik ana gel-
mi gayr-i mslim erkeklerden, askerlik
yapmamalar karlnda alnan ve edna,
l, evsat gibi eitli deme kademeleri
olan vergi aadakilerden hangisidir?
A) spen B) Hara C) Cizye
D) Yve E) Cerme



5.
I. r,
II. ift resmi,
III. mcerred
Yukardakilerden hangileri rf vergiler
arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

OSMANLI DEVLETNDE VERGLER
r (ar)
Hara
Cizye
eri Vergiler rf Vergiler
Adet-i Anam
Bc- Bazar
Bd- Heva
iftbozan
Resm-i ift
Avrz
spen
Mcerred
Bennak
Arusne
Cerme (Niybet)
Amediye
Derbent
Yve (Kagun)
htisap Resmi
Canavar Resmi
1-D 2-C 3-E 4-C 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 97 ~

B) RF VERGLER (TEKLF- RFYE)
rf vergiler, mal skntlar gidermek iin devlet tarafndan zorunlu olarak alnan
vergilerdir. Bu vergiler balca unlardr:










































1.
Pazar yerlerindeki ar ve pazar esna-
fndan alnan vergidir.
Gayr-i mslim iftilerden alnan toprak
vergisidir.
Dirlik topraklar zerinde su ileyenler-
den alnan vergidir.
Hayvan vergisidir. Genellikle kkba
hayvanlar zerinden alnrd.
Osmanl vergi sistemi ile ilgili verilen bu
bilgilerle aadaki vergi trleri eletiril-
diinde hangisi darda kalr?
A) Cerme B) Avrz C) spen
D) Bc E) Anam



2. Osmanl Devletinde sava, yangn, dep-
rem gibi olaanst durumlarda halktan
alnan, ancak zamanla srekli hale gelen
vergi eidi aadakilerden hangisidir?
A) Avrz B) Bennak C) Cizye
D) Arsane E) r



3. Osmanl Devletinde;
I. r,
II. ift resmi,
III. adet-i anam
vergilerinden hangileri, daha ok konar-
ger halktan alnrd?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
tinde Teklif-i rfiyye olarak adlandr-
lan rf vergilerden biri deildir?
A) Yve B) Mcerred C) htisap
D) Amediye E) Cizye



5. Osmanl Devletinde, tarmsal retimde
sreklilii salamak amacyla topran
mazeretsiz yere bo brakan kylden
alnan vergi aadakilerden hangisidir?
A) varz B) Anam C) r
D) iftbozan E) Bd- Heva

Adet-i Anam
Hayvan vergisidir. Genellikle kkba hayvanlar zerinden
alnrd. (Daha ok konar-gerlerin dedii vergidir.)
Bc- Bazar Pazar yerlerindeki ar ve pazar esnafndan alnan vergidir.
Bd- Hev
Bir kiinin malna ve mlkne zarar verenlerden alnan tazminat
vergisidir.
Resm-i ift
Mslman iftilerden, topran bykl ve meden haline
gre alnan toprak vergisidir.
spen Gayr-i mslim iftilerden alnan toprak vergisidir.
iftbozan
Topran bo brakan ya da 3 yl arka arkaya ekmeyenlerden
alnrd. Ama retimde sreklilii salamaktr.
Avrz
Olaanst durumlarda (sel, yangn, deprem, sava) alnan
vergidir. Skntlar nedeniyle zamanla srekli hale dnmtr.
Mcerred
Evlenme ana gelmi ancak ailesinin yannda oturan bekr
iftilerden alnan vergidir.
Bennak Evli olup yarm ift toprak eken erkeklerden alnan vergidir.
Arusne Evlilik esnasnda kz tarafnn tmar sahibine dedii vergidir.
Derbent Yol, geit ve kprlerden alnan vergidir.
Cerme Dirlik topraklar zerinde su ileyenlerden alnan vergidir.
Amediye Gmrk vergisidir. D lkelerden gelen mallardan alnr.
Yve (Kagun)
Kaybolan bir hayvann devlet tarafndan bulunmas halinde
hayvan sahibinden alnan vergidir.
htisap Resmi Damga, l, tart vb. ticar ilemlerden alnan vergidir.
Canavar Resmi Gayr-i mslimlerden alnan domuz vergisidir.
DKKAT!... Deerli adaylar, Osmanl vergi sistemine ilikin kabilecek sorularla ilgili
olarak, zellikle hangi vergilerin eri hangilerinin rf olduu iyi bilinmelidir.
1-B 2-A 3-C 4-E 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 98 ~

OSMANLI DEVLETNDE HAZNE
Osmanl Devletinde 3 tr hazine vard. Bunlar;











ltizam Sistemi
Devlete ait gelirleri toplama hakknn ak artrma (ihale) yoluyla pein paraya a-
hslara kiralanmas sistemine ltizam Sistemi, bu sistemin uyguland topraklara
ise Mukataa ad verilmitir.
XVI. yzyldan sonra uygulamaya konulan bu sistemde, devlete ait vergilerin top-
lanmas genellikle 3 yl iin ak artrmaya karlr, en yksek bedeli veren kiiye de
devredilirdi. Bu ihaleyi kazanan kiiye mltezim ad verilmitir.
Bu sistemin en nemli yarar devletin acil para ihtiyacn karlamasdr.
te yandan tmarlarn mukataa haline getirilip mltezime verilmesi ise baz olum-
suz sonular da beraberinde getirmitir. Bunlar;
Mltezimin basks altnda kalan halk vergisini deyememi ve buna bal olarak
da topran terk etmitir.
ltizamlarn genellikle o blgedeki zengin ve gl kiilere (yan) verilmesi, tara-
daki yanlarn g kazanmasna olanak salamtr.
Tarada asker yetitirilememi ve devlet otoritesi zayflamtr.
Hazinenin asker masraflar artm ve tmar sisteminin sona erme srecini hzlan-
drmtr.
ltizam Sistemi Tanzimata (1839) kadar yrrlkte kalmtr.


VIII. OSMANLI DEVLETNDE HUKUK








Osmanl Devleti hukuk alannda kendinden nceki Trk-slm devletlerinde olduu
gibi eri ve rf hukuk kurallarn temel almtr.
Ayrca fethedilen blgelerde daha nceki uygulamalar da Osmanl hukuk sistemi-
nin olumasnda etkili olmutur. Bu yzden Osmanlda hukuk birlii olumamtr.

1. Osmanl Devletinde, devletin tm gelir-
lerinin topland ve her trl mal ilerin
yrtld Hazine-i mireden;
I. eyhl-islm,
II. defterdar,
III. kazasker
makamlarndan hangilerinin sorumlu ol-
duu sylenebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Osmanl Devletinde, bir blgenin geliri-
nin ak artrma (ihale) yoluyla pein pa-
ra karlnda ahslara kiralanmas sis-
temine ne ad veriliyordu?
A) Msadere B) Narh C) Malikne
D) ltizam E) Esham



3. Osmanl Devletinde;
I. iltizam,
II. tmar,
III. msadere
sistemlerinden hangileri devletin nakit
para ihtiyacn karlamaya yneliktir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



4. Osmanl Devletinde,
I. mukataa,
II. vakf,
III. zemet
toprak trlerinden hangilerinde iltizam
sistemi uygulanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



5. Osmanl hukuk sisteminin oluumunda;
I. eski Trk gelenekleri,
II. eri hukuk kurallar,
III. fethedilen blgelerdeki hukuk sistemleri
unsurlarndan hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


Hazine-i mire
(D Hazine)
Devletin tm gelirlerinin aktarld devlet hazinesidir.
Balca sorumlu Defterdardr.
Hazine-i Enderun
( Hazine)
Olaanst durumlarda kullanlmak zere oluturulan
tedbir hazinesidir.
Ceb-i Hmyun
Hazinesi
Msr eyleti gelirlerinin katld ve padiahn kiisel tah-
sisat anlamna gelen hazinedir.
HUKUK SSTEM
eri Hukuk rf Hukuk Fethedilen blgelerde
nceki uygulamalar
1-B 2-D 3-A 4-A 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 99 ~

eri hukuk temelini slm hukukundan alm olup, Mslman halk iin geerli olan
hukuk sistemidir. Gayr-i mslimler kendi hukuk kurallarna gre yarglanmtr.
rf hukuk ise temelini eski Trk geleneklerinden, fermanlardan, beratlardan, ka-
nunnmelerden ve adaletnmelerden almtr. rf hukuk kuralar daha ok sosyal
yaamn dzenlenmesini salamtr.
Fatih Sultan Mehmet, rf hukuk kurallarn dzenlemi ve ilk Osmanl kanunnme-
si olan Kanunnme-i l-i Osman ile rf hukukta btnl salamtr.
Osmanl Devletinde adalet ilerinin Divn- Hmyundaki temsilcisi kazaskerdi.
lmiye tekiltnn ve din limlerinin ba saylan eyhl-islmn ise yarglama yet-
kisi yoktu. Sadece divanda alnan kararlarn dine uygun olup olmad konusunda
fetva (ifta) verirdi.
Adalet ilerine ve davalara kazaskerin tayin ettii kadlar bakard.




Kadlarn zellikleri ve Yetkileri
Kadlar devletten maa almaz, davalardan aldklar harlarla geinirlerdi.
Ferman ve beratlarn halka ulamasn salarlard.
Halkn istek ve ikyetlerini Divn- Hmyuna bildirirlerdi.
Evlenme (nikh), boanma, miras ve ticaret gibi konularda davalara bakar, ayr-
ca kiiler arasndaki anlamazlklar zerlerdi.
Vergi oranlarn belirler, noter vazifesi grrlerdi.
Vakflar denetler, vakf ilerinin dzenli olmasn salarlard.
Kazlarda belediye ilerini yrtrlerdi.
Aldklar kararlarn kanunlara uygun olup olmadn uhdl-hl denetlerdi.





















1. Osmanl Devletinde;
I. fermanlar,
II. kannunnmeler,
III. adaletnmeler
belgelerinden hangilerinin rf hukuk
kapsamnda olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




2. Osmanl Devletinde adalet ve eitim i-
lerinin Divn- Hmyundaki temsilcisi
aadakilerden hangisidir?
A) Kazasker B) Nianc
C) Sadrazam D) Kad
E) eyhl-islm




3. Osmanl Devletinde, mahkemelerde al-
nan kararlarn kaydedildii defterler aa-
dakilerden hangisidir?
A) Tahrir Defterleri
B) Tereke Defterleri
C) eriyye Sicil Defterleri
D) Mhimme Defterleri
E) Vakf Defterleri




4. Aadakilerden hangisi kadlarn idar
ve adl yetkilerinden biri deildir?
A) Halkn ikyetlerini divana bildirmek
B) Esnaf ve zanaatkrlar denetlemek
C) Vakflarn denetlenmesini salamak
D) Nikh ve evlenme ilemlerini yapmak
E) Kazlarda belediye ilerini yrtmek





5. Osmanl Devletinde;
I. ticaret,
II. cemaat,
III. konsolosluk
mahkemelerinden hangileri Tanzimat
Dnemine kadar faaliyet gstermitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

Osmanl Devletinde mahkemelerde alnan kararlar eriyye Sicilleri ad verilen
defterlere kaydedilirdi.
OSMANLI DEVLETNDE MAHKEMELER
Tanzimata Kadar Tanzimattan Sonra
eri Mahkemeler
Mslmanlar arasndaki davalara
bakard.
eri Mahkemeler
Mslmanlarn evlenme, boanma,
miras gibi davalarna bakard.
Cemaat Mahkemeleri
Gayr-i mslimlerin davalarna, kendi
dinlerine gre bakard.
Cemaat Mahkemeleri
nceki gibi devam etmitir.
Konsolosluk Mahkemeleri
Eliliklere bal olarak alr, yaban-
clara ait davalara bakard.
Konsolosluk Mahkemeleri
nceki gibi devam etmitir.
Nizmiye Mahkemeleri
Cinayet, ticaret gibi konular dnda
davalara bakard. (Bat yasalar ile)
Ticaret Mahkemeleri
Osmanl vatandalar ile yabanclar
arasndaki anlamazlklara bakard.
1-E 2-A 3-C 4-B 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 100 ~

IX. OSMANLI DEVLETNDE TOPLUM YAPISI
Osmanl toplumu, ynetenler (Asker/Berya) ve ynetilenler (Reya/Teba) olmak
zere iki ksma ayrlmaktadr. Ynetenler snf da kendi iinde; Seyfiye, lmiye ve
Kalemiye eklinde ksma ayrlmtr.






































X. OSMANLI DEVLETNDE ETM
Osmanl klsik dneminde eitim ve retim dine dayalyd.
Balca eitim kurumlar arasnda; sbyan mektepleri, medreseler, enderun mekte-
bi ve meslek eitim kurumu olarak loncalar yer almaktadr.

1. Osmanl Devletinde Divn- Hmyunda
temsil edilmeyip vergi vermekle ykml
ynetilen halka ne ad veriliyordu?
A) yan B) Ulem C) Umer
D) Berya E) Reya




2. Osmanl Devletinde;
I. sadrazam,
II. kazasker,
III. reisl-kttap,
IV. suba
gibi grevlilerden hangileri Seyfiye s-
nf ierisinde yer alr?
A) I ve IV B) I ve III C) II ve III
D) III ve IV E) I, III ve IV




3. Osmanl Devletinde;
I. esnaf,
II. kyl,
III. asker
gruplarndan hangileri Osmanl toplum-
sal hayat iinde Reya olarak kabul
edilmitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




4. Osmanl Devletinde lmiye snf;
I. din,
II. eitim,
III. askerlik,
IV. hukuk
gibi alanlarn hangilerinde dzenleyici
bir rol stlenmitir?
A) I ve III B) I ve IV C) II ve III
D) I, II ve IV E) II, III ve IV



5.
I. kad
II. nianc
III. kazasker
IV. defterdar
V. reisl-kttap
Yukardakilerden hangisi kalemiye snf-
na mensup deildir?
A) I ve III B) II ve III C) I ve IV
D) II ve V E) III, IV ve V


OSMANLI TOPLUM YAPISI
YNETLENLER
(REYA/TEBAA)

Divn- Hmyunda temsil
edilmeyen snftr.
Vergi vermekle ykmldrler.
Mslman ve gayr-i mslim
(zimm) halk ynetilen kesimdir.
Din ve mezhep esasna gre
Millet Sistemi ad verilen bir
siteme gre tekiltlandrlmtr.
YNETENLER
(ASKER/BERYA)

Divn- Hmyunda temsil edilen
snftr.
Vergiden muaftrlar.
Berya snfndakilerin Mslman
olmalar artt.


Seyfiye Snf
(Umer)
lmiye Snf
(Ulem)
Kalemiye Snf
dar ve Asker
Grevliler

Sadrazam
Vezirler
Yenieri Aas
Kaptan- Derya
Beylerbeyi
Sancakbeyi
Suba
Sipahi
Din, Eitim ve Hukuk
Grevlileri

eyhl-islm
Kazasker
Mderris
Kad
mam
Viz
Mezzin
Kassam
Yazma, Diplomasi
ve Maliye Grevlileri

Defterdar
Nianc
Reisl-kttap
Ktipler
Memurlar
Eminler


Seyfiye ve Kalemiye snflarnn ynetici kadrosu genel olarak Enderun Mektebi -
kl iken, lmiye snfnn ynetici kadrosu Medrese kldr.
1-E 2-A 3-C 4-D 5-A
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 101 ~

A) Sbyan Mektepleri
Osmanl Devletinde eitim ve retimin ilk basamadr.
lkokul dzeyindeki okullar statsnde olan sbyan mekteplerinin masraflar vakf-
lar tarafndan karlanmtr.
Sbyan mekteplerinde, basit okuma-yazma ve din eitimi verilmitir.

B) Medreseler
Osmanl Devletinde orta ve yksek retimin temeli medreselerdir.
Bu kurumlarn masraflar da vakflar tarafndan karlanmtr. (cretsiz eitim)
Din bilimlerin yan sra pozitif bilimlerin de okutulduu medreseler ile topluma ve
devlete din, ilim ve eitim hizmetleri verilmi, ayrca ihtiya duyulan idar ve adl
personel de (ilmiye, kalemiye vb.) bu kurumlarda yetitirilmitir.
lk Osmanl medresesi, Orhan Bey dneminde znikte alan Sleyman Paa Med-
resesidir. Buraya atanan ilk mderris ise Davud- Kayserdir.
Fatih dneminde alan Sahn- Seman Medreseleri ile Kanun dneminde alan
Sleymaniye Medreseleri ann en nemli eitim kurumlaryd.





Medreseler hri, dhil ve sahn ad verilen blmlere ayrlmtr.
Medrese hocalarna ise mderris, mderris ile talebe arasndaki ilikileri dzenle-
yen (asistan) grevlilere ise muid denirdi.
Medrese rencilerine suhte, sofu ya da talebe, yksekretim dzeyindeki -
rencilere ise daniment denirdi.
renciler buralardan icazetnme denilen diploma ile mezun olurdu.



















1. Osmanl Devletinde ilk medrese hangi
padiah dneminde kurulmutur?
A) Osman Bey B) I. Murat
C) Orhan Bey D) II. Mehmet
E) I. Bayezid




2. Osmanl Devleti'nde eitim cretsizdi. Med-
reselerin ihtiyalar vakflar tarafndan kar-
lanrd.
Buna gre;
I. Laik eitim sistemi oluturulmutur.
II. Sosyal devlet anlay zellikleri benim-
senmitir.
III. Dini ilimlere arlk verilmitir.
yarglarndan hangilerine ulalabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Osmanl Devletinde znikteki Sleyman
Paa Medresesine atanan ilk mderris
aadakilerden hangisidir?
A) Molla Fenar B) Ali Kuu
C) Akemseddin D) Altunzde
E) Davud- Kayser



4.
I. muid
II. suhte
III. mderris
IV. sahn
V. daniment
Yukardaki kavramlar aadaki alanlar-
dan hangisiyle ilgilidir?
A) Eitim B) Ekonomi C) Hukuk
D) Askerlik E) Din



5.
I. drl-tp,
II. drl-hendese,
III. drl-kurra
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinde medreselerin blmleri arasnda
yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III
1550-1557 yllar arasnda kurulan Sleymaniye Medreselerinde Osmanl Devle-
ti'nin ilk tp okulu olan dart-tp da yer almtr. Tbb bilgilerin uygulamalarnn
yapld darif ile dier baz blmler olan darl-akakir (eczane), darz-ziya-
fe (mutfak), tabhne ve imaret ilk kez bu eitim kurumlarnda yer almtr.
MEDRESELERN BLMLER
Drl-kurra
Kuran- Kerimin ezberlenmesi ve usulne gre okunmas amacyla eitim
verilen blmdr.
Drl-hadis
Hadis alannda ileri dzeyde eitim verilen ve hadis aratrmalarnn yapld
blmdr.
Drl-hendese
Matematik, astronomi vb. alanlarda pozitif bilimlerle ilgili eitim verilen
blmdr.
Drt-tp
Tp alannda eitim verilen, hekim ihtiyacnn karland blmdr.
1-C 2-B 3-E 4-A 5-E
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 102 ~

C) Saray Eitimi


























D) Asker Eitim
Osmanl Devletinde kara ordusunun en nemli blmn oluturan Kapkulu Or-
dusu, devirme sistemi ile alnan genlerin Acemi Olanlar Ocanda eitilmeleri
ile oluturulmutur.
Asker ve beden adan eitim veren Acemi Olanlar Oca, mehterhne, tophne,
humbarahne, cambazhne, tfekhne, klhne gibi blmlere ayrlmtr.
lk kez I. Murat dneminde Geliboluda bir Acemi Olanlar Oca alm, sonraki
srete de saylar artmtr.

E) Meslek Eitim
Osmanl Devletinde meslek eitim XIX. yzyla kadar Lonca Tekilt kapsamnda
gerekletirilmi, XIX. yzyldan itibaren meslek eitim veren okullar almtr.
Loncalarda usta-rak ilikisine dayal olarak meslek, din ve ahlk bir eitim veril-
mitir.
Osmanl Devleti aznlklara din adam yetitirmeleri konusunda okul ama izni ver-
mitir. Bu okullar din liderlerine (Patrikhane, Hahamba) baldr.



1. Osmanl Devleti'nde;
I. medreseler,
II. enderun,
III. Bat tarz okullar
gibi kurumlarn hangilerinde, yalnz dev-
irme yntemiyle salanan kapkullarna
eitim verilirdi?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




2. Osmanl Devleti'nde;
I. enderun,
II. sancak,
III. medrese
birimlerinden hangileri eitim kurumlar
arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




3.
I. medrese,
II. sbyan mektebi,
III. idd
Yukardakilerden hangileri klsik dnem
Osmanl eitim kurumlar arasnda yer
almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III






4. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinde Sancak Sistemi ierisindeki eh-
zde hocalarna verilen addr?
A) Lala B) Atabey C) Kethda
D) Sancak Beyi E) Mderris






5. Osmanl Devletinde meslek eitim aa-
daki kurumlardan hangisinde veriliyor-
du?
A) Enderun B) Medrese
C) Klliye D) mret
E) Lonca



OSMANLI DEVLETNDE SARAY ETM
ehzde Eitimi

lk olarak eyhl-islm huzurunda
Kuran okuma dersi verilirdi.
Daha sonra ilkretim manasnda
ehzdegh Mektebinde eitim-
lerine devam etmilerdir.
lk eitimleri sarayda balayan eh-
zdeler, sonraki dnemde lalalar
eliinde devlet tecrbesi kazan-
mak iin sancaklara ynetici olarak
gnderilmitir.


Enderun

Bir anlamda saray niversitesi
olarak deerlendirilebilir.
Devlet memuru, idareci, saray
grevlisi ve sanatkrlar burada
yetimitir.
lk kez II. Murat dneminde al-
m, Fatih dneminde ise daha
da gelimitir. (Topkap Saray).
Devirme sistemiyle toplanan
ocuklar, devlet adam veya usta
sanatkr olarak yetitirilirdi.
Eitim dili Trkedir.
Harem

Padiahn elerinin, kzlarnn ve
criyelerin kalfalar denetiminde
eitim ald blmdr.
Okuma-yazma eitiminin yannda,
yeteneklere gre musiki, resim,
edebiyat, nak, rg vb. alanlarla
ilgili dersler verilirdi.
Osmanlda alan ilk yabanc okul bir Fransz Okulu olan Saint Benoitdir. (1523)
1-B 2-D 3-C 4-A 5-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 103 ~

XI. OSMANLI DEVLETNDE BLM
Osmanllarda bilim; Nakd (Fkh, Kelm, Hadis vb.) ve Akl (Astronomi, Matematik,
Tp vb.) olmak zere 2 ksma ayrlmaktadr.
Bu iki bilim dalna ilikin dersler medreselerde okutulmutur.
lk medrese Orhan Bey dneminde znikte alm olup, bu medresenin ilk mder-
risi Davud-u Kayserdir.

OSMANLI DEVLETNDE NL BLM ADAMLARI VE ESERLER
M
A
T
E
M
A
T

K

V
E

A
S
T
R
O
N
O
M


Kadzde-i Rum
Semerkanttaki Ulu Bey Rasathanesinde renim
grm nemli bir matematik ve astronomi bilginidir.
En nemli eseri Muhtasr- Fil-Hisabdr.
Ali Kuu
Fatih dneminde davet zerine randan gelmitir.
Sahn- Seman Medreselerinde hocalk yapmtr.
Osmanlda matematiin temelini atmtr.
En nemli eseri Risletl-Fethiyedir.
Takiyddin Mehmet
XVI. yzylda yetimi nemli bir gkbilimcidir.
II. Selim dneminde mneccimba olmutur.
Osmanlda (stanbulda) ilk kez rasathane kurmutur.
Bu ilk Osmanl rasathanesi 1578de III. Murat devrinde
stanbulda kurulmutur. Ancak bu dnemlerde yaanan
veba salgn (kimi tarihiye gre deprem) bu rasathaneye
balanm ve eyhl-islmn fetvasyla rasathane III.
Murat tarafndan kapatlmtr.
En nemli eseri Altr-Rasadiye li ehinhidir.
Matrak Nasuh
XV. yzyln nemli matematik ve astronomi uzman,
ayrca nl bir minyatr sanatsdr.
Drt ilem, kesirler, ller ve geometri konularnda a-
lmalar vardr.
Cemll-Kttap ve Kemll-Hisab nemli eserleri ara-
sndadr.
Sinan Paa
nemli bir matematikidir.
zellikle geometri alannda almalar vardr.
Tazaarnme ve Nasihatnme nemli eserleri arasnda
bulunmaktadr.
Molla Ltfi
nl matematiki Ali Kuunun rencilerinden biri
olup, matematik dnda mantk ve kelm konular ze-
rinde de almalar vardr.
Tazifl-Mezbah nemli eserleri arasndadr.
Molla Ltfi, Harnme (Eek Kitab) isimli nl hicviye-
sini yazarak dnemin yneticilerini eletirmi, bu da ha-
yatna ml olmutur.
Ali bn-i Veli
Matematik, cebir ve trigonometri alanlarnda almalar
vardr.
Tuhfetl-dd nemli eserleri arasndadr.
Hezarfen Ahmet
elebi
Yapay kanat takp uu denemesi yapan ilk insandr.
Galata Kulesinden skdardaki Doanclara kadar
umutur.
Lagar Hasan elebi
Osmanl Devletinde ilk roket uuu denemesini yapan
bilim adamdr.
Ateledii barut bitene kadar umu, barut bittiinde de
kanatlarn ap sarayn damna dmtr.

1. Osmanl Devletinde ilk rasathaneyi (gz-
lem evi) kuran nl gkbilimci aada-
kilerden hangisidir?
A) Ali Kuu
B) Ulu Bey
C) Davud- Kayser
D) Hezarfen Ahmet elebi
E) Takiyddin Mehmet




2. Osmanl Devletinde ilk roket uuu de-
nemesini yapan bilim adam aadaki-
lerden hangisidir?
A) Hezarfen Ahmet elebi
B) Takiyddin Mehmet
C) Lgar Hasan elebi
D) Ali Kuu
E) Matrak Nasuh





3.
Fatih dneminde davet zerine randan
gelerek Sahn- Seman Medreselerinde
hocalk yapmtr.
Osmanlda matematiin temelini atmtr.
En nemli eseri Risletl-Fethiyedir.
Yukarda zellikleri verilen bilim adam
aadakilerden hangisidir?
A) Ali Kuu B) Ktip elebi
C) Matrak Nasuh D) Sinan Paa
E) Molla Fenar






4. Osmanl Devletinde, nl matematiki
Ali Kuunun rencilerinden biri olup,
yazm olduu Harnme (Eek Kitab)
isimli nl hicviyesinde dnemin yneti-
cilerini eletirmesi hayatna ml olan bi-
lim adam aadakilerden hangisidir?
A) Ali bn-i Veli B) Sinan Paa
C) Molla Fenar D) Molla Ltfi
E) Kadzde-i Rum
1-E 2-C 3-A 4-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 104 ~

T
I
P

Sabuncuolu
erafeddin
Fatih dneminin nemli tp bilginlerinden birisidir.
Cerrahi alanndaki almalar nedeniyle Trk Plstik
Cerrahisinin Babas olarak kabul edilmektedir.
Cerrahiyetl-Hniyye ve Mcerrebnme adl
eserleri nemlidir.
Akemseddin
Fatih Sultan Mehmetin hocalarndandr.
Tarihte mikroorganizmalardan bahseden ilk kiidir.
Mikrobiyolojinin Babas saylmaktadr.
Celleddin Hzr
Yldrm Bayezid tarafndan alan ilk dar-ifaya tabip
olarak tayin edilmi nemli bir tp bilginidir.
ifl-Eskm ve Kitbt-Tlim adl eserleri
nemlidir.
Altunzde
Fatih dneminin nemli tp bilginlerinden birisidir.
roloji alannda almalar yapmtr.
Ahi elebi
Fatih dneminde yaam bir tp bilginidir.
Bbrek talar iin bir risle yazmtr.
Fide-Hasat adl eseri nemlidir.
T
A
R

H

V
E

C
O

R
A
F
Y
A

Halepli Mustafa
Nim Efendi
Osmanl Devletinde ilk vakanvistir.
lk resm tarih yazdrma geleneinin II. Bayezid dne-
minde balad Osmanl Devletinde, resm tarih yazar-
larna ise vakanvis denirdi. Vakanvisler, sarayda g-
revlendirildikleri dnemin gelimelerini yazmlardr.
Vakanvislik grevi XVIII. yzylda balamtr.
Abdurrahman eref
Osmanl Devletinde son vakanvistir.
Tarih-i Devlet-i Osmniyye adl eseri nemlidir.
Ahmet Cevdet Paa
XIX. yzylda yaam nl devlet adam ve tarihidir.
lk meden kanun olan Mecelleyi hazrlayan komisyonun
bakanln yapmtr.
Osmanl'nn yetitirdii en byk vakanvis olarak
kabul edilen mellifin en nemli eseri Tarih-i Cevdettir.
k Paazde
Osmanl kurulu dnemine ilikin bilgiler veren bir eser
olan Tevrih-i l-i Osman adl kitabyla bilinen nl
tarihidir.
Tursun Bey
Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezid dnemlerini anlatan
Tarih-i Ebl-Feth adl eseriyle nl tarihidir.
Ner
Osmanl kurulu dnemine ilikin bilgiler veren
Cihannm adl eseriyle nl tarihidir.
Hoca Sadettin
Osmanl tarihiyle ilgili bilgiler veren Tct-Tevrih adl
eseriyle nl tarihidir.
Pir Reis
Kanuni dneminin nl denizcisi ve bilim adamdr.
Haritaclk alanndaki almalar olduka nemlidir.
lk dnya haritasn izmi, ayrca Kitb- Bahriye adl
nemli bir eser kaleme almtr. Eser, Damat brahim
Paa aracl ile Kanuniye takdim edilmitir.
Seydi Ali Reis
Kanuni dneminin nl denizcisi ve corafyacsdr.
En nemli eserleri Mirtl- Memalik ve Muhittir.
Evliya elebi
XVII. yzylda yaam nl bir seyyahtr.
En nl eseri Seyahatnmedir.
Ktip elebi
XVII. yzylda yaam nl bir seyyahtr.
Hac Halife ya da Hac Kalfa adyla bilinir.
En nemli eserleri; Kefz-znn, Fezleke ve
Cihannmdr.
Takprlzde
Ahmet
Osmanl Devletinin ilk bilim tarihisidir.
En nemli eseri Miftahs-Saade ve Misbahs-
Siydedir.

1. Osmanl Devletinde, tp alannda yapt
almalar nedeniyle Trk Plastik Cerra-
hisinin Babas olarak kabul edilen, yaz-
m olduu Cerrahiyetl-Haniyye ve M-
cerrebnme adl eserleriyle nl bilim a-
dam aadakilerden hangisidir?
A) bn-i Sina B) Ali Kuu
C) Molla Fenar D) Akemseddin
E) Sabuncuolu erafeddin




2. Osmanl Devletinde resm tarih yazarl
anlamna gelen vakanvislik kanc
yzylda balamtr?
A) XV. B) XVI. C) XVII.
D) XVIII. E) XIX.




3. Osmanl dneminde yetimi,
I. Akemseddin,
II. Sabuncuolu erafeddin,
III. Tursun Bey
gibi bilim adamlarndan hangilerinin tp
alannda almalar vardr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




4. Osmanl Devletinde ilk ve son vakan-
visler aadaki seeneklerden hangisin-
de bir arada verilmitir?
A) Mustafa Nim-Abdurrahman eref
B) k Paazde-Tursun Bey
C) Tursun Bey-Ahmet Cevdet Paa
D) Mustafa Nim-k Paazde
E) Abdurrahman eref-Hoca Sadettin



5. Osmanl Devletinde XVII. yzylda yaa-
m, Kef- Znnn, Cihannm ve
Fezleke-i Osman adl eserleriyle nl
Trk gezgini aadakilerden hangisidir?
A) bn-i Haldun B) Ktip elebi
C) Evliya elebi D) bn-i Batuta
E) Hoca Sadettin

1-E 2-D 3-C 4-A 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 105 ~

D

N
-
H
U
K
U
K
-
M
A
N
T
I
K

Molla Fenar
Osmanlda ilk eyhlislm olarak kabul edilir. (1425 II.
Murat dnemi)
En nemli eseri Aynl yandr.
Zembilli Ali Ceml
Efendi
II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni dnemlerin-
de eyhl-islmlk yapmtr.
En nemli eseri El-Mutahharattr.
Kemal Paazde
XVI. yzyl Osmanl toplumunun dnce hayatna
nemli katklar olmu, tp, tarih ve felsefe alanlarn-
da almalar yapmtr.
Ayn zamanda eyhl-islm olan Kemal Paazdenin
en nl eseri Tevrih-i l-i Osmandr.
Ebussud Efendi
Kanuni dneminin nl eyhl-islmdr.
Din ve hukuk alannda almalar vardr.
En nemli eserleri Kanunnme ve Duanmedir.
Erzurumlu brahim
Hakk
XVIII. yzyl din ve astronomi alimlerinden birisidir.
En nemli eseri Maarifetnmedir. (1756)


XII. OSMANLI DEVLETNDE YAZI, DL VE EDEBYAT
Osmanl Devletinin resm dili Trke, bilim dili Arapa, edebiyat dili ise Farsadr.
Bu dilin birleimi Osmanlca denilen dili oluturmaktadr.
Osmanl Devletinde Osmanlca yaz eidi olarak;
Matb Sls Rika Siyakat Nesih
Talik Divan Kf Muhakkak Reyhn
gibi trler kullanlmtr.
Osmanl Devletinde airlerin oluturduu snfa er ad verilmitir. Kalemi iyi
olan airler iin de Sultan-er unvan kullanlmtr.
Osmanl Devletinde edebiyat 3 alanda gelime gstermitir. Bunlar;




















1. Osmanl Devletinde II. Murat dneminde
grev yapan ilk eyhl-islm aadaki-
lerden hangisidir?
A) Molla Fenar
B) Zembilli Ali Ceml Efendi
C) Ebussud Efendi
D) Davud- Kayser
E) Kemal Paazde



2. Osmanl dneminde yetimi,
I. Ebussud Efendi,
II. Zembilli Ali Ceml Efendi,
III. Molla Fenar
gibi bilim adamlarndan hangileri din ve
hukuk alanlarnda almalar yapmann
yan sra ayn zamanda eyhl-islm
olarak grev yapmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Osmanl Devleti'nin resm dili Trke iken,
medreselerde Arapa, edebiyatta da Farsa
kullanlmtr.
Osmanl Devleti'ndeki bu durumun;
I. etnik eitliliin artmas,
II. kltrel sorunlar yaanmas,
III. ulusuluk dncesinin yaygnlamas
sonularndan hangilerine ortam hazrla-
d savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



4.
I. Kaygusuz Abdal,
II. Hac Bayram Vel,
III. Karacaolan
Yukardakilerden hangileri Osmanl d-
neminde yaam tekke airleri arasnda
yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


5. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
ti dneminde yaam divan airleri ara-
snda yer almaz?
A) Fuzul B) Nedim C) Bki
D) Krolu E) Nergis
OSMANLIDA EDEBYAT ALANLARI
HALK EDEBYATI
Halkn anlayabilecei
sade ve anlalr bir dil
kullanlmtr.

BALICA TEMSLCLER
Karacaolan
Krolu
Erzurumlu Emrah
Mahrem
k mer
Gevher
Dadalolu
Seyrn
Bayburtlu Zihni
Kul Mustafa
DVN EDEBYATI
Saray edebiyat olarak
da bilinir.
Adal bir dil vardr.

BALICA TEMSLCLER
Fuzul
Bki
Nefi
Nedim
Nergis
Nesim
Nev
Nb
eyh Galip
zzet Molla
TEKKE EDEBYATI
Tasavvuf dncesi ile
ilgili edebiyat trdr.
Konu ilhi aktr.

BALICA TEMSLCLER
Eflk Dede
Hac Bayram- Veli
Pir Sultan Abdal
Erefolu Rum
Kaygusuz Abdal
Mahmut Hdyi
eyh Galip



1-A 2-E 3-B 4-C 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 106 ~









Osmanl Devletinde airler kadar, eitli mahlaslarla (takma adlar) iirler yazan ve
edeb kiilikleriyle n plna kan padiahlar da nemli bir yere sahiptir. Bunlar ie-
risinde snavlarda kmas muhtemel olanlar unlardr:














Osmanl Devletinde yenileme hareketlerinin olduka youn yaand Tanzimat
dneminde, edebiyatta sanat toplum iindir anlay benimsenmitir.
Tanzimat Edebiyatnn nemli temsilcileri arasnda inasi, Namk Kemal, Ziya Paa
gibi edebiyatlar yer almaktadr.
Bu dnemde Namk Kemal ilk tarihi roman olan Cezmi ile ilk edeb roman olan
ntibah kaleme almtr.


XIII. OSMANLI DEVLETNDE SANAT
Osmanl Devletinde ssleme sanatlarnda bitkisel motifler, geometrik ekiller, in-
san ve hayvan figrleri kullanlmtr. Fakat din mimarde insan ve hayvan figrleri
pek kullanlmamtr. Buna bal olarak Osmanlda resim, heykel ve gravr sanat-
lar ok fazla gelimemitir. Bu alandaki gelimeler XIX. yzylda hz kazanmtr.
zellikle resmin yasak olmas minyatr, hat ve tezhip gibi ssleme sanatlarnn da-
ha fazla gelimesine neden olmutur.
Saray iindeki sanatlarn rgtlenmesi ile oluan tekilta ise Ehl-i Hiref den-
mitir. Nakkalar, mzehhipler, hattatlar vb. bu tekiltn iinde yer alyordu.
Osmanl Devletinde; hat, ebru, ini, tezhip, minyatr, fresk, vitray, mozaik, kakma,
oyma, seramik, cilt, debba (dericilik) ve hal gibi farkl sanatlarla uralmtr.
Osmanl sanat anlayn Klsik Dnem Osmanl Sanat ve Bat Etkisinde Gelien
Osmanl Sanat olmak zere iki balk altnda incelemek mmkndr.

1. Osmanl Devleti dneminde yaam ve
Gazalden tercme ettii ksir-i Saadet
adl eseri Sultan IV. Murata sunan nl
divan airi aadakilerden hangisidir?
A) Nergis B) Nbi C) Nedim
D) Bki E) Fuzul


2. XVI. yzylda yaam ve mesnev tarzn-
da kaleme ald Leyla ile Mecnun adl
eseriyle nl divan airi aadakilerden
hangisidir?
A) Nedim B) Fuzul C) Nefi
D) Nevi E) Nesim


3. Adl mahlasyla iirler yazan Osmanl pa-
diah aadakilerden hangisidir?
A) II. Murat
B) Yavuz Sultan Selim
C) Fatih Sultan Mehmet
D) II. Mahmut
E) Kanun Sultan Sleyman


4.
I. Faris II. (Gen) Osman
II. Baht Fatih Sultan Mehmet
III. Muhibb Kanun Sultan Sleyman
Osmanl Devletinde padiahlarn kullan-
dklar mahlaslarla ilgili olarak yukarda
verilen eletirmelerden hangileri doru
deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


5. Aadakilerden hangisi, Osmanllarda
gelien sanat dallarndan biri deildir?
A) Minyatr B) Hat C) Gravr
D) ini E) Tezhip


6. Osmanl Devletinde;
I. hat,
II. resim,
III. heykel
sanat dallarndan hangilerinde gelime
olduu savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III
Divan airi Nergis, Gazalden tercme ettii ksir-i Saadet adl eserini Sultan IV.
Murata sunmutur. nl divan airi Nb ise, XVII. yzyl divan iirinde tefekkr
edebiyat r am, Surnme, Hayriyye, Mneat gibi eserleri kaleme almtr.
Lle Devrinin en nemli airi Nedmdir.
OSMANLI PADAHLARININ KULLANDIKLARI MAHLASLAR
Fatih Sultan
Mehmet
I. Ahmet III. Ahmet II. Mahmut
Avn Baht Necib Adl
Kanuni Sultan
Sleyman
Muhibb
II. Osman
(Gen)
Faris
III. Selim
lhm
Fuzul, XVI. yzylda mesnev tarznda kaleme ald Leyla ile Mecnun adl eseriyle
nlenmitir.
1-A 2-B 3-D 4-B 5-C 6-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 107 ~














































1. Osmanl Devletinde, cel, divan, msel-
sel, rika, tevk, iczet gibi pek ok eidi
bulunan slm (Arap harfleriyle) gzel
yaz yazma sanatna verilen ad aada-
kilerden hangisidir?
A) Minyatr B) Hat C) Ebru
D) ini E) Tezhip




2. Aadakilerden hangisi, Osmanllarda
minyatr sanatlarna verilen addr?
A) Hattat B) Mzehhip C) Neccr
D) Mcellit E) Nakka



3. Kanun Sultan Sleyman dneminin nl
minyatrclerinden biri olan, 128 minya-
trden oluan Beyn- Menzil-i Irakeyn
adl eseri ve dv yntemlerini anlatt
Tuhfetl-Guzt (Gazilere Armaan) adl
klavuz kitabyla nl Osmanl sanatkr
aadakilerden hangisidir?
A) Matrak Nasuh B) Levn
C) Nakka Osman D) Sinan Bey
E) iblizde Ahmet





4. Osmanl Devletinin nl sanatlarndan
Amasyal eyh Hamdullah, Hfz Osman
ve Ahmet Akemseddin Karahisar, aa-
daki sanat dallarndan hangisinde yap-
tklar almalarla n kazanmtr?
A) Musik B) Mimar C) Hat
D) ini E) Minyatr




5. Osmanllar dneminde;
I. znik,
II. stanbul,
III. Konya,
IV. Ktahya
ehirlerinden hangileri ini retiminde
gelime gstermitir?
A) I ve II B) II ve III C) I, II ve III
D) I, II ve IV E) I, III ve IV


KLSK DNEM OSMANLI SANATI
HAT
slm (Arap harfleriyle) gzel yaz yazma sanatdr.
Hat yazarlarna hattat denilmitir.
Kf, sls, nesh, divan, mselsel, rika, tevk, iczet, talik, cel, ikeste, gubr,
hurde gibi binlerce eidi vardr.
Osmanl Devletinde Amasyal eyh Hamdullah, Mustafa Rkm Efendi, Hfz
Osman, Ahmet Akemseddin Karahisar vb. pek ok hattat yetimitir.
TEZHP
El yazmas kitaplar altn tozuyla ssleme sanatdr. (Yaldzlama)
Tezhip ustalarna mzehhip denilmitir.
Osmanl Devletinde Kara Mehmet nemli tezhip ustalarndan biridir.
MNYATR
El yazmas kitaplarda k ve glge dzenlemesi yaplmadan izilen, derinlik
(perspektif) kurallarnn olmad ok renkli ve kk boyutlu resimlerdir.
Minyatr sanatnn dier adlar nak ve tasvirdir.
Minyatr ressamlarna ise nakka ya da musavver denilmitir.
Konu olarak genellikle siyas, din ve sosyal gelimeler ilenmitir.

nemli Minyatrcler
Matrak Nasuh: Kanuni dneminin nl minyatrcsdr. eitli silahlarn nasl
kullanlacan ve dv yntemlerini anlatan Tuhfetl-Guzt (Gazilere Armaan)
adl bir klavuz kitap yazmtr. Ayrca, Kanuninin 1534 ran seferini 128 minyatr-
den oluan Beyn- Menzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Sleyman Handa, 1538
Karabodan seferini de Fetihnme-i Karabodanda resmetmitir.
Levn: Lle Devrinin nl minyatr sanatsdr. Sultan III. Ahmetin ehzdeleri-
nin snnet dnlerini anlatan Surnme ile Osmanl sultanlarnn tasvir edildii
Silsilenme adl eserleriyle nldr.
Nakka Osman: Hnernme adl eseriyle nldr.
Bu nl minyatr sanats dnda ayrca, Seyyid Lokman, Nigr, Sinan
Bey ve iblizde Ahmet gibi minyatr sanatlar da vardr.
N (SIRA)
yi kalitedeki kilin frnlarda piirilmesiyle ortaya kan ssleme sanatdr.
ini retiminde gelien balca ehirler; znik, Ktahya ve stanbuldur.
CLTLK
Kitaplarn uzun sre dayanmas iin deri ile kaplanmasna ciltilik denir.
lk ciltilik tekilt Sultan II. Bayezid dneminde kurulmutur.
Ciltilik sanat ile uraanlara mcellit ad verilmitir.
EBRU
Su zerine yaylm toz boyalar kt zerine aktarmak suretiyle yaplan sanattr.
Ciltilikte ve levhalarn i-d sslemelerinde kullanlmtr.
1-B 2-E 3-A 4-C 5-D
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 108 ~














































1. Kendi portresini yaptran ilk Osmanl pa-
diah aadakilerden hangisidir?
A) II. Mahmut B) II. Mehmet
C) IV. Murat D) III. Selim
E) II. (Gen) Osman





2. Osmanlda ilk resim sergisini aan, ayn
zamanda Ormanda Geyik, oban, Odun-
cu, Koyunlar ve Doa gibi eserleriyle n-
l ressam aadakilerden hangisidir?
A) iblizde Ahmet B) Hac Arif Bey
C) eker Ahmet Paa D) Sinan Bey
E) Osman Hamdi Bey





3. Osmanl Devletinde ilk Arkeoloji Mzesi
ile Sanayi-i Nefise Mektebinin kurucusu
olan; Silah Taciri, Kaplumbaa Terbiye-
cisi ve Gen Kz Portresi gibi eserleriyle
nl Osmanl arkeologu ve ressam aa-
dakilerden hangisidir?
A) Osman Hamdi Bey B) Itr Efendi
C) eker Ahmet Paa D) Hfz Osman
E) smail Dede Efendi






4. Osmanl Devletinde Klsik Trk Mzii-
nin kurucusu olan, Nevakr makam ile
Tuti-i Mucize-i Guyem bestesiyle nl
sanatkr aadakilerden hangisidir?
A) Abdlkadir Meri
B) Hac Arif Bey
C) Tamburi Cemil Bey
D) Hamamizde smail Dede Efendi
E) Buhurzde Mustafa Itr Efendi






5. Osmanl Devletinde Batl anlamda tiyat-
ronun gelimesinde nemli bir deiimi
salayan, ayn zamanda stanbul ehir
Tiyatrolarnn temelini oluturan ilk kon-
servatuar kurumu aadakilerden han-
gisidir?
A) Drl-fnun B) Drl-elhan
C) Drl-bedyi D) Drl-muallim
E) Drl-maarif


BATI ETKSNDE GELEN OSMANLI SANATI
RESM
Osmanlda portresini yaptran ilk padiah Fatih Sultan Mehmettir. (Gentile
Bellini, Matteo Di Pasti ve Costanzo Da Ferraraya yaptrmtr.)
Resim renimi iin ilk kez Fatih tarafndan talyaya Sinan Bey gnderilmitir.
Gl Koklarken Fatih Sultan Mehmet adl tablo, Sinan Beyin rencisi olan
iblizde Ahmete atfedilmektedir.

nemli Ressamlar
eker Ahmet Paa: Osmanlda ilk resim sergisini Abdlaziz dneminde (1874te)
amtr. Ormanda Geyik, oban, Koyunlar ve Doa, Oduncu gibi eserleri vardr.
Osman Hamdi Bey: Ayn zamanda bir arkeolog da olan Osman Hamdi Bey, Osmanl
Devletinde ilk Arkeoloji Mzesi ile ilk resim eitimi veren okul olan Sanayi-i Nefise
Mektebini amtr. Silah Taciri, Gen Kz Portresi ve Kaplumbaa Terbiyecisi nl
eserleri arasnda yer alr.
MZK
Osmanl Devletinde musik eitimi Enderun Mektebinde verilirdi. Bu oku-
lun musik blm konservatuar gibi grev yapard. Ayrca Drl-bedyi ve
Drl-elhanda (Konservatuar) da mzik eitimi verilmitir.

nemli Mzisyenler
Safiyddin Urme: Bugn kullanlan Trk mzii ve ses sitemini bulmutur.
Abdlkadir Meri: Ebced Notas ve Namelerin Klliyat adl eserleri yazmtr.
Buhurzde Mustafa Itr Efendi: XVII. yzylda yaam olup, Klsik Trk
Mziinin kurucusu saylr. Nevakr makam ile Tuti-i Mucize-i Guyem
bestesiyle nldr. Ayrca gnmzde de kullanlmakta olan Bayram Tekbiri,
Cuma Ezan ncesi okunan Sala, Kutsal Emnetlerin ziyareti srasnda okunan
Salat- mmiye besteleri de mehurdur.
Hac Arif Bey: Klsik Trk Musiksinde r amtr.
Tamburi Cemil Bey: 1873 ylnda doan ve tambur icrasna yeni bir slp getiren
ve nl een Kz adl eserin sahibi olan besteci ve icracdr.
Hamamizde smail Dede Efendi: 1778-1845 yllar arasnda yaam, Nak ve
Yine Bir Glnihal adl nl arklarn bestecisidir.

Bunlarn dnda Suzi Dilra makamn bulan ve gnmze kadar 64 eseri
ulam olan Osmanl Padiah III. Selim de nl bir bestekr ve sanatdr.
HEYKEL
Osmanl Devletinde pek gelimemitir.
Heykel sanat ile ilgili eitim faaliyetleri, Osman Hamdi Beyin kurduu Sanayi-i
Nesfise Mektebi ile balamtr.
TYATRO
Drl-bedyi, Trkiye'de Batl anlamda tiyatronun gelimesinde nemli bir
deiimi salayan Osmanldaki ilk konservatuar kurumudur. stanbul ehir
Tiyatrolarnn temelini oluturmutur.
lk Osmanl Tiyatrosu, Gll Agopun Gedikpaa Tiyatrosunda kurduu ve ad bu
yapyla zdelemi tiyatro topluluudur. lk Trke oyunlar burada oynanm,
Mslman oyuncular ilk kez burada sahneye kmtr.
Osmanl tiyatrosunda tek kiilik oyunlar arasnda; kukla, karagz, meddahlk ve
hokkabazlk vardr.
1-B 2-C 3-A 4-E 5-C
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 109 ~

XIV. OSMANLI DEVLETNDE MMAR
Osmanl Devletinde mimar eserler eitli dnemlere ayrlarak incelenmektedir.















A) Erken Dnem
Erken dnem Osmanl mimarsi, kurulutan XV. yzyln ikinci yarsna kadar olan
dnemi kapsar.
Erken dnem Osmanl mimarsinde;
Bilinen ilk yap Orhan Bey dneminde ina edilen znik Hac zbek Camiidir.
lk medrese yine Orhan Bey dneminde yaplan znik Sleyman Paa Medre-
sesidir.
lk klliye Mimar Sinaneddin Yusuf tarafndan ina edilen Fatih Klliyesidir.
En eski kk ise 1472de Fatih Sultan Mehmet tarafndan yaptrlan Topkap Sa-
raynn birinci avlusundaki inili Kktr.
Dnemin dier mimari eserleri ise unlardr:



















1. Osmanl Devletinde bilinen ilk mimar
yap aadakilerden hangisidir?
A) Hac zbek Camii
B) Yeil Camii
C) Sleyman Paa Medresesi
D) Yeil Trbe
E) Hdvendigr Camii



2. 1472de Fatih Sultan Mehmet tarafndan
yaptrlan, Topkap Saraynn birinci av-
lusunda yer alan ve Osmanl mimarsinin
en eski kk yaps olarak bilinen mimar
eser aadakilerden hangisidir?
A) Badat Kk B) Hnkr Kasr
C) Revan Kk D) inili Kk
E) Malta Kk



3. Erken dnem Osmanl mimarsine ait,
I. Edirne Saray,
II. inili Kk,
III. Fatih Klliyesi
yaplarndan hangileri sivil mimar rnek-
leri arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Aadakilerden hangisi, Osmanl Dne-
mine ait mimar eserlerden biri deildir?
A) Rumeli Hisar
B) Kale-i Sultaniye
C) Hac Bayram Camii
D) Sahn- Seman Medresesi
E) Karatay Medresesi



5. Erken dnem Osmanl mimarsine ait,
I. II. Bayezid Klliyesi
II. Anadolu Hisar
III. Hdvendigr Camii
IV. Murdiye Medresesi
V. Yeil Trbe
yaplarndan hangisi din amal mimar
eserlerden biri deildir?
A) I B) II C) III D) IV E) V

OSMANLI DEVLETNDE MMAR
ERKEN DNEM
(1300-1500)
GE DNEM
(1718-1930)
KLSK DNEM
(1500-1718)
Lle Devri
(1718-1730)
Barok ve Rokoko
slbu
(1730-1808)
Ampir slp
(1808-1860)
Eklektik Dnem
(1860-1900)
Neoklsik Dnem
(1900-1930)
ERKEN DNEM OSMANLI MMAR ESERLER
DN MMAR

Hac zbek Camii (znik) (ilk yap)
Yeil Camii (znik)
Sleyman Paa Medresesi (znik)
Krgzlar Trbesi (znik)
Orhan Bey Camii (Bursa)
Hdvendigr Camii (Bursa)
Yeil Camii (Bursa)
Ulu Camii (Bursa)
Yeil Trbe (Bursa)
Yeil Medrese (Bursa)
Murdiye Medresesi (Bursa)
Hac Bayram Camii (Ankara)
Sahn- Seman Medresesi (st.)
Fatih Klliyesi (stanbul)
erefeli Camii (Edirne)
II. Bayezid Klliyesi (Edirne)

ASKER MMAR

Kale-i Sultniye
Kilitbahir Kalesi
Bozcaada Kalesi
imenlik Kalesi
Anadolu Hisar
Rumeli Hisar











SVL MMAR

Edirne Saray (Edirne)
Uzunkpr (Edirne)
Irgandi Kprs (Bursa)
Bursa ars (Bursa)
pek Han (Bursa)
Geyve Han (Bursa)
inili Kk (stanbul)
Topkap Saray (st.)









1-A 2-D 3-C 4-E 5-B
Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet KPSS / Tarihin Pusulas

~ 110 ~

B) Klsik Dnem
Klsik dnem Osmanl mimarsi, mimarde doruk noktasna ulald dnemdir.
Klsik dnem Osmanl mimarsinde;
na edilen ilk yap Mimar Hayrettinin yapt Bayezid Camiidir.
nemli mimarlar arasnda Mimar Sinan, Mimar Hayrettin, Mimar Davut Aa,
Mimar Mustafa Aa, Sedefkr Mehmet Aa, Mimar Hasan Aa gsterilebilir.
Dnemin en nl mimar (XVI. yzyln mimar ustas) Mimar Sinandr. Kanuni
Sultan Sleyman, II. Selim ve III. Murat dnemlerinde Mimarba olarak grev
yapmtr.
400e yakn esere imza atan Mimar Sinann bilinmesi gereken balca eserleri
unlardr:

MMAR SNANIN NEML ESERLER
lk eseri Haseki Hrrem Sultan Camii ve Klliyesi stanbul
raklk Eseri ehzde Camii stanbul
Kalfalk Eseri Sleymaniye Camii stanbul
Ustalk Eseri Selimiye Camii Edirne







Dnemin dier mimari eserleri ise unlardr:




















1. Klsik Dnem (XVI. yzyl) Osmanl mi-
marsinin ustas olan Mimar Sinann ilk
eseri aadakilerden hangisidir?
A) Nr-u Osmniye Camii
B) Selimiye Camii
C) Sleymaniye Camii
D) Sultan Ahmet Camii
E) Haseki Camii ve Klliyesi




2. Mimar Sinann,
I. ehzde Camii,
II. Selimiye Camii,
III. Sleymaniye Camii
eserlerinin raklk, kalfalk, ustalk d-
nemi olarak sralan aadakilerden
hangisinde doru olarak verilmitir?
I II III
A) raklk Kalfalk Ustalk
B) Kalfalk Ustalk raklk
C) Ustalk Kalfalk raklk
D) raklk Ustalk Kalfalk
E) Kalfalk raklk Ustalk




3. 1609-1616 yllar arasnda Sedefkr Meh-
met Aa tarafndan ina edilen ve Avru-
pallarn Mavi Camii (Blue Mosque) ola-
rak adlandrd, ayrca Trkiyenin alt
minareli ilk camisi olan nl mimar eser
aadakilerden hangisidir?
A) Sleymaniye Camii
B) Sultan Ahmet Camii
C) Mihrimah Sultan Camii
D) Nr-u Osmniye Camii
E) Selimiye Camii ve Klliyesi



4.
I. Mostar Kprs,
II. Rstem Paa Kervansaray,
III. Hnkr Kasr
Yukardakilerden hangileri Osmanl D-
nemine ait sivil mimar eserlerdendir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

KLSK DNEM OSMANLI MMAR ESERLER
DN MMAR

Bayezid Camii (stanbul)
Haseki Camii (stanbul)
ehzde Camii (stanbul)
Sleymaniye Camii (stanbul)
Selimiye Camii (Edirne)
Rstem Paa Camii (stanbul)
Mihrimah Sultan Camii (stanbul)
Sultan Ahmet Camii (stanbul)
Rstem Paa Medresesi (stanbul)
Sleymniye Medresesi (stanbul)
Selimiye Medresesi (Edirne)
Hrrem Sultan Trbesi (stanbul)
II. Selim Trbesi (stanbul)
Eyp Sultan Trbesi (stanbul)
ehzde Mehmet Trbesi (stanbul)
Yeni Camii ve Klliyesi (stanbul)
Kprl Mehmet Paa Klliyesi
Kara Mustafa Paa Klliyesi
SVL MMAR

Mostar Kprs (Bosna)
Osiyek Kprs (Hrvatistan)
Drina Kprs (Bosna)
Rstem Paa Kervansaray (stanbul)
Kara Mustafa Paa Kervansaray
Sokullu Mehmet Paa Kervansaray
Revan Kk (stanbul)
Badat Kk (stanbul)
Hnkr Kasr (stanbul)
Msr ars (stanbul)
Kanuni Sultan Sleyman emesi (st.)
emsi Paa Ktphanesi (stanbul)
Seddl-bahir Kalesi (Asker)





Edirne Selimiye Camii ve Klliyesi, 2011 ylnda UNESCO tarafndan Dnya Miras
Listesine alnmtr.
1609-1616 yllar arasnda Mimar Sedefkr Mehmet Aa tarafndan ina edilen ve
Avrupallarn Mavi Camii (Blue Mosque) olarak adlandrd, ayrca Trkiyenin
alt minareli ilk camisi olan nl eser ise Sultan Ahmet Camiidir.
1-E 2-D 3-B 4-E
KPSS / Tarihin Pusulas Osmanl Devletinde Kltr ve Medeniyet
~ 111 ~

C) Ge Dnem
Ge dnem Osmanl mimarsinde Bat (Avrupa) etkisinin grld dnemdir.
lk ciddi deiim Lle Devri ile balam, Bat etkisinde sivil mimar rnekleri olutu-
rulmutur. Bunlar ierisinde III. Ahmet emesi sivil mimarnin en gzel rneidir.
XVIII. yzyln sonlarna dou Barok ve Rokoko tarz slplar yaygnlamtr. Barok
ve Rokoko tarz Avrupa mimarsinin ilk rnei Nr-u Osmniye Camiidir.
XIX. yzylda Batya zg olan Ampir slp, sonraki srete farkl tarzlarn kart-
rlmasyla oluturulan Eklektik (Semeci) slp etkili olmutur.
XX. yzyl balarndan itibaren ise semeciliin yerini Mill Tarz almtr. Trk mi-
marsinde bu dneme Neoklsik Dnem (1900-1930) ad verilmitir.




































1. Osmanl Devletinde, Barok ve Rokoko
tarz Avrupa mimarsi rnek alnarak in-
a edilen ilk mimar eser aadakilerden
hangisidir?
A) III. Ahmet emesi
B) Nr-u Osmniye Camii
C) Sleymaniye Medresesi
D) Sultan Ahmet Camii
E) Sadbad Kasr




2. Osmanl Dnemine ait,
I. Lleli Camii
II. Aynalkavak Kasr
III. Yldz Saray
IV. Sahn- Seman Medresesi
V. raan Saray
yaplarndan hangisinde Avrupa etkisin-
den sz edilemez?
A) I B) II C) III D) IV E) V




3. Osmanl mimarsi 1808-1860 aras dnem-
de Avrupaya zg Ampir slp ad veri-
len bir akmn etkisi altna girmitir.
Osmanl dnemine ait aadaki mimar
eserlerden hangisinde Ampir slp kul-
lanld savunulabilir?
A) Dolmabahe Saray
B) Sleymaniye Camii
C) Fatih Klliyesi
D) Nr-u Osmniye Camii
E) II. Bayezid Klliyesi




4. 1685 ylnda olak Abdi Paa tarafndan
Barok ve Rokoko tarz Avrupa mimarsi
rnek alnarak inasna balanan, 1784
ylnda tamamlanp hizmete alan Ar-
Doubayazttaki Osmanl Dnemine ait
mimar eser aadakilerden hangisidir?
A) Hamidiye Kasr
B) Alay Kk
C) shak Paa Saray
D) Osiyek Kprs
E) Rstem Paa Medresesi

GE DNEM OSMANLI MMAR ESERLER
LLE DEVR (1718-1730)
Sadbad Kasr (stanbul)
Nevehirli brahim Paa Klliyesi (stanbul)
III. Ahmet emesi (stanbul)
BAROK VE ROKOKO SLBU (1730-1808)
Nr-u Osmniye Camii (stanbul) (Avrupa mimarsinin ilk rneidir.)
Lleli Camii (stanbul)
Eyp Sultan Camii (stanbul)
Selimiye Klas (stanbul)
Levent Klas (stanbul)
shak Paa Saray (Ar-Doubayazt) (1784)
AMPR SLP (1808-1860)
Ortaky Camii (stanbul)
Nusretiye Camii (stanbul)
Dolmabahe Camii (stanbul)
Dolmabahe Saray (stanbul)
Yldz Saray (stanbul)
Alay Kk (stanbul)
EKLEKTK (SEMEC) DNEM (1860-1900)
Vlide Camii (stanbul)
Hamidiye Camii (stanbul)
raan Saray (stanbul) (Mimar Sarkis Balyandr.)
Beylerbeyi Saray (stanbul) (Mimar Sarkis Balyandr.)
Aynalkavak Kasr (stanbul) (Mimar Sarkis Balyandr.)
NEOKLSK DNEM (1900-1930)
Bebek Camii (stanbul)
Bostanc Camii (stanbul)
Haydarpaa skelesi (stanbul)
Alman emesi (stanbul) (Alman mparatoru II. Wilhelmin hediyesidir.)
DKKAT!...
Deerli adaylar, Osmanl mimar eserleriyle ilgili sorularda zellikle mimar eserle-
rin adna, mimar eserin bulunduu ehre ve mimar eserlerde Avrupa etkisi-
nin olup olmadna dikkat etmeniz gerekmektedir. Eer bir mimar eser znik, Bur-
sa, Edirne ya da stanbulda ise byk olaslkla Osmanl dnemi eseridir.
1-B 2-D 3-A 4-C
KPSS / Tarihin Pusulas XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)




V. BLM
XVII. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(DURAKLAMA DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYMnin KPSS Lisans ve n Lisans adaylar iin bu blm ile ilgili soru sor-
ma ihtimali de dktr. Nitekim soru analizlerinde de grlecei zere bugne kadar sadece
3 soru sorulmutur. te yandan Duraklama Dnemi KPSS Ortaretim adaylar iin son de-
rece nemlidir. yle ki adaylara son iki snavda toplam 4 soru yneltilmitir.
Bu blme ilikin sorular ierik olarak slahat almalar ve duraklamann nedenleri-sonu-
lar ile ilgilidir. Genellikle siyas gelimelerle ilgili soru sorulmamaktadr. zellikle konular ele
alnrken padiah ve devlet adamlarnn hangi alanlarda ne gibi slahatlar yaptklarna dikkat
edilmesi gerekmektedir.
2001
(-)
2002
(-)
2003
(1)
2004
(-)
2005
(-)
2006
(-)
2007
(1)
2008
(-)
2009
(1)
2010
(-)
2011
(-)
2012
(-)
2013
(-)
Bu blmden ortalama 1 soru kmaktadr.
2006
(1)
2008
(-)
2010
(2)
2012
(2)
2006
(2)
2008
(1)
2010
(-)
2012
(-)
KPSS / Tarihin Pusulas XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)

~ 115 ~

DURAKLAMA DNEM [XVII. YZYIL] (1579-1699)



















Osmanl tarihinde 1579da Sokullu Mehmet Paann lmnden 1699 Karlofa Ba-
r Antlamasna kadar geen dneme Duraklama Dnemi ad verilmitir.
Bu dnemde savalarn uzun srmesi, ynetimdeki aksaklklar, asker ve ekonomik
yapdaki bozulmalar ve bunlarn sonucunda ortaya kan isyanlara bal olarak dev-
let kurumlar zamanla ilerliini yitirmeye balamtr.


I. DURAKLAMANIN NEDENLER
A. NEDENLER




1. Merkez Ynetimin Bozulmas
ehzdelerin sancaa kma uygulamasna son verilerek Kafes Usulne geilmesi,
bylece ynetime deneyimsiz ve yeteneksiz padiahlarn gelmesi
Padiahlarn tecrbesiz olmas nedeniyle, devlet adamlarnn ve zellikle de saray
kadnlarnn ynetimde etkili olmas
ocuk yataki padiahlarn ynetime gelmesi
Sk sk taht deiikliklerinin yaanmas


Rvet ve iltimas (adam kayrma) ile ynetime yeteneksiz kiilerin getirilmesi

2. Ordu ve Donanmann Bozulmas
Devirme sisteminin ve buna bal olarak Yenieri Ocann bozulmas
Yenieri Oca iin geerli olan Ocak, devlet iindir. anlay yerine Devlet, ocak
iindir. anlaynn benimsenmesi
Tmar sisteminin bozulmas ve buna bal olarak gvenlik ve retim faaliyetlerinde
sorunlarn ortaya kmas

1. Osmanl Devletinde en fazla taht dei-
iklii hangi yzylda yaanmtr?
A) XV. B) XVI. C) XVII.
D) XVIII. E) XIX.




2.
I. III. Mehmet,
II. III. Selim,
III. II. Osman(Gen)
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinde Duraklama Dnemi padiahlar
arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III





3. Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinde duraklama dnemi padiahlar ara-
snda gsterilemez?
A) IV. Murat B) I. Ahmet C) II. Osman
D) II. Mahmut E) IV. Mehmet





4. Osmanl Devletinde 1579 ylnda Sokullu
Mehmet Paann lmnden 1699 yln-
da imzalanan Karlofa Bar Antlamas-
na kadar geen dnem aadakilerden
hangisidir?
A) Duraklama B) Gerileme C) Kurulu
D) Ykselme E) Dalma






5. XVII. yzyldan itibaren sancak sistemine
son verilmesiyle birlikte uygulamaya ko-
nulan yeni sistem aadakilerden han-
gisidir?
A) Gedik B) Kafes C) Tmar
D) ltizam E) Lonca


Duraklama Dnemi Padiahlar
III. Murat (1574-1595)
III. Mehmet (1595-1603)
I. Ahmet (1603-1617)
I. Mustafa (1617-1618)
II. Osman (Gen) (1618-1622)
I. Mustafa (2. kez) (1622-1623)
IV. Murat (1623-1640)
brahim (1640-1648)
IV. Mehmet (Avc) (1648-1687)
II. Sleyman (1687-1691)
II. Ahmet (1691-1695)
II. Mustafa (1695-1703)
Deerli adaylar, Osmanl Devletinin kendi uygulamalarnda ortaya kan sorunlar
i neden olarak alglanmaldr. Yani herhangi bir neden, dorudan devletin kendi
yapsndan kaynaklanyorsa bu bir i nedendir.
Osmanl Devletinde en fazla taht deiikliinin yaand yzyl XVII. yzyldr.
1-C 2-B 3-D 4-A 5-B
XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 116 ~

3. Ekonomi ve Maliyenin Bozulmas
Tmar sisteminin bozulmasna bal olarak tarm gelirlerinin azalmas
Savalarn sonusuz kalmas nedeniyle ganimetlerin ve vergilerin azalmas
Sk sk yaanan padiah deiikliklerinin hazineye yk olmas (Cls Bahii)
Lks ve israf sonucunda saray masraflarnn artmas

4. Sosyal Yapnn Bozulmas
Tmar sisteminin bozulmasyla gvenlik sorunlarnn artmas ve isyanlarn kmas
retim ve gvenlik sorunu nedeniyle ehirlere glerin artmas
Halkn devlete olan gveninin azalmas

5. Eitim Sisteminin Bozulmas
Osmanl Devletinin bilim alannda Avrupaya ayak uyduramamas ve geri kalmas
Medreselerde fen derslerinin (fizik, kimya, vb.) okutulmamas
lmiye (Ulema) snfnn bozulmas





B. DI NEDENLER




1. Devletin Doal Snrlara Ulamas
Osmanl Devletinin ran, Avusturya gibi devletlerle komu olmas
l, okyanus, dalar gibi doal nedenlere bal olarak ilerlemenin durmas

2. Coraf Keifler Sonras Ticaret Yolarnn Deimesi
Coraf Keifler sonucu Avrupa devletlerinin yeni ticaret yollar bulmas ve Osmanl
Devletinin denetiminde olan ticaret yollarnn nemini kaybetmesi

3. Reform ve Rnesans Hareketleri
Almanyada ortaya kan Reform hareketleri zgr dnceye ortam hazrlarken,
talyada ortaya kan Rnesans hareketleri de Avrupay bilim ve teknik alannda
gelitirmitir.
Osmanl Devleti ise bu gelimelere ayak uyduramam ve Avrupann gerisinde
kalmtr.

4. Osmanl Devletine Kar Avrupann Kutsal ttifak Oluturmas
Avrupal devletlerin Osmanl Devletine kar birlemesi ve kurduklar ittifaklarla
Osmanlnn ilerleyiini durdurmalar

1. Osmanl Devletinin duraklama dnemi-
ne girmesinde etkili olan,
I. doal snrlara ulamas,
II. eitimde yozlamann yaanmas,
III. ordu ve donanmann bozulmas
gelimelerinden hangilerinin i nedenler
arasnda olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




2. XVII. yzylda Osmanl Devletinde Beik
Uleml sisteminin ortaya kmasnn,
I. ekonomi,
II. ordu,
III. eitim
alanlarndan hangilerini olumsuz etkile-
dii savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) II ve III E) I, II ve III





3. Osmanl Devletinin Duraklama nedenleri
i ve d olmak zere iki gruba ayrlr.
Buna gre,
I. Coraf Keiflerin gereklemesi,
II. devirme sisteminin bozulmas,
III. maliyenin bozulmas
gelimelerinden hangilerinin d neden-
ler arasnda olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III





4. Aadakilerden hangisi Duraklama D-
neminin zelliklerinden biri deildir?
A) Gelir kaynaklarnn azalmas
B) isyanlarn kmas
C) Douda ve batda en geni snrlara
ulalmas
D) Ykselme dnemine gre daha ok
fetih yaplmas
E) Yenierilerin ynetimde etkili olmas


Mderrisliin babadan oula gemesi, Beik Uleml sistemini ortaya karm ve
bu da eitimde bilgisiz kiilerin grev almasna yol amtr. (Eitimde yozlama)
Osmanl Devletinin kendi uygulamalar dnda ortaya kan ve zellikle Avrupadaki
birtakm gelimelerin sebep olduu sorunlar d neden olarak alglanmaldr. Yani
herhangi bir neden, devletin kendi yapsndan kaynaklanmyorsa bu d nedendir.
1-E 2-C 3-A 4-D
KPSS / Tarihin Pusulas XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)

~ 117 ~

II. DURAKLAMA DNEM SYANLARI
A. STANBUL (MERKEZ) SYANLARI
XVII. yzylda stanbulda Yenierilerin kard isyanlardr.
Temel sebebi merkez otorite boluuna bal ekonomik skntlardr.
syanlar rejime deil, kiiye ynelik ortaya kmtr.
Bu isyanlarn en nemlisi II. (Gen) Osmana kar kan isyandr. Yenieri Ocan
kaldrmay dnen Gen Osman, bu dncesi nedeniyle yenieriler tarafndan
ldrlmtr. (Yenieri Ocan kaldrmaya ynelik ilk adm atan padiahtr.)
IV. (Avc) Mehmet dneminde de ayaklanan Yenieriler, skntlarn sorumlusu ol-
duunu dndkleri 36 devlet adamnn idamn istemilerdir. ldrlen devlet
adamlar nar aalarna asld iin Osmanl tarihinde bu olaya nar Olay ya da
Vaka-i Vakvkiye denilmitir.
Ayaklanmalar Yenierilere birtakm tavizler verilerek sonulandrlmtr.
Bu isyanlar sonucu;
Merkez otorite zayflamtr.
Ynetimde Yenierilerin etkisi artmtr.
Halkn devlete olan gveni azalmtr.
Toplum dzeni bozulmutur.

B. CELL (ANADOLU) SYANLARI
XVII. yzylda Anadoluda kan isyanlara Celli syanlar ad verilmitir. Bu isim,
Yavuz dneminde Yozgatta kan Bozoklu Cell Ayaklanmasndan gelmektedir.
syanlarn temel sebebi, tmar sisteminin bozulmasna ve merkez otoritenin bozul-
masna bal olarak ortaya kan ekonomik skntlardr.
XVI. yzyln sonlarndan itibaren ortaya kan Celli syanlar arasnda en nemli
olanlar Karayazc, Tavil Ahmet, Canbolatolu, Kalenderolu, Katrcolu, Grc
Neb ve Deli Hasan isyanlardr.
Anadoluda kan bu isyanlar sonucu;
Merkez otorite zayflamtr.
Eylet ynetimi bozulmutur.
Halkn can gvenlii kalmamtr.
Devlete olan gven azalmtr.





C. EYLET SYANLARI
XVII. yzylda merkez otoritenin zayflamasyla birlikte merkezden uzak eyletler-
de de (Eflk, Bodan, Badat, Krm, Yemen, Trablusgarp) ayaklanmalar kmtr.
Bu ayaklanmalar baz yerel yneticilerin isyanlar izlemitir. Sivas Valisi Vardar Ali
Paa ve Erzurum Valisi Abaza Mehmet Paa bunlar arasnda yer almaktadr.
Bu isyanlarn temel sebebi ise eyletlerde devlet denetimini azaltmaktr.
Eylet isyanlar da merkez otoriteyi zayflatmtr.



1. Osmanl Devletinde XVII. yzylda i
isyanlarn kmasnda,
I. ynetim,
II. maliye,
III. ordu
alanlarndan hangilerindeki bozulmalarn
etkili olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Osmanl Devletinde Yenieri Ocan
kaldrmaya ynelik ilk adm atan padi-
ah aadakilerden hangisidir?
A) I. Ahmet B) IV. Murat C) II. Osman
D) II. Mahmut E) III. Mehmet



3. XVII. yzylda nemli bir Yenieri isyan
olan ve 36 devlet adamnn idamyla so-
nulanan Vaka-yi Vakvkiye (nar
Olay), aadaki padiahlardan hangisi
dneminde yaanmtr?
A) IV. Mehmet B) II. Osman C) I. Ahmet
D) I. Mustafa E) IV. Murat



4.
I. Karayazc
II. Canbolatolu
III. Grc Neb
IV. Bozoklu Cell
Yukardaki isyan hareketlerinden hangi-
leri XVII. yzylda ortaya kmamtr?
A) I ve II B) Yalnz IV C) I ve IV
D) II ve III E) III ve IV




5. XVII. yzylda ortaya kan isyanlarda
aadakilerden hangisinin etkili olduu
savunulamaz?
A) Maliyenin bozulmas
B) Merkez otoritenin zayflamas
C) Tmar sisteminin bozulmas
D) Milliyetilik hareketlerinin balamas
E) Toplumsal yapnn bozulmas

Celli syanlar sonucunda retim ve gvenlik azalm, canlarn kurtarmak isteyen
kyller yerleim yerlerini terk ederek dalara snmtr. XVII. yzylda yaanan bu
g olay Osmanl tarihinde Byk Kagun ad ile anlmaktadr.
XVII. yzylda kan isyanlarda Milliyetilik akmnn etkisinden sz edilemez.
1-E 2-C 3-A 4-B 5-D
XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 118 ~

III. DURAKLAMA DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER
III. Murat dneminde 1577-1590 yllar arasnda ranla yaplan savalar sonucunda
imzalanan Ferhat Paa (stanbul) Antlamas ile Osmanl Devleti douda en geni
snrlarna ulamtr.
1596da III. Mehmet dneminde Avusturya ile yaplan Haova Sava kazanlmtr.
Haova Sava Osmanl Devletinin batda kazand son meydan savadr.
I. Ahmet dneminde 1606da Avusturya ile Zitvatoruk Antlamas imzalanmtr.
Bu antlama ile Avusturya aridk (prensi) Osmanl padiah ile denk saylm ve
Osmanl Devletinin Avusturya zerindeki stnl son bulmutur.
Yine I. Ahmet dneminde ranla imzalanan 1611 Nasuh Paa Antlamas ile Fer-
hat Paa Antlamas ile kaybedilen yerler geri alnmtr. Ancak 1617-1618 yllarn-
da yaplan sava sonunda imzalanan Serav Antlamas ile snrlar Nasuh Paa Ant-
lamasndaki eski ekline geri dnmtr.
II. (Gen) Osman dneminde dzenlenen Lehistan (Hotin) Seferi ise baaryla so-
nulanm ve 1621de Hotin Antlamas imzalanmtr.
1664te Osmanl-Avusturya arasnda imzalanan Vasvar Antlamas ile Osmanl son
kez Avusturyadan sava tazminat almtr.
IV. Murat dneminde dzenlenen Revan ve Badat seferleri sonucunda 1639da
Osmanl Devleti ile ran arasnda Kasr- irin Antlamas imzalanmtr.


IV. Mehmet dneminde ise Lehistan ile yaplan mcadeleler sonucunda 1672de
Buca Antlamas imzalanmtr. Buca Antlamas ile Osmanl Devleti batda en
geni snrlarna ulamtr.
1676-1681 yllar arasnda gerekleen Osmanl-Rus savalar sonucunda Osmanl
Devleti ile Rusya arasnda 1681de Bahesaray (ehrin) Antlamas imzalanmtr.


Yine IV. Mehmet dneminde, Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paa tarafndan
1683te Viyana kuatlm, ancak bu kuatma bozgunla sonulanmtr. Bu bozgun
Osmanl Devletini Balkanlardan atma dncesiyle Kutsal Hal ttifaknn ortaya
kmasna yol amtr.
Yaklak 16 yl sren Osmanl-Kutsal Hal ttifak savalar sonunda Osmanl Devleti
bar istemek zorunda kalmtr.
Osmanl Devleti 1699da Avusturya-Lehistan-Venedik ile Karlofa Antlamasn,
Rusya ile de 1700de stanbul Antlamasn imzalamtr.




IV. DURAKLAMA DNEM ISLAHATLARI
XVII. yzylda Osmanl Devletinin iinde bulunduu g duruma are bulmak iin
slahatlarn yaplmas gerei duyulmutur. Islahatlarn amac, devlete eski gcn
kazandrmak, ynetim, ordu ve maliyeyi dzeltmekti. Ancak slahatlar yzeysel
kalm, sorunlarn sebeplerine inilememi ve slahatlar kalc olmamtr.
XVII. yzyln slahatlar; III. Mehmet, I. Ahmet, II. Osman, IV. Murat, Tarhuncu
Ahmet Paa, Kuyucu Murat Paa, Tiryaki Hasan Paa ve Kprllerdir.

1. Osmanl Devletinin XVII. yzylda dou-
da en geni snrlara ulat antlama
aadakilerden hangisidir?
A) Zitvatoruk B) Vasvar
C) Kasr- irin D) Ferhat Paa
E) Buca



2. Osmanl Devletinin Rusya ile imzalad
ilk resm antlama aadakilerden han-
gisidir?
A) Kasr- irin B) Bahesaray
C) Buca D) Serav
E) Ferhat Paa




3.
I. Nasuh Paa,
II. Kasr- irin,
III. Buca
Yukardakilerden hangileri, Osmanl Dev-
letinin ranla yapt antlamalar arasn-
da yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




4. Osmanl Devleti, aadaki antlamalar-
dan hangisiyle ilk kez byk apta top-
rak kayb yaamtr?
A) Karlofa B) Kasr- irin
C) Vasvar D) ehrin
E) Zitvatoruk




5.
I. Tiryaki Hasan Paa
II. Tarhuncu Ahmet Paa
III. Kuyucu Murat Paa
IV. Ahmet Cevdet Paa
Yukardakilerden hangileri XVII. yzyl s-
lahatlarndan biri deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz IV C) II ve III
D) II ve IV E) III ve IV


1639 Kasr- irin Antlamas ile gnmz Trkiye-ran snrnn temelleri atlmtr.
Karlofa Antlamas ile Osmanl Devleti ilk kez byk apta toprak kaybetmitir.
Bahesaray Antlamas Osmanl ile Rusya arasnda imzalanan ilk resm antlamadr.
1-D 2-B 3-C 4-A 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)

~ 119 ~

A. XVII. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER
Bask, iddet ve korkuya dayaldr.
Islahatlarda Avrupa rnek alnmamtr.
Sadece asker ve ekonomik alanlarda slahat yaplmtr.
Eitim, hukuk ve ynetim alanlarnda slahat yaplmamtr.
Kkl slahatlar yaplamam, yzeysel kalmtr.
syanlar nlemeye ynelik olduu iin asker niteliklidir.
Islahatlarn amac merkez otoriteyi arttrmaktr.
Topluma inilemediinden kalc olamamtr.
Islahatlar kiilere bal kalm, devlet politikas haline gelememitir.

1. III. Mehmet Dnemi Islahatlar
Sancaa kan ve bu sistemde eitim gren son padiahtr. Tahta kt gece 19 er-
kek kardeini (baz tarihilere gre 20 kz kardeini de) bodurtmutur.
III. Mehmet, Kanunden sonra ordunun banda sefere kan ilk padiahtr.
ehzde eitiminde nemli bir yere sahip olan Sancak Sistemi kaldrlmtr.


2. I. Ahmet Dnemi Islahatlar
Sancak sisteminin kaldrlmasndan sonra onun yerine Kafes Sistemi getirilmitir.



Bir bakma oda hapsi anlamna gelen Kafes Sistemi, ynetim tecrbesinden yoksun
deneyimsiz kiilerin padiah olmasna yol amtr.
I. Ahmet sancaa kmadan tahta geen ilk padiahtr.
Bu dnemde verset sisteminde deiiklie gidilmitir. Yaplan deiiklikle, tahta
geecek kiiler iin en byk ve olgun olan (Ekber ve Ered) kural getirilmitir.
Bu deiiklikteki ama taht kavgalarn nlemektir.


3. Kuyucu Murat Paa ve Tiryaki Hasan Paann almalar
I. Ahmet dnemi sadrazamlarndan biri olan Kuyucu Murat Paa ile Tiryaki Hasan
Paa, Celli syanlarn bastrmak ve merkez otoriteyi glendirmek iin bask ve
iddete bavurmutur. Ancak tamamen asker tedbirlere ynelik olduu iin uzun
srmemi, isyanlar yeniden balamtr.







4. II. (Gen) Osman Dnemi Islahatlar
II. (Gen) Osman, eyhl-islmn fetva vermek dndaki tm yetkilerini elinden
alarak ilmiye snfnn devlet ilerine karmasn nlemeye almtr.
lk kez saray dndan evlenerek saray kadnlarnn etkinliini azaltmtr.
XVII. yzylda sosyal alanda slahat yapan ilk Osmanl padiahdr.

1. Aadakilerden hangisi XVII. yzyl sla-
hatlarnn zelliklerinden biri deildir?
A) Islahatlar kiilere bal kalm, devlet
politikas haline gelememitir.
B) Islahatlarda Avrupa rnek alnmamtr.
C) Kkl slahatlar yaplamam, yzeysel
kalmtr.
D) Daha ok maliye, hukuk ve ynetim
alanlarnda slahat yaplmtr.
E) Bask, iddet ve korkuya dayaldr.



2. XVII. yzylda slahatlarn arlkl olarak
asker ve mal alanda younlamas,
I. savalarda alnan yenilgilerin artmas,
II. tmar sisteminin bozulmas,
III. saray masraflarnn artmas
durumlarndan hangilerinin sonular
arasnda gsterilebilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III
D) II ve III E) I, II ve III



3. Osmanl Devletinde, ehzdelerin san-
caa kma usulne son veren padiah
aadakilerden hangisidir?
A) I. Ahmet B) IV. Murat C) III. Selim
D) III. Mehmet E) I. Mustafa



4. Osmanl Devletinde veraset sistemini
deitirerek Ekber ve Ered sistemini
getiren padiah aadakilerden hangi-
sidir?
A) II. Osman B) IV. Murat C) I. Ahmet
D) III. Ahmet E) I. Mustafa



5.
I. Koi Bey,
II. Tiryaki Hasan Paa,
III. Kuyucu Murat Paa
Yukardaki devlet adamlarndan hangile-
rinin merkez otoriteyi glendirmek iin
bask ve iddet unsurunu kulland
savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


Kafes Sistemiyle ehzdelerin sarayda kapatld blme imirlik ad verilmitir. Bu
isim sarayn etrafndaki imir aalarndan gelmektedir.
"Kuyucu" lakabn ldrtt Celli isyanclarn ve onlarn destekilerini l ve diri
olarak derin kuyulara gmdrmesi nedeniyle almtr. ok soukkanl, gaddar ve
acmasz olduu bilinen Kuyucu Murat Paann Anadolu'da ldrtt kii saysnn
30.000 kiiyi getii belirtilmektedir.
1-D 2-E 3-D 4-C 5-A
XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 120 ~

Bakenti stanbuldan Anadoluya tamay dnmtr.
lk kez Yenieri Ocan kaldrmay dnm, ancak bu dncesi hayatna ml
olmutur. (Yedikule Zindanlarnda boularak ldrlmtr.)




5. IV. Murat Dnemi Islahatlar
Bask ve iddete dayanan kuvvetli bir disiplin salamtr.
Yenieri Ocan yeniden dzenlemitir.
stanbulda gece sokaa kma yasa, iki ve ttn yasa getirmi, kahvehaneleri
kapattrmtr.
Devlet sorunlarn ve bu sorunlarn zm yollarn tespit etmek iin ilk kez devlet
adamlarna eitli raporlar hazrlatmtr.
Bu raporlardan en nemlisi 1631de hazrlanan ve IV. Murata sunulan Koi Bey
Rislesidir. Ancak sorunlarn zmne ynelik olan bu risle, IV. Muratn lm
nedeniyle uygulanamamtr.



IV. Murat dneminde risle hazrlayan bir dier nemli kii Ktip elebidir. Tarih,
corafya, tp, astronomi gibi pek ok alanda kendisini gelitirmi olan Ktip elebi,
4 blmden oluan Dsturl Amel li-Islahil Halel adl rislesinde, Osmanl Dev-
letinin mrnn uzamas iin eitli nlemlere ve nerilere yer vermitir.
Bu iki risle yazar dnda Ltfi Paa, Gelibolulu Mustafa li, Veys ve Aziz Efendi
gibi pek ok risle yazan nemli devlet adam olmutur.
Bu dnemde kasideleriyle nl air Nefidir. Zarr (zararl) mahlasyla iirler yazan
Nefi, hiciv (eletiri) iirleri nedeniyle Sultan IV. Murat tarafndan bodurulmutur.

6. Kemanke Kara Mustafa Paann almalar
IV. Muratn son dnemleriyle Sultan brahim dneminde sadrazamlk yapmtr.
Maliyeyi dzenlemek iin ayar dk paralar toplatmtr.
Askerlerin isyanlarn nlemek iin maalarn demitir.
Vergi sisteminde eitli dzenlemeler yapmtr.
zellikle saray masraflarna ynelik ald tedbirler zerine, hem Ksem Sultann
entrikalar hem de karlar zedelenen baz devlet adamlarnn etkisiyle 1644te
Sultan brahimin emriyle idam edilmitir.


7. IV. Mehmet Dnemi Islahatlar
IV. Mehmet 6-7 yalarndayken padiah olduu iin saraydaki aalar ve zellikle de
vlide sultann etkisi altnda kalmtr.



IV. Mehmet ilerleyen dnemlerde iktidarnn glendirmi, Tarhuncu Ahmet Paa
ve Kprl Mehmet Paa gibi nemli devlet adamlarna sadrazamlk grevi verip
otoritesini salamlatrmak istemitir. Bu yzden IV. Mehmet dnemine damgas-
n vuran asl slahatlar bahsettiimiz bu kiilerdir.

1.
I. Koi Bey,
II. Ktip elebi,
III. Evliy elebi
Yukardakilerden hangileri XVII. yzylda
Osmanl Devletini iinde bulunduu k-
t durumdan kurtarmak amacyla areler
aram ve eitli raporlar hazrlamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




2. XVII. yzylda kasideleriyle nl olan ve
Zarr mahlasyla yazm olduu hiciv
iirleri nedeniyle Sultan IV. Murat tarafn-
dan bodurularak ldrlen nl air
aadakilerden hangisidir?
A) Nedim B) Nbi C) Fuzul
D) Bki E) Nefi




3.
I. IV. Murat,
II. II. Osman,
III. Sultan brahim
Koi Bey, XVII. yzylda Osmanl devlet
yapsnda ortaya kan aksaklklar ve
bunlarn zm yollarn anlatt nl ri-
slesini yukardaki padiahlardan hangi-
lerine takdim etmitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III




4. Osmanl tarihinde, IV. Mehmetin annesi
olan ve 34 yl Vlide Sultan olarak en
uzun sre bu unvan kullanan Osmanl
sultan aadakilerden hangisidir?
A) Dil- b Vlide Sultan
B) Hatice Turhan Sultan
C) Aye Hafsa Vlide Sultan
D) h-i Hban Sultan
E) Mh-peyker Ksem Sultan


Osmanl tarihinde Yenieri isyan sonucunda ldrlen ilk padiah II. Osmandr.
Koi Bey XVII. yzylda yazd risleleri IV. Murat ve Sultan brahime sunmutur.
Osmanl tarihinde 34 yl Vlide Sultan olarak en uzun sre vlide sultan olma un-
van, IV. Mehmetin annesi, Sultan brahimin ei Hatice Turhan Sultana aittir.
1-C 2-E 3-D 4-B
KPSS / Tarihin Pusulas XVII. Yzylda Osmanl Devleti (Duraklama Dnemi)

~ 121 ~

8. Tarhuncu Ahmet Paann almalar
Tarhuncu Ahmet Paa IV. Mehmet dnemi sadrazamlarndandr.
Osmanl Devletinde ilk denk bteyi hazrlamtr.
Saray masraflarn ksm, devletin gelir gider dengesini salamaya almtr.
Bu almalar baz kiilerin karlarna dokunmutur. ehzde Sleyman padiah
yapmak istiyor denilerek IV. Mehmete duyurulmu ve bunun zerine Tarhuncu
Ahmet Paa idam edilmitir.


9. Kprller Dnemi
Kprl Mehmet Paa
IV. Mehmet dnemi sadrazamlarndandr.
Sadrazaml koullu olarak kabul eden ilk devlet adamdr.
Sadrazamlk kendisine devlet tarafndan nerilmi, bu grevi belirli artlarla kabul
etmitir. leri srd balca koullar unlardr;
Saray devlet ilerine karmayacak
Devlet ileriyle ilgili sunaca her trl teklif kabul edilecek
Memurlar istedii ekilde atayabilecek
Kendisi hakknda ikyet olduunda yarglama olmadan cezalandrlmayacak



Kprl Mehmet Paa ncelikle i sorunlara ynelmitir.
Ynetim konusunda ihmalleri olanlar cezalandrm, sipahilerin ayaklanmalarn
yenierilerin yardmyla bastrmtr.
Merkez otorite bu dnemde yeniden glendirilmitir.
Kprl Mehmet Paa Kprller Dnemi diye anlan dnemi balatmtr.

Kprl Fzl Ahmet Paa
IV. Mehmet dnemi sadrazamlarndandr.
Orduyu dzenlemi ve zellikle topu snfna zel nem vermitir.
Bte an gidermeye almtr.

Kprl Fzl Mustafa Paa
II. Sleyman dnemi sadrazamlarndandr.
Fzl Mustafa Paa zellikle halka ar gelen baz vergileri kaldrmtr.
nemli grevlere drst ve yetenekli kiileri getirmitir.

Amcazde Hseyin Paa
II. Sleyman dnemi sadrazamlarndandr.
Yerli mallara nem vermi, parann deerini ykseltmeye allmtr.
stanbulda Baruthne-i mire ad ile barut imalathanesi kurdurmutur.



1. Osmanl Devletinde mal alanda birtakm
dzenlemeler yaparak ilk Denk Bteyi
hazrlayan devlet adam aadakilerden
hangisidir?
A) Tarhuncu Ahmet Paa
B) Tiryaki Hasan Paa
C) Kprl Mehmet Paa
D) Amcazde Hseyin Paa
E) Kemanke Kara Mustafa Paa





2.
I. Kuyucu Murat Paa,
II. Kprl Fzl Ahmet Paa,
III. Kprl Mehmet Paa
Yukardaki devlet adamlarndan hangileri
sadrazamlk grevini baz artlar ne s-
rerek kabul etmitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III





3. Osmanl Devletinde Kprl Mehmet Paa
sadrazamlk makamna getirilirken birtakm
artlar ne srmtr.
Kprl Mehmet Paann baz artlar
ne srmesiyle;
I. rejimi deitirmek,
II. istediklerini rahata yapabilecei bir
ortam hazrlamak,
III. gayr-i mslimlere verilen ayrcalklara
son vermek
amalarndan hangilerine ulamak iste-
dii savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III




4. Aadakilerden hangisi XVII. yzyl sla-
hatlarndan biri deildir?
A) Amcazde Hseyin Paa
B) Kprl Fzl Ahmet Paa
C) Kuyucu Murat Paa
D) Kemanke Kara Mustafa Paa
E) Koca Ragp Paa


Kprl Mehmet Paann baz artlar ileri srerek sadrazaml kabul etmi olmas,
merkez otoritenin zayfladn aka gstermektedir.
Kprller Dnemi duraklamann iinde Ykselme Dnemi olarak kabul edilir.
1-A 2-C 3-B 4-E



VI. BLM
XVIII. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(GERLEME DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, Osmanl Devletinde XVIII. yzyl son derece nemli bir dnemdir. Islahatlarda
Avrupa etkisi ve Osmanl Devletinde Batllama hareketleri dneme damgasn vurmutur.
SYMnin bu blm ile ilgili sorduu sorulara baktmzda ise, ierik olarak genellikle slahat
almalar (zellikle Lle Devri ve III. Selim {Nizm- Cedit} Dnemi slahatlar) konusu ile il-
gili olduunu gryoruz. Bu blmde genelde siyas gelimelerle ilgili soru sorulmamaktadr.
Konular allrken, zellikle padiahlarn ve devlet adamlarnn hangi alanlarda ne tr slahat
yaptklarna, Avrupal uzmanlarn almalarna dikkat edilmesi gerekmektedir.
2001
(-)
2002
(2)
2003
(-)
2004
(-)
2005
(-)
2006
(1)
2007
(-)
2008
(-)
2009
(-)
2010
(1)
2011
(-)
2012
(1)
2013
(-)
Bu blmden ortalama 1 soru kmaktadr.
2006
(1)
2008
(1)
2010
(-)
2012
(1)
2006
(-)
2008
(2)
2010
(1)
2012
(-)
KPSS / Tarihin Pusulas XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi)

~ 125 ~

GERLEME DNEM [XVIII. YZYIL] (1699-1792)











Osmanl tarihinde 1699 Karlofa Antlamas ile balayp 1792 Ya Antlamasna
kadar geen dneme Gerileme Dnemi ad verilmitir.
Bu dnemin balarnda 1699 Karlofa Antlamasndan sonra kaybedilen topraklar
geri alma politikas takip edilmi, ancak 1718de imzalanan Pasarofa Antlamas
ile mevcut topraklar koruma siyaseti izlenmeye balanmtr.


I. GERLEME DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER
1711de Osmanl Devleti ile Rusya arasnda meydana gelen Prut Sava sonrasnda
Prut Antlamas imzalanm, bu antlama ile Osmanl Devleti daha nce stanbul
Antlamas ile Rusyaya verdii yerleri geri almtr.
1715-1718 yllar arasnda Venedik ve onlara destek veren Avusturya ile savaan
Osmanl Devleti, savalar kaybetmi ve bar istemek zorunda kalmtr. 1718de
imzalanan Pasarofa Antlamas ile Osmanl Devleti Batnn stnln kabul
etmitir. Ayrca Osmanl Devleti, bu dnemden itibaren Batl devletlere kar bar
politikas uygulamaya balamtr.
1725-1732 yllar arasnda Osmanl Devleti ile ran arasnda gerekleen savalarn
uzun srmesi Patrona Halil syanna ortam hazrlam, bu gelime sonucunda III.
Ahmet tahttan indirilerek yerine I. Mahmut karlmtr. ran ile imzalanan Ahmet
Paa Antlamas (1732) ile ran baz topraklarn Osmanl Devletine brakmtr.
1736-1739 yllar arasnda Avusturya ve Rusya ile savaan Osmanl Devleti, her iki
devlete kar baarl olmutur. 1739da imzalanan Belgrat Antlamasnda Fransa
arabuluculuk yapt iin kapitlasyonlar srekli hle getirilmitir. (1740)




1768-1774 yllar arasnda Rusya ile yaplan savata ilk kez bir Rus donanmas Ak-
denize girmi ve emede Osmanl donanmasn yakmtr. (6 Temmuz 1770) Sa-
va sonunda 1774te Rusya ile Kk Kaynarca Antlamas imzalanmtr.









1. Osmanl Devletinde 1699 Karlofa Ant-
lamas ile balayp 1792 Ya Antlama-
sna kadar geen dnem hangi isimle
adlandrlmtr?
A) Ykselme B) Duraklama C) Gerileme
D) Dalma E) Kurulu



2. 6 Temmuz 1770 tarihinde ilk kez bir Rus
donanmasnn Akdenize girerek Osman-
l donanmasn yakmasyla sonulanan
olay aadaki yerlerden hangisinde ger-
eklemitir?
A) Navarin B) eme C) Sinop
D) nebaht E) Preveze



3. Osmanl Devletinin XVIII. yzylda imza-
lad son kazanl antlama aadaki-
lerden hangisidir?
A) Belgrat Antlamas
B) Ahmet Paa Antlamas
C) Prut Antlamas
D) Ferhat Paa Antlamas
E) Pasarofa Antlamas




4. Rusya, Osmanl Devletinin XVIII. yzyl-
da imzalad aadaki antlamalardan
hangisi ile, Osmanl uyruundaki Orto-
dokslarn koruyuculuunu stlenmi ve
ilk kez Osmanl Devletinin i ilerine ka-
rma frsatn yakalamtr?
A) Prut Antlamas
B) Karlofa Bar Antlamas
C) Belgrat Antlamas
D) Zitovi Antlamas
E) Kk Kaynarca Antlamas



5. 1739 Belgrat Antlamasnda arabulucu-
luk yapt iin Osmanl Devletinin kapi-
tlasyonlar srekli hle getirdii devlet
aadakilerden hangisidir?
A) ngiltere B) Fransa C) Rusya
D) Avusturya E) Venedik


Gerileme Dnemi Padiahlar
III. Ahmet (1703-1730)
I. Mahmut (1730-1754)
III. Osman (1754-1757)
IIII. Mustafa (1757-1774)
I. Abdlhamit (1774-1789)
III. Selim (1789-1807)
1739 Belgrat Antlamas Osmanl Devletinin XVIII. yzylda imzalad son kazanl
antlamadr. Osmanl Devletinin kaybettii bir topra geri ald son antlama olan
Belgrat Antlamas ile Karadenizin Osmanlya ait olduu son kez kabul edilmitir.
1774 Kk Kaynarca Antlamas, Osmanl Devletinin XVIII. yzylda imzalad
artlar en ar antlamadr. Bu antlama ile;
Karadenizdeki Trk egemenlii sona ermitir.
Osmanl Devleti ilk kez sava tazminat demitir.
Rusyaya ilk kez kapitlasyon verilmitir.
Rusya Osmanl uyruundaki Ortodokslarn koruyuculuunu stlenmitir. Bylece
Rusya ilk kez Osmanl Devletinin i ilerine karma frsatn yakalamtr.
Krm bamsz olmu, ancak din bakmdan Osmanl halifesine bal kalmtr.
Bylece ilk defa halk Mslman ve Trk olan bir blge kaybedilmitir.
1-C 2-B 3-A 4-E 5-B
XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 126 ~

1746 ylnda 1639 Kasr- irin Antlamas esas alnarak Osmanl Devleti ile ran
arasnda imzalanan Kerden Antlamas, tarihte II. Kasr- irin antlamas olarak
adlandrlmaktadr. Bu antlama ile 1639 Kasr- irin Antlamasndaki snrlara geri
dnlm ve 1775e kadar srecek Osmanl-ran dostluu balamtr.
1787-1792 yllar arasnda Osmanl Devletinin Avusturya ve Rusya ile yapt sa-
valar sonucunda, Avusturya ile imzalanan 1791 Zitovi Antlamas ile Avusturya
1789 Fransz htillinin de etkisiyle ald yerleri Osmanlya geri vermitir.
Rusya ile imzalanan 1792 Ya Antlamas ile ise, Osmanl Devleti Krmn Rusyaya
ait olduunu kabul etmi ve Osmanl Devleti Dalma Dnemine girmitir.
1798 ylnda Akdenizi kontrol altna almak, Msrn zenginliklerini ele geirmek ve
yeni smrgeler elde etmek isteyen Fransa Msr igal etmitir. Bu igal karsnda
Akdenizdeki karlar tehlikeye giren ngiltere ve Rusya Osmanl Devletinin yann-
da yer almtr. Bu direni karsnda daha fazla dayanamayan Fransa bar istemek
zorunda kalm ve Osmanl Devleti ile 1801de El-Ari Antlamasn imzalayarak
Msrdan geri ekilmitir.
1802de Fransa ile imzalanan Paris Antlamas ile Msr Osmanlya braklmtr.
Osmanl Devleti ilk kez bu olayda Denge Politikas uygulamtr.


II. GERLEME DNEM [XVIII. YZYIL] ISLAHATLARI
Osmanl Devleti XVIII. yzylda asker, ekonomik, teknik, bilim ve kltr alanlarnda
Avrupadan geri kaldn fark etmi ve bu dorultuda Avrupay rnek alan bir dizi
slahat hareketine girimitir.
Avrupann pek ok alanda stnl ilk kez bu dnemde kabul edilmitir.

A. XVIII. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER
Islahatlarda Avrupa rnek alnmtr.
Duraklama dnemi slahatlarna gre daha kkldr.
Savalarda alnan yenilgiler nedeniyle daha ok asker alanda slahat yaplmtr.
Lle Devrinde ise bundan farkl olarak asker alanda slahat yaplmamtr.
Islahatlar kiilere bal kalm, bir devlet politikas haline gelememitir.
Islahatlar yenierilerin ve ulemnn tepkisiyle karlamtr.
XVII. yzyl (Duraklama Dnemi) slahatlarna gre daha baarl olmakla beraber
devletin k nlenememitir.
Devlet adamlar tarafndan yaplm, halkn destei alnmamtr.




B. LLE DEVR (III. AHMET DNEM) ISLAHATLARI (1718-1730)
Osmanl tarihinde Avusturya ile imzalanan 1718 Pasarofa Antlamas ile balayp
1730da meydana gelen Patrona Halil syanna kadar sren dneme Lle Devri
ad verilmektedir.
Bu dnemin padiah III. Ahmet, sadrazam Nevehirli Damat brahim Paadr.
Lle Devrinde;
1727de Sait Efendi ve brahim Mteferrika tarafndan ilk Trk matbaas alm-
tr. Matbaa Avrupadan alnan ilk teknik aratr. Bu durum, Osmanlnn Avrupann
teknik stnln kabul ettiini gstermektedir.


1. 1746da Osmanl Devleti ile ran arasnda
1639 Kasr- irin Antlamas esas alna-
rak imzalanan ve tarihte II. Kasr- irin
Antlamas olarak adlandrlan antla-
ma aadakilerden hangisidir?
A) El-Ari Antlamas
B) Zitovi Antlamas
C) Kerden Antlamas
D) Ahmet Paa Antlamas
E) Ferhat Paa Antlamas



2.
I. Zitovi,
II. Belgrat,
III. Kk Kaynarca
Yukardaki antlamalardan hangisinin
imzalanmasnda 1789 Fransz htilli'nin
balamas etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



3. Osmanl Devleti Krm'n Rusya'ya ait ol-
duunu aadaki antlamalardan hangi-
siyle kabul etmitir?
A) Belgrat B) Ya
C) stanbul D) Pasarofa
E) Kk Kaynarca



4. Aadakilerden hangisi, XVIII. yzyl s-
lahatlarnn zelliklerinden biri deildir?
A) Daha ok asker alanda yaplmtr.
B) Bir devlet politikas haline gelememitir.
C) Yenierilerin ve ulemnn tepkisiyle kar-
lamtr.
D) Ynetim ve hukuk alannda slahat ya-
plmamtr.
E) Avrupa rnek alnmamtr.



5. Osmanl Devletinde 1718 Pasarofa Ant-
lamas ile balayp 1730 Patrona Halil
syanna kadar sren dnem hangi adla
anlmaktadr?
A) Fetret Devri B) stibdat Devri
C) Merutiyet Devri D) Lle Devri
E) Nizm- Cedit Devri


XVIII. yzylda ynetim ve hukuk alanlarnda slahat yaplmamtr.
1-C 2-A 3-B 4-E 5-D
K






KPSS / Tarihi




Matbaada b
Matbaaya h
ve ulem b
dier eseler
lk geici el
en nemli e



Yalovada k
stanbulda
Dou ve Bat
Yenierilerd
Salk alann
Avrupadan
edilmitir. (



Lle Devrin
(Nr-u O
Lale Devrin
ehzdeleri
minyatr al
Lale Devrin
Barok tarz
balanan N
Lle Devri
Lle Devri
Sefaretnm
Avrupada
takip edebi
Sait Efendi
olmadn
matbaann
n Pusulas
baslan ilk eser
hattatlar (gze
yk tepki gs
rin ise matbaad
lilik Pariste a
eseri Paris ziya
t fabrikas a
ini ve kuma
t klsiklerinde
den ilk kez itfa
nda ilk kez i
n Barok ve Rok
Nr-u Osmni
nde sivil mimar
Osmniye Cami
nin en nl m
nin 1720'deki
anndaki en n
nin en nl div
z Avrupa mima
Nr-u Osmniye
nde asker alan
nde sadece ran
me: Osmanl De
eliliklerin alm
ilmektir.
inin stanbulda
ve kitap basm
n kurulmasn sa
r Vni Mehme
el yaz yazan k
stermitir. Bun
da baslmasna
almtr. lk g
retini anlatt
almtr.
fabrikas alm
en ilk kez Trk
iye tekilt ol
ek as uygu
koko tarz mim
ye Camii, Llel
rnin en gzel
ii)
inyatr sanat
snnet dn
nl eseridir.
an airi ise Ne
arsinin ilk rne
e Camiidir. Bar
nda herhangi b
n ile sava yap
evletinde sefirl
masnda temel
a amay dn
mann caiz oldu
alayan eyhl
t Efendinin ya
kiiler), mste
nun zerine din
a karar verilmi
geici eli Yirm
Paris Sefaretn
mtr.
eye eviri yap
luturulmutur
ulanmtr.
mar rnek alna
li Camii gibi)
rnei ise III. A
(II
s (nakka) L
n anlatan S
dimdir.
i, inasna I. M
rok tarz bir di
ir slahat yaplm
lmtr.
erin (elilerin) k
ama, Avrupa
nd matbaa i
unu ieren fe
l-islm Yenieh

azd Vankulu
nsihler (eser
n kitaplarn el
tir.
mi Sekiz elebi
nmesidir.
plmtr.
r. (Tulumbacl
arak pek ok m
Ahmet emes
II. Ahmet em
Levndir. Sulta
Surnme adl
Mahmut dnem
er eser de Lle
mamtr.
kaleme ald g
daki gelimeler
iin; eran bir
etvay veren ve
hirli Abdullah Ef
XVIII. Yzy
u Lgatdr.
oaltan kiile
lde yazlmasn
i Mehmet olup
ar Oca)
mimar eser in
sidir.
mesi)
an III. Ahmet'
eseri, Levn'n
minde (1748de)
li Camiidir.
ezi notlardr.
ri yakndan
r engelin
Osmanlda ilk
fendidir.
lda Osmanl
r)
a,
p,
a
in
in

1. Lle D
I. y
II. hu
III. sa
alanla
yaplm
A) Ya


2. Osma
tnl
hatlar
Buna
I. ilk
II. A
III. ye
yenili
deste
A) Ya


3. Aa
hatlar
A) s
B) A
se
C) Y
D) T
te
E) lk


4. Osma
mima
len 17
den h
A) Fa
B) N
C) S
D) II
E) S


5. Osma
yakn
elili
am
A) ng


)
1-D
Devleti (Ge
Devrinde;
netim,
ukuk,
anat
arndan hangil
mamtr?
alnz I B) Ya
D) I ve II
anl Devleti, XV
n kabul ede
r yapmaya bala
a gre,
k matbaann ku
Avrupa'ya eliler
erli mal kullanm
iklerinden han
ekler nitelikte o
alnz I B) Ya
D) II ve III
dakilerden ha
r arasnda gs
stanbulda ini fa
Avrupa tarz ilk t
ehne kurulmu
Yalovada kt f
Tulumbaclar Oc
ekilt oluturu
k kez iek a
anl Devletind
arsinin ilk rn
748 tarihli mim
hangisidir?
Fatih Camii
Nr-u Osmniye
Sultan Ahmet Ca
I. Ahmet eme
Sleymaniye Ca
anl Devleti, Av
ndan takip ede
i aadaki
tr?
giltere B) R
D) Fransa
D 2-C 3-B
rileme Dne
~ 1
eriyle ilgili bir
lnz II C) Yal
E) II ve III
III. yzylda Bat
erek, Batl tarz
amtr.
rulmas,
rin gnderilmesi
mnn tevik edi
gilerinin bu du
olduu savunu
alnz II C) I
E) I, II ve III
angisi, Lle De
sterilemez?
abrikas alm
teknik okul olan
tur.
fabrikas alm
ca adyla ilk ke
lmutur.
s uygulanmt
de Barok tarz
nei olarak ka
mar yap aa
Camii
amii
esi
mii
vrupadaki geli
ebilmek iin ilk
lkelerden han
Rusya C)
E) Almanya
B 4-B 5-
emi)
127 ~

slahat
lnz III
t'nn s-
zda sla-
,
ilmesi
urumu
labilir?
ve II
evri sla-
tr.
n Hende-
tr.
ez itfaiye
tr.
Avrupa
bul edi-
dakiler-
imeleri
k geici
ngisinde
talya
D
XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 128 ~

Asker alanda hibir slahatn yaplmad Lale Devri, ran Seferinin de baarsz ol-
masnn etkisiyle, zevk ve sefahate kar olanlarn kard 1730 Patrona Halil s-
yan ile sona ermitir.
Patrona Halil ve yandalarnn kard bu ayaklanma sonrasnda Nevehirli Damat
brahim Paa ve baz devlet adamlar idam edilmi, isyan srasnda ehir olduka
tahrip edilmi ve Sadbad Kk yaklmtr. Ayrca isyanda nl divan airi Nedim
de ldrlmtr.
syan sonucunda III. Ahmet tahtan indirilmi, yerine I. Mahmut getirilmitir.


C. I. MAHMUT DNEM ISLAHATLARI (1730-1754)
XVIII. yzylda asker alanda ilk kez Avrupa tarz slahatlarn yapld dnemdir.
Avrupann asker stnl ilk kez bu dnemde kabul edilmitir.
Aslen Fransz asll olan Comte de Bonneval (=Humbarac Ahmet Paa) Humbarac
Ocann (zel Topu Birlii) bana getirilmitir.



Osmanl ordu sistemi blk, tabur, alay sistemine gre yeniden dzenlenmitir.
1734te subay yetitirmek amacyla Avrupa tarz ilk teknik okul olan Hendesehne
(Kara Mhendishanesi) kurulmutur.
I. Mahmut dneminde asker alanda yaplan slahatlar baarya ulam ve Osmanl
Devleti 1736-1739 yllar arasnda yaplan savalarda baar elde etmitir.
Ayrca bu dnemde, 1748de Barok tarz Avrupa mimarsinin ilk rnei olan Nur-u
Osmniye Camiinin inasna balanmtr. Caminin inasnda Mimar Mustafa Aa
ve Simon Kalfa grev almtr.


D. III. OSMAN DNEM (1754-1757)
III. Osman, Osmanl tarihinde 51 yl kafes sisteminde kalarak en uzun sre gzetim
altnda yaayan padiahtr. Bu dnemde slahat yaplmamtr.
Musikden ve kadnlardan holanmayan III. Osman zellikle criyelerin kendisinden
uzaklamas iin ayakkablarna demir keler taktrmtr.
Bu dnemde I. Mahmut dneminde inasna balanan Nr-u Osmniye Camiinin
inas tamamlanmtr.
Ayrca Osmanl Devletinin ilk deniz feneri olarak bilinen Ahrkap Feneri de yine
bu dnemde yaplmtr.


E. III. MUSTAFA DNEM ISLAHATLARI (1757-1774)
Bu dnemdeki slahatlarda Macar asll bir Fransz olan Baron de Tott ve Sadrazam
Koca Ragp Paa etkili olmutur.
Bu dnemde Baron de Tott tarafndan Srat Topular Oca kurulmutur.
1773 ylnda ise donanmann subay ihtiyacn karlamak iin, Palabyk lkapl
Cezyirli Gzi Hasan Paa nderliinde Mhendishne-i Bahr-i Hmyun (Deniz
Mhendishanesi) adyla ilk denizcilik okulu almtr.


1. Osmanl Devletinde Sultan III. Ahmetin
tahttan indirilmesi ve Lle Devrinin sona
ermesine neden olan gelime aadaki-
lerden hangisidir?
A) Kabak Mustafa syan
B) eyh Bedreddin syan
C) Patrona Halil syan
D) Vaka-y Vakvakiye
E) ahkulu syan



2. I. Mahmutun yapt slahatlarda en b-
yk yardmcs olan ve slmiyeti kabul
ederek Humbarac Ahmet Paa ismini
alan, ayn zamanda Avrupadan getirilen
ilk asker uzman olan kii aadakiler-
den hangisidir?
A) Comte de Bonneval B) Baron de Tott
C) Giuseppe Donizetti D) Calisto Guateli
E) Monsieur Manguel



3. Osmanl Devletinde Bat tarznda alan
ilk teknik subay ve mhendis okulu aa-
dakilerden hangisidir?
A) Mekteb-i Rtiye
B) Tphne-i mire
C) Mekteb-i Fnn-u Harbiye
D) Hendesehne
E) Mhendishne-i Berri Hmyn



4. Osmanl tarihinde, 51 yl kafes sistemin-
de kalarak en uzun sre gzetim altnda
yaayan Osmanl padiah aadakiler-
den hangisidir?
A) I. Mahmut B) I. Ahmet C) III. Osman
D) III. Ahmet E) I. Abdlhamit



5.
I. Koca Ragp Paa,
II. Yusuf Agh Efendi,
III. Baron de Tott
Yukardakilerden hangileri, III. Mustafa
dnemi slahatlarnda etkili olmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Comte de Bonneval aslen Fransz asll olup slmiyeti kabul ederek Humbarac
Ahmet Paa ismini almtr. Avrupadan getirilen ilk asker uzmandr.
1-C 2-A 3-D 4-C 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi)

~ 129 ~

Bte aklarn gidermek ve devlet harcamalarn finanse etmek amacyla Esham-
Tahvilt denilen devlet tahvilleri sata sunulmutur. Bylece Esham Kanunu kar-
tlarak esham senetlerinin dzenlenmesiyle ilk kez i borlanmaya gidilmitir.







F. I. ABDLHAMT DNEM ISLAHATLARI (1774-1789)
Bu dnemde gerekletirilen slahatlarda Sadrazam Halil Hamit Paa ve Cezayirli
Gzi Hasan Paa (nm- dier Palabyk) etkili olmutur.
III. Mustafa dneminde hazrlanan esham senetleri uygulamaya konmutur. 1775
ylndan itibaren uygulamaya konulan esham sistemi 1870li yllara kadar srmtr.



Avrupadan mhendis ve uzmanlar getirilmi, Srat Topular Oca ve Humbarac
Ocaklar yeniden dzenlenmitir.
Avrupadan getirilen danman ve uzmanlarn, Mslman olmalar ve Osmanl k-
yafeti giymeleri artn kaldrmtr.
Subay yetitirmek amacyla stihkm Okulu almtr.
lk kez Yenieri Saym yaplmtr.
lk kez Ulfe alm satm yasaklanmtr.
Levent Tekilt kaldrlm ve denizci asker yazmna son verilmitir.
Clus bahii kaldrlmtr. (Yenierileri olumsuz etkilemitir.)






G. III. SELM (NZM-I CEDT) DNEM ISLAHATLARI (1789-1807)
III. Selim slahatlara ilk kez plnl ve programl olarak balayan padiahtr.
III. Selim kkl slahatlar yapmtr. Nitekim bu dnem Osmanl devlet yapsnda ilk
radikal deiiklikler yapma eiliminin olduu dnemdir.
III. Selimin reform niteliindeki slahatlarnn geneline Nizm- Cedit (Yeni Dzen)
ad verilmektedir.
Bu dnemde danma meclisi (Meveret Meclisi) toplanarak yaplacak slahatlar
iin raporlar (layihlar) hazrlanmaya balanmtr.
Nizm- Cedit ad ile ilk kez Batl tarzda bir ordu kurulmutur.
Bu ordunun masraflarn karlamak iin rd- Cedit adl bir hazine kurulmutur.
Ordunun eitimi iin Levent ve Selimiye Klalar yaptrlmtr.


Fransadan subaylar ve eitmenler getirilmitir.
Asker okullarda ilk kez yabanc dil (Franszca) eitimi balamtr.


1. Osmanl Devletinde, bir Borlanma
sistemi olan ve ayn zamanda temsili k-
t paraya geiin de ilk aamas olarak
kabul edilen sistem aadakilerden han-
gisidir?
A) ltizam B) Gedik C) Narh
D) Esham E) Msadere



2. Osmanl Devletinde bir anlamda i bor-
lanma yntemi olan (Esham) Sistemi ile
ilgili kanun, ilk kez hangi padiah dne-
minde karlmtr?
A) III. Mustafa B) III. Selim
C) I. Mahmut D) II. Mahmut
E) Abdlmecit



3. Aadakilerden hangisi, I. Abdlhamit
dnemi slahatlarndan biri deildir?
A) Subay yetitirmek iin stihkm Okulu-
nun almas
B) lk kez cizye vergisinin kaldrlmas
C) Ulfe alm satmnn yasaklanmas
D) Levent Tekiltnn kaldrlmas
E) Clus bahiinin kaldrlmas



4. Aadakilerden hangisi, III. Selim Dne-
minde yaplan Nizm- Cedit yenilikleri
arasnda yer almaz?
A) Ordunun eitimi iin klalar yaplmas
B) rad- Cedit Hazinesinin kurulmas
C) Deniz Mhendishnesinin almas
D) Matbaa-i mire adyla ilk devlet matba-
asnn kurulmas
E) Franszcann asker okullarda yabanc
dil olarak okutulmas



5. Modern hemireliin kurucusu olarak bi-
linen Florence Nightingale, aadakiler-
den hangisinde yaralananlarn tedavisi
iin Selimiye Klasna gelerek burada
grev almtr?
A) Krm Sava
B) I. Balkan Sava
C) Yunan syan
D) II. Balkan Sava
E) 31 Mart Ayaklanmas


ESHAM SSTEM
Kelime anlam pay, hisse olan esham, pay ve gelir ortakl senetleri anlamna gel-
mektedir. Bir i borlanma sistemi olan esham uygulamas, temsili kt paraya gei-
in ilk aamas olarak kabul edilmektedir. Bu uygulamada temel ama, devlet btesin-
de oluan an giderilmesidir.
karlar zedelenen yenieriler ve ulem, slahatlarn nclerinden Sadrazam Halil
Hamit Paann grevden alnarak idam edilmesini salamlardr.
Osmanl Devleti, esham sistemine bal olarak ilk i borcu Galata Sarraflar ad ve-
rilen Rum ve Ermeni tccarlardan almtr.
Krm Sava srasnda, modern hemireliin kurucusu Florence Nightingale 1854'te
Selimiye Klasna gelerek yaral ngiliz askerlerinin tedavisinde grev almtr.
1-D 2-A 3-B 4-C 5-A
XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 130 ~

Kara ve deniz mhendishneleri gelitirilmi, ayrca subay ihtiyacn karlamak iin
Mhendishne-i Berr-i Hmyun (Kara Mhendishanesi) kurulmutur
Avrupada ilk kez daim elilikler almtr. lk daim elilik Londrada alm, ilk
daim (srekli) eli olarak da Yusuf Agh Efendi Londraya gnderilmitir.
lk devlet matbaas olan Drt- Tbtl mire (Matbaa-i mire) kurulmutur.
lke parasnn deerini korumak amacyla ilk kez yerli mal tevik edilmitir.
eyhl-islmlarn yetkileri kstlanmtr.
III. Selimin slahatlarna yenieriler ve ulem tepki gstermi, bu tepkilerin sonucu
olarak 1807de Kabak Mustafa syan patlak vermitir.









Bu isyan hareketi sonucu yenilik hareketleri II. Mahmut dnemine kadar kesintiye
uramtr. III. Selimin asker, ekonomik ve idar alanda gerekletirdii bu kkl
slahatlar devleti paralanmaktan kurtaramam, ancak atlan admlar kendisinden
sonra gelen yneticilere rnek olmutur.









III. YNETM VE BROKRAS ALANINDAK DEMLER
A. DVN-I HMYUNDAN BB-I LYE
XVIII. yzylda Divn- Hmyunda yaplan en nemli deiiklik divann toplanma
yerinde olmutur.
Daha nce Topkap Saraynda Kubbealt denilen yerde yaplan divan toplantlar,
bu dnemden itibaren sadrazamn konanda (Bb- li) yaplmaya balanmtr.
Bu deiimle Bb- li artk yeni hkmet merkezi hline gelmitir.
Bb- li deiikliiyle birlikte;
Avrupal devletlerle ilikilerin artmasna bal olarak Kalemiye snfnn nemi
artmtr.
Daha nce niancya bal olan reisl-kttap dileri grevine getirilmitir.
Reisl-kttabn nemi artarken, niancnn nemi azalmtr.


B. YANLIK KURUMU VE KALDIRILMASI
yanlar, bulunduklar ehir veya blgenin en zengin ve en gl insanlaryd.
Halk ile yneticiler arasnda kpr durumunda olan yanlar, merkez otoritenin za-
yflamasn frsat bilerek glenmeye balamlardr.


1. III. Selim dneminde balatlan yenileme
hareketlerinin genel adna "Nizam- Cedit"
denmektedir.
Aadakilerden hangisi Nizam- Cedit
hareketine son veren ayaklanmadr?
A) eyh Bedrettin syan
B) Patrona Halil syan
C) Kabak Mustafa syan
D) Dzmece Mustafa syan
E) Canberdi Gazali syan



2. Avrupann nemli merkezlerinde ilk kez
daim eliliklerin almas, hangi padiah
dneminde gereklemitir?
A) II. Mahmut B) III. Selim
C) Abdlaziz D) Abdlmecit
E) I. Abdlhamit



3.
I. Ulfe alm-satmnn yasaklanmas,
II. Mhendishne-i Berr-i Hmyunun
almas,
III. Matbaa-i mire adyla ilk devlet matba-
asnn kurulmas
Yukardakilerden hangileri III. Selim D-
nemi slahatlarndan biri deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




4. Aadaki gelimelerden hangisi III. Se-
lim Dnemine aittir?
A) lk posta tekiltnn kurulmas
B) Hendesehnenin almas
C) Nizm- Cedit ordusunun kurulmas
D) lk Trk matbaasnn kurulmas
E) Deniz Mhendishnesinin almas




5. XVIII. yzylda Divn- Hmyunda yaplan
en nemli deiikliklerden biri divann top-
lanma yerinde olmutur.
XVIII. yzyldan itibaren divan toplantla-
rnn yapld yer aadakilerden hangi-
sidir?
A) Bb- Hmyn B) Bb- li
C) Bb- Meihat D) Kubbealt
E) Enderun


Osmanl tarihinde III. Selim (Nizm- Cedit) Dnemi, 1807 Kabak Mustafa syan ile
sona ermitir. III. Selim bu isyan sonrasnda syanclarn padiah olmak istemem
diyerek tahttan inmitir. Alemdar Mustafa Paa tarafndan tekrar tahta karlmak
istense de, Sultan IV. Mustafa tarafndan ldrlmtr.
III. Selim Suz Dilra makamn bulan nl bir bestekr ve sanatdr. Ayrca III. Selim
lhmi (ilham veren) mahlasyla iirler de yazmtr.
III. Selim dneminde kurulan Nizm- Cedit ordusu, 1798de Cezzar (Kasap) Ahmet
Paa komutasnda Franszlara kar Akka Kalesini (Suriye) savunmu ve ilk zaferini
elde etmitir. Akka malubiyeti sonrasnda Napolyon Eer Trkler beni Akka Kalesi
nnde durdurmasayd, btn Douyu ele geirmek iten bile olmayacakt. Ancak
kader, Akkada beni bir ihtiyarn (Cezzar Ahmet Paa) oyunca etti. demitir.
1-C 2-B 3-A 4-C 5-B
KPSS / Tarihin Pusulas XVIII. Yzylda Osmanl Devleti (Gerileme Dnemi)

~ 131 ~

XVIII. yzylda da yanlarn gc olduka fazlayd. yanlarn glenmesi merkez
otoritenin zamanla zayflamasna neden olmutur. Nitekim yanlar bu dnemde o
kadar ok glenmilerdi ki, Rusuk yan Alemdar Mustafa Paa IV. Mustafann
yerine II. Mahmutu tahta karmtr. Bu durum yanlarn iktidar konusunda dahi
sz sahibi olduklarn gstermektedir.
Osmanl Devleti yanlarn gcn zayflatmak iin; yanlar ldrtm, yeni atama
yapmam ve msadere sistemiyle lenlerin malna el koymutur.
yanlk kurumu ilk olarak 1786da kaldrlmsa da, ksa sre ierisinde yeniden es-
kiye dnlmtr. yle ki II. Mahmut dneminde yanlar devlet memurluklarna
dahi getirilmilerdir. Tanzimattan sonra ise, vilyetlere merkezden valiler atannca
yanlk kurumu ortadan kalkmtr.


C. MALKNE SSTEM
Malikne sistemi XVII. yzyl sonlarnda ortaya km, XIX. yzyl ortalarna kadar
devam etmitir.
Bu sisteme gre devlet, arazi veya baka bir gelirini herhangi bir kiiye mr boyu
kiraya verirdi. Sistemde sat (=mr boyu kiralama) bedeli karlna muaccele
ad verilmekteydi. Ksaca bu sistem, bir bakma tmar sistemi ile iltizam sisteminin
birlemesi anlamna gelmektedir.
Bu mal sistemde mltezim ad verilen kii, malikne olarak ald gelir kayna iin
devlete dzenli olarak vergi vermekle ykmlyd.
Bu sistem Osmanl Devleti iin olduka faydal olmutur. Nitekim malikne sahiple-
ri (mltezimler) zamanla retken hle gelmiler, bulunduklar blgelerin gvenlii-
ni salamlar ve ihtiya sahiplerine kredi dahi vermilerdir. Bu sistem XIX. yzyln
sonlarna doru nemini yitirmitir.


Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................


1.
Osmanl toplumunda ehirlerde ve tara-
da eitli sosyal ve mesleki gruplarn se-
kinleri arasnda yer alrlar.
XVIII. yzylda glenip siyas alanda da
sz sahibi olmulardr.
II. Mahmut dneminde devlet memurluk-
larna getirilmilerdir.
Yukardaki zellikler aadakilerden
hangisine aittir?
A) yan B) Yenieri C) Esnaf
D) Reya E) Sipahi






2. Osmanl Devletinde, devlete ait arazi ya
da baka bir gelirin, herhangi bir kiiye
mr boyu kiraya verilmesi sistemine ne
ad veriliyordu?
A) ltizam B) Msadere C) Tmar
D) Malikne E) Esham






3. Osmanl Devletinde uygulanan malikne
sisteminin;
I. eitim,
II. gvenlik,
III. ekonomi
alanlarndan hangilerinde devlete fayda
salad savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III






4. Osmanl Devletinin XVIII. yzylda yapt-
slahatlar bir btn olarak dnld-
nde, aadaki alanlardan hangisinde
dierlerine gre daha ok slahat yapld-
sylenebilir?
A) Kltrel B) Ekonomik C) Asker
D) Toplumsal E) Ynetim



1-A 2-D 3-E 4-C



VII. BLM
AVRUPADAK GELMELER VE
OSMANLI DEVLETNE ETKLER








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYMnin ok fazla olmasa da Avrupa Tarihi ile ilgili sorulara da yer verdi-
i grlmektedir. zellikle Avrupada meydana gelen gelimelerin Osmanl Devleti zerinde-
ki etkileri sorgulanmaktadr. Bu dorultuda, Avrupadaki gelimeler ok fazla detaya yer ve-
rilmeden, kmas muhtemel soru rnekleriyle anlatlm ve Osmanl Devletinin bu gelimeler
karsndaki tutumu zerinde durulmutur.
Bu blm ile ilgili konular allrken, Avrupadaki gelimelerin Osmanl Devletine etkilerinin
neler olduuna odaklanmanz ve soru zmleriyle konu tekrar yapmanz neriyoruz.
2001
(-)
2002
(-)
2003
(-)
2004
(-)
2005
(-)
2006
(-)
2007
(1)
2008
(1)
2009
(2)
2010
(1)
2011
(-)
2012
(-)
2013
(-)
Bu blmden ortalama 1 soru kmaktadr.
2006
(1)
2008
(-)
2010
(-)
2012
(-)
2006
(-)
2008
(-)
2010
(1)
2012
(-)
KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri
~ 135 ~

ORTA ADA AVRUPA
Orta a, Kavimler G (375) ile balayp, stanbulun Fethi (1453) ile sona eren
dnemi kapsamaktadr.

A. KLSE VE PAPALIK KURUMU
Roma mparatorluunun paralanmasyla ortaya kan otorite boluu, Avrupada
kilise ve papaln etkinliini artrmtr.
Orta ada Hristiyanlar arasnda iki byk mezhep etkili olmutur. Bunlardan biri,
merkezi Roma olan Katolik mezhebi, dieri de merkezi stanbul olarak kabul edilen
Ortodoks mezhebidir.
Orta a Avrupasnda papalarn afaroz (dinden karma) ve enterdi (papazlarn ni-
kh, vaftiz vb. grevlerini durdurma) yetkisi vard. Ayrca endljans ad verilen ve
Hristiyanlarn gnahlarnn affedilmesine dair para karlnda belge verme yetkisi
de bulunuyordu.
Bu dnemde kilisenin etkisiyle Avrupada Skolstik dnce ortaya kmtr.




B. FEODALTE (DEREBEYLK)
Bat Roma mparatorluunun yklmasyla, Avrupada toprak egemenliine dayal
bir ynetim sistemi olan Feodalite (Derebeylik) ortaya kmtr.
Feodalite, temeli eitsizlik zerine kurulmu olan bir siyas rejimdir.
Derebeylik ad da verilen bu sistemde halk himaye eden kiilere szeren, himaye
edilen halka ise vassal, kle statsndekilere ise serf ad verilmitir.
Zenginlik kayna toprak olan feodal sistem; Hal Seferleri, barutun ateli silahlar-
da kullanlmas ve Avrupada gl ordularn kurulmasyla gcn kaybetmitir.


C. HALI SEFERLER
XI.-XIII. yzyllar arasnda Hristiyan Bat dnyasnn Mslmanlarn elinde bulunan
ve Hristiyanlarca kutsal saylan Kuds ve evresini geri almak iin dzenledikleri
seferlere Hal Seferleri denir.

1) Hal Seferlerinin Nedenleri
DN
Kuds Mslmanlardan geri alma dncesi
Fransada ortaya kan Kluni Tarikatnn faaliyetleri
Papa ve din adamlarnn kkrtmalar
SYAS
Bizansn Trkler karsnda Avrupadan yardm istemesi
Avrupallarn Trkleri Anadolu, Suriye, Filistin ve Akdenizden
uzaklatrmak istemesi
Senyr ve valyelerin macera arzusu
EKONOMK
Avrupallarn doudaki ticaret yollarna hkim olmak istemesi
Avrupallarn dounun zenginliklerini ele geirmek istemesi
Avrupada toprak sahibi olmayan soylularn toprak elde etmek
istemesi

1. Ortaa'da papann, din yetkilerinin yann-
da siyas yetkileri de vard.
Aadakilerden hangisi bu bilgiyi kant-
lar niteliktedir?
A) Krallara ta giydirmeleri
B) Btn eitim kurumlarnn kilisenin
denetiminde olmas
C) Yeni doan ocuklar vaftiz etmeleri
D) Kilisede ayinler dzenlemeleri
E) Bilimsel gelimeleri engellemeleri



2. Skolastik felsefede, Kilise'nin esaslar de-
imez olarak kabul edilmi; btn deney-
sel ve bilimsel gelimeler yasaklanmtr.
Katolik Kilisesi, din otorite yannda siyas
otoriteyi de eline almtr. Dou medeni-
yetine yakn olan Bizans'ta ise byle bir
durum grlmemitir.
Bu bilgilere gre, Ortaa Avrupas'yla
ilgili olarak, aadaki yarglardan hangi-
sine ulalamaz?
A) Katolik Kilisesi, otoritesini artrmak iin
farkl yaklamlarda bulunmutur.
B) Pozitif bilimlerde nemli gelimeler g-
rlmemitir.
C) Bizansn siyas otoritesi Ortodoks Kili-
sesi'ni engellemitir.
D) Bizans, Dou kltrnden etkilenmitir.
E) Dou medeniyetleri Ortodoks kilisesinin
halk zerinde otorite kuramamasnda
etkili olmutur.



3.
I. Kluni Tarikatnn faaliyetleri,
II. Bizansn Trkler karsnda Avrupadan
yardm istemesi,
III. Papa ve din adamlarnn kkrtmalar
Yukardakilerden hangileri Hal Seferle-
rinin din nedenleri arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III




4. Ortaa Avrupasna egemen olan ve de-
rebeylik ad da verilen feodal sistemde,
halk himaye eden kiilere ne ad verili-
yordu?
A) Vassal B) Szeren C) Serf
D) Afaroz E) Enterdi


Skolstik Dnce: Ortaa Avrupasnda kilisenin retilerini ieren, ayn zamanda
bilim, deney ve gzlemi reddeden bir anlaytr.
1-A 2-C 3-D 4-B

Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 136 ~

2) Hal Seferlerinin Sonular
DN
Avrupada kiliseye ve din adamlarna olan gven sarslmtr.
Kilise ve papaln otoritesi sarslmtr.
Katolik ve Ortodoks kiliseleri arasndaki ayrlklar artmtr.
Kutsal kabul edilen yerler yine Mslmanlarn elinde kalmtr.
SYAS
Feodalite sistemi zayflamtr.
Trklerin batya doru ilerleyii durmutur.
Bat Anadolu Bizansn eline gemitir.
Trklerin slm dnyasndaki saygnl artmtr.
EKONOMK
Dou-Bat ticareti gelimitir.
Akdeniz ticareti ve Venedik, Marsilya ve Ceneviz limanlarnn
nemi artmtr.
Papalarn ve krallarn mal destek aray bankaclk sisteminin
gelimesine olanak salamtr.
Avrupada yaam standartlar ykselmi, burjuva (zengin) snf
ortaya kmtr.
BLMSEL
Avrupallar Trk-slm kltrn yakndan tanm, Mslmanlar-
dan kt, barut ve pusula yapmn renmitir.
Trk-slm sanatna ait zellikler Avrupallar tarafndan rnek
alnmtr. (Hmanizm ve Rnesansn zemini olumutur.)


D. MAGNA CHARTA (BYK ART) (1215)
ngilterede, halkn kiisel haklarnn kral tarafndan kabul edildiini belirten ilk si-
yas belgedir.
Aslan Yrekli Richardn kardei Yurtsuz John ngiltere Kral olunca soylularn bas-
ksyla karlam, bu bask sonucunda Magna Chartay (Byk art) imzalamak
zorunda kalmtr.
Magna Charta, ngiliz demokrasisinin temeli olarak kabul edilmektedir. Nitekim bu
belge ile kraln yetkileri kstlanmtr.
lk kez hkmdarn yetkilerinin snrlandrlmas asndan Sened-i ttifaka, kanun
stnlnn kabul edilmesi asndan Tanzimat Fermanna benzetilebilir.


E. YZYIL SAVALARI (1337-1453) (ngiltere & Fransa)
ngilterenin Fransann topraklarna hkim olmak istemesi sonucunda ngiltere ile
Fransa arasndaki mcadele olup, yaklak 100 yl devam ettii iin bu ad almtr.
Bu savalardan 1346 Kresy Savanda, tarihte ilk kez ngilizler tarafndan top kul-
lanlmtr. Bu savata ngilizler, Fransann nemli bir blmn ele geirmilerse
de sonradan, Jan Darkn da etkisiyle Franszlara malup olmulardr.









1. Hal Seferleri'nin Trk tarihi asndan
sonular deerlendirildiinde aadaki-
lerden hangisine ulalamaz?
A) Ortadou'nun nemli kltr ve ticaret
merkezleri zarar grmtr.
B) Trklerin batya ilerleyii yavalamtr.
C) Anadolu'da siyas birliin salanmas
gecikmitir.
D) Akdeniz limanlar nem kazanmtr.
E) Papaln g kaybetmesiyle krallarn
otoritesi artmtr.


2. Hal Seferleri sonras slm lkeleriyle
yaptklar ticaretle zenginleen talya'da-
ki ehir devletlerinde, sermaye ve bilgi
birikiminin artmas, aadakilerden han-
gisine ortam hazrlamtr?
A) Roma mparatorluu'nun blnmesine
B) Hmanizm ve Rnesans'n domasna
C) talya'da siyasi birliin kurulmasna
D) Katolik-Ortodoks atmalarnn
balamasna
E) Yz Yl Savalar'nn sona ermesine


3.
I. feodalitenin zayflamaya balamas,
II. burjuva snfnn ortaya kmas,
III. papaya ve kiliseye gvenin azalmas
Yukardakilerden hangileri Hal Seferle-
rinin siyas sonular arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


4. Ortaa Avrupas'nda;
I. aforoz yetkisinin kullanlmas,
II. Hal Seferleri'nin dzenlenmesi,
III. Magna Carta'nn yaynlanmas
gelimelerinden hangileri demokratik bir
anlayn gelimesinde etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


5. Avrupada, 1337-1453 yllar arasnda ya-
anan Yzyl Savalar, hangi iki devlet
arasnda gereklemitir?
A) ngiltere-Fransa B) Fransa-Rusya
C) Fransa-talya D) talya-spanya
E) ngiltere-spanya


ki byk Avrupa lkesinin mcadeleleri, Osmanl Devletinin Balkanlarda daha rahat
ilerlemesini kolaylatrm ve Fetret devrinde saldrya uramamasn salamtr.
Yzyl Savalarndan sonra, ngilterede 30 yl sren i savalar (ifte Gl Savalar)
(1455-1485) yaanmtr. Bu savalar sonrasnda ngilterede feodalite zayflamtr.
1-E 2-B 3-A 4-C 5-A

KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri

~ 137 ~

YEN ADA AVRUPA
Yeni a, stanbulun Fethi (1453) (375) ile balayp, Fransz htilli (1789) ile sona
eren dnemi kapsamaktadr.

A. CORAF KEFLER
Dnya ticaretinde nemli bir yere sahip olan pek ve Baharat yollarnn Osmanl
Devletinin eline gemesi, Avrupal devletleri yeni yollar aramaya sevk etmitir.
XV. ve XVI. yzyllarda Avrupallar tarafndan yeni kta, okyanus, ada ve ticaret yol-
larnn bulunmas ile ilgili bu keif olaylarna Coraf Keifler ad verilmektedir.
Pusulann kullanlmas gemicilik sanatnn da ilerlemesine neden olmutur. Bu ge-
limenin en nemli sonucu XV. yzyln sonlarna doru gerekleen Byk Coraf
Keifleri olmutur. Coraf Keifler sonucunda dnyann daha nceleri bilinmeyen
dier yars da kefedilmitir (Amerika, Antarktika, Avustralya, Gney Afrika vb.)

KEFLER
Christophe
Colomb
Atlas Okyanusunu aarak Amerika Ktasn bulmutur. (1492)
Ancak burasn Hindistan zannettiinden batsndaki Bahama
takmadalarna Hint Adalar, halkna da Hintliler adn vermitir.
Amerigo
Vespucci
talyan gemici Amerigo Vespucci Kristof Kolombun lmnden
ksa bir sre sonra, 1507de Amerikann Hindistan deil yeni bir
kta olduunu ispatlam ve ktaya onun ad verilmitir. Amerika
Bartolomeu
Diaz
Afrikann gneyine ulaarak 1487de mit Burnunu bulmutur.
Vasco de
Gama
1498de mit Burnunu dolaarak Hindistana varmtr.
Ferdinand
Macellan
1519-1522 yllar arasnda ilk dnya seferini dzenlemitir.
Del Kano
Macellan tarafndan balatlan batya seyahati tamamlayarak
(1522) dnyann yuvarlak olduunu ilk kez ispatlamtr.


1) Coraf Keiflerin Sonular
Hristiyanlk yaylm, buna karlk dnyann dz olduu gibi pek ok yanl bilgi
aktaran din adamlarna ve kiliseye olan gven azalmtr.
Kefedilen yerlerde yetien domates, vanilya, patates, ttn, kakao gibi bitki
trleri ile Avrupallar ilk kez tanmtr.
Avrupallarn, kefettikleri yerlerde Smrgecilik Dnemi balamtr.
Akdeniz limanlar ile Baharat ve pek Yolu eski nemini kaybetmi, Atlas Okya-
nusu kysndaki limanlar nem kazanmtr.
Yeni kefedilen lkelerde bol miktarda bulunan altn ve gm gibi deerli ma-
denler Avrupaya getirilmitir. Avrupada ticaretle uraan kiiler (Burjuva Sn-
f) zenginlemitir.
Soylular eski glerini kaybetmilerdir.
Kefedilen yerlere, zellikle Amerikaya Avrupadan pek ok insan g etmitir.
Bylece Avrupa kltr ve uygarl yeni yaylma alanlar bulmutur.
Amerikann eski bir kltr merkezi olduu renilmitir. (Maya, nka, Aztek)
Avrupada sanata ve edebiyata deer veren zengin ve stn bir snfn (mesen)
domasna ortam hazrlanmtr.

1. Aadakilerden hangisi Coraf keifler-
le birlikte deer ve g kazanan unsurlar
arasnda yer almaz?
A) pek ve Baharat Yollar
B) Burjuva snf
C) Smrgecilik
D) mit Burnu
E) Atlas Okyanusu limanlar


2.
I. Kristof Kolomb,
II. Bartelmi Diaz,
III. Vasco de Gama
Yukardakilerden hangileri mit Burnu-
nun kefine ynelik seferler gerekleti-
ren kifler arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


3. 1522de Macellan tarafndan balatlan
dnya seyahatini tamamlayarak, dnya-
nn yuvarlak olduunu ilk kez ispatlayan
nl kif aadakilerden hangisidir?
A) Amerigo Vespui
B) Del Kano
C) Bartelmi Diaz
D) Vasco de Gama
E) Kristof Colomb


4. Corafi Keiflere nclk eden ve 1519-
1522 yllar arasnda ilk dnya seferini
gerekletiren nl kif aadakiler-
den hangisidir?
A) Amerigo Vespui
B) Vasco da Gama
C) Kristof Kolomb
D) Ferdinand Macellan
E) Bartelmi Diaz


5. Aadakilerden hangisi, Coraf Keif-
lerin sonular arasnda gsterilemez?
A) Avrupada burjuva snf zenginlemitir.
B) Altn ve gm gibi deerli madenler
Avrupaya getirilmitir.
C) Akdeniz limanlar nem kazanmtr.
D) Avrupa kltr ve uygarl yeni yaylma
alanlar bulmutur.
E) Avrupada mesen snfnn domasna
ortam hazrlanmtr.


1-A 2-E 3-B 4-D 5-C

Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 138 ~

2) Coraf Keiflerin Osmanl Devleti zerindeki Etkileri
Yeni ticaret yollarnn bulunmasyla Osmanl Devletinin hkim olduu pek ve
Baharat yollar nemini kaybetmitir.
Ticaret yollarnn deimesi sonucunda Osmanl Devleti ekonomik ynden b-
yk gelir kaybna uramtr.
Osmanl Devletinin vergi gelirleri azalm, ticareti canlandrmak amacyla kapi-
tlasyonlar artrlmak zorunda kalnmtr.
Kefedilen yerlerde bol miktarda bulunan altn ve gm gibi deerli madenler
Avrupadan Osmanl pazarna girmi, bu da Osmanl Devletinde enflasyonun
ykselmesine neden olmutur.
Osmanl topraklarnda kervan yollar zerinde faaliyet gsteren halk ve zanaat-
krlar isiz kalm, bu durum Osmanl Devletinde ekonomik skntlara ve buna
bal olarak da Cell syanlarna zemin hazrlamtr.












B. RNESANS (Yeniden Dou)
XV. yzyln sonlaryla XVI. yzyln ilk yarsnda, nce talyada balayan ve daha
sonra Fransa, Almanya, ngiltere ve dier Avrupa lkelerinde grlen edebiyat, g-
zel sanatlar (resim, mimarlk, heykeltralk vb.), bilim ve teknik alannda grlen
gelimelere, Yeniden Dou anlamna gelen Rnesans ad verilir.

1) Rnesansn Nedenleri
Matbaann bulunmas ve bu sayede yeni bulu ve dncelerin her tarafa ko-
layca yaylmas
Byk Coraf Keifler sayesinde Avrupann zenginlemesi ve Avrupada sana-
ta ve edebiyata deer veren zengin ve stn bir snfn (mesen) ortaya kmas
XV. ve XVI. yzyllarda pek ok stn yetenekli insanlarn yetimesi ve bunlarn
almalarn birletirmeleri
Orta adan beri gelimekte olan gzel sanatlarn XV. ve XVI. yzyllarda Avru-
pada olgunlamas
Latin ve Yunan klsiklerinin incelenmesi ve Hmanizm hareketinin balamas

2) Rnesansn talyada Balamasnn Nedenleri
stanbulun fethi sonrasnda baz Bizans bilim adamlarnn talyaya kamas
Hal Seferlerinden sonra Akdeniz ticaretinin talyan prensliklerinin eline ge-
mesi ve talyann dier Avrupa lkelerinden daha nce zenginlemesi
talyann tarihsel nemi itibariyle eski Yunan, Roma ve Helen medeniyetinin
merkezi olmas, onu Avrupann kltr merkezi yapmtr.

1. Coraf Keifler sonucu Osmanl ekono-
misinin bozulmasnda aadaki geli-
melerden hangisi etkili olmutur?
A) Soylularn topraklarn kaybetmesi
B) Klecilik anlaynn yaygnlamas
C) Hristiyanln kefedilen yerlere yayl-
mas
D) Yeni ticaret yollarnn kefedilmesi
E) Avrupa kltrnn yaygnlamas


2. Osmanl ekonomisi iin nemli bir yere
sahip olan Akdeniz limanlar, aada ve-
rilen gelimelerden hangisinden sonra
nemini kaybetmitir?
A) Hal Seferleri B) Rnesans
C) Sanayi nklb D) Fransz htilli
E) Coraf Keifler


3. XV. yzyl sonlarnda ilk kez talyada or-
taya kan ve daha ok edebiyat, sanat,
resim, mimarlk, heykel, bilim ve teknik
gibi alanlarda grlen gelimelere ne ad
veriliyordu?
A) Rnesans B) Hmanizm
C) Aydnlanma a D) Reform
E) Merkantalizm


4.
Ekonomik refahn artmas
Skolastik dncenin sorgulanmas
Kltr ve sanat alannda bilgi birikiminin
olumas
Bu durumlarn, Avrupa'da ncelikle aa-
dakilerden hangisine ortam hazrlad
savunulabilir?
A) Veraset Savalar B) Reform
C) Sanayi Devrimi D) Rnesans
E) Otuz Yl Savalar


5. Rnesans hareketlerinin talyada bala-
masnn nedenleri arasnda aadakiler-
den hangisi yer almaz?
A) Bilim ve sanat almalarna destek
verilmesi
B) Katolik inancnn yaygn olmas
C) talyann eski Yunan, Roma ve Hellen
medeniyetinin merkezi olmas
D) talyann Akdeniz ticareti nedeniyle
zenginlemesi
E) stanbulun fethi sonrasnda baz Bizans
bilim adamlarnn talyaya kamas
nem
Kazanmas
Hal Seferleri
(XI.-XIII. yy.)
nemini
Yitirmesi
Coraf Keifler
(XV.-XVI. yy.)
Yeniden nem
Kazanmas
Svey ve Don-Volga
Kanallarnn Almas
(XIX.-XX. yy.)
AKDENZ LMANLARININ
1-D 2-E 3-A 4-D 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri

~ 139 ~

3) talyada Rnesans Hareketleri

Edebiyat
talyada Rnesans hareketleri Hmanizma ile balamtr.
(Antikite edebiyatnn incelenmesidir.)
Yunanca, Latince ve branice metinler Eflatun, Napoli, Yeni
Roma Akademilerinde incelenmitir.
Hmanizmin ncleri; Dante, Petrark ve Bokaiusdur. (XIV.
yy.)
XV. ve XVI. yzyllarda ise Makyavel, Giarden, Ariyosto ve Tos-
so Hmanizmin nde gelen isimleridir.
Resim
Anatomi biliminin gelimesi, perspektifin incelenmesi, insan v-
cuduna ve gzellie deer verilmesiyle resimde Rnesans do-
mutur.
talyada zamanla resim okulu olumutur. Bunlar:
Venedik Okulu: daha ok manzara resmi yapmlardr. (Pay-
sagiste) en nemli temsilcisi Tisiyendir.
Floransa Okulu: nsan vcuduna, perspektif ve anatomiye
deer vermilerdir. Temsilcilerinden Ciyoto, talyan resmini
Bizans etkisinden kurtarm ve resimde Rnesansn doma-
sn salamtr. nemli temsilcileri Mikelanj (Mikelancelo)
ve Leonardo da Vincidir.
Roma Okulu; Din konular ilemilerdir. En nemli
temsilcisi Rafael (Rafael Sanzino)dir.
Mimarlk
Rnesans devrinin mimarlar, ortaa mimarsi olan Gotik
tarzn terk etmiler ve yeni bir mimari slup oluturmulardr.
En nemli temsilcileri Bramant ve Mikelanjdr.
Heykeltralk
Antik dnem heykellerinin incelenmesi ve kopya edilmesiyle
heykeltralk gelimitir.
En nemli temsilcileri; Donatello, Giberti, Mikelanjdr.

4) Rnesans Hareketlerinin Dier Avrupa lkelerine Yaylmas
talyada balayan Hmanizm ve Rnesans hareketleri; talyann din ve kltr
merkezi oluundan ve talyann Fransa, spanya ve Almanya arasnda paylalama-
mas nedeniyle kan talya Savalarnn etkisiyle, bat Avrupaya yaylmtr.

















1. Rnesans; sanat, kltr ve dnce alann-
da nemli deiimlerin temelini oluturmu-
tur.
Aadakilerden hangisi Rnesans hare-
ketlerinin ortaya kard olumlu geli-
meler arasnda gsterilemez?
A) Avrupa'da yoksul halk ile burjuvalar
arasndaki farkllklarn daha da artmas
B) Skolastik dncenin etkinliini
kaybetmesi
C) Bilim ve teknik alanda yeni gelimelere
ortam yaratmas
D) zgr dnce ortamnn olumas
E) Sanayi devrimine temel oluturmas




2. Avrupa'da bilim, sanat, edebiyat ve fel-
sefede Yeniden Dou anlamna gelen
Rnesans hareketleri, aadaki lkeler-
den hangisinde balamtr?
A) Almanya B) Fransa C) talya
D) Avusturya E) ngiltere



3.
I. Mikelanj,
II. Leonardo da Vinci,
III. Makyavelli
Yukardakilerden hangileri Rnesans
dnemi ressamlar arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III



4. ngilterede Rnesans hareketlerinin en
nemli temsilcisi aadakilerden hangi-
sidir?
A) Montaigne B) Rambrand
C) Cervantes D) Erasmus
E) William Shakespeare


5.
I. Donatello,
II. Martin Luther,
III. William Shakespeare
Yukardakilerden hangileri Rnesans
dnemi sanatlar arasnda yer almaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III


Fransa
Hmanizmada Rable (Rabelais), Ronsard ve Montaigne; mi-
marde Piyer Lesko, Jan Blan, heykeltralkta Jan Gojon ve
resimde Fransuva Kluedir.
ngiltere
En nemli temsilcisi, Hamlet-Othello-Romeo ve Jlyetin ya-
zar William Shakespeare (ekspir)dir.
Almanya Erasmus, Rklen ve Albrecht Drer nemli temsilcilerdir.
spanya En nemli temsilcisi Don Kiotun yazar Cervantestir.
Hollanda
En nemli temsilcisi ressam Rambranddr.
1-A 2-C 3-C 4-E 5-B

Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 140 ~

5) Rnesansn Sonular
Skolstik Dnce yklm, yerine deney ve gzleme dayal pozitif (serbest ve
bilimsel) dnce domutur.
Hristiyanln sanat ve dnce zerindeki basks sona ermitir.
Bilim, sanat ve edebiyatta pek ok yeni eserler verilmitir.
Reform hareketine zemin hazrlamtr.
Avrupada bilimsel gelimelerin n almtr.

6) Rnesansn Osmanl Devleti zerindeki Etkileri
Osmanl Devleti bu dnemde Ykselme Dnemini yaad iin, Avrupada bilim,
teknik ve sanat alanlarnda yaanan gelimelerden uzak kalmtr.
Bu durum sonraki srete Osmanl Devletinin bilim, teknik ve ekonomik alanlarda
Avrupann gerisinde kalmasna ortam hazrlamtr.


C. REFORM (yiletirme-Dzeltme)
XVI. yzylda ilk olarak Almanyada Martin Lutherin, kilise uygulamalarna kar
gelerek 1517de Almanyadaki Wittenberg Kilisesinin kapsna ast 95 maddelik
bildiri ile kilisenin yanllklarna itiraz etmesiyle balayan ve Katolik mezhebindeki
bozulmalar nlemek iin yeni dzenlemeleri kapsayan gelimelere Reform denir.

1) Reformun Nedenleri
Hristiyanln temel kaynaklarna inilerek temel prensiplerinin ortaya konmas
Katolik mezhebindeki bozulmalar gidermek iin yenilik yapma dncesi
Rnesansn etkisiyle skolstik dncenin zayflamas, buna karlk hmanist
ve zgr dncenin yaylmas
Kiliselerin karlarna uygun hareket etmesi (Endljans adl af belgesi gibi)
ncilin her dile evrilmesi sonucunda kiliseye kar phenin artmas

2) Reformun Sonular
Katolik Mezhebi paralanm ve yeni mezhepler ortaya kmtr.







Katolik Kilisesinin otoritesi byk lde sarslmtr.
Papalara ve din adamlarna olan sayg ve gven azalmtr.
Engizisyon Mahkemeleri ile Katolik Kilisesinin otoritesi korunmak istenmitir.
Katolik Kilisesi kendisini dzeltmek zorunda kalm, Cizvit Tarikatn kurarak
Hristiyanln yaylmasna almtr.
Protestanl kabul eden lkelerde kilise mallar yamalanmtr.
Avrupada ilk kez laik devlet fikri ortaya kmtr.
Okullar, kilisenin elinden alnarak halka verilmi, bylece Avrupada ilk kez laik
bir eitim uygulamas balamtr.

1. Aadakilerden hangisi Rnesans hare-
ketinin sonular arasnda gsterilemez?
A) Pozitif dncenin gelimesi
B) Feodal sistemin ortaya kmas
C) Avrupada resim, heykel, edebiyat ve
mimar alanlarnda gelime gsterilmesi
D) Reform hareketine zemin hazrlamas
E) Skolastik dncenin yklmas


2. talyada ortaya kan ve daha sonra tm
Avrupaya yaylan Rnesans hareketinin,
I. din,
II. ekonomi,
III. bilim ve teknik
alanlarndan hangilerinde Osmanl Dev-
letini dolayl da olsa olumsuz etkiledii
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


3. Avrupa'da, Katolik mezhebindeki bozul-
malar nlemek iin yeni dzenlemeleri
kapsayan Reform hareketleri, aadaki
lkelerden hangisinde balamtr?
A) Almanya B) Fransa C) talya
D) Avusturya E) ngiltere


4. Reform hareketleri,
I. papalk,
II. mutlak krallk,
III. derebeylik
unsurlarndan hangilerine tepki olarak
ortaya kmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


5. Reform Hareketleri sonucunda;
I. Kalvenizm,
II. Anglikanizm,
III. Protestanlk
mezheplerinin ortaya kt lkeler han-
gisinde doru olarak verilmitir?
I II III
A) ngiltere Fransa Almanya
B) talya Almanya Fransa
C) Fransa ngiltere Almanya
D) Almanya talya ngiltere
E) Fransa Almanya ngiltere

Reform Hareketleri Sonucunda Ortaya kan Mezhepler
Almanyada Fransada ngilterede skoyada
Protestanlk Kalvenizm Anglikanizm Presbiteryenlik
1-B 2-C 3-A 4-A 5-C

KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri

~ 141 ~









3) Reformun Osmanl Devleti zerindeki Etkileri
Reform, Osmanl Devletindeki Hristiyanlar etkilememitir. Bunun temel sebebi,
Osmanl Devletinin salad inan zgrl ve Osmanl topraklarnda yaayan
Hristiyanlarn da Ortodoks mezhebine bal olmalardr.
Osmanl Devleti Hristiyan birliini paralamak iin, reform hareketlerini ve mez-
hep ayrlklarn desteklemi, bylece devletin Avrupa ilerine ilerleyii kolayla-
mtr.

D. AYDINLANMA AI
Avrupada XVII. ve XVIII. yzyllarda akl, bilimi ve pozitif dnceyi n plnda tu-
tan dneme Aydnlanma a ad verilmitir.
Bu dnemde bilginin kaynann deney, gzlem ve akl olduu savunulmu-tur.
zellikle insan haklar ve demokrasi alanlarnda ortaya kan yeni deerler tm
toplumlar etkilemitir.

E. OTUZ YIL SAVALARI (MEZHEP SAVALARI) (1618-1648)
Alman mparatoru II. Ferdinandn, Almanyada mezhep birliini salamak ve Pro-
testanlar ortadan kaldrmak istemesi sonucunda ortaya kan savalardr.
Otuz Yl Savalar; Almanya ve mttefiki spanya ile Fransa ve mttefikleri (sve,
Danimarka) arasnda yaplmtr.
Otuz Yl Savalar Almanyann yenilgisiyle bitmi ve 1648de imzalanan Westfalya
Bar Antlamas ile sonulanmtr.
Bu antlama Avrupa tarihinde ok nemli bir admdr. Nitekim Almanya Protestan-
l resm din olarak tanm, Alman Prenslerinin de siyasal ve dinsel zgrlklerini
kabul etmitir.




F. YED YIL SAVALARI (1756-1763)
ngilterenin Avusturya, Fransa ve Rusya ittifakyla yapt savalardr.
Savatan galip ayrlmasna ramen ngiltere, ok byk ekonomik kayp yaam-
tr. Bu kayplar ar vergilerin konulmasna, bu gelime de ngiltereye bal koloni-
lerin tepkisine yol amtr.
ngilterenin uygulamaya koyduu bu vergilendirmeler, Amerikadaki 13 koloninin
bamszlk iin ngiltereye kar mcadeleye girimesine neden olmutur. Bu du-
rum beraberinde ABDnin kurulmasn getirmitir.

1. 1555 Ogsburg Antlamas ile Protestan-
lk mezhebinin resmyet kazand Avru-
pa lkesi aadakilerden hangisidir?
A) Almanya B) Fransa C) talya
D) skoya E) ngiltere



2. Aadakilerden hangisi Reform hareket-
lerinin sonularndan biri deildir?
A) Katolik Kilisesi'ne ait topraklarn kyl-
ler tarafndan yamalanmas
B) Snf farkllklarn sona ermesi
C) Yeni mezheplerin ortaya kmas
D) Laik esaslara dayal eitim veren okul-
larn almas
E) Pozitif dncenin neminin artmas



3. Osmanl Devleti'nde yaayan Hristiyan-
larn Reform hareketlerinden etkilenme-
melerinin temel nedeni aadakilerden
hangisidir?
A) Osmanl Devleti'nin Avrupa siyasetinde
etkili olamamas
B) Osmanl lkesindeki kiliselerin yetersiz
olmas
C) Reform hareketinin Almanya ile snrl
kalmas
D) Skolastik dncenin yklm olmas
E) Osmanl Devleti'ndeki Hristiyanlarn
ounun Ortodoks olmas



4. 1618-1648 yllar arasnda Alman mpara-
toru II. Ferdinandn Almanyada mezhep
birliini salamak ve Protestanlar orta-
dan kaldrmak istemesi sonucunda yaa-
nan Otuz Yl Savalar, aadaki antla-
malardan hangisiyle sona ermitir?
A) Ogsburg B) Nant C) Paris
D) Westfalya E) Magna Carta



5. Yenia'da Avrupada yaanan Otuz Yl
Savalar'na aadaki devletlerden han-
gisi katlmamtr?
A) Almanya B) sve C) Fransa
D) Danimarka E) ngiltere

Reform Hareketinin en tannm kiileri; Almanyada Luther, Fransada Kalven ve n-
gilterede ise Kral VIII. Henrydir.
DKKAT!...
Almanyada Protestanlk 1555 Ogsburg Antlamas ile resmiyet kazanmtr.
Fransada Kalvenizm 1598 Nant Ferman ile resmiyet kazanmtr.
Westfalya Barn spanya tanmamtr. Bu yzden, Orta Avrupa'da sava bittii
halde Fransa ile spanya arasnda sava on yl daha devam etmi, ancak 1659 yln-
da imzalanan Pirene Antlamasyla spanya Fransa'nn stnln kabul etmitir.
1-A 2-B 3-E 4-D 5-E

Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 142 ~

G. ABDNN KURULMASI (1787)
ngiltere, Yedi Yl Savalarnda bozulan mal yapsn dzeltmek iin Amerikadaki
13 kolonisine yeni vergiler koymu, ancak bu gelime koloniler tarafndan tepkiyle
karlanmtr. Yedi Yl Savalarnn intikamn almak isteyen Fransa, Amerikaya si-
lah ve cephane yardm yapmtr.
13 koloni, 1774 ylnda bir araya gelerek I. Philedelphia (Filedelfiya) Kongresini
toplam ve ngiltereye kar savaa karar vermilerdir.
1776 ylnda ise II. Philedelphia Kongresini toplayan bu 13 koloni, bamszlklarn
ilan ederek nsan Haklar Bildirisini kabul etmilerdir.
Bu gelime zerine ngiltere, 1783 Versailles (Versay) Antlamas ile 13 koloninin
bamszln kabul etmi, 1787 ylnda da Amerika Birleik Devletleri kurulmutur.


YAKIN ADA AVRUPA
Yakn a, Fransz htilli (1789) ile balayan sretir.

A. FRANSIZ HTLL (1789)
1) Fransz htillinin Nedenleri
Krallk ynetiminin basklar
Halkn soylular, rahipler ve burjuva gibi snflara ayrlm olmas
Mal durumu dzeltmek iin halktan alnan vergilerin artrlmas
Fransz aydnlarnn eletirileri (Montesque, Jan Jak Russo, Diderot, Voltaire)
Fransa Kral XVI. Luinin Eta Jenaro (Genel Meclis)yu toplamas
Rnesans hareketleri sonras ortaya kan Aydnlanma ann etkileri
ABDnin bamszln kazanmas

2) Fransz htillinin Sonular
Soylularn ve rahiplerin ayrcalklar kaldrlarak eitlik getirilmitir.
Mutlakyet dzeni yklm, egemenliin halktan geldii kabul edilmitir.
Eitlik, adalet, zgrlk, milliyetilik, laiklik vb. kavramlar nem kazanmtr.
Milliyetilik akm tm dnyaya yaylmaya balamtr.
mparatorluklarn yklmas ile mill devletler kurulmaya balamtr.
nsan Haklar Evrensel Beyannamesi ilan edilmitir.
htill sonras ortaya kan yeni fikirlerin kendi lkelerini etkileyeceini dnen
Avrupa devletleri Fransaya sava amtr. (1793-1815 htill Savalar)
Evrensel nitelikte olduu iin Yeni a kapanm, Yakn a balamtr.

3) Fransz htillinin Osmanl Devleti zerindeki Etkileri
ok uluslu bir yapya sahip olan Osmanl Devleti, zamanla Fransz htillinin yay-
d milliyetilik akmndan zarar grmeye balamtr. Nitekim milliyetilik akm-
nn etkisiyle Osmanl Devletinde aznlk isyanlar ortaya km ve bu durum za-
manla Osmanl Devletinin paralanmasna yol amtr.
te yandan Fransz htilli, Osmanl Devletini bir adan olumlu da etkilemitir.
Nitekim Tanzimat ve Islahat Fermanlar ile Merutiyetin ilan edilmesinde etkili ol-
mutur. Bu gelimeler, Osmanl Devletinin demokratikleme srecinde nemli rol
oynayacaktr.

1. ngiltere, kendisine kar sava ilan eden
Amerika'daki 13 koloninin bamszln
aadakilerden hangisi ile kabul etmek
zorunda kalmtr?
A) Filedelfiya Kongresi
B) Versay Antlamas
C) Paris Antlamas
D) Westfalya Antlamas
E) Ogsburg Antlamas



2. 1789 Fransz htilli'nden sonra kurulan
Fransz Parlamentosu'nda, yalnz soylu-
lar ve servet sahibi olanlarn temsil edil-
mesi, aadaki egemenlik anlaylarn-
dan hangisinin benimsendiini gsterir?
A) Oligari B) Monari
C) Demokrasi D) Merutiyet
E) Cumhuriyet


3. Fransz htilli'nin aada verilen sonu-
larndan hangisi, Avrupa'da snrlarn de-
imesi ve yeni devletlerin ortaya kma-
snda dorudan etkili olmamtr?
A) Ulusuluun yaygnlamas
B) zgrlk felsefesinin egemen olmas
C) Laik devlet anlayna geilmeye
balanmas
D) Halk iradesinin n plana kmas
E) mparatorluk sisteminin yklmas



4. Aadakilerden hangisi, Fransz htilli
sonucu yaymlanan nsan Haklar Bildir-
gesiyle dnyada yaylmaya balayan fi-
kirler arasnda yer almaz?
A) Eitlik B) zgrlk
C) Milliyetilik D) Demokrasi
E) Ortak Mlkiyet


5. 1789 Fransz htilli sonrasnda tm dn-
yaya yaylan Milliyetilik akm, Osmanl
Devletini aadaki zelliklerinin hangi-
sinden dolay olumsuz etkilemitir?
A) Ekonomisinin kt durumda olmas
B) Asker adan zayf durumda olmas
C) Smrgeci bir anlaya sahip olmamas
D) ok uluslu bir yapya sahip olmas
E) Eyletlerde otoriteyi salayamamas


1-B 2-A 3-C 4-E 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri

~ 143 ~











4) Osmanl Devletinin Milliyetilik Akmna Ynelik Ald nlemler
Osmanlclk fikir akm uygulamaya allarak herkes eit grlmtr.
1839da Tanzimat Ferman ilan edilmi ve kanun nnde Mslman-gayr-i mslim
eitlii salanmaya allmtr.
1856da Islahat Fermannn ilan edilmesiyle ise gayr-i mslimlere eitliin yan sra
birtakm ayrcalklar verilmitir.
1876da Merutiyetin ilan edilmesiyle gayr-i mslimlere de ynetimde temsil edil-
me hakk tannmtr.
Osmanl Devleti bahsettiimiz bu abalarna ramen milliyetilik akmnn etkisini
nleyememi, aznlklarn bamszlklar iin balatt isyanlar sonucunda Osmanl
Devleti paralanma srecine girmitir.


B. SANAY NKILBI
XVIII. yzylda ilk olarak ngilterede balayan, daha sonra dier Avrupa lkelerine
yaylan, etkileri bakmndan tm dnyay sarsan nemli bir olaydr.
retim faaliyetlerinde insan ve hayvan gcnn yerini makine gcnn almas de-
mek olan bu devrimin balamasnda, sanayi sektrnde buhar gcnn uygulan-
mas etkili olmutur.

1) Sanayi nklbnn Sonular
lk kez dokuma alannda kullanlan makineleme sonucunda, fabrikalar kurulmu
ve seri retim salanarak hzl bir gelime yaanmtr.
Fabrikalamann artmasyla, Avrupada byk sermayeli irketler kurulmutur.
Avrupada retim artm ve insanlarn refah seviyesi ykselmitir.
Sanayileme kentlerin hzla bymesine, ancak ayn zamanda isizlik sorununun
da ortaya kmasna yol amtr.
Yaam koullarnn iyilemesine bal olarak hzl nfus art yaanmtr.
Kapitalizm ve Sosyalizm gibi fikir akmlar ortaya kmtr.
i-iveren arasndaki sorunlarla ilgili olarak sendikaclk giriimleri balamtr.
Avrupada ham madde, i gc ve pazar ihtiyacnn artmasyla yeni smrgecilik
faaliyetlerinin balamasna ortam hazrlamtr.
Smrgelerden mal getirmek ve ilenen mallar nakletmek amacyla ticaret filo-
lar kurulmu, 1869da Svey Kanal, 1914te de Panama Kanalnn almasyla
deniz ulam kolaylamtr.

1. Osmanl Devletinde,
I. Tanzimat Fermannn ilan,
II. Islahat Fermannn ilan,
III. I. Merutiyetin ilan
gelimelerinden hangileri, 1789 Fransz
htillinin yayd milliyetilik akmnn
olumsuz etkilerini nlemeye yneliktir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. Fransz htilli sonrasnda dnyaya yay-
lan aadaki kavramlardan hangisi, Os-
manl Devletini dierlerinden daha fazla
etkilemitir?
A) Ulusuluk B) Eitlik
C) zgrlk D) Demokrasi
E) Adalet


3. Fransz htilli sonras Avrupa devletleri-
nin, Osmanl Devletinin i ilerine kar-
mak amacyla faydalandklar temel konu
aadakilerden hangisidir?
A) Kapitlasyonlar B) Eitim
C) Aznlklar D) D Borlar
E) Taht Kavgalar


4. Sanayi nklb, insan gcne dayal retim
eklinden makine gcne dayal retim ek-
line geii ifade etmektedir.
Buna gre, Sanayi nklb sonrasnda
aadakilerden hangisinin gerekle-
mesi beklenemez?
A) Maliyetlerin dmesi
B) nsan emeinin nem kazanmas
C) Seri retime geilmesi
D) Hammadde ve pazar ihtiyacnn artmas
E) Smrgeciliin hzlanmas



5. Sanayi nklb ile Avrupada makineli
retime geilmesinin;
I. krsal blgelerde nfusun azalmas,
II. toplumsal snflamann sona ermesi,
III. smrgeciliin hz kazanmas
gelimelerinden hangilerine yol at
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


lgin Bir Diyalog!
Napolyon katld bir sava kazanm ve dman ordusunun komutan da esir olmutur.
Ancak Napolyon, komutan olmasndan dolay ona esir deil, misafir muamelesi yapm
ve onu akam yemeinde kendi masasna kabul etmitir.
Dman ordusunun komutan olan adamda yenilgiden kaynaklanan hazmszlk sz ko-
nusudur. Hi durmadan konumakta ve yenilgiye klf aramaktadr. Bunun karsnda
Napolyonun tavr gayet sakindir. Napolyonun bu tavryla iyice ileden kan komutan;
Biz erefimiz iin savatk, siz para iin savatnz! deyince Napolyonun cevab gayet
etkileyicidir. Elbette... nk herkes kendisinde olmayan ey iin savar!

1-E 2-A 3-C 4-B 5-D

Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri KPSS / Tarihin Pusulas

~ 144 ~

2) Sanayi nklbnn Osmanl Devleti zerindeki Etkileri
Sanayi nklb, Osmanl Devletini zellikle ekonomik adan son derece olumsuz
etkilemitir. yle ki bu gelime sonucunda;
Osmanlda kk atlyeler ve el tezghlar kapanm, bylece isizlik artmtr.
Lonca Tekiltnn retimdeki pay ve nemi azalmtr.
Tarm retimi geimlik dzeyden pazar ekonomisi dzeyine ulamtr.
Osmanl lkesinde ihracat azalrken, ithalat artmtr.
Osmanl Devleti darya ham madde satan, karlnda mamul (ilenmi) madde
alan bir devlet durumuna dmtr.
Osmanl parasnn deeri dmtr.
Ekonomik adan Avrupaya bamllk artmtr.
Osmanl Devleti Avrupann ak pazar haline gelmitir.
Osmanl Devleti hammadde ve pazar ihtiyac nedeniyle Avrupal devletlerce igal
edilmeye balamtr.
Ekonomideki gerileme, siyas k hzlandrmtr.

3) Osmanl Devletinin Sanayi nklbnn Etkilerine Kar Ald
nlemler
Osmanl Devleti, ekonomisini olumsuz etkileyen Sanayi nklbnn etkilerine kar
birtakm nlemler almtr.
thal rnlerden alnan vergiler artrlm, ihracattan alnan vergiler azaltlmtr.
Ancak kapitlasyonlar nedeniyle baar salanamamtr.
Sanayi ve ticaretin gelimesi iin 1860ta Islah- Sanayi Komisyonu kurulmutur.
zel sermayeye fabrika kurmalar iin destek verilmitir.
Tevik Kanunu karlarak byk imalthaneler almtr.
Yeni kurulacak olan fabrikalar iin 10 yl vergi mufiyeti getirilmitir.
Osmanl Devletinin, Sanayi nklbnn etkilerine kar ald bu nlemler ok fazla
etkili olamam ve ekonomik adan Avrupaya bamllk artmtr.


C. VYANA KONGRES (1815)
Fransz htillinden sonra htill Savalar ya da Napolyon Savalar ile Avrupann
siyas dengesinin bozulmas nedeniyle ngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prus-
yann katlmyla 1815te Viyana Kongresi toplanmtr.
Kongrede Avrupann geleceini belirlemek, monarik yapy glendirmek ve milli-
yeti hareketleri nlemek dorultusunda kararlar alnmtr.



ngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya Drtl ttifak grubunu kurarak, Metternich
(Meternik) Sistemi denilen bir politika oluturmulardr.
Meternik Sistemine gre; Avrupann herhangi bir yerinde ayaklanma karsa dev-
letler hep birlikte hareket edeceklerdi. Ancak bu kararlar Osmanl Devletinde Yu-
nan isyan knca uygulanmam ve Yunan syanna destek verilmitir. Hatta Nava-
rinde Osmanl donanmasn yakmlardr.
te yandan Osmanl Devletinin Avrupa devletleri iin oluturduu siyas krizi ifade
eden ark Meselesi kavram da ilk kez Viyana Kongresinde kullanlmtr.

1. Sanayi nklb Osmanl lkesine bol miktar-
da ucuz mal sokmutur.
Bu durumun,
I. yerli retim,
II. isizlik oran,
III. ithalat oran
unsurlarndan hangilerini olumsuz yn-
de etkiledii savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. Avrupa Devletlerinin Sanayi nklb ile
ekonomik adan glenmesi Osmanl
Devletinde;
I. lonca tekiltnn kmesi,
II. d ticaret ann azalmas,
III. kapitlasyonlarn olumsuz etkisinin
artmas
durumlarndan hangilerine yol at
savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


3. Avrupada yaanan;
I. Yedi Yl Savalar,
II. Fransz htilli,
III. Sanayi nklb
gelimelerinden hangileri Osmanl Dev-
letini olumsuz etkilemitir?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



4. 1815 Viyana Kongresine aadaki dev-
letlerden hangisi katlmamtr?
A) spanya B) Rusya C) Avusturya
D) Fransa E) ngiltere


5. Osmanl Devletinin, Avrupal devletler
iin oluturduu siyas bir kriz anlamna
gelen ark Meselesi kavram, ilk kez
aadaki gelimelerden hangisinde kul-
lanlmtr?
A) Nant Ferman
B) Racconigi Antlamas
C) Paris Bar Konferans
D) Londra Antlamas
E) Viyana Kongresi


Viyana Kongresi kararlarnn uygulamaya konulduu dnem Restorasyon Dnemi
olarak adlandrlmaktadr.
1-C 2-B 3-D 4-A 5-E

KPSS / Tarihin Pusulas Avrupadaki Gelimeler ve Osmanl Devletine Etkileri

~ 145 ~

D. 1830 ve 1848 HTLLLER
1) 1830 htillleri
Fransa Kral X. Charlesin basn ve dnce zgrlne kstlama getirerek anaya-
sal haklar engellemesi sonucu, Metternich sistemine tepki olarak ortaya kmtr.
1830 htillleri sonucunda;
Tahta geen yeni kral Louis Philip, anayasada yeni dzenlemeler yaplmasn sa-
layarak Fransada merut krallk rejimini yeniden kurmutur.
Avrupada liberal demokrasiler glenmitir.
Avrupada parlamenter sisteme gei hz kazanmtr.
Belikada ayaklanmalar km ve Belika ayr bir devlet durumuna gelmitir.
Lehistan (Polonya)da da bir ihtill kmtr.


2) 1848 htillleri
Fransada balayan bu ihtilllerin ortaya kmasnda; milliyetilik akm, XIX. yzyl-
da sanayide grlen gelimeler sonucunda Avrupadaki ii saysnn artmas ve
ii snfnn birtakm haklar talep etmesi etkili olmutur.
1848 htillleri sonucunda;
Fransada cumhuriyet ilan edilmitir. (Bu durum 1852ye kadar devam etmitir.)
Sosyal hukuk devleti kavram ortaya kmtr.
Avrupada demokratikleme hareketleri hz kazanmtr.
talya ve Almanyann siyas birliklerini kurmalarna zemin hazrlamtr.
lm cezas kaldrlm, esir ticareti de yasaklanmtr.




E. TALYA VE ALMANYANIN SYAS BRLKLERN KURMALARI
Fransz htilli sonrasnda ortaya kan dnceler, talyadaki aydnlar harekete
geirmi ve lkede birlii salamak iin almalara balanmtr.
1870te Piyemonte Krall nclnde siyas birliini salayan talya, Avrupada
etkin bir g olarak smrgecilik faaliyetlerine balamtr.
te yandan Prusya Babakan Bismarckn Avusturyay yenilgiye uratmas sonucu
Avusturya Alman hkmetleri zerindeki yetkilerini Prusyaya devretmitir.
1871de Alman prensleri imparatorluk tacn Prusya Kral I. Wilhelme vermi, by-
lece Prusya kral ayn zamanda Alman imparatoru olmu ve Alman birlii salan-
mtr.
talya ve Almanyann siyas birliklerini salamalar, Avrupa devletleri arasnda den-
genin bozulmasna yol am, smrgecilik yar srecinde bloklamalarn da orta-
ya kmasnda etkili olmutur.

Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................

1. 1830 htillleri ile Avrupa'da parlamenter
sisteme gei hzlanmtr.
Buna gre, 1830 htilllerinin;
I. milliyeti oluumlarn engellenmesi,
II. ynetim anlaynn deimesi,
III. yeni ulusal devletlerin kurulmas
sonularndan hangilerinin ortaya k-
masna zemin hazrlad savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. Osmanl Devletinde,
I. Tanzimat Fermannn ilan,
II. Islahat Fermannn ilan,
III. I. Merutiyetin ilan
gelimelerinden hangilerinde, Avrupada
grlen 1830 htilllerinin etkisi olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Avrupadaki ii saysnn artmas ve ii
snfnn baz haklar talep etmesinin,
I. 1830 htillleri,
II. 1848 htillleri,
III. Sanayi nklb
gelimelerinden hangilerinin ortaya k-
masnda etkili olduu savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) I, II ve III


4. Osmanl Devletinde,
I. Islahat Fermannn ilan,
II. Tanzimat Fermannn ilan,
III. Sened-i ttifakn imzalanmas
gelimelerinden hangilerinde, Avrupada
grlen 1848 htilllerinin etkisi olduu
savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) II ve III E) I, II ve III


5. 1848 htillleri sonrasnda Avrupada et-
kisini artran milliyetilik hareketlerinin
etkisiyle, Piyemonte Krall ncln-
de 1870te siyas birliini salayan dev-
let aadakilerden hangisidir?
A) talya B) Norve C) Almanya
D) Danimarka E) Hollanda

Rusya, bu ihtilllerden XX. yzyln balarna kadar etkilenmemitir.
1-A 2-E 3-B 4-D 5-A




VIII. BLM
XIX. YZYILDA OSMANLI DEVLET
(DAILMA DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, Osmanl Devletinde XIX. yzyl (Dalma Dnemi) da son derece nemli bir
dnemdir. SYMnin her yl ortalama 2-3, 2013 KPSSde de 4 soru sorduu bu blmle ilgili
olarak, Osmanl Devletinde hemen hemen her alanda bir ilk yaandn greceksiniz.
Bu blm ile ilgili kan sorulara baktmzda ise, zellikle II. Mahmut ve Sultan Abdlmecit
Dnemi slahatlar (asker, ynetim, hukuk...), Osmanl Devletinin demokratikleme aba-
lar, anayasal gelimeler ve dneme damgasn vuran fermanlar ile ilgili olduu grlmek-
tedir. te yandan, bu blmde siyas gelimelerle ilgili soru da sorulabilmektedir. Ancak ko-
nular allrken, daha ok yaplan slahat almalarna odaklanmanz ve soru zmleriyle
birlikte mutlaka konu tekrar yapmanz neriyoruz.
2001
(2)
2002
(-)
2003
(3)
2004
(2)
2005
(2)
2006
(2)
2007
(1)
2008
(3)
2009
(1)
2010
(2)
2011
(3)
2012
(1)
2013
(4)
Bu blmden ortalama 2-3 soru kmaktadr.
2006
(2)
2008
(3)
2010
(3)
2012
(1)
2006
(3)
2008
(3)
2010
(4)
2012
(2)
KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 149 ~

DAILMA DNEM [XIX. YZYIL] (1792-1909)











Osmanl Devleti, bu dnemde Avrupa devletleri arasnda sregelen srtmeler ve
rekabetten faydalanarak ayakta kalmaya alm, varln devam ettirebilmek iin
bir bakma Denge Politikas izlemitir. (Dmanmn dman, dostumdur!)



ok uluslu bir yapya sahip olan Osmanl Devleti, zellikle Fransz htillinin ortaya
kard milliyetilik akmndan son derece olumsuz etkilenmi, devletin varln
srdrmesi iin askerlik, bilim, teknik, maliye, eitim, hukuk vb. pek ok alanda s-
lahat yaplmtr.


I. DAILMA DNEMNDE BAZI SYAS GELMELER
A. MLLYETLK SYANLARI (ULUSULUK HAREKETLER)
1) Srp syan (1804-1878)
Fransz htillinin yayd milliyetilik akm ile Rusyann, Slav topluluklarn tek bir
at altnda kendi ynetiminde birletirme amacna dayanan Panslavizm politikas-
nn etkisiyle ilk isyan Srplar tarafndan 1804de karlmtr.


Osmanl-Rus savalar sonrasnda Srplar;
1812 Bkre Antlamas ile imtiyaz
1829 Edirne Antlamas ile zerklik elde etmilerdir.
1878 Berlin Antlamas ile bamszlk




2) Yunan (Rum) syan (1820-1829)
lk isyan 1820de Eflkta km, fakat ksa srede bastrlmtr. Rumlarn 1821de
Morada tekrar isyan etmeleri zerine, Msr Valisi Kavalal Mehmet Ali Paadan
yardm istenmitir.
Mehmet Ali Paa, Mora ve Girit valiliine karlk yardm ederek isyan bastrmtr.
Bu duruma ngiltere, Fransa ve Rusya tepki gstermi ve Yunanistann bamszl-
n istemilerdir. stekleri reddedilen Avrupa devletleri, bunun zerine 1827 yln-
da Navarinde Osmanl donanmasn yakmtr.

1. XIX. yzylda Osmanl Devletinin, Avrupa
devletleri arasnda sregelen srtmeler
ve rekabetten faydalanarak varln devam
ettirebilmek iin uygulad politikaya Denge
Politikas ad verilmektedir.
Osmanl Devleti bu politikay ilk kez aa-
daki devletlerden hangisine kar kul-
lanmtr?
A) Almanya B) Rusya C) Fransa
D) ngiltere E) Avusturya



2. Osmanl Devleti XIX. yzyldan itibaren d
politikada denge politikas izlemitir. Bu po-
litika; gl bir devlete kar, baka bir dev-
letin desteini alma politikasdr.
Aadakilerden hangisi Osmanl Devle-
tinin bu politikasn en iyi ekilde akla-
maktadr?
A) Osmanl Devletinin, toprak btnl-
n kendi bana koruyamamas
B) Avrupal devletlerin basksyla Islahat
Fermannn yaymlanmas
C) Yunan syannda Msr Valisi Mehmet
Ali Paadan destek alnmas
D) Avrupal devletlerden bor alnmas
E) ngiltere ile Osmanl Devleti arasnda
Balta Liman Antlamasnn yaplmas



3. 1789 Fransz htillinin etkisiyle Osmanl
Devletine kar isyan eden ilk topluluk
aadakilerden hangisidir?
A) Yunanllar B) Bulgarlar
C) Arnavutlar D) Bonaklar
E) Srplar



4. Osmanl Devletinde Srplarn;
I. imtiyaz,
II. zerklik,
III. bamszlk
kazandklar antlamalar aadakilerden
hangisinde srasyla doru olarak veril-
mitir?
I II III
A) Bkre Berlin Paris
B) Edirne Bkre Berlin
C) Berlin Paris Edirne
D) Bkre Edirne Berlin
E) Paris Bkre Edirne


Dalma Dnemi Padiahlar
IV. Mustafa (1807-1808)
II. Mahmut (1808-1839)
Abdlmecit (1839-1861)
Abdlaziz (1861-1876)
V. Murat (93 gn) (1876)
II. Abdlhamit (1876-1909)
Osmanl Devleti, bu politikay (denge politikas) ngiltere ve Rusyann da desteini
alarak ilk kez Fransaya kar kullanmtr.
Osmanl Devletinde milliyetiliin etkisiyle isyan eden ilk aznlk Srplardr. (1804)
Osmanl Devletinde zerklik elde eden ilk topluluk Srplardr. (1829)
1-C 2-A 3-E 4-D

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 150 ~



1828-1829 Osmanl-Rus Sava sonrasnda imzalanan 1829 Edirne Antlamas ile
Yunanistan bamszln ilan etmitir.


Edirne Antlamas Fransann Cezayiri igaline zemin hazrlamtr. (1830)


Milliyetilik akmnn etkisiyle bamszlk kazanan milletleri srasyla u ekilde gs-
termek mmkndr:



B. MISIR SORUNU (KAVALALI MEHMET AL PAA SYANI) (1831)
Mora ve Girit valilii karlnda Yunan (Rum) isyann bastran Msr Valisi Kavalal
Mehmet Ali Paann, isteklerinin yerine getirilmemesi zerine balatt isyandr.
Osmanl Devletinin bir i sorunu olarak ortaya kan bu isyan, Avrupal devletlerin
zamanla bu olaya karmas nedeniyle uluslararas bir sorun hline gelmitir.

1) Ktahya Antlamas (1833) (Osmanl & Kavalal Mehmet Ali Paa)
ngiltere ve Fransann basklar sonucunda imzalanan bu antlama ile;
Mehmet Ali Paaya Msr ve Girit valiliklerine ek olarak am Valilii verilmitir.
Olu brahim Paaya Adana Muhassll (o blgenin vergilerini toplama hakk)
ve Cidde (Suudi Arabistan ehri) Valilii verilmitir.
Osmanl Devletinin bir valisi karsnda bu duruma dmesi, onun gsz olduu-
nu aka gstermektedir. Osmanl, Mehmet Ali Paann tekrar isyan etmesinden
endie duymu ve denize den, ylana sarlr diyerek Rusyaya yaklamtr.

2) Hnkr skelesi Antlamas (1833) (Osmanl & Rusya)
Osmanl Devleti ile Rusya arasnda imzalanan bu antlamaya gre; Rusya herhangi
bir saldrya uradnda, Osmanl Devleti Boazlar Rusya lehine kapatacak ve bu
antlama sekiz yl geerli olacakt.
Bu antlama ile Rusyaya birtakm haklarn verilmesi ngiltere ve Fransay rahatsz
etmi, bylece Boazlar Sorunu ortaya kmtr.





1. 1789 Fransz htillinin etkisiyle Osmanl
Devletine kar bamszln ilan eden
ilk aznlk aadakilerden hangisidir?
A) Srplar B) Macarlar
C) Rumlar D) Bulgarlar
E) Arnavutlar



2. 1829 Edirne Antlamas ile Osmanl Dev-
letinin Kuzey Afrikada kaybettii ilk
toprak aadakilerden hangisidir?
A) Fas B) Cezayir C) rdn
D) Tunus E) Trablusgarp




3. XIX. yzylda;
- Srplarn zerklik kazanmas
- Yunanllarn bamsz olmas
gelimelerine olanak salayan antlama
aadakilerden hangisidir?
A) Bkre B) Berlin C) Paris
D) Edirne E) Ayastefanos



4. Osmanl Devletinin, Rusyann desteini
korumak iin 1833 ylnda Hnkr skele-
si Antlamasn imzalamas, aadaki
isyanlardan hangisinin bir sonucudur?
A) Kavalal Mehmet Ali Paa
B) Tepedelenli Ali Paa
C) Canberdi Gazli
D) Patrona Halil
E) Kabak Mustafa



5. Msr Valisi Kavalal Mehmet Ali Paann
ayaklanmasna kar, Osmanl Devleti ile
Rusya arasnda imzalanan 1833 Hnkr
skelesi Antlamas aadaki sorunlar-
dan hangisinin ortaya kmasna yol a-
mtr?
A) Dou Sorunu
B) Ermeni Sorunu
C) Boazlar Sorunu
D) Kbrs Sorunu
E) Kutsal Yerler Sorunu


Yunanistan Edirne Antlamas (1829)
Srbistan-Karada-Romanya Berlin Antlamas (1878)
Bulgaristan II. Merutiyetin ilan srasnda (1908)
Arnavutluk I. Balkan Sava srasnda (1913)
Araplar ve Ermeniler I. Dnya Sava srasnda (1914-1918)
Osmanl Devletinde bamszlk kazanan ilk toplum Rumlar (Yunanllar)dr. (1829)
Osmanl tarihinde ilk kez bir vali yardm arta balamtr. (Mehmet Ali Paa)
Kuzey Afrikada kaybettiimiz ilk toprak Cezayirdir. (1830)
Boazlar Sorunu ilk kez Hnkr skelesi Antlamas ile ortaya kmtr.
Hnkr skelesi Antlamas, Osmanl Devletinin Boazlar zerinde egemenlik hak-
larn kullanarak imzalad son antlamadr.
1-C 2-B 3-D 4-A 5-C

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 151 ~

3) Balta Liman Ticaret Antlamas (1838) (Osmanl & ngiltere)
Osmanl Devleti ile ngiltere arasnda imzalanan bu antlamaya gre;
ngiltere Osmanl i ticaretine katlabilecek,
ngilizler, Rsmt- Dhiliye denilen i gmrk vergisinden muaf tutulacak,
% 3 olan gmrk vergisi oranlar; ithaltta % 5, ihracatta % 12 olacakt.
Osmanl Devletinin ngiltereye verdii bu ayrcalklar zamanla dier Avrupa dev-
letlerine de verilmi, bu durum Osmanl ekonomisini kntye uratmtr.




C. MISIR SORUNUNUN ZMLENMES
Londra Konferans (1840)
Msr Meselesini uluslararas alanda zmek isteyen ngiltere nclnde topla-
nan konferansa; Rusya, ngiltere, Avusturya, Prusya ve Osmanl Devleti katlmtr.
Konferansta;
Msrn Osmanl topra saylmas, ancak ynetiminin babadan oula gemesi
(Hdivlik) kouluyla Kavalal Mehmet Ali Paaya verilmesi,
Msrn Osmanlya her yl 80 bin kese altn vergi vermesi,
Suriye, Adana ve Girit valiliklerinin Osmanlya braklmas kararlar alnmtr.




D. BOAZLAR SORUNUNUN ZMLENMES
Londra Boazlar Szlemesi (1841)
Hnkr skelesi Antlamasndan rahatsz olan Fransa ve ngilterenin giriimleriyle
imzalanan bir szlemedir.
Bu szleme ile;
Boazlarn durumu ilk kez uluslararas bir konferansta belirlenmitir.
Osmanlnn Boazlar zerindeki mutlak egemenlii sona ermitir.
Rusya Hnkr skelesiyle elde ettii haklar kaybetmi, bylece ngiltere ve
Fransa Akdenizdeki gvenliklerini salamlardr.




E. KIRIM SAVAI (1853-1856) (Osmanl & Rusya)
Savan en nemli sebebi, Rusyann scak denizlere inme isteidir.
Osmanl Devleti ilk d borcu Krm Sava srasnda, 1854te ngiltereden almtr.
talya birliini kurmak isteyen Piyemonte Krall, zellikle Fransa ve ngilterenin
sempatisini kazanmak iin Osmanl Devletinin yannda yer almtr.
Rusyann Eflk-Bodan igaliyle balayan sava sonucunda, Rusya malup olmu
ve 1856da Paris Antlamas imzalanmtr.

1. XIX. yzylda Osmanl Devleti aadaki
antlamalardan hangisi ile Avrupann
pazar hline gelmi ve yar smrge du-
rumuna dmtr?
A) Paris Antlamas
B) Balta Liman Ticaret Szlemesi
C) Ayastefanos Antlamas
D) Hnkr skelesi Antlamas
E) Londra Boazlar Szlemesi



2. 1838 Balta Liman Antlamas, uluslararas
bir sorun olan Msr ve Boazlar konusunda
ngilterenin desteini salamak amacyla
bu devlete verilen birtakm ekonomik ayr-
calklar iermekteydi.
Buna gre XIX. yzylda Osmanl Devleti
iin;
I. Kendi i sorunlarn zmede etkisiz
kalmtr.
II. D politikadaki gszlk ekonomik
ibirliini olumsuz etkilemitir.
III. ngiltere ile yaplan asker ve ekonomik
ibirlii dalmay nlemitir.
yarglarndan hangilerine ulalabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III



3. Rusya'nn 1833 Hnkr skelesi Antla-
mas'yla Osmanl Devleti zerinde elde
ettii karlar, ngiltere ve Fransa tarafn-
dan aadakilerden hangisiyle engellen-
mitir?
A) Ktahya Antlamas
B) Berlin Antlamas
C) Londra Konferans
D) Balta Liman Ticaret Szlemesi
E) Londra Boazlar Szlemesi




4. Msr Sorununun zlmesinde;
I. Londra Antlamasnn imzalanmas,
II. Krm Savann balamas,
III. Boazlar Sorununun gndeme gelmesi
durumlarndan hangileri etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Osmanl Devleti, 1838 Balta Liman Ticaret Antlamas (Szlemesi) ile Avrupann
pazar hline gelmi ve yar smrge durumuna dmtr.
Msr Meselesi 1840 Londra Konferans ile uluslararas alanda zmlenmitir.
Londra Boazlar Szlemesi ile Osmanl Devletinin Boazlar zerindeki egemenlii-
ne ilk kez kstlama getirilmitir. Ayrca bu szleme ile Boazlara ilk kez uluslararas
bir stat getirilmitir.
1-B 2-C 3-E 4-A

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 152 ~

Paris Antlamas (1856)
ngiltere, Fransa, Avusturya, Piyemonte, Prusya, Rusya ve Osmanl Devleti arasnda
imzalanmtr.
Bu antlama ile;
Osmanl Devleti Karadenizdeki haklarn kaybetmitir.
Osmanl Devleti bir Avrupa devleti saylmtr.
Eflk ve Bodana muhtariyet (zerklik) verilmesi ngrlmtr.
Boazlarn 1841 Londra Szlemesine gre ynetilmesi kararlatrlmtr.
Paris Konferans esnasnda Osmanl Devleti Islahat Fermann hazrlayarak
konferansa sunmutur. (i ilerine karlmasn nlemek amacyla)
Osmanl Devletinin kendi topraklarn koruyamayacak kadar gsz olduu
ortaya kmtr.







F. 1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAI (93 HARB)
Rusyann uygulad Panslavizm (Slav Birlii) politikasna bal olarak Balkanlarda
ortaya kan isyanlarla ilgili sorunu zmek amacyla, 1876da stanbul (Tersane)
Konferans toplanmtr. Ancak Osmanl Devleti konferansta alnan kararlar kabul
etmemitir.





Tersane Konferansnda bir sonu alamayan Avrupa Devletleri, 1877de Londrada
bir konferans daha dzenlemilerdir. Fakat Osmanl Devleti bu konferansta ne s-
rlen artlar da kabul etmeyince, Rusya Osmanlya sava ilan etmi ve 93 Harbi
olarak bilinen 1877-1878 Osmanl-Rus Sava balamtr.
Savata ar bir malubiyet alan Osmanl Devleti bar istemek zorunda kalmtr.


1) Ayastefanos (Yeilky) Antlamas (1878)
1877-1878 Osmanl-Rus Sava sonrasnda iki devlet arasnda imzalanmtr.
Antlama maddeleri Avrupal devletlerin karlarna ters dt iin, ngilterenin
mdahalesiyle Ayastefanos Antlamas iptal edilmi ve yrrle girememitir. Bu
nedenle l domu bir antlamadr.
Bu antlamann iptal edilmesi ile 1878de Berlin Antlamas imzalanmtr.





1. Osmanl Devleti aadakilerden hangisi
ile ilk kez bir Avrupa devleti saylm ve
toprak btnl Avrupal devletlerin
garantisi altna alnmtr?
A) 1829 Edirne Antlamas
B) 1833 Hnkr skelesi Antlamas
C) 1841 Londra Boazlar Szlemesi
D) 1856 Paris Antlamas
E) 1878 Berlin Antlamas


2. 1877-78 Osmanl-Rus sava sonrasnda
imzalanan Ayastefanos Antlamas, Batl
devletlerin itiraz zerine yrrle girme-
mitir.
Avrupal devletlerin bu tutumu aada-
kilerden hangisiyle aklanabilir?
A) Osmanlnn gcnden ekinmeleri
B) karlarnn zedelenmesi
C) Rusya'nn desteini almak istemeleri
D) Osmanl ile ibirliine gidilmesi
E) Rusya'nn ttifak Grubu'na girmesinin
nlenmesi


3. Osmanl Devletinin 1876 Tersane Konfe-
rans ve 1877 Londra Konferansnda Av-
rupa devletlerinin ald kararlar kabul
etmemesi, aadaki gelimelerden han-
gisine ortam hazrlamtr?
A) 93 Harbinin balamasna
B) Islahat Fermannn ilan edilmesine
C) Yunanistann bamsz olmasna
D) Paris Antlamasnn imzalanmasna
E) Dmeke Meydan Muharebesinin ba-
lamasna


4. Osmanl Devleti, 1878 ylnda yaplan giz-
li antlamaya gre, olas bir Rus saldrs
karsnda kendisine yardm etmesi kar-
lnda Kbrsn ynetimini, aadaki
devletlerden hangisine brakmtr?
A) Fransa B) Yunanistan C) ngiltere
D) Avusturya E) Prusya


5. Osmanl Devletinin, Rus tehdidine kar
Kbrsn ynetimini geici olarak ngilte-
reye brakmasnn;
I. lke snrlarn geniletme,
II. toprak btnln koruma,
III. aznlk isyanlarna engel olma
amalarndan hangilerine ynelik olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III

Osmanl Devleti Paris Antlamas ile ilk kez bir Avrupa devleti saylmtr.
Osmanl Devleti, Krm Savan kazand halde Paris Antlamas ile yenik duruma
drlmtr.
Osmanl Devleti, 1876 stanbul (Tersane) Konferansnn toplanma amacn ortadan
kaldrmak iin, konferansn topland gn (23 Aralk 1876da) Merutiyet ynetimi-
ni kabul etmitir. Ancak Avrupal devletler, bu gelimeyi dikkate almam ve Osmanl
Devleti tm abalarna ramen sava engelleyememitir.
Ayastefanos Antlamasndan sonra Osmanl Devleti ile ngiltere arasnda gizli bir
antlama imzalanmtr. Bu antlamaya gre, ngiltere Rus tehdidi altnda olan Os-
manl Devletine yardm edecek, buna karn Kbrs geici olarak alacakt. 1878de
yaplan anlamayla Kbrs geici olarak ngiltereye braklmtr.
1-D 2-B 3-A 4-C 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 153 ~

2) Berlin Antlamas (1878)
Rusyann glenmesinden rahatsz olan ngiltere, Avusturya ve Almanyann bask-
syla imzalanmtr. zellikle ngiltere, smrgelerini dnerek XIX. yzyln sonla-
rna kadar Osmanl Devletinin toprak btnln koruma politikas uygulamtr.
Berlin Antlamas, XIX. yzylda imzalanan artlar en ar antlamadr.
Bu antlama ile;
ngiltere ile Avusturya en krl kan devletler olmutur.
Ermenilerle ilgili bir madde ilk kez resm bir antlamada yer almtr.
Romanya, Srbistan ve Karada bamszlklarn kazanmtr.
Osmanl asndan nemli bir deiiklik olmam, sadece Rusyann Osmanly
paralama ve uygulamak istedii Panslavizm emellerine set ekilmitir.




Berlin Antlamasndan sonra ngiltere ve Fransa Osmanl Devletinin toprak btn-
ln koruma siyasetini terk etmitir. Nitekim ngilterenin bu amala igal ettii
ilk Osmanl topra Msr olmutur.


G. HALEPA FERMANI (1878)
Girit Rumlar, 1877-1878 Osmanl-Rus savanda, Osmanl Devletinin iine dt
zor durumdan yararlanmak amacyla, Yunanistann da teviki sonucunda yeniden
isyan etmilerdi.
Girit sorununu zmlemek iin 20 Kasm 1878de Osmanl Devleti ile Girit Rumlar
arasnda Halepa Ferman imzalanmtr.
Bu ferman ile;
Girite zerklik verilecek,
Girit Valisi Mslman ya da Hristiyan olabilecek,
Rumca, Trke gibi resm dil kabul edilecek,
Girit Rumlarna vergi muafiyeti getirilecekti.
1897de ise, aday igal eden Yunanllara kar Dmeke Meydan Muharebesi yapl-
m, sava Osmanl Devletinin zaferiyle sonulanmtr. Girit Osmanlda kalmtr.
(1908de Girit Yunanistana katlmtr.)





H. XIX. YZYILDA OSMANLI DEVLETNN TOPRAK KAYIPLARI

1. XIX. yzylda Ermeni Sorununun ilk kez
gndeme geldii antlama aadakiler-
den hangisidir?
A) Paris Antlamas
B) Ayastefanos Antlamas
C) Berlin Antlamas
D) Londra Antlamas
E) Ktahya Antlamas


2.
I. Srbistan,
II. Romanya,
III. Karada
Yukardaki Balkan devletlerinden hangi-
leri 1878 Berlin Antlamas ile bamsz-
ln kazanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. 1878 Berlin Antlamas sonrasnda, Os-
manl Devletinin toprak btnln ko-
ruma siyasetini terk eden ngilterenin ilk
igal ettii Osmanl topra aadakiler-
den hangisidir?
A) Tunus B) Msr C) Cezayir
D) Kbrs E) rdn


4. XIX. yzylda Yunanistana katlmak iste-
yen Giritli Rumlarn isyan etmesi ve Av-
rupallar'n bu duruma mdahale etmesi
zerine, Osmanlnn blge halkna vergi
muafiyeti ve zerklik salad gelime,
aadakilerden hangisidir?
A) Tanzimat Ferman
B) Islahat Ferman
C) Berlin Antlamas
D) Halepa Ferman
E) Tilsit Antlamas



5.
I. Yunanistan,
II. Srbistan,
III. Karada
Yukardaki devletlerden hangileri bam-
szln 1878 Berlin Antlamasndan n-
ce kazanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


1829 Yunanistan bamszln ilan etmitir.
1830 Fransa Cezayiri igal etmitir. (Kuzey Afrikadaki ilk toprak kayb)
1878 Kbrsn ynetimi geici olarak ngiltereye braklmtr.
1878 Srbistan, Karada ve Romanya bamszlk kazanmtr. (Berlin Ant.)
1881 Fransa Tunusu igal etmitir.
1882 ngiltere Msr igal etmitir.
Antlamada yer alan Dou Anadoluda yaayan aznlklar iin slahat yaplacak.
maddesi ile Ermeni Sorunu ilk kez Berlin Antlamas ile ortaya kmtr.
Yunanllara kar yaplan 1897 Dmeke Meydan Muharebesi, Osmanl Devletinin
yapt son meydan savadr.
1-C 2-E 3-B 4-D 5-A

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 154 ~

II. XIX. YZYIL ISLAHATLARININ GENEL ZELLKLER
lk kez ynetim ve hukuk alanlarnda slahatlar yaplmtr.
lk kez halk ynetime katlmtr.
lk kez padiahn yetkileri kstlanmtr.
lk kez kanunun stnl kabul edilmitir.
lk kez Osmanlda parlamentolu dnem balamtr.
Avrupa devletlerinin Osmanl Devletinin i ilerine karmas nlenmek istenmitir.
Islahatlar devlet politikas haline gelmitir.
Hemen hemen her alanda slahat yaplmtr.








III. II. MAHMUT DNEM ISLAHATLARI (1808-1839)
II. Mahmut dneminde hemen hemen her alanda ve Avrupa rnek alnarak sla-
hat yaplmtr. Yapt slahatlarla kendinden sonraki dnemde yaplan slahatlara
da bir anlamda zemin hazrlamtr.
II. Mahmut, Ben tebaamdan Mslmanlar camide, Hristiyanlar kilisede, Musevleri
de havrada grmek isterim. Aralarnda baka bir fark yoktur. diyerek, II. Mehmet
(Fatih)ten sonra halka din ve mezhep zgrl hakk tanyan ve bunu dile getiren
ikinci Osmanl padiahdr.

1) Sened-i ttifak (1808)
II. Mahmut ile yanlar arasnda yaplan bir szlemedir.
Sened-i ttifakn imzalanmasnda, II. Mahmutun tahta kmasn salayan Rusuk
yan Sadrazam Alemdar Mustafa Paa etkili olmutur.
mzalanan bu szlemeye gre;
yanlar padiaha bal kalacak ve devletin emirlerine uyacaklardr.
yanlar bulunduklar blgelerde vergi ve asker toplanmasna yardmc
olacaklardr.
Padiah yanlarn fiil feodal statsn resmen tanyacaktr.
yanlar halka dil davranacaklardr.








1. Osmanl Devleti'nde XIX. yzyl slahatla-
rnn ncelikle aadakilerden hangisini
gerekletirmeye ynelik olduu savu-
nulabilir?
A) Aznlk haklarn korumak
B) Kapitlasyonlar kaldrmak
C) Devletin paralanmasn nlemek
D) Devleti modern bir yapya kavuturmak
E) Halkn ynetime katlmasn salamak


2.
I. her alanda yaplma,
II. devletin nclnde gerekleme,
III. devletin bamszln ve btnln
koruma amal olma
Yukardakilerden hangileri XIX. yzylda
Osmanl Devletinde yaplan slahatlarn
zellikleri arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Osmanl tarihinde, Ben tebaamdan Ms-
lmanlar camide, Hristiyanlar kilisede, Mu-
sevleri de havrada grmek isterim. Arala-
rnda baka bir fark yoktur. diyerek, II.
Mehmet (Fatih)ten sonra halka din ve
mezhep zgrl hakk tanyan ve bu-
nu dile getiren ikinci Osmanl padiah
aadakilerden hangisidir?
A) III. Selim B) II. Mahmut
C) Abdlmecit D) Abdlaziz
E) II. Abdlhamit


4. Osmanl Devletinde, padiahn yetkileri
ilk kez aadakilerden hangisi ile snr-
landrlmtr?
A) Sened-i ttifak
B) I. Merutiyet
C) II. Merutiyet
D) Tanzimat Ferman
E) Islahat Ferman


5.
I. Sened-i ttifak,
II. Islahat Ferman,
III. Tanzimat Ferman
Yukardaki gelimelerin hangilerinde Av-
rupal devletlerin etkisi yoktur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


XIX. yzyl slahatlarnn temel amac, Osmanl Devletini kten kurtarmak ve
devletin paralanmasn engellemektir.
DKKAT!
Deerli adaylar, XIX. yzyl slahatlar ile ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir di-
er nokta, yaanan gelimelerde Avrupa devletlerinin etkisinin olup olmad
konusudur. Konulara alrken bu ayrnty mutlaka gz nnde bulundurunuz.
Sened-i ttifak ile Osmanl Devletinde padiahn yetkileri ilk kez snrlandrlmtr.
Bu yzden Sened-i ttifak ilk demokratikleme hareketi olarak kabul edilmektedir.
Sened-i ttifakn imzalanmasnda Avrupal devletlerin ya da Avrupada ortaya kan
fikir akmlarnn herhangi bir etkisi yoktur.
Sened-i ttifak padiahn yetkilerini kstlamas bakmndan, ngilterede Kral Yurtsuz
Johnun 1215 tarihli Magna Cartasna benzetilmektedir.
1-C 2-E 3-B 4-A 5-A

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 155 ~

2) Asker Alanda Yaplan Islahatlar
Nizm- Cedite benzeyen Sekban- Cedit Oca kurulmutur. Ancak yenierilerin
tepki gstererek isyan etmeleri zerine kapatlmtr.
Bu ocan yerine Ekinci Oca adyla yeni bir ocak kurulmusa da, askerlerin tlim
yapmak istememeleri yznden bu ocak da kapatlmtr.
1826 ylnda halk, esnaf, topu birlikleri ve ulem snfnn da desteiyle Yenieri
Oca kaldrlmtr.


Yenieri Ocann kaldrlmasyla;
Islahatlarn nndeki en byk engel kaldrlmtr.
Merkez otorite glenmitir.
Hazinenin yk hafiflemitir.
Bekta Tarikat kapatlmtr.
Yenieri Ocann yerine Askir-i Mansre-i Muhammediye ordusu kurulmu by-
lece Osmanlda Ocak Anlay terk edilmitir.
Ordu tekiltn dzene koymak iin Seraskerlik makam kurulmutur.


Tmarl sipahilerin yerine eyletlerde gvenlii salamak iin;
Anadoluda Redif Birlikleri
Rumelide Mirlikler kurulmutur. (Mirlik, Beylerbeyi yetkilerine sahiptir.)
1831de asker amal ilk nfus saym yaplmtr.
1834te Giuseppe Donizetti tarafndan Asker Bando Okulu (Mzka-y Hmyun)
kurulmu ve Mehterhne kapatlmtr.
1834te Harp Okulu (Harbiye) ve 1839da Asker Tp Okulu (Tbbiye) almtr.
Asker ileri dzenlemek iin Dar-ury- Asker kurulmutur.
stanbulda ilk silah fabrikas almtr.


3) Ynetim ve Hukuk Alannda Yaplan Islahatlar
1835te Divn- Hmyun kaldrlm, yerine Nazrlklar (Bakanlklar) kurulmutur.
Bylece Divn- Hmayunun yerini Meclis-i Vkel almtr. Bu gelime ile yasa-
ma, yrtme ve yarg grevleri u ekilde dzenlenmitir:


Posta, Polis ve Karantina rgtleri kurulmutur.
Memurlara fes, ceket ve pantolon giyme zorunluluu getirilmitir.

1. Aadakilerden hangisi, II. Mahmut d-
neminde asker alanda yaplan yenilikler
arasnda yer almaz?
A) Seraskerlik makamnn oluturulmas
B) Yenieri Oca'nn kaldrlmas
C) Nizam- Cedit Oca'nn kurulmas
D) Redif Birliklerinin kurulmas
E) Dar-r-y Askernin kurulmas



2. Osmanl Devletinde, 1826da gerekle-
en ve Vaka-y Hayriye olarak nitelendi-
rilen Yenieri Ocann kaldrlmasyla;
I. Avrupa tarz bir ordunun oluturulmas,
II. yenilik hareketlerinin hzlanmas,
III. merkez otoritenin glenmesi
gelimelerinden hangilerinin yaand
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. II. Mahmut dneminde, 1834te Giuseppe
Donizetti Paa tarafndan kurulan asker
bando okulu aadakilerden hangisidir?
A) Drl-bedayi
B) Mzka-y Hmyun
C) Drl-elhan
D) Drl-fnn
E) Mehter Takm



4. Osmanl Devletinde, XIX. yzylda Div-
n- Hmyunun kaldrlmasyla bu kuru-
mun yerini alan yrtme organ, aa-
dakilerden hangisidir?
A) r-y Devlet
B) Meclis-i Vkel (Heyet-i Vkel)
C) Dar-r-y Bb- li
D) Meclis-i l-i Tanzimat
E) Meclis-i Val-y Ahkm- Adliye



5. Osmanl Devletinde Kabine Sistemine
ilk kez hangi padiah dneminde geil-
mitir ?
A) II. Mahmut B) Abdlaziz C) III. Selim
D) Abdlmecit E) I. Abdlhamit

Yasama
Yasalarn ve tzklerin hazrlanmas iin Meclis-i Valy- Ahkm-
Adliye kurulmu ve yasama yetkisi bu kuruma verilmitir.
Yrtme
Sadrazam bakanlnda Meclis-i Vkel (Heyet-i Vkel) adnda
bir hkmet kurulmu ve yrtme yetkisi bu meclise verilmitir.
Yarg
Devlet memurlarnn yarglanmas iin Dar-ur- Bb- li
kurulmu ve yasama yetkisi de bu kuruma verilmitir.
lk serasker olarak Rusuklu Hseyin Paa 15 Haziran 1826da ynetime katlmtr.
Osmanl tarihinde bu olaya Vakay- Hayriye (Hayrl Olay) denmitir.
Nazrlklarn oluturulmasyla birlikte ilk kez Kabine Sistemine geilmitir.
1-C 2-E 3-B 4-B 5-A

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 156 ~

Tmar sistemi kaldrlm ve memurlara maa balanmtr.
Msadere usul byk lde kaldrlarak zel mlkiyet gvence altna alnmtr.
(Msadere usul Tanzimat Dneminde tamamen kaldrlacaktr.)
Kazlar merkeze balanmtr. (Bylece merkez otorite glenmitir.)
lk kez pasaport zorunluluu getirilmitir. (Vatandalk bilinci !)
stanbul iin vize uygulamas balatlmtr.
Ky ve mahalle muhtarlklar kurulmutur. (Ama merkez otoriteyi glendirmek)
Devlet dairelerinde padiahn resminin aslmas zorunlu hle getirilmitir. Bunda ki
ama da padiahn otoritesini glendirmektir.




4) Eitim ve Kltr Alannda Yaplan Islahatlar
II. Mahmut Karadeniz ve Rumeliye seyahat etmi, bylece ilk kez yurt ii gezilere
kan padiah olmutur.
1824de stanbulda ilkretim zorunlu hle getirilmitir.
1830da ilk kez Avrupaya renci gnderilmitir.
1831de Takvim-i Vekyi adl ilk resm gazete karlmtr.
Mekteb-i Ulm-u Edebiye ve Rtiye ad ile orta dereceli okullar almtr.
Avrupa tarz okullar almtr. (Rtiye, Tbbiye, Harbiye) Bu durum eitimde iki-
liklerin kmasna sebep olmutur.
1836da devlet memuru yetitirmek iin Mekteb-i Maarif-i Adliye almtr.
Yabanc mzik serbest braklmtr.
Katolik Ermeni Patrikhanesinin kurulmasna izin verilmitir.
Tercme Odas adyla Osmanl Devletinde ilk kez yabanc dil okulu almtr.
1839da Baytar Mektebi almtr.


5) Ekonomi Alannda Yaplan Islahatlar
Memur ve askerlerin elbiselerinin yerli kumatan yaplmasna allmtr.
Yerli mal kullanm tevik edilmitir.
Vergileri belirlemek amacyla mlk saym yaplmtr.
Askir-i Mansre-i Muhammediye ordusunun masraflarn karlamak iin htisap
Rsmu (vergisi) karlmtr.
Redif askerlerinin giderleri iin ne-i Cihdiyye vergisi karlmtr.
stanbul esnafnn ilerini dzenlemek iin htisap Aal kurulmutur.
Narh (fiyat belirleme) uygulamasna son verilmitir.
stanbulda uha Fabrikas almtr.
Yerli tccarlarn rekabet edebilmesi iin gmrk kolaylklar getirilmitir.
Devlet memurlarna ilk kez maa balanmtr.
Mal Yl balangc Mart ay olarak kabul edilmitir.



1. Osmanl Devletinde portresini devlet da-
irelerine astran ilk padiah aadakiler-
den hangisidir?
A) V. Mehmet Reat B) II. Abdlhamit
C) II. Mahmut D) Abdlmecit
E) Abdlaziz



2. kinci Mahmut dneminde yaplan yenilikler-
den biri de Msadere (El Koyma) Usulnn
byk lde kaldrlmas olmutur.
Bu gelimenin ncelikle aadakilerden
hangisine ortam hazrlad sylenebilir?
A) Toprak zerinde feodallemenin engel-
lenmesine
B) zel mlkiyet anlaynn glenmesine
C) Halkn yeniliklere destek vermesine
D) Egemenlik anlaynn glenmesine
E) Halkn ynetime katlmnn artmasna



3. Osmanl Devletinde 1831de karlan ilk
resm gazete aadakilerden hangisidir?
A) Takvim-i Vekyi B) Tasvir-i Efkr
C) Tercman- Ahval D) Ceride-i Havdis
E) Mecmu-i Fnn



4. Aadakilerden hangisi, II. Mahmut d-
neminde yaplan yenilikler arasnda yer
almaz?
A) lk resm gazetenin karlmas
B) lk nfus saymnn yaplmas
C) Divn- Hmyunun kaldrlmas
D) lkretimin zorunlu hale getirilmesi
E) Avrupa bakentlerinde daim eliliklerin
almas



5. Osmanl Devletinde, ilk kez Avrupaya
renci gnderilmesi hangi padiah d-
neminde gereklemitir?
A) II. Abdlhamit B) II. Mahmut
C) V. Mehmet Reat D) III. Selim
E) Abdlaziz


Devlet dairelerine portresini astran ilk padiah II. Mahmuttur.
II. Mahmut, dier alanlarda gsterdii baary ekonomi alannda gsterememitir.
1-C 2-B 3-A 4-E 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 157 ~

IV. TANZMAT DNEM (1839-1876)
Osmanl Devletinin kapsaml ve kkl deiiklikler yapt bir dnemdir.
Ynetim ve hukuk alannda slahatlarn en youn yapld dnemdir.
Osmanlda eski ve yeni kurumlarn ilk kez bir arada faaliyet gsterdii dnemdir.
Avrupal devletlerin aznlk haklar (eitlik, gvence vb.) balamnda Osmanl Dev-
leti zerinde eitli basklar kurduu bir dnemdir.
Tanzimat Dnemi, 1839da Hariciye Nazr Mustafa Reit Paa tarafndan okunan
Glhne-i Hatt- Hmyunu ile balamtr.
Bu dnemde; Sultan Abdlmecit (1839-1861), Sultan Abdlaziz (1861-1876) ve V.
Murat (1876) padiahlk yapmtr.


A. SULTAN ABDLMECT DNEM (1839-1861)
Osmanl Devletinde kanun stnln kabul eden ilk padiahtr.
Abdlmecit dneminin en nemli gelimeleri Tanzimat Ferman ve Islahat Ferma-
nnn ilan edilmesidir.

1) Tanzimat Ferman (Glhne-i Hatt- Hmyunu) (3 Kasm 1839)
1839 ylnda Hariciye Nazr Mustafa Reit Paa tarafndan hazrlanm ve padiah
Abdlmecit tarafndan ilan edilmitir.

Tanzimat Fermannn lan Edilme Nedenleri


Tanzimat Fermannn erii (Mslman + Gayr-i Mslimlere Ynelik)


1. Osmanl Devletinde eski ve yeni kurum-
larn ilk kez bir arada faaliyet gsterdii
dnem aadakilerden hangisidir?
A) Merutiyet B) Gerileme
C) Tanzimat D) Duraklama
E) Ykselme


2. Osmanl Devletinde kanun stnln
kabul eden ve kendi otoritesini kanunlar-
la snrlandran ilk padiah, aadakiler-
den hangisidir?
A) Abdlmecit B) V. Murat
C) II. Abdlhamit D) II. Mahmut
E) Abdlaziz


3. Aadakilerden hangisi, Tanzimat Fer-
man'nn ilan edilme nedenleri arasnda
gsterilemez?
A) Devletin paralanmasn nlemek
B) Msr Meselesinde krl kmak iin Av-
rupann desteini almak
C) Paris Bar Konferans'nda Avrupa dev-
letlerinin desteini almak
D) Milliyetilik akmnn etkilerini azaltmak
E) Avrupa devletlerinin aznlk haklarn
ne srerek Osmanlnn i ilerine ka-
rmasn nlemek



4. Tanzimat Ferman'nn aadaki madde-
lerinden hangisi, dorudan zel mlkiyet
hakkn korumaya yneliktir?
A) Askerlik ileri belli bir ynteme balana-
cak
B) Msadere usul kaldrlacak
C) Vergiler herkesin gelirine gre alnacak
D) Tm halkn can, mal ve namus gven-
lii salanacak
E) Rvet ve iltimas nlenmeye allacak



5. 1839 Tanzimat Fermanyla;
I. hukuk,
II. maliye,
III. askerlik
alanlarndan hangilerinde dzenleme ya-
plmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

Osmanl Devletinin paralanmasn nlemek
Msr Meselesinde krl kmak iin Avrupann desteini almak
Avrupal devletlerin aznlk haklarn ne srerek Osmanl Devletinin i ilerine
karmasn nlemek
Fransz htillinin yayd milliyetilik akmnn etkilerini azaltmak
Aznlklarn Osmanl Devletine balln artrmak
Rusyaya kar ngiltere ve Fransann desteini kazanmak
Mslman ve Hristiyan halkn can, mal ve namus gvenlii salanacaktr.
Askerlik vatan hizmeti haline getirilecek, askere alma ve terhis ilemleri belirli
kurallara gre yaplacaktr.
Vergiler herkesin gelirine gre alnacaktr. (vergide adalet)
Kanunlar herkese eit uygulanacak ve mahkemeler ak olacak.
Kimse yarglanmadan cezalandrlmayacak. (hukuk stnl anlay)
Herkese mal, mlk, emlk edinme ve istedii gibi tasarruf hakk salanacak.
Rvet ve iltimas (adam kayrma) nlenecek.
Msadere Sistemi (mal varlna el koyma uygulamas) kaldrlacak.
kence ve angarya yasaklanacak.
1-C 2-A 3-C 4-B 5-E

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 158 ~

Tanzimat Fermannn zellikleri



2) Islahat Ferman (28 ubat 1856)
1856 ylnda Sultan Abdlmecit tarafndan ilan edilmitir.
Tanzimat Fermannn devam niteliinde olan Islahat Ferman, toplumsal alanda
eitlii salamaya ynelik olsa da, daha ok gayr-i mslimlere ayrcalk getirmitir.

Islahat Fermannn lan Edilme Nedenleri


Islahat Fermannn erii (Daha ok Gayr-i Mslimlere Ynelik)

1. XIX. yzylda Osmanl Devletinde anaya-
sal dzene geiin ilk aamas olarak ka-
bul edilen gelime aadakilerden han-
gisidir?
A) Tanzimat Ferman B) Mecelle
C) Sened-i ttifak D) Kanun-i Essi
E) Islahat Ferman


2. 1839 Tanzimat Fermanyla kabul edilen;
I. herkesin gelirine gre vergi alnmas,
II. herkesin kendi mal ve mlkne sahip
olmas,
III. hi kimsenin haksz yere ve yargsz
idam edilmemesi
ilkeleriyle aadakilerden hangisinin g-
zetildii savunulamaz?
A) Eitlik B) Kii Haklar C) Adalet
D) Bamszlk E) zel Mlkiyet


3.
I. Resm yazmalarda gayr-i mslimler
iin aalayc deyimler kullanlmamas
II. Gayr-i mslimlerin il genel meclislerine
ye olabilmesi
III. Msadere usulnn kaldrlmas
Yukardakilerden hangileri Islahat Ferma-
nnda yer alan hkmler arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


4. Osmanl Devleti'nde, gayr-i mslimlerin
vergi verme art ile Osmanl lkesinde
mal, mlk ve toprak sahibi olabilmesi ilk
kez aadaki hangi gelime ile gerek-
lemitir?
A) Kanun-i Essi'nin ilan edilmesiyle
B) Tanzimat Ferman'nn ilan edilmesiyle
C) Sened-i ttifak'n hazrlanmasyla
D) Islahat Ferman'nn ilan edilmesiyle
E) Merutiyet ynetimine geilmesiyle



5. Osmanl Devletinde gayr-i mslimlerden
alnan cizye vergisi ilk kez aadaki-
lerden hangisiyle kaldrlmtr?
A) Tanzimat Ferman
B) Islahat Ferman
C) Halepa Ferman
D) Kanun-i Essi
E) Sened-i ttifak

Osmanl Devletinde ilk kez hukuk stnl kabul edilmitir.
Tanzimat Ferman, anayasal dzene (hukuk stnl esasna dayanan devlet
anlay) geiin ilk aamasdr.
Mslman-Hristiyan tm halkn eit olmas amalanmtr.
Ferman ile padiah yetkileri ilk kez yasa ile snrlandrlmtr.
Mlkiyet hakk gvence altna alnm, ilk kez vergi adaleti salanmtr.
Askerlik bir vatan grevi hline getirilmitir.
Osmanlclk fikri Tanzimat Dneminde bir devlet politikas olarak
benimsenmitir.
Osmanlclk; Osmanl Devletinde din, dil, rk ayrm yaplmakszn, yerli -
yabanc herkesin Osmanl vatanda olarak kabul edilmesidir. (Eitlik)
Tanzimat Ferman, tm bu getirdii yeniliklere ramen amacna ulaamam ve
Avrupal devletler Osmanlnn i ilerine karmaya devam etmilerdir.
Osmanl Devletinin paralanmasn nlemek
1856 Paris Konferansnda aznlklarla ilgili kararlar alnmasn engellemek
Avrupal devletlerin Osmanlnn i ilerine karmasn nlemek
Fransz htillinin yayd milliyetilik akmnn etkilerini azaltmak
Aznlklarn Osmanl Devletinden kopmalarn nlemek
Resm yazmalarda gayr-i mslimler iin hakaret ieren ya da aalayan
yazlar ve deyimler kullanlmayacak. (gvur vb.)
Gayr-i mslimler de devlet memuru olabilecek.
Gayr-i mslimler Osmanl lkesi snrlar iinde mlk sahibi olabilecek.
Gayr-i mslimler de belediye ve il genel meclislerine ye olabilecek.
Gayr-i mslimler mahkemelerde kendi dinlerine gre yemin edebilecek.
Gayr-i mslimlerden alnan cizye ve hara vergileri kaldrlacak.
Gayr-i mslimler de asker olabilecek ve asker okullarda okuyabilecek.
Gayr-i mslimler nakd bedel usulyle askerlikten muaf tutulacak.
Gayr-i mslimler kendi dillerinde okul aabilecek.
Gayr-i mslimler banka ve irket kurabilecek, devlet memuru olabilecek.
Herkese din ve mezhep zgrl tannacak ve bu konuda bask yaplmayacak.
Mslman ve gayr-i mslimler arasndaki ceza ve ticaret davalar iin Karma
Mahkemeler kurulacak.
kence, zehirlenme, dayak ve angarya (bedava alma) resmen kaldrlacak.
1-A 2-D 3-C 4-D 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 159 ~

Islahat Fermannn zellikleri









3) Sultan Abdlmecit Dnemindeki Dier Gelimeler

1. 1859 ylnda Tanzimat dnemi yenilikleri-
ne kar olan ve aralarnda Sleymaniye-
li eyh Ahmet, Ferik Hseyin Dim Paa,
Arnavut Caferdem Paa ve Hezargratl
eyh Feyzullah gibi yelerin olduu bir
dernek tarafndan, Sultan Abdlmecite
ynelik gerekletirilen suikast giriimi
aadakilerden hangisidir?
A) Vaka-yi Vakvkiye
B) 31 Mart Vakas
C) Edirne Olay
D) raan Vakas
E) Kuleli Olay



2. Osmanl Devletinde ilk zel gazete olan
Tercman- Ahval, hangi padiah dne-
minde yaymlanmtr?
A) Abdlmecit B) II. Mahmut
C) II. Abdlhamit D) Abdlaziz
E) V. Mehmet Reat



3. Aadakilerden hangisi, Abdlmecit d-
nemi gelimelerinden biri deildir?
A) lk zel gazetenin yaymlanmas
B) ltizam sisteminin kaldrlmas
C) Gedik usulne son verilmesi
D) lk Osmanl Bankasnn kurulmas
E) Vilyet Nizamnmesinin yaymlanmas



4. Osmanl Devletinde, ilk kez hangi padi-
ah dneminde d bor alnmtr?
A) Abdlaziz B) Abdlmecit
C) V. Murat D) II. Mahmut
E) II. Abdlhamit



5. Osmanl Devletinde, idar alanda memur
yetitirmek amacyla 1859da alan okul
aadakilerden hangisidir?
A) Encmen-i Dani
B) Drl-fnun
C) Enderun Mektebi
D) Mlkiye Mektebi
E) Drl-mullimin


Mslman halka bir ayrcalk getirmezken gayr-i mslim halkn haklar daha da
geniletilmitir.
Gayr-i mslimler, Mslmanlardan daha ayrcalkl duruma gelmilerdir.
Ferman daha ok Hristiyan aznla ve onlarn haklarn, ayrcalklarn genilet-
meye yneliktir.
Gayr-i mslimlere belediye ve il genel meclislerine ye olabilme hakk verilme-
si, aznlklara tannan ilk siyas haktr.
Verilen haklar dorultusunda Hazine-i Hassa Amirliine Ermeniler atanmtr.
Avrupal devletler 1856 Paris Konferansnda garanti vermelerine ramen,
Osmanlnn i ilerine karmaya devam etmilerdir.
Islahat Ferman ne Mslmanlar ne de gayr-i mslimleri memnun etmemitir.
1840ta ilk kt para Kaime-i Mutebere baslmtr.
1841de Osmanl Posta Tekilt kurulmutur.
1844te Heybeliada Ruhban Okulu almtr.
1847de ilk Osmanl Bankas olan Bank- Dersadet kurulmutur.
1848de erkek retmen okulu Darl-mullimin almtr.
1851de dil ve tarih alanlarnda alma yapmak ve ders kitaplarn yazmak
zere Encmen-i Dani kurulmu, fakat bu kurum 1861de dalmtr.
1851de ilk belediye rgt kurulmutur.
1851de ilk anonim vapurculuk irketi olan irket-i Hayriye kurulmutur.
1853te slahatlar dzenlemek iin Meclis-i l-i Tanzimat kurulmutur.
1854te Krm Sava srasnda ngiltereden ilk d bor alnmtr.
1854te Jandarma Tekilt kurulmutur.
1856da yabanc destekli ilk banka olan Bank- Osman (Osmanl Bankas)
ngilizler tarafndan kurulmu, para basma yetkisi bu bankaya verilmitir.
1857de eitim ilerini dzenlemek iin Maarif-i Ummiye Nezreti
kurulmutur.
1858de mir topraklardan tasarruf amacyla Arazi Kanunnmesi karlmtr.
1859da Kuleli Olay olarak bilinen ve yksek rtbeli subaylarn Abdlmeciti
tahttan indirerek yerine Abdlazizi tahta geirmek amacyla gerekletirdii
bir suikast giriimi yaanmtr. Ancak bu giriim baarsz olmutur.
1859da idar alanda memur yetitirmek iin Mlkiye Mektebi kurulmutur.
1859da ilk kez Kz Rtiyeleri almtr.
1859da Rsmat Emaneti (Gmrk Tekilt) kurulmutur.
1860ta ilk zel gazete olan Tercman- Ahval karlmtr.
1861de Gedik Usulne (Tekellemeye) son verilmitir.
ltizam sistemi kaldrlm, yerine Muhassllk Sistemi getirilmitir.
Anadoluda ilk demiryolu zmir-Aydn arasnda denmeye balamtr.
Dikkat!
Deerli adaylar, Tanzimat Ferman ile ilgili sorularda dikkat edilmesi gereken temel
nokta, eitlik kavramdr. Fermann ieriine bakldnda, hem Mslmanlar hem
de gayr-i mslimlere birtakm kiisel haklar getirdii aka grlecektir.
Islahat Ferman ile ilgili sorularda ise gayr-i mslim unsuruna dikkat edilmelidir.
Eer ki verilen ncllerde dorudan gayr-i mslimlerle ilgili bir ifadeye vurgu yapl-
msa, bu byk olaslkla Islahat Fermannn ieriiyle ilgilidir.
1-E 2-A 3-E 4-B 5-D

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 160 ~

B. SULTAN ABDLAZZ DNEM (1861-1876)


1862de ilk posta pulu baslmtr.
1863te kk sanayi dallarn korumak iin Islah- Sanayi Komisyonu kurulmutur.
1864te Vilyet Nizamnmesi yaymlanarak tara ynetimi yeniden tekiltland-
rlmtr. (Vilyet-Sancak (Liva)-Kaz-Ky)
1864te eriat ve ticaret konular dndaki hukuk ve cinayet davalarna bakmak
amacyla Nizmiye Mahkemeleri kurulmutur.
1865te yetim Mslman ocuklarn eitimi iin Dr-afaka almtr. (stanbul)
1867de Mithat Paann nclnde Ziraat Bankasnn temeli saylan Memleket
Sandklar (Menafi Sandklar) kurulmutur. (1888de Ziraat Bankas olacaktr.)
1868de Galatasaray Sultansi kurulmutur.
1868de Fransa rneinde ur-y Devlet ve Divn- Ahkm- Adliye kurulmutur.



1868de Ahmet Cevdet Paa bakanlndaki bir komisyon tarafndan ilk Osmanl
meden kanunu olan Mecelle hazrlanmaya balamtr.








1868de Hill-i Ahmer Cemiyeti (Kzlay) kurulmutur.
1869da Maarif-i Ummiye Nizamnmesi yaymlanmtr. Bylece eitim-retim
belli aamalara ayrlmtr. Ayrca bu nizamnme ile Tarih dersleri tm okullarda
zorunlu olmutur.
(Maarif-i Ummiye Nizamnmesine Gre Eitim Kurumlar)






1870te ilk Osmanl niversitesi olan Drl-Fnn resmen almtr.
1870te Drl-Mullimat adyla ilk kz retmen okulu almtr.
1870de Theodor Kasap tarafndan ilk mizah dergisi Diyojen karlmtr.
1871de Vilyet Nizamnmesinde yaplan dzenlemeyle kaz ile ky birimi arasn-
da Nhiye birimi oluturulmutur. (Vilyet-Sancak-Kaz-Nhiye-Ky)
1871de Ameleperver Cemiyeti ad ile ilk sendika kurulmutur.
1872de ilk kez stanbulda iddler (liseler) almtr.
1892de ilk Trk kadn romanc Fatma Aliye Hanm "Muhadart" adl ilk romann
kendi adyla yaymlamtr.
Avrupaya gnderilen Osman Hamdi Bey, eker Ahmet Paa, Hseyin Zeki Paa
ve Sleyman Seyyid Bey lkede resim sanatnn gelimesini salamlardr.

1. Osmanl tarihinde, diplomatik amal Av-
rupa seyahatine kan ilk padiah aa-
dakilerden hangisidir?
A) Abdlmecit B) II. Mahmut
C) II. Abdlhamit D) V. Murat
E) Abdlaziz


2. 1868te Bat (Fransz) modeli temel alna-
rak, hkmet ile kiiler arasndaki uyu-
mazlklara bakmak iin kurulan ur-y
Devlet, gnmzde hangi kuruluun te-
melini oluturmaktadr?
A) Saytay
B) Dantay
C) Yargtay
D) Bakanlar Kurulu
E) Devlet Denetleme Kurulu



3. Osmanl Devletinde 1869da yaymlanan
Maarif-i Ummiye Nizamnmesine gre
belirlenen eitim kurumlar arasnda aa-
dakilerden hangisi yer almaz?
A) ptida B) dd C) Medrese
D) Rtiye E) Drl-fnn



4. 1869 Maarif-i Ummiye Nizamnmesine
gre tm eitim kurumlarnda okutulma-
s zorunlu klnan ders aadakilerden
hangisidir?
A) Tarih B) Corafya C) Felsefe
D) Trke E) Cebir


5. 1868-1875 yllar arasnda Ahmet Cevdet
Paa bakanlndaki bir komisyon tara-
fndan hazrlanan ilk Osmanl meden ka-
nunu aadakilerden hangisidir?
A) Meveret
B) Kanunnme-i l-i Osman
C) Kanun-i Essi
D) Mecelle
E) Glhne-i Hatt- Hmyunu


6. 1870te Theodor Kasap tarafndan kar-
lan ilk Osmanl mizah dergisi aadaki-
lerden hangisidir?
A) aylak B) Hayal C) Diyojen
D) Karagz E) Gecekuu


Osmanl tarihinde Avrupa (Fransa) seyahatine kan ve operaya giden ilk padiahtr.
ptida
(lkokul)
Rtiye
(Ortaokul)
Sultan
(Lise)
Drl-fnn
(niversite)
dd
(Lise)
ur-y Devlet gnmz Dantayn, Divn- Ahkm- Adliye ise Yargtayn temelini
oluturmaktadr.
Mecellenin hazrlanmas 1875e kadar devam etmi ve 1878de stibdat Dneminde
uygulamaya konulmutur.
Mecelle kaynan slm hukukundan almaktadr. Borlar hukuku, ayn haklar ve hu-
kuk muhakemeleri usul gibi konular ieren Mecellede kii, aile ve miras hukuku
konularna yer verilmemitir.
1-E 2-B 3-C 4-A 5-D 6-C

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 161 ~

V. II. ABDLHAMT DNEM (1876-1909)
A. I. MERUTYET DNEM (1876-1878)
Saltanat makamyla ynetilen lkelerde padiahn bakanlnda oluturulan parla-
mento sistemine Merutiyet Sistemi ad verilmektedir. Bu sistemde padiahn yan
sra ynetimde halk da yer almtr.
Merut ynetim u ekilde formlize edilebilir: Padiah + Anayasa + Parlamento

1) Merutiyetin lan Edilme Nedenleri





Jn Trkler (Gen Osmanllar) merutiyetin ilann kabul etmeyen Abdlazizi taht-
tan indirerek, yerine V. Murat tahta karmlardr.
V. Muratn akl dengesinin bozuk olmas nedeniyle, merutiyeti ilan etmesi artyla
II. Abdlhamit tahta karlmtr.



1876 ylnda Tersane (stanbul) Konferans topland esnada Avrupa devletlerinin
i ilerimize karmasn engellemek iin, Osmanlclk fikrini savunan Jn Trklerin
gayretleriyle 23 Aralk 1876 tarihinde Kanun-i Essi ilan edilmitir.


2) Kanun-i Essinin Baz Maddeleri

1. 23 Aralk 1876da Kanun-i Essinin ilan
edilmesiyle balayan I. Merutiyet dne-
miyle ilgili olarak aadakilerden hangi-
si sylenemez?
A) Anayasal dzene geilmitir.
B) lk kez parlamentolu dnem balamtr.
C) Padiaha kar sorumlu bir hkmet ku-
rulmutur.
D) Devletin teokratik yaps sona ermitir.
E) Kstla da olsa halk ynetime katlmtr.



2. Aadakilerden hangisi, 1876 I. Meruti-
yetin ilannda etkili olan ve Jn Trkler
olarak adlandrlan aydn grubu ierisin-
de yer almaz?
A) Enver Paa B) Ziya Paa
C) Namk Kemal D) Ali Suavi
E) Ahmet Mithat Paa



3. I. Merutiyetin ilannda;
I. Ayastefanos Antlamasnn imzalan-
mas,
II. Tersane Konferansnn toplanmas,
III. Halepa Fermannn yaymlanmas
gelimelerinden hangilerinin etkili oldu-
u savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. 1876 tarihli Kanun-i Essinin;
I. Padiahn meclisi ama-kapatma yetki-
si vardr.
II. Hkmet padiaha kar sorumludur ve
son sz padiahndr.
III. yan Meclisi yeleri padiah tarafndan
seilir ve mr boyu grevde kalrlar.
maddelerinden hangileri, demokratik ol-
ma zelliini zedeleyici niteliktedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5. 93 gnlk saltanat hayatyla Osmanl ta-
rihinde en ksa sre tahtta kalan Osmanl
padiah aadakilerden hangisidir?
A) V. Murat B) IV. Mustafa
C) III. Osman D) V. Mehmet
E) I. Abdlhamit


Avrupal devletlerin Osmanlnn i ilerine karmasn nlemek
Osmanl Devletinin paralanmasn nlemek
1876 ylnda Balkan bunalmn grmek zere toplanan Tersane (stanbul)
Konferansnda Osmanl Devleti aleyhinde karar kmasn engellemek
Fransz htillinin yayd milliyetilik akmnn etkilerini azaltmak
Aznlklarn Osmanl Devletinden kopmalarn nlemek
Toplumsal alanda eitlii salamak
Devletin dini slm, resm dili Trke, bakenti stanbuldur.
Yrtme yetkisi Heyet-i Vkel (Meclis-i Vkel)ya aittir.
Parlamento, Mebusan ve yan Meclislerinden oluur.
Padiahn meclisi ama-kapatma yetkisi vardr.
Hkmet padiaha kar sorumludur ve son sz padiahndr.
yan Meclisi yeleri padiah tarafndan seilir ve mr boyu grevde kalrlar.
Mebusan Meclisi yeleri ise halk (sadece erkekler) tarafndan 4 ylda bir seilir.
Osmanl lkesinde tm dinler serbesttir.
Herkes kanun nnde eit haklara sahiptir.
Vergiler herkesin gcne gre alnr.
Mlkiyet hakk devlet tarafndan gvence altndadr.
Yasalara uymak artyla basn-yayn faaliyetleri serbesttir.
Sultan V. Murat, 93 gnlk saltanat hayatyla Osmanl tarihinde en ksa sre tahtta
kalan Osmanl padiahdr.
I. Merutiyetin ilannda, Jn Trkler (Gen Osmanllar) ad verilen Avrupada eitim
grm aydnlar etkili olmutur. Bu aydnlar iinde; Namk Kemal, Ahmet Mithat, Ali
Suavi, Ziya Paa, Mustafa Fzl Paa gibi isimler vard. Jn Trklerin kurduu ilk der-
nek ise ttihad- Osmndir.
1-D 2-A 3-B 4-E 5-A

XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi) KPSS / Tarihin Pusulas

~ 162 ~

3) I. Merutiyetin lanyla Ortaya kan Gelimeler
23 Aralk 1876da, Osmanl Devletinin ilk anayasas olan Kanun-i Essinin Sultan
II. Abdlhamit tarafndan ilan edilmesiyle, Osmanl Devletinde Mutlak Monari
sisteminden Meruti Monari sistemine geilmitir.
lk kez anayasa ilan edilerek (Kanun-i Essi) anayasal dneme geilmitir.
Anayasa Komisyonu Bakanln Sadrazam Mithat Paa yapmtr.
lk kez Mebusan Meclisi alm, halk snrl da olsa ilk kez ynetime katlmtr.
Osmanl Devletinde ilk kez parlamentolu dnem balamtr.
Padiahn yetkileri anayasa ile snrlandrlmtr.

4) Kanun-i Essinin nemi ve zellikleri
Trk tarihinin ilk anayasas Kanun-i Essidir.
Osmanl Devletinde ilk kez parlamentolu sistem uygulanmaya balanmtr.
Parlamento iki bal bir yapya sahiptir.
yeleri, her 50.000 kiiye 1 ye
decek ekilde halk tarafndan seilir.
Seimler 4 ylda bir yaplr.
ki dereceli seim sistemi vardr.
Her ye seildii blgeyi deil, tm
Osmanl toplumunu temsil eder.
Mecliste Hristiyanlar da yer almtr.
Seme ya 25, seilme ya 30dur.



yeleri padiah tarafndan seilir.
mr boyu grevde kalrlar.
ye saysn ve bakan padiah
belirler.
ye olmak iin 40 yan doldurmak
gerekir.

Padiahn Mebusan Meclisini ama-kapatma yetkisi vardr.
Mebusan Meclisinin hazrlad kanun teklifleri padiahn onayn gerektirir.
Mebusan Meclisi hkmete, hkmet de padiaha kar sorumludur.
Padiahn veto, srgn, sansr, soruturma, af ve idam yetkisi vardr.
Parlamentoda siyas partilere yer verilmemitir.
Mebusan Meclisinde Hristiyan halkn temsil edilmesi salanmtr.
Kanun-i Essinin ilannda Osmanlclk ve Batclk fikir akmlar etkili olmutur.









1. Osmanl Devletine parlamento kavram
ilk kez aadaki gelimelerden hangisi
ile gelmitir?
A) I. Merutiyetin ilan edilmesiyle
B) Tanzimat Ferman'nn ilan edilmesiyle
C) Sened-i ttifak'n hazrlanmasyla
D) Islahat Ferman'nn ilan edilmesiyle
E) II. Merutiyetin ilan edilmesiyle

2. Aadakilerden hangisi I. Merutiyet D-
neminin zelliklerinden biri deildir?
A) Mebusan Meclisi yelerinin halk tarafn-
dan seilmesi
B) yan Meclisi yelerinin mr boyu g-
revde kalmas
C) Mebusan Meclisi yelerinin drt ylda
bir seilmesi
D) slmclk politikasnn benimsenmesi
E) Padiahn srgn ve sansr yetkisinin
olmas

3. Aadakilerden hangisi I. Merutiyet D-
neminin zellikleri arasnda yer almaz?
A) Osmanl Devleti'nde halkn ilk kez yne-
time katlmas
B) ttihat ve Terakki Partisi'nin nfuzunun
artmas
C) Yasama yetkisinin Mebusan ve yan
Meclislerine verilmesi
D) Meclisi ama-kapatma yetkisinin padi-
aha ait olmas
E) Avrupa tarznda ilk anayasann yrrl-
e girmesi

4. Kanun-i Esside yer alan;
I. seme-seilme hakknn sadece erkek-
lere ait olmas,
II. kanunlarda son szn padiaha ait ol-
mas,
III. hkmetin meclise deil, padiaha kar-
sorumlu olmas
hkmlerinden hangilerinin, ulus irade-
sinin ynetime tam olarak yansmasn
engelledii savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

5. Osmanl Devletinde Hristiyanlarn par-
lamentoda temsil edilmesi, aadaki ge-
limelerden hangisiyle salanmtr?
A) Tanzimat Ferman B) Kanun-i Essi
C) Sened-i ttifak D) Mecelle
E) Islahat Ferman

Mebusan
Meclisi
yan
Meclisi
PARLAMENTO
II. Abdlhamit, 1877-1878 Osmanl-Rus Savan (93 Harbi) bahane ederek, Kanun-i
Essiyi yrrlkten kaldrm, Mebusan Meclisini kapatarak merutiyet ynetimine
son verdiini ilan etmitir. Bylece Osmanl Devletinde yeniden mutlak monari sis-
temine geri dnlmtr. Bu gelime ile birlikte, II. Abdlhamitin 30 yllk bask ve
sansr dnemi olan stibdat Dnemi balamtr.
II. Abdlhamitin Meclisi feshetmesi zerine, 20 Mays 1878 tarihinde Jn Trklerden
biri olan Ali Suavi, V. Murat tekrar tahta karmak iin raan Sarayn basmtr.
raan Baskn olarak bilinen bu olay baarsz olmu, Ali Suavi ldrlmtr.
1-A 2-D 3-B 4-E 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XIX. Yzylda Osmanl Devleti (Dalma Dnemi)

~ 163 ~

B. STBDAT DNEM (1878-1908)
II. Abdlhamitin bask ve sansr politikalaryla kendi
siyasetini izledii ve lkeyi tek bana ynettii 30
yllk dnemdir.

stibdat Dneminin Genel zellikleri

Bu dnemde basna sansr uygulanarak cemiyet ku-
rulmas, gazete karlmas ve ynetim aleyhine yaz-
lan kitaplarn okunmas yasaklanmtr.
Bu dnemde slmclk (Panislmizm) siyaseti izlenmitir.
II. Abdlhamit, bu dnemde devleti Yldz Sarayndan ynetmitir.
Hafiyelik Tekilt (Jurnal/stihbarat) kurulmu ve bu amala jurnalciler (=ajanlar)
yetitirilmitir. Bu durum II. Abdlhamitin kukucu bir kiilie sahip olduunun ve
otoritesini glendirmek istediinin en nemli gstergesidir.
Osmanl Devleti borlarn deyememesi zerine, 1881de yaymlanan Muharrem
Kararnmesi ile iflas ettiini aklamtr. Bu gelime zerine Avrupal alacakl dev-
letler Dyn-u Ummye daresi (Genel Borlar daresi)ni kurarak Osmanl Devle-
tinin nemli gelir kaynaklarna el koymutur.









1883te Osman Hamdi Bey tarafndan Sanayi-i Nefise Mektebi alm ve bylece
gzel sanatlar alannda renci yetitirilmeye balanmtr. Ayrca bunun yannda,
Ticaret Mektebi, Hukuk Mektebi ve Mlkiye Mhendis Mektebi de almtr.
lk kez zrller iin eitli eitim kurumlar almtr.
Abdlaziz dneminde, Ahmet Cevdet Paann bakanlndaki bir komisyon tara-
fndan hazrlanan Mecelle bu dnemde uygulamaya konulmutur.
Abdlaziz dneminde, iftiye kredi salamak iin kurulan Memleket Sandklar
1888de Ziraat Bankasna dntrlmtr.
1890 ylnda Millet-i Sadka olarak adlandrlan Ermeniler ilk kez Erzurumda isyan
etmi, isyan bastrmak amacyla Hamidiye Alaylar kurulmutur.
1895 ylnda II. Abdlhamitin fermanyla kimsesiz, yal, sakat ve yardma muhta-
lar iin Okmeydannda Darl-aceze kurulmutur.
1899da II. Abdlhamitin emriyle ili Eftal Hastanesi kurulmutur.
Berlin-Badat Demir Yolu bir Alman irketine ihale edilmitir.
lk tramvay hatlar kurulmutur.
Beikta, Galatasaray ve Fenerbahe spor kulpleri kurulmutur.





1. Aadakilerden hangisi stibdat Dnemi
gelimelerinden biri deildir?
A) Ziraat Bankasnn almas
B) Vilyet Nizamnmesinin yaymlanmas
C) Sanayi-i Nefise Mektebinin almas
D) Dyn-u Ummiyenin kurulmas
E) Mecellenin uygulamaya konulmas




2. II. Abdlhamit dneminde, Osmanl Dev-
leti'nin ttn, ispirto, pul, vergi, tuz, ma-
den ve orman gelirlerine el koyan, ban-
da alacakl Avrupal devletlerin temsilci-
lerinin bulunduu uygulama, aadaki-
lerden hangisi ile gerekletirilmitir?
A) Kapitlasyonlarn kaldrlmasyla
B) Kanun-u Essi'nin ilan edilmesiyle
C) Tersane Konferansnn kararlaryla
D) Dyn-u Ummiyenin kurulmasyla
E) Londra Boazlar Szlemesi'nin imza-
lanmasyla




3. Osmanl Devletinde, Dyn-u Ummiye
daresinin kurulmas aadaki gelime-
lerden hangisinin bir sonucudur?
A) Osmanl Devletinin d borlarn de-
yemez duruma gelmesi
B) Osmanl Devletinin ilk kez toprak kay-
betmesi
C) Boazlar sorunun ortaya kmas
D) Yenieri Ocann kaldrlmas
E) Osmanl Devletinin yalnz kalma siya-
setinden vazgeerek ittifaklara girmesi




4.
I. Hamidiye Alaylarnn kurulmas,
II. Hafiyelik Tekiltnn kurulmas,
III. lk kez halkn ynetime katlmas
Yukardakilerden hangileri II. Abdlhamit
Dnemi gelimeleri arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III




5. Osmanl Devletinde kimsesiz, yal, sa-
kat ve yardma muhtalar iin 1895 yln-
da Darl-acezenin kurulmas hangi pa-
diah dneminde gereklemitir?
A) II. Mahmut B) Abdlaziz
C) II. Abdlhamit D) V. Murat
E) Abdlmecit


Dyn-u Ummye daresi Osmanl Devletinin;
Vergi (Dou Rumeli) Maden Balk Kabotaj
Reji (iki, ttn) Orman Demir yolu Tuzla
gelirlerine el koymutur.
Osmanl Devleti, Dyn-u Ummye daresinin kurulmasyla ekonomik bamszln
kaybetmitir.
nl tarihi lber Ortaylya gre Dnyann son hkmdar, son evrensel imparator
II. Abdlhamit Handr.
nl Alman devlet adam Otto von Bismarck ise Dnyada 100 gr. akl varsa, bunun
90 gram Abdlhamit Han'da, 5 gram bende, kalan 5 gram da dier dnya siyasle-
rindedir. demitir.
1-B 2-D 3-A 4-E 5-C




IX. BLM
XX. YZYILDA OSMANLI DEVLET








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)















Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYMnin ortalama 2 soru sorduu bu blmde; Osmanl Devletinin XX.
yzyl balarndan itibaren srdrd demokratikleme abalar, Kuzey Afrika ve Balkanlar-
da yaad toprak kayplar ve I. Dnya Sava srecinde Osmanl Devletinde yaanan geli-
meler ve sonular zerinde durulacaktr. te yandan 2011, 2012 ve 2013 KPSSde soru say-
larnn 3e km olmas bu blmn nemini bir kat daha artrmaktadr.
Bu blmle ilgili olarak zellikle II. Merutiyet Dnemi, Osmanl Devletinin I. Dnya Sava-
nda savat cepheler, Mondros Atekes Antlamas, Kuvy-i Milliye Ruhunun ortaya
kmas ve Cemiyetler (Yararl-Zararl) konularna arlk vermenizi ve soru zmleriyle bir-
likte mutlaka konu tekrar yapmanz neriyoruz.
2001
(1)
2002
(1)
2003
(1)
2004
(1)
2005
(2)
2006
(1)
2007
(1)
2008
(-)
2009
(-)
2010
(-)
2011
(3)
2012
(2)
2013
(3)
Bu blmden ortalama 2 soru kmaktadr.
2006
(1)
2008
(1)
2010
(2)
2012
(3)
2006
(2)
2008
(-)
2010
(1)
2012
(3)
KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 167 ~

XX. YZYILDA OSMANLI DEVLET
Osmanl Devleti XIX. yzylda aznlk isyanlarn ve devletin paralanmasn engelle-
meye ynelik admlar atmsa da beklenen gelime salanamamtr.
XX. yzylda Osmanl Devleti bu abalarn srdrmesine ramen, yaanan gelime-
ler ve toprak kayplar devletin paralanma srecini daha da hzlandrmtr.









I. II. MERUTYET DNEM (1908-1918)
Osmanl Devletinde Sultan II. Abdlhamitin 1908de Kanun-i Essiyi tekrar yrr-
le koyarak Mebusan Meclisini amasyla balayan ve 1918de Sultan Vahdet-
tinin Mebusan Meclisini kapatmasyla sona eren dnem II. Merutiyet Dnemi
olarak adlandrlmaktadr.
II. Merutiyetin ilan edilmesinde etkili olan grup ttihat ve Terakki Cemiyetidir.














A. II. Merutiyetin lan Edilmesinin Nedenleri
ttihat ve Terakki Cemiyetine bal subaylarn Merutiyet ynetimini istemesi
Osmanl hanedanndan baka birinin tahta kaca sylentileri
Padiaha, Serezden stanbula bir ordunun yryecei eklinde bir telgraf ula-
trlmas
Ordu ile halk arasnda isyan belirtilerinin ortaya kmas
1908de ngiltere ile Rusya arasnda Reval Grmesinin yaplmas




1. Osmanl Devletinde Sultan II. Abdlha-
mitin 1908de Kanun-i Essiyi tekrar y-
rrle koyarak Mebusan Meclisini a-
masyla balayp, 1918de Sultan Vahdet-
tinin meclisi kapatmasyla sona eren d-
nem aadakilerden hangisidir?
A) Gerileme Dnemi
B) Tanzimat Dnemi
C) stibdat Dnemi
D) I. Merutiyet Dnemi
E) II. Merutiyet Dnemi




2. Aadakilerden hangisi, II. Merutiyetin
ilnnda etkili olan ttihat ve Terakki Ce-
miyetinin zelliklerinden biri deildir?
A) 1889da asker tbbiye rencileri tara-
fndan stanbulda kurulmutur.
B) 1907de Mustafa Kemalin kurduu Va-
tan ve Hrriyet Cemiyetine katlmtr.
C) Turanclk fikrini savunmutur.
D) Mizan ve Meveret gazeteleri balca
yayn organlardr.
E) 1918de kapatldktan sonra, Teceddt
Frkas ad ile faaliyet gstermitir.




3. Aadakilerden hangisi, II. Merutiyetin
ilan edilme nedenlerinden biri deildir?
A) 31 Mart Olaynn patlak vermesi
B) 1908de Reval Grmesinin yaplmas
C) Osmanl hanedanndan baka birinin
tahta kaca sylentileri
D) Padiaha, Serezden bir ordunun yr-
yecei eklinde bir telgraf ulatrlmas
E) Ordu ile halk arasnda isyan belirtileri-
nin ortaya kmas



4.
I. 31 Mart Ayaklanmas,
II. 1877-1878 Osmanl-Rus Sava,
III. Reval Grmeleri
Yukardakilerden hangileri kinci Meruti-
yet'in ilannda dorudan etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


XX. Yzylda Osmanl Padiahlar
II. Abdlhamit (1876-1909)
V. Mehmet (Reat) (1909-1918)
VI. Mehmet (Vahdettin) (1918-1922)
TTHAT VE TERAKK CEMYET
1889 ylnda stanbulda asker tbbiye rencileri olan brahim Temo, shak
Sukut, Abdullah Cevdet, Mehmet Reit, Hikmet Emin Bey, Hseyinzde Ali
ve Nzm Bey tarafndan ttihad- Osmn adyla gizlice kurulan cemiyettir.
Ayn yl iinde Paristeki Jn Trkler (Gen Osmanllar) ile temas kuran bu grup
Osmanl ttihat ve Terakki Cemiyeti adn almtr.
Mustafa Kemalin 1906da amda kurduu Vatan ve Hrriyet Cemiyeti, 1907
ylnda ttihat ve Terakki Cemiyetine katlm ve iki cemiyet birlemitir.
Balca yayn organlar Mizan, Meveret ve tihad gazeteleridir.
1918de kapatlan parti, Teceddt Frkas ad ile almalarn srdrmtr.
Siyas fikir olarak Trklk (Turanclk/Pantrkizm) akmn savunan ttihat ve
Terakki Cemiyetinin balca amalar ise unlardr:
Osmanl Devletinin dalmasn nlemek
Avrupal devletlerin Osmanl Devleti zerindeki basksn engellemek
Merutiyeti ilan ederek halk ynetime dhil etmek
Mill kltre hizmet etmek
Mill bir ekonomi oluturmak
1908de ngiltere ile Rusya arasndaki Reval Grmesinde; Makedonya meselesi,
Boazlarn durumu ve Osmanldaki aznlklar iin yaplacak slahatlarn grlmesi
Merutiyetin ilnnda hzlandrc etkiye sahip olmutur.
1-E 2-B 3-A 4-C

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 168 ~

B. II. Merutiyetin lan (24 Temmuz 1908)
ttihat ve Terakki Cemiyeti yeleri, basndan ve Almanya istihbaratndan aldklar
Reval Grmeleri bilgisine dayanarak, silah zoruyla da olsa padiaha Merutiyeti
ilan ettirebilmek iin Hrriyet Taburlarn kurmular ve isyan karmlardr.
Halk tarafndan da desteklenen bu ayaklanma sonucunda Selanik Hkmet Kona
igal edilmitir. ttihat ve Terakki liderlerinden Enver Paa, Resneli Niyazi Bey ve
Eyp Sabri Beyin ordularyla stanbula gelecei dedikodular zerine endielenen
II. Abdlhamit, 24 Temmuz 1908de II. Merutiyeti ilan ederek Kanun-i Essiyi ye-
niden yrrle koymutur. Bylece stibdat Dnemi sona ermitir.










C. 31 Mart Olay (13 Nisan 1909)
II. Merutiyetin ilanndan sonra bu ynetimi istemeyen gruplarn, Volkan Gazetesi
yazar Dervi Vahdeti nclnde stanbulda balattklar isyandr.


Osmanl Mebusan Meclisinin ikinci kez alndan sonra atmalar artmtr. tti-
hatlara muhalif olanlarn kurduu Ahrar Frkas, ttihat ve Terakki Cemiyetinin
almalarna engel olmak istemitir.
Politik istikrarszlk ve atmalar, Serbesti Gazetesi yazar Hasan Fehminin ld-
rlmesi ile daha da iddetlenmitir.
Volkan Gazetesi, ttihad-i Muhammed Cemiyetinin yayn organ haline geldikten
sonra zellikle din adamlar ve ittihatlara kar olan subaylar zerinde son derece
etkili olmutur.
Taksim Klasndaki Avc Taburlarna bal askerler ayaklanma kararak, lkenin
eriata gre ynetilmesini istemilerdir. Dnemin hkmeti (Hseyin Hilmi Paa)
isyanclarla uzlama yoluna gidince, hkmet yeleri tek tek istifa etmi, yeni kabi-
neyi de Tevfik Paa kurmutur.
syan, Selanikten gelen Komutanln Mahmut evket Paann, Kurmay Bakan-
ln Mustafa Kemalin yapt Hareket Ordusu tarafndan bastrlmtr. Mustafa
Kemal ayrca Hareket Ordusunda Kolaas olarak grev almtr.




syann bastrlmasndan sonra skynetim ilan edilmi ve II. Abdlhamit tahttan
indirilerek yerine Mehmet Reat (V. Mehmet) tahta karlmtr.




1. Osmanl Devletinde 30 yllk bask dne-
mi olarak bilinen stibdat Dnemi, aa-
daki gelimelerden hangisi ile sona er-
mitir?
A) Bb- li Baskn
B) 31 Mart syan
C) Balkan Savalarnn balamas
D) II. Merutiyetin ilan
E) Giritin Yunanistan tarafndan ilhak



2. kinci Merutiyet dneminde;
I. Girit,
II. Bosna-Hersek,
III. Yunanistan
blgelerinden hangileri kaybedilen top-
raklar arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



3. 31 Mart Olay sonrasnda;
I. padiahn tahttan indirilmesi,
II. yenilik taraftarlarnn ynetim zerindeki
gcn artrmas,
III. ordunun siyasete karmas
gelimelerinden hangilerinin ortaya kt-
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



4. 31 Mart syann bastrmak iin Selanik-
ten stanbul'a gelen Hareket Ordusunun
komutan aadakilerden hangisidir?
A) Mustafa Kemal Paa
B) Mahmut evket Paa
C) Hseyin Avni Paa
D) Mehmet Nuri Paa
E) Selahattin Adil Paa



5. Osmanl Devletinde meclis karar ile g-
revden alnan padiahlar aadaki see-
neklerden hangisinde doru olarak veril-
mitir?
A) II. AbdlhamitVahdettin
B) II. AbdlhamitV. Mehmet Reat
C) V. Mehmet ReatVahdettin
D) AbdlazizII. Abdlhamit
E) V. MuratII. Abdlhamit


II. Merutiyetin lan Srasnda Yaanan Toprak Kayplar
Bulgaristan bamszln ilan etmitir.
Avusturya-Macaristan mparatorluu Bosna-Herseki ele geirmitir.
Girit, Osmanl Devletinden ayrlarak Yunanistana balanmtr.
1908de Merutiyetin ilan edilmesiyle, Osmanl Devletinde anayasal ve parlamenter
dnem yeniden balamtr.
31 Mart Olay Trk tarihinde rejime (ynetim ekline) kar kan ilk isyandr.
31 Mart Ayaklanmasnn bastrlmasyla ttihat ve Terakki Cemiyetinin ynetimdeki
etkinlii artm ve Merutiyet rejimi korunmutur.
Osmanl tarihinde meclis kararyla tahttan indirilen iki padiah vardr. Bunlardan ilki
Sultan II. Abdlhamit, dieri de Sultan Vahdettin (VI. Mehmet)dir.
1-D 2-C 3-E 4-B 5-A

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 169 ~

27 Nisan 1909 tarihinde Selanike srgne gnderilen II. Abdlhamit, yaklak 3,5
yl srecek olan srgn hayatn Selanikteki Alatini Kknde geirmitir. Daha
sonra 150 liraya kiralanan Loreley adl bir Alman gemisi ile 2 Kasm 1912de tek-
rar stanbula, Beylerbeyi Sarayna geri dnmtr.


D. 1876 Kanun-i Essisinde Yaplan 1909 Yl Deiiklikleri
Mebusan Meclisinde yaplan toplant sonucunda Kanun-i Essinin baz maddele-
rinde deiiklik yaplmtr.










E. II. Merutiyet Dneminde Kurulan Siyas Partiler


II. MERUTYET DNEMNDEK BALICA SYAS PARTLER
ttihat ve Terakki Cemiyeti
Trk siyas tarihinin ilk partisidir.
Siyas fikir olarak Trklk (Turanclk/Pantr-
kizm) akmn savunmutur.
Mizan, Meveret ve tihad gazeteleri destekle-
mitir.
Osmanl Ahrar Frkas
Prens Sabahattin nderliinde kurulmutur.
Trk siyas tarihinin ilk muhalefet partisidir.
Volkan ve Serbest gazeteleri desteklemitir.
Hrriyet ve tilaf Frkas
Liderleri Dr. Rza Nur ve Damat Ferit Paadr.
1911 ylnda ttihat ve Terakki Cemiyetine kar
kurulan en nemli muhalefet partisidir.

II. Merutiyet Dneminde bu nemli siyas parti dnda ayrca; Fedakran-
Millet Frkas, ttihad- Muhammed Frkas, Osmanl Demokrat Frkas, Islahat-
Essiye-i Osmaniye Frkas, Mutedil Hrriyetpervern Frkas, Osmanl Sosyalist
Frkas ve Ahli Frkas gibi siyas partiler de kurulmutur.

1. 27 Nisan 1909da Meclis-i Mebusann al-
d karar dorultusunda, eyhl-islm
Mehmet Ziyaeddin Efendinin fetvasyla
tahttan indirilen Sultan II. Abdlhamitin,
yaklak 3,5 yllk srgn hayatn geir-
dii yer aadakilerden hangisidir?
A) Kriim Saray B) Malta Kk
C) Alatini Kk D) Rumini Saray
E) Yedi Kule atosu


2.
I. hkmetin padiaha deil, meclise kar-
sorumlu olmas,
II. padiahn Mebusan Meclisini kapatma
yetkisine snrlama getirilmesi,
III. padiahn srgn ve sansr yetkilerine
son verilmesi
Yukardakilerden hangileri 1876 Kanun-i
Essisinde yaplan 1909 yl deiiklikle-
ri arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Trk tarihinde ok partili hayata ilk kez
hangi dnemde geilmitir?
A) Tanzimat Dnemi
B) II. Merutiyet Dnemi
C) stibdat Dnemi
D) I. Merutiyet Dnemi
E) Cumhuriyet Dnemi


4. Aadakilerden hangisi II. Merutiyet
Dneminde kurulan siyas partilerden
biri deildir?
A) Hrriyet ve tilaf Frkas
B) Fedakran- Millet Frkas
C) Osmanl Ahrar Frkas
D) Vatan ve Hrriyet Cemiyeti
E) ttihat ve Terakki Cemiyeti


5. II. Merutiyet Dneminde Prens Saba-
hattin nderliinde kurulan Trk siyas
tarihinin ilk muhalefet partisi aadaki-
lerden hangisidir?
A) Osmanl Ahrar Frkas
B) ttihad- Muhammed Frkas
C) Fedakran- Millet Frkas
D) Mutedil Hrriyetpervern Frkas
E) Hrriyet ve tilaf Frkas

Hkmet, padiaha deil Mebusan Meclisine kar sorumlu tutulmutur.
Padiahn Meclisi kapatma yetkisi byk oranda snrlandrlmtr.
Uluslararas antlamalarda Mebusan Meclisinin Onay zorunluluu geti-
rilmitir.
Kanun teklifi iin gerekli olan padiah izni kaldrlmtr.
Padiahn srgn ve sansr yetkisine son verilmitir.
Padiahn veto hakk snrlandrlmtr.
Basn zerindeki sansr kaldrlmtr.
Cemiyet, dernek ve parti kurma hak ve hrriyetleri kabul edilmitir.
KANUN- ESSDE YAPILAN 1909 YILI DEKLKLER
Bu deiikliklerle padiahn yetkileri kstlanm, Mebusan Meclisinin gc artrlarak
demokratikleme srecine katk salanmtr.
Trk tarihinde ok partili hayata ilk kez II. Merutiyet Dneminde geilmitir.
1-C 2-E 3-B 4-D 5-A

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 170 ~































II. TRABLUSGARP SAVAI (1911-1912)
A. Savan Nedenleri
1870li yllarda Piyemonte nclnde siyas birliini tamamlayan talyann,
gelien sanayisi iin ham madde ve pazar aray
ngiltere ve Fransann, talyay Almanyann yanndan ayrarak kendi smrge-
lerini gvence altnda tutmak istemesi
Trablusgarpn coraf konum olarak talyaya yakn olmas
talyann artan nfusuna yeni yurtlar bulma dncesi
Trablusgarpn talyaya Afrikann ilerine kadar ilerleme olana salamas
Osmanl Devletinin deniz gcnn olduka zayf olmas
talyann Habeistandaki baarszln (1896) telfi etmek istemesi

































1. Osmanl Devletinin dalmasn nlemek
iin, snrlar iinde yaayan ve Osmanl
Devletini oluturan btn milletleri, hak
ve devler bakmndan eit duruma geti-
rerek Osmanl Toplumu olabilme fikrini
savunan dnce akm aadakilerden
hangisidir?
A) slmclk
B) Trklk
C) Osmanlclk
D) Batclk
E) Adem-i Merkeziyetilik


1-C

OSMANLI DEVLETNN DAILMASINI NLEME ABALARI
(FKR AKIMLARI)

Fikir Akm
Temsilcileri Amac
Etkili
Olduu
Dnem
Geerlilii
Osmanlclk
Ziya Paa
Mithat Paa
Namk Kemal
Ali Suavi
Osmanl Devletini oluturan btn mil-
letleri adalet, eitlik, hrriyet lleri
iinde bir arada tutup Osmanllk duygu-
su ile Osmanl Toplumunu oluturmak,
toplumsal eitlii salamak
Tanzimat
Dnemi

I. Merutiyet
Fransz htilli sonrasnda or-
taya kan Milliyetilik akm-
nn etkisiyle Balkan milletleri-
nin isyan edip Osmanl Dev-
letinden ayrlmasyla geerli-
liini kaybetmitir.
slmclk
(mmetilik)
(Panislmizm)
Said Halim Paa
Mehmet kif
Ahmet Hamdi
Akseki
Millet olmann en nemli zellii dindir.
Din birlik devleti ayakta tutabilir, dn-
cesiyle slm toplumlarnn devletten ay-
rlmalarn nlemek ve tm Mslman-
lar tek bir at altnda toplamak
II. Abdlhamit
(stibdat)
Dnemi
I. Dnya Sava srasnda hali-
fenin cihat arsna ramen
Mslman Araplarn ngiliz-
lerle birlikte hareket etmeleri
ile geerliliini kaybetmitir.
Trklk
(Turanclk)
(Pantrkizm)
Yusuf Akura
Mehmet Emin
Yurdakul
Ziya Gkalp
mer Seyfettin
smail Gaspral
Mehmet Emin
Reslzde
Dnyadaki btn Trkleri mill bir duygu
ile birletirerek Osmanl bayra altnda
kuvvetli bir unsur olarak yeniden dnya
devletleri arasna sokmak

Yusuf Akurann Osmanlclk, slamclk
ve Trklk fikirlerini inceledii nemli
eseri Tarz- Siyasettir.
II. Merutiyet
Dnemi
Bilim ve teknikte Batnn r-
nek alnmas, kltrel yapnn
korunmas dncesiyle Yeni
Trk Devletinin kurulmasn-
da Mustafa Kemal Atatrkn
ortaya koyduu milliyetilik
ilkesinin olumasnda etkili
olmutur.
Batclk
Cell Nuri
Tevfik Fikret
Abdullah
Cevdet
Trk toplumuna Batda gelien dnce,
ynetim biimi, yaama tarzn getirerek
lkenin kalknmasn salamak, Avrupa-
nn izinden gitmek
Lle Devri ve
Tanzimat
Dnemi
Batnn sadece bilim ve tek-
niinin alnmas gerektiini
savunan bu anlay Yeni Trk
Devletinin temel talarndan
birini oluturmutur.
Adem-i
Merkeziyetilik
Prens Sabahat-
tin
Federal ynetim ve liberal ekonomi ile
devletin srekliliini salamak yerel y-
netimlerin yetkilerini artrmak
II. Merutiyet
Dnemi
ttihat ve Terakki Cemiyeti ta-
rafndan sakncal bulunmu,
taraftarlar srgn edilmitir.

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 171 ~

B. Savan Geliimi
Trablusgarp igal etmek isteyen talya bu amacna ulamak iin Avrupa devletle-
riyle, kendisine Trablusgarpta hareket serbestlii tanyacak antlamalar yapmtr.
Bu konuda anlamaya vard devletlerden biri Rusyadr. talya, 1909 Racconigi
Antlamas ile Trablusgarp zerindeki karlarn Rusyaya kabul ettirmitir.



1896 Habeistan bozgununu yaam olan talya, Osmanlnn i sorunlarn ok ye-
rinde ve zamannda kullanarak Trablusgarp, Bingazi ve Derneye asker karmtr.
Bu gelime zerine Osmanl Devleti blgeye denizden ve karadan asker gndere-
memitir. nk donanma Halite demirliydi ve Msr ngiliz igali altndayd.
Osmanl Devletinin gen vatansever subaylar Mustafa Kemal (gazeteci erif Bey
adyla), Enver Bey, Nuri Bey, Fethi Okyar ve Ali etinkaya, Msr ve Tunus zerin-
den buraya gizlice gemilerdir.
Derne ve Tobrukta Mustafa Kemal, Bingazide ise Enver Bey talyanlarn ilerleyii-
ni durdurmu, bunun zerine talya, Osmanl Devletini bara zorlamak iin Rodos
ve Oniki Aday igal etmi, anakkaleyi abluka altna almtr.




Karadan Balkanlarda Osmanlya sava ilan etmesiyle, iki cephede birden savaa-
mayacan anlayan Osmanl Devleti aresizce bar istemek zorunda kalmtr.



Osmanl Devleti Trablusgarptaki subaylarn geri arm ve 15 Ekim 1912 tarihin-
de svirenin Lozan ehrinde talya ile Ouchy (Ui) Antlamasn imzalamtr.

Ouchy (Ui) Antlamas (15 Ekim 1912) (Osmanl talya)
Antlamaya gre;
Osmanl Devletinin Kuzey Afrikadaki son toprak paras olan Trablusgarp ve
Bingazi (Libya) talyaya braklmtr.
talya Trablusgarpn Dyn-u Ummiyeye olan borlarn deyecektir.
Trablusgarpta yaayan Mslmanlar din ynden halifelik makamna bal ka-
lacaklard. Bylece din ve kltrel balar korunmaya allmtr.
Rodos ve On ki Ada geici olarak (Balkan Savalar bitene kadar) talyaya bra-
klmtr.



Osmanl Devleti, Kuzey Afrikadaki son topran kaybetmi, ayn zamanda artk 3
ktada topra olan bir devlet olma zelliini de yitirmitir.



1. Trablusgarp 1911'de talya tarafndan igal
edilince, Osmanl Devleti Trablusgarp'a as-
ker gnderememitir.
Osmanl Devleti'nin bu durumu,
I. Msr'n ngiliz igali altnda olmas,
II. donanmann kullanlamaz halde olmas,
III. blge halknn talyanlar desteklemesi
nedenlerinden hangilerine balanabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. Mustafa Kemalin, Derne ve Tobruk cep-
helerinde baar gstererek smrgecili-
e kar verdii ilk mcadele aadaki-
lerden hangisidir?
A) Trablusgarp Sava
B) anakkale Sava
C) Birinci Balkan Sava
D) kinci Balkan Sava
E) Birinci Dnya Sava


3. talya'nn ekonomik alanda glenmek iste-
mesi 1911de Osmanl topra olan Trablus-
garp' igal etmesine neden olmutur.
talya'nn Trablusgarp' igal etmesi,
I. milliyetilik,
II. smrgecilik,
III. emperyalist politika
anlaylarndan hangilerini benimsedii-
nin kantdr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


4. Osmanl Devleti ile talya arasnda yaa-
nan Trablusgarp Sava, aadaki ant-
lamalardan hangisi ile son bulmutur?
A) Bkre B) Berlin C) Atina
D) stanbul E) Ouchy (Ui)


5. 1912 tarihli Ouchy (Ui) Antlamasnn;
I. Osmanl Devleti Trablusgarp ve Binga-
ziyi talyaya brakacak,
II. Trablusgarpta yaayan Mslmanlar
din ynden halifelik makamna bal
kalacak,
III. talya Trablusgarpn Dyn-u Ummi-
yeye olan borlarn deyecek
maddelerinden hangileri Osmanl Devle-
tinin blge halk ile balarn srdrmek
istediinin ak bir kantdr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

1909 ylnda talya ile Rusya arasnda imzalanan Racconigi Antlamas ile Rusya tal-
yann Trablusgarptaki karlarn, buna karlk talya da Rusyann Boazlardaki -
karlarn kabul etmitir.
Trablusgarp Savanda zellikle Derne, Tobruk ve Bingazide asker baar elde eden
Osmanl Devleti, Balkanlarda sava balamas nedeniyle yenik duruma dmtr.
DKKAT!...
Snavlarda Mustafa Kemalin Trablusgarp Savanda baarl olduu yerler (Derne
ve Tobruk) ile anakkale Savalarnda baarl olduu yerler (Arburnu, Conkbayr,
Anafartalar...) birlikte sorulmakta ve bu bilgilerin ayrt edilmesi istenmektedir.
Trablusgarp Sava Mustafa Kemalin smrgecilie kar ilk mcadelesidir.
talya Balkan Savalar bitmesine ramen Rodos ve On iki Aday Osmanlya geri ver-
memi, II. Dnya Sava sonunda 1947 Paris Antlamas ile Yunanistana brakmtr.
1-C 2-A 3-D 4-E 5-B

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 172 ~





III. BALKAN SAVALARI (1912-1913)
Rusya, Trablusgarp Sava devam ederken, Osmanlnn Balkanlardaki topraklarn
Srbistan ve Bulgaristan arasnda paylatrm, Karada ve Yunanistann da katl-
myla Balkan Birlii oluturulmutur.
Bu Balkan devletleri Osmanl Devletinin Makedonyada slahat yapmasn istemi-
ler, bu istekleri karlk bulmaynca Osmanl Devletine sava ilan etmilerdir.

A. I. BALKAN SAVAI (1912-1913)









1) Savan Nedenleri
Milliyetilik akmnn etkileri
Osmanl Devletinin Balkanlardaki varlna son verilmek istenmesi
Rusyann Panslavizm politikas kapsamnda Balkan uluslarn kkrtmas
ngilterenin Osmanlya kar tutumunu deitirmesi (Reval Grmesi)

2) Savan Geliimi
I. Balkan Savanda Osmanl Devletine saldran ilk Balkan devleti Karada olmu,
bu devletin Yenipazara saldrsyla sava balamtr.
Ksa zamanda gelien savaa Bulgaristan, Srbistan ve Yunanistann da dhil olma-
syla Osmanl Devleti drt cephede birden savamak zorunda kalmtr.
Yunanistan Ege adalarn ve Selaniki ele geirmi; Makedonya Karada, Srbistan
ve Bulgaristan tarafndan igal edilmitir.
Rauf (Orbay) Bey, Hamidiye Kruvazr ile Egede baarl mcadeleler vermise de
Yunanllar Ege adalarn igal etmeyi baarmlardr.
Mustafa Kemal, 25 Kasm 1912de anakkale ve Geliboluyu savunmak iin kurulan
Akdeniz Boaz Birleik Kuvvetler Harekt ubesi Komutanl'na atanmtr.
Osmanl Devleti ile snr kalmayan Arnavutluk ise, Osmanlnn bu durumundan
yararlanarak bamszln ilan etmitir.



Avrupa devletleri durumu deerlendirmek ve sava sonlandrmak iin Londrada
bir konferans toplanmasn salamtr. Osmanl Devleti de I. Balkan Savanda hi
varlk gsterememi ve bar antlamas imzalamak zorunda kalmtr.

1. Dnya tarihinde uak ilk kez hangi sa-
vata ve hangi devlet tarafndan kullanl-
mtr?
A) Trablusgarp Savanda, talya
B) anakkale Savanda, ngiltere
C) Birinci Dnya Savanda, ngiltere
D) Kurtulu Savanda, Fransa
E) Birinci Dnya Savanda, Almanya



2. Trablusgarp Sava devam ederken Bulga-
ristan, Srbistan, Yunanistan ve Karada
Osmanl devletine kar ittifak kurmulardr.
Bu ittifakn kurulmasnda etkili olan dev-
let aadakilerden hangisidir?
A) Fransa B) ngiltere
C) Rusya D) Almanya
E) Avusturya-Macaristan



3. I. Balkan Sava ncesinde Rusyann des-
teiyle Osmanl Devletine kar bir Balkan
birlii oluturulmutur.
Aadaki devletlerden hangisi bu ittifak
(birlik) ierisinde yer almamtr?
A) Yunanistan B) Bulgaristan
C) Srbistan D) Romanya
E) Karada



4. I. Balkan Savanda Osmanl Devletine
saldran ilk Balkan devleti aadakiler-
den hangisidir?
A) Karada B) Srbistan
C) Arnavutluk D) Yunanistan
E) Bulgaristan



5. I. Balkan Sava srasnda Osmanl Dev-
letinin iinde bulunduu durumdan ya-
rarlanarak bamszln ilan eden son
Balkan devleti aadakilerden hangisi-
dir?
A) Yunanistan B) Bulgaristan
C) Srbistan D) Karada
E) Arnavutluk

Dnya tarihinde uak ilk kez Trablusgarp Savanda talya tarafndan kullanlmtr.
talyan pilot Giulio Gavotti 1 Kasm 1911de dnya tarihinde ilk kez uaktan Osmanl
askerlerinin zerine bomba atarak hava saldrs gerekletirmitir.
OSMANLI
DEVLET
Bulgaristan
Karada
Yunanistan
Srbistan
I. Balkan Sava srasnda bamszln ilan edip, Osmanl Devletinden ayrlarak ba-
msz olan son Balkan devleti Arnavutluk olmutur.
1-A 2-C 3-D 4-A 5-E

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 173 ~

Osmanl Devletinin I. Balkan Savanda malup olmasnda;
Ordunun siyasete karmas
Ordunun bir ksmnn terhis edilmesi (Dileri Bakan sm Bey 65.000 kiilik
bir asker birlii savatan nce terhis etmitir.)
Donanma gcnn yetersiz olmas
Savan drt cephede devam etmesi
Ordunun bir ksmnn Vahab Ayaklanmasn bastrmak iin Yemene gitmesi
gibi durumlar etkili olmutur.

3) Bb- li Baskn (23 Ocak 1913)
I. Balkan Savanda alnan yenilginin sorumlusu grlen hkmete kar, ttihat ve
Terakkicilerin dzenledii, Osmanl Devletinde grlen ilk hkmet darbesidir.
Enver Paa nclnde dzenlenen bu hkmet darbesi ile Kmil Paa Hkmeti
drlm, yerine Mahmut evket Paa Hkmeti kurulmutur.
Bb- li Baskn ile ttihat ve Terakki Cemiyetinin ynetimdeki etkinlii artmtr.




4) Londra Antlamas (30 Mays 1913)
Osmanl Devleti bu antlama ile Midye-Enez hattnn batsndaki topraklar kaybet-
mitir. Buna gre;
Osmanl Devletinin bat snr Midye-Enez hatt olarak belirlenmitir.
Ege adalarnn durumu Avrupal devletlerin alaca karara braklmtr.
Gelibolu Yarmadas dndaki tm Trakya, Dedeaa, Kavala, Krklareli ve Edir-
ne Bulgaristana braklmtr.
Orta ve Kuzey Makedonya Srbistana braklmtr.
Gney Makedonya, Selanik ve Girit Yunanistana braklmtr.







5) I. Balkan Savann Sonular
Osmanl Devleti Balkanlarda ok fazla toprak kayb yaamtr. (Midye-Enez Hatt)
Mustafa Kemalin ordunun siyasete karmamasna ynelik grlerinin doruluu
ortaya kmtr.
Osmanlclk akm amacna ulaamam, yerini Milliyetilik akmna brakmtr.
Ynetimi ele geiren ttihat ve Terakki Cemiyeti 1918e kadar lkeyi ynetmitir.
Savatan en krl kan devlet Bulgaristan olmutur. Bu durum II. Balkan Savann
kmasnda son derece etkilidir.

1. Osmanl Devletinin Birinci Balkan Sava-
n kaybetmesinde;
I. donanma gcnn yetersiz olmas,
II. ordunun siyasete karmas,
III. talyann siyas birliini kurmas
gelimelerinden hangilerinin etkili oldu-
u savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. Osmanl Devletinde, hkmetin silah zo-
ruyla grevden alnmasyla sonulanan
ve bir anlamda asker darbe nitelii ta-
yan ilk hkmet darbesi aadakilerden
hangisidir?
A) II. Merutiyetin ilan
B) 31 Mart Vakas
C) Patrona Halil syan
D) Bb- li Baskn
E) Kabak Mustafa syan



3.
I. Bb- li Baskn,
II. 31 Mart Vakas,
III. Merutiyetin ilan
Yukardakilerden hangileri rejimi dei-
tirmeye ynelik bir faaliyet deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



4. Osmanl Devleti Midye-Enez Hattnn ba-
tsndaki topraklar aadaki antlama-
lardan hangisiyle kaybetmitir?
A) Bkre B) Londra C) Atina
D) stanbul E) Ui (Ouchy)



5.
I. Selanik,
II. Makedonya,
III. Ege Adalar
Yukardakilerden hangileri I. Balkan Sa-
va sonrasnda kaybedilmitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) I, II ve III


Osmanl Devleti bu antlama ile Gkeada (mroz) ve Bozcaada (Taoz) dnda tm
Ege adalarn kaybetmitir.
DKKAT!...
Deerli adaylar, SYMnin yapt snavlarda Balkan Savalar ile ilgili sorularda ge-
nellikle kaybedilen topraklarn hangileri olduu? konusu zerinde durulmaktadr.
Bb- li Baskn sadece bir hkmet darbesidir. Rejimi deitirmeye ynelik deildir.
Baskn sonucunda rejim ya da herhangi bir padiah deiiklii yaanmamtr.
1-C 2-D 3-A 4-B 5-E

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 174 ~

B. II. BALKAN SAVAI (1913)









Savan Nedenleri
Bulgaristann I. Balkan Sava sonucunda fazla toprak elde etmesi (temel sebep)
Dier Balkan devletlerinin Bulgaristann bu kadar glenmesinden rahatsz olmas
Balkan devletlerinin toprak paylam konusunda anlaamamas

Bulgaristann Balkanlarda glenmesinden rahatsz olan Srbistan, Yunanistan ve
Karada Bulgaristana sava ilan etmilerdir. Bu devletlere, I. Balkan Savanda yer
almayan ve Bulgaristandan toprak talep eden Romanya da dhil olmutur.



Osmanl Devleti, Balkan devletleri arasndaki bu mcadeleyi frsat bilerek Krklareli
ve Edirne (Dou Trakya)yi geri almtr. Bu durum Osmanl Devletinin Londra Ant-
lamasnda belirlenen snrlar kabul etmediini gstermektedir.




II. Balkan Sava sonunda, Balkan devletleri kendi aralarnda Bkre Antlamasn
imzalamlardr. Osmanl Devleti ise Bulgaristan ve Srbistan ile ayr ayr stanbul
Antlamalarn yaparken, Yunanistan ile Atina Antlamasn imzalamtr.

BALKAN SAVALARINI BTREN ANTLAMALAR
Bkre Antlamas
(10 Austos 1913)
Balkan devletleri kendi aralarnda imzalamtr.
Antlamaya gre;
- Manastr, skp ve Pritina Srbistana verilecek.
- Serez, Drama, Selanik ve Kavala Yunanistana verilecek.
- Dobruca ve Silistre Romanyaya verilecek.
stanbul Antlamas
(29 Eyll 1913)
Osmanl Devleti ile Bulgaristan arasnda imzalanmtr.
Bulgaristan Dou Trakyay Osmanl Devletine brakm,
Meri Nehri snr kabul edilmitir.
Atina Antlamas
(14 Kasm 1913)
Osmanl Devleti ile Yunanistan arasnda imzalanmtr.
Selanik, Yanya ve Girit Yunanistana braklm ve Meri
Nehri snr kabul edilmitir.
stanbul Antlamas
(13 Mart 1914)
Osmanl Devleti ile Srbistan arasnda imzalanmtr.
Srbistanda kalan Trklerin haklarnn ve mallarnn
korunmas ile ilgili hkmler vardr.

1. I. Balkan Savanda olmayp II. Balkan
Savanda yer alan Balkan devleti aa-
dakilerden hangisidir?
A) Yunanistan B) Romanya
C) Srbistan D) Karada
E) Arnavutluk


2. Aadakilerden hangisi II. Balkan Sava-
nn nedenlerinden biridir?
A) Arnavutlukun bamsz olmas
B) Osmanl Devletinin Edirne ve Krklare-
liyi geri almas
C) Bulgaristann genilemesinden dier
Balkan devletlerinin huzursuz olmas
D) Kanun-i Essinin ilan edilmesi
E) Bb- li Basknnn gereklemesi


3. II. Balkan Savandan en zararl kan
devlet aadakilerden hangisidir?
A) Yunanistan B) Romanya
C) Srbistan D) Karada
E) Bulgaristan


4. II. Balkan Savanda Bolayr Kolordusu
Kurmay Bakan olan Mustafa Kemal;
I. Edirne,
II. Krklareli,
III. Selanik
blgelerinden hangilerini igalden kur-
tarmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) I, II ve III


5. II. Balkan Sava sonrasnda;
I. Osmanl Devleti ile Yunanistan arasn-
da imzalanan,
II. Balkan devletlerinin kendi aralarnda
imzaladklar,
III. Osmanl Devleti ile Bulgaristan arasn-
da imzalanan
antlamalar aadakilerden hangisinde
doru olarak sralanmtr?
I II III
A) Bkre Atina stanbul
B) Atina Bkre stanbul
C) stanbul Atina Bkre
D) Bkre stanbul Atina
E) Atina stanbul Bkre


BULGARSTAN
Yunanistan
Romanya
Srbistan
Karada
I. Balkan Savanda olmayp II. Balkan Savanda yer alan devlet Romanyadr.
II. Balkan Savanda Mustafa Kemal Bolayr Kolordusu Kurmay Bakan, Enver Paa
ise atalca Birlikleri Kurmay Bakan olarak grev yapmtr.
1-B 2-C 3-E 4-D 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 175 ~

Balkan Savalarnn Genel Sonular



IV. I. DNYA SAVAI (1914-1918)
A. I. DNYA SAVAININ NEDENLER






B. I. DNYA SAVAININ BALAMASI
28 Haziran 1914 tarihinde Avusturya-Macaristan Veliahd Ferdinand ve einin,
Bosna Hersekin bakenti Saraybosnay ziyareti esnasnda Srpl bir gen (Princep)
tarafndan ldrlmesi I. Dnya Savan balatan kvlcm olmutur.
Avusturya-Macaristann Srbistana sava amasyla I. Dnya Sava fiilen bala-
m; Rusya Srbistann, Almanya ise Avusturya-Macaristann yannda yer almtr.

1.
I. Bat Trakya,
II. Arnavutluk,
III. Dou Trakya
Osmanl Devleti yukardakilerden hangi-
lerini Balkan Savalar sonunda kaybet-
mitir ?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) I, II ve III


2. Aadakilerden hangisi, Osmanl Devle-
tinin Balkan Savalar sonunda kaybetti-
i yerlerden biri deildir?
A) Bosna Hersek B) Makedonya
C) Bat Trakya D) Arnavutluk
E) Ege Adalar



3. Aadakilerden hangisi Birinci Dnya
Sava'nn genel nedenlerinden biridir?
A) talya'nn siyas birliini kurmas
B) Fransa'nn Alsas-Loren'i kaybetmesi
C) Smrgecilik araylarnn artmas
D) Almanya ve ngiltere arasndaki ekono-
mik rekabet
E) Rusya'nn Balkanlarda izledii Pansla-
vizm politikas


4. I. Dnya Savann nedenlerinden biri
olan devletleraras rekabetin;
I. ham madde gereksiniminin azalmas,
II. silahlanmann younluk kazanmas,
III. devletleraras bloklamann yaanmas
durumlarndan hangilerine ortam hazr-
lad savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


5. I. Dnya Savann kmasna yol aan
ilk sava ilan, aadaki devletlerin han-
gileri arasnda gereklemitir?
A) Almanya ile ngiltere
B) Avusturya-Macaristan ile Srbistan
C) Avusturya-Macaristan ile Rusya
D) ngiltere ile talya
E) Almanya ile Fransa


Bat Trakya, Makedonya, Arnavutluk ve Ege Adalar (Bozcaada (Taoz) ve
Gkeada (mroz) hari) Osmanl Devletinin elinden kmtr.
Osmanl Devletinin Balkanlardaki varl Dou Trakya ile snrl kalmtr.
Bat Trakya (Gmlcine, Dedeaa, skee, Kavala, Yanya, Serez ve kodra)
sorunu ortaya kmtr.
Osmanl Devletinde merkez ynetim saygnln kaybetmitir.
Meri Nehri snr olarak kabul edilmi ve yaklak olarak bugnk Bat snr
belirlenmitir.
Osmanlda lke iinde g hareketleri younlamtr.
Almanyadan getirilen subaylarla Osmanl ordusu yeniden yaplandrlmaya
allmtr.
ttihat ve Terakki lkenin ynetimini tmyle ele geirmitir.
Osmanlclk fikir akm zayflam, Trklk fikir akm glenmitir.
GENEL NEDENLER
Sanayi nklb sonras srete ortaya kan smrgecilik yar***
Ham madde ve pazar araylarnn uluslararas rekabete dnmesi***
Fransz htilli sonrasnda ortaya kan milliyetilik akmnn etkisiyle her
milletin devlet kurmak istemesi
lkeler aras silahlanma ve bloklamalarn yaanmas
ZEL NEDENLER
Almanya ve ngiltere arasndaki ekonomik rekabet
Fransann 1871 Sedan Savanda Almanyaya kaptrd Alsace-Loraiene
(Alsas Loren) blgesini geri almak istemesi (kmr havzas rekabeti)
Rusyann scak denizlere inme amac ve Balkanlarda uygulad Panslavizm
politikas
Avusturya-Macaristan ile Rusyann Balkanlara hakim olma dncesi
talya ve Fransann Kuzey Afrikada smrge rekabetine girmesi
talyann Akdenize egemen olma dncesi
Japonyann Uzakdoudaki Alman smrgelerini ele geirmek istemesi
Savan balamasnda etkili olan en nemli iki devlet Almanya ile ngilteredir.
1-D 2-A 3-C 4-E 5-B

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 176 ~












SAVA BALADIKTAN SONRA
















C. OSMANLI DEVLETNN I. DNYA SAVAINA GRMES
Osmanl Devleti, Trablusgarp ve Balkan Savalarnn yaralarn henz saramad
iin savan balangcnda tarafsz bir tutum sergilemitir.
ngiltere de yeni cephelerin almasn karlarna uygun bulmad iin Osmanl
Devletinin savaa girmesini istememitir.
Osmanl Devleti, siyas yalnzlna son vermek ve daha nce kaybettii topraklar
geri alabilmek iin nce ngiltere ve Fransaya yaklamak istemi, ancak geri evri-
lince Almanya ile yaknlamtr.
Bu yaknlama sonucunda Osmanl Devleti ile Almanya arasnda 2 Austos 1914
tarihinde bir ittifak antlamas imzalanmtr.
Akdenizde ngilizlerden kaan Goeben ve Breslav adl iki Alman sava gemisi
anakkale Boazn geip Osmanl Devletine snm, Osmanl Devleti bu gemileri
satn aldn bildirerek gemilere Trk bayra ekmi ve isimlerini de Yavuz ve
Midilli olarak deitirmitir.
Adlar Yavuz ve Midilli olarak deitirilen bu sava gemileri, Alman Amiral Souchon
(uson) komutasnda Karadenize alarak Ruslara ait Sivastopol ve Odessa liman-
larn bombalamtr.
Rusya bu gelime sonrasnda 31 Ekim 1914te Osmanl Devletine sava ilan etmi,
bylece Osmanl Devleti I. Dnya Savana girmitir.

1.
I. Almanya,
II. Rusya,
III. Avusturya Macaristan,
IV. Bulgaristan
Yukardakilerden hangileri ttifak (Ba-
lama) Devletleri Grubu'nda yer almtr?
A) I ve II B) I ve III C) II ve IV
D) I, II ve IV E) I, III ve IV



2.
I. ngiltere
II. Fransa
III. Almanya
IV. Rusya
V. ABD
Yukardakilerden hangisi tilaf (Anlama)
Devletlerinden biri deildir?
A) I B) II C) III D) IV E) V




3. I. Dnya Sava srecinde 1915te taraf
deitirerek tilaf Grubuna geen devlet
aadakilerden hangisidir?
A) talya B) Bulgaristan C) Almanya
D) Rusya E) Romanya




4. Osmanl Devleti'nin I. Dnya Sava'na
girmesine yol aan Yavuz ve Midilli ge-
mileri aadaki devletlerden hangisinin
limanlarn bombalamtr?
A) talya B) ngiltere C) Fransa
D) Rusya E) Yunanistan




5. ngiltere Birinci Dnya Sava'nda, Osmanl
Devleti'nin tarafsz kalmasn istemi ve bu
dorultuda aba gstermitir.
Osmanl Devleti'nin aadaki zellikle-
rinden hangisinin, ngiltere'nin bu ynde
bir politika izlemesini zorunlu kld
savunulamaz?
A) Halifenin din gc B) Sanayi gc
C) Boazlara hkimiyeti D) nsan gc
E) Jeopolitik konumu

DEVLETLERARASI BLOKLAMALAR
ngiltere
Fransa
Rusya
Almanya
Avusturya-Macaristan
talya
TTFAK (BALAMA)
DEVLETLER
TLF (ANLAMA)
DEVLETLER
ngiltere
Fransa
Rusya
talya (taraf deitiren devlet)
Japonya (ilk ayrlan devlet)
Yunanistan (son katlan devlet)
ABD
Srbistan
Romanya
Belika
Hollanda
Portekiz
Brezilya
in
Almanya
Avusturya-Macaristan
talya
Osmanl Devleti
Bulgaristan









1-E 2-C 3-A 4-D 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 177 ~



















D. OSMANLI DEVLETNN SAVATII CEPHELER
Osmanl Devleti I. Dnya Savanda 2si taarruz, 7si savunma olmak zere toplam
9 farkl cephede mcadele etmitir. Savunma cephelerinin 4 lke snrlar iinde,
3 mttefiklere yardm amal olarak snr dnda almtr.













TAARRUZ (SALDIRI) CEPHELER
1) Kafkas (Dou) Cephesi (Toprak Kazanlan Tek Cephe)***
I. Dnya Savanda Osmanl corafyasnda alan ilk cephe Kafkas Cephesidir.
Ruslara kar mcadele edilen Kafkas Cephesinin almasnda;
Rusyann gneye ilerleyiini durdurmak
Kafkaslardaki bamszlk mcadelesini desteklemek
Orta Asya Trkleriyle balant kurup Turanclk fikrini hayata geirmek
Bak petrollerini ele geirmek
Kafkaslar zerinden Hindistana ulamak
gibi amalar etkili olmutur.

1. Osmanl Devleti Birinci Dnya Sava'na
girerken;
I. kaybettii topraklar geri alma,
II. siyas itibarn geri kazanma,
III. Turanclk idealini gerekletirme
hedeflerinden hangilerine ulamak iste-
mitir?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Aadakilerden hangisi Almanya'nn
Osmanl Devleti ile ittifak yapmasnn
amalarndan biri deildir?
A) Yeni cepheler aarak sava geni bir
alana yaymak
B) Osmanl'nn insan gc ve ham madde
kaynaklarndan yararlanmak
C) Osmanl'nn jeopolitik konumundan ya-
rarlanmak
D) Halifenin din nfuzundan yararlanmak
E) Osmanl'nn asker teknolojisinden
yararlanmak



3. Osmanl Devletinin, I. Dnya Savana
Almanyann yannda girmesinde etkili
olan kii aadakilerden hangisidir?
A) Tevfik Paa
B) Ahmet zzet Paa
C) Enver Paa
D) Salih Paa
E) Damat Ferit Paa



4. Osmanl Devletinin I. Dnya Savanda
mcadele ettii;
I. Kafkas,
II. anakkale,
III. Kanal
cephelerinden hangileri taarruz amal-
dr?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



5. Osmanl Devleti'nin I. Dnya Sava'nda
toprak kazand tek cephe aadakiler-
den hangisidir?
A) anakkale B) Kafkas C) Kanal
D) Irak-Musul E) Makedonya


Osmanl Devletinin Almanyann
Yannda Savaa Girme Sebepleri

Balkanlarda ve Kuzey Afrikadaki top-
rak kayplarn telfi etmek
Ege adalarn geri almak
Siyas yalnzlktan kurtulmak
Kapitlasyonlardan ve borlardan
kurtulmak
Orta Asya Trkleri ile birleip Turan-
clk idealini gerekletirmek
ttihat ve Terakki ynetiminin, zel-
likle de Enver Paann, Alman hay-
ranl ve Almanyann kazanacana
inanmas



Almanyann Osmanl Devletini
Yannda Grme Sebepleri

Yeni cepheler almasn salayarak
sava daha geni bir alana yaymak
ve bylece sava ykn hafifletmek
Osmanlnn stratejik konumundan
faydalanarak Boazlar korumak
ngiliz smrgelerini engellemek
Svey Kanaln ele geirmek
Rusyann mttefikleriyle balantsn
kesmek
Halifelik makamndan faydalanmak
Musul ve Kerkk petrollerinden fay-
dalanmak
Osmanl Devletinin insan gcnden
faydalanmak
Osmanl Devleti I. Dnya Savana girerken smrge elde etme amac gtmemitir.
Taarruz
Cepheleri
Kafkas (Dou) Cephesi
Kanal (Svey) Cephesi


Savunma
Cepheleri
anakkale Cephesi
Irak-Musul Cephesi
Suriye-Filistin Cephesi
Hicaz-Yemen Cephesi
Yardm Amal
Cepheler
Makedonya Cephesi
Galiya Cephesi
Romanya Cephesi

OSMANLI DEVLETNN SAVATII CEPHELER
Snr D Cepheleri
1-E 2-E 3-C 4-D 5-B

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 178 ~

Enver Paa komutasndaki Trk ordusu Sarkam Taarruzunda iddetli souk, bu-
lac hastalk ve alk nedeniyle ar kayplar vermitir. Binlerce asker Allahekber
Dalarnn eteklerinde souktan donarak ehit dmtr.
Cephede asker baar salanamam; Mu, Bitlis, Erzincan, Erzurum, Van ve Trab-
zon Ruslarn eline gemitir. Ancak, anakkale Cephesindeki grevi bittikten sonra
Kafkas Cephesine XVI. Kolordu Komutan olarak atanan Mustafa Kemal, 6-7 Aus-
tos 1916da Mu ve Bitlisi Ruslarn elinden geri almtr.
Osmanl Devleti, Ermeni komitelerinin destei ile isyanlarn bydn grnce
birtakm nlemler almtr. Osmanl Dhiliye Nezareti, 24 Nisan 1915te Ermeni ko-
mite merkezlerinin kapatlmas, belgelerine el konulmas ve komite elebalarnn
tutuklanmasn ngren bir genelge yaymlayarak ilgili merkezlere bildirmitir.




Osmanl Devletine kar Ruslara destek veren Ermeniler, 27 Mays 1915te kar-
tlan Ermeni Tehcir Yasas ile Suriye ve Lbnana zorunlu ge tbi tutulmutur.
Cephede sava devam ederken Rusyada 1917de Bolevik htilli patlak verince,
arlk ynetimi yklm ve Rusya Brest-Litowsk antlamasyla savatan ekilmitir.



3 Mart 1918 tarihinde Osmanl Devleti ile Sovyet Rusya arasnda imzalanan Brest-
Litowsk Antlamas ile;
Osmanl Devleti 1878 Berlin Antlamas esnasnda kaybettii Kars, Ardahan ve
Batumu (Elviye-i Selse) geri almtr.
Rusya I. Dnya Savandan ekilmitir. (Gizli antlamalar aklamtr.)
Dou Cephesi kapanmtr.
Bolevik htilli (Ekim Devrimi) sonrasnda Rusyadaki yeni rejim (sosyalizm), kendi
lkelerindeki sistemle (kapitalizm) ters dt iin tilaf Devletleri tarafndan ta-
nnmamtr.
Kafkas Cephesinde yaanan baarszlk Trklk (Turanclk) fikrinin gerekleti-
rilemeyeceini ortaya karmtr.





2) Kanal (Svey-Msr) Cephesi
Almanyann istei ile Osmanl Devleti tarafndan alan taarruz cephesidir.
ngilizlere kar mcadele edilen bu cephenin almasnda;
Msr ngilizlerden geri almak
ngilterenin smrgeleriyle olan balantsn kesmek
ngiltereye smrgelerinden gelen yardm engellemek
gibi amalar etkili olmutur.
Bahriye Nazr Cemal Paa komutasndaki Osmanl ordusu, 1915 ylnda Svey Ka-
nalna iki kez taarruza gemi, ancak herhangi bir sonu alnamamtr.

1. I. Dnya Savanda tilaf Grubunda yer
alan Rusya, 1917de Bolevik htillinin
kmas zerine aadaki antlamalar-
dan hangisi ile savatan ekilmitir?
A) Moskova B) Brest-Litowsk
C) Versay D) Nyyi
E) Saint-Germain



2. Kafkas Cephesine XVI. Kolordu Komu-
tan olarak atanan Mustafa Kemal;
I. Van,
II. Mu,
III. Bitlis
ehirlerinden hangilerini Rus igalinden
kurtarmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III



3. Aadakilerden hangisi I. Dnya Sava
srasnda Osmanl Devletinin topraklar-
nn paylald gizli antlamalarda yer
alan devletlerden biri deildir?
A) ABD B) Fransa C) talya
D ) ngiltere E) Yunanistan



4.
I. Kars,
II. Ardahan,
III. Artvin
Yukardakilerden hangileri Brest-Litowsk
Antlamas ile Rusyadan geri alnm-
tr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



5. I. Dnya Savanda Osmanl Devletinin
Almanyann isteiyle Kanal Cephesini
amasnda;
I. Msr ngilizlerden geri almak,
II. Kafkaslardaki bamszlk mcadelesini
desteklemek,
III. ngilterenin smrgeleriyle olan balan-
tsn kesmek
amalarndan hangilerinin etkili olduu
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


Bu genelge zerine stanbulda Hnak ve Tanak Ermeni Komitelerinin elebaln
yapan 2345 kii tutuklanmtr. Ermenilerin soykrm yl dnm diye andklar ve
her yl Amerika Birleik Devletlerinin meclislerine getirilen 24 Nisan gn mesele-
si, bu genelgenin yaynland gn iaret etmektedir.
Rusyann I. Dnya Savandan ekilmesine ve bylece Kafkas Cephesinin de kapan-
masna yol aan en nemli gelime, Ekim 1917de Bolevik htillinin kmasdr.
Kafkas (Dou) Cephesi, Osmanl Devletinin I. Dnya Savanda toprak kazand tek
cephedir. (Kars-Ardahan-Batum)
1-B 2-E 3-A 4-C 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 179 ~

Osmanl ordusunun geri ekilmesi zerine ngilizler, Sina Yarmadasn ele geirmi
ve Suriyeye kadar ilerlemilerdir.
Osmanl Devleti bu mcadele srasnda Araplardan yardm alacan dnm, an-
cak Araplar bu savata ngilizlerin yannda yer almtr.




SAVUNMA CEPHELER
1) anakkale Cephesi (Zaferle Sonulanan Tek/Kapanan lk Cephe)***
Osmanl Devletinin I. Dnya Savanda mcadele ettii en nemli cephedir.
tilaf Devletleri tarafndan;
stanbul ve Boazlar ele geirerek Osmanl Devletini sava d brakmak
Sava ksa sre ierisinde bitirmek
Siyas, ekonomik ve asker krizde olan mttefikleri Rusyaya yardm gtrmek
Balkan uluslarn da savan iine ekmek
ngiliz smrge yollarnn gvenliini salamak
Cephe saysn azaltarak tilaf Devletlerinin ykn hafifletmek
gibi amalarla almtr.
ngiliz ve Fransz donanmalarnn 19 ubat 1915te anakkale Boazn bombala-
masyla balayan sava, 18 Mart 1915te Nusret Mayn Gemisinin dedii mayn-
lar ve topularn abalaryla Kumkale ve Seddlbahirde zaferle sonulanmtr.
tilaf Devletleri, Avustralyal ve Yeni Zelandal askerlerden oluan Anzaklarn da
destei ile 25 Nisan 1915te Gelibolu Yarmadasna asker kararak karadan sal-
drya gemitir. Ancak burada da nl Trk topusu Seyit Onba destanlamtr.
Gelibolu Yarmadasnda 19. Tmen Komutan Yarbay Mustafa Kemalin emrinde-
ki kuvvetler Anafartalar, Kiretepe, Conkbayr ve Arburnu cephelerinde byk
zaferler kazanmtr. Bu zaferler stanbulun igalini nlemitir.





anakkale Boazn karadan da geemeyeceklerini anlayan tilaf Devletleri, 9 Ocak
1916 tarihinde Gelibolu Yarmadasndan ekilerek cepheyi kapatmlardr. Bylece
I. Dnya Savanda kapanan ilk cephe anakkale Cephesi olmutur.

anakkale Savalarnn Sonular
Ekonomik ynden yardm alamayan Rusyada 1917 Bolevik htilli km ve ar-
lk rejimi yklarak yerine Sovyet Rusya kurulmutur.
Osmanl Devletinin ve I. Dnya Savann sresi uzamtr.
stanbul ve Boazlarn igali engellenmitir.
Bulgaristan ttifak Devletlerinin yannda savaa dhil olmu, bylece Almanya ile
Osmanl Devleti arasnda kara balants salanmtr.
Eitimli pek ok insan ehit dm, eitimli insan a ortaya kmtr.
Mustafa Kemale Albay rtbesi verilmi ve bir lider olarak dnyaca tannmtr.
Mustafa Kemalin Kurtulu Savann lideri olmasnda etkili olmutur.

1. Birinci Dnya Savanda Araplarn, Os-
manl Devletine kar ngilizlerle birlikte
hareket etmesi, aadaki fikir akmlarn-
dan hangisinin sona erdiini gstermek-
tedir?
A) Milliyetilik
B) slmclk
C) Trklk
D) Osmanlclk
E) Adem-i Merkeziyetilik


2. I. Dnya Savanda aadaki cepheler-
den hangisi, Osmanllarn ve mttefikle-
rinin kararlar dnda, tilaf Devletlerinin
saldrs ile almtr?
A) anakkale B) Makedonya
C) Kanal D) Kafkas
E) Suriye-Filistin


3. Aadakilerden hangisi anakkale Cep-
hesinin alma nedenleri arasnda gs-
terilemez?
A) stanbul ve Boazlar ele geirerek
Osmanl Devletini sava d brakmak
B) ngiliz smrge yollarnn gvenliini
salamak
C) Sava ksa sre ierisinde bitirmek
D) Siyas, ekonomik ve asker krizde olan
mttefikleri Rusyaya yardm gtrmek
E) Bak petrollerini ele geirmek


4. anakkale Cephesinde 19. Tmen Ko-
mutan olan Mustafa Kemalin;
I. Anafartalar,
II. Conkbayr,
III. Derne
cephelerinden hangilerinde gsterdii
baarlar stanbulun igalini nlemitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


5. Mustafa Kemal, Size ben taarruz emretmi-
yorum, lmeyi emrediyorum. Biz lnceye
kadar geecek zaman zarfnda yerimize
baka kuvvetler ve kumandanlar geecek-
tir. emrini vererek hangi savan kaderi-
ni belirlemitir?
A) Sakarya Meydan Muharebesi
B) Byk Taarruz
C) anakkale Savalar
D) Trablusgarp Sava
E) Ktahya-Eskiehir Muharebesi


Araplarn bu cephede ngilizleri desteklemesi slmclk (mmetilik) fikrinin sona
erdiini, buna karn Arap milliyetiliinin g kazandn gstermektedir.
19. Tmen Komutan Yarbay Mustafa Kemal Arburnunda askerlere: Size ben taar-
ruz emretmiyorum, lmeyi emrediyorum. Biz lnceye kadar geecek zaman zarfn-
da yerimize baka kuvvetler ve kumandanlar geecektir. emrini vermi ve savan
kaderini belirlemitir.
1-B 2-A 3-E 4-D 5-C

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 180 ~

2) Irak Cephesi
Bu cephe ngiltere tarafndan; Irak (MusulKerkk) ve rann (Abadan) petrol kay-
naklarn korumak, smrgelerini tehdit eden Alman ve Osmanl kuvvetlerini en-
gellemek ve Rusyaya Kafkaslar zerinden yardm ulatrmak amacyla almtr.
Halil Paa komutasndaki Osmanl ordusu ngilizlere kar Selman- Pak ve Kutl
Amarede stnlk salam, ngiliz Generali Tawnshand tutsak edilmitir. Ancak
bu baarnn devam getirilememi ve ngilizler Musula kadar ilerlemilerdir.
Osmanl Devleti Irak Cephesinde Musul ve Kerkk dnda tm Irak kaybetmitir.

3) Suriye-Filistin Cephesi
Mustafa Kemalin I. Dnya Savanda grev yapt son cephedir.
Kanal Harektnn devam saylan bu cephede de ngilizlere kar mcadele edil-
mitir.
Bu cephede baar salanamam, Araplarn (erif Hseyin) da desteini alan ngi-
lizler Kuds ve Filistini ele geirmi, Suriyeye kadar dayanmtr.
Araplarn bu cephede de ngilizleri desteklemesi mmetilik fikrinin sona erdiini,
buna karn Arap milliyetiliinin g kazandn gstermektedir.
Mustafa Kemal bu cephede, Alman General Limon Van Sanders komutasndaki Yl-
drm Ordular Komutanlna bal 7. Kolordu Komutan olarak grev yapm ve
Halepin kuzeyinde oluturduu savunma hattyla dman ilerleyiini durdurmu-
tur. Mustafa Kemal daha sonra Yldrm Ordular Grup Komutanlna atanmtr.

4) Hicaz-Yemen Cephesi
ngilizler tarafndan alan bu cephede Osmanl Devleti, Arap Yarmadasndaki n-
giliz ilerleyiini durdurmak ve kutsal yerleri korumak amacyla mcadele etmitir.
Hicaz Emiri erif Hseyin ngilizlerle ibirlii yaparak Osmanlya kar hareket et-
mitir. Bu durum da mmetilik fikrinin sona erdiini aka gstermektedir.
ngilizlere kar savalan bu cephede de baar salanamam, Hicaz ve Yemen
blgesi Osmanl hkimiyetinden kmtr.


MTTEFKLERE YARDIM CEPHELER (Snr D Cepheleri)
Makedonya, Galiya ve Romanya Cepheleri
Osmanl Devletinin snrlar dnda alan cephelerdir.
Osmanl Devleti Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan mparatorluuna yardm
etmek iin Osmanl topraklar dnda Galiya, Romanya ve Makedonyada da m-
cadele etmitir.
Rusya, Romanya ve Fransaya kar savalan bu cepheler Rusyann savatan ayrl-
mas ile kapanmtr.







1.
I. Irak,
II. Suriye-Filistin,
III. Hicaz-Yemen
Yukardaki cephelerden hangilerinin al-
masnda ngilterenin Rusyaya yardm
ulatrma amac vardr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2. I. Dnya Savanda;
I. Kanal,
II. Suriye-Filistin,
III. Hicaz-Yemen
cephelerinden hangilerinde, Araplarn n-
gilizleri desteklemesi nedeniyle slmc-
lk (mmetilik) fikri nemini kaybetmi-
tir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III
D) II ve III E) I, II ve III


3.
Mustafa Kemalin I. Dnya Savanda
grev yapt son cephedir.
Kanal Harektnn devam saylan bu
cephede ngilizlere kar savalmtr.
Yukarda zellikleri verilen cephe aa-
dakilerden hangisidir?
A) anakkale B) Makedonya
C) Hicaz-Yemen D) Kafkas
E) Suriye-Filistin


4. I. Dnya Savanda;
I. Makedonya,
II. Galiya,
III. Suriye-Filistin
cephelerinden hangileri Osmanl Devle-
tinin snrlar dnda mcadele ettii
cephelerdir?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5. I. Dnya Savanda Mustafa Kemal;
I. anakkale,
II. Kafkas,
III. Hicaz-Yemen
cephelerinden hangilerinde mcadele et-
mitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III

Mustafa Kemal I. Dnya Savanda srasyla;

anakkale
Kafkas K eklinde kodlanabilir.
Suriye-Filistin

cephelerinde mcadele etmitir.
1-A 2-E 3-E 4-C 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 181 ~






















I. Dnya Savanda Osmanl Devletinin Savat Cepheler

E. I. DNYA SAVAI SIRASINDA MZALANAN GZL ANTLAMALAR
Antlamalarn temel amac Osmanl Devletinin paylalmasdr.
Antlamalar mzalayanlar erii ve zellikleri
stanbul (Boazlar)
(1915)
- ngiltere
- Fransa
- Rusya
- Boazlar ve stanbul Rusyaya braklmtr.
- Rusya da, ngiltere ve Fransann Anadolu ve
Orta Doudaki karlarn kabul etmitir.
Londra (1915)
- ngiltere
- Fransa
- talya
- Rusya
- Antalya evresi talyaya braklm, ayrca On-
iki Ada ve Trablusgarptaki talyan egemenlii
de kabul edilmitir.
- Bu antlamann ardndan talya, tilaf Devletle-
ri safna gemitir. (Taraf deitirmitir.)
Sykes-Picot (1916)
- ngiltere
- Fransa
- Hayfa, Akka ve (Musul hari) Irak blgesi ngil-
tereye; ukurova, Suriye, Lbnan ve Antakya
blgesi ise Fransaya verilmitir.
Mac Mahon (1916)
- ngiltere
- Hicaz Emiri
erif Hseyin
- Arap halknn Osmanl Devletine ayaklanmas-
na karlk, ngiltere Araplarn bamszlklarn
tanyacak ve byk bir Arap mparatorluu ku-
rulmasna yardmc olacaklard.
Petrograd
Protokol (1916)
- ngiltere
- Fransa
- Rusya
- ngiltere ve Fransa Boazlar, Dou Anadolu
Blgesi ve Dou Karadeniz kylarn Rusyaya
brakmlardr.
Saint Jean de
Maurienne (1917)
- ngiltere
- Fransa
- talya
- Gneybat Anadolu (Antalya, Aydn, Konya) ile
zmir ve evresi talyaya braklmtr.

1. Birinci Dnya Savann devam ettii sra-
da tilaf Devletleri Osmanl topraklarn pay-
lamak iin kendi aralarnda gizli antlama-
lar imzalamlardr.
Aadakilerden hangisi bu gizli antla-
malardan biri deildir?
A) Sykes-Picot B) Rethondes
C) Petrograt D) Mac Mahon
E) Saint Jean de Maurienne


2. Birinci Dnya Savanda Osmanl Devleti
kutsal cihat ilan etmesine ramen Araplar
ngilizlerle ibirlii yapmtr.
Bu durumun olumasnda etkili olan
antlama aadakilerden hangisidir?
A) Petrograt Protokol
B) Sykes-Picot Antlamas
C) Londra Antlamas
D) Mac Mahon Antlamas
E) stanbul Antlamas


3. I. Dnya Savanda Osmanl Devletinin
paylalmasyla ilgili olarak;
I. Londra,
II. Sykes-Picot,
III. Mac Mahon,
IV. Saint Jean de Maurienne
antlamalarndan hangileri, ngiltere ve
Fransann talyay yanlarna ekmek ve
talyaya Anadoluda verilecek yerleri be-
lirlemek amacyla imzalanmtr?
A) I ve IV B) I ve III C) II ve III
D) III ve IV E) I, II ve IV


4. 1916da ngiltere ile Hicaz Emiri erif H-
seyin arasnda imzalanan ve Arap halk-
nn Osmanl Devletine kar ayaklanma-
sna karn ngilterenin de Araplarn ba-
mszln tanmasn ngren gizli ant-
lama aadakilerden hangisidir?
A) Sykes-Picot Antlamas
B) Petrograt Protokol
C) Mac Mahon Antlamas
D) stanbul Antlamas
E) Saint Jean de Maurienne Antlamas


5. I. Dnya Savanda Osmanl Devletinin
paylalmasn ngren gizli antlama-
larda aadaki devletlerden hangisinin
imzas yoktur?
A) ngiltere B) Fransa C) Rusya
D) talya E) Almanya

1-B 2-D 3-A 4-C 5-E

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 182 ~






F. ABDNN SAVAA GRMES (2 NSAN 1917)
I. Dnya Savann balarnda tarafszln ilan eden ABDnin, tilaf Devletlerine
yapt silah ve cephane ticareti Almanya ile ilikilerini bozmu ve 1917 ylndan iti-
baren tarafszln bozmak zorunda kalmtr.
Almanya, ABDden silah ve cephane ticaretini durdurmasn talep etmi, ancak bu
istei dikkate alnmaynca Atlas Okyanusundaki ABD gemilerini batrmtr.
Bunun zerine tarafszln bozan ABD, 2 Nisan 1917de Almanyaya sava aarak
tilaf Devletlerinin yannda savaa dhil olmutur.
tilaf Devletlerinin Wilson lkelerini kabul edeceini aklamas da, ABDnin tilaf
Blokunda savaa katlmasnda etkili olmutur.



G. WLSON LKELER (8 Ocak 1918)
ABD Bakan Woodrow Wilsonun, I. Dnya Sava srasnda yaymlad ve temel
amac kalc barn salanmas ve smrgeciliin sona ermesini salamak olan 14
maddeden oluan bildiridir.
tilaf Devletleri, karlarna ters dse de ABD gibi nemli bir gc kaybetmemek
iin bu ilkeleri kabul ettiklerini aklamlar, ancak szlerinde durmamlardr.
ABD, Wilson lkelerinin kabul edilmesiyle tilaf Grubuna katlmtr.

Wilson lkelerinin nemli Maddeleri


1. I. Dnya Sava srasnda Osmanl Dev-
letinin paylalmas konusunda yaplan
gizli antlamalar dnya kamuoyuna du-
yuran devlet aadakilerden hangisidir?
A) Rusya B) Almanya
C) talya D) ABD
E) Osmanl Devleti



2. Birinci Dnya Savanda Osmanl Devle-
tinin paylalmasn ngren gizli ant-
lamalara aadaki devletlerden hangisi
katlmamtr?
A) talya B) Fransa C) ngiltere
D) Yunanistan E) Rusya



3. Aadakilerden hangisi Wilson lkelerin-
den biri deildir?
A) Yenilen devletler sava tazminat de-
meyecek
B) Devletler arasnda gizli antlamalar ya-
plmayacak
C) Devletler arasndaki sorunlarn zm
iin bir uluslararas bir tekilt kurulacak
D) Her millet ounlukta olduu blgelerde
kendi geleceini kendisi belirleyecek
E) Fransa, Alsace-Loraiene kmr havza-
sn Almanyaya geri verecek


4.
I. Devletleraras gizli diplomasi yaplma-
yacak.
II. Yenilen devletler sava tazminat de-
meyecek.
III. Boazlar her devletin ticaret gemilerine
ak olmayacak.
Yukardakilerden hangileri Wilson lkele-
rinden biri deildir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



5. 18 Ocak 1918de yaymlanan Wilson lke-
lerine gre yeniden kurulmas planlanan
devlet aadakilerden hangisidir?
A) Yugoslavya B) Polonya
C) Letonya D) Estonya
E) ekoslovakya


Her ulus kendi geleceini kendisi belirleyecek. (Smrgecilie kar)
Yenen devletler yenilenlerden toprak almayacak. (Bu madde tilaf devletleri
tarafndan Anadolunun igal edilmesiyle ihlal edilecektir.)
Yenilen devletler sava tazminat demeyecek.
Devletlerarasnda ak diplomasi olacak, gizli antlamalar yaplmayacak.
Ekonomik engeller kaldrlacak ve ar silahlanmaya son verilecek.
Uluslararas sorunlarn zmn salayabilecek, her devletin temsilcisinden
oluan uluslararas bir tekilt kurulacak. (Cemiyet-i Akvam)
Trk egemenlii altnda yaayan dier milletler, ounlukta olduu blgelerde
kendi geleceini kendisi belirleyecek. (Dou Anadoluda Ermeni Devleti kurma
dncesini gndeme getirecektir.)
Osmanl Devletinde Trklerin ounlukta olduu blgelerde Trk hkimiyeti
kesin olarak salanacaktr.
Boazlar dnya devletlerinin ticaret gemilerine ak olacak. (Bu madde uluslar-
aras eitlik prensibine aykrdr. Ayrca Osmanl Devletinin egemenlik haklarn
snrlandrmaktadr.)
Almanya Alsace-Loraiene (Alsas Loren) blgesini Fransaya geri verecek.
Bamsz bir Polonya Devleti kurulacak.
2 Nisan 1917de ABDnin savaa girmesi, savan kaderini deitirmi ve tilaf Dev-
letlerinin lehine ksa srede sonulanmasna neden olmutur.
I. Dnya Savanda Osmanl Devletinin paylalmasyla ilgili, Londra ve Saint Jean
de Maurienne Antlamalar, ngiltere ve Fransann talyay yanlarna ekmek ve
talyaya Anadoluda verilecek yerleri belirlemek amacyla yaplmtr.
I. Dnya Sava srasnda Osmanl Devletinin paylalmas konusunda yaplan gizli
antlamalara Yunanistan katlmamtr. Ayrca Bolevik htilli nedeniyle savatan
ekilen Rusya, yaplan bu gizli antlamalar dnya kamuoyuna duyurmutur.
1-A 2-D 3-E 4-C 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 183 ~










Anlama Devletlerinin ABD Bakan Wilsonun yaymlad Wilson Prensiplerine
uymamas zerine, ABD Monroe Doktrinine dayanarak dnya siyasetinden ekil-
mitir.






H. I. DNYA SAVAINI BTREN ATEKES ANTLAMALARI










Bu atekes antlamalar I. Dnya Savan fiilen bitirmitir. Savan resmen sona
ermesi ise, esaslar Paris Bar Konferansnda belirlenen bar antlamalarnn im-
zalanmas ile gereklemitir.

. I. DNYA SAVAI SONRASI MZALANAN BARI ANTLAMALARI











1. Birinci Dnya Sava yllarnda meydana
gelen;
I. Bolevik htilli nedeniyle Rusya'nn
savatan ekilmesi,
II. ticaret ve yolcu gemilerinin batrlmas
ile ABD'nin tilaf Devletleri safnda
savaa girmesi,
III. Paris Bar Konferans srasnda ngil-
tere'nin Dou Akdeniz'deki karlarn
koruma abasna ynelmesi
gelimelerinden hangileri daha nce Os-
manl topraklar zerinde yaplan payla-
m planlarnda deiiklik yaplmasna
neden olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III



2. Osmanl Devleti, aadakilerden hangi-
siyle I. Dnya Savandan ekilmitir?
A) Selanik Atekes Antlamas
B) Mondros Atekes Antlamas
C) Sevr Antlamas
D) Brest-Litowsk Antlamas
E) Mudanya Atekes Antlamas



3. I. Dnya Savandan sonra yenilen dev-
letlerle imzalanan;
I. Selanik,
II. Rethondes,
III. Mondros
atekes antlamalaryla savatan ekilen
devletler aadaki seeneklerden hangi-
sinde doru olarak verilmitir?
I II III
A) Almanya Avusturya Osmanl
Macaristan
B) Bulgaristan Osmanl Almanya
C) Avusturya- Osmanl Bulgaristan
Macaristan
D) Bulgaristan Almanya Osmanl
E) Almanya Avusturya Osmanl
Macaristan



4. Aadakilerden hangisi Birinci Dnya
Savandan sonra imzalanan bar ant-
lamalarndan biri deildir?
A) Mondros B) Triannon C) Neuilly
D) Versay E) Sevr


Wilson lkelerine gre yeniden kurulmas planlanan devlet Polonyadr.
Wilson lkelerinde, Trk egemenlii altndaki dier milletlere kendi kendini ynet-
me hakk (self determinasyon) verilmesi, aznlklarn lke btnln bozucu za-
rarl almalarna (zararl cemiyetlerin faaliyetlerine) dayanak oluturmutur.
MONROE DOKTRN (Yalnzlk Politikas)
ABD Bakan James Monroenin 2 Aralk 1823 tarihinde kongreye sunduu doktrindir.
Bu doktrin ABD d politikas iin nemli bir gelimedir. Bu doktrine gre, Avrupa kta-
sndaki herhangi bir olay ABDyi ilgilendirmeyecek, ABD hibir ittifak ya da anlamaya
dhil olmayacak, kendisi dnda gerekleen Avrupa olaylarna mdahil olmayacakt.
Wilson lkelerinde dnya barn korumak amacyla Cemiyet-i Akvamn (Milletler
Cemiyeti) kurulmas ilk kez gndeme gelmitir.
Bulgaristan Selanik Atekesi (29 Eyll 1918)
Osmanl Devleti Mondros Atekesi (30 Ekim 1918)
Avusturya-Macaristan Willa Guiste Atekesi (3 Kasm 1918)
Almanya Rethondes Atekesi (11 Kasm 1918)
Almanya Versailles (Versay)
Avusturya Saint Germain (Sen Jermen)
Bulgaristan Neuilly (Nyyi)
Macaristan Trianon (Triyanon)
Osmanl Devleti Sevres (Sevr)
(28 Haziran 1919)
(10 Eyll 1919)
(27 Kasm 1919)
(4 Haziran 1920)
(10 Austos 1920)
1-C 2-B 3-D 4-A

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 184 ~

J. I. DNYA SAVAININ SONULARI

I. DNYA SAVAINA GENEL BR BAKI
ngiltere - Savatan en krl kan devlet
ABD - Savan ksa srede bitmesini salayan devlet
talya - Sava esnasnda (1915) taraf deitiren devlet
Yunanistan - Savaa en son dahil olan devlet
Japonya - Savatan ilk ekilen devlet
Bulgaristan - tilaf Devletleri ile ilk atekes imzalayan devlet
Rusya - Rejim deiiklii yaanan devlet
ABD-Japonya - Ekonomisi en fazla gelien devletler


K. MONDROS ATEKES ANTLAMASI (30 Ekim 1918)
1918 yl sonlarna doru Bulgaristann savatan ekilmesi Osmanl Devleti ile Al-
manya arasndaki balantnn kesilmesine yol am, Trakya ve stanbul da olas bir
Yunan saldrsna kar ak hle gelmitir.
Bu srete ttihat ve Terakki Cemiyeti ynetimden ekilmi, partinin yneticileri de
(Cemal Paa, Enver Paa vb.) lkeyi gizlice terk etmitir.
Mondros Atekesi imzalanmadan nce padiah V. Mehmet Reat lm, yerine
Padiah Vahdettin (VI. Mehmet) gemitir.
ttihat ve Terakkinin hkmetten ekilmesi zerine Ahmet zzet Paa sadrazaml-
a getirilmi ve yeni hkmeti kurmutur.
Sadrazam Ahmet zzet Paa, devletin iinde bulunduu durumu deerlendirerek
tilaf Devletlerine atekes isteinde bulunmutur.
Taraflar arasndaki grmeler 27 Ekim 1918 tarihinde Limni Adasnn Mondros
Limannda ngilizlere ait Agamemnon Zrhlsnda balamtr.

1. Birinci Dnya Savandan sonra Avus-
turya-Macaristan ve Bulgaristandan al-
nan topraklar zerine aadaki devlet-
lerden hangisi kurulmutur?
A) Polonya B) Yugoslavya
C) Letonya D) Estonya
E) ekoslovakya




2. Birinci Dnya Savandan en krl kan
devlet aadakilerden hangisidir?
A) talya B) Fransa C) Almanya
D) ngiltere E) Rusya




3. Aadakilerden hangisi, I. Dnya Sava-
ndan sonra kurulan devletlerden biri
deildir?
A) Polonya B) Estonya
C) Arnavutluk D) Yugoslavya
E) ekoslovakya




4. I. Dnya Savana en son katlan devlet
ile savatan ilk ekilen devlet aadaki-
lerden hangisinde birlikte verilmitir?
A) Yunanistan-Japonya
B) ABD-Rusya
C) Almanya-Japonya
D) Bulgaristan-Yunanistan
E) ABD-Almanya




5. ttihat ve Terakkinin hkmetten ekil-
mesi zerine kurulan ve devletin iinde
bulunduu durumu deerlendirerek tilaf
Devletlerine atekes isteinde bulunup
Mondros Atekesinin imzalanmasna n
ayak olan hkmet aadakilerden han-
gisidir?
A) Damat Ferit Paa Hkmeti
B) Tevfik Paa Hkmeti
C) Salih Paa Hkmeti
D) Ahmet zzet Paa Hkmeti
E) Ali Rza Paa Hkmeti


Avrupann ve dnyann siyas yaps deimitir.
Savatan en krl kan devlet ngiltere olmutur.
ekoslovakya, Yugoslavya, Polonya, Letonya, Litvanya, Estonya, Macaristan,
Trkiye gibi yeni devletler kurulmutur.
Avusturya-Macaristan ve Bulgaristandan alnan topraklar zerine Yugoslavya
devleti kurulmutur.
Rusyada Komnizm, talyada Faizm, Almanyada Nazizm (Nasyonal Sosya-
lizm) gibi baskc (totaliter) rejimler ortaya kmtr.
Dnya barn korumak iin uluslararas bir tekilt olarak Cemiyet-i Akvam
(Milletler Cemiyeti) kurulmutur.
Smrgeciliin yerini Manda ve Himaye almtr.
Osmanl, Avusturya Macaristan, arlk Rusya ve Almanya gibi byk imparator-
luklar paralanm, ulus devletler ortaya kmtr.
Araplarn Osmanl Devletinden ayrlmasyla slmclk (mmetilik) anlay
sona ermitir.
Tank, kimyasal silahlar ve denizalt ilk kez I. Dnya Savanda kullanlmtr.
Kimyasal silah kullanm Sivil Savunma rgtlerinin kurulmasna yol amtr.
Savatan umduunu bulamayan devletler daha sonra II. Dnya Savann k-
masna neden olmutur.
1-B 2-D 3-C 4-A 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 185 ~

Grmelerde Osmanl Devletini Bahriye Nazr Rauf Bey (Orbay)n bakanlk et-
tii heyet, tilaf Devletlerini ise ngiliz Amiral Calthorpe (Kalthorp) temsil etmitir.

MONDROS ATEKES ANTLAMASI

Osmanl Devleti tilaf Devletleri



Yaplan grmeler sonucunda, toplam 25 maddeden oluan Mondros Atekes
Antlamas 30 Ekim 1918de imzalanmtr.

a) Osmanl Devletinin Mondros Mtarekesini mzalama Nedenleri

b) Antlamann nemli Maddeleri
Osmanl Devletinin Egemenlik Haklarn Kstlayan Hkmler
1. anakkale ve stanbul Boazlar alacak, blgedeki istihkmlar (asker sler) tilaf
Devletleri tarafndan igal edilecektir.




2. tilaf Devletleri gvenliklerini tehlikede grdkleri herhangi bir stratejik noktay i-
gal edebileceklerdir. (7. madde)





3. Vilyet-i Sittede (Bitlis, Elaz, Diyarbakr, Erzurum, Van, Sivas) herhangi bir kar-
klk karsa tilaf Devletleri bu blgeleri igal edebileceklerdir. (24. madde)


4. Hkmet haberlemeleri dndaki tm haberleme aralar tilaf Devletlerinin de-
netimine girecektir.




1. Mondros Atekes Antlamas grme-
lerinde tilaf Devletlerini aadakilerden
hangisi temsil etmitir?
A) talya B) Fransa C) ngiltere
D) Yunanistan E) Rusya



2. Mondros Atekesi ile ilgili olarak, tilaf
Devletleriyle yaplan grmelerde, Os-
manl Devletini aadakilerden hangisi
temsil etmitir?
A) Rauf Bey (Orbay)
B) Salih Paa
C) Fethi Bey (Okyar)
D) Refet Bey (Bele)
E) Ali Rza Paa



3. Mondros Atekes Antlamasnda, "Vil-
yet-i Sittede bir karklk karsa, tilaf Dev-
letleri bu blgeye mdahale edebilecektir"
maddesine yer verilmesinin temel amac
aadakilerden hangisidir?
A) Rusyann igalini engellemek
B) Burada kurulabilecek bir Ermenistan
devleti iin zemin hazrlamak
C) Blgenin yeralt zenginliklerine daha
kolay el koyabilmek
D) ngilterenin Hindistan ile olan balant-
sn korumak
E) Bu blgedeki XV. Kolorduyu etkisiz
brakmak



4. Mondros Atekes Antlamasnn aa-
daki maddelerinden hangisi, tilaf Devlet-
lerinin kendilerine kar oluabilecek di-
renileri ve tepkileri engelleme amacna
yneliktir?
A) Osmanl ordusunun terhis edilmesi
B) Toros Tnellerinin tilaf Devletleri tara-
fndan igal edilmesi
C) Osmanl demir yollarndan tilaf Dev-
letlerinin yararlanmas
D) Hkmet haberlemeleri dndaki tm
haberleme aralarnn tilaf Devletleri
denetimine verilmesi
E) tilaf Devletlerinin gvenliklerini tehdit
edecek bir durumda herhangi bir stra-
tejik noktay igal etme hakkna sahip
olmas


Wilson lkelerinin kapsamna gvenilmesi
ttihatlarn lkeyi terk etmesi
Osmanl Devletinin asker gten yoksun olmas
Bulgaristann savatan ekilmesi sonucu Osmanl Devletinin Almanya ile ba-
lantsnn kesilmesi
Bahriye Nazr
Hseyin Rauf Bey (Orbay)
ngiliz Amirali
Calthorpe (Kalthorp)
Bu madde ile Anadolu ve Trakyann balants kesilmi, Osmanlnn toprak b-
tnl bozulmutur.
Osmanl Devletinin siyasi varl ve stanbul tehdit altna girmitir.
Osmanl Devletinin egemenlik haklar kstlanmtr.
Anadolunun igal edileceinin ilk belirtisidir. tilaflar bu maddeye dayanarak
Anadoluyu igal etmilerdir.
tilaf Devletlerinin Wilson lkelerine uymayacan aka gstermitir.
Bu madde ile Douda bir Ermenistan Devletinin kurulmas amalanmtr.
Bu madde ile tilaf Devletleri kendilerine kar oluabilecek direnileri ve tepki-
leri engellemek istemilerdir.
Bu madde ayn zamanda Osmanly savunmasz brakma amacna yneliktir.
1-C 2-A 3-B 4-D

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 186 ~

5. Osmanl Devleti, ttifak Devletleri ile tm ilikilerini kesecek, Alman ve Avusturya
uyruklu asker ve sivil memurlar Osmanl topraklarn terk edecektir.




Asker Hkmler
1. Snrlarn denetlenmesi ve i dzenin korunmas iin gerekli olan birlikler dnda
kalan Osmanl ordular terhis edilecek, btn sava gemilerine, ordunun ara, ge-
re, silah ve cephanesine el konulacaktr.



2. Osmanl Devletinin elindeki btn sava esirleri serbest braklacak, buna karlk
Trk esirler tilaf Devletlerinin denetiminde kalacaklardr.


3. Anadolu dndaki Osmanl birlikleri tilaf Devletlerine teslim olacak, dier yandan
ran ve Kafkasyaya giren Osmanl birlikleri derhal geri ekilecektir.

Ekonomik Hkmler
1. tilaf Devletleri btn liman ve tersanelerden yararlanabileceklerdir.
2. Toros tnelleri, demir yollar ve deniz iletmeleri tilaf Devletlerine braklacaktr.
3. tilaf Devletleri kmr, akaryakt ve benzeri maddeleri Anadoludan temin edecek-
ler, bu maddelerin hibiri ihra edilmeyecektir.




c) Antlamann nemi ve Sonular
Osmanl Devletinin tilaflar karsnda kaytsz artsz teslimiyeti anlamna gelen bu
atekes antlamasyla, Osmanl Devleti fiilen sona ermitir.
Antlamadaki 7. madde Anadolu topraklarnn igaline, 24. madde ise Dou Ana-
doluda bir Ermeni Devletinin kurulmasna zemin hazrlamtr.
Osmanl Devleti bu antlamay imzalarken Wilson lkelerine gvenmi, ancak tilaf
Devletleri, Wilson lkelerini dikkate almam ve igallere balamlardr.
Anadolunun igali karsnda Trk milletinin ilk tepkisi mill direni kuvvetleri olu-
turmak olmutur.
Mondrosun imzalanmasndan sonra Osmanl Devletinde hkmet deiiklikleri
yaanmtr. Ahmet zzet Paa Hkmeti 8 Kasm 1918de istifa etmi, yerine 11
Kasm 1918de Tevfik Paa Hkmeti kurulmutur.
Padiah Vahdettin de 4 ay ierisinde seimlere gitmek kaydyla Mebusan Meclisini
feshetmitir. (21 Aralk 1918).
Bu karklk ortamnda tilaf Devletlerinin basksnn iyice artmas sonucu Osmanl
Hkmeti tekrar deimi, Tevfik Paa Hkmeti yerine, ngiliz manda ve himaye
ynetimini savunan Damat Ferit Paa Hkmeti kurulmutur. (4 Mart 1919)

1. Mondros Atekesinde yer alan asker h-
kmler iinde, ordunun silah ve cephanesi-
nin teslim edilmesi, boazlarn idaresinin ti-
laf Devletlerine braklmas, Trk esirlerinin
serbest braklmamas gibi maddeler bulun-
maktadr.
tilaf Devletlerinin bu hkmlerle ula-
mak istedikleri temel ama, aadakiler-
den hangisinde doru olarak verilmitir?
A) Savunma gcn krarak, igallere or-
tam hazrlamak
B) Osmanl Devleti'nin donanmasna ve
asker gcne sahip olmak
C) Osmanl Devleti'nin yetenekli komutan-
larna kendi ordularnda grev vermek
D) Osmanl tersanelerine el koymak
E) Yeralt kaynaklarn ele geirmek


2. Mondros Atekes Antlamasnn aa-
daki maddelerinden hangisi, uluslararas
eitlik prensibine aykrdr?
A) tilaf Devletleri gvenliklerini tehdit ede-
cek bir durumda herhangi bir stratejik
noktay igal edebilecektir.
B) Osmanl ordusu terhis edilecektir.
C) Osmanl tersaneleri ve demir yollarn-
dan tilaf Devletleri yararlanacaktr.
D) Hkmet haberlemeleri dndaki tm
haberleme aralar tilaf Devletlerinin
denetimine braklacaktr.
E) Osmanl Devletinin elindeki btn sa-
va esirleri serbest braklacak, buna
karlk Trk esirler tilaf Devletlerinin
denetiminde kalacaklardr.


3. Atatrkn, Osmanl Devletinin mtte-
fikleriyle beraber srklendii ac malubi-
yetin yz kzartacak bir sonucudur. Bu ate-
kes maddeleri, Trk topraklarn yabancla-
rn igaline sunmutur. szleriyle kastetti-
i antlama aadakilerden hangisidir?
A) Sevr B) Mondros C) stanbul
D) Ayastefanos E) Mudanya


4. Mondros Atekes Antlamasndan sonra
stanbul Hkmeti'nin igaller karsnda
sessiz kalmas Trk milletinin tepkilerine yol
amtr.
Aadakilerden hangisi, Trk Milletinin
gsterdii bu tepkilerden biridir?
A) Batl anlamda yeniliklerin yaplmas
B) Rejimin deitirilmesi
C) Mill direni kuvvetlerinin oluturulmas
D) stiklal Mahkemeleri'nin kurulmas
E) Sevr Antlamasnn kabul edilmesi


Bu madde ile devletleraras eitlik ilkesine uyulmamtr.
tilaf Devletleri Osmanl Devletini savunmasz duruma drmeye, bylece i-
galleri kolaylkla gerekletirmeye almlardr.
Bu madde ile Osmanl Devletinin diplomatik ilikilerine snrlama getirilmitir.
Osmanl Devletinin dier devletlerle ilikilerine mdahale edilerek egemenlik
haklar kstlanmtr.
tilaf Devletleri bu ar ekonomik hkmleri kabul ettirerek Osmanl Devletinin
ekonomik bamszln elinden alm ve Osmanly kendilerine baml hale
getirmeye almlardr.
1-A 2-E 3-B 4-C

K


d













































KPSS / Tarihi
d) Mondros
tilaf Devlet
lar gizli ant
Mondros A
ngiltere
Musul
Urfa*
Antep*
Mara*
Merzifon
Samsun
Eskiehir
Ktahya
Bilecik
stanbul
anakkale
zmit
Batum
Kars
gallere k
lk Kuvy-i
ngilizler, M
brakmt
n Pusulas
Atekes Ant
tleri, Mondros
tlamalar yr
Atekesinden s
MONDRO
F
Ad
M
Ha
D
Zo
Ba
Bu
Ur
An
M




kar ilk direni F
i Milliye Bat A
Musula karlk
r.
tlamas Son
Atekesinden
rle koymak
onra igal edile
OS ATEKES
Fransa
dana
ersin
atay
rtyol
onguldak
alkesir
ursa
rfa*
ntep*
ara*
Franszlara kar
nadoluda (Ayv
k Urfa, Antep v
rasnda Yaa
n sonra I. Dny
iin igallere b
en ilk yer Musu
S SONRASI
Hatay-Drtyo
talya
Antalya
Kuada
Afyon
Mula
Mils
Bodrum
Marma
Fethiye
Konya
Akehi




valkta) Yunan
ve Mara Suriy
anan galler
ya Sava sras
balamlardr.
uldur. (3 Kasm
GALLER
olda gerekle
a
a
as
m
aris
e
r
llara kar kuru
ye tilafnmesi
r
snda imzalad

1918)
mitir.
Yunanistan
zmir
Manisa
Akhisar
Turgutlu
Aydn
Tekirda
Midye







ulmutur.
ile Franszlara

k-

1.
I. H
II. M
III. A
Mond
ra ng
yukar
A) Ya





2. Mond
ra ig
daki y
A) zm





3. Aa
kes A
rafnd
tilafn
lerde
A) Zo





4. Mond
I. A
II. K
III. z
IV. Zo
illerin
edilm
A) I ve
D




5. Mond
ra 3 K
aa
A) Ha


1-B
XX. Yzylda
Hatay,
Musul,
Antalya
dros Atekes A
giltere tarafnd
rdakilerden ha
alnz I B) Yaln
D) I ve II
dros Atekes A
gallere kar ilk
yerlerden hang
mir B) Mus
D) Antalya
dakilerden ha
Antlamasnda
dan igal edilip
nmesi ile Fran
en biridir?
onguldak B)
D) Antalya
dros Mtarekes
Antalya,
Konya,
zmir,
Zonguldak
nden hangileri
mitir?
e II B) I ve
D) I, II ve IV
dros Atekes A
Kasm 1918de
dakilerden ha
atay B) st
D) Musul
B 2-C 3-E
a Osmanl De
~ 1
Antlamasnda
an igal edilen
angileridir?
nz II C) Ya
E) II ve III
Antlamasnda
k silahl direni
gisinde balam
sul C) Dr
E) Aydn
angisi Mondros
an sonra ngilte
p; daha sonra S
nsaya braklan
) Adana C)
E) Antep
sinden sonra;
talya tarafnda
e III C) II ve
E) II, III ve IV
Antlamasnda
igal edilen ilk
ngisidir?
anbul C)
E) Urfa
E 4-A 5-
evleti
187 ~

an son-
n yerler
alnz III
an son-
aa-
mtr?
rtyol
s Ate-
ere ta-
Suriye
n yer-
Konya
an igal
e IV
an son-
k yer
zmir
D
XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 188 ~

13 Kasm 1918de tilaf Devletleri stanbula karma yapm; bu gelime zerine, o
dnemde Yldrm Ordular Grup Komutanlndan ayrlarak stanbula gelen Mus-
tafa Kemal, karlat manzara karsnda Geldikleri gibi giderler demitir.
galler karsnda Osmanl ynetimi tepkisiz kalnca, Trk halkndan igallere kar
gelen ilk tepki de direni cemiyetleri kurmak olmutur.

L. PARS BARI KONFERANSI (18 OCAK 1919)
32 devletin katlmyla, I. Dnya Sava sonunda malup olan devletlerin durumla-
rn belirlemek, bu devletlerle yaplacak bar antlamalarnn esaslarn tespit et-
mek ve barn kalcln salamak amacyla toplanmtr.
Konferansa ngiltere, Fransa, Japonya, talya ve ABD hkim olmu, ancak etkili ol-
mas beklenen ABD ve talya ise konferansta istediklerini elde edememilerdir.
Konferansta;
Manda Sistemi resmlemitir. Buna gre Arap Yarmadas, Irak, Suriye ve Filis-
tini manda sistemiyle ynetecek bir devletin atanmasna ve Dou Anadoluda
yine manda sistemiyle ynetilecek bir Ermeni Devletinin kurulmasna karar ve-
rilmitir.



Almanyann toparlanmasna frsat vermeden, ar artlar tayan bir antlama-
nn hazrlanmas kararlatrlmtr.
Wilson lkeleri dorultusunda ABDnin istei ile Cemiyet-i Akvamn (Milletler
Cemiyeti) kurulmasna karar verilmitir.



Gizli antlamalarda talyaya verilmesi gereken zmir ve evresi, ngilterenin is-
tekleri dorultunda Yunanistana braklmtr. Bunun nedeni, ngilterenin bl-
gede (Dou Akdeniz) gl bir talya yerine, kendi gdmnde olacak zayf
bir Yunanistan istemesidir.



tilaf Devletleri, konferansn sonunda Osmanl Devleti dnda dier ttifak Dev-
letleri ile imzalanacak bar artlar konusunda anlam, ancak Osmanl toprak-
larnn paylam konusunda uzlama salayamadklar iin, Osmanl Devleti ile
yaplacak bar antlamasn ertelemilerdir.
Paris Bar Konferansnn balamasnn ardndan lke iinde artan tepkileri nle-
yebilmek iin padiah ve stanbul Hkmeti birtakm nlemler almtr. Bu nlem-
lerden bazlar unlardr:
Aznlklar yattracak, Trkleri sknete aracak Nasihat (t) Kurullar olu-
turulmutur.
Halk sknete davet eden bildiriler sk sk yaymlanmtr.
Hkmete yeniden gven salamak iin Saltanat ras toplanmtr.
Mustafa Kemal IX. Ordu Mfettii olarak Anadoluya gnderilmitir.
Ancak Padiah ve stanbul Hkmetinin teslimiyeti bir tutum sergilemesi, kurtu-
lu areleri arayan halkn eitli blgelerde cemiyetler kurmasna yol amtr.

1. Mustafa Kemal Paa, Geldikleri gibi gider-
ler. szn, aadaki gelimelerin han-
gisinden sonra sylemitir?
A) Mondros Atekes Antlamasndan son-
ra stanbula geldiinde
B) stanbulun igali sonrasnda Ankaraya
geldiinde
C) TBMMnin almas sonras meclis ba-
kan seildiinde
D) zmirin igali sonrasnda yaymlad
bildiride
E) Hatay-Drtyolda igallere kar ilk tep-
kinin ortaya kmasndan sonra



2. 18 Ocak 1919da tilaf Devletlerinin d-
zenledii Paris Bar Konferansnda Ba-
t Anadolunun Yunanistana verilmesi;
I. Paylama tasarlarnn deimesi,
II. talyann tepki gstermesi,
III. Anlama devletleri arasnda gr ayr-
lklarnn yaanmas
gelimelerinden hangilerine yol amtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Paris Bar Konferans'nda ngiltere ve
Fransa'nn Ortadou'yu ve dier smr-
geleri paylaabilmek iin "Manda" deni-
len yeni bir sistemi ne srmeleri, aa-
dakilerden hangisine kar gelitirilen bir
politika nitelii tamaktadr?
A) Bolevik sistemine
B) Wilson lkelerine
C) Yaylmac politikalara
D) mparatorluk yaplarna
E) Demokratiklemeye



4. stanbul Hkmeti, Paris Bar Konferan-
snn balamasyla lke iinde artan tep-
kileri nleyebilmek iin;
I. Nasihat (t) Kurullar oluturulmas,
II. Mustafa Kemali IX. Ordu Mfettii ola-
rak Anadoluya gnderilmesi,
III. Saltanat rasnn toplanmas
nlemlerinden hangilerini almtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) I, II ve III


Paris Bar Konferansnda zmir ve evresinin Yunanistana verilmesi, tilaf Devletleri
arasnda ilk kez gr ayrlklarnn ortaya kmasna neden olmutur.
Paris Bar Konferansnda alnan karar dorultusunda, dnya barn salamak iin
10 Ocak 1920de Milletler Cemiyeti kurulmutur.
Wilson lkelerinin smrgecilik yaplmayacak maddesine kar Manda ve Himaye
fikri ilk kez Paris Bar Konferansnda ortaya atlmtr.
1-A 2-E 3-B 4-E

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 189 ~

M. ZMRN GAL (15 MAYIS 1919)
Paris Bar Konferansnda zmir ve evresini igal etme hakkn elde eden Yunanis-
tann en byk destekisi ngiltere olmutur.
Daha nce gizli antlamalarla talyaya verilen zmir ve evresi, ngilterenin basks
ve sahte belgelerle ortaya att;
Blgede Rum nfus ounluktadr.
Trkler blgedeki Hristiyan halk katletmek zeredir.
Blge, kltr ve corafi adan Yunanistann doal bir uzantsdr.
gibi aslsz iddialarla Paris Bar Konferansnda talyann elinden alnarak, ABD ve
Fransann da desteiyle Yunanistana braklmtr.
Megalo deay (Byk lk) gerekletirmeyi, Bat Anadolu ve Trakyay toprakla-
rna katmay ve Dou Karadenizde Pontus Devletini kurmay hedefleyen Yunanis-
tan, 15 Mays 1919da Paris Konferansna dayanarak zmire asker karmtr.


zmir halk igali nlemek iin rgtlenmeye balam, bu dorultuda zmir Redd-i
lhak Cemiyeti oluturulmutur.
Blgedeki Rumlarn Yunanllar sevin gsterileriyle karlamas ve yaanan igal
karsnda daha fazla dayanamayan Hukuk-u Beer (nsan Haklar) Gazetesi yazar
Hasan Tahsin (Osman Recep Nevres) Yunanllara ilk kurunu atmtr.
zmirin igalini protesto etmek iin yurdun pek ok blgesinde mitingler dzenlen-
mi ve bildiriler yaymlanmtr. Nitekim 19 Mays 1919da Fatihte, dieri 23 Mays
1919da Sultanahmette olmak zere iki byk miting yaplm; mitinglerde Halide
Edip (Advar), Nakiye Hanm, Selim Srr (Tarcan), Sait Bey ve Mehmet Emin (Yur-
dakul) mill duygular coturan ve igalleri protesto eden konumalar yapmlardr.
Hasan Tahsinin att ilk kurun ile igal karsnda yaplan miting ve konumalar,
mill bilincin uyanmasn ve Kuvy-i Milliye ruhunun domasn salamtr.




AMRAL BRSTOL RAPORU (11 EKM 1919)
zmirin igali dnya kamuoyunda da yanklar uyandrm, stanbul Hkmetinin
de isteiyle, blgede yaanan olaylarn incelenmesi iin komisyon kurulmutur.
ABD Yksek Komiseri Amiral Bristolun bakanlnda ngiltere, Fransa ve talyann
temsilcilerinden oluan bu komisyon, blgede yapt incelemeler sonucunda bir
rapor hazrlamtr. Bu rapor Amiral Bristol Raporu adyla anlmaktadr.
Amiral Bristol Raporuna gre;
Yunanllarn zmiri igali haksz gerekelere dayanmaktadr.
Blgede Trkler ounlukta olup, Rumlarn katledildii iddias doru deildir.
Blgedeki katliamlardan tamamen Yunanllar sorumludur.
Blgede yaayan Hristiyanlarn gvenlii tehlikede deildir.
Yunan askerleri blgeden derhal ekilmeli ve yerlerine tilaf Devletlerinin kuv-
vetleri yerlemelidir.




1. l. Dnya Sava yllarnda tilaf Devletleri,
yaptklar gizli antlamalarla Osmanl Devle-
ti'ni paylamlard. Ancak talyann payna
den zmir ve evresi Paris Bar Konfe-
ransnda Yunanistan'a verilmitir.
tilaf Devletlerinin mevcut tutumlarnda-
ki bu deiikliin temel sebebi aada-
kilerden hangisidir?
A) talyann tilaf glerine ge katlmas
B) Fransa ve ABD'nin bu blgenin talyaya
verilmesini istememeleri
C) Dou Akdeniz'de gl bir talyann ye-
rine, ngiltereye bal bir Yunanistan'n
tercih edilmesi
D) ngiltere ile talyann Yunanistan' ken-
dilerine balamak istemeleri
E) talyann Trkiye ile yaknlamas



2. Yunanllarn zmiri igal etmesi ncelikle
aadakilerden hangisinin yaanmasna
yol amtr?
A) Ali Fuat Paann Bat Cephesi komu-
tanlna atanmasna
B) Damat Ferit Paa Hkmetinin istifa
etmesine
C) Trk ve Yunan askerleri arasnda yeni
bir hat oluturulmasna
D) Firarler Hakknda Kanununun karl-
masna
E) zmir Redd-i lhak Cemiyetinin kurulma-
sna



3. zmirin igali srasnda Yunanllara kar-
ilk kurunu atan Hukuk-u Beer Gaze-
tesi yazar aadakilerden hangisidir?
A) Cell Nuri
B) Hasan Tahsin
C) Yunus Ndi
D) Vsf nar
E) Hasan Fehmi



4. Bat Anadolu'daki Yunan igalinin hakl
bir gerekeye dayanmad, ilk kez aa-
daki uluslararas belgelerden hangisiy-
le dnya kamuoyuna duyurulmutur?
A) Dr. Esat Ik Raporu
B) General Harbourd Raporu
C) Wilson lkeleri
D) Amiral Bristol Raporu
E) Samsun Raporu

Megalo dea: Yunanistann eski Bizans mparatorluunu yeniden canlandrma fikridir.
zmirin igalinin en nemli sonucu Kuvy-i Milliye ruhunu ortaya karmasdr.
Amiral Bristol Raporu, zmirin igalinin hakszln ve Mill Mcadelenin haklln
ortaya koyan ilk uluslararas belgedir.
1-C 2-E 3-B 4-D

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 190 ~

GENERAL MLNE HATTI VE RAPORU (3 KASIM 1919)
ngiliz Generali Milnenin, Trk kuvvetleriyle tilaf Devletleri kuvvetleri arasnda bir
tampon blge oluturacak ekilde belirledii snrdr. (Milne Hatt)
Bu hattn belirlenmesinde temel ama, Yunan kuvvetlerine zaman kazandrmaktr.
Milnenin belirledii bu hat, Ayvalkn kuzeyindeki Aymazdandan gneye doru
Tatarky, Keelli, Sart, Bademlik, Umurlu ve Seluktan geiyordu.
General Milnenin hazrlad raporda ise, Trk kuvvetlerinin bu hattn 3 km gerisi-
ne ekilmesi, buna karn Yunan kuvvetlerinin de bu hattn ilerisine gememeleri
belirtilmitir.
Yunanllarn bu hatt aarak Soma ve Salihli cephelerinden taarruza gemesiyle bu
yapay hat geerliliini yitirmitir.
Mustafa Kemal bu hatta uyulmamasn emretmitir. Nitekim Anadoludaki Kuvy-i
Milliye bu hatt tanmamtr.


V. CEMYETLER





























1. Yunanllarn zmiri igali konusunda;
I. Amiral Bristol,
II. General Milne,
III. General Harbourd
raporlarndan hangilerinin Trk varln
uluslararas alanda destekledii savunu-
lamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


2.
I. Kilikyallar,
II. Etnik-i Eterya,
III. Mill Kongre,
IV. Teli-i slm
Yukardakilerden hangileri Mill Mcade-
leye kar kmtr?
A) I ve II B) II ve IV C) I ve III
D) I, II ve IV E) II, III ve IV


3.
I. Redd-i lhak
II. Mavri Mira
III. Kordos
IV. Etnik-i Eterya
V. ngiliz Muhipleri
Yukardakilerden hangisi mill varla za-
rarl cemiyetlerden biri deildir?
A) I B) II C) III D) IV E) V


4.
I. Maccabi,
II. Hnak-Tanak,
III. ngiliz Muhipleri
Yukardakilerden hangileri aznlklarn
kurduu zararl cemiyetler arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5.
I. Pontus Rum
II. Alyans-srailit
III. Kordos
IV. Mavri Mira
V. Wilson Prensipleri
Yukardaki mill varla zararl cemiyet-
lerden hangisi, zellik ve amalar bak-
mndan dierlerinden farkldr?
A) I B) II C) III D) IV E) V

CEMYETLER
ZARARLI
CEMYETLER
ngiliz Muhipleri Cem.
Wilson Prensipleri Cem.
Krt Teli Cemiyeti
Teli-i slm Cemiyeti
Sulh ve Selmet-i Osma-
niye Frkas
Hrriyet ve tilaf Frkas
Nigehban Asker Cemiyeti
Trabzon Havlisi Adem-i
Merkeziyet Cemiyeti







Pontus Rum Cemiyeti
Mavri Mira (Kara Gn)
Cemiyeti
Etnik-i Eterya Cemiyeti
Kordos Cem. (Rum G-
menleri Komisyonu)
Yunan Kzlha
Rum zcilik Okulu
Hnak ve Tanak-Styun
Cemiyetleri
Ermeni ntikam Alaylar
Alyans - srailit Cemiyeti
Maccabi Cemiyeti




Trakya-Paaeli Mdafaa-i
Heyet-i Osmaniyesi
Vilyet-i arkiye (Dou
Anadolu) Mdafaa-i
Hukuk- Milliye Cemiyeti
Trabzon Muhafaza-i
Hukuk-u Milliye Cemiyeti
zmir Mdafaa-i Hukuk-u
Osmaniye Cemiyeti
zmir Redd-i lhak Cemiyeti
Kilikyallar Cemiyeti
Mill Kongre Cemiyeti
Kars slm ras
Anadolu Kadnlar Mda-
faa-i Vatan Cemiyeti
Mill Mdafaa (Mim Mim)
Grubu
Mill Karakol Cemiyeti
YARARLI (MLL)
CEMYETLER
Aznlklarn Kurduu
Zararl Cemiyetler
Mill Varla Dman
Cemiyetler
1-D 2-B 3-A 4-C 5-E

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 191 ~

A. YARARLI (MLL) CEMYETLER
Yararl Cemiyetlerin zellikleri
gallere kar Trk milletinden gelen ilk tepkidir.
stanbul Hkmetinin igallere kar tepkisiz kalmas zerine kurulmuladr.
Bamszln korunmas ve milliyetilik dnceleri bu cemiyetlerin oluumunda
temel etkendir.
Cemiyetlerin kurulmasnda aznlklarn zararl faaliyetleri de etkili olmutur.
Ulusal bilincin uyanmasna katkda bulunmulardr.
Kuvy-i Milliye Ruhu bu cemiyetlerin almalar sonucu ortaya kmtr.
Wilson lkelerine gvenerek balangta basn-yayn yoluyla mcadeleyi semiler-
se de, ileriki dnemde ounluu silahl mcadele ynne kaymtr.
Milli Mcadele asndan en olumsuz ynleri, blgesel kurtuluu amalamalar ve
birbirinden kopuk hareket etmeleridir. (Milli Kongre Cemiyeti hari)
Sivas Kongresinde Anadolu ve Rumeli Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti ats altnda
birletirilmilerdir. (Kurtulu Savan tek bir merkezden ynetme dncesi)

1) Trakya-Paaeli Mdafaa-i Heyet-i Osmaniyesi
2 Aralk 1918de, I. Kolordu Komutan Cafer Tayyar Beyin yardmlaryla Edirnede
kurulmutur.
Mondros Atekesi sonrasnda kurulan ilk mill cemiyettir.
Cemiyetin amac, Dou Trakyann Rumlar tarafndan igalini nlemek ve blgenin
Trklere ait olduunu belgelerle ispat etmektir.
Cemiyet, Yunan igallerine ve Mavri Mira Cemiyetine kar mcadele etmitir.
Bu amala Edirne ve Lleburgaz Kongrelerini dzenlemitir.
Bu cemiyet, Osmanl Devletinin dalmas halinde Trakyada yeni bir Trk devleti
(Trakya Cumhuriyeti) kurmay amalamtr.
Yeni Edirne ve Ahali gazetelerini kararak grlerini dile getirmitir.

2) Vilyet-i arkiye (Dou Anadolu) Mdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti
stanbulda kurulan cemiyet, daha sonradan merkezini Erzuruma tamtr.
Cemiyetin amac, Dou Anadoluda kurulmas planlanan Ermeni Devletine engel
olmak ve blgede meydana gelebilecek Ermeni etelerinin igallerine kar blge
halkn rgtlemektir. (Hnak ve Tanak Cemiyetine kar mcadele etmitir.)
Cemiyet, kard Franszca Le Pays (Vatan) ve Trke Hadisat ve Albayrak gazete-
leri ile dou illerinin Trk yurdunun ayrlmaz bir paras olduunu savunmutur.
Cemiyet, yaymlad bir beyanname ile u kararlar almtr:
Blgedeki Trk ve Mslman nfus hibir suretle g etmeyecek,
Derhal din, ekonomik, sosyal ve ilm alanda rgtlenmeye gidilecek,
Dou illerini savunmak iin birleilecek
Bu kararlarn amac, Dou illerinde Trk egemenliini mer klmak ve blgedeki
Trk nfusunu aznlklara oranla her ynden gl tutmaktr.
Mustafa Kemal, Kzm Karabekir, Rauf Orbay gibi mill Mcadelenin liderlerini de
bnyesinde barndrm, bu cemiyetin yardmlaryla ileriki dnemde Erzurum Kon-
gresi toplanmtr.

1. Aadakilerden hangisi mill cemiyetle-
rin zelliklerinden biri deildir?
A) Bamszln korunmas ve milliyetilik
dnceleri oluumunda temel etkendir.
B) Ulusal bilincin uyandrlmasna katkda
bulunmulardr.
C) stanbul Hkmeti tarafndan desteklen-
milerdir.
D) gallere kar halkn ilk tepkisidir.
E) Sivas Kongresinde Anadolu ve Rumeli
Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti ats altn-
da birletirilmilerdir.



2. Mondros Atekes Antlamasndan sonra
kurulan ilk mill cemiyet aadakilerden
hangisidir?
A) Dou Anadolu Mdafaa-i Hukuk-u
Milliye Cemiyeti
B) Trakya-Paaeli Cemiyeti
C) Redd-i lhak Cemiyeti
D) zmir Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti
E) Mill Kongre Cemiyeti



3. kard Franszca Le Pays (Vatan) ve
Trke Hadisat ve Albayrak gazetele-
ri ile dou illerinin Trk yurdunun ayrl-
maz bir paras olduunu savunan mill
cemiyet aadakilerden hangisidir?
A) zmir Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti
B) Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
C) Redd-i lhak Cemiyeti
D) Kars slm ras
E) Vilyet-i arkiye Mdafaa-i Hukuk-u
Milliye Cemiyeti



4.
I. Trakya-Paaeli Cemiyeti,
II. Redd-i lhak Cemiyeti,
III. Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinin dalmas halinde yeni bir Trk
devleti kurmay amalamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


1-C 2-B 3-E 4-A

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 192 ~

3) Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti
12 ubat 1919da Trabzon merkezli kurulmutur.
Cemiyetin amac, Trabzon ve yresine ynelik Pontus Rum Devletinin kurulmasn
engellemek ve Ermeni iddialarna kar blge halknn haklarn savunmaktr.
Bu cemiyet Erzurum Kongresinin toplanmasna da yardmc olmutur.

4) zmir Mdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti
zmirin Paris Bar Konferansnda alnan kararlarda Yunanllara verilecei haberi
zerine kurulmutur.
Cemiyetin amac, Bat Anadolunun Trklere ait olduunu dnyaya duyurmaktr.
Ayrca dman igaline kar silahl mcadele yapmay da kabul etmitir.
Ancak bu cemiyet eitli sebeplerden tr etkili bir alma yapamam, zmirin
igalinden hemen nce, 14 Mays 1919da adn deitirerek zmir Redd-i lhak Ce-
miyeti olmutur.

5) zmir Redd-i lhak Cemiyeti
14 Mays 1919da zmir Mdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyetinin adnn deiti-
rilmesiye kurulan cemiyettir.
Cemiyetin amac, zmirin igalini nlemek ve blgenin Trklere ait olduunu dn-
yaya duyurmaktr.
Redd-i lhak Cemiyetinin nemli faaliyetlerinden biri Bat Cephesinin kurulmasn
salayan Balkesir ve Alaehir Kongrelerini dzenlemi olmasdr.

6) Kilikyallar Cemiyeti
1918de stanbul merkezli kurulmu, daha sonra merkezini Adanaya tamtr.
ukurova (Adana) Blgesinin Trk vatannn bir paras olduunu belirterek, bl-
geyi Ermeniler ve Franszlara kar savunmay amalamtr.








7) Mill Kongre Cemiyeti
29 Kasm 1918de Dr. Esat Ik nderliinde stanbulda kurulmutur.
Dierlerinden farkl olarak mcadeleye bir btn olarak yaklam, btn mill g-
leri birletirmeyi amalam ve mcadeleyi basn-yayn yoluyla yrtmtr.
Mill Kongre Cemiyeti, Trklere ynelik haksz propagandalara basn-yayn yoluyla
cevap vermek, Trk milletinin haklarn ve tarih zelliklerini duyurmak ve mill bir-
lii salamak gibi amalar gtmtr.
Mill Kongre Cemiyetinin bir dier amac, zellikle Rum ve Ermenilerin Paris Bar
Grmelerindeki isteklerine kar gereken giriimlerde bulunmak olmutur.
Cemiyet Arapa, Franszca ve ngilizce yaynlar karmtr.

1. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Ce-
miyeti daha ok aadaki cemiyetlerden
hangisinin almalarna kar faaliyet
yrtmtr?
A) Pontus Rum Cemiyeti
B) Hnak Komitesi
C) Etnik-i Eterya Cemiyeti
D) Teli-i slm Cemiyeti
E) Mavri Mira Cemiyeti



2. Adana (ukurova) blgesini igallerden
korumak ve halk Franszlara ve gdm-
lerindeki Ermenilere kar rgtlemek
amacyla kurulan cemiyet aadakiler-
den hangisidir?
A) Redd-i lhak Cemiyeti
B) Mill Karakol Cemiyeti
C) Kilikyallar Cemiyeti
D) Mill Kongre Cemiyeti
E) Anadolu Kadnlar Mdafaa-i Vatan
Cemiyeti



3. Aadakilerden hangisi Mill Mcadele
kart cemiyetlerden biri deildir?
A) Mavri Mira B) Kilikyallar
C) Hrriyet ve tilaf D) Pontus Rum
E) Teli-i slm



4.
I. Btn ulusal gleri birletirmek,
II. Trk halknn haklarn kamuoyuna du-
yurmak,
III. Mill Mcadele kart faaliyetlere kar
basn ve yayn yoluyla cevap vermek
Yukardakilerden hangileri Mill Kongre
Cemiyetinin amalar arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


5.
I. Mill Kongre Cemiyeti,
II. Kilikyallar Cemiyeti,
III. Trakya Paaeli Cemiyeti
Yukardaki cemiyetlerden hangileri daha
ok ulusal nitelie sahiptir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III

DKKAT!
Deerli adaylar, SYMnin cemiyetlerle ilgili sorularnda Kilikyallar Cemiyeti sk-
lkla zerinde durulan konulardan biridir. Bunun sebebi, cemiyetin isminden kay-
naklanmaktadr.
Kilikyallar Cemiyeti, genelde isim olarak zararl cemiyet ismi gibi alglanabilmek-
tedir. Bu noktada SYM, bu ayrm yapmalar noktasnda adaylara Kilikyallar Ce-
miyeti ile zararl cemiyetleri bir arada sorabilmektedir.
1-A 2-C 3-B 4-E 5-A

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 193 ~

Cemiyetin kurucularndan olan Dr. Esat Ik, Kuvy-i Milliye tabirini ilk kez hazr-
lad raporlarnda kullanmtr.





8) Kars slm ras (Cenub-i Garb Kafkas Hkmeti)
5 Kasm 1918de kurulmutur.
Cemiyet, Osmanl Devletinin dalmas halinde Gney Kafkasyada yeni bir devlet
kurmay amalamtr.
30 Kasm 1918de Karsta toplanan kongrede Mill slm ras Hkmetini, 17-18
Ocak 1919 tarihlerinde toplanan ikinci kongrede ise Cenub-i Garb Kafkas Hk-
meti Muvakkat- Milliyesini (Gneybat Kafkasya Geici Hkmeti) kurmutur.
Cemiyet Ermenilere kar mcadele etmi, ileri dnemde toplanacak olan Erzurum
Kongresine temsilci gndermitir.

9) Anadolu Kadnlar Mdafaa-i Vatan Cemiyeti
Mustafa Kemalin istei ile 5 Kasm 1919da Sivasta kurulmutur.
Cemiyet, dman ilerleyii karsnda protesto mitingleri dzenlemi, ayrca ordu
iin yardm kampanyalar tertiplemitir.

10) Mill Karakol Cemiyeti (Gizli)
stanbuldan Anadoluya sevkiyat ilerini yrtmtr.
Yasal izni olmad iin, cemiyet faaliyetlerini gizlice srdrmtr.

11) Mill Mdafaa (Mim Mim) Grubu
stanbuldan Anadoluya silah ve cephane karlmas ve Mill Mcadele taraftarla-
rnn Anadoluya gemelerinde yararl faaliyetler srdrmtr.
Ayrca bu dernek, Mill Mcadeleye destek olmak adna toplad istihbarat bilgile-
rini Anadoluya gndermitir.


B. ZARARLI CEMYETLER
Aznlklarn Kurduu Zararl Cemiyetler
1) Pontus Rum Cemiyeti (Rum)
Trabzon merkezli kurulmutur.
Pontus Rum mparatorluunu yeniden canlandrmay hedeflemitir.
stanbuldaki Rum Patrikhanesi tarafndan desteklenmitir.

2) Mavri Mira (Kara Gn) Cemiyeti (Rum)
1919 sonlarna doru stanbul Rum Patriklii tarafndan stanbulda kurulmutur.
Amac, Bizans mparatorluunu yeniden canlandrmaktr. (Megalo dea)

1. Kuvy-i Milliye kelimesi ilk kez aada-
ki belgelerden hangisinde yer almtr?
A) Amasya Genelgesi
B) General Harbourd Raporu
C) Samsun Raporu
D) Amiral Bristol Raporu
E) Dr. Esat Ik Raporu


2.
I. Mill Karakol Cemiyeti,
II. Kars slm ras,
III. Mim Mim Grubu
Yukardakilerden hangileri Osmanl Dev-
letinin dalmas halinde Gney Kafkas-
yada yeni bir devlet kurmay amalam-
tr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


3. 5 Kasm 1919da Mustafa Kemalin istei
ile Sivasta kurulan, dman ilerleyii
karsnda protesto mitingleri dzenle-
yen ve ayn zamanda ordu iin yardm
kampanyalar tertipleyen cemiyet aa-
dakilerden hangisidir?
A) Anadolu Kadnlar Mdafaa-i Vatan
B) Mim Mim Grubu
C) Redd-i lhak
D) Vilyet-i arkiye Mdafaa-i Hukuk-u
Milliye
E) Mill Kongre


4. stanbuldan Anadoluya silah ve cepha-
ne karlmas, asker-sivil birok kiinin
Mill Mcadeleye katlmak zere stan-
buldan Ankaraya gemesi konusunda
yararl hizmetleri olan grup, aadaki-
lerden hangisidir?
A) Mill Kongre B) stikll
C) Redd-i lhak D) Tesnd
E) Mim Mim


5. Bizans mparatorluunu yeniden can-
landrmak (Megalo dea) amac ile stan-
bul Rum Patriklii tarafndan kurulan ce-
miyet aadakilerden hangisidir?
A) Yahudi Alyans Cemiyeti
B) Pontus Rum Cemiyeti
C) Yunan Kzlha
D) Mavri Mira Cemiyeti
E) Tanak ve Hnak Cemiyeti


Mill Kongre Cemiyeti kurucularndan Dr. Esat Ikn hazrlad rapor Dr. Esat Ik
Raporu adyla bilinmektedir. Rapor, ilk kez Kuvy-i Milliye sznn getii belge
olmas ynnden son derece nemlidir.
1-E 2-B 3-A 4-E 5-D

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 194 ~

Mavri Mira Cemiyeti, aznlklarn kurduu cemiyetler ierisinde en etkili olan ve en
geni kapsaml faaliyet gsteren cemiyettir.
Yunan Kzlha, Yunan Gmenler Komisyonu, Rum zcilik Okulu, Rum Patrikhanesi
ve Trakya Komitesi bu cemiyeti desteklemitir.

3) Etnik-i Eterya Cemiyeti (Rum)
Rumlar tarafndan kurulan ilk cemiyettir.
nceleri Yunanistann bamszl iin faaliyet gsteren cemiyet, daha sonra ise
Bizans mparatorluunu yeniden canlandrmak (Megalo dea) amacyla faaliyetle-
rini srdrmtr.
Bir dier amac da Pontus Rum mparatorluunu yeniden canlandrmaktr.
Mavri Mira ve Pontus Rum Cemiyetleri ile ortak almalar yrtmtr.

4) Kordos Cemiyeti (Rum Gmenleri Komisyonu) (Rum)
Mavri Mira Cemiyetini destekleyen bir cemiyettir.
Gizli ad Kordos olan ulusal mcadele kart bu kurulu, Rum Gmenleri Mer-
kez Komisyonu adyla bilinmektedir.
Temel amalar; stanbul, Trakya, Trabzon, zmir gibi yrelerde dzeni bozmak,
Yunanistandan gelen zel grevlileri Rum gmeni gibi gstererek Dou Karadeniz
evresine yerletirmek ve bu yrelerdeki Rum aznln saysn oaltmaktr.

5) Hnak ve Tanak-Styun Cemiyetleri (Ermeni)
Hnak Cemiyeti, Ermeni Patrii Zaven Efendi tarafndan 1887 ylnda Cenevrede
kurulmutur.
1890da Tifliste kurulan Tanak-Styun Cemiyeti ise Dou Anadoluda bamsz bir
Ermeni Devleti kurmay amalamtr.
Adanada kurulan Ermeni ntikam Alay da bu cemiyetlerin yan sra ukurova ev-
resinde faaliyet gstermitir.

6) Alyans - srailit ve Maccabi Cemiyetleri (Yahudi)
stanbulda Genlik Tekilt adyla kurulan bu cemiyetler, Yahudilerin Anadolu-
daki karlarn korumay ve ileriki srete srail Devletini kurmay amalamtr.


Mill Varla Dman Cemiyetler
Saltanat ve hilfet yanls olup, Trkler tarafndan kurulmulardr.
Anadoluda balayan Kuvy-i Milliye hareketini hayalcilikle sulamlardr.
tilaf Devletleri tarafndan desteklenmi, manda ve himaye fikrini savunmular ve
Anadoluda mill bilinci yok etmeye almlardr.

1) ngiliz Muhipleri Cemiyeti
1919da Sait Molla tarafndan stanbulda kurulmutur.
Kurtuluun ancak ngiliz himayesine (mandaterliine) girmekle mmkn olacan
savunmutur.
Padiah Vahdettin ve Sadrazam Damat Ferit Paa cemiyetin yeleri arasndadr.

1.
I. Kordos,
II. Etnik-i Eterya,
III. Maccabi,
IV. Tanak-Styun
Yukardakilerden hangileri Rumlar tara-
fndan kurulmutur?
A) I ve II B) II ve IV C) I ve III
D) I, II ve IV E) II, III ve IV




2. Yunanistandan gelen grevlileri Rum
gmeni gibi gstererek Dou Karade-
niz evresine yerletirmek ve bu yre-
lerdeki Rum aznln saysn oaltmak
amacyla kurulan, gizli ad Kordos olan
mill mcadele kart rgt aadaki-
lerden hangisidir?
A) Yunan Kzlha
B) Rum zcilik Okulu
C) Pontus Rum Cemiyeti
D) Mavri Mira Cemiyeti
E) Rum Gmenleri Komisyonu




3. 1890da Tifliste kurulan ve temel amac
Dou Anadoluda bamsz bir Ermeni
Devleti kurmak olan mill mcadele kar-
t cemiyet aadakilerden hangisidir?
A) Maccabi Cemiyeti
B) Tanak-Styun Cemiyeti
C) Pontus Rum Cemiyeti
D) Etnik-i Eterya Cemiyeti
E) Mavri Mira Cemiyeti




4. 1919da stanbulda kurulan, yeleri ara-
snda Damat Ferit Paa ve baz devlet
adamlarnn da yer ald zararl cemiyet
aadakilerden hangisidir?
A) Wilson Prensipleri Cemiyeti
B) Teli-i slm Cemiyeti
C) Krt Teli Cemiyeti
D) ngiliz Muhipleri Cemiyeti
E) Sulh ve Selmet-i Osmaniye Frkas


1-A 2-E 3-B 4-D

KPSS / Tarihin Pusulas XX. Yzylda Osmanl Devleti

~ 195 ~

2) Wilson Prensipleri Cemiyeti
Kurucular arasnda Halide Edip Advar, Refik Halit Karay ve Yunus Nadi vardr.
Kurtuluun ancak ABDnin himayesine (mandaterliine) girmekle mmkn olabi-
leceini savunmutur.
Cemiyetin kurucular, Sivas Kongresinde manda ve himaye fikrinin kesin olarak
reddedilmesiyle birlikte Mill Mcadeleye katlmlardr.

3) Krt Teli Cemiyeti
Wilson lkelerine dayanarak, ngilterenin himayesinde Gneydou Anadoluda ba-
msz bir Krdistan Devleti kurmay amalamtr.
ngilizler ve Ruslar tarafndan desteklenmi olmasna ramen, blge halk tarafn-
dan destek grmemitir.

4) Teli-i slm Cemiyeti
stanbulda kurulmu olup, vatann kurtuluunun saltanat ve hilfete bal olmakla
mmkn olabileceini savunmutur.
Cemiyet zellikle Hrriyet ve tilaf Frkas tarafndan desteklenmitir.
Mill Mcadeleye kar kan Konya syannda nemli rol oynam, ancak halktan
fazla destek grememitir.

5) Sulh ve Selmet-i Osmaniye Frkas
Vatann kurtuluunun saltanat ve hilfete bal kalmakla mmkn olabileceini sa-
vunmutur.
Mill Mcadeleye kar km, Damat Ferit Paa Hkmetini desteklemitir.

6) Hrriyet ve tilaf Frkas
1911de ttihat ve Terakki Cemiyetinin kart olarak kurulan bu frka, dnemin en
byk muhalefet partisidir.
TBMMye kar kan isyanlar desteklemi, manda ve himayenin en iyi zm yolu
olduunu benimsemitir.
Mill Mcadeleyi yok etmeye alan bu frka, Alemdar ve Peyam- Sabah gazete-
lerinde grlerini yaymlamtr.

7) Nigehban Asker Cemiyeti
Askerlerin Bekileri anlamna gelen bu cemiyet, emekli subay tarafndan kurul-
mutur.
Kendisini Mill Mcadelenin dman olarak gren cemiyet, i isyanlar destekle-
mitir. (Dzce, Hendek, Adapazar syanlar)

8) Trabzon Havlisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti
Trabzonda zerk bir yapnn oluturulmas ve yerel ynetimlerin glendirilmesini
savunmutur.
Mill Mcadeleye kar kmtr.

1.
I. ngiliz Muhipleri Cemiyeti,
II. Wilson Prensipleri Cemiyeti,
III. Hrriyet ve tilaf Frkas
Yukardakilerden hangileri Mill Mcade-
lenin aksine, vatann kurtuluu iin man-
da ve himaye fikrini savunmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2.
I. Teli-i slm Cemiyeti
II. Nigehban Asker Cemiyeti
III. ngiliz Muhipleri Cemiyeti
IV. Krt Teli Cemiyeti
V. Sulh ve Selmet-i Osmaniye Frkas
Yukardakilerden hangileri tilaf Devletle-
rine direnmenin yararsz olduunu, kur-
tuluun ancak padiah, halife ve hk-
metin emirlerine bal kalmakla gerek-
leebileceini savunmutur?
A) I ve II B) I ve V C) III ve IV
D) II ve V E) IV ve IV




3. Aadakilerden hangisi, Trk ve Msl-
manlarn kurduu Mill Mcadele kart
cemiyetlerden biri deildir?
A) ngiliz Muhipleri Cemiyeti
B) Hrriyet ve tilaf Frkas
C) Krt Teli Cemiyeti
D) Wilson Prensipleri Cemiyeti
E) Mavri Mira Cemiyeti



4. Saltanat ve hilfet makamn glendir-
mek amacyla Mill Mcadele Dneminde
kurulan Teli-i slm Cemiyeti, zellikle
aadaki kurulularn hangisi tarafndan
desteklenmitir?
A) Hrriyet ve tilaf Frkas
B) zmir Mdafaa-i Hukuk Cemiyeti
C) Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
D) Kars slm ras
E) Vilyet-i arkiye Mdafaa-i Hukuk-u
Milliye Cemiyeti


1-E 2-B 3-E 4-A

XX. Yzylda Osmanl Devleti KPSS / Tarihin Pusulas

~ 196 ~

VI. KUVY- MLLYE (MLL KUVVETLER) VE ZELLKLER
Mondros Atekes Antlamasndan sonra Anadoluda balayan igallere kar olu-
an blgesel nitelikli direni rgtlerine Kuvy-i Milliye (Ulusal G) denir.


Kuvy-i Milliyenin Ortaya k Nedenleri



Kuvy-i Milliyenin Salad Faydalar ve zellikleri


Kuvy-i Milliyenin Kaldrlma Nedenleri






1.
I. Damat Ferit Paa Hkmetinin igalle-
re seyirci kalmas,
II. zmirin Yunanllar tarafndan igali,
III. Osmanl hkmetinin Trk halknn can
ve mal gvenliini koruyamamas
Yukardakilerden hangileri Kuvy-i Milli-
yenin ortaya k nedenleri arasnda
yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



2. Aadakilerden hangisi, Kuvy-i Milliye
birliklerinin zelliklerinden biri deildir?
A) Kurtulu Savanda Dou Cephesinde
son derece etkili olmulardr.
B) Blgesel isyanlarn bastrlmasnda etki-
li olmulardr.
C) gallere kar halkn tepkisi sonucu
ortaya kmtr.
D) Dman oyalam ve dzenli orduya
zaman kazandrmlardr.
E) Topyekn deil, blgesel savunma
amal faaliyet gstermitir.




3. Kuvy-i Milliye birlikleri TBMM aldktan
sonra aadaki kurumlardan hangisine
balanmtr?
A) TBMMye bal dzenli orduya
B) Bat Cephesi Komutanlna
C) Mill Savunma Bakanlna
D) Genel Kurmay Bakanlna
E) XV. Kolordu Komutanlna




4. Aadakilerden hangisi Kuvy-i Milliye
birliklerinin kaldrlma nedenlerinden biri
deildir?
A) Askerlik tekniini yeteri kadar iyi bilme-
meleri
B) TBMMye kar ayaklanma karmalar
C) Halktan zorla para ve eya toplamalar
D) Sulu grdklerini kendileri cezalandr-
malar
E) Dzenli dman ordularn durduracak
gten yoksun olmalar



Osmanl mparatorluunun I. Dnya Savandan yenilgiyle kmas
Mondros Atekes Anlamas uyarnca Trk Ordusu'nun terhis edilmesi
Damat Ferit Paa Hkmetinin igallere seyirci kalmas ve herhangi bir giri-
imde ve faaliyette bulunmamas
zmirin Yunanllar tarafndan igali ve Yunan mezalimi
tilaf Devletlerinin Mondros Atekes Anlamasnn hkmlerini tek tarafl
uygulayarak savunmasz kalan Anadoluyu yer yer igal etmeleri
Osmanl hkmetinin Trk halknn can ve mal gvenliini koruyamamas
Halkn milliyeti ve yurtsever bilince sahip olmas
Halkn milletini koruyarak bamszlna, bayrana, egemenliine,
hrriyetine kavuma istei
Milli Mcadelenin ilk silahl direni gc olmulardr.
Mondros Atekes Anlamasndan sonra Anadolunun igali zerine balayan
blgesel hareketlerdir.
Kuvy-i Milliye birlikleri arasnda iliki az olup, kendi blgelerini kurtarmaya
almlardr. Tek bir merkeze bal deillerdir.
Mondros ile terhis edilen askerler de bu harekete katlmlardr.
Dzenli orduya zaman kazandrmtr.
Halkn igal altndayken son umudu olmutur.
Halkn rgtlenmesi birlik, beraberlik ve dayanma gibi duygularn
gelimesine katkda bulunmutur.
TBMM aldktan sonra Kuvy- Milliye birlikleri Mill Savunma Bakanlna
balanmtr.
Askerlik tekniini yeteri kadar iyi bilmemeleri
Dank, dzensiz olmalar ve TBMMnin otoritesi altna girmek istememeleri
Dzenli dman ordularn durduracak gten yoksun olmalar
galleri kesin olarak durduramamalar
Halktan zorla para ve eya toplamalar
Sulu grdklerini kendileri cezalandrmalar
Anadolunun kesin olarak igallerden kurtarlmak istenmesi
Dzenli Ordunun kurulmas
8 Kasm 1920de Dzenli Ordunun kurulmas ile Kuvy-i Milliye kaldrlmtr. Bu ge-
lime zerine, erkez Ethem, Demirci Mehmet Efe gibi baz Kuvy-i Milliye liderleri,
dzenli orduya katlmayp TBMMye kar isyan etmitir.
1-E 2-A 3-C 4-B




X. BLM
MLL MCADELE
(HAZIRLIK DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)













Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, her yl ortalama 2-3 sorunun geldii bu niteyle ilgili 2013 KPSSde 1
soru sorulmutur. Bu niteden genellikle Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongrele-
ri, Misk- Mill ve Mill Mcadelede Basn-Yayn konularndan soru sorulmaktadr. Mill
Mcadele Hazrlk Dnemindeki olaylar sonraki srete gelien olaylarn kavranmas ba-
kmndan son derece nemlidir.
2001
(1)
2002
(3)
2003
(-)
2004
(2)
2005
(1)
2006
(3)
2007
(3)
2008
(3)
2009
(1)
2010
(3)
2011
(1)
2012
(2)
2013
(1)
Bu blmden ortalama 2-3 soru kmaktadr.
2006
(5)
2008
(4)
2010
(3)
2012
(1)
2006
(2)
2008
(2)
2010
(4)
2012
(2)
KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 199 ~

MLL MCADELE
(HAZIRLIK DNEM)

Samsuna
k


Amasya
Genelgesi
(Tamimi)

Sivas
Kongresi



Temsil
Heyetinin
Ankaraya
Gelii


Misk- Mill
Kararlarnn
Kabul


Havza
Genelgesi

Erzurum
Kongresi


Amasya
Grmeleri
(Protokol)



Son Osmanl
Mebusan
Meclisinin
Toplanmas

stanbulun
Resmen gali

I. MUSTAFA KEMALN STANBULA GEL VE ALIMALARI
tilaf Devletlerinin 30 Ekim 1918de imzalanan Mondros Atekes Antlamasndan
sonra Anadoluyu igale balamas, Mustafa Kemali Trk milletinin iine dt
bu kt durum karsnda harekete geirmitir.
Mondros Atekesi imzaland srada Adanada Yldrm Ordular Komutan iken
halk igallere kar mcadeleye davet etmi, ayrca burada Ali Fuat Paa ile de
grerek mcadelenin gereklilii zerinde bir kez daha durmutur.
Merkezden arlmas zerine stanbula gelen Mustafa Kemal, igal donanmala-
rn grdnde Geldikleri gibi giderler diyerek mill mcadelenin balatlmas
gerektiini ve buna olan inancn net olarak ortaya koymutur.
Mustafa Kemal Anadoluya gemeden nce geldii stanbulda;
Dncelerini yaymak iin Fethi Bey ile birlikte Minber gazetesini karmtr.
Meclis ierisinde g kazanmaya almtr.
Padiah Vahdettin ile grmtr.
Tevfik Paa Hkmetinin gvenoyu almasn nlemeye almtr.
Mustafa Kemal tm bu almalarna ramen stanbulda bir ey yapamayacan
anlam ve bir an nce Anadoluya gemeye karar vermitir.

II. MUSTAFA KEMALN SAMSUNA IKII (19 MAYIS 1919)
Bu srada Karadenizde (Samsun ve evresinde) karklk karan Rumlar, Mondros
Atekesinin 7. maddesine dayanarak igallerini hakl gstermeye almlardr.
Bu gelimeler zerine stanbul Hkmeti (Damat Ferit Paa), ngilterenin de bas-
ksyla, blgeye ok geni yetkilerle bir komutann gnderilmesine karar vermitir.
Bu durum Anadoluya gemek isteyen Mustafa Kemale arad frsat yaratmtr.
Mustafa Kemal, Damat Ferit Paa Hkmeti tarafndan IX. Ordu Mfettii olarak
blgeye atanmtr.
IX. Ordu Mfettii greviyle Samsuna gnderilen Mustafa Kemal Paann yetkili
olduu iller arasnda Sivas, Erzurum, Van ve Trabzon bulunmakta olup, ayrca ken-
disine birtakm grevler verilmiti. Bu grevler arasnda unlar vard:
Blgede gvenlii salamak
Blgedeki halkn elinde bulunan silah ve cephaneyi almak
Halk mcadeleye davet eden ve onlara silah tedarik eden gruplar datmak
Ancak Mustafa Kemalin amac ise, Anadoluda Mill Mcadeleyi balatmak ve
mill egemenlie dayal tam bamsz bir Trk Devleti kurmakt.
16 Mays 1919da stanbuldan Bandrma Vapuru ile hareket eden Mustafa Kemal,
19 Mays 1919da Samsuna kmtr.


1. Aadakilerden hangisi Mustafa Kemal
Paann Mondros Atekes Antlamas
sonrasnda stanbula geldiinde yapt
almalardan biri deildir?
A) Dncelerini yaymak iin Fethi Bey ile
birlikte Minber gazetesini karmtr.
B) Meclis ierisinde g ve taraftar kazan-
maya almtr.
C) Mill direni iin bir cemiyet kurmutur.
D) Tevfik Paa Hkmetinin gvenoyu al-
masn nlemeye almtr.
E) Padiah Vahdettin ile grmtr.


2. Mill Mcadele Dneminde grlen;
I. Sivas Kongresi,
II. stanbulun igali,
III. Amasya Genelgesi
gelimelerinin kronolojik sralamas aa-
dakilerden hangisidir?
A) I, II, III B) I, III, II C) II, III, I
D) III, II, I E) III, I, II



3. Mondros Atekesinden sonra stanbula
gelen Mustafa Kemal Paa, Fethi Beyle
birlikte;
I. Minber,
II. Hkimiyet-i Milliye,
III. rde-i Milliye
gazetelerinden hangilerini kararak d-
ncelerini yaymaya almtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


4. Samsun ve civarndaki atmalar dur-
durmas iin stanbul Hkmeti tarafn-
dan Mustafa Kemale verilen resm grev
aadakilerden hangisidir?
A) Ataemiliterlik
B) IX. Ordu Mfettilii
C) Yldrm Ordular Komutanl
D) Kurmay Yzbalk
E) Bakomutanlk



5. Damat Ferit Paa Hkmeti tarafndan
IX. Ordu Mfettii olarak grevlendirilen
Mustafa Kemalin yetkili olduu iller ara-
snda aadakilerden hangisi yoktur?
A) Trabzon B) Erzurum C) Sivas
D) zmir E) Van



1-C 2-E 3-A 4-B 5-D

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 200 ~

Samsunda Mntka Palas Otelinde kalan Mustafa Kemal Paa, blgede birtakm
gvenlik tedbirleri aldktan sonra Ali Fuat Paa, Kzm Karabekir gibi komutanlarla
balant kurmu ve bamszlk mcadelesi konusunda fikir birliine varmtr.

Samsun Raporu
Mustafa Kemalin 22 Mays 1919da stanbula gnderdii rapordur.
Bu raporda; blgedeki karklklara Trklerin deil Rumlarn ve igalci ngilizlerin
sebep olduunu, Trklerin manda ve himayeye kar olduunu ve zmirin igalinde
Yunanllarn haksz olduunu bildirmitir.



Mustafa Kemal, ehrin gvenlik sorunlar ve Rum etelerinin faaliyetleri nedeniyle
25 Mays 1919da Havzaya gemitir.


III. HAVZA GENELGES (28 MAYIS 1919)
Mustafa Kemal Havzada yaynlad genelgeyle, zmirin igalini protesto eden tel-
graflar ekilmesini ve igallere kar mitingler dzenlenmesini istemitir.



30 Mays 1919da Havzada dzenlenen mitinge bizzat Mustafa Kemal de katlm,
igallere, tilaf glerine ve Mondros Atekesine ilk kez aka kar kmtr.
Mustafa Kemal, Mondros Atekes Antlamasnn 7. maddesinin uygulanmasn n-
lemek amacyla, halktan aznlklara kt davranmamalarn istemitir.





IV. AMASYA GENELGES (TAMM) (22 HAZRAN 1919)
Mustafa Kemal, Havzada gvenliin tehlikede olduunu fark ederek 13 Haziran
1919da Amasyaya gemitir.
Mustafa Kemal, Amasyada halka yapt ilk konumasnda Amasyallar! Padiah
ve hkmet dmann elinde esirdir. Memleket elden gitmek zeredir. Bu kt
vaziyete are bulmak iin sizlerle ibirlii yapmaya geldim. demitir.



Amasyada Rauf Bey (Orbay), Refet Bey (Bele) ve Ali Fuat Paa (Cebesoy) ile bulu-
an Mustafa Kemal, onlarla hazrlanacak genelgenin tasla zerinde grm ve
22 Haziran 1919da Amasya Genelgesi imzalanmtr.
Bu genelgeyi ayrca telgraf yoluyla, Erzurumdaki XV. Kolordu Komutan Kzm Ka-
rabekir ile Konyadaki II. Ordu Mfettii Mersinli Cemal Paa onaylamtr.
Bylece Mill Mcadele ordunun desteini alarak kiisellikten kmtr.


1. Mustafa Kemal Paa, stanbul Hkmeti'ne
22 Mays 1919'da Samsun'dan gnderdii
raporunda: "Trklerin yabanc himayesine
tahammlnn olmad ve Yunanllarn z-
mir'i igale haklarnn olmadn" bildirmi-
tir.
Buna gre, Mustafa Kemal Paa'nn aa-
dakilerden hangisini savunduu syle-
nebilir?
A) Uluslararas bar
B) Laiklii
C) Bamszl
D) Emperyalizmi
E) Mandater ynetimi





2. Havza Genelgesi'nin;
I. stanbul Hkmeti'ne igalleri protesto
eden telgraflar ekilmelidir.
II. Aznlklara ynelik saldrgan tutumlara
izin verilmemelidir.
III. lke apnda igalleri knayan mitingler
ve protestolar yaplmaldr.
duyurularndan hangileri, lke apnda
igallerin yaylmasna kar bir nlem ni-
telii tamaktadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III




3. Mustafa Kemal Paa, resm grevinin d-
na kt gerekesiyle aadaki geli-
melerin hangisinden sonra ilk kez stan-
bula geri arlmtr?
A) Amasya Grmeleri
B) Erzurum Kongresi
C) Sivas Kongresi
D) Havza Genelgesi
E) Amasya Genelgesi




4. Amasya Genelgesinde, aadakilerden
hangisinin imzas ya da onay yoktur?
A) Ali Fethi Bey B) Rauf Bey
C) Mustafa Kemal D) Refet Bey
E) Kzm Karabekir


Mustafa Kemal Paann Samsuna k ile birlikte Mill Mcadele fiilen balamtr.
Havza Genelgesi mill bilincin uyandrlmas yolunda atlan ilk admdr. zellikle
miting ve protesto gibi kavramlar bu bilincin uyandrlmasna alldnn kantdr.
Havza Genelgesiyle resm grevinin dna kan Mustafa Kemal Paa, bu gelime
sonrasnda ilk kez stanbula geri arlm, ancak O, bu arlara kulak asmamtr.
Mustafa Kemalin bu ars zerine, Amasya halkndan Abdurrahman Kmil Hoca
biriktirdii 5 altnn Mill Mcadeleye ilk yardm olarak Mustafa Kemale vermitir.
1-C 2-B 3-D 4-A

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 201 ~

Amasya Genelgesi, Mustafa Kemal tarafndan halkn rgtlenmesini salamak ve
mcadeleyi bir programa gre yrtmek amacyla yaymlanmtr.

A. Amasya Genelgesinin Balca Maddeleri











































1. Amasya Genelgesi'nde, "Milletin bam-
szln, yine milletin azim ve karar kurta-
racaktr." ilkesine yer verilmesi aadaki-
lerden hangisinin deieceinin bir gs-
tergesidir?
A) Mebusan Meclisi'ndeki yelerin
B) lkedeki egemenlik anlaynn
C) Merkezden ynetimin
D) Baka devletlerle yaplan antlamalarn
E) stanbul Hkmeti'nin




2. Amasya Genelgesi'nde, "Her trl etkiden
uzak, ulusal bir kurulun oluturulmas ge-
rektii" ilkesi de yer bulmutur.
Aadakilerden hangisi, bu ilkeyi des-
tekleyen almalarn yapldna kant o-
larak gsterilebilir?
A) Temsil kurulunun oluturulmas
B) Ali Rza Paa Hkmeti'nin kurulmas
C) Mebusan Meclisi'nin toplanmas
D) Dzenli ordunun kurulmas
E) Erzurum Kongresi'nin toplanmas




3. Amasya Genelgesi'nin;
I. Sivas Kongresi'ne katlacak delegeleri,
mill cemiyetler ve belediyeler seecek-
tir.
II. Her trl etki ve denetimden uzak, mill
bir kurul oluturulmaldr.
III. Milletin istikllini, yine milletin azim ve
karar kurtaracaktr.
kararlarndan hangileri, dorudan salta-
nat ve imparatorluk dzenine kar bir
tutum izlenildiinin gstergesidir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III




4. Amasya Genelgesi'nde, aadakilerden
hangisiyle ilgili herhangi bir karara yer
verilmemitir?
A) Vatann btnl
B) Milletin bamszl
C) Halifeliin devam
D) Millet egemenlii
E) Mill mcadelenin yntemi


Vatann btnl, milletin bamszl tehlikededir.
Bu madde Mill Mcadelenin gerekesini belirtmektedir.
Mill birlik ve bamszln gereklilii ortaya konmutur.

stanbul Hkmeti zerine den sorumluluu yerine getirmemekte, igallere
seyirci kalmakta ve milletimizi yok saymaktadr.
Bu madde Mill Mcadelenin bir dier gerekesini belirtmektedir.
stanbul Hkmetine kar klmtr.

Milletin istikllini yine milletin azim ve karar kurtaracaktr.
Bu madde Mill Mcadelenin yntemini belirtmektedir.
Rejimin (ynetim biimi) ileride deiebileceinin ilk sinyalleri verilmitir.
Padiah, halife, manda ve himayeye kar klmtr.

Milletin sesini dnyaya duyurmak ve haklarn dile getirmek iin, her trl etki
ve denetimden uzak mill bir heyet oluturulacaktr.
Bu madde ile Temsil Heyetinin oluturulaca ilk kez belirtilmitir.
Mill Mcadelenin kurumsallamas amalanmtr.

Anadolunun gvenli bir blgesi olan Sivasta mill bir kongre toplanacaktr.
Bu madde ile birlik ve beraberlik salanmak istenmitir.
Mcadelenin merkez bir yapya dnmesi hedeflenmitir.

Bu kongreye her ilden halkn gvenini kazanm 3er delege katlacaktr.
Bu kararla amalanan millet iradesini hkim klmaktr.
Mill Mcadeleyi kiisel bir mcadele olmaktan karp halka ml etmek,
bylece katlmlar artrmak hedeflenmitir.

Sivas Kongresine katlacak temsilcileri Mdfaa-i Hukuk ve Redd-i lhak
Cemiyetleri ile belediyeler seecektir.
Bu madde ile halk iradesi ve yerel gler n plna karlmak istenmitir.

Askerler ve sivil yneticiler grev yerlerini terk etmeyecek ve ordular
kesinlikle datlmayacaktr.
Bu madde ile Mondros Atekes Antlamasnn Osmanl ordular derhal
terhis edilecek hkmne aka kar klmtr.

Dou illeri adna Erzurumda bir kongre toplanacaktr. Erzuruma gidecek
delegeler kongreden sonra derhal Sivasa geleceklerdir.

Kt bir durumla karlalmamas iin alnan bu kararlar mill bir sr olarak
saklanacaktr.
Amasya Genelgesinde, aznlklara siyas egemenlii ve sosyal dengeyi bozacak
imtiyazlar verilmemesini ngren herhangi bir hkm yer almamtr.
1-B 2-A 3-E 4-C

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 202 ~

B. Amasya Genelgesinin nemi ve zellikleri
Kurtulu Savann ama, gereke ve yntemi ilk kez belirtilmitir.
Mill Mcadelenin programn belirten resm bir belgedir.
lk kez mill egemenlikten bahsedilerek rejimin deieceinin sinyali verilmitir.
lk kez ulusal bir kongrenin (Sivas Kongresi) toplanmas istenmitir.
Temsil Heyetinin oluturulmas ilk kez gndeme gelmitir.
Mustafa Kemalin IX. Ordu Mfettii olarak yapt son resm faaliyetidir.
Millet egemenlii esasn ngrd iin bir htill Bildirisi nitelii tamaktadr.





Amasya Genelgesinden sonra Mustafa Kemal, tilaf Devletlerinin de basksyla, s-
tanbul Hkmeti adna ileri Bakan Ali Kemal Bey tarafndan tekrar stanbula
geri arlm, ancak O sadece padiahtan emir alabileceini belirterek zaman
kazanmaya almtr.


V. ERZURUM KONGRES (23 TEMMUZ-7 AUSTOS 1919)
Mustafa Kemal, Amasya Genelgesinden sonra Kzm Karabekirin daveti zerine 3
Temmuz 1919da Erzuruma gemitir.
Bu srada stanbul Hkmeti tarafndan tekrar geri arlan Mustafa Kemal, yine
bu arya kulak asmaynca 8-9 Temmuz 1919 gecesi grevinden alnd mesajn
almtr. Bu gelime zerine ayn gece kendisi de hem ordu mfettilii grevinden
hem de askerlik mesleinden istifa etmitir.
8-9 Temmuz gecesi resm grevi sona eren Mustafa Kemalin en byk destekisi,
Ben ve kolordum, emrinizdeyiz paam diyen XV. Kolordu Komutan Kzm Kara-
bekir Paa olmutur.

A. Kongrenin Toplanma Amalar
Dou Anadolu Blgesinde Ermeni devletinin kurulmasn nlemek
Karadenizin dousunda bir Rum devletinin kurulmasn engellemek
Doudaki tm yerel kuvvetleri birletirmek

Kongrenin toplamasnda; ark Vilyetleri Mdafaa-i Hukuk- Milliye Cemiyeti ile
Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti etkili olmutur.
Erzurum Kongresi 23 Temmuz 1919da; Bitlis, Erzurum, Sivas, Trabzon ve Vandan
gelen delegelerin katlmyla toplanmtr. Diyarbakr, Elaz ve Mardin vilyetleri
ise valilerin engellemesinden dolay kongreye delege gnderememitir.

DELEGE (YE) GNDEREN LLER


DELEGE GNDERMEYEN LLER




1. Mill Mcadelenin pln ve program, ilk
kez aadakilerden hangisinde hazrlan-
mtr?
A) Mebusan Meclisi
B) Amasya Genelgesi
C) Sivas Kongresi
D) Havza Genelgesi
E) Erzurum Kongresi



2. Mustafa Kemal Paann Osmanl Devleti
adna yrtt son resm grev, aa-
dakilerden hangisidir?
A) Yldrm Ordular Grup Komutanl
B) Sofya Ataemiliterlii
C) Anafartalar Grup Komutanl
D) 9. Ordu Mfettilii
E) Hareket Ordusu Kurmay Bakanl




3. 8-9 Temmuz 1919 gecesi ordu mfettili-
i ve askerlik grevlerinden istifa eden
Mustafa Kemal Paann, Mill Mcadele
srecinde sivil olarak gerekletirdii ilk
faaliyet aadakilerden hangisidir?
A) Erzurum Kongresini toplamas
B) Havza Genelgesini yaymlamas
C) Sivas Kongresine bakanlk etmesi
D) Amasya Grmelerine katlmas
E) rde-i Milliye Gazetesini karmas



4. Erzurum Kongresinin toplanmasnda;
I. Trabzon Muhafaza-i Hukuk,
II. Mill Kongre,
III. Anadolu Kadnlar Mdfaa-i Vatan,
IV. ark Vilyetleri Mdfaa-i Hukuk- Mill
cemiyetlerinden hangilerinin rol olduu
sylenebilir?
A) I ve IV B) II ve III C) II ve IV
D) I , II ve III E) II, III ve IV



5. Aadaki illerden hangisi Erzurum Kon-
gresine delege gndermemitir?
A) Erzurum B) Trabzon C) Van
D) Bitlis E) Mardin

Mustafa Kemal, Amasya Genelgesinin ardndan Artk stanbul Anadoluya hkim
deil, tbi olmak zorundadr. diyerek millet egemenliinin gereklemesi yolunda
nemli bir adm atmtr.
BTLS EERZURUM SVAS TRABZON + VAN
DYARBAKIR ELAZI MARDN
1-B 2-D 3-A 4-A 5-E

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 203 ~

Erzurum Kongresinde, Sivas Kongresine katlmak zere Bakan Mustafa Kemal
olan ve sadece Dou blgelerini temsil eden 9 kiilik Temsil Heyeti (Temsilciler
Kurulu / Heyet-i Temsiliye) seilmitir.

B. Erzurum Kongresinde Alnan Balca Kararlar


































C. Erzurum Kongresinin nemi ve zellikleri
Toplan bakmndan blgesel, ald kararlar bakmndan ulusal bir kongredir.
Kongre Bakan Mustafa Kemaldir.
Sadece Dou blgelerini temsil eden ve 9 kiiden oluan Temsil Heyeti Mustafa
Kemalin bakanlnda ilk kez burada oluturulmutur.
lk kez ulusal snrlardan bahsedilmitir.


1. Aadakilerden hangisi, Erzurum Kon-
gresi kararlarndan biri deildir?
A) Anadoludaki btn direni cemiyetleri
Anadolu ve Rumeli Mdfaa-i Hukuk
Cemiyeti ad altnda birletirilecektir.
B) stanbul Hkmeti yetersiz kaldnda
geici bir hkmet kurulacaktr.
C) Manda ve himaye kabul edilemez.
D) Hristiyan unsurlara ve dier aznlklara,
siyas ve sosyal dengemizi bozacak ay-
rcalklar verilemez.
E) Ulusal snrlar iinde vatan bir btndr,
blnemez.


2. Erzurum Kongresi'nde, Meclis-i Mebusan'n
hemen toplanmas ve hkmetin denetim
altna alnmas ynnde bir karar kmtr.
Erzurum Kongresi'nde bu ynde bir ka-
rar alnmasnn aadakilerden hangisi-
ne ynelik olduu savunulabilir?
A) Kapitlasyonlar kaldrmaya
B) Saltanat dzenine son vermeye
C) Aznlk ayaklanmalarn nlemeye
D) tilaf Devletleri ile uzlamaya
E) Ulusal iradeyi etkin klmaya


3. Erzurum Kongresi'nde alnan aadaki
kararlardan hangisi, kongrenin blgesel
amalar iin toplandnn dorudan bir
gstergesidir?
A) Manda ve himaye kabul edilemez.
B) Dou'daki tm direni cemiyetleri "Dou
Anadolu Mdfaa-i Hukuk Cemiyeti" ad
altnda birletirilecektir.
C) Yurdumuzun btnln bozma ama-
c olmayan bir devletin teknik, sanayi ve
mal yardm kabul edilebilir.
D) Ulusal snrlar iinde vatan bir btndr,
blnemez.
E) Vatann btnl ve milletin bamsz-
lnn korunmas iin Kuvy- Milliyeyi
etkin, mill iradeyi hkim klmak esastr.



4. Erzurum Kongresi kararlarnda yer alan,
Mill Meclis derhal toplanmal ve hkmet
ileri meclis denetiminde yrtlmelidir."
hkm, hkmetin alaca kararlara;
I. evrensellik,
II. blgesellik,
III. meruluk
zelliklerinden hangilerini kazandrmaya
yneliktir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III

Ulusal snrlar iinde vatan bir btndr, paralanamaz.
Bu madde ile ilk kez ulusal snrlardan bahsedilmitir.
Misk- Millnin temelleri atlmtr.

Vatann btnl, milletin bamszl, saltanat ve hilfetin korunmas iin
Kuvy-i Milliyeyi mil (etkin) ve mill irdeyi hkim klmak esastr.
Bu madde ile ulus egemenliine dayal bir ynetime vurgu yaplmtr.
Saltanatn ve hilfetin korunmak istenmesi ulusal egemenlikle elise de,
bunda ortamn henz byle bir deiiklie hazr olmay etkili olmutur.

Hristiyan halka ve dier aznlklara siyas hkimiyetimizi ve sosyal dengemizi
bozucu zel haklar (imtiyazlar) verilemez.
Bu madde ile her trl ayrcala kar tam bamszlk amalanmtr.

Manda ve Himaye (Koruma ve Gdm) kabul edilemez.
Bu madde ile ilk kez manda fikrine aka kar klm ve tam bamszlk
hedeflenmitir.

Mevcut merkez hkmet (stanbul Hkmeti) vatann bamszln
salayamazsa geici bir hkmet kurulacaktr. Bu hkmetin yeleri Mill
Kongre tarafndan seilecektir.
Bu madde ile ilk kez yeni bir hkmetin gerekliliinden bahsedilmitir.

Her trl yabanc devletin igaline ve mdahalesine kar Osmanl Devletinin
dalmas halinde millet birleerek buna kar koyacaktr.
Bu madde ile Dou Anadoludaki tm cemiyetler birletirilmitir.

Mebusan Meclisinin derhal toplanmas ve hkmet ilerinin Meclis
tarafndan kontrol edilmesi iin allacaktr.
Bu madde ile ynetimde halk iradesi n plna karlmak istenmitir.
stanbul Hkmetinin almalar denetim altna alnmak istenmitir.

Vatann bamszln ve yurdumuzun btnln bozma amac olmayan
herhangi bir devletin teknik, sanayi ve mal yardm kabul edilebilir.
Bu madde ile yabanc devletlerle ilikilerin korunmas ve d politika
esaslarnn belirlenmesi amalanmtr.
1-A 2-E 3-B 4-C

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 204 ~

lk kez manda ve himaye reddedilmitir. (Tam bamszlk)
lk kez mill egemenlie dayal yeni bir devlet kurma dncesi olumutur.
lk kez Mebusan Meclisinin toplanmas istenmitir.
lk kez Misk- Mill kararlarnn esaslar belirlenmitir.
Kongre bir yasama organ gibi hareket etmi, Temsil Heyeti de onun bir yrtme
organ (hkmet) eklini almtr.


VI. BLGESEL KONGRELER
ADI TARH BAKANI ZELLKLER
BALIKESR
KONGRELER
(1919-1920)
Hacim
Muhittin Bey
1919-1920 yllar arasnda toplam 5
kongre toplanmtr.
Yunanllara kar mcadele karar
alnmtr.
Padiaha ballk bildirilmitir.
Kurtulu Savanda Bat Cephesinin
olumasnda etkili olmutur.
Kuvy-i Milliyenin glendirilmesi
karar alnmtr.
NAZLL
KONGRELER
I. Nazilli Kongresi
(6-8 Austos 1919)
II. Nazilli Kongresi
(19-24 Eyll 1919)
III. Nazilli Kongresi
(6 Ekim 1919)
Cell Bayar
(Glip Hoca)
Nazilli igal altnda olduu iin kongre
toplantlar Mulada yaplmtr.
Kuvy-i Milliyenin glendirilmesi
karar alnmtr.
Cell Bayar Glip Hoca lkabyla
kongre bakanln yrtmtr.
Cell Bayarn bir dier lkab da
Read- Snidir.
ALAEHR
KONGRES
16-25 Austos 1919
Hacim
Muhittin Bey
Yunanllara kar sonuna kadar
mcadele karar alnmtr.
Kongrede gerektiinde Yunanllara
kar tilaf Devletlerinden yardm
alnabilecei fikri ortaya atlmtr.
Bu durum mandac zihniyete hal
scak bakanlarn olduunu aka
gstermektedir.
Kurtulu Savanda Bat Cephesinin
olumasnda etkili olmutur.
LLEBURGAZ
KONGRES
31 Mart 1920
Trakya
Paaeli
Cemiyeti
Her trl igale kar direnme ars
yaplmtr.
Trakyann Yunanistana verilmesi
reddedilmitir.
EDRNE
KONGRES
9-14 Mays 1920
Trakya
Paaeli
Cemiyeti
Trakyann Yunanistana verilmesi ke-
sinlikle reddedilmitir.
Silahlanma karar alnmtr.
Yunanllara kar mcadele ars
yaplmtr.
AFYON
KONGRES
2 Austos 1920 -
Mustafa Kemalin de katld bu
kongrede Mill Mcadeleye destek
olunmas karar alnmtr.
POZANTI
KONGRELER
I. Pozant Kongresi
(5 Austos 1920)
II. Pozant Kongresi
(8 Ekim 1920)
-
Mustafa Kemal, Fevzi akmak ve baz
milletvekilleri katlmtr.
Kuvy-i Milliyenin birleme sreci
tamamlanmtr.
Toplanan son kongredir.


1. Mill Mcadele dneminde "Temsil Heyeti"
ilk kez aadakilerden hangisinde olu-
turulmutur?
A) Nazilli Kongresi
B) Erzurum Kongresi
C) Amasya Protokol
D) Balkesir Kongresi
E) Sivas Kongresi



2. Mill Mcadelede Glip Hoca lkabyla
yer alarak Nazilli Kongresinin bakanl-
n yapan kii aadakilerden hangisi-
dir?
A) Fevzi akmak B) smet nn
C) Cell Bayar D) Mustafa Kemal
E) Ali Fethi Okyar



3.
I. Balkesir,
II. Erzurum,
III. Pozant,
IV. Afyon
Mustafa Kemal, yukardaki kongrelerden
hangilerine katlmamtr?
A) Yalnz I B) I ve III C) II ve III
D) I ve IV E) III ve IV



4. Kuvy-i Milliyenin desteklenmesi ve Bat
Cephesinin oluturulmas ile ilgili karar
aadakilerden hangisinde alnmtr?
A) Erzurum Kongresi
B) Sivas Kongresi
C) Amasya Genelgesi
D) Balkesir ve Alaehir Kongreleri
E) Nazilli ve Afyon Kongreleri



5. 16 Austos 1919da Hacm Muhittin Bey
bakanlnda toplanan ve gerektiinde
Yunanllara kar tilaf Devletlerinden de
yardm alnabilecei fikrinin ortaya atld-
kongre aadakilerden hangisidir?
A) Nazilli B) Pozant C) Balkesir
D) Lleburgaz E) Alaehir


1-B 2-C 3-A 4-D 5-E

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 205 ~

VII. SVAS KONGRES (4-11 EYLL 1919)
Erzurum Kongresinden sonra buradaki almalarn tamamlayan Mustafa Kemal,
2 Eyll 1919da Sivasa gemitir.
Kongre yeri olarak Sivasn tercih edilmesinde, burann igal edilmemi olmas ve
ulam imknlarna sahip olmas etkili olmutur.
Mustafa Kemal Sivas Kongresinin yaplmas iin ilk duyuruyu Amasya Genelgesiyle
yapmt. Ancak bu duyuru dorultusunda kongreye katlacak baz delegeler, gerek
stanbul Hkmetinin ve gerekse baz valilerin tutumu nedeniyle katlamamtr.
Kongre, birtakm eksikliklere ramen 4 Eyll 1919da, o dnemde Mekteb-i Sultan
olarak kullanlan binann salonunda toplanmtr.
Toplam 38 delegenin katld ve 8 gn sren kongrenin ilk toplantsnda, Mustafa
Kemal kongre bakanlna seilmitir.

A. Kongreyi Engelleme almalar
Sivas Kongresinin byk bir gizlilik iinde toplanmas istenmise de tilaf Devletleri
ve stanbul Hkmeti, kongrenin toplanacandan haberdar olmutur. Bu gelime
zerine stanbul Hkmeti, Mustafa Kemali tutuklatmak ve kongreyi datmak iin
baz yneticileri grevlendirmitir.

Ali Glip Olay
stanbul Hkmetinin Sivas Kongresinin toplanmasn engellemek ve kongre ye-
lerini tutuklamak amacyla Elaz (Harput) Valisi Ali Glip Beyi grevlendirmesi
olaydr. Ancak Ali Glip kongreyi datma giriiminde baarl olamamtr.
Temsil Heyeti, Ali Glip Olayndan sonra stanbul (Damat Ferit Paa) Hkmeti ile
her trl resm ilikiyi kesmitir.

Muhittin Paa Olay
Ankara Valisi Muhittin Paann kongreyi datma giriimidir. Bu abasnda baarl
olamayan Muhittin Paa, orum-Ankara yolunda tutuklanarak Sivasa getirilmitir.
Ancak koyu bir stanbul taraftar olan Muhittin Paa, Mill Mcadeleyi baltalamaya
alt iin stanbula gnderilmitir. Yerine de Yahya Glip Bey vali seilmitir.

B. Kongrenin Toplanma Amalar
Mill Mcadeleyi tek merkezden ynetmek
Anadoludaki tm mill gleri (cemiyetleri) tek at altnda birletirmek
Erzurum Kongresinde alnan kararlar tm yurda ml etmek
Mill Mcadelenin mill bir kongrenin seecei Temsil Heyeti ile ynetilmesini
salamak

C. Kongrede En ok Tartlan Konular
Sivas Kongresinde Mustafa Kemalin kongre bakan seilmesi ve ABD mandas
en ok tartlan konular olmutur.
Mustafa Kemal kongrede zellikle en ok ABD Mandas sorunu ile uramtr. Bu
sorun nedeniyle baz arkadalar Onun kongreye bakan olmasn istememilerdir.





1. stanbul Hkmetinin direktifleriyle Ela-
z (Harput) Valisi Ali Glip Bey ve Anka-
ra Valisi Muhittin Paa;
I. Erzurum,
II. Sivas,
III. Pozant
kongrelerinden hangisi ya da hangilerini
engellemek iin faaliyet gstermitir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


2. Aadakilerden hangisi Sivas Kongre-
sinin toplanma amalarndan biri deil-
dir?
A) Mill Mcadelenin mill bir kongrenin
seecei Temsil Heyeti ile ynetilmesini
salamak
B) Mill Mcadeleyi tek bir merkezden y-
netmek
C) Erzurum Kongresinde alnan kararlar
tm yurda ml etmek
D) Anadoludaki tm mill gleri (cemiyet-
leri) tek at altnda birletirmek
E) Devletin yeni ynetim biimini belirle-
mek


3. Sivas Kongresi devam ederken Elaz Vali-
si Ali Galip Bey, Damat Ferit Paa Hkme-
ti tarafndan kongreyi basmak ve kongreye
katlanlar tutuklamakla grevlendirilmitir.
Bu durum, Mustafa Kemal tarafndan re-
nilmi ve Ali Galip etkisiz hale getirilmitir.
Bu bilgiye gre;
I. Damat Ferit Paa Hkmeti dmtr.
II. stanbul Hkmeti, Mill Mcadele'yi yok
etmeye almtr.
III. stanbul Hkmeti'nin Sivas Kongresi'ni
engelleme giriimi baarsz olmutur.
yarglarndan hangilerine ulalamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


4. Sivas Kongresinde;
I. kongre bakanl,
II. manda ve himaye,
III. mill glerin birletirilmesi
konularndan hangilerinde kongre yele-
ri arasnda sorun yaanmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III
Mustafa Kemalin kongre bakan olmasna baz arkadalarnn kar kmas, Ona
kar ilk i muhalefet hareketi olarak deerlendirilebilir.
1-B 2-E 3-A 4-C

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 206 ~

D. Sivas Kongresinde Alnan Balca Kararlar
Sivas Kongresinde Erzurum Kongresi kararlarnn birou aynen kabul edilmi, baz
kararlar kesinletirilmi ve tm yurdu temsil eder hale getirilmitir.
























E. Sivas Kongresinin nemi ve zellikleri
Sivas Kongresi her adan ulusal bir kongredir. (Toplan ve kararlar bakmndan)
Kongre Bakan Mustafa Kemaldir. (Tartmalara yol amtr.)
Mustafa Kemal kongrede Ya stikll, Ya lm diyerek hedefi belirlemitir.
Mill birlik ve beraberlik yolunda nemli bir adm atlmtr.
Kongre kararlar ihtillc bir karakter tamaktadr.
Tm mill cemiyetler, Anadolu ve Rumeli Mdfaa-i Hukuk Cemiyeti ad altnda
birletirilmitir. Bylece Mill Mcadele tek merkezden yrtlmtr.
Manda ve himaye kesin ve son olarak reddedilmitir. (En nemli tartma konusu)
Kongre srasnda yetki alan geniletilen Temsil Heyeti, Ali Fuat Paa (Cebesoy)y
Kuvy-i Milliyenin Bat Cephesi Komutanlna atamtr.



Kongre sonunda, Temsil Heyetinin stanbul ile haberlemeyi kesmesi zerine, 30
Eyll 1919da baarszlndan dolay Damat Ferit Paa Hkmeti istifa etmitir.




1. Sivas Kongresi'nde, "Meru bir hkmet ku-
ruluncaya kadar, Anadolu ile stanbul ara-
snda her trl posta ve haberleme kesi-
lecektir." karar alnmtr.
Bu karar ile Anadolu Hareketi'nin;
I. stanbul Hkmeti'ne bal olunmad-
nn gsterilmesi,
II. Anadolu'daki isyanlarn nlenmesi,
III. tilaf Devletleri'nin dostluunun kazanl-
mas
durumlarndan hangilerini amalad
savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


2. Sivas Kongresinde Temsil Heyetinin bir
hkmet gibi hareket ederek Ali Fuat Pa-
ay Bat Cephesi Kuvy-i Milliye mum
Komutanlna atamas;
I. yasama,
II. yrtme,
III. yarg
yetkilerinden hangisini kullandn ak-
a gstermektedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. Mill Mcadele Dneminde igallere kar-
ulusal direnii rgtlemek amacyla
kurulan btn mill cemiyetler, aada-
kilerden hangisinde Anadolu ve Rumeli
Mdfaa-i Hukuk Cemiyeti ad altnda bir-
letirilmitir?
A) Erzurum Kongresi
B) Mebusan Meclisi
C) Balkesir Kongresi
D) Amasya Protokolleri
E) Sivas Kongresi


4.
I. Sivas Kongresi
II. Balkesir Kongresi
III. Erzurum Kongresi
IV. Nazilli Kongresi
V. Alaehir Kongresi
Yukarda verilen kongrelerden hangileri,
her ynyle blgesel niteliktedir?
A) I ve IV B) II ve III C) I, III ve IV
D) II, IV ve V E) II, III ve V


Anadoludaki tm mill cemiyetler Anadolu ve Rumeli Mdfaa-i Hukuk
Cemiyeti ad altnda birletirilmitir.
Bu madde ile mill gler tek at altnda toplanmtr.
Blgesel mcadele yerine ulusal mcadele benimsenmitir.

Temsil Heyeti Dou illerinin tamamn temsil eder ifadesinin yerine Temsil
Heyeti Btn Yurdu Temsil Eder denilmi ve ye says 15e ykseltilmitir.
Bu madde ile Temsil Heyetinin yetki alan geniletilmitir.
I. TBMM alana kadar Kurtulu Savan Mustafa Kemalin bakanln
yapt Temsil Heyeti yrtmtr.

Manda ve Himaye fikri bir daha gndeme gelmemek zere reddedilmitir.
Bu madde ile manda ve himaye fikri kesin ve son olarak reddedilmitir.
Tam bamszlktan dn verilmeyecei bir kez daha ortaya konmutur.

Mebusan Meclisinin toplanmas ve hkmet ilerinin Meclis tarafndan
kontrol edilmesi iin almalara devam edilecektir.
Bu madde ile ynetimde halk iradesine bir kez daha vurgu yaplmtr.
stanbul Hkmetinin almalar denetim altna alnmak istenmitir.

Her trl igal ve mdahaleye kar mcadele etme karar alnmtr.

Bamszl ve btnl bozmamas art ile d yardm alnabilecektir.

Milletin hakl sesini duyurmak ve halk mcadele konusunda bilgilendirmek
amacyla, Sivasta rde-i Milliye adl bir gazete karlmas kararlatrlmtr.
Temsil Heyeti bu gelime ile ilk kez yrtme yetkisini kullanmtr. Bu durum Temsil
Heyetinin bir hkmet gibi hareket ettiini gstermektedir.
Damat Ferit Paa Hkmetinin Sivas Kongresini engelleyemedii iin istifa etmesi,
Temsil Heyetinin stanbul Hkmetine kar kazand bir zaferdir.
1-A 2-B 3-E 4-D

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 207 ~

General Harbourd Raporu
ABD Bakan Wilson, General James G. Harbourd bakanlndaki bir heyeti Dou
Anadoluda Ermenilerle ilgili incelemeler yapmak zere Sivasa gndermitir.
General Harbourdun yapt incelemelerden sonra hazrlad rapora gre;
Dou Anadoluda Trk nfus daha youndur.
Ermenilerle ilgili ortaya atlan katledildikleri iddias doru deildir.
Anadolunun kaynaklar ABDnin ihtiyalarn karlayabilecek gte deildir.
Anadoludaki mill mcadele son derece kararldr.
20 Eyll 1919da Mustafa Kemalle de gren General Harbourd, izlenimlerini ve
raporunu kendisine aktarm, Mustafa Kemal Paaya veda ederken de elini skm
ve kendisine Eer Amerikan ordusunda muvazzaf bir subay olmasaydm, gelir sizinle
birlikte mcadelenizi izlerdim! demitir.




VIII. AMASYA GRMELER (MLKATI - PROTOKOLLER)
(20-22 EKM 1919)
Sivas Kongresini ve Mill Mcadele almalarn nleyemeyen Damat Ferit Paa
Hkmetinin istifa etmesinden sonra, Mill Mcadeleye kar daha lml olan Ali
Rza Paa Hkmeti kurulmutur.
Bu gelime Temsil Heyeti ile stanbul Hkmeti arasnda yaplacak olan Amasya
Grmelerine ortam hazrlam ve Ali Rza Paa 9 Ekim 1919da Temsil Heyetine
grme teklifinde bulunmutur.
Amasyada yaplmas kararlatrlan grmelere, stanbul Hkmeti adna Bahriye
Nzr Salih Paa, Temsil Heyeti adna ise Mustafa Kemal katlmtr.

AMASYA GRMELER

Temsil Heyeti stanbul Hkmeti



Grmelerde ak ve imzal, ikisi gizli ve imzasz be protokol tespit edilmitir.
BRNC
PROTOKOL
Ordunun siyasetle uramamas gerekir.
Hkmeti kk drc mdahalede bulunulmamaldr.
Hkmet aleyhine yaz yazlmamaldr.
KNC
PROTOKOL
Aznlklara dengeyi bozacak ayrcalklar verilmemelidir.
Meclisin stanbulda almas uygun deildir.
Mondros Atekesi imzaland srada igal edilmemi snrlar korunmaldr.
NC
PROTOKOL
Temsil Heyeti seimlere mdahale etmeyecektir.
Siyas partiler ve Hristiyan topluluklarn seimlere katlmas salanacaktr.
DRDNC
PROTOKOL
(GZL)
Baz komutanlar grevden alnacaktr.
Maltaya srlenler stanbula getirilip yarglanacaktr.
Zararl cemiyetlerin faaliyetlerine son verilecektir.
Mill gler madd olarak desteklenecektir.
BENC
PROTOKOL
(GZL)
Bar Konferansna gnderilecek kurul delegelerinin isimlerine yer
verilmitir.


1. Hazrlam olduu raporda Dou Anado-
ludaki Ermeni iddialarnn doru olmad-
n belirten ve 20 Eyll 1919da Mustafa
Kemalle yapt grme sonrasnda,
Eer Amerikan ordusunda muvazzaf bir
subay olmasaydm, gelir sizinle birlikte m-
cadelenizi izlerdim! diyerek Mill Mcade-
lenin haklln ortaya koyan raportr,
aadakilerden hangisidir?
A) General Harbourd
B) General Milne
C) Sandler
D) Amiral Bristol
E) General Mc Arthur



2. Sivas Kongresinden sonra Temsil Heye-
tinin stanbul ile haberlemeyi kesmesi
zerine, 30 Eyll 1919da istifa eden s-
tanbul Hkmetinin yerine i bana ge-
len yeni hkmet aadakilerden hangi-
sidir?
A) Damat Ferit Paa Hkmeti
B) Tevfik Paa Hkmeti
C) Salih Paa Hkmeti
D) Ahmet zzet Paa Hkmeti
E) Ali Rza Paa Hkmeti



3.
I. Ali Rza Paa,
II. Salih Paa,
III. Mustafa Kemal,
IV. Ali Fuat Paa
20-22 Ekim 1919 tarihleri arasnda yap-
lan Amasya Grmeleri, yukardakiler-
den hangileri arasnda gereklemitir?
A) I ve IV B) II ve III C) I, II ve III
D) I, III ve IV E) II, III ve IV



4. Amasya Grmeleri'nde ele alnan;
I. Meclis-i Mebusan'n derhal toplanmas
ve seimlerin serbeste yaplmas,
II. Mill glerin madd olarak desteklen-
mesi,
III. stanbul'da tutuklu bulunan vatansever-
lerin serbest braklmas
konularndan hangileri stanbul Hkme-
tinin egemenlik haklarn zedeler nitelik-
tedir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

General Harbourdun ABD Senatosuna sunduu yukardaki rapor, ABDnin Anadolu
ile ilgili dncelerini ksmen deitirmitir. Senatonun manda konusunu reddetmesi
bunu aka gstermektedir.
Mustafa Kemal Salih Paa
1-A 2-E 3-B 4-D

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 208 ~

A. Amasya Grmelerinin nemi ve zellikleri
stanbul Hkmeti, Amasya Grmeleri ile Temsil Heyeti ve Anadoluda balayan
ulusal hareketi ilk kez tanmtr.
Mustafa Kemal Paa ve Temsilciler Kurulunun, Sivas Kongresinden sonra stanbul
Hkmetine kar kazand ilk siyas baardr.
lk kez Temsil Heyeti ve stanbul Hkmeti birlikte hareket etmitir.
stanbul Hkmeti, Amasya Grmelerinde tespit edilen protokollerden sadece
Mebusan Meclisinin almas ve seimlerin yaplmas ile ilgili karar kabul etmi,
dier kararlar otoritesini sarsmamak amacyla reddetmitir.
Grmelerde Mustafa Kemal ile Salih Paann fikir birliine varamad tek konu
Mebusan Meclisinin alaca yerin belirlenmesi konusu olmutur.




IX. TEMSL HEYETNN ANKARAYA GEL (27 ARALIK 1919)
Amasya Grmelerinin yaplmasndan sonra Mustafa Kemal, Meclis almalarn
ve stanbuldaki gelimeleri yakndan takip edebilmek iin Ankaraya gitmenin uy-
gun olduunu dnmtr.

ANKARANIN MERKEZ SELMESNDE ANKARANIN;










27 Aralk 1919da Ankaraya gelen Mustafa Kemal, burada Ankara Ziraat Okuluna
yerlemitir. Bu aamadan sonra Ankaray Temsil Heyetinin ve Mill Mcadelenin
merkezi yapmtr.

X. SON OSMANLI MEBUSAN MECLSNN AILMASI
(12 OCAK 1920)
Mebusan Meclisi Padiah Vahdettin tarafndan 21 Aralk 1919da kapatlmt. Bu
meclisin yeniden alabilmesi iin seimlerin yaplmas gerekiyordu.
7 Kasm 1919da yurt genelinde yaplan seimleri ounlukla Temsil Heyetinin
destekledii Mdfaa-i Hukuk Grubu adaylar kazanmtr.



Erzurumdan milletvekili seilen Mustafa Kemal, tutuklanma ihtimalini gz nnde
bulundurarak stanbulda toplanan Meclise katlmam, ancak stanbula gidip
Meclise katlacak olan vekilleri Ankarada toplayarak baz taleplerde bulunmutur.


1. Mustafa Kemal ve Temsil Heyetinin, Mill
Mcadele srecinde stanbul Hkmeti-
ne kar kazand ilk siyas baar aa-
dakilerden hangisidir?
A) Misk- Millnin iln
B) Amasya Genelgesinin yaymlanmas
C) Amasya Protokollerinin yaplmas
D) Mebusan Meclisinin almas
E) Bilecik Grmelerinin yaplmas


2. Amasya Grmeleri'nde, Anadolu'nun g-
venli bir yerinde toplanmas karar alnan
Mebusan Meclisi'nin, hkmet tarafndan
gvenlik gereke gsterilerek stanbul'da
toplanmas salanmtr.
stanbul Hkmetinin bu tutumuyla aa-
dakilerden hangisini amalad savu-
nulabilir?
A) Anadolu'nun igalini engellemeyi
B) Mecliste daha etkili olmay
C) Kuvy-i Milliye'nin glenmesini
D) stanbul'un igalini geciktirmeyi
E) Mustafa Kemal'in meclise katlmasn
salamay


3. Temsil Heyetinin merkezi olarak Anka-
rann seilmesinde;
I. ulam olanaklarna sahip olmas,
II. Bat Cephesine yakn olmas,
III. gvenli bir yer olmas
zelliklerinden hangileri etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


4. Son Osmanl Mebusan Meclisinin top-
lanmasnda;
I. TBMMnin almas,
II. Erzurum Kongresi,
III. Sivas Kongresi
gelimelerinden hangilerinin hzlandrc
etkisi olduu savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


5. 7 Kasm 1919 tarihinde Son Osmanl Me-
busan Meclisi seimlerine katlan Musta-
fa Kemal, aadaki illerin hangisinden
milletvekili seilmitir?
A) zmir B) Amasya C) Ankara
D) Erzurum E) Sivas
Salih Paann baz protokol maddelerini kabul etmemesi, onun Ali Rza Paa Hk-
metinden ekindiini gstermektedir.
gale uramam, gvenli bir blge olmas,
Anadolunun tam orta noktasnda yer almas,
Ulam olanaklarna sahip olmas
Haberleme olanaklarna sahip olmas zellikleri etkili olmutur.
stanbula yakn olmas
Bat Cephesine yakn olmas
20. Kolordunun burada olmas
Yaplan bu seimlerde Mustafa Kemal Erzurumdan milletvekili seilmitir.
1-C 2-B 3-E 4-A 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 209 ~

Mustafa Kemal vekillerden u isteklerde bulunmutur:
Mecliste Mdfaa-i Hukuk Grubunun oluturulmas
Kendisinin Meclis Bakan seilmesi
Misk- Mill kararlarnn Mecliste onaylanmas
Ali Rza Paa Hkmetine gvenoyu verilmemesi
12 Ocak 1920de stanbulda toplanan Son Osmanl Mebusan Meclisinde, Mustafa
Kemal meclis bakan seilmemi ve Mdfaa-i Hukuk Grubu yerine Felh- Vatan
(Vatann Kurtuluu) Grubu kurulmutur.
Ancak buna ramen Misk- Mill kararlar Mecliste kabul edilmitir.







XI. MSK-I MLL KARARLARI (28 OCAK 1920)
Son Osmanl Mebusan Meclisinde Felh- Vatan Grubu yelerinin oylaryla kabul
edilmitir. Mecliste onaylanan son karardr.
Mill Bamszlk Yemini anlamna gelmektedir.
Hazrlanmasnda Mustafa Kemalin de katks vardr.
Ulalmak istenen Mill Snrlar belirlenmitir.




MSK-I MLL KARARLARI



















1. Mill Mcadele Dneminde;
I. Misk- Millnin ilan edilmesi,
II. Son Osmanl Mebusan Meclisinin al-
mas,
III. Temsil Heyetinin Ankaraya gelmesi
gelimelerinin kronolojik sralamas aa-
dakilerden hangisidir?
A) I,II,III B) I, III, II C) II, III, I
D) III, II, I E) III, I, II



2. Son Osmanl Mebusan Meclisinin Ana-
dolu Kurtulu mcadelesine yapt en
nemli katk aadakilerden hangisidir?
A) Anadolu ve Rumeli Mdfaa-i Hukuk
Cemiyetini resmen tanmas
B) Misk- Mill kararlarn kabul etmesi
C) Felh- Vatan Grubunu kurmas
D) Ali Rza Paa Hkmetini denetlemesi
E) Kanun-i Essiyi yeniden yrrle
koymas



3. Son Osmanl Mebusan Meclisinde Mi-
sk- Mill kararlarnn alnmasnda etkili
olan grup aadakilerden hangisidir?
A) Mdfaa-i Hukuk B) stikll
C) Felh- Vatan D) Tesand
E) Hrriyet ve tilaf



4. Misk- Millnin ieriinde aadaki ko-
nulardan hangisi yer almamtr?
A) Patrikhane B) Referandum
C) Boazlar D) Aznlklar
E) Kapitlasyonlar




5. Misk- Mill'de;
I. snrlar,
II. ulusal egemenlik,
III. sava tazminat
konularndan hangileri ile ilgili karar yer
almamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III



K ARA B O R S A
A O S E I Z
P M F N I
A A E I N
T Z N R R L
L L A L I
L A I N A K
A R D R L
S B U A
Y O M R
O R
N
L L
A A
R R
I
Milletvekilleri padiahn otoritesinden ekindikleri iin isteklerden sadece Misk-
Mill Kararlarnn onaylanmasn salayabilmilerdir.
Son Osmanl Mebusan Meclisinde onaylanan son karar Misk- Mill kararlardr.
Dikkat! Misk- Mill kararlar ile ilgili herhangi bir soru gelmesi durumunda aklnza
ilk gelecek olan ey ulusal snrlar olmaldr.
Misk- Mill kararlarnda Millet Egemenlii (Ulusal Egemenlik) ile ilgili herhangi
bir karara yer verilmemitir.
1-D 2-B 3-C 4-A 5-E

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 210 ~

MSK-I MLL KARARLARI

































A. Misk- Millnin nemi ve Sonular
Erzurum ve Sivas Kongresinde alnan kararlar benimseyen Meclis Misk- Millnin
kabul ile mill snrlar iinde tam bamsz bir devletin varln onaylamtr.
Mill Mcadelenin siyas program Mebusan Meclisi tarafndan kabul edilmitir.
Yeni Trk Devletinin snrlar izilmitir.
Wilson lkelerine de uygun olarak baz blgelerde halkoyuna bavurulmasnn is-
tenmesi, mill iradeye verilen nemi aka gstermektedir.
Ulusal bamszl snrlandran btn talepler reddedilmi ve bamszlk yolunda
nemli bir adm atlmtr.
tilaf Devletleri ile yaplacak bar antlamasnn temel ilkeleri belirlenmitir.
Mustafa Kemalin askerlik grevinden kendisinin ayrld aklanarak 3 ubat 1920
tarihinde tm madalyalar ve nianlar iade edilmitir.
tilaf Devletleri stanbulu resmen igal etmi ve meclisi datmlardr.


1. Son Osmanl Mebusan Meclisi'nde kabul
edilen Misk- Mill'de kapitlasyonlarn
kaldrlmasna karar verilmesi, ncelikle
aadakilerden hangisine nem verildi-
ini gstermektedir?
A) lkede retimi srekli hale getirmeye
B) Devletleraras ticaret antlamalarna
bal kalmaya
C) Halk egemenliini hakim klmaya
D) Dnya barna katk salamaya
E) Ekonomik bamszl salamaya


2. Misk- Mill, "Mslman-Trk nfusun o-
unluu oluturduu vatan topraklar, birbi-
rinden ayrlmaz bir btndr; asla parala-
namaz." esasna gre dzenlenmitir.
Bu karara gre;
I. Ulusal devlet anlay kabul grmtr.
II. mparatorluk zellii korunmak isten-
mitir.
III. Wilson lkelerine uyum gzetilmitir.
yarglarndan hangilerine ulalamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve III E) II ve III


3.
I. Elviye-i Selse,
II. Bat Trakya,
III. Dou Trakya
Misk- Millye gre yukardaki yerlerden
hangilerinde referandum (halk oylamas)
yaplmas ngrlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III


4. Misk- Millde, "Aznlklarn haklar, komu
memleketlerdeki Mslman halklara verilen
haklar kadar olacaktr. karar alnmtr.
Buna gre;
I. Aznlk haklar kstlanmtr.
II. Uluslarn eitlii ilkesi benimsenmitir.
III. Wilson lkelerine uyum gzetilmitir.
yarglarndan hangilerine ulalamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) I ve III E) II ve III


5. Misk- Millde yer alan aadaki konu-
lardan hangisi ulusal egemenlik anlay-
na nem verildiini gstermektedir?
A) Referandum B) Boazlar
C) Aznlklar D) Snrlar
E) Osmanl Borlar


Kapitlasyonlar
Siyas, adl ve mal gelimemize engel olan her trl
snrlamalar (kapitlasyonlar) kaldrlacaktr.
Kapitlasyonlara ilk kez kar klmtr.
Ekonomik bamszlk hedeflenmitir.
Boazlar
stanbulun ve Marmara Denizinin gvenlii salanma-
ldr. anakkale ve stanbul Boazlarnn dnya ticare-
tine ve ulama almas konusunda ilgili devletlerin oy
birlii ile verecei kararlar geerli olacaktr.
Osmanl Borlar
Sadece mill snrlar iinde kalan blgelerin borlar
kabul edilmi, dierleri reddedilmitir.
Dyn-u Ummye borlarnn taksimi grlmtr.
Referandum
(Halk Oylamas)
Snrlar
Mondros Atekes Antlamasnn imzaland srada
igal edilmemi olan ve Trk-Mslman ounluun
olduu yerlerin tm (Mill Snrlar) bir btndr ve
blnemez.
Aznlklar
Aznlklarn haklar, komu memleketlerdeki Mslman
halklara verilen haklar kadar olacaktr.
Uluslararas eitlik ilkesi n planda tutulmutur.
1-E 2-B 3-C 4-D 5-A

3 blge iin halk oylamas karar alnmtr.
Elviye-i Selse (Kars-Ardahan-Batum)
Arap Memleketleri
Bat Trakya
KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 211 ~

XII. STANBULUN GAL VE MEBUSAN MECLSNN
DAITILMASI (16 MART 1920)
Son Osmanl Mebusan Meclisinde Misk- Mill kararlarnn onaylanmas zerine,
tilaf Devletleri stanbul Hkmetine bask yapmaya balamtr. Bu basklara daha
fazla dayanamayan Ali Rza Paa Hkmeti istifa etmi ve onun yerine Salih Paa
Hkmeti kurulmutur.
9 Mart 1920de Trk Ocan basan tilaf Devletleri, 16 Mart 1920de stanbulu
resmen igal etmilerdir.
tilaf Devletleri igalden sonra, 20 Mart 1920de Mebusan Meclisini datarak pek
ok milletvekilini tutuklamlar ve Malta Adasna srgne gndermilerdir.
stanbulda skynetim iln eden Anlama Devletleri, bu gelimeden sonra bir de
genelge yaymlamlardr. Bu genelgede;

gal geicidir. (Bu madde ile halkn tepkisi nlenmek istenmitir.)
Anlama Devletlerinin niyeti saltanat ve hilfetin gcn krmak deil, aksine
artrmaktr.
Anadoluda isyan kt ve katliam yapld an stanbul Trklerden alnacaktr.

Bu tr yntemlerle halk sindirmeyi hedefleyen Anlama Devletleri, Salih Paay
grevden alm ve Damat Ferit Paay tekrar sadrazam yapmlardr.


A. Temsil Heyetinin stanbulun galine Kar Ald nlemler
gal, Anlama Devletleri ve yabanc lke temsilciliklerine gnderilen telgraflarla k-
nanmtr.
stanbul ile her trl haberleme kesilmitir.
stanbuldaki tutuklamalara kar Anadoludaki tilaf Devletleri mensubu subaylar
tutuklanmtr.
Anlama Devletlerinin stanbul ve Adanadan asker sevkiyatn nlemek amacyla
Geyve ve Ulukla civarndaki demiryollar tahrip edilmitir.
Anadoludan stanbula resm kurululara ait her trl kymetli eya ve vergilerin
gnderilmesi engellenmitir.







XIII. MLL MCADELE DNEMNDE BASIN VE YAYIN











1. tilaf Devletlerinin stanbulu igal etme-
si ve Mebusan Meclisini datmalarnda;
I. Amasya Grmelerinin yaplmas,
II. Misk- Millnin ilan edilmesi,
III. Sivasta ulusal bir kongrenin toplanmas
gelimelerinden hangilerinin etkili oldu-
u savunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


2. 16 Mart 1920de stanbulu igal eden tilaf
Devletleri, igalden sonra yaymladklar ge-
nelgede igalin geici olduunu belirtmi-
lerdir.
tilaf Devletlerinin genelgeye koyduklar
bu madde ile;
I. Halkn tepkisini nlemek,
II. stanbul Hkmetini korumak,
III. Mill Mcadeleye destek vermek
amalarndan hangilerini gzettikleri sa-
vunulabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III


3. 16 Mart 1920'de stanbul igal edildikten
sonra Mustafa Kemal, tm yurda gndere-
cei 19 Mart 1920 tarihli genelgenin tasla-
n hazrlarken, Ankara'da alacak meclisin
"kurucu meclis" olacan belirtmesine ra-
men; 19 Mart 1920de tm yurda gnderdii
genelgede "Ankara'da olaanst bir mecli-
sin alacan" belirtmitir.
Bu gr deiikliinde;
I. saltanat yanllarnn tepkisini ekmeme,
II. mandater ynetime girme,
III. ulusal glerin paralanmasn nleme
amalarndan hangilerinin etkili olduu
savunulamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


4.
I. stanbul ile her trl haberlemenin ke-
silmesi,
II. Anadoludaki tilaf subaylarnn tutuklan-
mas,
III. Geyve ve Ulukla civarndaki demiryol-
larnn tahrip edilmesi
Yukardakilerden hangileri Temsil Heye-
tinin stanbulun igaline kar ald n-
lemler arasndadr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

stanbulun igali ve Mebusan Meclisinin datlmas, Mustafa Kemalin ne kadar
hakl ve ileri grl olduunu ortaya koymutur. Bu durum, Mustafa Kemale yeni
bir frsat yaratm ve Ankarada mill bir meclisin almasna zemin hazrlamtr.
DKKAT!
Basn-yayn kurulular konusunda zellikle dikkat edilmesi gereken nokta, Mill
Mcadele dorultusunda hangi gazetelerin yararl, hangilerinin zararl almalar
yrtt konusudur. SYM genellikle bu eksende soru sormaktadr. Ancak 2012
KPSSde olduu gibi, birtakm zellikleri verilerek bu gazetenin dorudan hangi
gazete? olduu da srpriz soru olarak karmza kabilir. Bu yzden, Mill Mca-
dele dnemindeki basn-yayn organlarn zellikleriyle birlikte deerlendirmemiz
gerekmektedir. Basn-yayn kurulularyla ilgili olarak verdiimiz tabloda zellikle
zerinde * iareti olanlarn sorulma ihtimali yksektir.
1-B 2-A 3-B 4-E

Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 212 ~

A. MLL MCADELE TARAFTARI YAYIN VE KURULULAR
rde-i Milliye*
4 Eyll 1919da Sivas Kongresinde alnan kararla karl-
mtr.
Hkimiyet-i Milliye*
Mill Mcadele dneminde TBMMnin yar resm yayn
organ olmutur.
Ceride-i Resmiye*
TBMMnin resm yayn organdr. Cumhuriyetin ilnndan
sonra ad Resm Gazete olmutur.
Minber*
21 Kasm 1918de Mustafa Kemalin fikirlerini yaymak iin
Fethi Okyar ile birlikte stanbulda kard gazetedir.
Aksz*
15 Haziran 1919da Kastamonuda karlmtr. stikll Mar
ilk kez bu gazetede yaymlanmtr.
Hukuk-u Beer*
1918-1919 yllar arasnda zmirde yaymlanmtr. Yunan
kuvvetlerine ilk kurunu atan Hasan Tahsin bayazardr.
Sebilr-read*
1908de Eref Edipin slmclk fikrini yaymak iin kard
bu derginin bayazar Mehmet kif Ersoydu.
leri*
1918de Cell Nuri ve Suphi Nuri tarafndan stanbulda
karlmtr. Atatrkn isimsiz yazlar bu gazetede
yaymlanmtr.
Albayrak*
Dou Anadolu Mdfaa-i Hukuk Cemiyetinin yayn organ
olarak Erzurumda karlmtr.
Yeni Gn*
1918de Yunus Ndi tarafndan stanbulda yaymlanmaya
balayan bu gazete 1920de Ankaraya tanmtr. Gazete
Ankarann ilk gnlk gazetesidir.
Dergh*
Mill Mcadeleyi destekleyerek edebiyatlara bu ynde
bilin vermi, Yahya Kemal, Ahmet Haim, Yakup Kadri,
Nurullah Ata gibi yazarlar bir araya getiren, 1920lerin
banda yaymlanm olan dergidir.
ANADOLU AJANSI*
6 Nisan 1920de Halide Edip Advar ve Yunus Ndinin katk-
lar, Mustafa Kemalin onay ile Mill Mcadele dneminde
Anadolu insanna doru bilgiler vermek, mcadelenin amac-
n dnya kamuoyuna anlatmak iin kurulmutur.
zmire Doru Vsf nar tarafndan zmirde karlmtr.
kdam
Ahmet Cevdet tarafndan kurulan bu gazete, 1894-1928
yllar arasnda yayn yapmtr.
Vakit
stanbulda 1875 ylndan itibaren karlmtr. Bayazar
Ahmet Emin Yalmand.
t
1918de Abdlgni Ahmet Bey tarafndan kurulan gazetede
zmirin igalini protesto eden yazlar yaymlanmtr.
stikbal Trabzonda Faik Ahmet Barutu tarafndan karlmtr.
Tasvir-i Efkr
(Tevhid-i Efkr)
1862den itibaren yayn hayatna balayan gazete Mill
Mcadele ile ilgili haberleri stanbulda yaymlamtr.
Kk Mecmu 1922de Ziya Gkalp tarafndan Diyarbakrda karlmtr.
Tercman
TBMM Hkmeti resm tebli ve cephe haberlerini bu
gazetede yaymlamtr.
Ahli smail Cenni tarafndan Samsunda karlmtr.
Emel Amasyada karlmtr.
Yeni Adana 1918den itibaren Adanada karlmaya balanmtr.


1.
I. rde-i Milliye
II. Hukuk-u Beer
III. Peym- Sabah
IV. Hkimiyet-i Milliye
V. Alemdar
Yukardakilerden hangileri Mill Mcade-
le taraftar yaynlar arasnda yer almaz?
A) I ve IV B) II ve III C) II ve IV
D) III ve V E) IV ve V



2. TBMM Hkmetinin resm yayn organ
haline gelen gazete aadakilerden han-
gisidir?
A) Hkimiyet-i Milliye B) rde-i Milliye
C) Sebilr-read D) kdam
E) Ceride-i Resmiye



3. 1918-1919 yllar arasnda yaymlanan ve
zmirin igali sonrasnda Yunanllara ilk
kurunu atan Hasan Tahsinin de ba ya-
zarln yapt yararl yayn organ aa-
dakilerden hangisidir?
A) Hukuk-u Beer Gazetesi
B) Minber Gazetesi
C) Sebilr-read Gazetesi
D) Tercman Gazetesi
E) Aksz Gazetesi



4. 6 Nisan 1920de Halide Edip ve Yunus
Ndinin katklar, Mustafa Kemalin ona-
y ile Mill Mcadele dneminde Anadolu
insanna doru bilgiler vermek ve mca-
delenin amacn dnya kamuoyuna an-
latmak iin kurulan yararl yayn organ
aadakilerden hangisidir?
A) rde-i Milliye Gazetesi
B) Hkimiyet-i Milliye Gazetesi
C) Dergh Dergisi
D) Anadolu Ajans
E) Albayrak Gazetesi



5. 1918de Cell Nuri ve Suphi Nuri tarafn-
dan stanbulda karlan ve Mustafa Ke-
malin isimsiz yazlarnn da yaymland
gazete aadakilerden hangisidir?
A) Albayrak B) kdam C) leri
D) Yeni Gn E) Minber

1-D 2-E 3-A 4-D 5-C

KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Hazrlk Dnemi

~ 213 ~

B. MLL MCADELE KARITI YAYINLAR
Peym- Sabah* mit*
Alemdar* Trke stanbul
Gleryz* Tan
Aydede Zafer
rad arkn Sesi
Yeni Dnya Zincirbent


C. MLL MCADELE DNEMN ANLATAN BAZI EDEB ESERLER
Kurtulu Sava srecinde Mill Mcadeleyi destekleyen basn-yayn kurulularnn
dnda, ayrca bu sreci anlatan nemli eserler de kaleme alnmtr. rnein;

Mustafa Kemal Atatrk Nutuk, Sylev ve Demeler
Kzm Karabekir stikll Harbimiz
Ali Fuat Cebesoy Mill Mcadele Hatralar
Yakup Kadri Karaosmanolu Yaban, Sodom ve Gomore, Ergenekon III (Hikye)
Halide Edip Advar
Ateten Gmlek, Trkn Atele mtihan, Daa
kan Kurt (Hikye), Vurun Kahpeye
Falih Rfk Atay ankaya, Zeytinda (An)
Refik Halit Karay ete
Kemal Tahir Yorgun Sava, Esir ehrin nsanlar
Tark Bura Kk Aa
Ahmet Hamdi Tanpnar Sahnenin Dndakiler
Nzm Hikmet Ran Kurtulu Sava Destan (Kuvy-i Milliye)
evket Sreyya Aydemir Tek Adam (M. Kemal Atatrkn Biyografisi)
H. C. Armstrong
Bozkurt (Mustafa Kemalin salnda yaymlanan
ilk biyografik eserdir.) (1932) (Sansrl eserdir.)

Not Alnz..........................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................


1.
I. Gleryz,
II. stikbal,
III. mit,
IV. Sebilr-read
Yukardakilerden hangileri Mill Mcade-
le kart yaynlar arasnda yer alr?
A) I ve IV B) I ve III C) II ve III
D) I, III ve IV E) II, III ve IV



2.
I. mit,
II. Peym- Sabah,
III. Hkimiyet-i Milliye
Yukardaki gazetelerden hangileri Mill
Mcadeleyi desteklemek amacyla ka-
rlmamtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III



3. Aadaki yayn organlarndan hangisi
Mill Mcadele kart yayn yapmtr?
A) Trke stanbul Gazetesi
B) Dergh Dergisi
C) t Gazetesi
D) Anadolu Ajans
E) rde-i Milliye Gazetesi



4. ngiliz yazar H. C. Armstrong tarafndan
1932de kaleme alnan ve Mustafa Kemal
Atatrkn salnda yaymlanan ilk bi-
yografi almas aadakilerden hangi-
sidir?
A) Yorgun Sava B) Tek Adam
C) ankaya D) Bozkurt
E) Daa kan Kurt



5.
I. Bozkurt,
II. Tek Adam,
III. Yorgun Sava
Yukardaki eserlerden hangileri Mustafa
Kemal Atatrk ile ilgili biyografik eserler
arasnda yer alr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

1-B 2-C 3-A 4-D 5-C




XI. BLM
I. TBMM DNEM









KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, bu nite ile ilgili sorularda genellikle; I. TBMMnin zellikleri, TBMMye
kar kan ayaklanmalar, TBMMnin ayaklanmalara kar ald tedbirler, bu dnemde
karlan kanunlar gibi konular zerinde durulmaktadr. Bu nedenle siz deerli adaylarn
zellikle bu konu balklarna dikkat etmesi ve bol soru zmesi gerekmektedir.
2001
(-)
2002
(-)
2003
(1)
2004
(1)
2005
(1)
2006
(1)
2007
(1)
2008
(2)
2009
(3)
2010
(-)
2011
(-)
2012
(-)
2013
(2)
Bu blmden ortalama 1 soru kmaktadr.
2006
(-)
2008
(1)
2010
(1)
2012
(2)
2006
(1)
2008
(2)
2010
(-)
2012
(1)
KPSS / Tarihin Pusulas I. TBMM Dnemi

~ 217 ~

I. TBMM DNEM
(23 NSAN 1920 - 11 AUSTOS 1923)

I. BYK MLLET MECLSNN AILMASI (23 NSAN 1920)
16 Mart 1920de tilf Devletlerinin stanbulu igal etmesi zerine Mustafa Kemal
Paa, 19 Nisan 1920de valilere ve komutanlara gnderdii genelgede seimlerin
yaplacan ve Ankarada olaanst yetkilere sahip mill bir meclisin alacan
bildirmitir.
Mebusan Meclisine seilen ancak igal zerine Anadoluya kap Ankaraya gelen
milletvekillerinin haklarnn sakl tutulaca ve meclise katlabilecei belirtilmitir.



Mslman olmayanlara seme ve seilme hakk tannmadan yaplan seimlerde
her sancaktan be milletvekili seilmi, Mustafa Kemal de Ankaradan milletvekili
seilerek meclise girmitir.
23 Nisan 1920 Cuma gn, meclisin en yal yesi Sinop Milletvekili Mehmet erif
Beyin konumasyla alan TBMMde, ye says 390 kii olmasna ramen ancak
78 milletvekili toplanabilmitir. Bunun sebebi baz vekillerin komutan, vali, mdr
vb. devlet ilerini yrtmekte olmasdr.




A. I. TBMMnin zellikleri
ZELLK YORUM
Kurucu bir meclistir.
Yeni bir devlet kurmutur.
Anayasa iln etmitir.
Hkmet kurmutur.
Dzenli ordu oluturmutur.
Ulusal bir meclistir.
Aznlklara temsil hakk vermemitir.
Adnda millet kelimesi gemektedir.
htillcidir.
Saltanat ve stanbul Hkmetini yok saymtr.
Egemenlii millete vermitir.
Demokratiktir. yeleri ve bakan seim usul ile belirlenmitir.
Olaanst yetkilere
sahiptir.
Yasama, yrtme ve yarg yetkilerini bnyesinde
toplamtr. (Gler Birlii ilkesi)
Bundaki ama hzl kararlar alp uygulayabilmektir.
Siyas partilere yer
verilmemitir.
Temel ama, blnmeyi ve mill birliin bozulmasn
nlemektir.
Meclis Hkmeti
sistemi vardr.
Bu sistemde Cumhurbakan ve Babakan yoktur.
Meclis Bakan ayn zamanda hkmetin de
bakandr.
Bakanlar meclis ierisinden meclis tarafndan tek tek
oylanarak seilmitir. (Bu durum, hem hkmetin
oluturulmasn hem de hkmetin uyum iinde
almasn zorlatrmtr.)


1. 23 Nisan 1920de TBMMnin al konu-
masn yapan Sinop Milletvekili aada-
kilerden hangisidir?
A) Mehmet erif Bey
B) Refik Saydam
C) Ali Fuat Cebesoy
D) Ali Fethi Okyar
E) Adnan Advar





2. Mustafa Kemal 23 Nisan 1920de alan I.
TBMMye aadaki illerin hangisinden
milletvekili seilmitir?
A) Samsun B) Erzurum C) Ankara
D) stanbul E) Sivas






3. Temsil Heyetinin grevi aadakilerden
hangisiyle sona ermitir?
A) stanbulun igal edilmesiyle
B) TBMMnin almasyla
C) Bilecik Grmelerinin yaplmasyla
D) Misk- Millnin kabul edilmesiyle
E) Amasya Protokollerinin imzalanmasyla





4. I. TBMMnin zellikleri arasnda aada-
kilerden hangisi yoktur?
A) htillci B) Demokratik C) Ulusu
D) nklp E) Kurucu






5. I. TBMMnin zellikleri arasnda aada-
kilerden hangisi yer almaz?
A) htillci bir meclistir.
B) Siyas partilere yer verilmemitir.
C) Gler Birlii ilkesi benimsenmitir.
D) Demokratik bir meclistir.
E) Kabine Sistemi uygulanmtr.


Mustafa Kemalin daha nce Mebusan Meclisine seilen vekillere TBMMye katlma
hakk tanmas, mill iradeye (ulus egemenliine) verdii nemi kantlamaktadr.
23 Nisan 1920de TBMMnin almasyla Temsil Heyetinin grevi sona ermitir.
1-A 2-C 3-B 4-D 5-E

I. TBMM Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 218 ~

B. 24 Nisan nergesi
TBMMnin 24 Nisan 1920deki toplantsnda Mustafa Kemal Meclis Bakanlna
seilmi ve hkmetin bir an nce kurulmas iin meclise bir nerge vermitir.
Mustafa Kemalin vermi olduu bu nergeye gre;


















3 Mays 1920de bakanlarn meclis ierisinden meclis tarafndan tek tek oylanarak
seilmesiyle cr Vekilleri Heyeti adyla I. TBMM Hkmeti kurulmutur.



Toplam 11 bakandan oluan ilk cr Vekilleri Heyetinin yeleri unlardr:
Mustafa Kemal Meclis Bakan + Hkmet Bakan
Bekir Sami Bey Dileri Bakan
Cami Baykut Bey ileri Bakan
Dr. Adnan Advar Salk Bakan
Dr. Rza Nur Maarif (Mill Eitim) Bakan
Fevzi akmak Paa Mill Savunma Bakan
smet (nn) Bey Erkn- Harbiye-i Ummye Bakan (Genel Kurmay Bakan)
Cellettin Arif Bey Adalet Bakan
Hakk Behi Bey Maliye Bakan
Mustafa Fehmi Bey eriye ve Evkaf Bakan
smail Fazl Paa Bayndrlk Bakan
Yusuf Kemal Bey ktisat Bakan

C. I. TBMMdeki Halk Gruplar
I. TBMMde ncelikle vatann kurtuluu hedeflendii iin blnmeyi nlemek ve
birlik ve beraberlii salamak adna siyas partilere yer verilmemitir.
Mecliste siyas parti bulunmamasna ramen farkl dncelerin temsil edildii baz
gruplar vard. Bu gruplar arasnda; Mdafaa-i Hukuk Grubu, Tesnd Grubu, Halk
Zmresi, Islahatlar Grubu, stikll Grubu ve Yeil Ordu Grubu yer alyordu.


1. 16 Mart 1920'de stanbul'un resmen igal
edilmesinden sonra Mustafa Kemal, valilere
ve komutanlara bir genelge gndererek se-
imlerin yaplacan ve Ankara'da olaan-
st yetkilere sahip mill bir meclisin topla-
nacan bildirmitir.
Mustafa Kemal'in bu yolla ulamak iste-
dii ama aadakilerden hangisidir?
A) Osmanl egemenlik haklarn korumak
B) Merutiyet dzenini srdrmek
C) Kurtulu Sava'n evrenselletirmek
D) Cemiyetleri birletirmek
E) Mill Mcadele'yi tek elden yrtmek



2. 3 Mays 1920de kurulan I. TBMM Hk-
metinde Mustafa Kemal'in resm unvan
aadakilerden hangisidir?
A) Genel Kurmay Bakan
B) Babakan
C) Cumhurbakan
D) Meclis Bakan
E) Mill Savunma Bakan



3. I. TBMM Hkmetinde ilk Salk Bakan
olarak grev alan devlet adam aada-
kilerden hangisidir?
A) Dr. Refik Saydam
B) Dr. Adnan Advar
C) Dr. Rza Nur
D) Dr. Sadi Konuk
E) Dr. Ahmet Hulusi Alata



4. Birinci TBMM Hkmetinde ilk Mill Ei-
tim Bakan olarak grev alan devlet ada-
m aadakilerden hangisidir?
A) Dr. Rza Nur
B) Mehmet kr Saraolu
C) Bekir Sami Bey
D) smet nn
E) Dr. Refik Saydam



5. 23 Nisan 1920de alan I. TBMMnin ilk
bakan aadakilerden hangisidir?
A) Fevzi akmak B) smet nn
C) Bekir Sami Bey D) Mustafa Kemal
E) Ali Fethi Okyar


TBMMnin stnde hi bir g yoktur.
Ulus egemenliine nem verilmitir.
Hkmet kurmak zorunludur.
stanbul hkmeti yok saylmtr.
Geici bir hkmet bakan ya da padiah vekili tanmak doru deildir.
Meclisin daim olaca ve bamsz hareket edecei vurgulanmtr.
TBMM yasama, yrtme ve yarg yetkilerini kendinde toplamtr.
Daha hzl karar alabilmek iin Gler Birlii ilkesi benimsenmitir.
Meclis tarafndan seilecek bir heyet hkmet ilerini yrtr, meclis bakan
ayn zamanda hkmetin de bakandr.
Meclis Hkmeti Sistemi ve Gler Birlii ilkesi benimsenmitir.
Padiah ve halife, Anlama Devletlerinin basksndan kurtulduktan sonra mec-
lisin dzenleyecei yasaya gre hareket edecektir.
kabilecek gr ayrlklar nlenmek istenmitir.
TBMMnin ilk dneminde hkmet yelerinin meclisten tek tek seilmesi, hkmetin
kurulmasn ve uyum ierisinde almasn zorlatrmtr.
1-E 2-D 3-B 4-A 5-D

KPSS / Tarihin Pusulas I. TBMM Dnemi

~ 219 ~

Mdafaa-i Hukuk Grubu Banda Mustafa Kemalin olduu gruptur.
stikll Grubu Mustafa Kemalin izgisini takip eden bir gruptur.
Tesnd Grubu Eski ttihatlarn oluturduu gruptur.
Halk Zmresi Bolevik Devrimini rnek alan bir gruptur.
Islahatlar Grubu
Toplumsal dengeleri bozmadan yenilemeyi
savunan gruptur.
Yeil Ordu Grubu
Sol eilimli bir grup olup, erkez Ethem ve evresi
tarafndan desteklenmitir.


D. I. TBMMnin kard Kanunlar

Anam Vergisinin Artrlmasna Dair Kanun (ilk kanun)
D Gmrk Vergilerinin Artrlmasna Dair Kanun
Hyanet-i Vataniye Kanunu (Meclise kar kan ayaklanmalar bastrmak iin)
stikll Mahkemeleri Kanunu (yeleri meclis tarafndan seilmitir.)
Firarler Hakknda Kanun (Asker kaaklarn nlemek iin)
Nisb- Mzakere Kanunu (Meclis i tz ile ilgilidir.)
Men-i srafat Kanunu (Mill kaynaklar koruyup, israf nlemek iin)
Men-i Mskirat (Mal kaynak salamak iin iki ve ttn rnleri yasaklanmtr.)
Dzenli Ordu Kurulmas Hakknda Kanun
stikll Mar Kanunu
Bakomutanlk Kanunu
Tekilt- Esasye Kanunu (Trkiye Cumhuriyetinin ilk anayasasdr.)




II. I. TBMMYE KARI IKAN SYANLAR
Dorudan stanbul Hkmetinin
kard syanlar
Kuvy-i nzibtiye (Hilfet Ordusu) syan
Ahmet Anzavur (Kuvy-i Muhammediye) syan
stanbul Hkmeti ve tilf
Devletlerinin kard syanlar
Bolu, Dzce, Hendek, Adapazar syanlar
apanolu syan (Yozgat)
Deliba Mehmet syan (Konya)
Bozkr Ayaklanmas (Konya)
Kokiri syan (Erzincan-Kemah)
Mill Aireti syan (Urfa)
opur Musa syan (Afyon)
eyh Recep syan
eyh Eref syan (Bayburt)
Ali Bat syan (Mardin)
Cemil eto syan
Yldzeli (Yenihan) syan
Kuvy-i Milliye Yanls Olup Sonradan
syan Edenler
erkez Ethem (Kuvy-i Seyyre) syan
Demirci Mehmet Efe syan
Aznlklarn kard syanlar
Ermeni syan (Ermeni ntikam Alay)
Rum (Pontus) syan


1. I. TBMM ierisindeki gruplardan Mustafa
Kemalin yer ald grup aadakilerden
hangisidir?
A) stikll
B) Tesnd
C) Mdafaa-i Hukuk
D) Islahat
E) Halk Zmresi



2. Aadakilerden hangisi I. TBMM tarafn-
dan karlan kanunlardan biri deildir?
A) Takrir-i Skn Kanunu
B) Nisb- Mzakere Kanunu
C) Hyanet-i Vataniye Kanunu
D) Men-i srafat Kanunu
E) stikll Mahkemeleri Kanunu



3. Birinci TBMM tarafndan karlan ilk ka-
nun aadakilerden hangisidir?
A) stikll Mar Kanunu
B) Anam Vergisinin Artrlmas Kanunu
C) Men-i Mskirat Kanunu
D) Nisb- Mzakere Kanunu
E) Gmrk Vergisinin Artrlmas Kanunu



4. Aadakilerden hangisi I. TBMMye kar
karlan isyanlardan biri deildir?
A) Kuvy-i nzibatiye
B) eyh Eref
C) Demirci Mehmet Efe
D) Mill Aireti
E) eyh Sait



5.
I. Demirci Mehmet Efe,
II. Cemil eto,
III. Ahmet Anzavur
I. TBMMye kar karlan yukardaki is-
yanlardan hangileri dorudan stanbul
Hkmeti tarafndan kartlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


Teklif-i Milliye Emirleri ile Takrir-i Skn Kanununu I. TBMM karmamtr.
1-C 2-A 3-B 4-E 5-C

I. TBMM Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 220 ~





A. syanlarn Nedenleri
stanbul Hkmetinin otoritesini korumak iin halk kkrtmas
eyhl-islm Drrizde Abdullahn Mill Mcadele kart fetva yaynlamas
tilf Devletlerinin TBMMnin glenmesini nlemek istemesi
ngilterenin Boazlarda etkin olmak istemesi
Kuvy-i Milliye eflerinin dzenli orduya kar kmalar
Baz byk airetlerin kendi ynetimlerini kurmak istemesi
Aznlklarn devlet kurma dncesi
Birtakm evrelerin manda ve himaye fikrini savunmas

B. syanlarn Sonular
Mill Mcadele srecinin uzamasna neden olmutur.
Emek ve zaman kaybna yol amtr.
Mill kuvvetlerin blnmesine neden olmutur.

C. syanlarn Bastrlmasnda Etkili Olan Kuvvetler
SYAN SYANI BASTIRAN KUVVETLER
Kuvy-i nzibtiye syan
Kuvy-i Milliye Birlikleri
Bolu, Dzce, Hendek, Adapazar syan
opur Musa (Afyon) syan
eyh Eref syan
eyh Recep syan
Mill Aireti syan
Ali Bat syan
Cemil eto syan
Deliba Mehmet syan
Bozkr (Konya) syan
Ahmet Anzavur syan
Kuvy- Seyyare
(erkez Ethem)
apanolu (Yozgat) syan
erkez Ethem (Kuvy-i Seyyre) syan
Dzenli Ordu
Demirci Mehmet Efe syan
Kokiri syan
Rum syanlar
Ermeni syanlar (Ermeni ntikam Alay)


1.
I. Kuvy-i nzibtiye,
II. opur Musa,
III. eyh Eref,
IV. Ahmet Anzavur
I. TBMMye kar karlan yukardaki is-
yanlardan hangileri Boazlarla ilgilidir?
A) I ve IV B) I ve III C) II ve IV
D) I, II ve IV E) II ve III


2. Aadakilerden hangisi Birinci TBMMye
kar kan isyanlarn nedenlerinden biri
deildir?
A) Kuvy-i Milliyecilerin dzenli orduya
kar kmalar
B) tilf Devletlerinin TBMMnin glenme-
sini nlemek istemesi
C) Aznlklarn devlet kurma dncesi
D) Eskiehir-Ktahya Savalarnda yenilgi
alnmas
E) ngilterenin Boazlarda etkin olmak is-
temesi


3.
I. Kokiri,
II. Ahmet Anzavur,
III. apanolu syan
Yukardaki isyanlardan hangileri erkez
Ethem tarafndan bastrlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III
D) I ve II E) II ve III


4. Aadakilerden hangisi dzenli orduya
kar ortaya kan isyanlardan biridir?
A) Cemil eto B) opur Musa
C) Kuvy-i nzibatiye D) Ali Bat
E) Kuvy-i Seyyare


5. I. TBMMnin almasndan sonra kan;
I. eyh Recep,
II. erkez Ethem,
III. apanolu
isyanlarndan hangileri dzenli ordu ta-
rafndan bastrlmtr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II
D) II ve III E) I, II ve III

Bu isyanlardan Kuvy-i nzibtiye (Hilfet Ordusu), Ahmet Anzavur ve Bolu-Dzce-
Hendek-Adapazar isyanlar ayn zamanda Boazlarla ilgilidir.
Bu isyanlardan erkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe isyanlar dier isyanlardan
farkl olarak Mill Mcadeleye kar deil, Dzenli Orduya kar karlmtr.
1-A 2-D 3-E 4-E 5-B

KPSS / Tarihin Pusulas I. TBMM Dnemi

~ 221 ~

D. TBMMnin syanlara Kar Ald nlemler
29 Nisan 1920de Hyanet-i Vataniye Kanunu karlmtr.
Bu kanuna gre TBMMye kar isyan karanlar vatan haini kabul edilecek ve
gerektiinde idam cezasna arptrlacaktr.
11 Eyll 1920de Firarler Hakknda Kanun karlmtr.
11 Eyll 1920de Firarler Kanunu kapsamnda, isyanclar yarglamak iin stikll
Mahkemeleri kurulmutur. Bu tarihte kurulan stikll Mahkemesi says 8dir.
stikll Mahkemelerinin yeleri TBMM yeleri arasndan seilmitir. yelerin
milletvekillerinden olumas TBMMnin yarg yetkisine sahip olduunu gsterir.
Bu mahkemeler Hyanet-i Vataniye Kanununun hzl bir ekilde iletilmesine
olanak salamtr.
Seyyar ve sreklilii olmayan stikll Mahkemeleri, yarglamay suun bizzat
ilendii yerde yaparak yarglama srecinin ksa zamanda tamamlanmasn da
salamtr.
stanbul Hkmeti ile tm resm haberlemeler kesilmitir.
Halk bilinlendirmek amacyla rad (t) Heyetleri kurulmutur.
Damat Ferit Paa vatan haini iln edilmi ve Trk vatandalndan karlmtr.
Hyanet-i Vataniye Kanunu ile yarglanan ilk kii Damat Ferit Paa olmutur.
stanbul Hkmeti adna eyhl-islm Drrizde Abdullahn Mill Mcadeleye
kar yaynlad fetvaya karlk olarak, Ankara Mfts Rfat Breki tarafndan
Mill Mcadeleyi destekleyen fetva yaymlanmtr.


III. I. TBMM DNEMNDEK DER GELMELER
lk kez 8 ubat 1921 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesinde "Trkiye Byk Mil-
let Meclisi" (TBMM) ad kalclk kazanmtr.
I. TBMM Hkmetinde Turizm ve Spor Bakanlklar yer almamtr.
TBMM Hkmeti ilk yurt d temsilciliini 1921de Azerbaycanda am, buraya
ilk temsilci (orta eli) olarak da Memduh evket Esendal atamtr.
lk Meclis binas gnmzde Kurtulu Sava Mzesi olarak hizmet vermektedir.
TBMM'nin ikinci binasnn yapmna Mimar Vedat Bey'in projesiyle 1923'te balan-
m ve 18 Ekim 1924'de hizmete almtr. Bina gnmzde Cumhuriyet Mzesi
olarak hizmet vermektedir.
Gnmzde kullanlmakta olan TBMM'nin nc binas ise; 1938de dzenlenen
TBMM Yeni Meclis Binas yarmasnda birincilik kazanan ve Atatrk'n de bee-
nisini kazanan Avusturyal mimar Prof. Clemens Holzmeisterdr.


IV. SEVR BARI ANTLAMASI (10 AUSTOS 1920)
Mondros Atekes Antlamasndan sonra tilf Devletleri henz Osmanl Devleti ile
bar antlamas imzalamamt. Bu durumun yaanmasnda;
tilf Devletlerinin Osmanl Devletini aralarnda paylaamamalar
Boazlar konusunda anlamaya varlamam olmas
Paris Bar Konferansnda talyaya ayrlan yerlerin Yunanistana verilmesi
gibi nedenler etkili olmutur.
Bar antlamasnn koullar 18-26 Nisan 1920 tarihleri arasnda ngiltere, Fransa
ve talyann katlmyla talyadaki San Remo Konferansnda belirlenmitir.


1. tilaf Devletleri ve stanbul Hkmeti yeni
kurulan TBMM Hkmetini ykmak amacy-
la isyanlar karm, TBMM de bu isyanlar
nlemek iin birtakm tedbirler almtr.
Aadakilerden hangisi I. TBMMnin bu
isyanlar engellemek iin ald tedbirler-
den biri deildir?
A) Hyanet-i Vataniye Kanunu karlmtr.
B) stikll Mahkemeleri kurulmutur.
C) Firarler Hakknda Kanun karlmtr.
D) syanlar bastrmak iin meclis alma-
larna ara verilmitir.
E) Ankara Mftsnden fetva alnmtr.




2. Aadakilerden hangisi stikll Mahke-
melerinin zelliklerinden biri deildir?
A) TBMMye kar kan isyanlara ynelik
grev yapmtr.
B) yeleri halk tarafndan belirlenmitir.
C) Seyyar (gezici) ve sreklilii olmayan
mahkemelerdir.
D) yeleri milletvekillerinden olumaktadr.
E) Hyanet-i Vataniye Kanununun hzl bir
ekilde uygulanmasn salamtr.




3. I. TBMM Hkmeti ilk yurt d temsilcili-
ini nerede amtr?
A) Azerbaycan B) Grcistan
C) Ermenistan D) Fransa
E) Sovyet Rusya




4. I. TBMM Hkmetinde aadaki bakan-
lklardan hangisi yer almamtr?
A) ileri B) Salk C) Eitim
D) Adalet E) Spor



5. Sevr Bar Antlamasnn tasla aa-
dakilerden hangisinde belirlenmitir?
A) Londra Konferans
B) Tersane Konferans
C) San Remo Konferans
D) Reval Grmeleri
E) Paris Bar Konferans

1-D 2-B 3-A 4-E 5-C

I. TBMM Dnemi KPSS / Tarihin Pusulas

~ 222 ~

22 Temmuz 1920de Padiah Vahdettinin bakanlnda toplanan Saltanat ras,
Parise bir heyet gnderilmesini kararlatrmtr. Bu heyette ra-y Devlet Baka-
n Rza Tevfik, Maarif Nazr Hadi Paa ve Bern Elisi Reat Halis Bey bulunuyordu.
Toplam 433 maddeden oluan Sevr Bar Antlamas, bu heyet tarafndan Parisin
Sevr kasabasnda imzalanm, Saltanat ras tarafndan da onaylanmtr.

A. Antlamann Baz Maddeleri
stanbul, Osmanl Devletinin bakenti olarak kalacak, ancak aznlk haklarn ko-
ruyamazsa elinden alnacak.
Aznlk haklar geniletilecek ve aznlklar her derece okul aabilecek.
Boazlar, iinde Trk yenin olmad bir komisyon tarafndan ynetilecek.
Boazlar sava zamannda tm devletlerin gemilerine ak olacak.
Vilyet-i Sitte (Erzurum, Van, Harput (Elaz), Diyarbakr, Bitlis ve Sivas)de bir
Ermeni devleti, Gneydouda ise bir Krt devleti kurulacak.
Osmanl Devletinin ordusu, donanmas ve ar silahlar olmayacak.
Kapitlasyonlar artrlarak tm devletlere verilecek.
Dou Trakya ve Bat Anadolu Yunanistana braklacak.
zmir Trk topra saylacak, ancak Rumlar tarafndan ynetilecek.

B. Antlamann Deerlendirilmesi
Mebusan Meclisi tarafndan onaylanmad iin yrrle girmemitir. Bu yzden
hukuk olarak geersiz bir antlamadr.
Trk milletinin direniiyle karlat iin uygulanamamtr. (l domutur.)
Osmanl Devletinin yok oluu anlamna gelen bu antlamay imzalayanlar TBMM
tarafndan vatan haini iln edilmitir.
Sevr Bar Antlamas Osmanl Devletinin imzalad son antlamadr.


V. BLECK GRMELER (5 ARALIK 1920)
Son Osmanl sadrazam Tevfik Paann giriimleriyle TBMM adna Mustafa Kemal
ile stanbul Hkmeti adna Ahmet zzet Paa ve Salih Paa arasnda gerekleen
grmelerdir.
Herhangi bir sonu kmam, stanbuldan gelen heyet ulusal harekete katldklar
izlenimini vermek iin zorla Ankaraya gtrlmtr. Ancak daha sonra bu devlet
adamlar, Mustafa Kemale bir daha stanbul Hkmetinde grev yapmayacaklar
szn verince serbest braklmlardr.
Bilecik Grmeleri, TBMMnin siyas varln tantmas bakmndan nemlidir.




Not Alnz..............................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................


1. 10 Austos 1920de tlf devletleriyle Os-
manl Devleti arasnda imzalanan Sevr
Bar Antlamasnn hukuken geersiz
olmasnn temel sebebi aadakilerden
hangisidir?
A) Misk- Millye aykr olmas
B) Meclis tarafndan onaylanmamas
C) Osmanl Devleti ile imzalanm olmas
D) talyann antlamay kabul etmemesi
E) Trk halknn direniiyle karlamas


2. Sevr Antlamasnda bir Ermeni devleti-
nin kurulmas dnlen Vilyet-i Sitte
(Alt l) ierisinde aadaki illerden han-
gisi yoktur?
A) Erzurum B) Diyarbakr C) Sivas
D) Bitlis E) Kars


3. Aadakilerden hangisi Sevr Bar Ant-
lamasnn hkmlerinden biri deildir?
A) Osmanl Devletinin ordusu, donanmas
ve ar silahlar olmayacak
B) stanbulun Osmanlnn bakenti olma
stats devam edecek
C) Boazlar, bakan Trk olan uluslarara-
s bir komisyon tarafndan ynetilecek
D) Dou Trakya ve Bat Anadolu Yunanis-
tana braklacak
E) Boazlar sava zamannda tm devlet-
lerin gemilerine ak olacak


4.
I. Salih Paa
II. Ali Rza Paa
III. Mustafa Kemal
IV. Ahmet zzet Paa
5 Aralk 1920 tarihli Bilecik Grmeleri,
yukardakilerden hangileri arasnda ger-
eklemitir?
A) I ve IV B) II ve III C) I, II ve III
D) I, III ve IV E) II, III ve IV



5. stanbul Hkmetinin TBMMnin siyas
varln tand ilk olay aadakilerden
hangisidir?
A) Bilecik Grmeleri
B) Tersane Konferans
C) Adana Grmeleri
D) Amasya Grmeleri
E) Londra Konferans

Bilecik Grmeleri ile Osmanl Devleti TBMMnin siyas varln ilk kez tanmtr.
1-B 2-E 3-C 4-D 5-A




XII. BLM
MLL MCADELE
(MUHAREBELER DNEM)








KPSSDE IKMI PERYODK SORU ANALZ

(LSANS)







(ORTARETM) (N LSANS)














Yazarn Yorumu
Deerli adaylar, SYMnin her yl ortalama 3 soru sorduu bu blmden 2013 KPSSde sadece
1 soru kmtr. Bu blmde Mill Mcadele dneminin asker ve siyas aamalarn greceksi-
niz. zellikle savalarn geliimi ve sonular, antlamalarn zellikleri ve nemi, Mustafa
Kemalin savalarda syledii szler ve Lozan Bar Antlamasnn ierii ve nemi gibi ko-
nu balklarna dikkat edilmesi ve bu ynde alma yaplmas gerekmektedir. Ayrca bahsetti-
imiz bu konularn soru zmleriyle pekitirilmesi, konularn daha iyi anlalmas asndan
son derece nemlidir.
2001
(4)
2002
(3)
2003
(6)
2004
(3)
2005
(5)
2006
(2)
2007
(3)
2008
(2)
2009
(3)
2010
(4)
2011
(4)
2012
(3)
2013
(1)
Bu blmden ortalama 3 soru kmaktadr.
2006
(4)
2008
(4)
2010
(1)
2012
(2)
2006
(4)
2008
(4)
2010
(1)
2012
(1)
KPSS / Tarihin Pusulas Mill Mcadele - Muharebeler Dnemi

~ 225 ~

MLL MCADELE
(MUHAREBELER DNEM)





















TBMM Hkmeti Kurtulu Savanda Dou, Gney ve Bat olmak zere 3 ayr cep-
hede savam; Ermenistan, Grcistan, ngiltere, Fransa ve Yunanistan devletleri-
ne kar mcadele etmitir.




A) DOU CEPHES
Bu cephede Ermeniler ve Grclerle mcadele edilmitir.
Cephedeki mcadele, Osmanl Devletinden kalan ve son dzenli birlik olan Kzm
Karabekir komutasndaki XV. Kolordu tarafndan yrtlmtr.





1) Ermenilerle likiler ve Gmr Antlamas (2-3 Aralk 1920)
XIX. yzyla kadar Millet-i Sadka (Sdk Millet) olarak kabul edilen ve Trklerle
dosta ilikiler kuran Ermeniler, XX. yzyln balarndan itibaren ngiltere, Fransa,
Rusya gibi gl Avrupa devletlerinin politikalar sonucu sorun olmaya balamtr.
Kurduklar Ermeni Cemiyetleri ile ilk isyan 1890da Erzurumda balatmlardr.
Paris Bar Konferansnda Magna Armania (Byk Ermenistan) fikrinin gndeme
gelmesinde Ermeni Komitelerinin byk etkisi olmutur.
Sevr Antlamasna dayanarak Dou Anadoluda bamsz bir devlet kurma hedef