You are on page 1of 82

Yavuz

Sultan
Selim
M U K A D D E M E
Sultan Selm-i Evveli rmelmeyp ecel
Fethetmeliydi lemi !n-" Muhammedi
Yahya Kemal
Kitab"n mellifi Nam"k Kemalin dedi#i gibi $u
devlet-i muazzama-i Osmaniyenin en byk adam"
Sultan Selimdir.
Halife-Padi!ah Sultan Selimin yapt"#" i!ler byk
oldu#u kadar, manevi dnyas" da o mabette bykt.
Hatta diyebiriz ki, manev dnyas", o muazzamat-"
umur say"lan i!lerle k"yas edilse ruhi leminin vsat"
bizleri hayretlere gark edecek derecededir. Zaten bu
muvakkat dnyadaki hareketlerin nz"m" da o lem
de#il midir? Bizi hayrete d!rr dedik. nk bz"
ndir yarat"l"!larda bu lem o kadar derin ve o kadar
bizim gibi insanlar taraf"ndan ihata edilemiyecek dere-
cede yksektir ki, vlih hayran tema!a etmemek im-
kns"zd"r. %!te o lemden f"!k"ran ve ta!an beyitlerin-
den biri:
Murd-" her d cihan herkesi rz"" dred
Selm na ede br be teng-i ez d cihn
6
MUKADDEME
%ki cih"" murad", dnyada ve ukbda saadetle
ya!amak, herkesin arzusu ve iste#idir.
Fakat Salim iki cihandan da, dnyadan da ukb-
"h"" da s"k"lm"!t"r
Bn ulv ruhun sahihi, mu nz-y" %lhiyi istihsal
edecek ilerden ba!ka bir !eyle me!gl etmemi!, yara-
t"l"!"n hikmetine muvaf"k olarak ya!ama#a al"!m"!,
ya!am"! bir zatt". Nil oldu#u byk zaferler byle
bir !alisi gurura elbette sevketmezd. Nitekim kendi-
si de bunu,
Dii!men-i siyehdil t dn in hlet
Feth-i le!ker-i m zuhr-" ilh %st
Kara gnll d!man benim askerimin zaferlere
ula!mas"n"n, s"rf Allah"n yard"m"ndan ba!ka U r !ey
olmad"#"n" ne bilsin?
beytinde ne gzel ifade etmi!tir.
Ku dhi Pdi!h, byk devlet adam", byk as-
ker, byk lim ve byk !irin hayat"n" ve, devrim
en in re teferruat"na kadar cilt cilt, ayr" ayr" kitaplar
halinde yazmay" ve kendisinin en byk emeli olan %s-
lm tek noktaya toplamay" onun torunlar" bulunan
bizlere Msei)bib-l-esbab olan Allah"n nas"b etmesini
niyaz edelim.
Yavuz Sultan Sel%min bykl#n ve sekiz sene
gibi bir zamanda yapt"#" i!lerin azametini byle ufak
bir kitap"kda anlatmak imkns"zd"r. Fakat ha!metli
ve !anl" ve yegne iftihar"m"z olan mazimizin, hatt
yak"n mazimizin bile bilinmedi#i, unutturulmak isten-
di#i, tahrif edildi#i !u son devirde; neslimize atalar"-
m"z"n bykl#n, velev ki ufak bir risale ile olsun
anlatmak arzusu ve i!tiyak" bize bn eseri ne!rettirdi.
Kitab"n mellifi hakk"nda Trkiye'de birok ince-
leme yap"lm"!, hakk"nda birok !ey sylenmi!tir. Tttr-
Idyenin son 150 senelik mazisinde yap"lan i!lerin ga-
MUKADDEME 7
Tipli#i, Trk milletinin ra#m"na meydana getirilen "s-
lahatlar"n zararlar", bu hareketlerde rol alan baz" dev-
let adamlar"n"n gafleti ve hatta ihaneti; bugn sevi-
nerek sylemek lz"md"r ki, memleketin btn mnev-
verleri taraf"ndan olmasa bile, !uurlu ve vatansever^
mazisini ve milletini bilir vatan evltlar" taraf"ndan
farketlilrni!, bilinmi! ve art"k tetkik safhas"na geil-
mi!tir.
Nam"k Kemal bu 150 senelik, byk bir Trk !a-
irinin tabiriyle, inkr devri idinde yeti!mi! fikir
adamlar"m"zdan biridir. Kendisi tahrr sahas"n"n he-
men her nevinde eserler vermi! bir kimsedir.
Genli#inde tutuldu#u Jn-Tiirk hastal"#" hari
b"rak"l"rsa, N.Kemal di#er taraflar"yla !uurlu bir va-
tansever ve %6%mc" idi. lttihad-" %slama taraftard". Ve
bunu gerekle!tirecek esbab"n da Osmanl" %mparator-
lu#unda oldu#unu biliyor, onun y"k"lmas"yla lttihad-"
%slm fikrini kuvveden fiile "karman"n art"k bir hayal
derecesine d!ece#ini farkediyordu. Bu yzden mr-
nn son devirlerinde tamamiyle Osmanl" tarihi ile me!-
guld. Tamamhyamad"#" Osmanl" Tarihine muhterem
Ziya Nur Bey a#abeyimiz, Osmanl" $ehnamesi ta-
birini vermi!lerdir ki, intak-" hak dense sezad"r.
Onun bu ""fak kitab" da Trk tarihinin efsane !ah-
siyeti ve Trk mitetinin idealindeki lideri olan Yavuz
Sultan Selini Hazretlerini anlatmaktad"r.
Ktab gayet muhtasar oldu#u iin baz" mhim
meseleler de bir iki sat"rla gei!tirilmi!tir. Bu sebep-
ten yer yer ha!iyeler koyma#a mecbur olduk.
Senelerdir lisan"m"z"n ba!"na bel olan uydurma-
c"l"k dolay"siyle neslimiz, ecdad"m"z"n eserlerini, !u I--
tin harfleriyle yaz"lsa dahi, okuyup anby&mamaktad"r.
Bu sebepten N.Kemalin trkesini de uslbuna dokun-
mama#a gayret ederek istemiye istemiye sadele!tirdik.
8
MUKADDEME
Fakat bazan, lisana ba!ka bir gzellik veren terkiblere
l"ic,- dokunmad"k.
lu arada Sultan Selim iin,
Devr-i Sultan Selmi yazmak iiin
Seyf-i mesll k"ld" hmesini
Halk Yahya Kemle rahmet okur
G!ederken Selmnmesmi
diyerek muhte!em bir Selimnme yazan byk !ir
Yahya Kemalin bu !aheserinin de tamam"m, yer yer
kitaba dere ettik.
Her iki Kemaller iin de, Sultan Selm-i Evveli
yd vesile olduklar" iin Bari-i Taldan rahmetler
diler, bizlere de onlar"n hayal ettikleri dnyay" nasib
etmesini niyaz eyleriz.
Ahmed Ycel
B A $ L A Y I $
Eflkden o dem ki peym-i kader gelr
G!-i cihne velvele-i bl per gelr
Devr-I ftl"u sr-i Sir&fil mjdeler
Hak'dan niza"n-" lemi temne er gelr
Ebvb-" Ravza- Nebevfden firi!tegn
Cibrili grdler nice demdir gider gelr
Derk ettiler ki merkad-i pk- Muhammede
KhI - Kudsle ar!-" Hudadan haber gelr
Ky- zemini tb-i ferman" k"lma#a
Sultan Selim Han gibi bir !r-i ner gelr
Hayt"n"n alemleri stnde uma#a
Smrg-i feth hem-c nesm-i seher gelr
Hakan ki at srnce bir iklim-i d!mene
I*%3 pe!inde mah!er-i ti# teber gelr
Ey gaas"b-" diyr-" Arab bekle vaktini
Evvel oez-y" saltaaat-" srh-ser gelr
Kik,' ftih- zaman gren Iran-zemin bugn
Grsn kiminle hangi cy!-i zafer gelr
Tekbirlerle halka "yn oldu tu#lar
Sahr-y" skdre revn oldu tu#lar
1514
10
YAVUZ SULTAN SEL%M
Sultan Selm-i Evvel ki, Yavuz lkab!yla mruf-
tur; (1) 875 H. senesinde Amasyada cihana gelmi"
(2) ve ocuklu#unu byk babas!n!n (Fatih) terbi-
yesinde tamaml!yarak, Byezidin clusundan sonra o
zamanlar mer$ olan det muktezas!nca, Trabzon san-
ca#!na memur olmu"tu. Kendi, cihan! de#i"tirmek
kudretinde bir istidatla yarad!lm!"ken, zaman ve im-
kn msait olmamak hasebiyle k!rkiki ya#ma girince-
(1 ) Bu lkab"n Tlirkede kullan"l"! !eklini ve minisini
izah ccirr" Ham"""er mtercimi Mehmet A t Bey !yle diyor: Ah.
mel Vefik l'a!ii Lehe'de bu kelimeyi (!ehid, ^ r s m a " , ha!in, uz
z"dd") suretinde ve uz kelimesini (uygun, iyi, yarar, ceyyid;
halini, o#uz) diye %zah ile, ikinci kelimede (az olsun z olsun,
ok olup yavuz olaca#"na) !eklinde bir de darb-" mesel yazar.
$u darb-" meselin birinci k"sm" mu.H"m ise de ikinci k"sm"n"
i!itti#imiz yoktur. a#atay Lgati olan Ahu!kada ne Yavuzu,
ne de (uz) un bu n"n&Kin" gremiyoruz. Pariste 1870 de %mpa-
i!"ttl#imiz yoktur. a#atay Lgati olan Abu!kada ne yavuzu,
(n"n""vais, quereileur. faible) fena, mnazaac" zay"f diye i*ah
edilmi!tir; lkin hu da vesikadan uzakt"r. Buharal" $eyh Sley-
man ETcndiR%n 1298 de Istan t"n l"k" tabedilen a#atay-i Trki-i
Osmani lgatimle ine (Yavuz - pakizc, l, nik. hah, gtUel, ms-
tesna) !eklinde yaz"lm"!t"r. Filhakika Osmanl"l"kta (Yavuz A t )
denildi#i zaman herkes at"n ls"n", en kuvvetlisini anlar. Hara-
merin hliyk tab"ml yavuz (tran"-hant,. inJlexible - keskin,
e#ilmez) ve Muhtasar"nda keskinden sonra (vigoureux) kuvvetli
kelimesiyle tefsir edilmi!tir. Buharal" Sleyman Efendinin ka-
y"t !ekli Hanm"erin tercmesine muval"k olmakla beraber en
do#rusu bu grlyor. Yavuz k"l" yavuz at, k"l"nc"n ve at"n b-
tn hasselerini erlini ls", mstesnas" demek oldu#u gibi; Sul-
tan Selime, Yavuz denilmesi Padi!ahl"k hasaisini tamamiyle
haiz olmas"ndan ne!et etmi! olacakt"r. ( Devlet-i Osmaniye
Tarihi, Han"mer, M. AtA Bey tercmesi, s. 9fi; Mtercim Notu)
(3) Saadeddin Selit""nf"n"esinde Ken"alpa!azdenin eserin-
den ""akie"" yaz"yor k%, Sultan Selimin veldeti heng&m"nda bir
dervi! alesseher Saray kap""sunda bulunarak Bugn bu hane-
dandan bir erkek ocuk do#acakt"r ve babas"n"n yerine gee-
cektir. Vcudunda yedi ben bulunacakt"r; onlar"n miktannea
li!an boylere galebe edecektir demi! idi.
YAVUZ SULTAN SEL%M 11
ye kadar nehiller elinde bulunan devletin tam bir ik-
bale doru ynelmesine r a olan durgunlu#a teessfle
bakarak mr geirdi. Ancak bu zaman zarf!nda. Os-
manlI Hanedan! zs!n!n ilim ve kltrde en bykle-
rine muadil ve edebiyatta cmlesine stn gelecek de-
recede bir ilim tahsil etmekle beraber, himmetini yal-
n!z kalem cihetine hasretmiyerek, cihana d"rmek
istedi#i ink!lplara bir mukaddime olmak zere san-
ca#!na (vilyetine), Kann-u Osmnlde garip bir de-
#i"iklikle, deta bir istikll "ekli vermi"ti. Etraf!nda
bulunan Grc ve K!z!lba" mers!yla muamelele-
re, muharebelere giri"iyordu. Hatt kuvveti, dairesi
balk!na mnhas!rken kudret ve "hreti "arkta Tiflis
ve cenubda Erzincana kadar eri"mi"ti.
Ne fidesi var ki, Byezid babal!k "efkatini, huyu
ve zevkleri bak!m!ndan kendisine benzeyen %ehzade
Sultan Ahmede hasretti#inden, Selimin bu "ecaat do-
lu hizmeti Istanbulca baya#! gnah renginde grnr
ve mueib-i tekdir olurdu.
Biraderinin nfuzu ve kendinin itibars!zl!#! bir de-
rece idi ki, Sultan Sleyman r"t ya"!na vard!#! za-
man uhdesine bir sancak verilmesini arzetmesi zeri-
ne taraf-! pdi"ahden %ebinkarahisarma memur edi-
lince, Sultan Ahmed oran!n kendi sanca#!yla kom"ulu-
#unu bahane edip hemen tstanbula bir "ikyetik ya-
z!vermekle, ocu#un memuriyeti Boluya evrilmi" ve
fakat beriki oran!n dahi saltanat makam!na yak!nl!-
#!ndan ve yol zerinde bulundu#undan bahisle yine
"ehzdeyi istiskal eyledi#inden, bire bir zamanlar
amcas!n!n heves ve isteklerinin oyunca#! olarak teye
beriye naklolunduktan sonra serhaddin en ucunda bu-
lunan Kefe'ye (K!r!m) gnderilmi"ti.
Sultan Selim bu garip halleri, hakmne hazme-
der dururdu. Fakat daha sonra ba" gsteren iki bil-
12
YAVUZ SULTAN SEL%M
yk sebep, ihtiyar!n! elinden alarak politika meydan!-
na ba"ka bir tav!rla at!lmas!n! ieab etmi"tir.
%yle ki, bir taraftan $ran! istil eden $smail Sa-
fev, yeniden takviye etti#i %iili#in direklerini, ga-
libiyet k!l!c!n!n dkt# kanlarla kuvvetlendirdikten
sonra, gizli surette sevketti#i memurlarla Anadolu
ahalisinden dahi pek ok taraftar celbetmi" ve bu ci-
hetle mlkn iinde devleti tehlikeli bir ink!raza d-
"recek bir fesat ate"i tutu"ma#a ba"lam!"t!.
Bir tafatan Byezidin artan ya"! mnasebetiyle
zaten zay!f olan mizac!, bir kat daha kuvvetten d"-
t#nden, Sultan Ahmet taraftarlar! mnasebet d-
"rdke fesatl!klar!nda kusur etmiyerek saltanat!n,
efendilerine terki iin Pdi"h!n kalbinde bir meyil
hs etmi"lerdi.
Sultan Selm o#lunun Kefe taraflar!nda hkme-
tini kuvvetlendirmek iin er ke"lerle (Grclerle)
harble me"gul bulundu#u s!ralarda, birden bire bu
hareketinden dolay! tekdri ve sanca#!na avdet emri-
ni havi, pederinden "iddetli bir nme gelmekle bera-
ber; yksek yarat!l!"!na meftun olduklar!ndan dola-
y! ykselmesini isteyen baz! hamiyetli zevat taraf!n-
dan da $stanbul ve Anadolunun vekayii tafsilt!yla hu-
zuruna arzolundu.
%ehzde bu deh"etli haberi al!nca karde"inin m-
zac ve mahiyetini ve zaman!n hal ve detini ly!k!y-
la bildi#inden gerek devleti ve gerek kendi hakk!nda
ne kadar byk bir fet haz!rlanmakta oldu#unu an-
l!yarak, hem babas!n! teskin etmek ve hem de zuhu-
rat! (meydana !kacak hdiseleri) bir mnasebetli ta-
raftan beklemenin aresini bulmak iin Kefe'ye, m-
cerret devletin muhafaza ve geni"lemesine hizmet ni-
yetiyle geldi#ini bildirir, $stanbula bir ar!za takdim
ederek, sonunda sknet halinden "ikyetle gaza ile
YAVUZ SULTAN SEL%M 13
me!gul olmak iin kendine Rumelide bir sancak tev-
cih olunmas"n" istida eyledi.
Buna red cevab! ald!ktan ve iste#ini iki defa da-
ha tekrar ederek kabul ettiremedikten sonra, babas!n!
bizzat grmek arzusuna d"t.
Bu arzusu ise Sultan Ahmet taraftarlar!n! btn
btn rktt#nden, yaln!z red cevab! ile iktifa etme-
diler; %ehzadeyi her ne "ekilde olursa olsun, karar!n-
dan men iin zaman!n me"hur limlerinden Mevlna
Nureddini, hem gnln al!c!, hem de korkutucu sz-
lerle huzuruna gnderdiler.
Mevlna, "ehzadenin, btn cihan!n be#endi#i ta-
v!rlar!n! ve makul szlere dayanan istidas!n! yaln!z
hakl! grmekle kalmam!", dnd# zaman huzur-u
Pdi"ahide isteklerinin kabul iin onu mdafaa bile
etmi"ti.
Fakat beri tarafm nfuzu galip geldi#inden Sul-
tan Byezid, bu defaki cevab!n! da Anadoluda iki
eyalet teklifine hasreyledi#i iin, Sultan Selim baba-
s!na vas!ta ile meram!n! anlatmaktan ciz kalm!" ve
nas!l olursa olsun bir kere mlakata nail olmak iin
a#!rl!#!n! denizden Ahyoluya (3) irsal ile kendisi da-
iresi halk!n! yanma alarak K!r!m zerinden $stanbula
do#ru yrm"t. Vakta ki, Silistre Valisi tarafmdan
bu hareket bb-! devlete arzolundu; Sultan Ahmed
taraftarlar! %ehzdeye bin trl suiniyet isnat ederek,
ihtiyarl!k mnasebetiyle adet ocukla"m!" olan Pa-
di"ah! mkemmel ordu ile Edirne zerine !kard!-
lar.
Sultan Selim Edirneye yakla"!nca daha evvel
Mevlna Nureddin ile gelenlerden, yan!nda tuttu#u bir
<3) $imdi yd ellerde kalan birok gzel TrkfUert gibi*
BttigarifUnnda kalan, !imdiki hududumuza yak"n eski, gtize"
bir kasabam"z. Ahtnbolu'da denir.
14
YAVUZ SULTAN SEL%M
zt! gndererek taraf-! hmyna ink!yad!n! ve mura-
d!, mcerret bir kere pederini grmekten ibaret oldu-
#unu arzetmekle, Pdi"h! da mlakat arzusu sarm!"-
ken yine %ehzadenin has!mlar! bin trl desiselerie ni-
yetini de#i"tirttiler.
Bu s!rada ise Sultan Selim Edirneye yeti"erek Or-
du-yu Hmynun kar"!s!na inmi"ti. Babas! taraf!ndan
m"fikne bir muamele beklerken, ordunun harbe ha-
z!rland!#!n! grnce, yan!nda bulunan adamlar!ndan
uyan!k birini huzr-u hmayuna gndererek onun va-
s!tas!yla, Pdi"h evld!ndan bulundu#u halde, pederi-
nin bir kere yzn grmekten ibaret olan arzusunu
bile, gerekle"tirmeye muvaffak olam!yacak derecede,
baht! kt oldu#undan bahsederek arzetti#! "ikyetle-
rin, art!k ya"l!l!#!n gz mevsiminin soldurdu#u ba-
bal!k "efkatinde bir taze heyecan has!l etti#inden,
ya"l! gzlerle ci#erpresinin cemalini seyretme#e b-
yk bir i"tiyak ve belki de kati bir arzu gsterdi.
Ancak %ehzadeye hasmolanlar-ki btn vkel
idi - zaten Sultan Ahmede yumu"akl!k ve zaaf! cihe-
tiyle taraftar olduklar! gibi, Padi"ahta olan kalp yu-
mu"akl!#! ve abuk mteessir olma ve Sultan Selimde-
ki cevdet-i kariha ve sz syleme ile beraber bir ke-
re mlkat ettikleri gibi %ehzadenin nil-i saltanat
olaca#!n! ve o halde vezaret nam!yla Padi"ahl!k etmek
iin kendilerine meydan kalm!yaca#m! ly!k!yla bil-
diklerinden, korktuklar! tehlike ne kadar byk ise,
dalkavuklar!n hususiyetlerinden olan dice desise-
lerde de o kadar srat ve maharet gsterdiler. Aki-
bet, yine iki m"tak!n visaline mani oldular&
%u kadar var ki, Pdi"h!n babal!k "efkatine b-
tn btn galebe edemediklerinden, yine Mevlna Nu-
reddin, mlkattan ba"ka her ne murad! varsa, esir-
genmiyece#ini bildirmek iin %ehzdeye gnderildi.
Bu haber Sultan Selme vas!l olunca hnedn-! sal-
YAVUZ SULTAN SEL%M 15
tanat iinde kulluk suretinde hkmette sz geiren-
lerin pederle evlt aras!na bir set ekecek kadar ga-
lebesine bakarak, be"erin gururunu t mertebelerin en
sonunda dahi evreleyen aciz ve a"a#!l!#a hayran, ve
bu d"ncenin kalbe verdi#i ftur ile emelinin husu-
lnden meyus olarak arzusunu yine Rumelide bir san-
cak talebine hasretmekle, bu mutice hareketten ve
hususiyle %ehzadenin gzel ahlk!na ve yksek mizac!-
na dair Mevlna Nureddinin sylediklerinden Pdi"h
son derece mteessir olarak yine mlakat efkr!n! !s-
rar ederek yeniledi:
Garibdir ki yine muvaffak olamad!&
Nihayet Sultan Selime Vidin Alacahisar ilvesiy-
le Semendre Sanca#!n! vermekle beraber, kendinden
sonra kimseyi veliaht etmiyerek saltanat! istedi#ine
b!rakaca#!n! anlatan bir de ahitname gnderdi.
Vezirler ise bu mnaka"alar!n cereyan! s!ras!nda
serian stanbula yeti"mesini Sultan Ahmede yazm!"lar-
d!. Sultan Selim bu haberi gizlice #rendi#inden, Pa-
di"ah!n zaaf-! kalbim bildi#inden, Sultan Ahmed s-
tanbula geldi#i vakit tabiat!yla a!lacak olan talih im-
tihan! meydan!na, uzak bulunmamak iin memuriyeti-
ne gitmekte a#!r davran!rd!. Ve vkeln!n tesir-i n-
fuzuyla pederi taraf!ndan hareketini abukla"t!rmaya
dair emirler ald!ka - nk %ehzade Sultan Korkut
mlkn kar"!s!nda bulundu#u ayr!lma, paralanma ha-
linden istifade iin Sanca#! olan Tekeden (Antalya)
Manisa zerine hareket etmekle, zaten orada f!rsat gz-
tiyen Trkmenler, %a reislerinden %ah Kulunun ba"!-
na toplanarak byk bir hdise peyda edip, Korkud'un
a#!rl!#!n! ya#ma ettikten ba"ka, Ktahya zerine h-
cum ile Anadolu Beylerbeyini dahi idam eylemi" ol-
duklar!ndan - Sultan Selim bu vakay! bahane ederek
Anadoludaki kar!"!kl!#!n ne hal kesbedece#ine intizar
10
YAVUZ SULTAN SEL%M
ediyorum !ayet istihdam"m lz"m gelr yollu cevap ve-
rirdi.
Ancak beri taraftan giin getike "srar ziyade-
le!ti#inden, nihayet aresiz katarak, Sanca#"na do#-
ru hareket eyledi. Ve Orduyu Hmayun avdete ba!-
lad".
Bu hal zerine zuhur eden f"rsatlar"n hi birini
ka"rmama#a, al"!m"! olan, vkel, Anadolu gailesin-
den dolay" Pdi!h"n mizac"n"n zaaf"n" artt"rmak m-
nasebetiyle tasallutlar"n" o#altarak gnln tekrar
Sultan Ahmede meylettirdiler. Ve saltanat" verme i!i*
ni tamamlamak iin orduyu da#"tt"lar.
Hatta Sadrzam, $ah Kulu gailesini vesile ederek
Sultan Ahmedle bizzat gr!p i!e bir karar vermek
iin Anadolu zerine gitmi! ve Sultan Ahmed dahi yi-
ne vkeln"n talimat" zerine, Korkud'un hareketine
nezaret bahanesiyle Ergrye (Ankara) kadar gel-
mi!ti.
Orada Sadrzamla gr!tler ve maksatlar"n"n
icras"na gerek Pdi!h" ve gerek askerleri btn b-
tn yat"rmak iin, silere kar!" bir byk muvaffaki-
yet elde etmeyi emel ettiler.
Bu esnada Sultan Byezidin ekber evld" olan ve
Karamanda bu kar"!"k hadiselere seyircilik etmekte
bulunan $ehin!ah, vefat etti#inden dolay" Pdi!h"n
zaaf hastal"#" bir kat daha kuvvet bulmakla, ne yap"-
laca#"n" d!nmek iin aktolunan mecliste bulunanlar
taraf"ndan, hkmetin Sultan Ahmede terki, tek ted-
bir olmak zere meydana konuldu.
Yaln"z o zaman makam-" sadarete gelmi! olan
Rersekzde Ahmed Pa!a, Byezidi o#lundan daha an-
la!"lmas" kolay grd# iin Asker $ehzadeye miin-
faildir. Sultan SeUm'in de bir glle "karmas"ndan kor*
kulur> diyerek Pdi!h", terk-i saltanattan mene a-
l"!t"ysa da faydas" olmad".
YAVUZ SULTAN SEL%M
1?
Nihayet taraftarlar! Sultan nam!na biat alma#a
ba"lad!lar, ve kendisinin stanbula geli"ini devaml!
mektuplarla abukla"t!rd!lar. Bu haberler Sultan Se-
lime Za#ra (4) taraflar!nda ula"t!#! gibi dakika geir-
meksizin Kesriye do#ru at srerek, orlu civar!nda
Ordu-yu Hmayuna yeti"ti ve bir adam!n! pederinden
vadini ihllin sebebini sual etmek ve mlakat istemek
iin irsal eyledi.
$ki taraf iin dahi zaman en muhataral! bir buh-
ran vaktiydi. Ne Pdi"h!n hazin gz ya"lar! faide
verdi; ne %ehzadenin hakaret grm" bir arslan gibi
gsterdi#i k!zg!nl!klar tesir etti.
%u bedhah adamlar, y!lan gibi aciz ve miskin-
liklerini gsterip yerlerde srnerek ve kh Padi"aha
sadakat ve kh vatana hamiyet gibi gz aldatacak
bin trl renklerde grnerek, i"i istedikleri kadar
kar!"t!rd!lar.
Ve orduyu Hmynun asker k!rkbin ki"iyi ge-
er, ve beri taraf!n mevcudunun topu alt! bin ki"iden
ibaret iken, %ehzade hareketine s!rf isyan ve s!rf te-
cavz hkm vererek bre Sultan Byezidden ister
istemez muharebeye ferman ald!lar. (5)
(4) $imdi ne yaz"k ki Bulgaristan'da kalan eski bir an-
eng"m"*. Me!hur 93 <1877-78 Rus Harbi) Muharebesinde Rusla-
r"n ve Bulgarlar"n Zagrada mslman ahaliye yapt"klar" sul-
mii, ve vahdeti Za#ra Mfts Rci Efendi Tarihse-+ Vaka-y"
Za#ra sulh hlr kitapta toplam"!t"r. 93 Muharebesine kadar Bul*
guristanda ekseriyet Trklerdeydi. $imdi 2 milyona yak"n Tttrk
vard"r.
(5) ikinci Byezid iin N. Kemalin yukar"dan beri an-
latt"#" kanaatini Sclimi byltmek iin bahas"n" kltmek
yolunu ihtiyar diye tavsif edebilirsek de Osmanl" menb&lannm
bir ka i(Jsna ile hemen hepsinde bu kanaatin galip oldu#u
sylenebilir, Fakat butin tarihiler bu telkkiyi kabnl etme*
muktedirler. Sultan Byezid (Hn"ano#ullarmm en limlerinden
biridir. l Tim-% Diniyeye hesap ve hendese ile astoronomiye pek
merakl"yd". Arapa, far&ca'y" gayet iyi bilirdi. Trkerun aa-
YAVUZ SULTAN SELM F. %
18
YAVUZ SULTAN SEL%M
Ordu-yu hmyn hcuma ba!lar ba!lamaz, za-
ten $ehzade maiyetinde bulunan askerin biro#u, otuz
seneden ziyade biat, alt"nda bulunduklar", Padi!aha
tay lehesine bihakk"n vk"f idi. $airdi; l)r divan" vard"r. $iir-
deki """ahls" (Adni) %di. Musiki!inast", besteleri vard"r. Hattat-
t" ve hattatlar" hin"ye ederdi. Me!hur $eyh Han"d""llal" onun
devrinde yeti!mi!tir. Alimler iin hnsus bir bUtesi olup onla-
r" eser vermeye te!vik ederdi. Sonradan Venedik Do'u (cum-
hurrelsi) olan Andre Agriti hkmetine ya*d"&" raporlar"ndan
birinde "nakina sanayiini ziyade sever; astronomi ve il&hlyatta
ok derin malmat shibi olup dima bu ilimlere ait eserleri
"nlitalaa ile me!guldr demektedir.
BAyezid-l Sna devleti, o devrin m s be t ilimleri ile ve tek-
nik inki!af" ile tehiz etmi! bir zatt"r. Osm anl" mtehass"s or-
dusu v meslek askeri olan Yenieri Ocaklar"n" tensik e tinimi
devrinde topluluk, bilhassa sahra topulu#u hi bir devlette ol-
mayan tarzda inki!af etmi!tir. Yavnz devrindeki Trk taler-
lerini geni! apta, bu inki!afa borluyuz. Zaman"nda t"marl"
askerler de geli!tirilerek istenilen yerde en k"sa zamanda top-
lanma g/leri inki!af ettirilmiti. Kendisi ayn" zan"anda oku-
lukta da stn bir maharete sahipti. Halen kendi dest-i mba-
rekleri ile yap"lan bir yay Topkap" saray"nda ( n"tize) mevcut-
tur ve te!hir edilmektedir.
Andre Agriti bu mevzuda da hi kimse onun kadar iyi ok
.yapamaz ve kurama* demekle buna i!aret etmektedir. Dev-
rinde okulu#a dair de eserler yaz"lm"!t"r. Babas" gibi inzivadan
zevk al"rd" ve kitap mtalaas"na ok d!knd.
Devrinde Trk denizcilimi Kemal ve Burak Reisler nderli-
#inde ok ilerlemi!, 28 Temmuz 1493 - 19 Zilhicce 904 hicri
tarihinde Mora yak"nlar"nda Burak Reisin ve besyz denizcinin,
din iin !ehndet hcumu ile kazan"lan $apienza zaferi ile Akde-
nizde mutlak mftn&da deniz hakimiyett bize gemi!ti. Bu#dan
ve Akkcr"""an'"n alm"!" ile de Karadeniz yine mutlOK mnda
bir Trk - Islfim glU haline gelmi!ti ki, bu U asra yak"n bir
zaman byle devam edecektir. Onun devri, Ebl - Feth diye an"-
lan bahas" Tl. Mehmetin kazand"#" memleketlerin temsil edil-
mesi (nsi"""ile) ve hamleler iin bir haz"rlan"! a#" olarak vasif-
land"r"labilir. B&yezld-l Veli mddeti saltanat"nda fukaraperver-
#i ile de tan"nm"! bir zatt". Fukaraya da#"tt"#" para bir hayli
yliksek mebl#lar" varmaktad"r. Zaman"ndan kalma defterlere
nazaran bunlar 8 mflyon CO bin akeye ula!m"!t"r.
Ya""l"z Mekke'ye fukara iin senede 10 bin Diika hediye
ederdi. Bayezid'i Mni ne ilk alt" padi!ah gibi alt"nl" serpu!
YAVUZ SULTAN SEL%M
19
kar!" silh tutmaktan ka"narak meydan-" muharebe-
den ekilme#e ba!lam"!t".
Sultan Selm nazar"nda daha nce babas"n" gr-
(!kiif) ne de Murad-" Sni gibi lrn"a kivsl (rf) giyerdi.
Maftrti ve etraf"na tlbent sanl" bir kavuk intihap etmi!tir ki
sonralar" mUcevvize ismiyle te!rifat serpu!u olaraK kalm"!t"r.
Byezid zaman"nda devletin varidat" S milyon dukaya l>alig olu-
yordu k% devrine gre ok byk bir rakamd"r, Bayezld za"na-
nmda Anadnluda 24, Kmelide 34 Sancak vard", Bugnk Tr-
kiyenin mislinden bttyiik topraklan idatv ediyordu.
Sultan Bayezidin yarad"l"!" sulha meyyal olmakla beraber,
dini fikirleri dolay"s"yle cihad sevab"n" ok azle bildirinden,
muharebelerinde elbisesine ve ayakkab"lar"na icabet (den tor la-
lar" ve amurlar" byk bir dikkatle toplatt"rarak bunlar"n ve-
fat"nda yanaktan alt"na konmas"n" vasiyet etmi!tir. Ta ki Sa-
dettinln ta briyle bny-n I&tif-i gaz kabrini mis gibi muattar
ve bermcib-i Hadis-i $erif te!-i cahlml ondan dr olsun
Kuran"n emirlerine tamamlyle riayetkar oldu#undan %nta""bulun
yedi tepesinden ncilsnde bir cami bina ettirmi!tir ki ancak
dok""c aenedo tamamlanabilmi!tir, Onun yak"n"nda fakirler iin
bir imaretle bir de medrese in!a ettirmi!tir, Edirnede de %fl-
(an buldaki cami tarz"nda bir cami ile hastahane, hamam l"na-
Mt, medrese yapt"rm"!t"r. Ba camie Tunca zerindeki alt" ke-
merli kiipril yak"n"nda bulunan de#irmenlerin varidat"m tahsis
etmi!tir. Yine emriyle Amasyada bir tekke, bir mrktep bir
Im&ret ve bir medrese yapt"rm"!t"r. Sultan Bayezid'ln yapt"rd"#"
messeseler bunlardan da ibaret kalmay"p -babas" Fatihin
$eyh Kbl Vefa iin yapt"rd"#" gibi- o da $eyh $emseddin-i liu-
hari iin bir tekke ve bir medrese bina ettirmi!tir. I. Mehmet
zaman"nda tesis ve II. Mehmet zaman"nda ilga olunan S%Ult
reisli#i mans"b" hiilefa-i kadime zaman"nda kullan"lan Nakib-
III E!raf l"k Unv&niyle onun devrinde yeniden ihy olunmu!-
tur. radi!oh"n bir ok vezirleri de kendisine imtisal ederek ez-
cmle, Ali ve Mustafa Pa!alar, %stanbulda fukara iin imaret
l"ina ve lzumlu tahsisat"n" tyin etmi!lerdir. Ergene nehri
zerinde U r kpr yapt"rm"! olan byk pederine imtislen,
Hyvtld-i Sni dahi, Osmanc"k'ta K"z"l"rmak zerinde dokuz
ve Sakarya zerinde ondrt ve Saruhan Sanca#"nda ondokuz
kemerli birer kpril kurmu!tur. %n!aat ve sadaka iin verdi#i
ok fazla paralardan ba!ka, her sene fukaraya, m lif t ilen;; kazas-
kerlerle, mderrislere, !eyhlere bir ok hediyeler tevzi ederdi. Tas-
dik etmek l&l"m gelir ki Byezidin muhtelif ilimler hakk"nda ki
himayesinden, zaman"nda byk bir ilmi terakki husle gelmi!-
20 YAVUZ SULTAN SEL%M
mek, hsn- zan iin lz"m ise, bu hal zerine, yap"-
lan iftira ve sylenen szlerle hibir ili!i#i olmad"#"n"
ispat iin vcib hkmn ald"#"ndan, vazife ifas", mu-
ti. l Iha s s ti il"n-i f"k"h, gayet sr'atle geniatiyerek Fu kabaya
"""stcs""a hrmetler gsterilmi!tir. Bunlardan San Grz (1622
tarihinde vefat eden bu zat, hukuk-u Isl"nu dair M ur t aza iin-
vni.yJi: Mr eser yazm"zt"r) Ba yezit} ite aras"nda yak"n-
la!maya memur edilmi!ti. Bu fukahada"" tmam Ali. sefaretle
M"s"r Sultam ttaj"tbay nezdine ve sonradan $ehzade Korkuda
gnderilmi!tir. Nlknari ve Yusuf Cneyd, camilerde trtii olu-
nan ktphanelerin hai"z" ktiiplklerine tyin edilmi!lerdir.
Baz" fukuhnn"n bulunduklar" yksek $eriat makamlar"nda bU-
yk servete malik olmalar"; banlar" husosi ktphaneler tesisine
se vke y le"""if t i r, $iirleriyle !hret alm"! olan Mihr] ile Meyyed-
din bu nle""m ziimresindendir. Cayezid-i Veli, vefat"nda, dev-
rindeki %stanbul ktphanelerinin hepsinden zengin bir ktp-
hane b"rakm"!t"r; zira bu messesede yedi bin eildi mtecaviz
klta|> bulunuyordu. Bayezid devrine !eref veren 60 Jakih aras"n*
da %kisi; di#er bir ilini !ubesinde dahi yksek !hret kazanm"!-
lard"r. Bunlar birincini T"bda %kincisi riyaziyatta m e!lin r He-
kim $ah ve Mirim elebidir, (Kad" Zde Rum, Sultan Beyaz"d'"n
ulum-u riyaziye muallimdir) Bayezidin saltanat devri, Ta-
cl Beyin iki u#lu Cfer ve Saadeddinin eserleriyle Trk in!a
mektebinin en mhim iki nmnesini yeti!tirmi!tir. Aynca
mverrih Ne!ri ve Idrislyi suret-i mahsusada zikretmemiz l-
z"m gelir k%, padi!ah m emri zerine tesisinden kendi devrinin
nihayetine kadar Devlet- A yenin tarihini yazm"!lard"r. Ne!-
ri Trl"edtt, MUle bir iislh ile yazm"!; tdrisi Fars ay ve Arab
mneverrihi Yemin+ %le Aecm miineverrihi Vassafia tumturak-
l" tarz"n" ihtiyar etmi!tir. Birincisi sadece bir vakanvis, %kin-
cisi ise, Hanedfu"-" Al-i Osman"n sim leminde ifa etti#i b-
yk varifeyi metfil" ve lf ejon bir tarihidir, Byezdin ede-
biyat ve ulema hakk"nda gsterdi#i himaye btn Islm le-
min= ve yabanc" diyarlara, hatta Horasan ile %ran"n ve Tilr-
kistnn'"n di#er vilayetlerine kadar geni!lerdi. Bu son memle-
ketlerde $lr-% Azftm itini ve mtebahhir bir faklh olan Cel-
ieddi""-i Devvftni 800 ve 1000 a lt " n olmak zere y"ll"k tahsisat
al"rlard". %ran Miiftlsl MevlAn" Seyfeddln Ahmed ve Croi-i
hadis olan Ce"""Jeddln Atftultal", Padd!ahm cmertli#inden his-
sedar olmu!lard"r. Bu suretle Bayerid Tiirk Dnyas"ndaki kl-
tr birli#ine hizmet etmi!, onu inki!af ettirmi! ve tersin etmi!
bir zatt"r, Byleee de btn Islm v? Trk dnyas"nda Osman-
lI Trltleri lehine byk bir muhabbet ve sevginin uyanmas"n"
YAVUZ SULTAN SEL%M 21
lkat arzusu ve cesur yarat"l"!"n"n da tesiriyle kah-
raman-" zaman, kendi yksek tabiat"n"n, bile fevkine
"karak, yan"nda olan bir iki bin ki!iyle o kadar !id-
ta"nin etmi!, ok uzak gr!l bir adam oldu#u anla!"l"r. Bu-
nunla a %kinci Kosovadan beri cihan hakimiyetine gre!en ve
daha ikiyzelii sene %m hkimiyeti yed-i %ktidar"nda tutacak
olan Trklere btiln %slm leminin manevi iletenini sa#lamak
istiyordu. Saltanat devrinin en byk !eyhi %skilipli Yavusl'dlr
ki, Byezid Amasya valisj iken, Hac'dan avdetinde taht-" sal-
tanatta grece#ini ke!f ile $ehzadeye beyan etmi!ti. Yav""sl'nin
(Huslihiddin Finiz Yavsi, Hicri 926, Miladi 1519 da vefat et-
mi!tir) byk !hreti kendisine $eyhUs-Seltin ve Sultanili-
Mesyih Unvan"n" verdlnui!tir. Zaviyesi daima devletin yk-
sek memurlar" ve byk fakahas" ile dol"" idi.
Sultan Selim Istanbt"la gelip de, P&yitaht !eyhlerini davet
etti#i zaman yaln"z Seyyid-i velyet $eyh Hneyni (78 ya!"nda
oldu#u halde 929 hicri, 1529 miladide vefat etmi!tir) hu davete
icabet etmeme#e cret eylemi!ti. Bunun sebebi sual edildikte
yeni Pdi!h"n miiddet-i saltanat"n"n az olaca#" ke!finde nulun-
du#unu beyan eylemi!tir, 'tkinci Murad akrabas"ndan bulunan,
$eyh Ahn"cd Buhar", bir sene Mekkede kalarak her gn yedi de-
fa Kfibcyi tavaf etmi!tir, Byezid devrinde yeti!en M""durnulu
$eyh Dvud, tasavvufa dair bir eser yazm"!t"r k%, $eyh M ah-
in ud-U $ebUstorinin CrUl!en-i Rzma lahika te!kil eder, Yttvusl
ve Dvud gibi me!ayih ile sohbet etmi! b""l""n ""uiMinriand"r ki,
Sultan Byezid !iirlerine mmeyyiz vas"f oht"ak zere, muta-
Havv"fn bir renk ve uzlet vermi!tir. Karde!i Cemin vc o#lu
Korkud'un !iirleri ise, a!k ve aktan !ikyeti hvidir. Lkin B-
yo"idin (-ocuklar" aras"nda !airane bir taba ve mizaca en ziyade
sahih ve bununla mmtaz olan Selmdlr. Di#er !ehzdeleri !air-
lik iddias"nda bulunmamakla beraber !uarn"n sohbet lirinden
n"ahzuz olurlard". Bundan dolay"d"r %d, Zeki $ehzde* Alemsah"n
kfttibl, Zihni, $ehzde Mehmed $ah"n defterdar" olmu!lard". B-
yk %skender hakk"nda bir kaside tanzim etmi! olan !air Figftnt,
$ehzftdo Al"dullah"n be#endi#i adamlardan biridir, A fi tbi, Ne-
cfttl (ki bir ok t ran eserlerini tercme etmi! !airlerdir) $i'hi-
de Ah"""edin hizmetinde bulunmu!lard"r, $ehzde Abd"lllah"n ve-
fat"ndan sonra $ehzde Mahdudun Saray" Ni!anc" s"fat"yla Ne-
cati'yi hikyenvis s"fat"yla Fifni ve Andelih'yJ, defterdar s"-
rat"yla Tality%, Divan ktibi s"fat"yla Sariiyi toplam"!t"r. Baye-
zid devrinde Acem !irleri gibj Hamse yazan ilk Osmanl" !airi,
Behl!trdir. Sleyman Peygamberin tarihini yans" mensur, yan-
s" manzum olarak 360 cildde yazm"!t"r. BonJan Bavezide takdim
22
YAVUZ SULTAN SEL%M
detli hcum etti ki, koca orduyu ba!tanba!a korku ve
hayrete garketti ve Ota#-" Hmyna eri!erek nil-i
murad olmas"na az bir !ey kald". Fakat Byezid zama-
n"nda gayretsizliklerinden dolay" d!manlara kar!" Os-
manl" askerlerinin, harb gcn zay"flatm"! olan zor-
ba idareciler, sanki devletin en byk hasm-" cn"yla
kar!"la!m"! gibi, olanca kuvvetlerini sarf ederek ar-
etmesiyle Zf"t-" Nhne 80 ini intihap @ederek bakiyyeaini yak-
t"rm"^t"r.
Sultan Bayezid vefat etti#i zaman, Isjm dny"u"n"n bir k
yerlerinde, hatta daha evvel harp etti#i, Memlklar"n merkezi
Kahire'de ve ular"n Naib-s - Saltanal"#" (vilayeti, beylerbey-
li#i) olan ($amda Oaaip cenaze namaz" k"l"nm"!t"r. Kendileri
Solakzdc'nin tabiriyle: Uzun boylu, ksde yzlii, el gzl,
vcch-i Herifleri benli, refi-l - kadr, omuzlan mttlyemet zre,
11hyeleri snnet izre, talih a bid, muttaki ve zahid, dervi! ni-
had ve kavi-i itikad ve sahib-i temekkn, vaJsuur velayet ve ke-
ri m e t le me!hur bir radi!ah idi. Yine ayn" mnevverin padi!ah"n
%badet ve %nattaki iti::.;s" ile itikad-" dini yelerini bir vaka ile
!yle anlat"r: Ol kebiriil - eltf ve Hakaan-" sltde ev-
saf"n /.Uta"l ii takvas" bir +>:"dde idi ki, darl - mUlk-1 Kostantinl-
yede bina olunan camii hfhemtalannda ihtida namaz k"ld"#"
gn, ferman buyurdular 1J mddeti mrnde ikindi namaz"n"n
viinnetint terk etmr"""l! var ine, gelsn imamete gsn dedik-
lerinde, ferd- vahit) bulnmayi"b, akibet yine kendileri t"ulunub
imamet etmi!lerdir. ( Hm "m"er, Solakzde, Hoca Saadeddin, A y -
n tarihleri, Evliya eleli+ vs..)
Bir izahattan anln!rl"r ki, Bayezid devri Trkiyede byk
hay"r vc kiiltiir eserlerinin in!a edildi#i, ilmi inki!af"n yksek
bir terakki kaydetti#i llerlkl elli senede biitim cihan" titretecek
olan Tilrl; kuru ve deniz sllf"hl" kuvvetlerinin teknik yenilikler-
le tehiz edildi#i bir toplanma ve haz"rlanma devridir. Bu devre
riyaset eden Devle+ Ba!kan" -da dindar, !air, musiki!inas, hatta;
fakih, lim ve veli h""nlet bir pdi!h olan BayezicS-j anidir. N e
{aripdir ki, Buye/id-i veli t"rrlhon ma#dur bir padi!aht"r; biz
on""n ebed ma#durlard"m bir] olmamas" iin bu uzun ha!iyeyi
yazmak mecburiyetinde kald"k. Kendimizi, Sultan Selim gibi
bir eihanjir evlt. Kanuni (ciT"i muhte!em bir torun yeti!-
tirmi!, Fatih gibi elhan tarihinin en byk !ahsiyetinin o#lu
olan bir zata kar!", vazifemizi %fa zaruretinde hissettik. Cenab-"
Hak, kabrj !eriflerini nur eyieye...
QYAVUZ SULTAN SEL%M 23
p"!may", devletin cidd muharebelerinden say"labilecek
bir hle getirdiler.
Bir ka saat sren bu kavga s"ras"nda Pdi!h
taraf"ndan yedi sekiz bin ki!i maktul olmu! ise de,
$ehzadenin adamlar"n"n hemen hepsi velinimetleri yo-
lunda feday" cn ettikleri cihetle umulan"n olmas"na
imkn kalmad"#"ndan $ehzade, Karabulut ismindeki
bir kiheylna svar olarak, felketten arta kalan ye-
di sekiz adam"yla Ahyolu taraf"na do#ru drt nala sr-
d gitti. (6)
( 6 ) N . Kemal de, baz" tarihiler, gib; Sultan Selimle pede-
ri aras"mla br muharebe geti#ini yaz"yorsa da Solakzfide ile di-
#er baz"fr"n aksini iddia etmektedirler. Bt" son %ddia U n baki-
kate daha yak"n grnyor. Esasen Tiirklerdeki %slm ve milli
anane de hu .yoldad"r. N . Remalli tekzib eden Solakzdenin ya*
z"h"n"n aynen al"yoruz:
$ehz"le-i na"ndr sr - kerem zuhuruna intizarda %ken grdi
ki nakkaij-" rtlzigr bir ahar nak"! gstertl. Her end ki nwnin
say eyledi. Ve k"zmayub hu makle ahvle taaccb k"]d". Bu ka-
ziyye erkn-" devletin tahrik ve ijrvs" ile idfn bll"li, Ve jfynt
edeb kad, e"lilb minbadin cidale mba!eret etmedi. Ve askerden
kimsenin k"l" kabzas"na el nrmas"na da iezet vermedi. { So-
Takz&de, Varak. 17S). Bundan sonra me!hur mverrih, Sultan
8elh">in hareketinin mclp sebeplerini de aynen gyle anlat"r:
$ehz&de okluk ikbl suretin gstermedi. Buyurdular ki, Biz
sevilft-y" saltanat veyahut taleb-i memleket iin ol ta r a fa var-
man"} idik. Belki babam"z pir ve zay"f ve bimeeal ve nahif ol-
maft"n, emleten umuru vlizerya tevliz etmekle dft-y" din
devlet her eftnlbden ba! kald"nb bis-i ihtill ve reftyft pftymal
o/m""sjtur. Ve sair kar"nda!"m"z kendi hev-y" heveslerine fbf
olup naz noin"le pt'rverde ve pervere! olmu!tur. Her biri isti-
rahata* meyl"lkib def-j d!men hcetler de#il. Bizim kart"m"z s"-
ynet ilin devlet ve him&yet-i namus-u saltanat %di ki, varul"
baltam"z" ziyaret ediip s"la e"lelm. Ve hem bir miktar asker is-
teyb ehl-i ht"reuu hakk"ndan gelelm. Vzergn-" devlet, hu
hususa msaade et meyil b tam-" tc taht thmeti %le aram"za
nifaU ve hil "lofi"nize mil oldular. Mukadder ne ise z""hr
eder. Asker ^>kh babam"z"n zerine yrmek bize d!mez. Hulk
yan"nda ve Hak yan"nda mezmum oluruz. Belki m""azzeb oluruz,
tley covah eylediler, (Solakzde, Nuruosmaniye Ktphanesi
Varak. 179).
24
YAVUZ SULTAN SEL%M
Orduda bulunan svarinin hepsi %ehzdeyi takip
ve ldrmek iin vezirler taraf!ndan kati surette emir
alm!"lard!.
At!na gvenenler t sahile var!ncaya kadar pe-
"inden ayr!lmad!lar. Yeti"enleri kh kendiai ve kh
bendeleri arslanca hamlelerle def ederlerdi. Hatt bir
Azeb neferi %ehzdeye yakla"arak, k!l!la hcum et-
ti#i s!rada Ferhad A#a ustaca bir hamle ile d"man!n
hcumunu defedince, Sultan Selim Hazretlerinin Biz
Azebi!! k!l!c!ndan kurtulduk. Bakal!m bundan sonra
bizim k!l!c!m!zdan kim kurtulabilir dedi#i me"hur-
dur.
Bu hal ile Sultan Selim vkeln!n Ahyolu'da bu-
lunan gemileri yakmak iin gnderdikleri fermandan
evvel shile ula"arak a#!rl!#!yla K!r!ma hareket etti.
K!r!m H*m kendisinin kay!npederi oldu#undan
ikbalini ara"t!r!p sorma arzusunda bulundu#u tak-
dirde, btn ordusunu hizmetine verme#i vd etmi"se
de yksek himmeti ve gayret-i vataniyesi dolay!siyle
mlkn, "unun bunun minnetiyle almak kkl#n-
de bulunacak bir kimse olmad!#!ndan, meydana !ka-
cak hdiselere ve zuhurata tbi olmay! ihtiyar etmi"-
tir.
Beri tarafta ise bahsetti#imiz muharebe, Yenie-
rilerin grmedikleri ve pek ndir olarak i"ittikleri, b-
yk hdiselerden oldu#u iin, nazarlar!nda bu ma#l-
biyet, birka byk galibiyetten daha ok "an!n! yk-
seltmi" ve bu yzden saltanat! Sultan Ahmede verme
i"i pek gle"mi"ti.
Hersek o#lu bu hakikati Pdi"aha arzetmekle bir
mddet Karamanda durmas! iin Sultan Ahmede emir
gnderildiyse de, sair taraftarlar! %ehzdenin bu zn-
t ile pek kederli oldu#unu, i#fal edici bir lisanla tarif
ve ya"l! gzlerle de teyid ederek zavall! ihtiyar!n ir-
YAVUZ SULTAN SEL%M
35
desini selbettiler. Ve %ehzadeyi tekrar davet ettirdi-
ler.
Sultan Ahmed emri ald!#! gibi alelacele Kara-
mandan hareketle Maltepeye kadar ula"m!" ve ertesi
gn culs etmesi kararla"m!" idi. Fakat Yenieriler,
kendinin rahata d"knl#n ve Sultan Selimin
yksek karakterini tamamiyle anlad!klar! iin, iten
gelen bir samimiyetle ve hamiyetle silha sar!ld!lar ve
saltanata yle iki ve i"retle me"gul rahat bir kim-
senin gelmesinden ise, fevkalade "ecaat ve cesaretine
meftun olduklar! kahraman!n getirilmesini !srarla is-
teme#e ba"lad!lar.
Bu beklenmiyen hdise zerine Sultan Ahmed
sanca#!na dnmekten ba"ka bir are bulamad!. Avde-
ti esnas!nda, %ah $smailin halifelerinden Nur Alinin
ba"!na toplanan sileri yola getirerek, Yenierilere
bir cemile gstermek istediyse de, gnderdi#i asker
ma#lp oldu#undan ve tabii, vaka da Istanbulda bek-
lenilenin aksi bir tesir uyand!rd!#!ndan, nihayet Ye-
nierilerin Sultan Selimi istemekteki !srarlar! da gn-
den gne artt!#!ndan, yine huzur-u hmynda bir
meclis aktolunarak, %ehzadenin getirilmesine karar
verildi ve keyfiyet, bir davetname ile kendisine bildi-
rildi.
Vkelca Sultan Ahmedin art!k asker nazar!n-
da tezkiyesini dzeltme#e bir are kalmad!#!ndan, ace-
le olarak Sultan Rorkudu $stanbula getirterek K!"la-
ya iltica ettirdiler.
Korkud, Fatihin vefat! esnas!nda zuhur eden fit-
neyi bast!rmak iin babas!na vekleten saltanat tah-
t!nda bulundu#u zaman, ok kimselere ihsanlarda bu-
lunarak ok iyi bir "hret kazanm!" ve sonralar! da
ilim ve irfan ile "hret bulmu" olmas!na nazaran, as-
ker taraf!ndan heyecanla kabule mazhar olaca#!n! um-
dular.
*26
YAVUZ SULTAN SELtM
Fakat milletin yksek ahlk" henz bozulmad"-
#mdan, asker tak"m" kendilerini nimetlere garkede-
cek bir kimse yerine, devletin !an"n" ykseltecek kud-
retli bir eli tercih ederek, Korkuda fevkalde bir ihti-
ram gstermekle beraber Sultan Selimi de istemek-
teki "srarlar"ndan dnmediler. Binaenaleyh, Sultan
Selime ister istemez Saltanat mjdesini havi davet-
name gnderildi.
%!te Sultan Selim, saltanat"n nc derecede v
ris" iken zaman, er!edi, ekbere tercih ederek Osmanlr
taht"n" bu !ekilde vakitsizce aya#"na getirmi!tir. Ken-
disi bu f"rsat" ganimet bilerek kanaatten ise, zuhur
eden de#i!iklikten bir kat byk bir ink"lp meydana
getirerek, n"illet-i islmiyenin riyasetine, geti#inde,
Beni Umeyye saltanat"n"n zuhurundan beri s"rf alel-
ade bir merasim hkmne girmi! olan biat-" !er'iyeyi
hakikaten yerine getirmek istedi. Erbab-" hail akd'in
(7) hepsini huzuruna topl"yarak Ben Pdi!h olur-
sam niyetim Arabistan" erkeslerden, bild" Acemi -
!iadan tathirdir. Hatta %slm bir noktaya cem iin
Hind ve Turana gidece#im ve !ark ve garbda ily-"
kelimetullaha al"!aca#"m (8) Zalemeye, evld"m ol-
(7) Devlet i"lerimle Krlhiyetll "ah!slar.
(S) Sultan Sc'lin!'in bu szleri gayet mhimdir. Hin il f-
tuhat!n! tHMiri!!! etti#i ele muhakkakt!r. Hatt M!s!rda iken $s-
kender'in Uin!l Seferinde Reti#i yollar! harita zerinde i"aret-
le, konaklanarak intihal $t+ r i ve askeri noktalar! dahi mlhaza
etti#i rivyi't edilir. ('$h!m haritas!na bakarak: Dnyan!n bir
sultan iin dar <!ld!!um! sylemesi kurt!!ftk istedi#i Cihan Dev-
letini tasavvurdan ba"ka !!edir? Bunu yapabilmek iin $slm
<Hlnyas!!!! $4'lt hir devlette ee!n etmek $stiyordu. Byk Pe-
derin intikam!n! al!!!ak - yahut Y!l!l!r!m Bayezidin ma#lubi-
yetini gidermek iin. Turan seferini yapmay! akl!na koymu"-
tu, Bunu temin ettikten sonra Avrupaya tevccch etmek ve mu-
azzam bir kuvvet ile oray! da hkimiyetine almak istiyordu.
Bu suretle Ko!n a'd an heri hasret ekilen Cihan Devleti ar-
zusunu tahakkuk ettirmek arzusundayd!. Biltn insanlara has-
retle bekledikleri adaleti ve huzuru getirmeyi tahayyl edi-
YAVUZ SULTAN SEL%M
37
sa, merhamet etmiyece#im. Zaman"mda rahata var-
mak ve ahaliye tasallut etmek mmkn olamaz. %!te
benim halim budur. Biraderim ise rahat" sever ve hilm
ile muttas"ft"r. Seferden korkmaz ve hadden tecavz
etmek istemezseniz bana biat ediniz. Ve ill Sultat"
Ahmedi ihtiyar ediniz ki, zaman"nda o da, siz
de saf an"zla me!gul olursunuz. diyerek himmet-i r i-
yaya itina ve fakat devlet-i dnyadan %sti#nas"n" izhar
eyledi.
Bu merdne ve ankamizacne hareket makamla-
r"nda k"l"lar"na dayanarak ayakta durmakla iftihar
eden Osmanl" kahramanlar"n"n gnllerinde gizli olan
yordu. Itnn"" basit bir ciha".girlih %in, ya#magirlik kin inle-
miyordu. Bunu Byk Peyg"mberln Benim dinim at"n gidebil-
di#i yere kadar yay"lacak idelindeki hadisle i!aret buyurulan,
giy"vvl Muhammedi'yi tahakkuk ettirmek %in InUyor ve kendini
Beher eerniyyet dilhest pert!nl-i m
beytiyle teh""rlkz ettiriyordu. O#ua destan"nda d al"ka telkln-
editan cihan" fetih telkkisi, Yavuzun, ve onun bihakk"n h-
kmdarl"#"m yapt"#" Trkn te"in %slm l"nftnlylo blrltitylynr,
cthamgUmOl bir gftye haline geliyordu. $tila devirlerindeki biitlln
kumandanlar, scrhadifrde d#"en hlttUn kahramanlar, mutuur
bir Ingiliz tarihlisi olan Bemard Lewis'in dedi#i gibi git tikle-
ri lkeler fi hak, hukuk, adalet ve insanl"k gtrdklerine %nanan
ad"m "l ur d t.
N"< gurU"dlr k%, Yavuz Sla.v tehlikesini de gtirrn ve buna $ba-
ret eden l"ir Pfcdi!aht"r. Kay"nbabas" K"r"m Han"na bunlar"n
velOri bir kavili oldu#unu, daima t k i z edilmeleri lz"m geldlfcini,
rshub"ntt "nllraml 0/1 ilmesini yan"yordu.
Yh v u z <'<'+>'ri jpayet az, 3-1 saat uyuyan bir adamd". Ta-
rih miti al Ans"ndan bilhassa byk zevk al"rd". Mverrih Ali.
CelftlciUleye httlrutden onun gzlk ile tarih r""talft etti#ini:
usun Hrh"a"it'lik nenelerinde kendisini ok t uykuya al"!t"rdt-
jpm HOkbetten Ktyrl e#lenceden ve sair letit-l dnyeviden
%M^w"nNH%"|t<Nt, iuif't "niin"fvi hlr bayat ya!ad"#"m, tab'an u-
tanga oklu#unu ya*ar. H"!"r seferinden dn!te o zamana ka-
dar Hitan"n grmedi#l br mu"afferiypt temin etmlj (Katya S-
lltnii Timur ve HUlg geememi!, %skender denizden mrur
(t""!tlr), devletin arazisini hemen bir misli geni!letmi! olan
38
YAVV2. SULTAN SEL%M
hamiyet ate"ini, tarifi kaabil olam!yacak derecelerde
alevlendirerek fevern ettirdi. Herkes "evk ve cezbe
ierisinde Pdi"h! alk!"lad!lar ve hemen biata ba"-
lad!lar.
Sultan Selim bu hsn kabul zerine $stanbula
girdi, ve saraya yakla"!nca babas!na tazmen, alay ara-
s!nda at!ndan inerek bir hayli zaman yaya yrd.
Vaktaki Byezidin huzuruna vusul myesser oldu.
Vkeln!n araya girmesiyle bunca seneler gr"me#e
hasret olan baba o#ul biribirine sar!larak zr zr
a#la"t!lar.
Bu garib hal ile ikisinin de gnllerinin biraz te-
selli bulmas!ndan sonra, Bayezid, o#lunu bizzat elinden
tutarak, istihkak etti#i yeri olan saltanat taht!na !-
karm!"t!r. Vakan!n cereyan! 918 Seferinin 7 nci Cuma
gn idi.
Yeni Pdi"h en evvel vkel ile beraber kendine
biat eden karde"i Sultan Korkuda, Midilli inzimamiyle
Saruhan Eyletini <Manisa J tevcih ederek onu memu-
Ihi bl"yk l %K%%!ah kemlisi iin %stanbul'la tok byk bir kar-
!"lama merasimi yap"laca#"n" istihbar edince, bir gn evvel
gizlice Topkap"'ya geerek kadar haya sahibi ve alyi!ten l"""!-
lanm"yan bir biiyiilc zat idi.
lunlar dnya hkmdarlar"nda pek nadiren bulunacak has-
letlerdir. Onun %in me!hur mverrih Salabery Sultan Selim
Trklere l&y"k okluklar) derecede I&di!ut"l"k etmi!tir, %!te bunun
iindir ki ht"" TtirKMr Sultan Selimin meftunudurlar, Sul-
tan Selimin hrr^V/aU'N% V-rn""r. tamamen harikuladedir
Metaneti nfuzu azar" faaliyet ve gayreti tebaas"n"n kalb-
lerinde byk bir ba#l"l"k do#urarak itaati, tabii bir kanun httk-
ml"e getirmi!tir. ylo ki, Sulta"" Selimin en uzak yerlere ic-
ra eyledi#i seferler esnas"nda vatan"n btltiin ahalisi manen o-
nun pe!inden geldi#i iin, ordusunda da hemen hi bir itaatsiz-
lik zuhur etmemi!tir (Ahmet Refik, Tarih Sahifeleri, Sh. 32 -
33), demektedir. Bunun %i"""Hr ki lUmilnden 430 sene sonra ona,
Bakinin Kanuni Mersiyesi ayar"nda bir Selimn"nc yazm"! ci-
lan Yahya Kemal kendisine bu siiylendijti zaman Demek M ben
Trk gibi dU!iinilyorum demletir.
YAVUZ SULTAN SEL%M 29
riyet yerine ve babas!n! dahi kale kap!s!na kadar ara-
bas!n!n. yan!nda yaya olarak u#urlayarak - ikamet -
gh edinme#i arzu eyledi#i - Dimetoka'ya gnderdi.
Sultan Selim'in ciUsu vaktinde Devlet-i Aliyye
(9) bnyem gayet kuvvetli iken, yak!c! hummaya tu-
tulmu" ve o halde asab!na zaaf getirmi" bir gen peh-
livana benzerdi. nk Byezidin idaresinde olan s-
knet cihetiyle, halk!n hamiyyet galeyan!na birden bi-
re durgunluk geldi#i gibi, bir taraftan da %iilik illeti,
mlkn askerlerine var!ncaya kadar sirayet etmi"ti.
Binaenaleyh Pdi"h!n byk maksatlarla u#ra"ma#a
ba"lamadan evvel, bu hastay!, bulundu#u helk olma
tehlikesinden kurtarmas! lz!m geldi#inden, buna are
olarak mir-i mutlak tarz!nda, yani ihtiya grndk-
e her trl detler ve nizamlar!n Ustiinde hareket et-
meyi ihtiyar eylemi"tir.
$dareyi btiin biltn ele ald!#! zaman etraf, d"-
manla dopdolu olmakla beraber hzineyi akadan, an-
barlar! mhimmat-! seferlyeden hali buldu#undan,
mliyece bir tak!m cil !slahatlara te"ebbs ederek ge-
liri hayli artt!rm!" ve tam bir sebat ve devaml!l!kla
harp tedariktma ba"lam!"t!.
Bu tedbirlerin cmlesindendir ki, cls akabinde
(Venedik) sefiri gelerek devletle olan muahedesini ye-
nilemek istemekle, o zamana kadar Memlik-i Osmani-
yeye (10) serbest girmekte olan metalanna = 5 (yz-
de be") gmrk koydu.
Pdi"h bu !slahat ile me"gulken vkel ile "eh-
zdeJer dc f!rsat! ka!rm!yarak ellerinden gelen desi-
selerinde kusur etmediler. Bir taraftan vkel Pdi-
"h!n her fikrine bir hata isnad!yla beraber, asker is-
yana haz!rlamaktan geri durmad!klar! gibi, bir taraf -
(0) OsmanlI tmparatorlannnn resmi %smi.
(10) Ofimanl" memleketleri.
o
YAVUZ SULTAM SEL%M
tan da $ehzadeler $ah %smailden istimdat etmi! ve o
ise Memlik-i Osmaniye ahalisini sap"tmak iin birbi-
rini mteakip memurlar sevketti#inden ba!ka, M"a"r
ve Zlkadriyye (11) tak"m"yla dahi Devlet-i Aliyyeye
karg" bir ittifak meydana getirme#e te!ebbs eylemi!-
ti.
Hatta, Pdi!h"n nezdinde bulunan karde! ocuk-
lar"n"n mensuplar" dahi, yenierilerin arzusu, veraset
usulne galib oldu#unu grnce byk byk mitlere
d!erek, a#"zlar" vaatler, cepleri alt"u"la dolu oldu#u
halde her tarafa yay"ld"klar"ndan, mlkn her k!esi,
kimi Safev" Devletine tbiiyet iddia ve kimi $ehzadeler
den biri iin saltanat talep eder, bin trl fesat f"r-
kalar"yla mlml olmu!tu.
Nihayet bu fesat tak"m"n"n verdi#i karar zerine,
Sultan Ahmedin o#lu Aleddin bir tak"m askerle an-
s"z"n Buraaya "k"p gelmekle. Pdi!h bu hareketi i!i-
tince biraderinin bu kendisinden umulm"yau cesareti,
garibine giderek, acele olarak topl"yabildi#i askerle
Anadoluya geti ve Malkoo#lu Ali Beyi bir tak"m as-
kerle Bursan"n kurtar"lmas"na gnderdi.
Daha yola girilir girilmez yenierilerle, sipahiler
aralar"nda bir mnazaa "karmakla, el alt"ndan tertip
olunan fitne byme#e ba!lam"!sa da, Pdi!h"n !id-
det ve mahareti derhal i!i bast"rd"#"ndan, Aleddin
ordu""un kar"!"kl"#"ndan umdu#u yard"m" gremeyince,
mecburen Ali Beyin takibi nne d!erek Darendeye
kadar kam"!t". Pdi!h da tam bir sratle Engrii-
ye (Ankara) yeti!ti#i halde Sultan Ahmed da#lara e-
kildi#inden, bo! kalm"! olan Amasyan"n idaresini Da-
vud Pa!azfide Mustafa Beye havale ederek Bursaya
dnd.
K"! esnas"nda Sultan Ahmed'in ikibin atl" ile
(11 > Dnlluul>ro@!!lh!r!
YAVUZ SULTAN SEL%M 31
Amasyay1 basarak tekrar zabt ile Mustafa Beyi esir
ve fakat kendine vezir eyledi#i haberleri gelince, Pa-
di"ah iki bin ki"inin Amasyay! alma#a kifayetsizli#i-
ne ve Mustafa Beyin nil oldu#u makama bakarak va-
kay! hakl! olarak onun h!yanetine hamlile beraber, ku-
mandanlardan "phelenme#e ba"lam!"t!.
Bu s!rada ise Malkoo#lu ordudan kaarak gelip,
askerin Sultan Ahmed taraf!na meylini haber verdi#i
gibi Sadrazam bulunan Koca Mustafa Pa"a, Amasya-
n!n kurtar!lmas!na sevk olunan askerin hareket "eklini
ve gayesini, gehzde Sultan Ahmede ihbarla te"ebb-
sn semeresiz kalmas!na ve sevkolunan svari bl-
#nn berbat olmas!na sebep oldu#u, tutulan mektup-
lardan haber al!nmakla "phe bir kat daha kuvvet
buldu#undan, etrafa mhir memurlar ve sahte mek-
tuplar gnderilerek yap!lan tahkikat neticesinde kar-
de"leri, karde" ocuklar! vkels!, memleketin etraf!n-
da bulunan di#er $slm meliklerinin askerleri, Me-
mlik-i Osmaniye halk!ndan olan %iiler, bazan mt-
tefik olarak ve bazan tek ba"lar!na bin trl vas!talar-
la kendinin ve belki devletin zevaline al!"makta ol-
duklar! kat olarak meydana !kt!#!ndan, Padi"ah
kendisini son derece keskin tedbire mracaat mec-
buriyetinde grm" ve fitne ate"ini, tutu"turanlar!n
kaniyle sndrme#e bavl!yarak ilk nce Sadrazamla ya-
n!nda bulunan karde" ocuklar!n!n hepsini ldrtm"-
tr.
Sultan Selim etraflar!n! eviren mfsit kimsele-
rin h!rs ve emelleri yolunda kurban olan bireler iin
matemle me"gul iken Sultan Korkudu imtihan yolun-
da, saltanat teklifini havi kumandanlar lisan!ndan da-
ha evvel gnderilen mektuplar!n zaten bir f!rsat gz-
lemekte olan %ehzde taraf!ndan kabul ile verilen ce-
vaplan. bu s!rada Sultan Selm Hazretlerinin eline
ula"makla, bu sadakatsizli#in tesiriyle ok zldk-
32
YAVUZ SULTAN SEL%M
ten ba!ka, Sultan Korkud idaresinde bulunan Saruhan
Sanca#"n"n pyitahta yak"nl"#" ve binaenaleyh orada
zuhur edebilecek bir fitnenin !iddetinin ehemmiyetini
ve vahim akibetini mlhaza eyledi#inden, Sultan Ah-
med gailesini tehir ile bir ka bin svari seip yanma
alarak, akla hayret verir bir sratle Bursadan, be!
gnde Manisaya vs"l oldu ve karde!ini saray"nda ku-
!att".
Fakat Sultan Korkud, nedimi olan Piyle Beyin
gayret ve sadakati sayesinde gizli bir kap"dan kam"!-
t" ki, sonradan tyin olunan memurlar"n eline d!erek
ahdini bozdu#u iin ldrlm!tr.
Pdi!h karde!inin vefat" haberini i!itti#i ve
idam olunaca#" s"rada kendine bir manzum mektubu
okudu#u gibi gnlndeki karde!lik !efkati, k"zg"nl"k
ve vazife ifas" gibi hislere galebe ederek hafta-
larca teessfle a#lad"ktan ba!ka, seti#i ve yapmak is-
tedi#i maksatlar"n, bu kadar ac" fedakrl"klara ihtiya
gsterdi#ini grnce, idare !eklinde oluruna gitmek ve-
yahut saltanattan el ekmek gibi bir tak"m meyusa
hayallere u#ram"!t". (12)
(12) $ehzade Korkut Osmano#ullar"n"n yeti!tirdi#i byk sima-
lardan biridir. Alim, faz"l, !ir, musiki!inas uli. Bahriye i!lerini
ok iyi bilir ve "lnli('llcr+ himaye ederdi. Barbaros karde!ler
onun hini Ay e etti#i, anmadan Devleti Aliyyeyc memleketler ve
zaferler kazand"rm"! kahramanlardand". Onlara Art"k $arki
Akdenizi b"rak"n, garbi Akdenizc tevecch edin, tavsiyesinde
bulunan Sultan Korkudd""r, Bu unun askeri noktadan dahi, ne
derece a#am Jeo politik jttr!lere sahip oldu#unu gsterir. Ya-
vuz tahta "kt"#" znn"nn, ayn" anadan oln"a, kendisinden 3 ya!
byk bu a#abeysine dokunmak iste""edi. nk kadrini ve k"y-
metini biliyor, kendilini ok scvc"" dayal"lar" kstrmek ietemi-
yorduJPedeNi Fatihin ok ho!land"#" hu a#abeyini ayn" zaman-
da takdir de ediyordu. Korkut %stanbul'dan ayr"lmak isteyince
ona msaade de ettJ. Hatt Yavuza saltanat dAvas"nda bulur.-
m"yaca#"na saltanat iizerindok} hukukunu ona. devretti#ine dair
bir senet verdi#i gib'-, Vavuz'dan da, Ansdoluda istedi#i sancak-
lann kendisine verilece#ine, dahili S!Jcrir.o mdahale edilmcyece-
YAVUZ. SULTAN SEL%M
Garibdir ki, bir taraftan bu yaral" arslan sk-
netle vakit geirme#e karar verdi#i s"rada, te taraf-
tan, zaten saf as"ndan ba!ka bir !ey d!nmeyen Sul-
tan Ahmed, umulan"n stnde bir celdet hs"l etmi!
#ine mtedair bir send de ald". Fakat Anadolu'ya gidince ba-
"aa pek ok adan" toplad", Yavuz bundan !phelendi. Ald"#" ha-
berler de bu !phesini takviye eder mahiyetteydi. Bunu dene-
mek iin baz" ricale, kendisini makam" saltanata dvet eden
mektuplar yazd"rd". Sultan SelimV verdi#i z ve etti#i yemi-
ne gre bunlar" kendisine haber vermesi ladindi, Fakat bir Os-
mano#lu bunu yapamazsa bile, kendisine mektuplar" gnderen
ricale hi olmazsa %htarda bulunmas", bu davdan vazgemele-
rini bildirmesi iktiza ederdi. Korkut bunun aksini yapt"; bu mek-
tuplara "nsbet reva verdi. nk Fatihin vefat"nda pederi ge-
linceye kadar 19 gn saltanat naibii#lnde bulunmu!tu. Nihayet
bir Osmano#lu idi. Onlar ya lecekler, ya Devlet ba!kan" ola-
caklard". Ba!ka tiirii) bir hayat onlarca ya!amak delildi. Ya-
vuz ine Anadoluyt" tebdid eden, %slm dnyas"n" endi!elere nev-
kedcn km)ba! beliyesini temizlemek azm ve karar"ndayd".
Kendisine biat eden Osmanl" milleti ile, kendi topraklan d"!"n-
daki ehli - snnet efkr" umumlyesi ondan bunu talep ediyordu.
%ran seferine ciharken arkas"nda bir saltanat mddeisl b"raka-
mazd". N&far Korkud'un zerine yrd. arp"!"na olmadan
Korkud 'M"s"r'a kamak istiyordu. Cem Sultan vakas" giU olma-
mal" iin sahillerde dahi emniyet tertibat" ald"rd". Yak"n adam-
lar"ndan l*iy&]e Bey ile Antalya civar"nda bir ma#arada yaka-
land", Bursaya getirildi ve orada bin seneden beri devam fi-
den O#uz auanesine gre, muazzez ve mukaddes olan kan" d-
klmeden yay kiri!iyle siyaset edildi, Korkud/ kendisine Ka-
p"c" ha s" Sinan a#a Ferman" tebli# edince bir saatlik bir msaa-
de ifcte"t"l!, b"" arada Yavuz'a manzum bir mektup yazm"!t".
Ertesi gn Yavuza mektup verildi#i zaman koca hkmdar, o
katlar ricalin aras"nda gz ya!lar"n" tutamam";, hngr hngiir
a#lam"!, il gn ummi matem iln etmi!tir. ftorkudu Atas" Or-
han Gazinin yan"na defnettirdi. Trbedarl"#"na, efendisine sonuna
kadar And"k kal"n"n Piyale Beyi, taltif, takdir ve ihsanlarla tyin
etti. %ki k"z"na da ok byk ltuf ile muamele etti, br ok he-
diyeler ve ihsanlarda bulundu#u gibi maa! da ba#latt". Di#er
$ehzade Suttan Ah"nedln annesi ve h"zlar"na da ayn" tanda
muamelelerde bulundu, BUtUn bunlar" Devlet ve millet iin yap-
t"#"n" gstermek %stiyordu, Bugn Antalya denilen Korkudell
uzun zaman bu !ehzadenin ismini ta!"d".
YAVUZ SULTAN SEL%M F. 3
4
YAVUZ SULTAN SEL%M
ve tedarik etli#i orduyla Bursa zerine yrme#e ba"-
lam!"t!.
Sultan Selm bu haberi al!nca ekti#i matemden
daha korkun olan zulme mni olmak iin yan!nda
bulunan askeri alarak, lmn ararcas!na hasm!na
kar"! koyma#a ko"tu. Yeni"ehir civar!na eri"ildi#i za-
man, nc bulunan Anadolu Beylerbeyi ile Imrahor
Mehmed A#a kendilerini lme atar gibi Sultan Ah-
med ordusuna hcum ederek, miktarda olan nisbetsiz-
likten dolay!, bir i" gremedikten ba"ka bir hayli te-
lefat da verdiklerinden, ordunun mevcudu yedi sekiz
bin ki"iye inmi"ti. Padi"ah ise as!l byle byk tehli-
kelerde stnlk ve meziyetini gstermek, "anlar!n-
dan olan ez!mdan bulundu#u iin, askerinin azl!#!-
n! "ahs bykl#yle telfi ederek hemen muharebe-
ye ba"lad!. Ve ordusunu arada olan sudan yzerek ge-
irerek, yirmi bin ki"iden fazla olan hasmmm kar"!s!n-
da, her trl hcumun geri pskrtlmesine msait
bir harp mevkii seti.
Sultan Ahmed, harbe ba"lamadan evvel bir eli
gndererek aralar!ndaki eki"menin "ahs bir vuru"-
ma ile (teke tek) haledilmesini teklif etti.. Sultan Se-
lim eliye, Padi"ah olan karde"ini cellt m! zanneder
ki, kendi gibi bir cizle mbareze edeyim? diyerek el-
iyi geri gnderdikten sonra, nefsinde olan kahraman-
l!k gururunun bir zandan ibaret olmad!#!m fiilen isbat
iin gayet az bir askerle hcuma ba"lam!"t!.
$ki taraftan be"ytiz kadar arhac! (13) sava"!
aar amaz, Padi"ah seri bir halde i"i bitirmek niye-
tiyle, d"man ordusunun bir tarafma "iddetle hcum
iin bin atl! memur ettiyse de, Sultan Ahmed. can
korkusuyla fevkalde bir gayret gstererek, on bin ka-
(13) Eski sava!larda, muharebenin ihtidas"nda d!mana
ald"ran grup.
YAVUZ SULTAN SEL%M
dar svari ile bunlar! kar"!lam!" ve geri pskrtm"
oldu#undan muvaffakiyetin ne tarafa meyledece#i bi-
linmez bir hale gelmi"ken, Sultan Selmin tam bir sr -
at ve maharetle sevketti#i yenierilerle Anadolu Bey-
lerbeyi, %ehzadeyi "iddetli hcumlarla yerinden kopar-
d!lar. Bir hay kanl! arp!"malardan sonra btn ordu-
sunu peri"an ettiler.
%ehzadenin takipiler eline d"t#n haber ver-
mek iin gelen mjdeciler Pdi"h! korku veren bir
"a"k!nl!k iinde bulmu"lard!. Bu skt n!nda fikir ve
kalbinden geen mlhazalar!n tesiri bilinemez. An-
cak lisan!ndan !kan szler kh saltanat vazifelerinin
tahamml kaabil olmayan mecbur bir bel oldu#un-
dan "ikyeti ve kh Sultan Ahmedin bu sefer gsterdi-
#i vefas!zl!#a ve elebi Sultan Mehmed ve karde"leriy-
le, Sultan Cem vakas! gibi emsalinden edinilmi" tecr-
belere nazaran hayatta b!rak!lmak lz!m gelse, dahil-
de fesad!n nn almaya imkn olmayaca#!n! beyan-
dan ibaretti. Nihayet znt ve ya"larla karde"inin
idam!na hkmeyledi. Bu musibet, Korkud'un yaras!
zerine bir yara daha amakla Padi"aha memleketin
asayi" ve saltanat!n teyidi lezzetini hissettirmemi"ti.
Fakat zaman!n ktlkleri de bununla son buldu#u iin,
Sultan Ahmed vakas!ndan sonra cihangirlik azmi, fit-
ne girdaplar!ndan ftuhat yollar!na gemi"ti.
Vakta ki Pdi"h bu menhus seferden Edirneye
avdet etti. Saltanat!n yerle"ti#inde "phe kalmad!#!n-
dan, kom"u memleketlerin elileri birbiri arkas!ndan
sulh anla"malar!n! yenilemek istediler. Pdi"h!n na-
zar! da "ark taraf!na oldu#u iin, Rumeli hududunun
emniyette bulunmas! arzusunda oldu#undan, sefirlere
byk bir hsn kabul gsterdi.
Bundan sonra huzurunda umum bir divan kura-
rak %ah $smailin Islama verdi#i tefrika ve ehl-i sn-
nete eyledi#i zulmleri bizzat sayarak mukatele iin
36
YAVUZ SULTAN SEL%M
rey istemekle ulem derhal fetva verdiler. Fakat b-
tn kumandanlar skt halinde bulundular. Zaman"n
hamiyet sahiplerinden Abdullah isminde bir Yenieri
bu hali grnce Pdi!h"m ne durursun? Allah, u#u-
runu a"k, k"l"c"n" keskin etsn. Biz gitti#in yere gi-
der, kald"#"n yerde kah"ruz+ demekle, kimi kendili#in-
den kimi de mecbur herkes Abdullah" takip etti#in-
den, Pdi!h derhal ran seferini iln eyledi ve neferi,
gayretine mkfat olarak birden bire Sancak Beyli#i-
ne kadar ykseltti.
zerine var"lmak murd olunan $ah %smail Sa-
fev, fevkalde ndir olarak yeti!en ashab-" zuhurdan
olarak, daha ondrt ya!"nda iken dedelerine mrd
olan !ileri ba!"na tophyarak Iran ve Horasan ve Iraka
gasbederek malik olmu!tu. Meydana getirdi#i madd
kuvvet ise, tuttu#u ve mensub oldu#u yeni mezhebin
mnevi yard"m"n" bir kat daha tahkm etmi! ve Me-
mlik-i Osmaniye'nin her taraf" $ah %smail taraftarla-
r"yla dolmu! oldu#undan devlete bu musibet, Uzun
Ha!an bels"na glib ve hatta Timur fitnesine yakla-
!"kt". (14)
(14) %ah $smail .Savefl bir "eyh sllesine]endir. Cengiz za-
man!nda ya"am!" olan Kafiyeddin Eh lahak Erdebiliye nlsbet
edilir: %ah $smail ib!!l %eyh Haydar h. Ciineyd b. $brahim o.
Hora Ali b. %eyh S!!drcddin $bni Safiyeddin Erdebil. Bu ile,
%ah $smail in dedesi olan %^yh Cttneyde gelinceye kadar, Erde-
bil tekyesi "eyhlisiyle iktifa ettiler. %eyh Ciineyddir ki, %eyh-
limi, %ahl!#a evirmek hlya ve dvas!na kap!ld!. %eyhin ikbal
ve riyaset h!rs! Har ak oyunlu Hanedan!ndan ola Erdebil hakl-
ini Cihan %ah!n infialini celltettl. Ve kendisini cezaland!rmak
istedi. %eyh, Cihan .%ah!n d"man! olan Uzun Hakan!n saray!na
iltica etti, l'z!!n Ihman Cnfjdc yaln!z muavenet etmekle kal-
mad!, k!zkarde"i H!!ttce Begiim' de tezvte eyledi. Cihan %ah!n
tlznn Ha"ana ma#lup olmas!yla yeniden Erdebile dnd ve $ran
hkmdar!na yak!nl!#! d ola yitti yle yine siyasi hudal*r!na ba"-
lad!. Siyasi gayelerini rtmek ve kendisini huzursuz yapan %ah-
l!k $lli hs!n! ke"fettirmemek $in gayri miklm olan Grellere
cihad! bahane ittihaz etti, Ukin h!riatiyanlar zerine yttrii!!e-
YAVUZ SULTAN SEL%M
37
Tehlike ne kadar byk ise onunla u#ra!ma#a
Padi!ah"n alcenab azmi de o kadar artt"#"ndan 920
hicr (1514 M.) senesinin bahar" eri!ince, Anadolu ze-
rine hareket olundu. Ve dahil ihtilllere dir grlen
emreler zerine, tyin olundu#u yukar"da sylenen
memurlar vas"tas"yla $ilikleri tahkik olunabilen kurk-
rek yerde, !imale dnerek $irvan Hakiminin arazisini istil etti.
Fakat mahalli askerlerle giri!ti#i cenkte telef oldu, Uzun Ha-
ftan, Gneyde olan sevgisini o#lu Haydar'a intikal ettirerek K""
Atem!ah Ba"u"yu onanla, evlendirdi, t tun Ha!an, Fatih'le Ter-
can ovas"nda, Otlufebelinde yapt"#" muharebede matlup olarak
bozulmu!ta. Fatih, kendisi gibi Trk olan ve O#uzlar"n Bay"n-
d"r a!iretinden bulunan ve maiyetinde de hu ve di#er a!iret kuv-
vetleri olan Ijznn Ha!ani muharebede hezimete u#ratt"ktan
sonra takip ettirmemi! dr. Bunun sebebinin siyasi oldu#u muhak-
kakt"r. Bununla Ftih snni O#uzlar aras"ndaki karde! kavga-
s"n" hem %leri gtrmek istemiyor, hem de $iisi bol olan %randa
hkmet sren siinni Akkuyunlu hanedn"""n" mevkiini sarsma-
mak %stiyordu, l'zt"n Ha!an da herhalde hem $ia rerinde nfuz
a^liunak, hem de onlardan kuvvetli adamlar" peylemek iin bir
tarikat !eyhi olan Gneydi tutmu! olacakt"r, Fakat $eyh Ctt-
neydi daha Konyada iken $eyh AbdUUtifin grd# ve dedi#i
gibi gayesi sofuluk olmayan, !eriat bozup emaret etmek d-
vas"nda bulunan hir adamd", Hakan"n byle bir kimseyi tut-
man" hem kendi h&nedan"mn sonu olmu!, hem de %slm dn-
yac"na byk zararlar vermi!tir.
$eyh Haydar Uzun Ha!an hayatta kald"#" mddete sk-
netini bozmad", A""cak onun vefat"yla %randa kar"!"kl"klar "-
k"nca hu durgunlu#undan ayr"larak babas" gibi fiili harekete
ba!lad". Taraftarlar"na herkesten ayn bir k"s"l klh giydirdi
%d, bundan sonra Iranl"Iara verilen (K"z"lba!) tabiri hurdan "k^
mistir. $eyh Haydar, Bay"nd"r Ularla yap"lan hir muharebede
maktul dtt!ttl. Sonra bunun o#lu ulan %smail gizlendi. Kendisini
Geyl&n Hakimi $erif Ha!an himaye etti. Akkuyunlu Han" Ah-
tned Mirza, Ismailin memleketten "kar"lmas"n" istedi; fakat
$erif Ha!an, firarinin kendi memleketinde olmad"#"na yemin
<etti, nk Ismalli byk bir a#a zerinde sakl"yordu; bun-
dan dolay" ytmininden hnis olmad"#" zana" bt"l"nda bulunu-
yordu, %smail alt" sene kadar burada kald"ktan sonra Lahcanda,
taraftarlar"n" toplad". Bura ahalisi Timur istils" zaman"nda de-
deleri taraf"ndan himaye ve esaretten kurtar"ld"#" iin tekye
$eyhlerine meclub idiler. %smail $ahl"#"n" iln ile toplad"#"
38
YAVUZ SULTAN SEL%M
bin kadar adamdan en tehlikeli olanlar"n"n idam"yla,
geri kalan"n icab"na gre tevkf alt"nda veya gz hap-
sinde tutulmas" iin memleketin her taraf"na ferman-
lar gnderildi.
Mamafih $ilerin kkn kesmek mmkn olama-
d"#" iin, Pdi!h Sivasa var"nca, maiyetinde bulu-
bia kii kadar kuvvetle "irvan Hanlanndan, nce bnteMima Intl'
kam"n" ald". Sonra $emseddln gibi buu Akkoy"u"lu meras"n"n
yard"m"yla, zaten ana taraf"ndan ba#l" oldu#u hanedana kar!"
saltanat iddias"nda bulunarak, Tebrizi i!gal ve Akkoyunlu h-
nedan"n" tUrltl hiyle ve deselerle tamamen ldrtt. Hoykcd
$ahl"#"n" iln etti. (1501 M. 906 H.) Sonra Dlkadirogta
AliUddevleden k"z"n" istedi. Red c m b " al"nca da intikam al-
mak %in ordusunu Osm anl" topraklar"ndan geirerek, mda-
faam"z olan Zlilkadriyye arazisini talan, Araid (D"yarbeldr),
Har put gibi mstahkem !cAtrterf istil etti. Zikadriyye HAiKV-
danm"n kabirlerini de!ip kemiklerini yakt"rd". Yakalad"#" A14-
devlenin orlonu ve k"zlar"n" kebap ettirerek gzleri dnm!
askerlerine yedirdi. Birbirlerinin elinden kap"!arak yedikleri ri-
vayet edilir. $ah %Mn"ilin byle vah!etleri vard"r. zbek Han,
$ey bek Han" ma#lup edince eski bir an'aneye uyarak onan ka-
fatas"n" alt"nla kaplat"p iki imi!tir. Kafa derisini de baharatla
doldurarak onnidan Yavuza gndermi!tir.
O devirlerde ya!am"! olan ve destan tarz"nda bir tarih yaz-
m"! bulunan A!"kpaazde mridierinin birbirte"iyle kar!"la!t"k-
lar" vakit Seln"naleykttm yerine ($ah) dediklerini, hasta zi-
yaretinde dua yerine ayni kelimeyi kulland"klar"n", besmele ye-
rine (B%s"ni!ah - $ah"n ismiyle) dediklerini namaz k"lmad"klar"*
n", oru tut"iM"d"klar"t"", r"fza dair ok kelimeler sylediklerini,
ebl-i snnete ok hakaretler ettiklerini, mUslttmanlann r"zk"n",
mal"n" ellerinden al"p, ( ir i birinin avratlar"m tasarruf ettikleri-
ni yazar. Bu, o devirde ehli iin""el taraf"ndan $ah tamailin na-
s"l grld#n a"ka anlat"r. O zamana kadar, snni br ha-
nedan idaresinde bulunan Iran, gult-" !adan bir tekke !eyhi-
nin eline geince, Islm dnyas"nda byk bir heyecan ve en-
di!e belirmi!ti. Bagdatta, $an"da, M"s"rda ve Osinanl" Trktye-
slnde znt bykt. M"s"r'daki Fftt"n"l tasallutu, Seluklier-
den evvelki BUveyh O#ullar"n"n Ragdattafci vak'aian fslm
dUnyas"nda unutulmam"!t". O#uzlar"n, Ttirklerln n"slmanlarca
bir kurtar"r" gibi kar!"lanmalar", i!te bu belAlardan islim dn-
yasm" temizlemi! oimalarmdand", M"c"rdaki Fa timi bei&s"n" te-
mizlemek ve .yine Islm ve Trk dnyas"n"n yeti!tirdi#i en b-
QYAVUZ SULTAN SEL%M 39
nan yzk"rkbin ki!iden, k"rkbin ki!i ay"rarak, Sivas
ile Kayseri aras"nda b"rakm"!t"r ki, bununla hem Ana-
doluda $iler bir fitne uyand"rma#a kalk"!acak olursa,
bast"rma#a muktedir bir kuvvet b"rakt", hem !ayet
d!man memleketinde muvaffak olunamazsa ric'ati te-
min edecek bir istinat noktas" has"l etti, hem de, $ah
yk adamlardan biri olan Nureddn-1 Zengt'nln yeti!tirip byt-
t# kumandanlar"ndan Selhaddlni Eyyubl'ye nasib olmu!tur.
$ah %smail muvaffakiyetini askeri kuvvet ve kabiliyetin'
den ziyade, propaganda ve nifak ekibi tarz"nda te!kiltland"r-
d"#", tarikat organizasyonuna borludur. Fakat bu, Osmanl"ya
tesir etniedi.
ksmall, Osmanl" mlknn bir dahili meselesi olan !ehe&de
kavgalar"na el att". Bunlardan istifade ederek, ahaliyi blmek
arzusunda bulunda. Bunu da $ehz&de Ahmed taraftarl"#" He
yapma#a gayret etti. Yani Trkiyenin i %!lerine bilfiil mttda*
haleye yeltendi. Bu hareketleri barda#" ta!"ran son damla oldu.
$ah o zamana kadar 14 hkmdar ve hanedan" ldrm! ve
topraklar"m ellerinden alm"!t". Bunlar aras"nda $irvan, Mazen-
deran, Dlkadir, Akkoyunlu, Karakoyunlu aileleri en me!hur-
lar+ idi. Bu defa sert bir kayaya arpm"!t". Ehli sUnnet msl-
man efkr" umumiyesi, yukar"dan beri s"ralad"#"m"z nifak ve
!ikak" zntyle kar!"l"yor; mal, can ve "rz masuniyetlerini ha-
leldar eden !ia davran"!lar"n" takbih ediyor; bunlar" halledecek,
kudretli, kuvvetli ve dil bir el ar"yordu. Bu el bir mevhlbe-1 %l-
hiye olarak zuhur etti, Bn Sultan Selimdi, Zavall" %smail bunun
nnde duramad"; ald"randa ma#lup ve mnhezim oldu. Bir
mddet sonra ittifak etmek istedi#i Klemen Sultan" da Mer-
dd>h"Ud maglub oluyordu, iki sefer-i hmayunla %sl&jv" tev-
hid-l milk U millet e kavu!uyordu.
$ah hu ma#lubiyetten sonra fazla ya!amad". 1524 Nenesin-
de henz S7 ya!"nda iken vefat etti. %smail, ttirkede Hatayt
"nahlasiyle !iirler yazard". Bunlar Trk halk edebiyat"n"n gzel
rneklerini te!kil ederler.
Yavuz'un muharebe etti#i $ah %smail, ald"rsna gelinceye
kadar zaferden zafere ko!mu! bir adamd". Asker ve kumandan-
lar", kendisine taabbd derecesinde ba#l"yd"lar. O devre gre ok
stn bir svari gcne sahipti. Bu gnk Erzurum vilyeti-
nin mhim bir k"sm", Kars, Piyarbekir, Mnsul, Ba#dat; Hora-
san, Semerkant ve Buhara'n"n cenubu hakimiyet sahas" %ine gi-
niyordu. O devirdeki %ran, M"s"rdaki Memlk devletiyle birlik-
te dnyan"n en byk devletleri aras"ndayd". Ne var ki Yavuz
40
YAVUZ SULTAN SEL%M
Ismaile, E#er ordunun oklu#undan korkup da sak-
lan"rsan meydana "k. %!te sana bir yi#itlik olsun diye,
askerimi azaltt"m gibi szlerle hakaret eyledi.
Has"l" Sultan Selm Bayburt ve Erzincan gibi et-
rafta bulunan baz" kalelerin al"nmas"na adamlar t-
yin ederek ve o vaktin deti zere $ah %smaille bir
idarecindeki Trk ordusu, te!kilt, askeri ve s"nai teknik itiba-
riyle o devre, kadar tarihin grmedi#i bir sava! m&irnas"yd".
Yavuzun ald"ran meydan muharebesi hareket ssnden 2500
km. uzakta dikilen bir zafer Abidesidir. Ondan as"rlarca sonra
Napolyon, II. Cihan Harbinde Hitler, Rusyaya kars" ayni uzak'
l"kta kisn"+ muharebeler kazanmakla beraber kati zaferi elde
edemediler. $ah Ismailin takti#i de, Rusyan"n bn iki harbte ba!-
vurdu#u ve muvaffak oldu#u taktikti. Btn banlar mlhaza
edildi#i vakit, o zamanki Ttlrk ordusunun kuvvet ve kudretiyle.
Yavuzun harp dehs" askeri %daredeki stn kabiliyeti ok daha
iyi anla!"labilir. Yeri gelmi!ken !unu da syleyelim ki, TUrkler
muharebe meydanlar"nda oldu#u kadar idarecilikte de tarihe
bilyiik n"nnelrr vermi! bir millettir. Muharebeler kazanmak
kolay, fakat milletleri %dare etmek gtr. Biz Kmeliye Sley-
man $ahla gemi!, ondan sonra k"sa bir mddet iinde bugnk
Balkanlar" hakimiyetimiz alt"na alm"!"zd"r, Rurnelideki hakimi-
yetimiz, Trk tarihinin en byk kayb" olan ve Rumeli TUrkiye-
linin kayb"yla neticelenen 1912 Balkan hezimetine kadar 500 se-
neyi gemi!tir.
Yavuz, Diyarbeklrle beraber bUtiln cenbi ve do#u Anado-
lu yu alan, Anadolu birli#ini kuran adamd"r. Bugn buralar eli-
mizdedir. Yavuz li&lebi, $a"""", M"s"r", btn Arablstam alm"!-
t"r. Buralardaki hakimiyetimiz, 400 seneyi bulmu!tur. Btn
buralar ahali+ tarihimizin tatl" gnlerine beraber glm!ler,
Trk ordusunun zaferlerini beraber tesid etmi!ler, ma#lbiyet-
lerimize beraber a#lam"!lard"r. As"rlarca all", ye!illi, hill ve y"l-
d"zl" Trk bayraklar", Avrupa ortalar"ndan Afrika i#lerini'., At-
las Okyanusundan Hin d denizlerine; Yemenden Rusya dahi-
line kadar ha!metle d al galan m "!t"r. Ingilterenin Hind hakimi-
yeti 150 seneyi bulmam"!t"r. Bizden I. Dnya harbinde ald"#"
yerleri 30 sene sonra tasfiye etmek zorunda kalm"!t"r. Rusyan"n
Trk diyarlar"ndaki hakimiyeti daiu" 150 seneyi doldurmam"!,
Do#u Avrupadaki hakimiyeti ancak yirmi seneyi gemekte bu-
lunmu!tur. Bir garpl"n"n dedi#i gihl: hakimiyet mevzuunda
bizim dakalar"m"za <10 sene) mukabil, TUrklenn as"rlar" var-
d"r. Btn bu topraklar ok e!itli kavimierin, "rklar"n, din gu-
YAVUZ SULTAN SEL%M 41
tak"m hakaretmiz muhaberelere giri!mekle beraber,
d!man taraf"ndan ba!lanmas" zerine !erre, !er ile
ruplan ve medeniyet bakiyyeierinin bulundu#u mamur lkeler-
dir, Buralarda y""lm" kuvvetle, yaln"z orduyla durulmaz. Bura*
larda oturan millet, adaleti ve inuanf idareyi kurmu!, hkim
oldnjto halklar"n istediklerini temin etmi!; onlar" maddeten v b
mnen tatmin etmi! bir miiletdi. Buralarda hkim olan millet,
Kuranda Allah"n medhetti#i In"t"l" ve kfrii reddeden; hakk"
tutan ve i'l eden bir milletdi. Bu gn zorlu tcrkettlimiz bfl-
ln, topraklarda aranmam"z"n sebebi de, ecdad"n b"rakt"#" (i
dil idarecilik ht"ralar"d"r. Bu htnnlnr <* kadar tesirlidir ki,
elimizden "kan topraklarda d!manlar"m"z" senelerce huzursuz
etmi!tir ve hail da etmektedir. 93 Harbinde (1818-11) bize kar*
51 S"rp ihtillini tahrik eden ve Ta!kent Hanabu diye an"lan
General ernayef, ar*a yazd"#" bir mektupla bu ht"ralardan
bahsederek aynen !yle demektedir: Burada ( S"rbistan) hi
yoktan ordular yaratmak mmkn... Ben bu imkndan bol bol
istifade ediyortun. Fakat yaratt"#"m ordular" sendeleten bir
engel var; TUrklerin ya!ayan ht"ralar"., O j drt yz y"l ev-
vel her kudreti ve her milleti yenen Trkler, !imdi de silin-
mez ht"ralar"yla her te!ebbs sendeletiyorlar. lmden kork-
mayanlar bu ht"ralardan korkuyorlar. Hemen her yrekte bn
korkuyu seziyorum. Demek ki yaln"z TUrkleri de#il onlar"n tari-
hini de yenmek lz"m. Bu vaziyette ben, TUrklerin, dUzlnelerle
milleti idare edebilmelerindeki muvaffakiyetli s"rr" da anl"yo-
rum: Onlar milletleri bir kerre yeniyorlar. Fakat kazand"klar"
zaferi ruhlarda ve nesillerde ya!atmas"n" biliyorlar... Bir dejfil,
bir kaf' ihtill bile Trkn iliklere i!leyen gizli hkimiyetini
y"kma#a kfi gelmeyecek. Onlarda yaln"z sonsuz bir M a m t de-
#il iradeleri Hersemleten bir sihirbaz zeks" varm"!. Zaten Av-
r""panm yar"s"n" as"rlarca hkimiyet alt"na almak ba!Ka trl
olamazd", Hu !unu ilve edelim ki, hu ht"ralar adaJet ht"ra-
lar"d"r, yaln"z harp ht"ralar" de#il+
%!te $ah"n kar!"s"ndaki kuvvet, ayni zamanda bu ht"ralar-
la mcehhez bir kuvvetti. Osman Gaziden heri gelen btn Os-
mano#ullar" Y"ld"rut"'"n tabiriyle afith gibi mstakimii's-siyre
idiler. MH%Uman rical onlar"n enirinde al"!ma#a can at"yorlar-
d". Ta!kenttekl bir dil verin, M"s"rda ki bir limin, Buharadaki
bir !eyhin gayesi Devlet-1 Aliyyenin hizmetinde bulunmakt". Bu
devlet bir Gaziler, Mcahidler devleti idi. Sultan Selim de, Isn"a-
ile yazd"#" mektupta kendisini bu s"fatta tavsif ediyor ve S11J-
tan'Ul Gaz&t vel-Mcahidin - Gaziler ve MUcahidlerin Sultan"
diyordu. Bn sebeple harbin neticesi su gtrmezdi ve takdir-l
%lhideki gibi oldu.
42
YAVUZ SULTAN SEL%M
!nct. yoluyla huzura gelen sefirleri ya hapis veya
dam eyliyerek hududa varm!" ve hatta ileri do#ru bir
hayli tecavz etmi"se de, %ah $smail, Pdi"h!n her
bir tedbrini muvaffak!yetsiz b!rakma#a, vkeln!n gay-
ret ve al!"ma derecesini ve Yenierilerin iliklerine i"-
lemi" olan rahat meyli dolay!siyle uzun seferlerden
"iddetle nefret ettiklerini bildi#inden, muharebe mey-
dan!nda baht!n! ve iktidar!n! tecrbe etme#e cesaret-
ten ae, Osmanh ordusunun temayllerinden istifadeyi
tercih ederek, askeri yorup bir kat daha k!zd!rmak iin
yol stnde bulunan yerleri tahliye ederek, geriye e-
kile ekile ald!ran taraf!nda bulunan da#lara kadar
gitmi"ti. Padi"ah d"mandan ald!#! esirlerin a#z!ndan
bu hali istihbar etmesi zerine, %ah $smailin payitah-
t! olan Tebrize yrme#e azmetti ve yolu k!rk kona-
#a taksim eyledi.
SEFER
1514 -
Tebrize do#ru !kt! sefer "hrh!na
firvh peyrev oldu cihan padi"ah!na
t zre geti#in grieek le"ker-i guzt
Kn!oldu %rler gibi yavuz nigh!na
Yekser gaza k!l!nc! ku"anm!" bir mmetin
Clis bud!!r erike-i lem-penh!na
Miinkaad edip !eririne ma!r"kla ma#ribi
Bir devlet ermegaan edecektir ilh"na
Ah!r a#ard! tan yeri res-i cibldeu
Serhadde yol grnd Acem tahtghma
IPermn-" bi-emn ile kalkan hm gibi
Tu#rlu nme gitti K"z"lba! !h"na
YAVUZ SULTAN SEL%M 43
Hkaan-! Km le"keri yakla"t!#!n grp
Iran gerektir a#lasa baht-! siyah!na
Hengm! rezmi bildiren vse-! hatifi
Aksetti her tarafta ciblin eibh!na
Sahra-y! aldmm'da gaz vard!r erteye
Ey berk mjde ver fele#in mihr ii mahuta
Meydn-! cenge sye-resn oldu tu#lar
Kehyb-! milk-i N"irevn oldu t#lar.
Yenieriler ise bu s!rada, tam d"man!n mit et-
ti#i gibi sefer zorluklar!ndan ve gurbetin uzunlu#undan
"ikyete ba"lamakla, dima onlar! kendi hokkabazca
hiylelerine ve desiselerine let etmekte olan vilzer,
Sultan Selimi azminden menetmek iin f!rsat! msait
grdler. Ve tertib ettikleri mzevirce lflar!n arz!n!,
Pdi"h!n mahremlerinden Hemdem Pa"aya havle et-
tiler.
Pa"a huzra girerek, ezberledi#i lflar! syleme#e
ba"lar ba"lamaz, Sultan Selim neticeyi hemen anlad!-
#!ndan szn k!l! darbesi ile kesti. Bu "iddet zerine
vzer, gizlenmeye mecbur oldularsa da, tav!r ve ha-
reketleriyle askerin gsterdi#i ho"nutsuzluklar! da art-
t!rmaktan hli olmad!lar.
Nihayet gittike "!marmakta olan askerler, za-
hirenin azl!#!ndan ve mesafenin uzakl!#!ndan "ikyet-
le dnmek isteyip grltlerini ayyuka !kard!lar. Hat-
t Ota#-! Hmyna kur"un bile att!lar. Fakat Pdi"h
bu byk tehlikeye hi ald!rmaks!zm, fevkalde bir
metanetle Yenierilerin kar"!s!na !k!p:
Asker k!yafetli korkaklar, maiyetimde ibraz-! "e-
caat ve beaalet ederek izhar-! rabaiat etmek ister-
ken, "imdi byle mi yapmaya kalkt!n!z? ttaat-! aske-
riye, llemre muhalif hareket etmekten mi ibarettir?
44
YAVUZ SULTAN SEL%M
olu#unu, ocu#unu kans!n!n kuca#!n!, muharebe mey-
dan!na tercih edenler geriye dnsnler; Ben buraya ge-
ri dnmek iin gelmedim. Metib ve mezhime muka-
vemet etmeden istihal-i muzafferiyet etmek nas!l ka-
abil olabilir? Hedef-i aslimize son derece yakla"m!"ken
bir tav-! zellne ile geri dnmek azim ve celdete ya-
k!"!r hallerden midir? brz-! "ecaatte ftur gsteren-
ler, "em"ir-i celdetim alt!nda ibrz-! satvet ve hamaset
ederek ily! kelimetullah etmek isteyenlerden ayr!ls!n-
lar, ben karar!mdan dnemem. Siz gitmezseniz ben tek
ba"!ma da gidebilirim. (15) diyerek atm! ileri srmek-
le, asker, deh"etle kar!"!k bir hayret iinde, cazibe mer-
kezinden ayr!lam!yan maddeler gibi, ister istemez Pdi-
"h!n gitti#i tarafa yneldiler. Ve gide gide ald!ran
sahras!na yeti"tiler ki, %ah $smail de mevcut kuvvet-
leriyle oraya gelmi" ve harp iin en mnasip zannet-
ti#i mevkileri tutmu"tu.
D"man!n ad!rlar! grnd# gibi Pdi"h, baz!
vzermn !srar!yla bir meclis-i me"veret aktederek,
hemen muharebeye ba"lamak veyahut askeri bir gn
rahat ettirmek sretlerinden hangisi mnasip olaca#!-
n! mevzubahs etmekle, btn rical-i devlet istirahat
cihetini tercih ettikleri s!rada, "eref ve itil basamak-
lar!na henz yeti"ip gelmekte olan vatanperverlerden
Defterdar Pir Mehmed Pa"a, Sultan Selim'le yar!"!r-
cas!na Burada bir gn tevakkuf etmekte, iimizde olan
hinlerin d"manla muhaberesine vakit vermekten ba"-
ka bir semere yoktur, lm, nefse vatan edeeek za-
manda iken, bozgunluktan korkuyorsak, hi cevap et-
meyelim. Yahut ne yapacaksak, "imdi ba"l!yal!m yo-
lunda bir tak!m ikna edici deliller ileri srnce Pdi"h:
Ka"ki vzer senin gibi olsa diyerek ve berikilere hi
iltifat etmiyerek, hemen askerinin tbiyesine ba"lad!.
(15) Sabaif-i Muzafferiyat-l Osmaniye Sil. 315-S16.
YAVUZ SULTAN SELtM
45
Bununla beraber, orduyu Hmyn pek ziyade
yorgun oldu#u gibi, adete dahi yaln!z yzbin ki"iden
ibaretti. Halbuki d"man ise hem din ve hem de Os-
manl! askerinin bir buuk mislinden oktu. Bundan ba"-
ka %ah $smail, Osmanl!lar!n birok sebeplerden dolay!
harbi istemediklerine ve kendi tak!m!n!n "iddet-i sevk
ve taassubuna gveniyordu. Ve eline geen esirlerden
ve baz! rivayetlere gre orduda olan hainlerden, har-
bin tertibini de haber alm!"t!. Mamafih sefer yorgun-
luk ve zorlu#u esnas!nda dah Yenieriler, d"man!
nlerinde grnce, Osmanl! "an!ndan ba"ka bir "ey d-
"nmediler. Hasm!n oklu#una ve asker harekt!m!za
olan vukufuna ra#men, Fatihden beri Osmanl!lar!n
harp tekni#inde hs!l ettikleri maharet ve Pdi"h!n
dehas!ndaki kudret, Osmanl!lar!n kuvvetini art!r!yordu.
%ah $smail, etraf! da#larla evrili olan ald!ran
sahras!n!n bir taraf!ndaki tepelerde mevki tutmu", Sul-
tan Selim ise beri taraf!na gelince, dinlenmiyerek ova-
ya do#ru yrm"t.
%ah $smail, ate"li topun Osmanl!lar elinde di#er
harp letlerine nazaran kazand!#! de#erden beri, tab-
yet l-ey" (asker taktik) de yapt!klar! de#i"iklikleri
bilemedi#i iin, ordunun hareketini pek mnasebetsiz
grerek hi mhimsememekte ve svarisinin ayaklan
alt!nda ezdirmek iin, btn askerin da#dan inmesini
beklemekteydi. (16)
(16) Bu muharebe nizam" ah!i, Ahmet BefiJt ok gil&el an-
lat"r: ($ah %smail) o "rada Ormanl" k"talar"n"n muhtelif s"n"f-
lar" hakk"nda yan"na malumat almak zere Osmanl" Ak"nc"la-
r"ndan enir edilmi! bir nefer getirtti. Osmanl" Orduu muhare-
be nizam" almak jin. ileri do#ru hareket ettike bu neferden
muhtelif K"talar"n isimlerini sorma#a ba!lad". Evvel Tepe ze-
rinde k;"n dalgalan gibi dalgalanan !u k"rm"z" bayraklar ne-
dir? diye sordu. Ak"nr" neferi; Bunlar Mihlzade maiyetin-
de bulanan Ni#bolu Svarileridir dedi. Sonra: $u vdlye inen
ye!il bayraklar nfdlr? diye sordu. Bu""lar Ak"nc"larla bera-
ber ordu pi!dar"n" te!kil eden Bolu ve Kastamonu Svarileridir?
46
YAVUZ SULTAN SEL%M
Sultan Selm onun bu gafletinden istifade ederek
hemen sahran!n en gzel mevkilerini tuttuktan sonra
Anadolu Askerini sa# ve Rumeli Askerini sol kola ve
%ehsuvarzdeyi ne (taliye) ve %adi Pa"ay! arkaya ta-
yin etti ve kendi Yenieri ve silhtarlarla merkezde
durdu. Toplar!n bir tak!m!n! merkezde al!koydu#u gi-
bi, bir tak!mm! da iki cenahm sonlar!na koymu" ve
Azep saflar!yla rtlerek onlar, tayin edilen zamanda ya
sa#a veya sola hareketle meydan a!k b!rak!lmad!ka
kullan!lmama#a karar verilmi"ti
%ah $smail Orduda bu intizam! grnce i"in evvel-
ki zanmgibi olmad!#!n! anlad!ysa da Azeplerin yapacak-
lar! manevray! bildi#inden, bu malmat!ndan istifade
ile, piyadeyi istinat merkezi olmak zere ordugh!nda
terk ederek, askerinin te biri derecesinde olan s-
varisini ikiye taksim etti ve Azepleri ortaya alarak bir
tarafa ekilmelerine meydan vermemek ve bu suretle
Osmanl! Ordusunun en kuvvetli silh! olan toplar! kul-
O uman bir toc mthi! Mr duman buttin havaliyi %hata etti.
Bir mddet kadar ortal"k bir toc buluta iinde grnmez oldu.
Birka dakika sonra, allar giyinmi! Ofimani" piyadeleri bu toz
bulutu aras"ndan bir y"ld"r"m gibi meydana "kt". Bunlar Azep
efrad" [(II, Bu toz ve duman bulutlar" fi drt defa tekerrr etti;
u drt defa da $ab Sultan Selim maiyetindeki k"talar meydana
"kacak zannetti. Fakat Karaman, Kmeli ve Anadolu svarile-
rinden ba!ka bir !ey gremedi. Bunlar"n gerisinden all", sanl"
piyadeler geliyor, gne!in "!"klar" ballar"ndaki mUzeyyenat" !a-
!al" bir halde ayd"nlat"yordu. Fakat aradan birka dakika geer
gemeK, sll&h !ak"rt"lar" beygir grltleri i!itildi. Kesif bir toz
havaya do#ru kalkarak etraf" azim Mr heybet %stil etmeye ba!-
lad"? Sa#da k"rm"z", olda ye!il sancaklar, onlar"n ortas"nda
biri k"rm"z", di#eri beyaz iki bayrak grtindii. Ak"nc" neferi der-
hal $ah Ismalle hitap ederek: %!te Sultan Selim+ $aft"nda si-
pahiler, solunda siihdarlar+ diye ba#"rd"? $ah %smail biitiin
bu kuvvetlerin cengver&ne bir faaliyet tle muharebe nizam" al-
d"#"n" grnce, gzlerini emaya dofcru ekerek derin bir surette
%ini ekti. Sonra ordusunun yan"na dnerek muharebe terti-
bat" almaya ba!lad". (Solakz&de'den naklen Ahmet Refik, S i -
haif-i Mnzafferlyat-" Osmaniye, Sh. 322 - 324)
YAVUZ SULTAN SEL%M
land!rmamak tedbiriyle her f!rkay! bir kol zerine gn-
derdi.
Sol kota hcum eden k!rkbinden fazla z!rhl! ve
seilmi" svariye de bizzat kendi kumanda ederek, Ru-
meli Beylerbeyini "ehid ve askeri kama#a zorl!yarak
Ordu-yu Hmyn'un arkas!n! kesme#e te"ebbs et-
mi" oldu#u gibi, sa# kol zerine gnderdi#i svarinin
serdar! olan stad! Mehmed Han da, Anadolu askeri
zerine hemen %ah!n hareketine yak!n bir "iddetle h-
cum etmi"ti.
Sultan Selm bu beklenmiyen tedbiri grd#U gibi,
icada icatla mukabele ederek verdi#i emirler zerine
bir taraftan Yenieriler mevkilerini terkederek, ordu-
nun arkas!n! alma#a al!"an %ah smailin ricat yolu-
nu kestiler. Bir taraftan da Mehmed Hn!n sa# cenah-
ta ortalama#a al!"t!#! Azepler, sa#a veya sola meyil-
den ise do#rudan do#ruya ricatle toplar!n nnden e-
kildiler.
$"te bu korkun silh!n ate" hcumu d"man or-
dusunun bir kolunu kumandanlar!yla beraber mahvet-
ti#i s!rada Yenierilerin mhirne hareketleri de %ah
$smailin idare etti#i f!rkay! peri"an etti#inden kendi
harp meydan!ndan bin bel ile kurtulabilmi"tir. Ve bu
kar!"!kl!kta yaln!z mhimmat ve hzinelerini de#il, ka-
nlar!ndan birini bile OsmanlIlara terk etmi"tir ki. P-
di"h taraf!ndan "erl nikh ile Kazasker Cafer elebi
ile evlendirilmi"tir.
A L D I R A N
Her t#-! piir-frg verirken hticma "an
Her tg-i b-dirg par!ldard! hun-fe"an
Meydn-! ha"r ne"ri kar!"t!rd!n ey kader
And!rd! rz-! mah"eri hengm-! imtihan
48
YAVUZ SULTAN SEL%M
Sald"rd" fart-" gayz ile irt-i rim
Tli grnd b"zlere sol kolda pek yaman
Garkoldu huua Kmeli Be#lerbe#iyle cey!
Malko-o#lu eyledi bir bir fed-y" can
U#runda her gazaya at"lm"! mchidin
Ly"k m"d"r felkete ey Kabb-" Mstean
Her yanda hn iinde bu hengmeden beri
Hi esmiyen nesm-i fth esdi ngehan
Sa# kolda bozdu bozguna u#ratt" d!meni
$irne bir taarruzu sevk eyleyen Sinan
$h-" adya kar!" kopan sarsar " zafer
%ndirdi y"ld"nm gibi bir darba- giran
Fml-i rah!" k"ld" Acem tc taht"n"
T at>a ast" tgmi Sultan Selim Han.
Sermest-i cm-" vuslat-" !n oldu t#lar
Tebrize reh-nm-y" inn oldu t#lar
Sultan Selim bu muzafferiyet zerine Tebrize
bir ganl" alay ile girerek, buldu#u lim ve sanatkrlar"
Payitahta gndermi!ti ve ertesi senede fthata devam
iin k"!" Karaba# k"!las"nda geirmek istiyordu. (17)
(17) Halk aras!nda, Sultan Sollmin Trabzonda %ehzade
iken tebri!ll-i k!yuft'tlt/ $ran'a gidip %ah Ismaille satran oyna-
d!#!na dair bir hikye var!l!r. Bu hikyeyi Solakzde tarihin-
den naklen al!yoruz,
Baz! tevarihtr !!!estr vc lisan-& avamda mezkrdur ki,
merhum ve ma#fur Sultan Solu!! Hn, Trabzon hkimi iken br
dervi"/] aba post "eklini1 gflrlih tarik-! seyahatle "ehr-i Tehrize
varub %ah kmall-i piir tadili $le satran oynam!"t!r. Velkin
oyanda h i t ! r bekteyiM!, defa-i saniyede mera i vermeyb mat
etti#inden tr mUnfa$l olup, el arkas!yla sinesine darb urup
Bre kon kay (misafir) hi %h olanlar mat olur ran? Tutal!m
edebin yo#in!i", rlyet-l seltin vo acl*b-! misafiriyetl bilme/ mi-
YAVUZ SULTAN SEL%M 49
Fakat askerin %ran seferine kar!" olan nefretine,
k"!" daima evlerinde geirmek deti ve hususiyle V-
$d? demi/}. Ertesi gttu %ehzadeye Un Ikke alt!n bah"i" ve Ut
san etmi", %ehs*de dah meM*g-! metMro, %ah!n saray! kabu-
sunda ata bindi#i saman ayak ta"! alt!na, sarf! lie ma'an, bir
^/6-1 siyahta vax, etmi". Ve Trabzona do#ru {iknb gitmi". Her
{<nd ki, %b $smail taraf!ndan tekrar I h l l r Ifda adam Jfrfb
matlub olunmu" ve. nam il ni"an! lAh!r $mamt" hatU Ettyftr-!
Kmdan bir " a h n mokteza-y! r d ! l g i r ile, mraal!abet-1 %fth
$le %eh!i!$e Selm Hn Idijgiln tahkik b i N ) ve bu Mrr-t nbuf-
teyt deru!!unda nihan k!lmif, %h!dr!!ln g!ybetinde %aha bil-
dirmi". %ah dahi Y niiin beni mukaddem I g l h etmedin dey
itab edince, Mebabet-i %ehzdt mani oldu, syleme#e cret ide-
medUn! deyil sylemi". Bu otkil me"hurdur ki efreri ak!ldan
dDt ve bina gaxib gr"r. Fee!nm ha makaal*t Rtdka ham-
lolanub, byle Isbat ederler k$, merhum Pdlah-! lkend</rc*h,
mdtevekklien alaUab, %h ! gtimrah ile ald!ran sahras!nda
eenk idh "ikeat k!ldu#unda bade, sa*det-i ikbal $le Tebrike do#-
ru tevecch buyurdular. $lhil-l "ehir oldukta Saray itnn va-
rnb mUbazek arkalar!n div*r-! n n j a verb, cev*nlb-i erbaas!n
gMdro Kcd!b, rikb-! hmynda olaA erk n-1 devletin yBrJe-
i$ims takab vo aralar!nda Sekban Ba"! Balyemn Ow!!n Afta'ya
mbarek lisanlar!yla Osman A # a dey hitab $dttb. bizzat by-
le buyurdular ki, %u Kap! e"i#inde %ah!n ata bindi#i ta"!n Al-
t!nda bin ftfkke-i basene altun kendi dest-d "erifimle komu"nm-
dur. M*l-l hel*limdlr, Ol altunu sana Ihsan ettim. At!ndan Inflb
ta"! yerinden kald! ruh altunu kata ile emreylediler, Pdi"h by-
le deyince etraf!nda ulanlar. PAd"b-! Feridun hafini iatin!a,
Idenler. Acaba bu kelm!n anl! var m!d!r. dey her Mbden
nazarlar!n Osman AJa nu! semt$M eylediler Osman A#a dahi
fllhnl mal talebi $tin at!ndan $nUb I mahut ta"!n taht!n! yok-
layub grd ki, sadetl Padi"ah!n tayin buyurduklar! minval
zre dlnar-! kmiJU'2-ayar mevcut, l*kiu kese ttrUmUf. Hem!!n
destimallne doldurnb, ar at-l "itab lie Pdi"at-! llcah hazret-
lerinin rik*b-! hmayununa gelb, dest-i bn idUb, ol esnda
hz!r ve hu ahvale n h ! r olan erk*n-! devlet ve yn-! mltanat
aynen kazlyyey& mU"*hade edloek, kendlere i im has!l oldu ki,
elvahda. (a#!llarda) sylenen satran hikyesi gerek imi".
Hatta %ah $smail'i mahsl ald!randa mttnhezim olup firar id/-
cek. Pdl"ah-! Kjtmmn, %ah-t gUmrahm ard!nca nme yazuh
gndermi"ler. Nkme-yl Hmynlar!nda bu esrar-! nihni yl ke"-
fldlib, silleyi urt!noa byle LLrmak gerektir, sab!kan satran oy-
narken urulan silleyt hakla"t!k dey ilm etmi"tir,
(Solakzde, Nur""osmanlye KUtbhanest, Yasma, Varak 221-
YAVUZ SULTAN SEL%M F, *
222)
50
YAVUZ SULTAN SEL%M
zermn !eytanl"#" da eklenmekle bizzarure Istanbula
kadar ricati ihtiyar etmi!tir.
Avdet esnas"nda gsterdi#i tehditlerle Grcistan",
Devlet-i Aliyye'ye tbi hale getirdi. Iran seferine gi-
derken kendine muavenet de#il, deta hiynet etmi!
olan Zlkadriyye hkimini, onun akrabas"ndan ve ken-
dinin sad"k adamlar"ndan olan $ehsuvarzde Ali Bey
vas"tas"yla izale ve mlkn ba!"na da Ali Beyi getirdi.
KUrdistana, B"y"kl" Mehmed Pa!a ile Mverrih Mevl-
na idris Bitli syi tayin etmekle bu yerler de birinin k"-
l"c", brnn sz ile Memalik-i Osmaniyeye iltihak
edildi. (18)
(18) Mevlna Hakimddin %dris Bitlisi, Karakoyunlu h-
kmdar" Sultan Yakub'un hizmetinde iken. $ah %smail'in Hara-
kojTjnlu mlkUnp mstevli olarak %rana hkini olmas"ndan son-
ra Byezld-4 s&nl devrinde %stanbula gelerek Osmanl" devleti hiz-
metine girmi! byk hir limdi. Sultan Seli"nin vefat"na k a d a r
ya!am"! ve Yavuzla ayn" senede irtihal eylemi!tir. Osman o pul-
lar"n"n mhr undan itibaren B&yend-i sni devrine kadar yaz-
d"#" He!f Uf h %st adl" farsa tarihi, Osn"ani" tarihinin mhim
men balar"ndan d ir. Sultan Selim hazretleri kendisini devaml" ola-
rak yan"nda bulundurur ve sohbetinden ho!lan irdi.
Diyar" tu1k"r taraflar"n"n fethinden sonra kendisine Erzin-
candan gnderilen bir hatt-" hmynu k"smen buraya defedi-
yoruz.
Fm detil1-E fz"l, Kudvet-% Erbbl - Feail, $lik-1 Mesa-
lk-i Tarikat H&dl-l Men&hie-i $eriat, Kes!fl - M!lsiltd
- Dniye, Hallftl-i Mudll&ttl'l - Yak"ntye, Hulsatl - Meseri
vet - Tfn, M""karrib-f Mtilk ves - Seltin, BilrMn-" Ehlt - T f v
htd vet - Takdis Mevln Hakimliddln dris Edmllahu Fezi-
lehu,
Tevki-i ref 1-1 Hmynum vs"l ohcak malm ola ki, !imdi-
ki halde sdde-% saadetime, mektubun ve senden umulan htisn-ii
diy&net ve emnet ve fart-" sadftkat ve istikametin muktez-
s"nca Diyrbekir Vilayetinin ffth-i kllisine his oldu#un ilm
olunmu!, yzlln ak olsun. %n!aallahulaz"e viljt"n dahi fethine
sebep olursun. Ve benim enva-" inayet aliyye-I hiisrev&nem se-
nin hakk"nda mebzfil ve "r"atftur. Velhaletl hzihi, hir-j $ev-
vale de#in vki olan ulfenlz iki bin florl ve birer samur vc va-
!ak kaplu soflar ve bir k"l" in&m ve irsl olundu. Vtisliinde sarf
eyliyesin ve mukahele-l hldemt ve istikametinde dahi ihls"-
n"za enva-" avt"f-" hsrev&nen" se"vr olub behremed olas"n.
( Hayru%lah Efendi Tarihi).
YAVUZ SULTAN SEL%M
51
T O P L A Y 1 $
Tebrize utu feth-% elilin hmlar"
Bir byle hli grmedi %ran semlar"
Tevhid iim bu halk" do#u!mu! yi#itlerin
Yz !ehre rekzedildi muzaffer livalar"
Bir kutba ba#l" cmle gnller bir %mal"
Mdm kinatta birdir Hudlan
Her ki!verinde k"rma#a zencr-% !ay"
Azmetti askrrin ulu ki!ver-kii!lar"
Mera!la Kayseri yyeyi fethetti bir dilr
Ykseldi Rabb-" %zzete !kran dualar"
Zlkadri sildi tig-i Selimi haritadan
Engin grnd M"sr ii Hicz'"n fezalar"
S^rdr-" namdrY ki rmettj midi
Azd"r sermedn-" kelm"n senalar"
Kehber Imm-" zam" bilmi! a!irin
%dris asaletinde gerek reh-nmlar"
Tevhide ko^nu! ehl-i cihd"n birer birer
Z*r-hatla tk-" Ar!'a yazdsun gazalar"
Her yerde remz-% enin emn oldu tu#lar
Hem Hakka hem hayta ramn oldu tu#lar
Pdi!h %randan dnme#e aresiz rz" olmu!sa da
Amasya'da olsun k"!lama#" ok arzu etti#i halde Ye-
nieriler, Tebriz'de iken ettikleri hareketin tesirinden
bir kat daha cesaret alarak ve vkeln"n tav"rlar"n dan-
da yz bularak yine hadden tecavze ba!lad"lar. Ve
hatta Pdi!h"n iltifat"na maahar olan P"r" Mphmwl
1515
52
YAVUZ SULTAN SEL%M
Pa"a ile Hocas! Halimi elebinin evlerini ya#ma ede-
rek, ordunun ayr!l!p Payitahta gitmeB$ iin emir al-
d!lar.
Padi"ah, dn" s!ras!nda yolda bu fesada sebep
olanlardan Dukakinzdeyi idam ve Hersekoflunu azl ve
tahkir ile hlikmet merkezine dnd.
K!zg!nl!#!n!n "iddetinden kimseye sz Bylemez ve
en yak!n nedimi olan bni Kemali bile huzuruna a#!r-
maz olmu"tu. Hatt birka gnler ovalarda yaln!z ge-
zerdi. i"te tertibat!n! bu tenha yerlerde kararla"t!r-
d!ktan sonra, birgn ans!z!n Yenieri ihtiyarlar!n! hu-
zuruna getirterek Murad!n!z bu itaatsizlikte devam
etmekse "imdi bana haber verin nefsimi hkmetten
hal' edeyim. Ben bu saltanat! mcerred $slama hizmet
iin pederimin elinden ald!m. Ve !slh-! lem u#runa
karde" ve karde" ocuklar!m! feda eyledim. btida si-
ze biat teklif ettim. Kabul ettiniz. Ben de uyku ve hu-
zuru terk ile d!n-i mbnin teyidine u#ra"!yorum. Si-
zin $slm ihya etmek maksudunuz de#ilse, benim de
saltanata haddi zat!nda kata hevesim yoktur. yollu
konu"ma#a ve itaba ba"lamakla $ran Seferinde vuku
bulan hareketlerine cmlesi can dilden pi"man olarak
a#la"ma#a ba"lad!lar, ve bin trl zr ve itaat vadiy-
le bu fitnenin tahrikilerinden sa# kalm!" olan Yenieri
A#as! $skender Pa"a ve Sekban Ba"! Bal Yemez Os
man ve Kazasker Cafer elebiyi haber verdiler.
Pdi"h bunun zerine Cafer elebiyi huzuruna
celbederek $slm askerlerini fesad ile devletin te"eb-
bslerini durdurmas!na sebep olanlar!n "er'an cezas!
nedir? demekle, Molla E#er tahakkuk ederse katil-
dir. cevab!n! verince Sultan Selm, Cafer kendi fet-
van! kendin verdin diyerek, gerek onun ve gerek Ye-
nieri A#as! ile Sekban ba"!n!n idamlar!n! ferman ey-
ledi.
YAVUZ SULTAN SEL%M
58
Bundan sonra Yenierilerin nizm!n! !slha giri-
"erek gayret ve "ecaatine itimat etti#i Yakub isminde
bir Bayraktar!, bir defada A#al!#a !karm!" ve Oca-
#u! iinde, derecelerle A#al!#a yakla"an yedi memuriyet
aarak bunlarla askerine, bir nevi erkn! harb heyeti
te"kil etmi"tir.
$"te bu siyaset ve tedbirlerle gizlilik perdesi alt!n-
da zaman zaman co"an fitneyi iyice bast!rd!#! gibi, as-
kerin kendisine olan itaatini de emniyet alt!na ald!.
Daha sonra Avrupadan gelen Hal! hcumlar!na
hi meydan vermemek ve Anadolu zerinde d"nd#
seferlere rahata devam etmek iin, Hali zerinde bir
byk tersane yapt!rarak 300 geminin birden in"a
olunmas!n! emreyledi. Vezirler, Pdi"h! Avrupa ile
u#ra"t!rma#a al!"t!rarak, ganimet ve esir gibi faydalar!
bulunmayan "ark seferlerinden vazgeirmek iin he-
men bu emri yerine getirmeye tam bir sr atle ba"la-
d!lar.
Bu haber yay!l!r yay!lmaz mtareke mddetleri
son bulmu" veya bitme#e yz tutmu" olan kom"ular,
birbirleriyle yar!"!rcas!na bir acele ile sefirler gnde-
rerek sulh antla"malar!n! yenilediler.
$"in bu cihetleri tamam olmakla beraber bahar da
gelmi" oldu#undan, Pdi"h tekrar ran seferi sebep-
lerini yenilemi" ve askerin fitnesinden emin oldu#u iin
senelik sefer mhimmat! tedarik etmelerini emret-
mi"ti. nk %arkta bulunan $slm memleketlerinin bir
araya getirilmesine o kadar mddeti kfi grm"t.
Kendi bu tedarikt!n tamamlanmas!yla me"gul-
ken Sadrzam Sinan Pa"ay! k!rk bin ki"iyle Malatya
zerinden yrmek zere mukaddemeye memur etti
ise de, M!s!r Sultan! Gavri, Fatihin s!rf Islm kan! dk-
mekten ekindi#inden dolay!, M!s!rla muharebedeki te-
redddnden ve Bayezid seraskerlerinin hkmet
merkezindeki gev"eklik cihetiyle ma#lbiyetlerinden
54
YAVUZ SULTAN SEL%M
yersiz bir gurura d!t#nden, $ark"n siyas meselele-
rinde bir hakem, bir mutavass"t oldu#unu iddia ede-
rek, Osmanl" askerlerinin gemesine izin vermedi. Key-
fiyet, Sadrzam taraf"ndan huzr-u Pdi!ahye ar2olu-
nunca Meclis-i M!averede Madem ki Gavri, $h Is*
maile hamidir, M"s"r ile muharebe ran seferine mrec-
cah grnr denilerek, oralar" zapt ile Haremeyne
el atmak ise %slm toplamak gayesinin mhim yn
oldu#undan, Padi!ah zihninde bir M"s"r seferi karar-
la!t"rd". (19) Meydanda bir sebep olmad"ka Ehl-i sn-
(19) P&di!ah"n kanaati Manen, nce %slam dnyas"n" bir
tek Devlette toplamak ve tm etmek olmakla beraber, bunun
mnevi %hbarlarla ila teyid edildi#i rivyet edilir. Bunlardan biri
olan S%dnldlnIn rivayetini aynen al"yoruz:
Peder Hattan Can sylerdi ki, P&di!ah ekseriya geceleri
uyumay"p kitab okurdu, yahut ahvl-i lemden bahsederdi. Bir
ah!an" uyuya kalm"!"n". Hizmetlerine gidemedim, W abal" nama-
z"ndan sonra gitti#imde, Bu gece grnmedin, ne yapt"n7 bu-
yurdular. Bir kav gece uykusuz kald"#"m cihetle, bu gece hiz-
metinden mahrum oldu""". diye itizar ettim. O halde ne rya
grdn, Kyle+ dediler. Arz olunaeak bir !ey grmedi#imi ifade
ettim. Bir geceyi hep uyku ile geirdi#in halde ri'lya grmemek
olur mu ? Elbette grm!andiir, syle. buyurdular. Bir rilya
grmedi#ime .yemin ettim. Ba!lar"n" all"yarak Acaib+ dediler.
Bir az sonra Kap" A#as" Ha!an A#an"n bulundu#u kap"ya bir i!
iin gnderdiler. Bakt""n ki aram"zda muhabbet olan Hazinedar-
ba!" .Mehmet Afta, Kilerciba!", Saray A#as" ile konu!uyorlar;
lkin Hap" A#as" Hasa"" A#a mtefekkir ve """tehayyir, ba!"n"
e#mi!, gz ya!l". ICgeri sktu galip bir adem idi; fakat !u
halinde fevkaladelik oldu#undan Acaba akrabas"ndan biri m
vefat etti? mlhazas"nda bulunarak, istifear-" hl ettim. H a-
y"r, bir !ey yok+ dedi. Lkin Hazinedar A#as", bana hitaben
Karde!+ A#a b"" gece bir vftk"a grm!, ondan mtehayyirdir.
szlerini syledi, Allah a!k"na ryay" haber verin, zira Pdi-
!h benden rya sordu ve ibran" etti dedim. Biz "srar ettike
Ha!an A#a: ilenim gibi gnahkr"n ne rys" olur ki. Pdi!h
huzurundu nakle ly"k olsun+ diyerek kem&l-i hayl"ndan, vaz-
gemekli#imizi rira ederdi. Nihayet Mehmet A#a Nas"l Byle-
miyeeeksin k%, syleme#e memur oldu#unu syledin, Ketmi, h"-
yanet olmaz m"? deyince gizil s"rr"n" ! i k r ederek !yle nak-
letti: (KAya aynen arzolunmu!tur.)
Bu gece grdm ki, bu e!i#inde oturdu#umuz kapuyu acele
ve !itSb li f d ak ittiler. N e halter var? diye iler vard"m. Gr-
YAVUZ SULTAN SEL%M 55
net zerine k"l" ekmek, mesle#ine, gr!ne muga-
yir oldu#undan Gavriyi Iran Seferinde ittifaka davet
iin M"s"ra iki eli gnderdi. Kendi de Ordu-yu H-
myn ile Konya zerine hareket etti.
Halbuki teki taraftan Gavri, daha Sinan Pa!a-
n"n Malatya civar"na ula!t"#"n" duyar duymaz, byk
miktarda askerle M"s"rdan hareket etmi! oldu#undan
sefirler kendine Suriye'de mlki oldular ve ilk nce
hapsedilip tahkir edildikten sonra kendinin tayin et-
d"n ki kapu bir eiiz'ioe a"lm"!, ol denlti k% ta!ras" Arab elma-
s"mla nur&ni e^has ile n"eml; elleri bayrakl" ve miteellh ve
mkemmel olub tururlar, ve kapu dibinde drt nftrftns kimine
turur; ellerinde birer sancak var, Dak-" b&b idenin elinde Pdi-
!h"n Ak Sanca#"; Bana eydr ki Bilikr misin neye gelm!tiz?
ben dahi Buyurun dirim. Didi ki: Bu grd^Un e!has Aahab-"
Rt-f"ul""llahd"r; Salvatullahi aleyhi ve Sclmhu. Bizi Hazret*+ Re
siullah gnderb Selim Hna elm etti ve buyurdu ki, KtS-
kul" ge%Hn ki Haremeyn hizmeti ona buyuruldu. Ve bu drt kl-
nifhne ki grrdn, bu S"ddSk-" A zam, bu mer-i Frk ve Oh-
mn-" Zlnnure.vndir. Ben ki senin ile tekellm eylerim, Ali ibnl
Ehj T&lib'im; var, SelSm Hna syle, dedi ve nazar"mdan gib
oldular. (Aynen nakil burada bitti) Tere garkolmu!u"n; sabaha
ku<lar bihd kalm"!"m. Sabah namaz" vakti uyand"rd"lar, e^vab
defcl!tirdi"n. Ha!an A#a hem ryy" syler, hem de a#lar idi.
Pdi!h"n emretti#i hizmeti if ile huzurlar"na geldi#imde, o
hizmeti ual etmeden Senin sabaha kadar uyuyub da vak"a gr-
medi#ine taaceilb olunur. buyurdular. Pdi!h"m, riiyy" bu
Hfcun kulunuz grn"ediyse ba!ka bir Ha!an kulunuz grm!.
Enirinle olursa arz ideyim. dedim ve emirleri zerine tamamiyle
takrir ettf""". Mbarek gzlerin*} ya! gefdl. tmam edince httyur
dular ki Derdmendin sf-y" me!rebi varm"!. Sen onu bize medh
ittikle, bir demi ibdet itler grrsen veli san"rs"n, zanneder-
dik. Tevekkeli "nedhitmez imi!sin. Mteakiben Biz sana dimt'z
miyiz ki, biz hi bir tarafa memur olmaks"z"n gitmeyi*? Ecda-
d"m"z vel&yetten behre"rtend ile. deyiib hazman linnefes Hemn
bi>. onlara benzemedik. sslerini ilve buyurdular ve ondan on-
ra Arabistan Seferi erbab"na te!ebbs eylediler.
Sulakziide bu f"krada, 1di!aha dahi o gece ryas"nda Ha-
!an isminde br dem vas"tas"yla tebli# vki olaca#" haber ve-
rildi#ini yazar. (Mehmed At Bey, Hammer Tercmesi (Devleti
Osmaniye Tarihi Cilt 4, Sb. 183 - 184, ha!iye S)
50
YAVUZ SULTAN SEL%M
ti#i elilerle beraber huzur-u hmyn-a gnderildi-
ler.
Gelen cevapta ise Gavri, kendini, Islm hkmdar-
lar! aras!nda bir merci' sayarak, Sultan Selm ile %ah
$smailin aras!n! bulmak iin tavassut arzetmi"ti ve
debdebe ve ha"metine nmune olmak iin elilerini ga-
yet muhte"em bir halde gndermi"ti. Padi"ah bu ma#-
rur!!e harekete son derece k!zd!#!ndan kendi elilerine
yap!lan hareketten dolay! almak iin gelen elilerin
sakal!n! t!ra"la, kendilerini topal bir e"e#e bindirip gel-
dikleri yere iade etti. Kendileri de Suriye zerine ha-
reket etmekle, Ferrkn-i Merc-i Db!k denilen yerde
kar"!la"t!lar.
Sanki Memlklar!n, Mo#al istils!na bile aet ol-
mu" olan leventlikleriyle OsmanlIlar!n zamanlar!nca b-
tn leme nderli#ini yapt!klar! mahret-i harbiyele-
ri tecessm ederek, iki deh"etli ordu heyetinde birbiri-
ne kar"! durmu"tu.
Gavri, mevcut olan kuvvetini beraber getirmi" ve
fakat Sultan Selm o fevkalde dirayetle, bu muhare-
bede galebe, okluktan ziyade mahrete mevkuf oldu-
#unu bildi#inden dolay!, yanma yaln!z seksen bin as-
ker ve fakat sekiz yz kadar top alm!"t!. O zamanlar
hkmnce topun kullan!l!"!nda srat bulunmad!#!ndan
en byk hizmeti muhasaralarda grlerek, meydan
muharebelerinde o korkun silhtan istifade olunmaz-
ken ilk defa Sultan Selm mevcut olan toplar!n! zincir-
lerle birbirine ba#l!yarak, nce piyde ile rtmek ve
d"man hcumlara ba"lad!#! gibi piyadeyi topun arka-
s!na almak tarz!n! icadile bu silh! hem pusu, ve hem
metris makam!nda kulland!. ald!ran Zaferini haz!rl!-
yan bu tedbirin, Mercidb!k Muharebesinde de kullan!l-
mas!nda kusur etmemi"tir.
$lk nce arhac!lar mbarezeye ba"lad!lar. M!s!r
kumandanlar! cansiperne bir kahramanl!kla, birbirle-
YAVUZ SULTAN SEL%M 57
riyle yar!"a kalk!"arak bir derece "iddetli hcumlar gs-
terdiler ki, o sadmede Osmanl! Ordusu titreme#e ba"-
lad!. Padi"ah bu hali grnce, bizzat meydana at s-
rerek, hareket ve szleriyle askerini te"i etme#e a-
l!"t!ysa da, Osmanl!lar!n "ecaat ve gayreti M!s!rl!lar!n
a!k olan Kesretiyle beraber .askerlikte olan maharet-
lerine galebe edememi" ve Ordu-yu Hmynun bozul-
mas"na az bir "ey kalm!"t!. Bereket versin ki, Sultan
Selm gsterdi#i sahte ricatle Klemenleri kand!rarak
toplar! rten piyadenin nne ekilmekle, ate" yedinci
defaya var!r varmaz muharebenin rengi de#i"mekle
M!s!rl!lar m!zraklar!n ucuna Mushaflar ba#l!yarak Os-
manlI askerinin hcumlar!na manev bir set ekmek is-
tediler. Hakikaten neredeyse maksatlar!na ula"malar!-
na ramak kalm!"ken Pdi"h yal!n k!l! meydana at!-
l!p Bu tedbir $mam Aliyi, hilfet hakk!ndan mahrum
eden desisedir. Bunlar hem Rf!ziye mun olurlar, hem
de Kuran! -ha"a- hccet-i tezvir ederler gibi szlerle
askerini ikna edip yle "evklendirdi ki, M!s!rl!lar!n u#-
rad!klar! ma#lbiyeti bir hamlede tamamlad!lar.
M E R C D B I K
- 1516
Seyreylesiin felek kaderin "ehsvr!n!
Fethetti bir seferde nebiler diyar!n!
Sahr-y! Mercidb!ka nak" eylemi" kader
$slm fikr i vahdetinin krzr!n!
Memluk pdi"h! bu dvy! fasi in
Sarf etti azm U ceson ile bilcmle var!n!
Bir kaahirne h!rs ile Memlk lefjker
(avga*ya sald! esliha- hi-"iin!r!n!
$ln!n misli glle ya#!p k!ld! hksr
Hem gaas!bne tac!n! hem tcdr!m
58
YAVUZ SULTAN SEL%M
Eynel-meferr diyen le can att! s-he-s
Hakisinin de tg tamm etti kr!n!
Suhr-y! llgne bakan @hid-3 zafer
Grsn bahar!n!n bu yaman llpzrtn!
Tevhd-i milk millet in renk edenlere
Sriyye aet! cmle hsn ii hisr!!! !
$tmm-! gaalibiyyet in "anl! padi"ah
M!sr i re kurmak istedi drl-karr!n!
%evk- seferle pr-heyecan oldu t#lar
Kd-! zaferle M!sr a revn oldu tu#lar.
Pdi"h bu muzafferiyet zerine sevketti#i kol-
larla Marag zerini ve Suriyenin di#er taraflar!n! ta-
mamen alm!" ve bu s!rada dahi k!" gelmekle ordusu-
nu oralarda ikame ederek M!s!r zerine yrme#i ilk-
bahara b!rakm!"t!. (20).
(20) Sultan Selim Han"n M"s"r"n fethine dair bir vakas-
"m Ali'nin KUnhl - Ahbr"ndan naklen SoLalt"de Tarihine al-
m"!t"r. Bn vak'ay" aynen naklediyoruz:
Merhm Sultan Selim Han Aleyhirr&h"neti ver*K""lvn
$a'n"-" $erifi fethetti#inde Hazret-i $eyh-1 Fkbf rin """ezr-" n"li-
teberrikesinde mutekif, ilm-i el/rin mezayas"na vilb"f bir f i -
z"l-" n&dired&""-" Arif bulunmu!, $ehrlyr-I eihan. her zaman zi-
yaretine vard "k^, onlar ile musahabet ederler imi!. Hatta bir-
gUn kendil bililerin nal ederler ve M"t"nn otsuz ve susuz bcrr-
beyaban"ndan gelib n vas"l olmnk ve feth ve teshiri' ile bey-
nrl"nlllt"k imtiyaz bulmak mttmkUn mdr ? deyfl sorarlar. Ol
azz-i haten"eyyiiz dahi K lif tam gellih Si"in M"s"r" fetb edece-
#ini* liuran-" Azim ile sfthittlr. He"n&n durman, tevecch bu-
yurun deyince. N e vehiledir? Ve kang" mahalde tasrih olun-
mu!tur deyft buyurulduk da Ve lekod ketehn& flzzebri min
badiz-zikri tnnelarda yerinuha ib"llyes-saJhn yet4 kert-
mesini okuy""h A r z "nuarref hiiln" zikmlunduk da arz-" M"s"r
murd ulunur. Ayeti kerimedeki velekat lfz" ise hesaben 140
d"r ki, isn"-i !erifiniz oldu#una i!arettir. Ve. lfz zkr 920 dir.
Ol tarih M"s"r fethi ile kilmyah olman"zdan haber verilmi!tir.
Hnsusen bizim salih kullan"n"z ol yere varis olurlar dey Haz-
reti Bri sizi tarih buyurmu!lard"r. demi!ler ki yani f e t h i H " -
!"r mjdesiyle teb!ir etmi!ler. Bu hususta Kemal pa!azadcnin
bir risalesi vard"r.
YAVUZ SULTAN SEL%M 59
Beri taraftan ise M!s!rl!lar Gavrinin yerine-ki
Mercidb!kta yok olmu"tu. - zaman!nda kahramanl!-
#!yla me"hur olan Tomanbay! saltanata !kard!lar ve
tedarikt-! harbiyelerini tam bir h!zla tamamlama#a
ba"lad!lar.
Pdi"h!n akl" daima $randa oldu#undan, Ehl-i
snnet aras!nda kan dkmek istemedi#inden M!s!r!n
k!l!tan ise tedbirlerle zabt!n! daha mnasip grm"
ve sikke ve hutbe kendi nam!na olursa, dahili hk-
mete kar!"m!yaca#!n! bildirmek iin Tomanbay a bir
eli gndermi"ti. erke" kumandanlar! cevap maka-
m!nda Osmanl! elilerini idam ettiler ve Canberd Ga-
zalyi bir mkemmel f!rka ile Gazze zerine gnder-
diler.
nde bulunan Sadrzam Sinan Pa"a gelen f!rka-
y! peri"an ederek bu haberleri Padi"aha arzetti#i za-
man, Pdi"h eliler hadisesini daha nce i"itmi" ve
Ordu-yu Hmyun ile M!s!r zerine hareket etmi"ti.
Kader yaver olmak cihetiyle inen ya#murlar sayesin-
de arada olan ller me"akkatsizce geildi ve hatt
Pdi"h!n Suriyede tedarik etti#i elli bin kadar saka
develerinin yklerini kullanma#a bile hacet kalmad!.
Kahire civar!na yakla"!nca Tomanbay!n Adiliye
meydan!nda ordusunu kurmu" ve nnde bir hendek
aarak, Pdi"aha kendi tedbirine yakm bir tarzda mu-
kabele iin M!s!r ve $skenderiye kalelerinden getirdi-
#i iki yz kadar topu onun iine yerle"tirdi#i haber
al!nmakla Sultan Selim bu tedbiri neticesiz b!rakmak
iin, bir ak"am, zerine kar"!dan alay gnderdi ve
harp meydan!na do#ru yrme#e ba"lad!. Beri taraf-
tan Tomanbay da askerini haz!rlayarak sabaha ka-
dar bask!n! bekledi#i halde. Pdi"h ortal!#a karan-
l!k kt# gibi gitti#i yn de#i"tirerek El - Mukat-
tam Da#!n!n zerinden dola"arak d"man ordusunun
sa# taraf!ndan arkas!na do#ru bir mevk seti.
60
YAVUZ SULTAN SELtM
Sabah olup da muharebeye ba!lan"ld"#" gibi M"s"r-
l"lar, toplar"n"n yaln"z sa# cenah sonundaki bir ka-
"ndan m ds"n" kullanamad"lar. Tomanbay bu fel-
keti grnce kendini bulundu#u tehlikeli vaziyetten
kurtarmak iin Pdi!h"n bizzat kendine bir zarar ver-
mekten ba!ka bir are bulamay"p erke! kumandan-
lar"n"n me!hurlar"ndan Kirtbay Ve %bni AUme ile
Padi!ah"n vcudunu ortadan kald"rmak veya bu yol-
da lmek zere yemin ederek seilmi! svarileriyle
Osmanl" Ordusunun merkezine hcum ettiler. Ve tam
bir hcumla nlerine tesadf eden alaylar" paral"ya-
rak Alem-i Hmayunun (21) bulundu#u yere yeti!-
tiler.
Sultan Selim ise, ordusunu tabye ettikten sonra,
!ehri ve sair lzumlu mevkileri zabt ile d!man"n ri-
cat hatlar"n" kesmek iin askerinin bir f"rkas"yla hare-
ket etmi! oldu#undan, Ordu-yu Hmayunun merkezi-
ni idare etmekte olan Sinan Pa!ay" Pdi!h sanarak
!ehit ettiler. Pa!an"n iki arkada!"n", iki yan"nda bulunan
Ramazanzfide Mahmud Beyle Hazinedar Ali A#a'dan
birini Sadrazam ve birini $ehsuvarzde sanarak on-
lar" da !ehit ettiler.
Bunlar avdet edince, Osmanl" svarisi pe!lerine
d!erek arhala!makta iken, Pdi!h da te!ebbs et-
ti#i tedbirleri tamamlad"#"ndan yit"e muharebe yerine
gelip askeri ve toplan idare etme#e ba!lamakla birka
saat !iddetli olarak geri ekilip, tekrar hcumdan
sonra ikindi zerleri erkesler btn btn trmr
oldular. Tomanbay ise bozularak geri ekildi#inde
!ehri zaptedilmi! buldu#undan sapa yollardan Said
iine kat".
Pdi!h bu galebe zerine M"s"r" zabtettik fakat
OH) Devlet Ketal Sanca#"
YAVUZ SULTAN SEL%M 61
Sinan kayboldu. Bir memleket ona bedel olamaz diye
tahassrlerle k!ymet bilirli#ini izhar etti. Sonra Vas-
taniye ceziresine inip etraf! llerden temizleyip M!s!r-
!n merkezini almak iin gereken emirleri vermekle me"-
gulken, Tomanbay topl!yabiidi#i erke" ve Araplarla
!lgar ederek Vaataniyeyi basmak istemi" ve Pdi"-
h!n daima ihtiyatl! bulunmas!ndan dolay! buna muvaf-
fak olamam!" ve ans!zm Kahireye girerek yolda ele
geen Osmanl! askerlerini ldrdkten sonra, muhare-
beye haz!rlanm!"t!.
M!s!rl!larm byle tekrar i"e ba"lamalar! zerine
Sultan Selim taraf!ndan sevkolunan asker, gn ka-
dar cansiperane arp!"arak "ehri ele geirme#e al!"-
t!lar. Fakat zaten evler krgir ve sokaklar dar oldu-
#u gibi d"man giri"leri tutmu" ve her k"ede metris-
ler kurmu" (barikat) oldu#undan memleket, baya#!
birbirine girmi" bir tak!m tabyelerden meydana gel-
mi" byk bir istihkm "eklini ald!#!ndan, maksatlar!-
n! elde etme#e muvaffak olamad!lar.
Pdi"h o hiddetle kumanday! bizzat uhdesine al-
mak iin kaftan! zerine z!rh!n! giyinmi" ve bir k!r ata
binerek muharebe mevkiine gelmi"ti. Bir taraftan
memleketi ate"e tuttu#u gibi bir taraftan da kendisi
seti#i Osmanl! kahramanlar!n!n nne d"erek, "eh-
rin iine hcum etmekle, gn u#ra"d!ktan sonra
kahramanl!#!yla fethetti#i bu "ehirde yaln!z kuman-
dada de#il bizzat arp!"mada dahi o derece gayret
gstermi"ti ki, k!l!c!ndan dklen kanlar!n b!rakt!#!
lekelerden alt!ndaki k!r at!n ald!#! "ekle bak!l!nca bu
kahram.m-! zaman, bir kaplana binmi" san!l!rd!. Harp
ise o derece "iddet bulmu"tu ki, iki taraftan altm!"
bin adam "ehrin sokaklar!nda kan ve toprak iinde ya-
t!yordu.
62
YAVUZ SULTAN SEL%M
R t D A N % Y V E
- 1517
Memlkler bak!yyesi pr-gayz edp k!ym
M!sr ire kalmasun dedi bir tig der-niym
Vd-i Nli tuttu andne ser-te-ser
Ord-y! fethe kar"! srlm" nefr-i m
Pr-zr sald!ran Klemen frisn!n!
Saf saf guzt k!ld! dil!rne iktihm
Kat hcuma geti nihayet mchidin
Mutlak bu harbe vermek in "anl! bir hitm
Kirden serildi hke Ridniyye cephesi
Bedetti feth i Kaahireden inhizm-! tn!
Gaaz vezr-i zami ad "ehtd edp
Gya byk zaferden o gn ald! intikam
On M!s!ra bir Sinan bedel olmazd! ey kaQ
%evketl Pdi"h! bu hl etti telhkm
Fevkindedir zaferden al!nm!" ganimi!!
Mminler etti vabdet-i $slm ! i#tinm
Hem "ark'! hem Cenb u a"a!! bir cihdda!!
Aksetti dehre n-mte!!hi bir il!ti"m
Hakkaa ki ser-firz-! cihan oldu t#lar
Ferman-dih- zamn mekn oldu t#lar
Bu feth-i mbine mazhar oldu#unun haftas!nda
M!s!ra girerek, cuma namaz!n! eda iin Melik-el-Mi-
eyyed Camiine gitmi" ve hatib minberde Hdiml-
Haremeyn"-%erifeyn nvan!yla kendi namm! an!n-
ca alt!ndan seccadesin; kald!rm!" ve ba"!ndan sar!#!n!
YAVUZ SULTAN SEL%M 63
atarak toprak zerinde secdeye kapanm!" ve gz ya"-
lar!yla Cenab-! Hakka "kretmi"ti. (22)
Sultan Selim memleketin inzibat!n! temin etmek
iin erke" kumandanlar!ndan orda kalanlardan giz-
lenenlere Eman verildi#ini ve yine meydana !kma-
yanlar olursa kendilerinin ve sakl!yanlar!n kanlar!
dklece#ini iln etmekle, kumandanlar!n bir o#u
gizlendikleri yerlerden !karak Padi"ah!n bykl#ne
iltica etti#i ve kimi dahi ele geerek idam olundu#u s!-
rada mahut Kirtbay !n da bulundu#u yer haber al!-
narak huzura getirildi. Suriyenin zabt!ndan sonra P-
"idah!n yksek yarat!l!"!n! ve bykl#n idrk ile
hizmetini iftiharla kabul eden Hayre Bay da mecliste
bulunuyordu.
Kirtbay Pdi"h taraf!ndan kahramanl!#!na hr-
meten edilen latifeler& ba"ka mnya ekerek bir ta-
k!m tahkirli cevaplara ve hususiyle Padi"ah!n Benim
(22) Bu vakan"n hem Ha leb Camii Kebirinde, hem de Me-
lik MUeyyed Mahmud El ~ Zahiri Camiinde geti#i rivayet edi-
liyor. (Bk. Hammer, C. 4, Wh. 196, 238) Hatibin minberden na-
m"na fut be okurken, kendilerini cHkimtil - Haremeynl's! - $r-
rffeyna yani (Mekke ve Med#nenin hkimi) diye tavsif etm^vfcne
kar!" mdbt le ederek Hdlml - Harcn"eynl! - $crifeyn ya-
ni {mukaddem beldelerin l"&di"ni, hizmetkr") demduini isteyeli
hUkiimd&r-" fizn""", hatibin syledi#i gibi tekrarlaman" zerine
yerdeki halieyi kald"rarak, "plak topra#a seede-i !kre kapan-
m"!, Allaha hamdetn"l!tl. Sonradan hatilM1 s"rt"ndaki ok cfegvrfr
kaftan" da hdaetmi!ti. Bu muhte!em manzaray", Allaha kul olma
da gttsterdi&i hu yksek ubudiyeti ren ve i!iten M"s"r ahalisi
ile HO%r msliln"an hbideleri halk"n"n kalplerinin Selim-i Evvel
taral"ndan no*"l teshir edildi#i tahayyl edilebilir, bu vakay"
500 sene sonra okuyan bizim dahi kalbimiz Selim Hna kar!"
en byk bir hissi ihtiram ve muhabbet ile doluluktad"r. Bu yle
azametli bir vak'ad"r ki bununla Sultan Selim, 500 sette sonraki
insanlar"n Mle kalbini teshir etmektedir. Biz Hammerin d*dii
gibi diyelim: Islm tarihinde diyanetperverligin hu derece s-
tn ba!ka bir misali dai"a bulunamaz dense yertdirj Hammer,
Selim Hn'"n bu suretle $air KA'ab bin Zttheyrin kasidesine kar-
!" <BUrd<lni * h"rkas"n") vermi! olan H&zrcti Peygambere in"ti-
*a etmi! oldu#""nu yazar. <Bk. ft.g.e. Sh 296)
64
YAVUZ SULTAN SEL%M
murad!m bu bedbaht! hizmetimde kullanmakt!; ne
kat! miza imi" demesi zerine Allah gstermesin
ki can!mdan bir ramak kald!ka sana hizmet edeyim.
Yan!nda Hayre Bay gibi yezid gerektir ki seni Cehen-
neme srklesin yollu bir tak!m edebsizce szlere ce-
saretle beraber, fesada haz!r oldu#unu isbat etmesin-
den dolay! idam edildi. Bununla M!s!rca mevcut olan
tehlike sebeplerinin byk bir k!sm! bertaraf edilmi"-
se de Tomanbay yine Said iinde asker toplamaktan
hali de#ildi.
Pdi"h ise esas maksad" olan $ran Seferine ge-
cikti#inden dolay!, M!s!rda uzun uzun oturmay! arzu
etmedi#inden, kahramanl!k ve ahlk!n!n gzelli#ine
hayran oldu#u Tomanbay'a tekrar eliler gndererek
hutbe ve sikke Pdi"h nam!na olmak zere kendini
M!s!r hkmetinde ibka edece#ini mjdeledi. Fakat
erke" kumandanlar! bu husus inayete elilerin idam!
alakl!#!yla mukabele ettiklerinden erkeslerin ile-
rinde olan gayz, vcutlar! paralanmad!ka gnllerin
den !kmak muhal oldu#unu bildi#i iin, OsmanlI as-
kerlerinden ay!rd!#! bir f!rkay! Sadrzam Yunus Pa"a,
ve erke" ve Arap mltecilerinden terkib etti#i bir di-
#er f!rkay! da Canberd Gazali maiyetiyle sevkederek
ve bir f!rka ile de kendi hareket eyliyerek mteaddit
muharebelerden sonra Tomanbay! ve Emirl-me-
ras! bulunan A ver %di Beyi esir ettirmi"tir.
Tomanbay huzur-u Pdi"ahye dahil olduktan son-
ra hkmdarca verdi#i selm!, Sultan Sem Hazretle-
ri de tazim ile alarak, kendisini mecliste hrmet edile-
cek bir mevkie oturttuktan sonra, birka dakika hay-
retle Tomanbay! seyrettikten sonra sze ba"l!yarak,
Biz aram!zda has!l olan ayr!l!#!, defetmek niyetiyle
size bir ka kere sefirler gnderdik ve yaln!z $slm ke-
lime-i vh!dede cem in bir kuru hutbe ve sikkeye
kanaat ettik. Halbuki her cenkte Ns!r-! hakik galebe-
YAVUZ SULTAN SEL%M 65
yi bize ihsan eylemi"ti. Siz sefirimizi katlettiniz, ve
tuttu#unuz yolda i" bu dereceye gelinceye kadar !srar
eylediniz. deyince Tomanbay elilerin katlinde kendi-
nin dahli olmad!#! gibi, sikke ve hutbe iste#ini ken-
disi kabul reyinde iken meraya sz geiremedi#ini ve
muharebede !srara ailesini korumak sebebinden ba"-
ka bir sebep olmad!#!n! syliyerek, P*di"ah!n $slm
zerine hangi sebep ve delille geldi#ini sual etmek is-
tedi. Sultan Selim ise Ben zerinize re'y-i hodumla
gelmedim. S!yanet-i din in Raf!z ile muharebeye
azmetmi" iken Padi"ah!n!z Gavri, Acemle ittifak etti,
nmze set oldu. Mesle#imize kast etti. Biz de ule-
m-y! Rmun verdi#i fetvalar zerine "errinizin defi-
ni $ran Seferine takdim eyledik. Musalhaya ne kadar
meylettikse, sizin taraf!n!zdan sefirlerimizi katletmek
ve ordular!m!z! basma#a al!"maktan gayri mukabele
grmedi#imden, tasallutunuzdan kurtulmak in ml-
knz btn zabtetmekten ba"ka are bulamad!k.
Siz evld-! Nasaradan bir blk kle maklesi adam-
lar iken ne ibadullah, ve ne civar!n!zda bulunan me-
malik-i $slmiye ve ne de kendi seltn mern!z bir
vakit "errinizden emin de#ildi. %eriatm hakk!n!zda
hkmetti#i mcazat! yerine getrme#e ba"lad!k yol-
lu szlerle Tomanbay! ilzam ve fakat haz!r bulunan-
lara hitaben Byle bir "eci zata k!ymak ne ly!kt!r.
Memleket asayi" buluncaya kadar Yenieri A#as!nda
misafir olsun ve lz!m olan riayette kusur olunmaaun
diyerek hayat!n! emniyete ald!#! gibi hakrnda hr-
met gsterdi.
Pdi"h bundan sonra yine Vestniyedeki kasra
ekilerek memleketin asayi"ini tamamlamak iin M!-
s!r!n idaresini kh Tomanbaya ve kh Sadrazam Yu-
nus Pa"aya verme hayali ile me"gul oldu. Bu s!rada
Memlklerin bekayas!, Tomanbay!n esareti haberini,
bir harb hilesi hkmnde tutarak memlekette fesatla-
YAVUZ SULTAN SEL%%M F. 5
66
YAVUZ SULTAN SEL%M
rm! devam ettirmekten hali kalmad!lar. Hatta birka
defalar gece vakti "ehrin kenar!m bast!lar. Cesaretle
rini o derece ileri gtrdler ki, Padi"ah her bini" et-
tike geti#i yollarda Allah yensuru Sultan To-
manbay (23) sadalar! i"itirdi. Akibet Tomanbay sa#
olduka velev hakka riayet ederek, do#ruluktan ay-
r!lmasa bile, memleketteki efkrm galeyan!n! teskin ile
itaat ve refah! temin etmek mmkn olam!yaca#!na
hkmolunmakla Sultan Selim gerek onu ve gerek %a-
di Beyi, indinde mukades olan maksad! u#runa kur-
ban ederek Bab-Zuble'de ast!rd!. Fakat byle bir mec-
buriyette bulunu"undan dolay! da hemen biraderleri-
nin felketi derecesinde mteellim olmu"tu. Sultan Se-
lim bu musibete u#rayan kahramanlar!n cenaze t-
reninde haz!r bulunarak ruhlar! iin bir ok sadakalar
da#!tt!#! s!rada Tomanbay !n yak!nlar!ndan olan Kad!
Asl'i gaal ve tekfiniyle me"gul ve mell grnce, gz-
leri dolarak Muhabbet bu zamanda belli olur. Ben bu
kadar "an ve ikbale nail olmu"ken byle bir dost ka-
zand!#!ma emin de#ilim diyerek, huzur-u saltanat!
riya iin en byk ar"! ve bir Pdi"h iin saltanat
taht!nda iken kilinin u#runda can!n! fedaya haz!r ol-
du#undan bahseder binlerce mnaf!k mevcutken,
vakt-i musibetinde haline a#l!yacak, bir yr-i muva-
f!k bulmak pek ziyade bahtiyar olma#a muhta oldu-
#una hakimane vukufunu isbat etmi" ve gerek Ka!l!y!
gerek Tomanbaya az ok sadakatle ba#l! bulunan di#er
adamlar!n! ihsanlara garketmi"ti.
M!s!rdaki ikametinde meydana gelen hdiseler-
den olarak, bir gn kay!kla Nil zerinde gezdikten
sonra, Kasr!n!n kenar!na !kmak istedi#i s!rada iske-
leyi tutturamay!p Nile d"er. Bindi#i kay!#!n reis ve
(23} Allah Tomanbaya yard"m ettin.
YAVUZ SULTAN SEL%M
67
tayfalar! Sultan Selim hazretlerini tutuldu#u tehlike-
li ak!nt!n!n iinden bin bel ile kurtarabilirler. (24)
Bunu mteakip Tomanbay!n sad!k kumandanla-
r!ndan Kaldu-! Adil& efendisinin akibetini i"itince tam
bir k!zg!nl!k ve intikam h!rs! ile kahramanca bir ci-
nayet i"leme#e karar vererek bir gece Sultan SeEme
suikast iin, Nil kay!klar!ndan birine binerek, Pdi"h
kasr!n!n kenar!na yana"arak dama !kar, fakat dai-
re-i hmayna girmek iin bir yol ararken Yenieriler
duyarak zerine hcum ederler, O da kendini damdan
Nile atar ve takipileri nnden yze yze kaar.
Garip tesadftr ki, bu s!rada Sultan Selim kurtuldu-
#u iki tehlikenin bykl# nisbetinde ve umulan!n s-
tnde iki muvaffakiyete nail olmu"tur. Bunun biri
Mekkede %eriflik eden Ebl-Berekt!n itaatidir ki,
o#lu Ebu Nineyi gndererek Hareraeyn-i Muhtere-
meynin anahtarlar!n! huzur-u Pdi"ahye gnderdi#in/
den, Pdi"h hemen Mahfel-t %erifin gnderilmesi iin
(24) Bn vaka Ham"nerde ( Hlibcytl ve Aynrden al"narak)
f a !tMIde gemektedir: Ba!ka bir gn de r&dl!ah Mikyas) ya-
k"n"nda sandaldan "karken daha byk U r muhataraya u#rad":
%tinde bulondu^u Abdlilkadir nam"nda birinin sandal"ndan sahile
atlamak %steyerek, bacaklar" k"sa oldu#undan, sahile yeti!eme-
y/P dB!ttt. Sandal sahibiyle ye#eni Padi!ah" ancak Mr ok *ah-
metin sudan "karabildiler. Selim "k"nca Ahdfllkadlre her m" is-
teme verebilece#in] syledi; sandal sahihi Nl l %skelelerinde ve
denlide her tttrM vergiden atl"n" talep %le %ktifa ederek, derhal
mUsaade ve Sultan Selimin kendi eliyle %mza olunmu! bir berat
ita olundu. (Bk. Ilaramer; O. IV. Sh. Bu T.t!a evlftd ve
ayalinin o {finden %tibaTen, t OsmanlIlar M"s"rdan "k"ncaya
yani Ingiila"lerin M"c"r" muvakkaten i!galine kadar vergiden
muaf k"l"nd"klar" rivayet edilir. Bu vaka OsmanlIlar"n (irdik-
leri memleketlerde niin as"rlarca kalabildiklerini gsterir ha-
diselerden biridir. Bir devletin tebaas"na verece#i !ey, emniyet ve
%stikrard"r, idare edenlerin de#i!mesiyle devlet taahht ve m-
kellefiyetlerinin degf!memeaidlr, OsmanlIlara M"s"r'da kald"klar"
amrlar, boyunca P&di!ahlar de#i!mi!, Sadrazamlar de#i!mi!; Bey
ler ve Beylerbeyleri de#i!mi!; ama Yavuzun verdi#i bu berat"n
hUkmtt dei!memi!tir_ t!te devlet hudnr; hikmet-i hkmet
bodor.
68
YAVUZ SULTAN SEL%M
haz!rl!#a ba"lam!" ve haremeyn ahalisi iin bir m-
kemmel Srre tertip etmekle bu tedbir oralar!n fethine
ba"lang! olarak ondan sonra Oamanl! Sultanlar! yal-
!na Haremeynin hdimi de#il, Yemen hududuna ka-
dar Hicaz!n da hakimi olmu"tur.
$kincisi ise me"hur Hayreddin Pa"a vak!as!d!r.
M"arnileyh iftihar etti#i yoluna, korsanl!kla ba"la-
d!#! halde fevkalde mahareti dolay!siyle ad!m ad!n!
Garbi Cezayiri fethetmi" ve millete hizmeti yle byk
memleketin hkmetine tercih ederek, saltanat taht!-
n!n bile ulv f!trat!n!n madununda bulundu#unu isbat
iin fethetti#i memleketlerde hutbeyi, devletin hkimi
olan ve $slm tek bayrak alt!nda bulundurmak iin
bu kadar fedakrl!klar eden Osma!!o#lu Pdi"h! is-
mine okutturmu"tur.
Sultan Selim, Hayreddine bir ka gemi ve iki
bin askerle imdat ederek kendisini Avrupamn fethini
tamamlamaya memur ettikten sonra M!s!rda oturma-
s!n! uzatacak bir vaka grmedi#inden yine Iran sefe-
riyle me"gul olmak iin dnme#e karar verdi.
Ve en evvel Abbas Halifelerinin bakayas!ndan
M!s!r'da bulunan zat! $stanbula getirerek Ayasofya
Camiinde Hilfet hakk!m alenen Osmanl! Haned-
n!na terk ettirdi.
$"te Endlste Emeviyye ve M!s!rda Fat!miyye-
nin zuhuruyla paralanm!" ve Tavaif-i Mlukun pen-
esi alt!nda kvetini btn btn kaybetmi" olan Hi-
lfet-i Islmiye, Hlgnun Ba#dat! istils!ndan beri
cisman hkmetten tamamen mahrum olarak vazife-
si yaln!z kendisine mracaat eden hkmdarlar!n me-
muriyetini tasdikten ibaret bir nevi ruhan reislik ma-
kam!na girmi"ti. Sultan Selim son Abbas Halifesi olan
Mtevekkil-i Slis! Istanbula celbile Hilfet hakk!n!
Osmanl! Hanedan!na terkett!rerek, ruhan riyaset bid'-
at!n! ilga etmi"tir. Sultan Selimin hilfeti al!"!, ken-
YAVtlZ SULTAN SEL%M
69
dinin %slm toplama ve lemi fethetme maksad"na en
byk sebep oldu#u gibi, biat veya veraset yoluyla
msliimanlar"n ba!"na geen kimsenin Peygamberimiz
Efendimiz Hazretlerinin ruhaniyet ve maneviyatlar"-
na halef olmak lz"m gelece#ini ve efendili#in, hiz-
metten ibaret oldu#unu meydana koydu#u iin Dn-l
Muhammediyyeye olan hizmetlerinin en by# say"-
l"r.
Sadrazam Yunus Pa!a M"s"r hkmetine nam*
zet olanlardan biri oldu#u iin, memleketin istils"n-
dan beri idaresi m!arnileyhe verilmi!ti. Pa!a ise.
Sultan Sem'in te!ebbslerine set ekmekten ba!ka
bir!ey d!nmeyen vzer bekys"ndan oldu#u iin
dirayet ve !ecaatine hrmeten sa# b"rak"lm"! ve o da.
t M"s"r"n zabt"na kadar yolunu terketmiyerek Pa-
di!ah" seferin tehlikelerine da ir vaazlarla taciz et-
mekte devam etmi!ti. Ama M"s"r"n idaresine memur
olunca tesiri olm"yaca#" kendi indinde de tahakkuk
eden bir tak"m mugaltalarla u#ra!maktan ise him-
meti, bir taraftan erke! ileri gelenlerini msadere ile
hazine doldurma#a ve bir taraftan Urban iinde ken-
dine taraftar peyda etme#e hasreyledi. Ve hatta me-
zahib-i erbaa kad"l"klar"n", r!vet elleri vas"tas"yla m-
zayedeye "kard". Mevlna ldris"n yine cehletlnden
istifade ederek - Pa!ay" vas"ta ederek Padi!aha tak-
dim etti#i bir farsa kasidede bu ahvali ima etmesi
zerine, Pdi!h"n yapt"rd"#" tahkikat"nda, mesele an-
la!"ld"#"ndan M"s"r Hkmeti dirayet ve sadakati
Sultan Selim nezdinde bir ok tecrbelerle sabit olan
Hayre Bay'a ve $am ile M"s"r civar"n"n emareti, bu se-
ferde hizmetleri geen Canberd Gazali ve Gazale A!i>
relinin Reisi olan Hammd gibi baz" kumandan ve
!eyhlere verilmi! ve erke! memlklar"n"n geri kalan-
lar"n"n hepsine ve hatt daha evvel Pdi!ha suikast
70
YAVUZ SULTAN SELtM
haz!rlayan Kansu-yu Adilye dahi eman ve her tr-
l hak ve mallar!ndan istifade iin ferman verilmi"tir.
M!s!r seferi pek ok masraflara muhta oldu#un-
dan ba"ka memlekete sirayet eden ahlk bozuklu#u
sebebiyle daima ihtille msait olan asker tak!m! bir
taraftan k!l!la korkutulmakla beraber bir taraftan da
ihsanlarla idare edilme#e ihtiya grnd# iin Haz-
nede bir darl!k peyda oldu#undan bir tacirden bir ka
bin alt!n bor al!nm!"t!. O esnada tesadfen para ve-
ren vefat ederek byk bir malla iki yetim terkedin-
ce Defterdar bulunan zat, gya bir define ke"fetmi"
gibi tcirin vefat!n! ve terekesinin oklu#unu ve evl-
d!n!n bu derece servete muhta olmad!klar!n! ve hu-
susiyle kendinin hzineyi doldurmakta olan gayretini
anlat!r bir takrir haz!rl!yarak, terekeden bir miktar!n!
msadere iin Pdi"ahtan emir istemi"ti. Sultan Selm
takriri grd# gibi, en buhranl! zamanlarda bile halel
bulmak derecelerinden ok yksek olan insaf ve yara-
t!l!"!n!n saikas!yla takririn yukar!s!na kendi kalemiyle
Mteveffaya rahmet, mal!na bereket, evldma afiyet,
gammaza lnet szlerini yazarak bu iste#i red ede-
rek alay etmi"tir.
Bu s!rada ise Padi"ah!n fetihlerinden gayet kor-
kan Venedik Cumhurunun sefirleri yeti"erek gerek
Devlet-i Aliyyeye ve gerek M!s!r a olan cizyelerini ar-
zetmi"lerdir ki hzinenin ihtiyac! bununla tamamen
bertaraf edilmi"tir. Sultan Selim M!s!rda bulundu#u
esnada Macaristan ile olan musalhas!n! da bir sene
uzatm!"t!.
Hazret-i Pdi"h ricate ba"lay!p da, fethedilen
memleketlerin servet ve kudret derecelerini anlamak
iin tahrirler (say!m) yapt!r!r, ve Cebel-i Lbnan ile
henz itaata girmeyen llerin al!nmas!na memurlar
ve kk ordular tayin ederek a#!r a#!r Rma do#ru
gelmekte iken bir gn Sadrazam Yunus Pa"ay! soh-
YAVU7. SULTAN SEL%M 71
bet iin yanma a#!r!r, bu s!rada ise M!s!r askerleri sa-
#a sola at srme#e ba"larlar. Pdi"h Ya bizim as-
ker niin byle talim etmez yollu, Pa"aya hitab edin-
ce kendi M!s!r hkmetinden mahrum oldu#undan do-
lay! son derece k!zg!n olmak cihetiyle iindeki gayz!
gstererek Askerin yar!s!n! itlf ile zabtetti#iniz
memleketi yine bir erkes eline b!rakt!n!z. Kimse ta-
lim etmek de#il, aya#!n! bile atmasa revad!r. diye ta-
rize ba"lad!#! gibi derhal Pdi"h!n i"areti ile boynu
vurulur. Pa"an!n katlinin sebebinde muas!rlar! bile
hataya d"m"lerdir. Hatta Sultan Sleyman zaman-!
hkmetinde bni Kemal Ue sohbet ederken Pederin
harekt!na tariz haddim de#ilse de, bir sz in Yunus
Pa"ay! idam ettirmesi bana garib grnyor deyince
Molla Padi"ah!m, Yunus Pa"a M!s!r hkmetinden
mahrum oldu#u in hiyaneten %ah $smail ile muhabe-
reye ba"lam!" ve pederiniz her tarafta bulunan casus-
lar! marifetiyle keyfiyete vukuf has!l etmi"ti. Mazar-
rat!n! def in katlettirdi. demi"tir. (25)
(25) Pftdi!ilh""" Yunus Pa!ay" yaln"z bu iiz %yin katlettir-
medi#i muhakkakt"r, tdris-i Bitllsl'nin ve sair vllzer&"""n Pa!a
hakk"nda M"s"r %!lerinden dolay" vki !ikyetlerinin hakl" oldu-
#u, Yavuzun bunlara %stinaden bu karar" verdi#i de do#rudur.
Fakat her halde Selim Han"n gayeleri ve d!nceleri kl halin-
de mtala edilir; yapt"#" ftuhatla devletin askeri emniyetini
sa#lamla!t"rd"#", ticari yollara hakimiyetle devletin varidat"n"
artt"rd"#". Mukaddes Beldeleri ve Hilfeti almakla devleti, Ci-
han Devleti haline getirdi#i mlhaza edilirse, buna hafife alan
hlr Sadrazam" katlettirme sebebi daha iyi anla!"labilir. Bunun-
la beraber Yunus Pa!an"n (syleyi! tar"mdaki sertlik ve usnl-
Bzllik bir tarafa) uzak griirtik#tt de !ayan-t takdirdir. Kanuni
devrindeki vekiyl Pa!ay" hakl" "karm"!t"r. Bizim kanaatimiz
odur k%, Yunus Fa!a ba!"n"n gitmesine ra#men, .Sadrazam ola-
rak hakikati sylemeliydi ve syledi. Pdi!h da Osmanl" ida-
resine al"!t"rmak istedi#i ehemmiyetli bir k"tan"n %darecilerine
emniyet vermek iin vazifesin+ yapt". Yunus Pa!a iin tbnl Ke-
malden nakledilen szlere ehemmiyet verilmez. Ondokuznnru
asr"n tonlar"na kadar (hatta devletin sonuna kadar) hi bir Os-
man l" Sadrazam" byle bir hiyaneti irtikb etmezdi ve edemezdi,
72
YAVUZ SULTAN SEL%M
Pdi"h bu hadise zerine a!k kalan Sadaret ma-
kam!na Veziri Sani Zeynel Pa"an!n dirayetini kfi
grmedi. Ve hizmeti Vezir-i Salis, Hocazade Mehmed
Pa"aya vermek istediyse de, Kimi Sadrazam ettimse,
tebdil-i ahlk ile devlete muz!r olma#a ba"l!yor ve bi-
lhare kendini ya idam veya tardetme#e beni mecbur
ediyor. %ayet Hocazade dahi o hale gelirse sohbetinden
mahrum olurum diyerek m"arnileyhin tayininden
sarf! nazar etti. Ve Sadareti $stanbul muhafazas!nda
bulunan Piri Pa"aya tevcih eyledi. (26)
Vaktaki $stanbula muvasalat olundu. Pr Pa"a
i"lerin oklu#undan "ikyetle kendine yard!m iin bir
Vezir-i Sani tayinini istiyerek bu hizmete Rumeli Bey-
lerbeyi Mustafa Pa"ay! tavsiye etmekle Bana yle
mste"ar!n lzumu yoktur. Madem ki istiyorsun senin
vezirin olsun cevab!yla m"arnileyhin ikinci vezirlik-
(26) Bu mUnaaebetle Selini Hn'"n Sadrazam Piri Va!avH
yazd"=) bir hatt" Hmyunu buraya dercediyoru*:
Benim veririm,
AhvM u"i"ftr, r"nle, senden sul olunur. $yle ki, tehvttn
ve teksii) etmi! olaa"n, elimden hals olma#" muhal bitesin; ve
hlrPtte dah ybs kura ha!r olub azim ikab ve azba giriftar
olursun. Allah *ttbhftne ve te kik hazretlerinden korkmak gerek;
mazlumlardan zlimlerin zUln"unU defetmek gerek; zinhr gaf-
let itmiyesin, vc ahvfln ile mukayyed oitinn"az sanm"yaRin. Her
hususta benim ftfuslar"n" vard"r. Ahvline behemabaL muttali
olurum. K&adlafckerlerime ve N*ir v"erma i!bu Hatt-" Hiim-
yftn-u saadet "nakrm"mu gsteresin ki anlar dahi elimden ha*
ls almazlar. Cmlesinin ahvline sen mukayyet olas"n; zerre ka-
dar xulme r"za-yi hUtnj"n"tn yoktur. Malmun ota ve&selmn
Fa!a hu hatt-" hmynu akl"ktan sonra bir gn bir mna-
sebetle, huzAr-"" hmynda Efendim, en son bir bahane ile
beni de iildMreceksi"". Bari bir gn evvel hal buyursan"z da en-
di!eden kurtulmam diye korkusunu beyan eyledik de. Pdi!h
hazretleri bir ok jtildkten sonra Benim dahi bu mn hat"-
r"mda idi ki, seni de eslf"n gibi ey yeyi m. Lkin yerini tutar
bir dem bulamad"m ki hizmet-1 vesreti ana tevcih edeyim.
Yoksa seni """uradsv vs"l etmek kolayd"r diye ltife ile asr"nda
adimiakran oldu#unu %ma buyurdular. (Hayrullah Efendi Tarild.
Cilt 10, Sh. Sfc - 93,
YAVUZ SULTAN SEL%M
7@
te bulunmas"na istemiyerek r"za gsterir. Pa!a bu me-
muriyete gelir gelmez, hmisi olan Piri Pa!a ile reka-
bete kalk"!arak Pdi!h"n huzurunda rey ve fikirleri-
ni yanl"! bulup, ktlklerini sayma#a cret edince
Pdi!h Selim ocuk mudur ki, senin gibi ahma#"n
szyle bir emin adam"n" muateb itsn. Y"k"l huzurum-
dan. Sen benim adam"m de#il, Pri Pa!an"n vezirisin
diye k"zarak bir tekdir ile sz keser. Kendisini de kah-
retme#i kurmu! iken Ptri Pa!an"n mUrttvvetmendne
arzetti#i !efaat sayesinde kurtulur.
%stanbul ikmeti s"ras"nda bir taraftan harp mal-
zemelerine nz olan noksanlar"n tamamlanmas"yla
me!gul oldu#u gibi, Rumeli hududu kar"!m"! oldu#un-
dan Donanman"n artt"r"lmas"n" emretmi!ti. Di#er ta-
raftan ise h"ristiyanlarm bz" hallerinden !phelenerek
ve %spanyollar"n Endlsteki mslmanlara yapt"klar"
melunca zulmlerden dolay" da pek ziyade zntltt
oldu#undan, hem memleketinin asayi!ini teinin etmek,
hem de garptaki dinda!lar"n"n hafif de olsun bir inti-
kam"n" almak iin mslman etmek tasavvuruna d-
!erek, buna are olmak zere kiliselerin camiye ev-
rilmesini ve papaslar"n ko#ularak, ocuklar"n $slm
mekteplerinde terbiye edilmesini ferman eyledi. Vezir-
ler ise bu hal tatbik edildi#i takdirde Harac"n azal-
mas"ndan has"l olacak darl"#" d!ndklerinden ber-
mutd Pdi!h"n tedbirini neticesiz b"rakmak iin ver-
dikleri gizli talimat zerine Rum Patri#i, Divan-" H-
mayna gelerek, Fatihin ahdini syledi. Her ne kadar
elindeki ferman yanm"!sa da, iddia etti#i msaadelerin
verildi#ine Yenieriyi !ahid gsterdi. Sultan Se-
lim iddiay" hakl" buldu#undan ba!ka, tedbirinin ted-
ricen fiile "kar"lmas"n" daha mnasip grd#nden,
bu defal"k ba!lang" suretinde yaln"z bir tak"m kilise-
lerin camiye evrilmesiyle iktifa etti.
Bu s"rada Sultan Ahmed !ehzdelerinden %rana
74
YAVUZ SULTAN SEL%M
iltica eden Sultan Murad olmak iddias!yla Anadoluda
bir adam zuhur etti. Tokat taraflar!nda da Cell na-
m!nda bir herif !kt! ki, ismini daha sonra zuhur eden
e"kiyya mras b!rakm!"t!r. Mehdilik iddi asiyle isyan
bayra#! am!"t!. %ehzadeli#e yeltenen brenin Usk-
darda cenazesi bulunarak "emailinde olan ihtilf de-
lletiyle dvas!n!n yalan! ortaya !kt!. Cell ise, ze-
rine sevk olunan Ferhat- Pa"an!n geli"ine hacet kal-
maks!z!n %ehsuvarzde Ali Bey taraf!ndan bir hcum
ile ldrlp askeri peri"an edildi.
Vzera, mhimmat-! harbiye artt!ka yine Padi-
"ah!n $ran seferine kalkaca#!n! bildikleri iin kendini
oyalamak niyetiyle, Rodosun mlke lzumunu ve ha-
z!r bu kadar donanma mevcutken fethine azminin m-
nasebetini syleme#e ba"lad!lar. Ve Drt ayl!k m-
himmat haz!rd!r dediler. Sultan Selim bu szlere son
derece k!zarak Ben ki"verler zaptetmek fikrinde-
yim. Siz beni h!rs!z kalsiyle u#ra"t!rma#a al!"ur-
s!n!z. Rodosun zabt! mevcudunuzun iki kat!ndan ziya-
de mhimmata muhtat!r. Ceddim zaman!nda oldu#u
gibi yine adadan rezaletle avdet itmek mi murad
idersiz? Benim bundan sonra veehe-i azimetim sefer-i
hirettir. szyle vzery! huzurundan !karm!" ve
garibdir ki aras! ok gemeden buyurduklar! vaki ola-
rak g etmi"lerdir.
%yle ki, bir gn Padi"ah nedimi olan Ha"an Can
ile bereber bahede gezerken Omuzlar!m!n aras!nda
bir "ey ac!r durur. Acaba diken mi girmi" ola? de-
mekle Ha"an Can $htimldir irde buyurulursa bir
kere bakay!m der. Fakat Pdi"h!n vcudu ziyade k!l-
l! oldu#undan eliyle bir "ey bulamay!p, zahmet veren
yerde bir ufak !ban!n vcudunu sylemekle Pdi"h
s!kmas!n! emreder. Ha"an Can eliyle yoklay!nca g-
rr ki !banm alt!nda kat!la"m!" byke bir madde
var. Aman Padi"ah!m henz !ban olmam!", cerrahla-
yAVUZ SyLTAN SEL%M
75
ra mracaat buyurunuz der.. Me#er kendisi bir ka gn
evvel bir !ban !kard!#!ndan huzura gelememi" imi",
Sultan Selm ona tariz yollu Biz elebi de#iliz ki bir !-
ban ile etibbaya mracaat idelim diyerek, hamamda
ertesi gn bir tell#a !ban! s!kt!r!r. Diken san!lan bel
ise deh"etli bir "r-i pene !ban! oldu#undan btn b-
tn iltihaplanm!"sa da kendisi $ran Seferi haz!rl!klar!-
n! tamamlamak ve Macaristan !n hareketlerini de tet-
kik etmek iin Edirneye azimeti emretmi" oldu#undan
yaras!n!n "iddetine ve yak!nlar!n!n nasihatine bakma-
d! ve $stanbuldan hareket etti.
Ne garibdir ki, yolda daha evvel pederinin ordu-
suyla muharebeye mecbur oldu#u yerde duraklad!klar!
zaman a#r!s! iyice "iddetlendi. Elli gn kadar burada
yatt!ktan sonra 926 Hicret senesi %evvalinin 9 uncu
Cuma ertesi gecesi yaras! de"ildi#inden nedimine hita-
ben Ha"an Can bu ne haldir? demekle, m"arni-
leyh hakikati velev huzur-u saltanatta olsun dalka-
vuklu#a tercih eder erbab-! sadakatten oldu#u gibi.
Sultan Selim Hazretlerinin de mbarek ehrelerinde
lm belirtileri grd#nden Pdi"h!m dnya da#-
da#as! encama iri"ti. Allah ile olacak zamand!r diye
cevap verince Sultan Selim Bizi bunca zaman kimnle
bilrdn? szyle dostuna sitem ettikten sonra, S-
re-i Yasin tilvetini emrile kendi de beraber okuma#a
ba"lad!. Bir kere Sre-yi %erifi beraber tamamladar.
$kinci seferde Selmn Kavlen Min Rabbir-Rahm
yetine gelince Sultan Selim hazretleri dudaklar!nda
bu yet-i Kerme oldu#u halde ruhu "eriflerini teslim
ettiler. (Rahmetullahi Aleyhi Rahmeten Vsia) (27)
(2) Pdi!h"n tehizinde grlen bir fevkaladeli#i Solak-
sde "yle naklediyor,
Ve tehiz ve tekfin tedarikleri grld. Etibb&nu) %tib-
r"ndan Hekim %ab Muhan!med Gaznevi ve Hekim bk ve Hekim
Osman Otak-" Hmyna gtrb gasillerine mba!eret zre 61-
n
YAVUZ SULTAN SEL%M
R I H L E T
1520
Bir gn al!nd! aevbet-i takdir nhlete
Ukbda yol grnd Hudadan bu davete
Dolduka doldu gzleri e"k- firk ile
Kudretl pdi"h ved etti millete
TevhSd n!aksad!yle geirmi"ti mrii!!ii
Kefettl ermegaan!n! dergh-! vahdete
Ityt! glgesinde fed-y! hayt eden
Ervaha pi"dar olarak girdi cennete
Yekser riyz-! huid-i berin oldu cilvegh
Her renkten getirdi#i binlerce ryete
Ddr-! Fahr-! lem i grmekti gaayesi
Gark-! hu"u !kt! huzr-! Kislete
Aln!ndan pt faf!rederek Fahr-! Kinat
%*b" sundu sarfedilen bunca himmete
I)ivn~! Hakda ma#firet i Kirdigr dan
%yeste grd erm gnh!n "efaate
l)r olmas!yle byle byk pdi"hdan
Garkoldu ns mten!-i bi-hadd gaayete
Yer yer misl-i bid-i hazn oldu tu#lar
Sultan Selim'e girye-knn oldu t#lar
Byle byklerin muhkeme-i ahvlinde tam bir
fikir, btn fiillerini tetkik etmekle elde edilebir.
dulstr vc hiyn-l gaullnde mb"vk sa# eller+ iki defa setr-i avret
eyledi#i mtk!ahade ohanob, zerine hz"r ve bu ahvale nur
olanlar"n her birine hayrat galebe eyledi. (Solakzde, Ya*-
ma, Varak 2*7.)
YAVUZ SULTAN SEL$M 77
Yoksa vak alar!n yaln!z bir veya birka yn zerinde
durmak, bir vcudun kesilmi" paralar!na bakarak v-
cuttaki gzelli#ini ve nisbetleri arama#a benzer.
i"in g taraf! ise Sultan Selim gibi bykl#
hakikaten dnya harikalar!ndan sayacak bir tim-
saH tarihnin, heyet-i mecmuas!n! gz nne getirmek-
tedir. $"te bu maksad! elde etmek iindir ki, Pdi"h!n
btn hayat!n!, teferruat!ndan ay!rarak "u bir iki lev-
haya s!#!"t!rmak istedik.
Sultan Selim kmet-i tla mail, kemikleri kal!n,
omuzlar!n!n aras! gayet vsi, vcudunun n!sf-! ls!
n!sf-! eafelinden k!sa, ba"! byk, ka"lar! at!k, yz
mdevver ve k"rm"z", b!y!klar! ehresine bir garib hey-
bet verir halde byk, arslan gibi, a#z! iri, ene kemi#i
vsi ve kavi bir deh"etli kahraman idi.
Hele cephesinin intizam ve nur ani yetiyle, gzle-
rinin kh bir fikr-i hakimane gibi manzurunun gn-
lnde olan en gizli k"elere girer yolda ve kh konu-
"ur gibi nazarlara meram!n! anlat!r surette bak!"lar!
yarat!l!" ve istidad!n!n fevkaldeli#ine birer delildi.
Ya"ay!"!nda ise Kudretin nadiren tezyininde
bezl-i kemal etti#i harikalardan madut bir zat olarak
ulv-v himmet, metanet-i azm, kibr-i nefs, ittisa-! ta-
savvur, hiddet-i zek, umk-u nazar, srat-i intikal, isa-
bet-i zan, celadeti f!triyye, maharet-i harbiye, nfuz-u
emr, ilka-y! deh"et, "iddet-i "ekme (mukavemette
kuvvetli), galebe-! m"kilt, nefret-i lezaiz, istihfaf-!
hayat gibi her biri bir kahramana btn hayat! boyun-
ca iftihar edecek bir sermaye olan bir ok yksek me-
ziyyetleri kendinde toplamakla beraber, f!trat!nda "eh-
vet ve rahata d"knlk olmamak cihetiyle, bo" za-
manlard! sohbet-i ulem ve mzakere-i ulm ile ge-
irirdi. Ve hatta kendisi mizac!nda bulunan "iddet-i
teessrle beraber otuz sene kadar mlkn bir k"e-
sinde cziyatla me"gul olma#a mecbur kald!#! iin pek
7
YAVUZ SULTAN SELM
ziyade s!k!lm!" ve bittabi mail oldu#u ilhiyat gnln
dnyadan bir nefret vermi"ti. Bu yzden baya#!, da-
imi bir hzne mbtel oldu#unda bu !zt!rab!n tesiriyle
geceleri uykusu saate inmi"ti. Geri kalan zamanlar-
da saray ktphanesinde ne kadar telifat varsa, bu'
sessiz gecelerde hepsini gzden geirmi"ti.
Bu Allah vergisi faziletler ve $lm kemaltdan ba"-
ka, te"ebbslerinde lemin en byk i"lerini ufak "eyler
ve muhakkar grr ve icra ederken de tam aksine,
maksatlar!n!n en kk bir k!sm!na bile, heyeti umu-
miyesi kadar ehemmiyet verirdi.
$"te Sultan Selm bu suretle bo" zamanlar!nda ta-
savvur etti#i fikirleri ki, $slm tek noktaya cem et-
mekten ibaretti, siyaset meydan!na girince $slm ke-
lim-i vhidede cem ile zaman!nca mamur olan mem-
leketleri liva-y! hamd-i "eriatin eman glgesi alt!na al-
may! maksat ittihaz eyledi.
Fakat byle muazzam bir i"e te"ebbs iin Os-
manlI mlkn paralanmaktan kurtarma#a ve mille-
tin ahlk!n!n bozulmamasma dikkat etme#e ve mu-
vahhidn toplulu#unu paralamakta olan %ia mezhebini
de ortadan kald!rma#a ihtiya grlyordu.
Sultan Selim bu yksek gayeye eri"mek iin elin-
den gelen btn fedakrl!klarda bulundu. Yapt!#! her
i"te r!za-y! $lhiyi ve tslmm celdeti iin devletin be-
kas!n! d"nyordu. $kbal h!rs! hi bir zaman gnln-
de yer etmemi"ti. Kar!"t!ran hadisesinden sonra K!r!m
Han! olan kay!npederinin saltanat! elde etmek iin ken-
disine yapt!#! asker yard!m!n! reddetmesi ve $ran Se-
ferinden dnerken grd# bir naho" hal zerine ni-
ce me"akkatler ve nice bellarla nil oldu#u saltanat
makam!n! terke kalk!"makta gsterdi#i isti#na ile ik-
bal h!rs! bir gnlde beraber bulunacak "eylerden mi-
dir?..
Karde"leriyle karde" ocuklar!n! hkmete itaat
YAVUZ SULTAN SELtM
ettikleri mddete elinden geldi#i kadar tevkir etmi"
olmas!na bak!l!rsa, sonradan idamlar!na hkmeyleme-
sini acaba gaddarl!ktan ise fedakrl!#a hamleylemek
yerinde olmaz m!?
Sinan Pa"a "ehadetine M!s!r!n fethini bile bedel
tutam!yacak derecelerde mteessif oldu#u d"nlr-
se bezminde musahib ve rezminde muharip olan sair
vezirleri hakk!nda asr!n!n bir "airine;
Rakibin lmesine are yoktur.
Vezir olsun me#er Sultan Selime
beytini syletecek kadar "iddetle muamele etmesi ken-
di ahlk!ndan ise onlar!n hareketlerine harniolunmak
lz!m gelir.
Hususiyle at!n!n dizginlerine sar!larak ahk*m-! "e-
riate mugayir olan bir emrini e#er infaz ettirirse hali-
ne fetv verece#ini alenen beyan eden Zenbilli mer-
humu bu din salbeti zerine tahkir de#il, me"ihate
ilveten iki kad!askerli#i teklif ile tevkir etmek ve Pir
Mehmed Pagan!n ricas!yla $kinci Vezarete gelmi" olan
Mustafa Pa"a,nankrlkle Sadrazam!n aleyhine k!yam
edince Sultan Selm ocuk mudur ki senin gibi bir
ahma#!n szyle vezr-i mcerrebini muahazeye kalk!"-
s!n cevab!yla kadir bilirli#ini iln eylemek gibi bir fa-
zilet, hemen kendine kim yakla"!rsa sebepsiz idam ede-
cek kadar brahm olanlardan sudur eder mi?
Gece gndz tebaas!n!n refah!na bizzat dikkat et/
tikten ba"ka vezirlerini ard! arkas! kesilmiyen "iddetli
hatlarla, adaletin korunmas!nda intiaha davet
etti#i - ve M!s!r'daki tcir veresesine dair yukar!da an-
lat!lan hikyeden anla"!ld!#! zere - kimsenin zerre
kadar hukukuna taarruz etmek veya ettirmek isteme-
di#i mUl*hozc olunursa, "iler hakk!nda olan muame-
lesi zulm ve taassubtan dolay! de#il meerred devlet
bekas! arzusundan has!l olmu" bir siyas gr" neti-
80
y a v u z s u l t a n s e l Im
ceainden ve binaenaleyh hi bir zaman byk de#i"ik-
liklerde refi kaabil olam!y*n facialar kabilinden addo-
lunur.
Hususiyle Rum Patri#inin dvaya cesareti ve Fa-
tih taraf!ndan kendilerine verilen imtiyazlara iki ihti-
yar Yenierinin "ehadeti zerine h!ristiyanlar hakk!n-
daki ihtiyat tedbirlerini terkedecek kadar hakka kaail
ve adle mail olan bir zattan yaln!z mezhep taassubu
iin k!rk bin ki"inin kahr!na hkmetmek katiyen umu-
lamaz. (28)
Cihangirli#ine gelince; evet, Sultan Selm krre-i
arz! oyuncak gibi elinde evirme#e, nefsinde iktidar
grm"t. Hatta bir gn huzuruna getirilen cihan ha-
ritas!na bakarken Dnya bir padi"aha kifayet edecek
kadar geni" de#ilmi" dedi#i me"hurdur.
lttihad ile mkellef ve ily! kelimetullaha memur
olan bir milletin halifesine gre bu iddia, Cengizane
bir tav!r hkmnde tutulamaz. nk kendisi devlet
tantanas! ve ikbal ve "ehvet lezaizinden btn btn
vareste ve uzak olarak nefsini de#il, din ve devletini ci-
hangir etmek isterdi. Nitekim kaleminden !kan ve
vird-i zeban! olan
%n sefer herden ve in b ser samni-i m
Behr-i cemiyyet dtlhast perXni i m (39)
matla!yla bu hakikati beyan etmi"tir.
N. H"vnalln hu kmmtini He!r!mer de tasdik etmekte-
dir, 40 bin ki"inin katta!lll!llgi tamnn!cn iftira olup, sadece 40
bin klfl defter edilmi"tir. Yani sliltrin ileri gelenlerinden bu ka-
dar kimse kay!t Rdillp hareketleri kontrol alt!n al!nm!"t!r,
(211) Bu hwyit hal! divanlarda
Nlst bthude eferh*y-t V// frsnl-l mi
Betleri oemiyyrt dil!net pnifb!l-! m
(Bu seferleri beyhude anma, bislm btn |WflfM$!|!mB etnt-
jctln$D, topluluklar! ynniilnU Mrlr"ttr!npk iindir.)
YAVUZ SULTAM SEL$M 81
Maksad!n fiile ihrac! dahi Pdi"h!n,
Ki"ver-i dehr giriftiym bihimmeti sn
Oere d"var niimayed betu sni-i m
Bize kolay gelen sana zor grnyorsa da, Al-
lah!n himmetiyle biz zaman!n lkesini fethettik.
beytinde iddia etti#i kadar kolay olmasa da $skender
ve Timur gibi bir ka zat!n kuvve-i katibeye getirmi"
olmalar!na nazaran btn btn muhal de addoluna-
maz. Kendi ise istil-y! lem yolunda Tomanbay ile sa-
ir baz! erke" meras!n! M!s!r!n asayi"ini temin u#ru-
na - pek de lzumu muhakkak de#il iken - fed etmek
gibi "iddetlerden btn btn vareste olmamakla be-
raber 130) cihangir say!lanlar!n, o ikbale hepsinden
ly!k ve hele zaman!n msaadesi ve yard!m! d"n-
lrse cmlesine fik idi.
Cmlesinden ly!k idi. nk $skender M!s!r ! is-
til etti#i zaman kendini validesinin (Yunanl!lar indin-
de ha"a ilh addolunan) M"teri'den hmil oldu#un-
dan bahsederek uluhiyet-tannl!k dvas!nda Firavunu
taklid etti. Halbuki Sultan Selim o mlke nil oldu#u
zaman yarat!l!"!ndan do#mu" olan :
(SU> Sultan Selim, yukar!da bu mevzu seti#i zaman N,
Kemalin ile anlatt!#! gibi Tomanhaya izzet ikramda iminim/
n!k kendisine htlsn-tt kabul gstermi" ve Totnaobay! Yenieri
fas!n!n misafiri olarak U!tmu"tn. Fakat MDir!l/ kald!#! !!!lM-
!let H'imlu geti#i yollarda fellhlann Allah Tornan bay'a yar-
!l!m t'$H$n gibi tf!lerto ba#!rmalar!, Totn!!nbay l!! vilcudo orta-
dan k!!itl!nlmari!ka M!s!rda, asayi"in temin edUen!iyee!eJl a!k-
a helll i tmi"ti. Tumunb*y! ulam ettirdikten sonra. Sultan Se-
lim onun k!zlar!n! evlendirmi", hepsinin d#nlerini yapm!" ve
Tomanbay'!n yak!nlanan ve akrabalar!na hesapsa ihsanlarda
bulunmu"tu. Mal t ananeye muhalif olarak. U. bir OsmanlI
l*!li^!!h!!!!n $mhalar!m! hile yapmac!klar! Mr i"i yapm!", Sul-
tan Tomanbay !n tabutu alt!na iirerek ta"!m!"t!,
Bililin hunlan yaparken Selm-i Evvel "unu sylemek 1/1 i-
yor!lu: Ben Mittin bn fedakrl!klar! ve istemye istemime yapt!-
#!n! i"leri, devlet ve $stim milletinin hekaas! iin yap!yorum.
YAVTZ SU+.T AK SELtM F, S
82
YAVUZ SULTAN SEL$M
El-mlkii lillhi men bizaferin yenl !net
Yerd kahren yehv nefsuhu derek
Levkue l ev ligayri kadrli iu!miletttn
Fevkat-trbi Ieknel-emr m"tereki
Mlk (yani yeryznn her taraf!, hepsi) Al-
lah!nd!r. Bir kimse zafere ula"t!#! zaman gururlanarak
zulmU art!yorsa, Allah onu ok a"a#! derekelere indi-
rir. (O kimse neye gururlan!r ki) %ayet benim veya
ba"ka bir kimsenin yeryznde bir parmak ucu kadar
topra#! olsa bu Allahla ortakl!k de#il midir. (Yani
yeryznde hi kimsenin bu kadar bile mlk yoktur.
Mlkn sahibi Cenab-! Hakd!r.)
k!tas!n! syliyerek Allah'!n bykl# nnde
kendisinin secdeden ba"ka, yapaca#! bir "ey olmad!#!-
n! iln etti.
Timur, ceza k!l!nc! ve kah!r ate"ini ahaliye has-
rederek akraba ve yak!nlar!ndan kendini ho"nud ede-
miyenleri Stile enva-! taltif ve ikram ile nimetlendirdi.
Halbuki Sultan Selm karde"lerini ve akrabalar!n!
mahvetti#i halde tebaas!n! adaleti glgesinde huzur
iinde ya"att!.
(Kurun-u ul tarihi iinde ahvallerinden hayal
meyal baz! eserler semekte oldu#umuz Keyhsrev vc
Erde"ir gibi kudema ile bin trl ihtilllerle helka
yz tutmu" bir medeniyetin ecel-i mevudu (vakti gel-
mi" eceli) hkmnde olan istil ve Cengiz gibi mstevli
kabile reislerini bahisten hari b!rakal!m. nk Sul-
tan Selm ile birinci tak!m!n mukayesesi, misali, haki-
kate, ikinci tak!m!n ki ise haydutlu#u hkmete nisbet
kabilinden olur.)
YAVUZ SULTAN SEL$M 83
Zaman!n msaadesi ve yard!m! hususunda da
kffesine stn idi. nk yedi sekiz sene iinde dev-
letin topraklar!n! iki kat geni"lettikten ba"ka bir de
Halife-i slm ve Hadiml-Haremeyn Unvanlar!n! ka-
zand!.
Bu halde e#er mrii msaade edip de uzun sefer-
lere al!"t!rd!#! askeriyle bir kerre daha $rana gitmi" ve
(ald!ran muharebesindeki tecrbeye gre a#leb-i ih-
timal oldu#u zre) %ah Ismaili ortadan kald!rm!" ol-
sayd!, arkas!ndan btn Hindistan ve Maverannehri
ve "arki Trkistan) Osmanl! Devleti hudutlar! iine ala-
ca#! muhakkakt!.
Ya $slmm mteferrik, paralanm!" kuvvetleri y-
le himmetli bir zat!n elinde topland!ktan sonra - hi
bir vakit bir muhacimin savletine dayanam!yan - in-
ler mi nne set ekerdi? Yoksa - yaln!zca OsmanlI-
lar!n deh"etinden lerzan olan (titreyen) - Avrupa m!
kar"!s!nda mukavemet edebilirdi?.
Btn "ark, Osmanl!lar!n Sultan Selim sayesinde
bu istilya istidad!na karar vermi"lerdi.
Hatta Hindde Devlet-i Babrriyye hkmdarlar!-
n!n byklerinden %ah Ekber, nice zamanlar hasret ol-
du#u bir halefe nil olunca kendisi cihangirlerin en
me"hurlar!ndan olan Timur evld!ndan oldu#u halde,
yine Sultan Selimin mazhariyetini daha yksek gr-
d# iin, ismini Selm Cihangir koydu#unu, Sultan
Cihangir kendi tercme-i haline dair yazd!#! tarihte
beyan eder.
Hamiyetpervern-! vatan ise millete byle bir
devr-i azametin haz!rland!#!m tassavvur ve yoklu#una
byk byk tahassr eylemi"lerdir. Nitekim Itaoi Ke-
84
YAVUZ SULTAN SEL%M
mal ki, Rumun medr-" iftihar" byklerdendir. (31 >
A!a#"da okuyaca#"n"z mersiyesinde Pdi!h"n vefat"n-
dan dolay" OsmanlIlar"n has"l olan teessrat-" kalbi-
yelerine tercman olmu!tu.
(31) Kemal Pa!azade Ahmed elebi, dnyada Tttrk asr" ve
Trk milletinin de alt"n a#" olan 16. as"rda yeti!mi! byk %s-
lm alimlerinden biridir. %slm ilimlerinin hepsinde yed-" tla
sahibi idi. Sultan Selim Hazretleriyle beraber M"s"r seferine i!-
tirak etmi!tir. M"s"r seferinden avdeti esnas"nda Pdi!hla be-
raber giderken Ahmet elebinin at"n"n aya#"ndan s"rayan a-
murun Sultan Selimin kaftan"n" kirletmeni zerine, Pftl!al"m
Cleman"n at"n"n aya#"ndan s"rayan amur hile bizim iin !e-
reftir. Bu kaftan nandukam"n stne rtlsn. dedi#i me!hur-
dur. Hakikaten pdi!h"n emri yerine getirilmi! ve mezkr kaf-
tan as"rlarca Selim Han"n sandukan"n sslemi!ti. Fakat ue
yaz"k ki, Trbelerin kapat"lmas"na dair "kar"lan kanunla, b-
tn atalar"m"z"n, velilerimizin, byk ve !anl" kumandanlar"m"-
z"n ve limlerimizin trbeleriyle beraber halen !u zerinde otur-
du#umuz topraklar" fetheden ve yim"lbe! milyon kilometre ka-
relik bir arazide alt" as"r devam eden bir cihan imparatorlu#a
kuran olu ve mbarek padi!ahlar"m"z"n trbeleri de kapat"l-
m"! senelerce ihmal edilerek kasten birer harabe ve virane olma-
lar" istenmi!ti. Sonradan tarihi k"ymeti haiz ( + ) baz" trbeler
tekrar a"l"rken Selim Han'"n trbesi de a"lm"!t". Trbenin a"-
l"!"nda bulunan Sultan Selim camii vazifelilerinden bir zattan
aynen !u cmleleri dinlemi!dim: Hnkr"n trbe kap"s"n" K"r-
la aabildik. Kap" a"ld"#" zaman kendimi tu tam" yarak a#la-
maya ba!lad"m. tinkU grd#m manzara kar!"s"nda a#la-
maktan ba!ka elimden ne gelirdi ki. Mbarek sandukalar" yan
yerine kadar gvercin pisli#i %le dolu idi. Sandukan"n zerinde-
ki me!hur amurlu kaftan rm! lime %lme olmu!tu.
Kemal Pa!azade, Sultan Seltmin vefat" %in de !u tarihi
d!rm!t:
Rhunu Sultan Selimin ya Allah
Gark-" rahmet k"l bi hakk" Ffttlha
Kim veftina n"n tarihdir
sEhl-i %man rfihu iin Ftiha
Sultan Selim Hazretleri Hicretin 926 "nc" senesinin $evval
ay"n"n dokuzuncu jfiln sabaha kar!" alaturka saat yedi sular"nda
frtihal-% dan Nal"n eylemi!lerdir.
m
Azn"de nevri vn hazinde pir
Sahibs-seyf u sib-t-tebr
Hem saf r idi hem Asaf-" rey
Ne vezr ister idi ne de m!ir
Eli !em!r idi dili haner
Nze idi kolu ve parma#" tir
Az mddette ok i! etmi! idi
Sayesi olmu! idi lemgr
$ems-i asr idi asrd? !emsin
Zilli memdd olur .:au"n" kasr
Tc taht ile fahr eder beyler
Fahr ederdi an"nla tc !erir
Gnl ol srda bulurdu srr
Ki ala a#"rayd" ti# nefir
Rezm i!inde ve bezm-i iysinde
Grmedi pfr-i arh na nazr
Girse meyd&n-" rezme !ir -i delir
"ksa eyv""-" bezme roihr-i ranr
Ol"cak dar gir, ol !iri
Ansun v kanlar u#lasun semdir
Hyf Sultan Selime hayf d"rig
Hem kalem a#la!t"n na hem ti#
BtTTt