You are on page 1of 13

1

Çağlayan Bünyamin, Arnavutluk’ta Türkçe Öğretimi, VIII. Uluslararası Büyük
Türk Dili Kurultayı, 25-27 Eylül 2013,Tiran, Bilkent Üniversitesi ve Tiran
Üniversitesi, Tiran
ARNAVUTLUK’TA TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
Yrd. Doç. Dr. Bünyamin Çağlayan


ÖZET
Arnavutluk uzun bir zaman Osmanlı idaresinde kaldıktan sonra 1912 yılında
bağımsız bir devlet olarak kendi kendini idare etmeye başlar. Diğer Balkan ülkelerinde
olduğu gibi burada da Türk dili ve kültürü ile etkileşim yaşanır. Bunun sonucu olarak
çok sayıda Türkçe kelime kullanılır ve Türkçe bilmek şehirli ve münevver olmanın bir
şartı gibi sayılır.
Arnavutlar yalnızca Türk dili ve kültürü ile kaynaşmakla kalmaz Türk edebiyatının
gelişmesine de önemli katkılar sağlar. Klasik Türk edebiyatında beş mesnevi yazarak
hamse sahibi olan onaltıncı yüzyıl şairi Taşlıcalı Yahya ve daha yakın dönemde Türk
dili ile ilgili birçok çalışması yanında Kamus-ı Türki adlı Türkçe sözlüğü ile tanınan
Şemseddin Sami gibi daha pek çok Arnavut aydın vardır.
Arnavutluk’ta Osmanlı döneminden gelen birikim ile aynı coğrafyada yer alan
Türkiye arasındaki ilişkiler kolayca yürütülebiliyordu. Osmanlı’dan sonra farklı
devletler olsa da iki ülke arasında dostça sürdürülen siyasi, ekonomik ve kültürel
münasebetler devam etti. Yirminci yüzyılın ilk kuşağı ya buradaki eğitimleri ile ya da
yükseköğrenimlerini İstanbul’da yaptıklarından Türkçe konusunda bir eksiklik
yaşanmıyordu. Fakat yeni nesle eğitim vermeden bu durum devam edemezdi.
Zaman içinde zayıflayan ilişkiler ve Türkçe bilen neslin giderek azalması Türkçe
öğretimine olan ihtiyacın kuvvetli bir biçimde hissedilmesine yol açtı. Balkanların
Osmanlı ile beş asırlık bir ortak tarihi vardır. Osmanlı, bürokrasisi iyi işleyen bir
devlettir. Bundan dolayı tarih alanında araştırma yapmak isteyen Balkan ülkeleri
Osmanlı kaynaklarından faydalanmak isterler.
Yukarıda belirtilen sebeplerden dolayı doğan Türkçe öğretimi ihtiyacı Arnavutluk’ta
Tiran Üniversitesi Tarih Bölümü’nde açılan Türkçe kursları ile başlar. Daha sonra aynı
üniversitede Türk dili ve edebiyatı eğitimi veren bir anabilim dalı açılır. Bugün Türkçe
öğretimi çeşitli kurumlarda farklı şekillerde devam etmektedir
Çalışmamızda Arnavutluk’ta yükseköğretim ve ortaöğretim kurumları ile kurslar
şeklinde devam eden Türkçe öğretimi çalışmaları ele alınıp incelenecektir.
Anahtar kelimeler: Arnavutluk, Türkçe, Türk dili ve edebiyatı, Türkçe kursu



Beder Üniversitesi Öğretim Üyesi, Tiran, ARNAVUTLUK, bunyaminc@gmail.com
2



ABSTRACT
TEACHING TURKISH IN ALBANIA
Albania remains a long time under Ottoman rule. Then it starts to self-rule as an
independent state in 1912. Interact with the Turkish language and culture occurs, as in
other Balkan countries here too. As a result, a large number of Turkish words use and to
know Turkish is regarded as a condition of being enlightened and city dwellers.
Albanians not only merge the Turkish language and culture but they provides an
important contribution to the development of Turkish literature. The sixteenth-century
poet Taşlıcalı Yahya has written five mesnevi and so he is hamse owner in classical
Turkish literature. Şemseddin Sami is known for Turkish dictionary as named Kamus-ı
Turki and he has many studies about the Turkish language more recent period. There
are such many Albanian intellectuals.
Located in the same geography relations between Albania and Turkey could carried
on easily with accumulation from the Ottoman period in Albania. Even though they are
different states after Ottoman Empire their maintained political, economic and cultural
friendly relations continued between two countries. The first generation of the
twentieth century had studied here, or they they had gone to Istanbul for high education.
Therefore it was not a lack of Turkish. But this situation could not continue without
training the next generation.
Relations and Turkish-speaking generation decreased over time. This situation has
led to a strong understanding of the need for the teaching of Turkish. Balkans have a
common history with Ottoman for five centuries. Ottoman state has a well-functioning
bureaucracy. Therefore, the Balkan countries wishing to do research in the field of
history want to benefit from Ottoman sources.
Turkish education needs is understood for the reasons given above. Thus, teaching
Turkish begin with opening Turkish language courses in the Department of History at
the University of Tirana in Albania. Turkish education continues today in different ways
in various institutions.
In our study, ongoing in the form of courses and teaching Turkish studies will be
examined higher and secondary education institutions in Albania.
Key words: Albanian, Turkish, Turkish Language and Literature, Turkish course
ARNAVUTLUK’TA TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
İnsanlar topluluklar halinde yaşarlar. Birbirlerine karşı duygu ve düşüncelerini ifade
etmek suretiyle anlaşmak en tabii ihtiyaçlarındandır. Aynı milletten kimseler
3

anadillerini kullanarak kolayca anlaşabilirler. Farklı milletlere mensup insanların
birbirleri ile konuşabilmeleri için ortak bir dil kullanmaları gerekir. Bu durum bir tarafın
veya her iki tarafın bir yabancı dil öğrenmesi ile mümkün olabilir.
İnsanların tek başına yaşayamadıkları gibi ülkeler de tek başlarına ve başka ülkelerle
çeşitli şekillerde ilişkilerde bulunmadan yaşayamazlar. Her ülke başkaları ile siyaset,
ticaret, ilim v.b. konularında alışverişlerde bulunmak zorundadır. Ülkeler arasındaki
ilişkiler de dil vasıtası ile gerçekleştirilir. Yabancı dil konusunda eğitim alan kişiler
milletleri adına diğer milletlerle münasebetlerde iletişimi sağlarlar. İletişim, insanlığın
başlangıcıyla başlayan ve insanlar tarafından geliştirilen dinamik bir süreçtir. Çünkü
insan, doğduğu günden itibaren çevresiyle ve diğer insanlarla etkileşim halinde olan,
onlara iletiler gönderen veya onlardan iletiler alıp bu iletileri yorumlama ve
anlamlandırma yeteneklerine sahip olan, ayrıcalıklı ve sosyal bir varlıktır.( Yalçın,
2007, 749. s.) Bu yüzden her ülkede ihtiyaç duyulan yabancı dillerin öğretimi
yapılmaktadır.
Günümüzde teknolojik ilerlemelerle beraber ulaşım ve haberleşme imkanlarının
gelişmesi sonucunda ülkeler arasındaki münasebetler de çoğalmış ve bu durum yabancı
dillere olan ihtiyacı daha da artırmıştır. İnsanların birbirleriyle olan iletişimi geliştikçe
kültürler arası alışveriş de artmaktadır, dolayısıyla kültürel değerlerle harmanlanmış
yeni bir dünya düzeni gelişmeye başlamıştır. Bu düzen, farklı kültürlerin birbirlerini
daha iyi tanımasını zorunlu kılmaktadır. (Akçadağ, 6.s.)
Türkiye ve Arnavutluk tarihi ve kültürel bağları olan ve aynı coğrafyada bulunan
ülkelerdir. Bu özellikleri ile ve yukarıda belirttiğimiz sebeplerle Arnavutluk’ta Türkçe
öğretimi yapılmaktadır. Arnavutlar Balkanların güneybatısında yaşayan ve uzun tarihi
geçmişi olan bir millettir. Arnavutluk Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı Devleti
sınırlarına katılmıştır. Halkının büyük bir kısmı İslam dinini kabul etmiş ve Türk
idaresini benimsemekle kalmamış yetiştirdiği birçok devlet adamı ile yönetime ortak
olmuştur. Aynı şekilde ilim ve sanat alanında da Osmanlı Devleti’nin ilerlemesinde
emeği geçen Arnavut alim ve sanatkarlar vardır. Kanuni dönemi büyük şairlerinden
Taşlıcalı Yahya Bey, İstanbul Üniversitesi’nin önemli isimlerinden Hasan Tahsin ve
Türk Dili ve Edebiyatı alanında önemli çalışmalara imza atan Şemseddin Sami hemen
herkesin tanıdığı Arnavut simalardır.
Balkanların Osmanlı yönetimine girmesinden sonra Türkçe ortak bir dil olarak
bölgedeki dilleri etkilemiş ve birçok Türkçe kelime Balkan dillerinde kullanılmaya
başlanmıştır. Son çalışmalar, Arnavutçadaki Türkçe kelimelerin sayısının 5.000
civarında olduğunu göstermektedir. (İyiyol, 625. s.) Diğer Balkan dillerinde de bu
sayıya yakın Türkçe kelimeler yar alır. Bölgede zaman içinde Türkçe, konuşulup
yazılan bir dil haline gelmiştir. Boşnak ve Arnavut şair ve yazarlar tarafından çok
sayıda Türkçe eser meydana getirilmiştir. Türkçe bilmek eğitimli ve medeni olmanın bir
ölçüsü sayılır hale gelmiştir.
Osmanlı Devleti’nin dağılması ile 1912 yılında bağımsız olarak kendi yönetimini
kuran Arnavutluk’ta Osmanlı eğitim kurumlarında yetişen aydınlarla beraber Türkçe
4

bilenlerin sayısı oldukça fazlaydı. Buna ek olarak yeni tesis edilen eğitim sistemi içinde
İmam-Hatip Okulu tarzındaki okullar İşkodra, Berat, Tiran, Elbasan gibi şehirlerde
faaliyet gösteriyorlardı. 1924 yılında Arnavutluk Müslüman Komitesi’nin kurulması ve
bu kuruma bağlı Tiran’da yeni bir medresenin açılması ile burada 1945 senesine kadar
yabancı dil olarak Arapça, Türkçe, Farsça, daha sonra da İngilizce, İtalyanca gibi diller
okutuluyordu. 1945`ten sonra bu medreselerde 1964 senesine kadar sadece Arapça ve
Rusça yabancı dil olarak okutuldu. 1963 yılında, 1949 anayasasında yapılan
değişiklikler sonucu ibadetlere büyük ölçüde kısıtlama getirildi ve nihayet 1964 yılında
Tiran Medresesi kapatıldı. (Truçi, 2010, 10.s.) Böylece resmi eğitim kurumlarında
Türkçe öğretimine son verilmiş oldu.
Halbuki Arnavutluk’ta Türkçe öğretimine diğer birçok ülkeden daha fazla ihtiyaç
bulunmaktaydı. Her şeyden önce Arnavutluk tarihi ile ilgili kaynaklar , nüfus, askerlik,
tapu, vergi ve mahkeme kayıtları gibi devletin hafızası durumundaki evraklar Osmanlı
Türkçesi ile yazılmış durumdaydı. Arnavutluk’un bağımsız bir devlet olması Osmanlı
yönetimine duyulan bir memnuniyetsizlikten dolayı çıkan kargaşa sonucunda
gerçekleşmemişti. Osmanlı Devleti’nin zayıflamasından dolayı Arnavutlar kendi
idarelerini kurmak noktasına gelmişlerdi. Bu yüzden iki millet arasında yaşanan tatsız
bir olay bulunmuyordu ve iyi ilişkilerin devamı için bir engel yoktu. Tarihi beraberlik
ve coğrafi şartlar Türkiye ile Arnavutluk arasında siyasi, ticari ve kültürel ilişkilerin
devamını gerekli kılıyordu.
Komünizm döneminde Tarih Enstitüsü’nde (Institutıt te Historise) Vexhi Buharaja
ve Muqerem Janine, Devlet Arşivi’nde (Arkivin Qendror te Shtetit) Jonuz Tafilaj, Haki
Sharofit ve Andrea Sahatçiut, Milli Kütüphane’deki (Biblioteke Kombetare) Albanoloji-
Balkanoloji Bölümü’nde (Albanlogji-Balkanolgjise) Zuber Bakiut Osmanlı dönemine
ait belge ve kitaplar ile ilgili önemli çalışmalar yaptılar. (Egro, 2007, 107-108.s.) Bu
çalışmalar daha önceki dönemlerde elde edilen birikimler sayesinde yapılabildi.
Çalışmaların devamı için yeni neslin de Türkçe/Osmanlıca öğrenmesi gerekiyordu. Bu
derece ihtiyaç bulunduğu halde yönetimin Türkçe öğretimi için bir çaba göstermemesi
garip bir tezat olarak devam ediyordu. Nihayet 1969 yılında Muqerem Janina ve Vexhi
Buharaja tarafından Osmanlıca kursu açıldı. (Dritan, 2007, 108.s.)
Tiran Üniversitesi Tarih-Coğrafya Bölümü’nde 1970-1971 öğretim yılından itibaren
Türkçe kursları açılmaya başlandı. Shaban Çollaku tarafından verilen Türkçe dersleri
değişik zamanlarda teşkil edilen gruplarla devam etti. Bu kurslara katılarak Türkçe
öğrenen isimlerden bazıları şunlardır: Aida Vishko, Stefan Vuçani, Dashuri Murati,
Hajro Limaj, Fert Duka, Nezir Bata, Kujtim Noro, İllirija Çaushi, Fatmir Mata, Kozeta
Farmaqi, Ahmet Koka, Genciana Abazi Egro, Dritan Egro ve Lindita Latifi. Bu
isimlerden Ferit Duka, Nezir Bata, Dritan Egro ve Genciana Abazi Egro lisansüstü
eğitimlerini Türkiye’de yapmışlardır.
Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hamza Zülfikar 2-10 Haziran 1991
tarihleri arasında görevli olarak Arnavutluk Tiran Üniversitesini ziyaret etti. Burada
Şemsettin Sami üzerine bir konferans verdi. (Küçük, 2009,)
5

1990 yılından itibaren demokrasiye geçilmesi ile beraber Arnavutluk’ta daha düzenli
bir Türkçe öğretimi yapılmaya başlanır. Bu çalışmaları yükseköğretim, ortaöğretim,
kurslar ve diğer şekillerde Türkçe öğretimi olarak ayrı ayrı inceleyeceğiz.
A-YÜKSEKÖĞRETĠMDE TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
1-TĠRAN ÜNĠVERSĠTESĠ
Tiran Üniversitesi Yabancı Diller Fakültesi Slav ve Balkan Dilleri Bölümü’nde
1996-1997 öğretim yılında Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı açılarak Türkçe
öğretimine başladı. Başlangıçta dört yıllık bir lisans eğitimi veren bölümde öğrenci
kayıtları fakülte tarafından yapılan sınav sonuçlarına göre yapılıyordu. Daha sonra
Bologna sisteminin uygulanmaya başlanması ile birlikte öğretim süresi üç yıl oldu ve
merkezi sistemle yapılan sınav sonuçlarına göre öğrenci kaydı yapılmaya başlandı.
Bölümde diğer fakülte ve bölümlerden Türkçe öğrenmek isteyen öğrencilere de ders
verilmektedir. Yüksek lisans programında da Türk Dili ve Edebiyatı dersleri yer alır.
Türkiye ve Arnavutluk arasındaki iyi ilişkiler ve iş imkanlarının artmasına bağlı olarak
bölüme ayrılan kontenjan ve öğrenci kayıtlarında bir artış gözlenmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Tiran Üniversitesi’ndeki Türkçe öğretimini baştan beri
desteklemiştir. Milli Eğitim Bakanlığı ve TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı)
öğretim elemanı görevlendirme, sınıfların onarım ve tefrişi, teknik malzeme ve kitap
bağışı, öğretim elemanlarının hizmetiçi eğitimi v.b. şekillerde yardımda bulunmuşlardır.
Bölümde bugüne kadar Türkiye tarafından görevlendirilen öğretim elemanı olarak
Adalet Yavuzer, Turan Taştan, Hakkı Can, Bünyamin Çağlayan, Mustafa Balcı,
Abdulkadir Hayber ve Yüksel Özgen hizmet vermişlerdir.
2004 yılında TİKA tarafından fakülte içinde bir Türk Kültür Merkezi açıldı. Türkiye,
Türk kültürü ve tarihi ile Türk dili ve edebiyatı konularında bölümün ihtiyaçlarını
karşılayacak ölçüde kitap ihtiva eden bir kütüphane kuruldu. Bilgisayarlar, video
cihazları ve Türk televizyonlarının seyredilmesini sağlayacak bir sistem ile bölümde
daha iyi bir eğitim verilmesine yardımcı olunmaya çalışıldı.
TİKA her yıl yaz aylarında Türkiye’de düzenlediği yaz staj programlarına başarılı
öğrencilerin ücretsiz olarak katılmalarını sağladı. Bölüm öğretim elemanlarına
Türkiye’de seminerler vermek ve konferanslara katılabilmelerine maddi bakımdan
yardımcı olmak suretiyle de eğitim desteğini sürdürdü.
Trakya Üniversitesi de benzer yardımlar ile Arnavutluk’taki Türkçe öğretimine
katkıda bulunan kurumlar arasındadır. Tiran Üniversitesi ile işbirliği yaparak 2010
yılında düzenlen uluslararası konferans da bu çerçevede sayılabilir.
Yunus Emre Enstitüsü’nün kurulması ve 2009 yılında Tiran Yunus Emre Türk
Kültür Merkezi’nin faaliyete başlaması ile Türkiye tarafından yapılan destekler daha
çok bu merkez aracılığı ile yapılmaya başlanmıştır.
6

Son olarak 2013 yılında Bilkent Üniversitesi ve Tiran Üniversitesi’nin işbirliği ile
gerçekleştirilen 8. Büyük Türk Dili Kurultayı ile öğretim elemanlarına Türkiye’de
verilen seminer ve başarılı öğrencilerin katıldığı yaz Türkçe kursu Türkçe öğretimini
daha ileri noktalara taşıyan çalışmalar olarak kaydedilmelidir.
2- ASKERĠ AKADEMĠ (AKADEMĠSË SË MBROJTJES “SPĠRO MOĠSĠU”)
10 Mayıs 1958 tarihinden beri askeri eğitim veren ve bu gün Akademisë së Mbrojtjes
“Spiro Moisiu” adı ile eğitimine devam eden akademide Yabancı Dil Merkezi
bulunmaktadır. Burada NATO standartlarına uygun dil programları uygulanmakta ve:
İngilizce, Almanca, İtalyanca, Fransızca, Yunanca ve Türkçe dersleri verilmektedir.(
http://www.tradoc.mil.al/)
Yabancı Dil Merkezi’nde 2000-2001 öğretim yılında başlanan Türkçe kurslarına
halen devam edilmektedir. Kurslar her yıl altı ay süreli olarak düzenlenmektedir. Yalnız
subay ve astsubay seviyesindeki askeri personele verilen dersler temel Türkçe bilgileri
verilmektedir. Başarılı olanlar tekamül ve ihtisas kursları için Türkiye’ye
gönderilmektedir. Bu kurslara bugüne kadar 116 personel katılarak mezun olmuştur.
3-EPOKA ÜNĠVERSĠTESĠ
2008 yılında Tiran’da eğitime başlayan Epoka Üniversitesi’nde seçmeli ders olarak
Türkçe dersleri yer almaktadır. Dersler Türk öğretim elemanları tarafından
verilmektedir.
4-BEDER ÜNĠVERSĠTESĠ
Tiran’da 2011 yılında eğitime başlayan üniversitenin Eğitim ve Filoloji
Fakültesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü yer almaktadır. Eğitim süresi Bologna
sistemine göre 3 yıldır. Bölüm dersleri Türkiye’deki Eğitim Fakültelerinin müfredat
programlarına uyumlu olması sağlanacak şekilde belirlenmiştir. Eğitim dili Türkçedir.
Türk öğretim elemanları yanında Arnavut akademisyenler tarafından da ders
verilmektedir. Farklı ülkelerden öğrenci kabul eden bölümde birinci sınıfta Türkçe
bilmeyenlere yönelik yoğun bir Türkçe öğretim programı uygulanmaktadır.
Öğrencilerin Türkçeyi kullanma becerileri Türkiye’de düzenlenen yaz okulu
programları ile daha ileri düzeye getirilmeye çalışılmaktadır. Türkiye’de anlaşma
yapılan üniversitelerle ve Mevlana Değişim Programı ile öğrencilerin Türkiye’de bir
sömestr eğitim almalarına imkanı sağlanmaktadır. Değişim programından öğretim
elemanları da yararlanmaktadır.
Bölümde diğer bölümlerden Türkçe derslerini seçmeli olarak almak isteyen
öğrencilere de ders verilmektedir. Başka bölümlerdeki öğrenciler başarı durumlarına
göre Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde yan dal veya çift anadal eğitimi
alabilmektedirler.
Beşeri Bilimler Fakültesi’nde bazı derslerin Türkçe olarak verilmesi dolayısiyle bu
öğrenciler de Türkçe öğrenmekte veya Türkçe bilgilerini ilerletmektedirler.
7

Üniversitede şu an itibariyle 30 000 civarında kitabı bulunduran bir kütüphane
oluşturulmuştur. Yunus Emre Enstitüsü de kitap bağışı ile kütüphaneye katkıda
bulunmuştur. Eserlerin büyük bir kısmı Türkçe yayınlardan oluşmaktadır. Bu özelliği
ile kütüphane Arnavutluk’ta en çok Türkçe eser barındıran bir kuruluş olarak
araştırmacılar ve öğrencilerin kaynak ihtiyaçlarına cevap vermeye çalışmaktadır.
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü tarafından kurulduğu ilk yıldan itibaren Uluslararası
Dil ve Edebiyat Kongresi (UDEK) düzenlenmektedir. Bu yılki konferans 10 ülkeden 90
civarında akademisyenin katılımı ile gerçekleştirilecektir.
Bölümde profesyonel ve akademik master eğitimi programları bulunmaktadır.
Doktora programının açılması için çalışmalar yürütülmektedir.
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğrencileri tarafından hazırlanan Katre adlı bir dergi
yayınlanmakta ve burada şiir, hikaye, deneme, röportaj v.b. yazılara yer verilmektedir.
Böylece öğrenciler Türkçe bilgilerini yazı alanında uygulama imkanı bulmaktadırlar.
Şair ve yazarlar için düzenlenen anma programları, konferans, panel, söyleşi, müzik
programları çeşitli sosyal etkinlikler ile öğrencilerin Türk dili ve kültürünü daha
yakından tanımalarına yardımcı olunmaya çalışılmaktadır.
B-ORTAÖĞRETĠMDE TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
Arnavutluk’ta ortaöğretimde Türkçe dersleri Türk Eğitim Şirketleri veya Vakıfları
tarafından açılan özel okullarda veya işletmesi bu kuruluşlara verilen okullarda
yapılmaktadır. Ülkede özel okulların açılması demokrasiye geçilmesi ile beraber 1990’lı
yıllarda başlar. Bu okullara seçme sınavı ile öğrenci alınmakta ve başarı durumlarına
göre burslu kayıt yapılabilmektedir. Yatılı olanlar, karma eğitim verenler ve kız erkek
ayrı eğitim verenler vardır.
1-MEHMET AKĠF KIZ KOLEJĠ (KOLEGJĠ "MEHMET AKĠF" VAJZA)
Mehmet Akif Kız Koleji Şubat 1993 te düzenlenen bir törenle Türkiye Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanı Turgut Özal tarafından Tiran’da hizmete açılarak öğretime başlamıştır.
Arnavutluk’un çeşitli şehirlerinden sınavla alınan öğrenciler yatılı olarak
okumaktadırlar. Onuncu sınıflarda birinci dönem on saat, ikinci dönem beş saat;
onbirinci sınıflarda iki dönem üç saat; onikinci sınıflarda iki dönem iki saat Türkçe dersi
verilmektedir. Ders dışında öğrenciler Türk belletmenleri ile Türkçe pratik yapma
imkanı bulmaktadırlar. Türkçe Olimpiyatlarına hazırlık için şarkı, şiir, dilbilgisi, folklor
ve özel beceriler dallarında yapılan seçme ve çalışmalar sırasında da Türkçe pratikler
yapılmaktadır. Öğrenciler kardeş aile programı ile bir hafta süre ile Türkiye’ye
gönderilmekte ve bu süre içinde üniversite tanıtım gezileri de yapılmaktadır. Okul
süresince spor karşılaşmaları, piknikler ve yemek yapma gibi sosyal aktivitelerde de
Türk görevliler öğrencilerin Türkçelerini geliştirmeye yardımcı olmaktadır. Şu anda 228
öğrenci bu okulda eğitim almaktadır.
2. MEHMET AKĠF ERKEK KOLEJĠ (KOLEGJĠ "MEHMET AKĠF" DJEM)
8

Mehmet Akif Erkek Koleji Kız Koleji ile aynı yıl ve aynı binada öğretime başladı.
1994 yılında başka bir binaya taşındıktan sonra şimdiki binasında 2005 yılından beri
eğitime devam etmektedir. Kız Koleji ile aynı program uygulanmaktadır. Okulun şu
anda mevcut öğrenci sayısı 177’dir.
3-TĠRAN TURGUT ÖZAL KOLEJĠ
1993 yılında eğitime başladı. Okulöncesi eğitimden liseye kadar öğrencileri bulunur.
7, 8, 9 ve 10. sınıflarda haftada 5 saat, 11. sınıflarda 3 saat, 12. sınıflarda haftada 2 saat
Türkçe dersi verilmektedir.
4- DURRES TURGUT ÖZAL KOLLEJĠ
Eylül 2001 tarihinde Durres şehrinde eğitime başladı. Birkaç yıl sonra da
ilköğretimin dokuz yıllık kısmı açıldı. 2011 yılı Eylül ayında kütüphane, spor salonu ve
konferans salonları bulunan modern kampüsüne taşındı. Şu anda eğitim gören toplam
550 öğrenciden 165’i lise kısmında okumaktadır.
5- ĠġKODRA HASAN RIZA PAġA KOLEJĠ
Lise kısmı Eylül 2000 yılında açılan okul İşkodra şehrinde eğitim vermektedir. 2002
yılında 9 yıllık ilköğretim kısmı eğitime başlamıştır. Şubat 2006’da okulöncesi kısmı
açılmıştır. Okulda şu anda 506 öğrenci okumaktadır.
6- TĠRAN MEMORĠAL ULUSLARARASI OKULU (MIST) (MEMORĠAL
INTERNATĠONAL SCHOOL OF TĠRANA
Arnavutluk'ta uluslararası eğitim ihtiyacını karşılamak için "Turgut Özal Eğitim
Şirketi" tarafından Arnavutluk Hükümeti izni ile 2001 yılında açılmıştır. Seçmeli ders
olarak Türkçe dersleri verilmektedir. Türk öğrenciler ise anadil Türkçe eğitimi
almaktadırlar.
Arnavutluk Diyanet İşleri Başkanlığı ile Sema Eğitim ve Kültür Vakfı tarafından
yapılan anlaşmalar neticesinde Sema Eğitim ve Kültür Vakfına bağlı eğitim veren 6,
İstanbul Vakfı’na bağlı bir olmak üzere toplam 7 medresede Türkçe öğretimi
yapılmaktadır. Bu okullar Türkiye’deki Anadolu İmam-Hatip Lisesi muadili eğitim
kurumlarıdır. 6, 7 ve 8. sınıflarda haftada dörder saat, 9. sınıfta ise 3 saat Türkçe
öğretimi yapılmaktadır. Lise kısmında 10. sınıfta 1. dönem 8 saat 2. dönem 6 saat
Türkçe dersi verilmekte ve dini derslerden bazıları ( Fıkıh, Akaid, Hadis, Siyer,
Hitabet) 11. sınıftan itibaren Türkçe olarak yapılmaktadır. Haftalık ders saatleri Eğitim
Bakanlığı’nın kararlarına göre değişiklik gösterebilmektedir. Türkçe öğretimi maksatlı
sadece Türkçe konuşulan gezi ve piknikler, Türk ailelerini ziyaret, Türkiye gezisi,
Türkçe haftaları, Türkiye’de kutlanan milli ve dini bayramlar hakkında bilgi verme,
Türkiye’de düzenlenen Uluslararası Dil ve Kültür Şölenine hazırlama, hikaye kitapları
okutma, Türkçe film veya dizi filmler seyrettirme gibi ders dışı faaliyetlerle öğrencilerin
Türkçeyi kullanma becerileri geliştirilmeye çalışılmaktadır. Şimdiye kadar bu
9

okullardan mezun olan öğrenci sayısı 1500 civarındadır. Arnavutluk’ta bulunan
medreseler ve Türkçe öğretimine başladıkları yıllar şu şekildedir:
7- TĠRAN MEDRESESĠ (H.MAHMUD DASHĠ) 2005
8-ELBASAN MEDRESESĠ (LĠRĠA”-CËRRĠK) 1995
9-KORÇA MEDRESESĠ (MEDRESEJA “KORÇËS”) 2009
10-BERAT MEDRESESĠ (VEXHĠ BUHARAJA) 2011
11-KAVAJE MEDRESESĠ (ERKEK BÖLÜMÜ) HAFĠZ ALĠ KORÇA 1998
12-KAVAJE KIZ MEDRESESĠ (HAFĠZ ALĠ KORÇA) 2013
13-ĠġKODRA HACI ġEYH ġAMĠA MEDRESESĠ 1991

C-KURSLARDA TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
Arnavutluk’taki Türkçe kurslarından Tiran Üniversitesi’nce açılanlar hakkında daha
önce bilgi vermiştik. Demokrasi döneminde halka yönelik olarak Türkiye Cumhuriyeti
Tiran Büyükelçiliği tarafından kurslar açılmış ve bu faaliyet TİKA koordinatörlük
ofisinin açılması ile bu kuruma devredilmiştir. TİKA, Türkoloji projesi ile hem Tiran
Üniversitesi Yabancı Diller Fakültesi’ne desteklerini sürdürmüş hem de Türkçe
kurslarını yaygınlaştırarak devam ettirmiş ve 2008 yılında İşkodra’da Türk Kültür
Merkezi’ni açmıştır. 2009 yılında Tiran Yunus Emre Türk Kültür Merkezi’nin faaliyete
başlaması ile TİKA önce Türkçe kurslarını daha sonra İşkodra Kültür Merkezi’ni
devretmiştir. Daha sonra da bütünü ile Türkoloji Projesi Yunus Emre Enstitüsü’ne
devredilmiştir. Bugün Arnavutluk’ta devam eden Türkçe kursları şu kurumlar
tarafından verilmektedir:
1-TĠRAN YUNUS EMRE TÜRK KÜLTÜR MERKEZĠ
Tiran şehir merkezinde Yabancı Diller Fakültesi ve öğrenci yurtlarının bulunduğu
semtte müstakil ve modern bir binada çalışmalarına başlamış ve burada devam
etmektedir. Avrupa dil standartlarına göre öğretim yapılan Türkçe kursları
düzenlemektedir. Kurs gün ve saatleri ihtiyaca göre yoğun kurslar şeklinde de
yapılabilmektedir. Türk öğretim elemanları tarafından verilen dersler film izleme,
müzik programları, konferans ve paneller, söyleşiler, sergiler, şiir dinletileri v.b. sosyal
etkinliklerle desteklenmektedir. Başarılı kursiyerlere sertifika verilmekte ve Yurtdışı
Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ile ortaklaşa gerçekleştirilen Türkçe Yaz
Okuluna katılmaları sağlanmaktadır. Türkiye'ye gönderilen öğrenciler, kendileri için
belirlenen şehirlerde Türkçe ve Yabancı Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi (TÖMER)
tarafından verilen eğitimlere ve Türk kültürü ve yaşantısını öğrenmek amacıyla sosyal
faaliyetlere katılıyorlar.
Yunus Emre Enstitüsü Sınav Merkezi tarafından hazırlanan Türkçe Yeterlik Sınavı
(TYS) ve Enstitünün anlaşmalı olduğu Türk üniversitelerinde eğitim almak isteyen
yabancı uyruklu öğrenciler için yapılan Yabancı Öğrenci Sınavlarının (YÖS) uygun
koşullarda gerçekleşmesi sağlanmaktadır.
10

Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı tarafından sağlanan Türkiye
bursları ile Türkiye’de okuyacak öğrencilerin seçimi ve onlarla ilgili işlemler
Arnavutluk’ta bu kurum ve Yunus Emre Türk Kültür Merkezleri’nin işbirliği ile
yürütülmektedir.
1999 yılında Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) tarafından
başlatılan ve ilk defa 2000-2001 öğretim yılında uygulamaya konulan Türkoloji projesi
Yunus Emre Vakfı ile Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) arasında
20 Eylül 2011 tarihinde imzalanan protokol ile Vakfa devredilmiştir. Bu çerçevede
Türk Dili ve Edebiyatı/Türkoloji Bölümleri ile Türkçe Kurslarına Türkiye’den
akademisyenler görevlendirilmekte, yerel akademisyenlere destek verilmekte ve açılan
bölümlere malzeme ve donanım desteği sağlanmaktadır. Türkoloji Projesi kapsamındaki
destekler şu konularda yürütülmektedir:
1. Öğretim elemanı görevlendirilmesi.
2. Bölüm ve programların eğitim araç ve gereç ihtiyaçlarının karşılanması.
3.Başarılı öğrencilerin Türkiye’de gerçekleştirilecek Türkoloji Yaz Staj Programı’na
davet edilmesi.
4. Yabancı Türkologlara araştırma, seminer, konferans vb. faaliyetlerde akademik
destekler sağlanması.
5. Başarılı öğrencilere burs verilmesi.
6. Genç Türkologların yetiştirilmesine katkı sağlanması.
7.Türk üniversiteleri ile ilgili yabancı üniversitelerin Türkoloji alanında yapacakları
proje ve faaliyetlere destek sağlanması,
8. Yabancı Türkologların Türk dili, tarihi, kültürü ve sanatı ile ilgili projelerinin
desteklenmesi. ( http://www.yunusemrevakfi.com.tr)
2-ĠġKODRA YUNUS EMRE TÜRK KÜLTÜR MERKEZĠ
Yenilenen bir Osmanlı dönemi binasında faaliyet gösteren merkez Tiran ile aynı
çalışmaları yürütmektedir. 5 Şubat 2013 tarihinde Luigj Gurakuqi Üniversitesi ile
yapılan işbirliğiyle İşkodra’da Leksikograf Tahir Dizdari ve Arnavut Dili için
Türkologlar Konferansı İşkodra’da düzenlendi.
3- MERĠDYEN KURS MERKEZĠ (QENDRA E KURSEVE “MERĠDĠAN”)
Eylül 2006’da Tiran’da açılan kurs merkezinde Avrupa dil standartlarına uygun
Türkçe kursları düzenlenmektedir. Başka dillerin de öğretildiği merkezde dersler Türk
öğretim elemanları tarafından verilmektedir.
4- ĠSLAM DÜġÜNCESĠ VE MEDENĠYETĠ ARNAVUTLUK ENSTĠTÜSÜ
(INSTĠTUTĠ SHQĠPTAR Ġ MENDĠMĠT DHE Ġ QYTETËRĠMĠT ISLAM)
(AIITC)
1996 yılında faaliyete başlayan merkezde bilim, kültür ve sanat alanlarında
çalışmalar yapılır. Konferans, sempozyum, sergi ve yayın faaliyetleri yapılan Enstitü
merkezinde Türkçe kursları da düzenlenmektedir.
11

Tahir Dizdari’nin Türkçe kelime ve deyimleri sistemli bir şekilde derlediği “Fjalor i
Oriantalizmave Në Gjuhën Shqipe” (Arnavut Dilinde Şark Kelimeleri) adlı eseri 2005
yılında Tiranda bu enstitü tarafından yayınlanmıştır.
D-ÖĞRENCĠ YURTLARI
Arnavutluk’ta çeşitli okullarda okuyan öğrencilerin barınma ihtiyaçlarını karşılamak
üzere sivil toplum kuruluşları tarafından Tiran, Durres, İşkodra, Kukes, Elbasan,
Prenjas, Puk, Kavaje, Berat, Bajram Curi, Peshkopi şehirlerinde öğrenci yurtları
açılmıştır. Bu kurumlarda belli programlar çerçevesinde öğrencilere dini bilgiler ve
Kur’an-ı Kerim dersleri de verilmektedir. Tiran’daki öğrenci yurdunda daha kapsamlı
bir eğitim uygulanmakta ve bu çerçevede yoğun bir Türkçe öğretimi yapılmakta ve dini
dersler Türkçe olarak yapılmaktadır. İmkanlar ölçüsünde diğer şehirlerde bulunan
öğrenci yurtlarında da Türkçe öğretimi yapılmaktadır.
2011 ylında kurulan Yeni Nesil Derneği’nin Tiran’da bulunan kız ve erkek öğrenci
yurtlarında da Türkçe kursları verilmektedir.
E-DĠĞER YOLLARLA TÜRKÇE ÖĞRETĠMĠ
Arnavutluk’ta demokrasiye geçildikten sonra başta Türkiye Cumhuriyeti Milli
Eğitim Bakanlığı olmak üzere diğer kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları
tarafından sağlanan imkanlarla çok sayıda öğrenci Türkiye’de eğitim görmüşlerdir.
Ortaöğretim ve yükseköğretimde değişik alanlarda eğitim alan bu öğrencilere Türkçe
öğretimi için dersler de verilmiştir.
Diyanet İşleri Başkanlığınca 2010 yılına kadar Kur’an kurslarında okutulmak üzere
638, İmam-Hatip Liselerinde okutulmak üzere 459, İlahiyat Fakültelerinde okutulmak
üzere 133, Yüksek Lisans yapmak üzere 21 öğrenci, 2-3 ay süreli hizmetiçi eğitim
kursuna tabi tutulmak üzere 167 din görevlisi Türkiye’ye getirilmiş ve 200 civarında
öğrenciye de burs verilmiştir. (Kılıç, 2010, 7. s.)
Günümüzde daha fazla kontenjan ayrılmak sureti ile yine aynı kuruluşlara ek olarak
yeni ihdas edilen Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın çalışmaları ile
Arnavut öğrencilerin Türkiye’de eğitim alması uygulaması devam etmektedir.
Türklerin yoğun olduğu bir işyerinde çalışma, Türk televizyonlarını veya
Arnavutluk’ta yayınlanan Türk dizilerini seyretme, ticaret, turizm ve evlilik gibi özel
sebeplerle akademik seviyede olmasa da Türkçe öğrenilmektedir.
SONUÇ
Fertler arasında olduğu gibi milletler arasında da dil bir iletişim aracı olarak
kullanılır. Türkler ve Arnavutlar arasında tarihi bir beraberlik ve dostluk vardır. Bunun
sonucu olarak geçmişte Türkçe Arnavutluk’ta da bilinen bir dil durumundaydı. İki
millet arasında geçmişten gelen iyi ilişkilerin devamı için en azından belli bir kesim
tarafından ortak bir dil üzerinden anlaşmaya ihtiyaç vardır. Bu ihtiyacı karşılayacak
12

Türkçe öğretimi İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 45 yıl kadar büyük ölçüde kesintiye
uğradıktan sonra 90’lı yıllarda yeniden başladı.
Bugün Arnavutluk’ta farklı şehirlerde yükseköğretim ve ortaöğretim seviyesindeki
okullarla kurslarda Türkçe öğretimi yapılmaktadır. Öğrenim için Türkiye’ye gidenler de
Türkçeyi öğrenmektedirler. Özel durumları sebebi ile Türkçe öğrenenler de bulunur.
Bütün bu eğitim faaliyetleri sonunda Türkçe bilenlerin sayısı artık binlerle ifade
edilecek sayıya ulaşmıştır.
Türk işadamları ve şirketlerinin Arnavutluk’ta yatırım yapması ve Türkçe bilen
elemanlara ihtiyaç duyulması Türkçe öğrenme isteğini olumlu yönde etkilemektedir.
Bu yatırımlar arttıkça ve Türkiye ile Arnavutluk arasında ticari ve kültürel ilişkiler
kuvvetlendikçe Türkçe öğretimine olan ihtiyaç ve ilgi de artacaktır.
KAYNAKLAR
Akçadağ, Emine, “Dűnyada ve Tűrkiye’de Kamu Diplomasisi”,
http://www.kamudiplomasisi.org/, .6.s.)

Balaban, Adem; Yılmaz, Sadullah “Arnavutluk’ta Yaşamış Bir Türkolog: Tahir
Dizdari”, Uluslararası Dil Ve Edebiyat Çalışmaları Bildirileri / Kumtesat e
Konferencës Ndërkombëtare të Gjuhës dhe Letërsisë, Tiran, 2012, s.13-19

Dolunay, Salih Kürşad , “Türkiye ve Dünyadaki Türkçe Öğretim Merkezleri ve
Türkoloji Bölümleri Üzerine Bir Değerlendirme”, XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri
Kongresi , Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 28–30 Eylül 2005, Denizli

Egro, Dritan, Historia Dhe İdeologia, Tiran, 2007

http://www.aiitc.net

http://www.tradoc.mil.al

http://www.yunusemrevakfi.com.tr

İyiyol, Fatih ; Kesmeci, Ahmet M., “Balkan Dillerindeki Türkçe Kelimelerin
Tanımlanması Problemi Üzerine Tespitler”, Turkish Studies - International Periodical
For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic,Volume, 6/4 Fall 2011,
p.621-632 , Turkey

Kılıç, Kemal Hakkı, “Arnavutluk”, Diyanet Avrupa Aylık Dergi, Mart 2010 –
131, s.5-9 s.7)

13

Küçük, Murat, “Hamza Zülfikar’ın Özgeçmişi ve Eserleri, Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or
Turkic, Volume 4/3 Spring 2009)

Truçi, Betim, “Arnavutluk Diyanet İşleri’nin Kuruluşu ve İşlevi”, Diyanet
Avrupa Aylık Dergi, Mart 2010 – 131 s.9-12

Yalçın, Süleyman Kaan; Şengül, Murat, “Dilin İletişim Süreci İçerisindeki Rolü
ve İşlevleri”,Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları,Volume 2/2 Spring 2007, s.749-
769)