You are on page 1of 13

1

alayan Bnyamin, Arnavutlukta Trke retimi, VIII. Uluslararas Byk


Trk Dili Kurultay, 25-27 Eyll 2013,Tiran, Bilkent niversitesi ve Tiran
niversitesi, Tiran
ARNAVUTLUKTA TRKE RETM
Yrd. Do. Dr. Bnyamin alayan


ZET
Arnavutluk uzun bir zaman Osmanl idaresinde kaldktan sonra 1912 ylnda
bamsz bir devlet olarak kendi kendini idare etmeye balar. Dier Balkan lkelerinde
olduu gibi burada da Trk dili ve kltr ile etkileim yaanr. Bunun sonucu olarak
ok sayda Trke kelime kullanlr ve Trke bilmek ehirli ve mnevver olmann bir
art gibi saylr.
Arnavutlar yalnzca Trk dili ve kltr ile kaynamakla kalmaz Trk edebiyatnn
gelimesine de nemli katklar salar. Klasik Trk edebiyatnda be mesnevi yazarak
hamse sahibi olan onaltnc yzyl airi Talcal Yahya ve daha yakn dnemde Trk
dili ile ilgili birok almas yannda Kamus- Trki adl Trke szl ile tannan
emseddin Sami gibi daha pek ok Arnavut aydn vardr.
Arnavutlukta Osmanl dneminden gelen birikim ile ayn corafyada yer alan
Trkiye arasndaki ilikiler kolayca yrtlebiliyordu. Osmanldan sonra farkl
devletler olsa da iki lke arasnda dosta srdrlen siyasi, ekonomik ve kltrel
mnasebetler devam etti. Yirminci yzyln ilk kua ya buradaki eitimleri ile ya da
yksekrenimlerini stanbulda yaptklarndan Trke konusunda bir eksiklik
yaanmyordu. Fakat yeni nesle eitim vermeden bu durum devam edemezdi.
Zaman iinde zayflayan ilikiler ve Trke bilen neslin giderek azalmas Trke
retimine olan ihtiyacn kuvvetli bir biimde hissedilmesine yol at. Balkanlarn
Osmanl ile be asrlk bir ortak tarihi vardr. Osmanl, brokrasisi iyi ileyen bir
devlettir. Bundan dolay tarih alannda aratrma yapmak isteyen Balkan lkeleri
Osmanl kaynaklarndan faydalanmak isterler.
Yukarda belirtilen sebeplerden dolay doan Trke retimi ihtiyac Arnavutlukta
Tiran niversitesi Tarih Blmnde alan Trke kurslar ile balar. Daha sonra ayn
niversitede Trk dili ve edebiyat eitimi veren bir anabilim dal alr. Bugn Trke
retimi eitli kurumlarda farkl ekillerde devam etmektedir
almamzda Arnavutlukta yksekretim ve ortaretim kurumlar ile kurslar
eklinde devam eden Trke retimi almalar ele alnp incelenecektir.
Anahtar kelimeler: Arnavutluk, Trke, Trk dili ve edebiyat, Trke kursu

Beder niversitesi retim yesi, Tiran, ARNAVUTLUK, bunyaminc@gmail.com


2



ABSTRACT
TEACHING TURKISH IN ALBANIA
Albania remains a long time under Ottoman rule. Then it starts to self-rule as an
independent state in 1912. Interact with the Turkish language and culture occurs, as in
other Balkan countries here too. As a result, a large number of Turkish words use and to
know Turkish is regarded as a condition of being enlightened and city dwellers.
Albanians not only merge the Turkish language and culture but they provides an
important contribution to the development of Turkish literature. The sixteenth-century
poet Talcal Yahya has written five mesnevi and so he is hamse owner in classical
Turkish literature. emseddin Sami is known for Turkish dictionary as named Kamus-
Turki and he has many studies about the Turkish language more recent period. There
are such many Albanian intellectuals.
Located in the same geography relations between Albania and Turkey could carried
on easily with accumulation from the Ottoman period in Albania. Even though they are
different states after Ottoman Empire their maintained political, economic and cultural
friendly relations continued between two countries. The first generation of the
twentieth century had studied here, or they they had gone to Istanbul for high education.
Therefore it was not a lack of Turkish. But this situation could not continue without
training the next generation.
Relations and Turkish-speaking generation decreased over time. This situation has
led to a strong understanding of the need for the teaching of Turkish. Balkans have a
common history with Ottoman for five centuries. Ottoman state has a well-functioning
bureaucracy. Therefore, the Balkan countries wishing to do research in the field of
history want to benefit from Ottoman sources.
Turkish education needs is understood for the reasons given above. Thus, teaching
Turkish begin with opening Turkish language courses in the Department of History at
the University of Tirana in Albania. Turkish education continues today in different ways
in various institutions.
In our study, ongoing in the form of courses and teaching Turkish studies will be
examined higher and secondary education institutions in Albania.
Key words: Albanian, Turkish, Turkish Language and Literature, Turkish course
ARNAVUTLUKTA TRKE RETM
nsanlar topluluklar halinde yaarlar. Birbirlerine kar duygu ve dncelerini ifade
etmek suretiyle anlamak en tabii ihtiyalarndandr. Ayn milletten kimseler
3

anadillerini kullanarak kolayca anlaabilirler. Farkl milletlere mensup insanlarn
birbirleri ile konuabilmeleri iin ortak bir dil kullanmalar gerekir. Bu durum bir tarafn
veya her iki tarafn bir yabanc dil renmesi ile mmkn olabilir.
nsanlarn tek bana yaayamadklar gibi lkeler de tek balarna ve baka lkelerle
eitli ekillerde ilikilerde bulunmadan yaayamazlar. Her lke bakalar ile siyaset,
ticaret, ilim v.b. konularnda alverilerde bulunmak zorundadr. lkeler arasndaki
ilikiler de dil vastas ile gerekletirilir. Yabanc dil konusunda eitim alan kiiler
milletleri adna dier milletlerle mnasebetlerde iletiimi salarlar. letiim, insanln
balangcyla balayan ve insanlar tarafndan gelitirilen dinamik bir sretir. nk
insan, doduu gnden itibaren evresiyle ve dier insanlarla etkileim halinde olan,
onlara iletiler gnderen veya onlardan iletiler alp bu iletileri yorumlama ve
anlamlandrma yeteneklerine sahip olan, ayrcalkl ve sosyal bir varlktr.( Yaln,
2007, 749. s.) Bu yzden her lkede ihtiya duyulan yabanc dillerin retimi
yaplmaktadr.
Gnmzde teknolojik ilerlemelerle beraber ulam ve haberleme imkanlarnn
gelimesi sonucunda lkeler arasndaki mnasebetler de oalm ve bu durum yabanc
dillere olan ihtiyac daha da artrmtr. nsanlarn birbirleriyle olan iletiimi gelitike
kltrler aras alveri de artmaktadr, dolaysyla kltrel deerlerle harmanlanm
yeni bir dnya dzeni gelimeye balamtr. Bu dzen, farkl kltrlerin birbirlerini
daha iyi tanmasn zorunlu klmaktadr. (Akada, 6.s.)
Trkiye ve Arnavutluk tarihi ve kltrel balar olan ve ayn corafyada bulunan
lkelerdir. Bu zellikleri ile ve yukarda belirttiimiz sebeplerle Arnavutlukta Trke
retimi yaplmaktadr. Arnavutlar Balkanlarn gneybatsnda yaayan ve uzun tarihi
gemii olan bir millettir. Arnavutluk Fatih Sultan Mehmet tarafndan Osmanl Devleti
snrlarna katlmtr. Halknn byk bir ksm slam dinini kabul etmi ve Trk
idaresini benimsemekle kalmam yetitirdii birok devlet adam ile ynetime ortak
olmutur. Ayn ekilde ilim ve sanat alannda da Osmanl Devletinin ilerlemesinde
emei geen Arnavut alim ve sanatkarlar vardr. Kanuni dnemi byk airlerinden
Talcal Yahya Bey, stanbul niversitesinin nemli isimlerinden Hasan Tahsin ve
Trk Dili ve Edebiyat alannda nemli almalara imza atan emseddin Sami hemen
herkesin tand Arnavut simalardr.
Balkanlarn Osmanl ynetimine girmesinden sonra Trke ortak bir dil olarak
blgedeki dilleri etkilemi ve birok Trke kelime Balkan dillerinde kullanlmaya
balanmtr. Son almalar, Arnavutadaki Trke kelimelerin saysnn 5.000
civarnda olduunu gstermektedir. (yiyol, 625. s.) Dier Balkan dillerinde de bu
sayya yakn Trke kelimeler yar alr. Blgede zaman iinde Trke, konuulup
yazlan bir dil haline gelmitir. Bonak ve Arnavut air ve yazarlar tarafndan ok
sayda Trke eser meydana getirilmitir. Trke bilmek eitimli ve medeni olmann bir
ls saylr hale gelmitir.
Osmanl Devletinin dalmas ile 1912 ylnda bamsz olarak kendi ynetimini
kuran Arnavutlukta Osmanl eitim kurumlarnda yetien aydnlarla beraber Trke
4

bilenlerin says olduka fazlayd. Buna ek olarak yeni tesis edilen eitim sistemi iinde
mam-Hatip Okulu tarzndaki okullar kodra, Berat, Tiran, Elbasan gibi ehirlerde
faaliyet gsteriyorlard. 1924 ylnda Arnavutluk Mslman Komitesinin kurulmas ve
bu kuruma bal Tiranda yeni bir medresenin almas ile burada 1945 senesine kadar
yabanc dil olarak Arapa, Trke, Farsa, daha sonra da ngilizce, talyanca gibi diller
okutuluyordu. 1945`ten sonra bu medreselerde 1964 senesine kadar sadece Arapa ve
Rusa yabanc dil olarak okutuldu. 1963 ylnda, 1949 anayasasnda yaplan
deiiklikler sonucu ibadetlere byk lde kstlama getirildi ve nihayet 1964 ylnda
Tiran Medresesi kapatld. (Trui, 2010, 10.s.) Bylece resmi eitim kurumlarnda
Trke retimine son verilmi oldu.
Halbuki Arnavutlukta Trke retimine dier birok lkeden daha fazla ihtiya
bulunmaktayd. Her eyden nce Arnavutluk tarihi ile ilgili kaynaklar , nfus, askerlik,
tapu, vergi ve mahkeme kaytlar gibi devletin hafzas durumundaki evraklar Osmanl
Trkesi ile yazlm durumdayd. Arnavutlukun bamsz bir devlet olmas Osmanl
ynetimine duyulan bir memnuniyetsizlikten dolay kan kargaa sonucunda
gereklememiti. Osmanl Devletinin zayflamasndan dolay Arnavutlar kendi
idarelerini kurmak noktasna gelmilerdi. Bu yzden iki millet arasnda yaanan tatsz
bir olay bulunmuyordu ve iyi ilikilerin devam iin bir engel yoktu. Tarihi beraberlik
ve corafi artlar Trkiye ile Arnavutluk arasnda siyasi, ticari ve kltrel ilikilerin
devamn gerekli klyordu.
Komnizm dneminde Tarih Enstitsnde (Institutt te Historise) Vexhi Buharaja
ve Muqerem Janine, Devlet Arivinde (Arkivin Qendror te Shtetit) Jonuz Tafilaj, Haki
Sharofit ve Andrea Sahatiut, Milli Ktphanedeki (Biblioteke Kombetare) Albanoloji-
Balkanoloji Blmnde (Albanlogji-Balkanolgjise) Zuber Bakiut Osmanl dnemine
ait belge ve kitaplar ile ilgili nemli almalar yaptlar. (Egro, 2007, 107-108.s.) Bu
almalar daha nceki dnemlerde elde edilen birikimler sayesinde yaplabildi.
almalarn devam iin yeni neslin de Trke/Osmanlca renmesi gerekiyordu. Bu
derece ihtiya bulunduu halde ynetimin Trke retimi iin bir aba gstermemesi
garip bir tezat olarak devam ediyordu. Nihayet 1969 ylnda Muqerem Janina ve Vexhi
Buharaja tarafndan Osmanlca kursu ald. (Dritan, 2007, 108.s.)
Tiran niversitesi Tarih-Corafya Blmnde 1970-1971 retim ylndan itibaren
Trke kurslar almaya baland. Shaban ollaku tarafndan verilen Trke dersleri
deiik zamanlarda tekil edilen gruplarla devam etti. Bu kurslara katlarak Trke
renen isimlerden bazlar unlardr: Aida Vishko, Stefan Vuani, Dashuri Murati,
Hajro Limaj, Fert Duka, Nezir Bata, Kujtim Noro, llirija aushi, Fatmir Mata, Kozeta
Farmaqi, Ahmet Koka, Genciana Abazi Egro, Dritan Egro ve Lindita Latifi. Bu
isimlerden Ferit Duka, Nezir Bata, Dritan Egro ve Genciana Abazi Egro lisansst
eitimlerini Trkiyede yapmlardr.
Ankara niversitesi retim yesi Prof. Dr. Hamza Zlfikar 2-10 Haziran 1991
tarihleri arasnda grevli olarak Arnavutluk Tiran niversitesini ziyaret etti. Burada
emsettin Sami zerine bir konferans verdi. (Kk, 2009,)
5

1990 ylndan itibaren demokrasiye geilmesi ile beraber Arnavutlukta daha dzenli
bir Trke retimi yaplmaya balanr. Bu almalar yksekretim, ortaretim,
kurslar ve dier ekillerde Trke retimi olarak ayr ayr inceleyeceiz.
A-YKSEKRETMDE TRKE RETM
1-TRAN NVERSTES
Tiran niversitesi Yabanc Diller Fakltesi Slav ve Balkan Dilleri Blmnde
1996-1997 retim ylnda Trk Dili ve Edebiyat Anabilim Dal alarak Trke
retimine balad. Balangta drt yllk bir lisans eitimi veren blmde renci
kaytlar faklte tarafndan yaplan snav sonularna gre yaplyordu. Daha sonra
Bologna sisteminin uygulanmaya balanmas ile birlikte retim sresi yl oldu ve
merkezi sistemle yaplan snav sonularna gre renci kayd yaplmaya baland.
Blmde dier faklte ve blmlerden Trke renmek isteyen rencilere de ders
verilmektedir. Yksek lisans programnda da Trk Dili ve Edebiyat dersleri yer alr.
Trkiye ve Arnavutluk arasndaki iyi ilikiler ve i imkanlarnn artmasna bal olarak
blme ayrlan kontenjan ve renci kaytlarnda bir art gzlenmektedir.
Trkiye Cumhuriyeti Tiran niversitesindeki Trke retimini batan beri
desteklemitir. Milli Eitim Bakanl ve TKA (Trk birlii ve Kalknma Ajans)
retim eleman grevlendirme, snflarn onarm ve tefrii, teknik malzeme ve kitap
ba, retim elemanlarnn hizmetii eitimi v.b. ekillerde yardmda bulunmulardr.
Blmde bugne kadar Trkiye tarafndan grevlendirilen retim eleman olarak
Adalet Yavuzer, Turan Tatan, Hakk Can, Bnyamin alayan, Mustafa Balc,
Abdulkadir Hayber ve Yksel zgen hizmet vermilerdir.
2004 ylnda TKA tarafndan faklte iinde bir Trk Kltr Merkezi ald. Trkiye,
Trk kltr ve tarihi ile Trk dili ve edebiyat konularnda blmn ihtiyalarn
karlayacak lde kitap ihtiva eden bir ktphane kuruldu. Bilgisayarlar, video
cihazlar ve Trk televizyonlarnn seyredilmesini salayacak bir sistem ile blmde
daha iyi bir eitim verilmesine yardmc olunmaya alld.
TKA her yl yaz aylarnda Trkiyede dzenledii yaz staj programlarna baarl
rencilerin cretsiz olarak katlmalarn salad. Blm retim elemanlarna
Trkiyede seminerler vermek ve konferanslara katlabilmelerine maddi bakmdan
yardmc olmak suretiyle de eitim desteini srdrd.
Trakya niversitesi de benzer yardmlar ile Arnavutluktaki Trke retimine
katkda bulunan kurumlar arasndadr. Tiran niversitesi ile ibirlii yaparak 2010
ylnda dzenlen uluslararas konferans da bu erevede saylabilir.
Yunus Emre Enstitsnn kurulmas ve 2009 ylnda Tiran Yunus Emre Trk
Kltr Merkezinin faaliyete balamas ile Trkiye tarafndan yaplan destekler daha
ok bu merkez aracl ile yaplmaya balanmtr.
6

Son olarak 2013 ylnda Bilkent niversitesi ve Tiran niversitesinin ibirlii ile
gerekletirilen 8. Byk Trk Dili Kurultay ile retim elemanlarna Trkiyede
verilen seminer ve baarl rencilerin katld yaz Trke kursu Trke retimini
daha ileri noktalara tayan almalar olarak kaydedilmelidir.
2- ASKER AKADEM (AKADEMS S MBROJTJES SPRO MOSU)
10 Mays 1958 tarihinden beri askeri eitim veren ve bu gn Akademis s Mbrojtjes
Spiro Moisiu ad ile eitimine devam eden akademide Yabanc Dil Merkezi
bulunmaktadr. Burada NATO standartlarna uygun dil programlar uygulanmakta ve:
ngilizce, Almanca, talyanca, Franszca, Yunanca ve Trke dersleri verilmektedir.(
http://www.tradoc.mil.al/)
Yabanc Dil Merkezinde 2000-2001 retim ylnda balanan Trke kurslarna
halen devam edilmektedir. Kurslar her yl alt ay sreli olarak dzenlenmektedir. Yalnz
subay ve astsubay seviyesindeki askeri personele verilen dersler temel Trke bilgileri
verilmektedir. Baarl olanlar tekaml ve ihtisas kurslar iin Trkiyeye
gnderilmektedir. Bu kurslara bugne kadar 116 personel katlarak mezun olmutur.
3-EPOKA NVERSTES
2008 ylnda Tiranda eitime balayan Epoka niversitesinde semeli ders olarak
Trke dersleri yer almaktadr. Dersler Trk retim elemanlar tarafndan
verilmektedir.
4-BEDER NVERSTES
Tiranda 2011 ylnda eitime balayan niversitenin Eitim ve Filoloji
Fakltesinde Trk Dili ve Edebiyat Blm yer almaktadr. Eitim sresi Bologna
sistemine gre 3 yldr. Blm dersleri Trkiyedeki Eitim Fakltelerinin mfredat
programlarna uyumlu olmas salanacak ekilde belirlenmitir. Eitim dili Trkedir.
Trk retim elemanlar yannda Arnavut akademisyenler tarafndan da ders
verilmektedir. Farkl lkelerden renci kabul eden blmde birinci snfta Trke
bilmeyenlere ynelik youn bir Trke retim program uygulanmaktadr.
rencilerin Trkeyi kullanma becerileri Trkiyede dzenlenen yaz okulu
programlar ile daha ileri dzeye getirilmeye allmaktadr. Trkiyede anlama
yaplan niversitelerle ve Mevlana Deiim Program ile rencilerin Trkiyede bir
smestr eitim almalarna imkan salanmaktadr. Deiim programndan retim
elemanlar da yararlanmaktadr.
Blmde dier blmlerden Trke derslerini semeli olarak almak isteyen
rencilere de ders verilmektedir. Baka blmlerdeki renciler baar durumlarna
gre Trk Dili ve Edebiyat Blmnde yan dal veya ift anadal eitimi
alabilmektedirler.
Beeri Bilimler Fakltesinde baz derslerin Trke olarak verilmesi dolaysiyle bu
renciler de Trke renmekte veya Trke bilgilerini ilerletmektedirler.
7

niversitede u an itibariyle 30 000 civarnda kitab bulunduran bir ktphane
oluturulmutur. Yunus Emre Enstits de kitap ba ile ktphaneye katkda
bulunmutur. Eserlerin byk bir ksm Trke yaynlardan olumaktadr. Bu zellii
ile ktphane Arnavutlukta en ok Trke eser barndran bir kurulu olarak
aratrmaclar ve rencilerin kaynak ihtiyalarna cevap vermeye almaktadr.
Trk Dili ve Edebiyat Blm tarafndan kurulduu ilk yldan itibaren Uluslararas
Dil ve Edebiyat Kongresi (UDEK) dzenlenmektedir. Bu ylki konferans 10 lkeden 90
civarnda akademisyenin katlm ile gerekletirilecektir.
Blmde profesyonel ve akademik master eitimi programlar bulunmaktadr.
Doktora programnn almas iin almalar yrtlmektedir.
Trk Dili ve Edebiyat Blm rencileri tarafndan hazrlanan Katre adl bir dergi
yaynlanmakta ve burada iir, hikaye, deneme, rportaj v.b. yazlara yer verilmektedir.
Bylece renciler Trke bilgilerini yaz alannda uygulama imkan bulmaktadrlar.
air ve yazarlar iin dzenlenen anma programlar, konferans, panel, sylei, mzik
programlar eitli sosyal etkinlikler ile rencilerin Trk dili ve kltrn daha
yakndan tanmalarna yardmc olunmaya allmaktadr.
B-ORTARETMDE TRKE RETM
Arnavutlukta ortaretimde Trke dersleri Trk Eitim irketleri veya Vakflar
tarafndan alan zel okullarda veya iletmesi bu kurululara verilen okullarda
yaplmaktadr. lkede zel okullarn almas demokrasiye geilmesi ile beraber 1990l
yllarda balar. Bu okullara seme snav ile renci alnmakta ve baar durumlarna
gre burslu kayt yaplabilmektedir. Yatl olanlar, karma eitim verenler ve kz erkek
ayr eitim verenler vardr.
1-MEHMET AKF KIZ KOLEJ (KOLEGJ "MEHMET AKF" VAJZA)
Mehmet Akif Kz Koleji ubat 1993 te dzenlenen bir trenle Trkiye Cumhuriyeti
Cumhurbakan Turgut zal tarafndan Tiranda hizmete alarak retime balamtr.
Arnavutlukun eitli ehirlerinden snavla alnan renciler yatl olarak
okumaktadrlar. Onuncu snflarda birinci dnem on saat, ikinci dnem be saat;
onbirinci snflarda iki dnem saat; onikinci snflarda iki dnem iki saat Trke dersi
verilmektedir. Ders dnda renciler Trk belletmenleri ile Trke pratik yapma
imkan bulmaktadrlar. Trke Olimpiyatlarna hazrlk iin ark, iir, dilbilgisi, folklor
ve zel beceriler dallarnda yaplan seme ve almalar srasnda da Trke pratikler
yaplmaktadr. renciler karde aile program ile bir hafta sre ile Trkiyeye
gnderilmekte ve bu sre iinde niversite tantm gezileri de yaplmaktadr. Okul
sresince spor karlamalar, piknikler ve yemek yapma gibi sosyal aktivitelerde de
Trk grevliler rencilerin Trkelerini gelitirmeye yardmc olmaktadr. u anda 228
renci bu okulda eitim almaktadr.
2. MEHMET AKF ERKEK KOLEJ (KOLEGJ "MEHMET AKF" DJEM)
8

Mehmet Akif Erkek Koleji Kz Koleji ile ayn yl ve ayn binada retime balad.
1994 ylnda baka bir binaya tandktan sonra imdiki binasnda 2005 ylndan beri
eitime devam etmektedir. Kz Koleji ile ayn program uygulanmaktadr. Okulun u
anda mevcut renci says 177dir.
3-TRAN TURGUT ZAL KOLEJ
1993 ylnda eitime balad. Okulncesi eitimden liseye kadar rencileri bulunur.
7, 8, 9 ve 10. snflarda haftada 5 saat, 11. snflarda 3 saat, 12. snflarda haftada 2 saat
Trke dersi verilmektedir.
4- DURRES TURGUT ZAL KOLLEJ
Eyll 2001 tarihinde Durres ehrinde eitime balad. Birka yl sonra da
ilkretimin dokuz yllk ksm ald. 2011 yl Eyll aynda ktphane, spor salonu ve
konferans salonlar bulunan modern kampsne tand. u anda eitim gren toplam
550 renciden 165i lise ksmnda okumaktadr.
5- KODRA HASAN RIZA PAA KOLEJ
Lise ksm Eyll 2000 ylnda alan okul kodra ehrinde eitim vermektedir. 2002
ylnda 9 yllk ilkretim ksm eitime balamtr. ubat 2006da okulncesi ksm
almtr. Okulda u anda 506 renci okumaktadr.
6- TRAN MEMORAL ULUSLARARASI OKULU (MIST) (MEMORAL
INTERNATONAL SCHOOL OF TRANA
Arnavutluk'ta uluslararas eitim ihtiyacn karlamak iin "Turgut zal Eitim
irketi" tarafndan Arnavutluk Hkmeti izni ile 2001 ylnda almtr. Semeli ders
olarak Trke dersleri verilmektedir. Trk renciler ise anadil Trke eitimi
almaktadrlar.
Arnavutluk Diyanet leri Bakanl ile Sema Eitim ve Kltr Vakf tarafndan
yaplan anlamalar neticesinde Sema Eitim ve Kltr Vakfna bal eitim veren 6,
stanbul Vakfna bal bir olmak zere toplam 7 medresede Trke retimi
yaplmaktadr. Bu okullar Trkiyedeki Anadolu mam-Hatip Lisesi muadili eitim
kurumlardr. 6, 7 ve 8. snflarda haftada drder saat, 9. snfta ise 3 saat Trke
retimi yaplmaktadr. Lise ksmnda 10. snfta 1. dnem 8 saat 2. dnem 6 saat
Trke dersi verilmekte ve dini derslerden bazlar ( Fkh, Akaid, Hadis, Siyer,
Hitabet) 11. snftan itibaren Trke olarak yaplmaktadr. Haftalk ders saatleri Eitim
Bakanlnn kararlarna gre deiiklik gsterebilmektedir. Trke retimi maksatl
sadece Trke konuulan gezi ve piknikler, Trk ailelerini ziyaret, Trkiye gezisi,
Trke haftalar, Trkiyede kutlanan milli ve dini bayramlar hakknda bilgi verme,
Trkiyede dzenlenen Uluslararas Dil ve Kltr lenine hazrlama, hikaye kitaplar
okutma, Trke film veya dizi filmler seyrettirme gibi ders d faaliyetlerle rencilerin
Trkeyi kullanma becerileri gelitirilmeye allmaktadr. imdiye kadar bu
9

okullardan mezun olan renci says 1500 civarndadr. Arnavutlukta bulunan
medreseler ve Trke retimine baladklar yllar u ekildedir:
7- TRAN MEDRESES (H.MAHMUD DASH) 2005
8-ELBASAN MEDRESES (LRA-CRRK) 1995
9-KORA MEDRESES (MEDRESEJA KORS) 2009
10-BERAT MEDRESES (VEXH BUHARAJA) 2011
11-KAVAJE MEDRESES (ERKEK BLM) HAFZ AL KORA 1998
12-KAVAJE KIZ MEDRESES (HAFZ AL KORA) 2013
13-KODRA HACI EYH AMA MEDRESES 1991

C-KURSLARDA TRKE RETM
Arnavutluktaki Trke kurslarndan Tiran niversitesince alanlar hakknda daha
nce bilgi vermitik. Demokrasi dneminde halka ynelik olarak Trkiye Cumhuriyeti
Tiran Bykelilii tarafndan kurslar alm ve bu faaliyet TKA koordinatrlk
ofisinin almas ile bu kuruma devredilmitir. TKA, Trkoloji projesi ile hem Tiran
niversitesi Yabanc Diller Fakltesine desteklerini srdrm hem de Trke
kurslarn yaygnlatrarak devam ettirmi ve 2008 ylnda kodrada Trk Kltr
Merkezini amtr. 2009 ylnda Tiran Yunus Emre Trk Kltr Merkezinin faaliyete
balamas ile TKA nce Trke kurslarn daha sonra kodra Kltr Merkezini
devretmitir. Daha sonra da btn ile Trkoloji Projesi Yunus Emre Enstitsne
devredilmitir. Bugn Arnavutlukta devam eden Trke kurslar u kurumlar
tarafndan verilmektedir:
1-TRAN YUNUS EMRE TRK KLTR MERKEZ
Tiran ehir merkezinde Yabanc Diller Fakltesi ve renci yurtlarnn bulunduu
semtte mstakil ve modern bir binada almalarna balam ve burada devam
etmektedir. Avrupa dil standartlarna gre retim yaplan Trke kurslar
dzenlemektedir. Kurs gn ve saatleri ihtiyaca gre youn kurslar eklinde de
yaplabilmektedir. Trk retim elemanlar tarafndan verilen dersler film izleme,
mzik programlar, konferans ve paneller, syleiler, sergiler, iir dinletileri v.b. sosyal
etkinliklerle desteklenmektedir. Baarl kursiyerlere sertifika verilmekte ve Yurtd
Trkler ve Akraba Topluluklar Bakanl ile ortaklaa gerekletirilen Trke Yaz
Okuluna katlmalar salanmaktadr. Trkiye'ye gnderilen renciler, kendileri iin
belirlenen ehirlerde Trke ve Yabanc Dil Aratrma ve Uygulama Merkezi (TMER)
tarafndan verilen eitimlere ve Trk kltr ve yaantsn renmek amacyla sosyal
faaliyetlere katlyorlar.
Yunus Emre Enstits Snav Merkezi tarafndan hazrlanan Trke Yeterlik Snav
(TYS) ve Enstitnn anlamal olduu Trk niversitelerinde eitim almak isteyen
yabanc uyruklu renciler iin yaplan Yabanc renci Snavlarnn (YS) uygun
koullarda gereklemesi salanmaktadr.
10

Yurtd Trkler ve Akraba Topluluklar Bakanl tarafndan salanan Trkiye
burslar ile Trkiyede okuyacak rencilerin seimi ve onlarla ilgili ilemler
Arnavutlukta bu kurum ve Yunus Emre Trk Kltr Merkezlerinin ibirlii ile
yrtlmektedir.
1999 ylnda Trk birlii ve Kalknma daresi Bakanl (TKA) tarafndan
balatlan ve ilk defa 2000-2001 retim ylnda uygulamaya konulan Trkoloji projesi
Yunus Emre Vakf ile Trk birlii ve Kalknma daresi Bakanl (TKA) arasnda
20 Eyll 2011 tarihinde imzalanan protokol ile Vakfa devredilmitir. Bu erevede
Trk Dili ve Edebiyat/Trkoloji Blmleri ile Trke Kurslarna Trkiyeden
akademisyenler grevlendirilmekte, yerel akademisyenlere destek verilmekte ve alan
blmlere malzeme ve donanm destei salanmaktadr. Trkoloji Projesi kapsamndaki
destekler u konularda yrtlmektedir:
1. retim eleman grevlendirilmesi.
2. Blm ve programlarn eitim ara ve gere ihtiyalarnn karlanmas.
3.Baarl rencilerin Trkiyede gerekletirilecek Trkoloji Yaz Staj Programna
davet edilmesi.
4. Yabanc Trkologlara aratrma, seminer, konferans vb. faaliyetlerde akademik
destekler salanmas.
5. Baarl rencilere burs verilmesi.
6. Gen Trkologlarn yetitirilmesine katk salanmas.
7.Trk niversiteleri ile ilgili yabanc niversitelerin Trkoloji alannda yapacaklar
proje ve faaliyetlere destek salanmas,
8. Yabanc Trkologlarn Trk dili, tarihi, kltr ve sanat ile ilgili projelerinin
desteklenmesi. ( http://www.yunusemrevakfi.com.tr)
2-KODRA YUNUS EMRE TRK KLTR MERKEZ
Yenilenen bir Osmanl dnemi binasnda faaliyet gsteren merkez Tiran ile ayn
almalar yrtmektedir. 5 ubat 2013 tarihinde Luigj Gurakuqi niversitesi ile
yaplan ibirliiyle kodrada Leksikograf Tahir Dizdari ve Arnavut Dili iin
Trkologlar Konferans kodrada dzenlendi.
3- MERDYEN KURS MERKEZ (QENDRA E KURSEVE MERDAN)
Eyll 2006da Tiranda alan kurs merkezinde Avrupa dil standartlarna uygun
Trke kurslar dzenlenmektedir. Baka dillerin de retildii merkezde dersler Trk
retim elemanlar tarafndan verilmektedir.
4- SLAM DNCES VE MEDENYET ARNAVUTLUK ENSTTS
(INSTTUT SHQPTAR MENDMT DHE QYTETRMT ISLAM)
(AIITC)
1996 ylnda faaliyete balayan merkezde bilim, kltr ve sanat alanlarnda
almalar yaplr. Konferans, sempozyum, sergi ve yayn faaliyetleri yaplan Enstit
merkezinde Trke kurslar da dzenlenmektedir.
11

Tahir Dizdarinin Trke kelime ve deyimleri sistemli bir ekilde derledii Fjalor i
Oriantalizmave N Gjuhn Shqipe (Arnavut Dilinde ark Kelimeleri) adl eseri 2005
ylnda Tiranda bu enstit tarafndan yaynlanmtr.
D-RENC YURTLARI
Arnavutlukta eitli okullarda okuyan rencilerin barnma ihtiyalarn karlamak
zere sivil toplum kurulular tarafndan Tiran, Durres, kodra, Kukes, Elbasan,
Prenjas, Puk, Kavaje, Berat, Bajram Curi, Peshkopi ehirlerinde renci yurtlar
almtr. Bu kurumlarda belli programlar erevesinde rencilere dini bilgiler ve
Kuran- Kerim dersleri de verilmektedir. Tirandaki renci yurdunda daha kapsaml
bir eitim uygulanmakta ve bu erevede youn bir Trke retimi yaplmakta ve dini
dersler Trke olarak yaplmaktadr. mkanlar lsnde dier ehirlerde bulunan
renci yurtlarnda da Trke retimi yaplmaktadr.
2011 ylnda kurulan Yeni Nesil Derneinin Tiranda bulunan kz ve erkek renci
yurtlarnda da Trke kurslar verilmektedir.
E-DER YOLLARLA TRKE RETM
Arnavutlukta demokrasiye geildikten sonra bata Trkiye Cumhuriyeti Milli
Eitim Bakanl olmak zere dier kamu kurumlar ve sivil toplum kurulular
tarafndan salanan imkanlarla ok sayda renci Trkiyede eitim grmlerdir.
Ortaretim ve yksekretimde deiik alanlarda eitim alan bu rencilere Trke
retimi iin dersler de verilmitir.
Diyanet leri Bakanlnca 2010 ylna kadar Kuran kurslarnda okutulmak zere
638, mam-Hatip Liselerinde okutulmak zere 459, lahiyat Fakltelerinde okutulmak
zere 133, Yksek Lisans yapmak zere 21 renci, 2-3 ay sreli hizmetii eitim
kursuna tabi tutulmak zere 167 din grevlisi Trkiyeye getirilmi ve 200 civarnda
renciye de burs verilmitir. (Kl, 2010, 7. s.)
Gnmzde daha fazla kontenjan ayrlmak sureti ile yine ayn kurululara ek olarak
yeni ihdas edilen Yurtd Trkler ve Akraba Topluluklar Bakanlnn almalar ile
Arnavut rencilerin Trkiyede eitim almas uygulamas devam etmektedir.
Trklerin youn olduu bir iyerinde alma, Trk televizyonlarn veya
Arnavutlukta yaynlanan Trk dizilerini seyretme, ticaret, turizm ve evlilik gibi zel
sebeplerle akademik seviyede olmasa da Trke renilmektedir.
SONU
Fertler arasnda olduu gibi milletler arasnda da dil bir iletiim arac olarak
kullanlr. Trkler ve Arnavutlar arasnda tarihi bir beraberlik ve dostluk vardr. Bunun
sonucu olarak gemite Trke Arnavutlukta da bilinen bir dil durumundayd. ki
millet arasnda gemiten gelen iyi ilikilerin devam iin en azndan belli bir kesim
tarafndan ortak bir dil zerinden anlamaya ihtiya vardr. Bu ihtiyac karlayacak
12

Trke retimi kinci Dnya Savandan sonra 45 yl kadar byk lde kesintiye
uradktan sonra 90l yllarda yeniden balad.
Bugn Arnavutlukta farkl ehirlerde yksekretim ve ortaretim seviyesindeki
okullarla kurslarda Trke retimi yaplmaktadr. renim iin Trkiyeye gidenler de
Trkeyi renmektedirler. zel durumlar sebebi ile Trke renenler de bulunur.
Btn bu eitim faaliyetleri sonunda Trke bilenlerin says artk binlerle ifade
edilecek sayya ulamtr.
Trk iadamlar ve irketlerinin Arnavutlukta yatrm yapmas ve Trke bilen
elemanlara ihtiya duyulmas Trke renme isteini olumlu ynde etkilemektedir.
Bu yatrmlar arttka ve Trkiye ile Arnavutluk arasnda ticari ve kltrel ilikiler
kuvvetlendike Trke retimine olan ihtiya ve ilgi de artacaktr.
KAYNAKLAR
Akada, Emine, Dnyada ve Trkiyede Kamu Diplomasisi,
http://www.kamudiplomasisi.org/, .6.s.)

Balaban, Adem; Ylmaz, Sadullah Arnavutlukta Yaam Bir Trkolog: Tahir
Dizdari, Uluslararas Dil Ve Edebiyat almalar Bildirileri / Kumtesat e
Konferencs Ndrkombtare t Gjuhs dhe Letrsis, Tiran, 2012, s.13-19

Dolunay, Salih Krad , Trkiye ve Dnyadaki Trke retim Merkezleri ve
Trkoloji Blmleri zerine Bir Deerlendirme, XIV. Ulusal Eitim Bilimleri
Kongresi , Pamukkale niversitesi Eitim Fakltesi, 2830 Eyll 2005, Denizli

Egro, Dritan, Historia Dhe deologia, Tiran, 2007

http://www.aiitc.net

http://www.tradoc.mil.al

http://www.yunusemrevakfi.com.tr

yiyol, Fatih ; Kesmeci, Ahmet M., Balkan Dillerindeki Trke Kelimelerin
Tanmlanmas Problemi zerine Tespitler, Turkish Studies - International Periodical
For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic,Volume, 6/4 Fall 2011,
p.621-632 , Turkey

Kl, Kemal Hakk, Arnavutluk, Diyanet Avrupa Aylk Dergi, Mart 2010
131, s.5-9 s.7)

13

Kk, Murat, Hamza Zlfikarn zgemii ve Eserleri, Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or
Turkic, Volume 4/3 Spring 2009)

Trui, Betim, Arnavutluk Diyanet lerinin Kuruluu ve levi, Diyanet
Avrupa Aylk Dergi, Mart 2010 131 s.9-12

Yaln, Sleyman Kaan; engl, Murat, Dilin letiim Sreci erisindeki Rol
ve levleri,Turkish Studies / Trkoloji Aratrmalar,Volume 2/2 Spring 2007, s.749-
769)