P. 1
Ali Şeriati _ Dinler Tarihi

Ali Şeriati _ Dinler Tarihi

|Views: 9|Likes:
Yayınlayan: bedran63

More info:

Published by: bedran63 on Jan 27, 2014
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/29/2015

pdf

text

original

Ali Şeriati _ Dinler Tarihi UYARI: www.kitapsevenler.com Kitap sevenlerin yeni b l !

ma noktas"n#an herkese merhabalar... $ehaletin yenil#i%i& sev'inin& iyili%in ve bil'inin payla!"l#"%" yer olarak '(r#)%)m)* sitemi*#eki t)m e+kitaplar& ,-./ say"l" kan n0 n il'ili ma##esine istina#en& en'ellilerin 1ay#alanabilmeleri amac"yla ekran ok y c & ses sente*leyici pro'ram& kon !an 23raille 4ot 5peak2& kabartma ekran ve ben*eri yar#"mc" ara6lara& y ml olacak !ekil#e& 2T7T2& 2D8$2 ve 29T:;2 'ibi 1ormatlar#a& taray"c" ve 8$R <optik karakter tan"ma= ya*"l"m" k llan"larak& sa#ece '(rme en'elliler i6in& ha*"rlanmakta#"r. T)m)yle )cretsi* olan sitemi*#eki e+kitaplar& 2en'elli+ en'elsi* elele2 #)!)ncesiyle& hi6bir ticari ama6 '(*etilmeksi*in& tamamen '(n)ll)l)k esas"na #ayal" olarak& en'elli+en'elsi* yar#"msever arka#a!lar"m"*"n yo% n eme%i sayesin#e& '(rme en'elli kitap sevenlerin isti1a#esine s n lmakta#"r. 3 e+kitaplar hi6bir !ekil#e ticari ama6la veya kan na ayk"r" olarak k llan"lama*& k llan#"r"lama*. Aksi k llan"m#an #o%abilecek t)m yasal sor ml l klar k llanana aittir. 5itemi*in amac" asla eser sahiplerine *arar vermek #e%il#ir. www.kitapsevenler.com web sitesinin amac" '(rme en'ellilerin kitap ok ma hak ve (*')rl)%)n) y)celtmek ve kitap ok ma al"!kanl"%"n" peki!tirmektir. 3en #e bir '(rme en'elli olarak kitap ok may" seviyor m. 5ev'inin ol# % 'ibi& bil'inin #e payla!"l#"k6a peki!ece%ine inan"yor m. T)m kitap #ostlar"na& '(rme en'ellilerin kitap ok yabilmeleri i6in '(ster#ikleri 6abalar#an ve yapt"klar" katk"lar#an (t)r) te!ekk)r e#iyor m. 3il'i payla!makla 6o%al"r. Ya!ar : tl >;?>;> KA4U4: ,-./ say"l" kan n0 n 2Alt"nc" 3(l)m+@e!itli 9)k)mler2 b(l)m)n#e yeralan 2AK :ADDA BB2 : 2#ers kitaplar" #ahil& alenile!mi! veya yay"mlanm"! ya*"l" ilim ve e#ebiyat eserlerinin en'elliler i6in )retilmi! bir n)shas" yoksa hi6bir ticarC ama6 ')#)lmeksi*in bir en'ellinin k llan"m" i6in ken#isi veya )6)nc) bir ki!i tek n)sha olarak ya #a en'ellilere y(nelik hi*met veren e%itim k r m & vak"1 veya #ernek 'ibi k r l !lar tara1"n#an ihtiya6 ka#ar kaset& $D& braill al1abesi ve ben*eri 1ormatlar#a 6o%alt"lmas" veya (#)n6 verilmesi b Kan n#a (n'(r)len i*inler al"nma#an 'er6ekle!tirilebilir.23 n)shalar hi6bir !ekil#e sat"lama*& ticarete kon e#ileme* ve amac" #"!"n#a k llan"lama* ve k llan#"r"lama*. Ayr"ca b n)shalar )*erin#e hak sahipleri ile il'ili bil'ilerin b l n# r lmas" ve 6o%alt"m amac"n"n belirtilmesi *or nl # r.2

3 e+kitap '(rme en'elliler i6in #)*enlenmi!tir. Kitap taramak 'er6ekten incelik ve beceri isteyen& *ahmet verici bir i!tir. 4e m tl ki& bir '(rme en'ellinin& #)*')n taranm"! ve ha*"rlanm"! bir e+kitab" ok yabilmesin#en # y# % sevinci payla!abilmek t)m *ahmete #e%er. 5i*ler #e b m tl l % payla!abilmek i6in bir

kitab"n"*" taray"p& kitapsevenlerD'mail.com a#resine '(n#ermeyi ve b isimsi* kahramanlara kat"lmay" #)!)nebilirsini*. 3 kitaplar& si*e 'elene ka#ar verilen eme%e ve kan nlara say'" '(stererek& l)t1en b a6"klamalar" silmeyini*. 5i* #e bir '(rme en'elliye& ok yabilece%i 1ormatlar#a& bir kitap arma%an e#ini*... Te!ekk)rler. 4e : tl 3il'i i6in& 3il'ece ya!ayanlara. www.kitapsevenler.com Tarayan ?(khan Ay#"ner Ali Şeriati _ Dinler Tarihi

Dr. Ali ŞeriatC
23 Kasım 1933'te Horasan eyaletine bağlı Sabzi-var'ın Mezinan köyünde dünyaya elir! 19"#'de Me$-%ed'teki öğretmen kole&ine irer! 19"2'de Me$%ed'in yakınlarındaki '%medabad köyünde öğretmenliğe ba$lar! 19"" yılında Mekteb-i (asita'ı yazar! )b* +er-i ,ı--ari'yi ter.üme eder! 19"/'da Mes%ed 0niversite-si'ne irer! 12l*sal 3ireni$ Hareketi1ne üye old*ğ*ndan babası ve diğer üyelerle birlikte t*t*klanır! / ay t*t*kl* kalır! 19"9'da 'le4is 5arrel'den 3*a'yı ter.üme eder! 0niversiteden basarı ile mez*n ol*r! 19/#'da 6ransa'ya önderilir7 orada Sosyolo&i ve 3inler 8ari%i üzerine 9alı$ır! 5ezayir K*rt*l*$ Hareketi'ne akti- olarak katılır! :* -aaliyetlerinden dolayı ;aris'te t*t*klanır! :* arada bir9ok makale7 kon*$ma ve 9evirisi deği$ik der ilerde yayınlanır! Sosyolo&i ve 3inler 8ari%i üzerinde doktorasını tamamlayarak 19/2'de <ran'a döner ve sınırda t*t*klanır7 aylar.a %a=iste kalır! >ğretmenlik ve Mes%ed 0niversitesi'nde asistanlık ya=ar! Mes%ed7 Hüseyniye-< <r$ad7 8a%ran 0niversiteleri ile diğer merkezlerde kon-eranslar vermeye ba$lar! Hüseyniye-i <r$ad 19?3 )ylül'ünde ka=atılır! <ran izli servisi Savak7 @eriatA'yi aramaya ba$lar! Kendisini b*lamayın.a babasını t*t*klar! :abası bir yıl t*t*kl* kalır! @eriatA teslim ol*r ve 1B ay %ü.rede kalır! 19?"-?? arası Savak'ın takibinden sürekli ka9arak7 ba$kalarının evinde kalarak 9alı$malarına devam eder! Saba%lara kadar süren kon*$malar ya=ar! 1/ Mayıs 19??'de 'vr*=a'ya %i.ret eder! 3# ün sonra <n iliz isti%bara-tı'nın da yardımı ile Savak tara-ından $e%id edilir! 2? Haziran 19??'de @am'daki Hz! +eyneb'in türbesinin yanına ömülür! KIRKA:3AR K>TAE;IFI: / inceleme ara!t"rma: ,
Editör Recep Kibar Tashih : rat Toprak Kapak Kakn)s Dizgi - Mizanpaj Ayn r 3ay"r 3ast" + Cilt Karma I I534 GH,+-I/.+BH+/

Dağıtan Ye#itepe Kitap Da%"t"m
@atal6esme 5okak De1ne 9an& 4o: IHJBI K..BL $a'alo%l >stanb l Tel: <LIBI= ,I- .H ,K Maks: <LIBI= ,BI KK H>stanb l& ILL.

Ali Şeriatı

Dinler Tarihi
türkçesi Ar#o%an Natansever

>@>4DAK>;AR
BİRİNCİ DERS........................................................................................ 13

Burjuvaziydi, İlim Değildi.....................................................................20 Bugünkü İnsanın Burjuvazi Cennetinde İsyanı.....................................41 ele!ek Ders......................................................................................... 46 İKİNCİ DERS...........................................................................................53 Bedevi "#$lumu %asıl "anıyalım&.........................................................'( Dinlerin )rtak *zellikleri.....................................................................+, )C)%C- DERS....................................................................................... 93 Dinin "ari. i............................................................................................,/ İl012 İnsan 3ürgünde........................................................................... 113 DÖRDÜNCÜ DERS.............................................................................124 Be4er2 5edeniyet D6neminde Dinlerin Ba4langı!ı.............................12/ 7in ve 8int Dinleri..............................................................................12' Batılı 9u1 ve :ültürün *zellikleri........................................................1(0 BESİNCİ DERS......................................................................................158 7in.......................................................................................................1'0 "a#izm.................................................................................................1'' ;ang ve ;in.........................................................................................1'+ <alim ve 5azlumu D#ğuran 5edeniyet.............................................1=, İsyan!ı İnsan........................................................................................1+0 "a#ist >ikrin Bizim "asavvu.la ?ygunluğu..........................................1+0 "a#ist >ikrin ;6ntemi ve @ntiA5edeniyetBi )lan Cean Ca!Dues 9#usseauEnun Fk#lü...........................................................................1+2 :#n.üByüs...........................................................................................1+4 G?G %edir&..........................................................................................1++ :#n.ü!yüsEün *zellikleri....................................................................1,0 ALTINCI DERS.....................................................................................194 8int...................................................................................................... 194 8int Dünyasına iri4...........................................................................1,, 8it"enHelliği......................................................................................201 İÇİNDEKİLER 8int ve İranIrya2lerinin Dinleri.........................................................204 Jeda Dini............................................................................................204 3ını.lı 8int "#$lumu...........................................................................21/ "ev1id ve/irk......................................................................................22( ;aratılı4 İl012si.....................................................................................224
YEDİNCİ DERS.................................................................................... 234

8int......................................................................................................2(4 ;az "atili.............................................................................................2(' 36z ve >ikirlerin 7ar$ıtılması..............................................................2(+ Kmitvarlığın <irvesinde......................................................................24( İnsan....................................................................................................24, İnsanın "ari.i Ftra.ında......................................................................2/( İnsanın :0mil Bir "ari. i........................................................................2/4 İnsan2 *zellik )larak Bekleyi4 ve 3#rumluluk.....................................2// İnsanın ;aratılı4ı.................................................................................2/' Lirk 5eselesi.......................................................................................2'+ "ev1id..................................................................................................2=1 "eslis....................................................................................................2=( I1irete ;6nelme ile Dünyaya ;6nelme @rasında idi$ elen "#$lum................................................................................................2=/
SEKİZİNCİ DERS................................................................................ 280 /ia........................................................................................................2+2 11 :istG................................................................................................... 310

Diktat6rlük ile Devrim!i Miderliğin >arkı.............................................(1, Jesayet................................................................................................(2(
DOKUZUNCU DERS.......................................................................... 324

@kıl ve 9e.a1......................................................................................(2/ Jeda ve Diğer İlimler..........................................................................((2 9iyazet.................................................................................................((= Bre1men..............................................................................................(42

%İrv0na................................................................................................(4+
ONUNCU DERS.................................................................................... 351

İHra1im................................................................................................('= İ7İ%DF:İMF9 GJarlık11 ve G8iBlik ili4kisi...................................................................(=2 BudaEnın 8ayatı..................................................................................(=+ ONBİRİNCİ DERS............................................................................... 384 iri4.....................................................................................................(+4 Buda....................................................................................................(+= :urtulu4 ;#lu N5uks1aO.....................................................................(,1 %e.sin @ldatması................................................................................(,4 "anrılar ve @ra!ılar.............................................................................402 8akikat ve @kıl...................................................................................40/ @dalet %e Demek&.............................................................................40=
ONİKİNÇ) DERS.................................................................................. 415

3#n "a1lilde 8induizm.......................................................................41/ 8inde "#$lu Bakı4..............................................................................41+ 8int Dinlerinin 6zellikleri..................................................................420 7ağda4 İnsanın İde#l#jileri.................................................................4(4 GBenGin <indanları.............................................................................4(,
ONUÇ NÇ DERS............................................................................. 444

İranEa iri4...........................................................................................444 5itraizmin "emeliP Büyü...................................................................,41/ ;eni Din ve Fski 9u1aniyet................................................................4/( 5QHedlerin <erdü4tEü........................................................................4'4 ONDORDUNC DERS....................................................................... 469 3aHitlik, Deği4im :aHul Ftmeme, ;ani D#nma ve "a4la4ma..............4', Fvrensel Din İsl0m..............................................................P.................4=( "a1ri.ten :#runmu4 :utsal :ita$P :urE0n..........................................4+( 3ını.ların @saleti.................................................................................4++ 9u1an2yetin @slı..................................................................................4,0 ;akın İl01 @lla1P 3imdi %e :adar da ?zak..........................................4,( <erdü4t Dininde :ıyamet........................................................,..........4,/ 3#ru ve Ceva$lar.................................................................................4,+ Fkler..................................................................................................../1'

S n !
Alini*#eki kitap& !ehi# (%retmen Dr. Ali ŞeriatC0nin BGHB y"l"n#a Tahran0#a 9)seyniye+i Ir!a#0#a ver#i%i "Dinler Tarihi ve Dinleri Tanımak" isimli #erslerin#en #erlenmi!tir. 3 #erslerin bir araya toplan"p ha*"rlanmas" i6in ŞeriatC0nin hayattayken 1aaliyetleri s"ras"n#a tan*im e#ilmi! olan kasetler#en ve teksirler#en 1ay#alan"lm"!t"r. 3 metinler#e& Dr. ŞeriatC0nin sonra#an 6e!itli kon lar#a kasetlere ek olarak s(yle#iklerine m tab"k kal"nm"!t"r. >!in h"*l" olmas" i6in o *aman 6"kar"lm"! olan metinler #e eklenmi!tir. Şehi# Şeriat"& ba*" #erslerin son n#a& sor lan sor lara cevap vermi!tir. 3a*en mecb rC olarak a6"klamalar yapm"!t"r. Tamamen kasetten kitaba aktar"lan b cevaplar ve a6"klamalar#an #erslerin m htevas"yla il'ili olanlar"& kon n n son na eklenmi!tir. Kon yla il'isi olmayanlar ise ekler b(l)m)n#e verilmi!tir. "Dinler Tarihi ve Dinleri Tanımak" a#"yla verilen #erslerin tamam" on#(rtt)r. 9er biri ye#i!er #ers olmak )*ere& iki cilt halin#e #)*enlenmi!tir. 9er cil#in son n#aki ek ve 1ihristlere ilaveten kavramlar ve #eyimler in#eksi #e verilmi!tir. Ye#inci ve seki*inci #ersler#eki kon lar"n& #erslerin 'enel 'i#i!at"yla #o%r #an bir il'isi yokt r. 3 #ersler#e Şehi# Şeriat"& yanl"! anla!"lmalar" ve tahri1leri (nlemek i6in& bir6ok temel >slOmC kon hakk"n#aki anlay"!lar"n" ve #)!)ncelerini a6"klam"!t"r. Şehi# Şeriat"& kon lar" par6alamaktan sak"nmak& 'enel !artlar" '(stermek hatta #inler tarihi #erslerinin hararetini kor mak i6in mecb ren ken#i itikO#i anlay"!"n" a6"klam"!t"r.
3?%?L

Şehi# (%retmenimi*& #)r)st ki!ili%i& yetene%i ve ba!ta >slOm olmak )*ere #i%er k)lt)r ve i#eoloPileri v kQ1iyetiyle her t)rl) kavram ve #eyimleri yerli yerin#e k llanm"!t"r. 80n n& >nk"lObC& mektebi akC#esiyle #)!)ncelerini iyice ara!t"rmak& tan"mak& k"saca 80n n miras"n#an isti1a#e etmek 'erekir. 3 #ersleri bir araya toplarken& #erslerin veril#i%i *aman#aki kronoloPik s"ray" kor may" tercih ettik. A*i* ok y c lar"n #ikkatini son olarak a!a%"#aki noktalara 6ekmek istiyor *: B. Ara ba!l"klar& s(*kon s kasetler#en aynen al"nm"!t"r. I. Kon lar"n kasetler#en kitaba aktar"lmas"n#a emanete riayet e#ilmi!tir. Ror nl olarak eklenen bir kelimenin ve ibarenin belli olmas" i6in S T i!areti k llan"lm"!t"r.

K. Kasetler#eki sor lar"n metni aynen aktar"lmam"!t"r. Unemli # r mlar#a k"saca verilmi!tir. 5or lar#an anlams"* ve 'erekli olma#"%" hal#e sor lm ! olanlar& ba*" para'ra1lar"n ba!lan'"c"n#a& 2....2 i!areti ile '(sterilmi!tir.

Dr" Ali Şeriat#$nin Eserlerini %ir Ara&a T'pla(a )e Düzenle(e %ür's

DİNLER TARİ!İ "# DİNLERİ TANI$AK
Bİ9İ%Cİ DF93

*Sizden+ i&i&e çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten sakındıran ,ir -e(aat 'ls n"""* Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.
Unce >r!a# K r m 0na te!ekk)r e#iyor m. 9ak e#ilse bile te!ekk)r etme ve (vme 'ibi bir O#etim yokt r. 5ebebi #e ! V memlekette te!ekk)r ve (v') o ka#ar artm"! ki& 'erekli ol# % yer#e bile insan te!ekk)r etmekten kork yor. Ama ! n#an te!ekk)r e#iyor m ki& kon !ma pro'ramlar"m" #ers pro'ramlar"na 6evirmeyi kab l ettiler. 3en !ahsen& belli tiplerin kon !ma ve n t k yol yla topl ma bir hi*met yapabileceklerine inanm"yor m. Yani& hem ben hatipli%ime inanm"yor m& hem #e halk. Şayet bir (%retmen olarak elim#en bir i! 'eliyorsa& o #a bil#i%im (l6)ler#e #ers vermektir. 3 ne#enle b ra#a& her *amankinin aksine ken#imi s y n i6in#eki bir bal"k 'ibi hisse#iyor m. 3 ra#a istiyor m ki& h)r #)!)neyim& hWr kon !ay"mV e%er imkOn ol rsa #erste (%renciler tara1"n#an tenkit yap"ls"n& sor lar sor ls n& onlara cevap vereyim. 5"n"1"n #e%eri #aha 6ok b y)*#en artmakta#"r. Ama maalese1 b na #a imkOn yok. @)nk) b s"+
1C
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9E"@9İ8İ

1"

n"1"n mevc # ol# k6a 1a*la. Nakit olarak #a #ers s)resi i6in#e b & 1iilen m)mk)n #e%il#ir. 5i* han"m ve beyler#en& 6aresi* olarak #ersten sonra& yani pro'ram"n bitmesin#en sonra sor lar"n"*" ya*man"*" rica e#iyor m. Arka#a!lar& ya*#"%"n"* sor lar" 'elip alacaklar& sonra k liste 1"rsat b l# % m (l6)#e sor lar"n"*" cevaplan#"raca%"m. 3 #erslere #evam e#en han"m ve beyler#en k)6)k bir #i%er ricam #a ! # r: Ahlaken b)t)n #erslere 'elme sor ml l % n ta!"s"nlar. Yani #ersin b)t)n #(nemin#e ha*"r b l ns nlar. Rira& evvela 'enel olarak #ersin kon !ma#an 1ark" ! # r: Ders& kon !man"n aksine ba!l" ba!"na ba%"ms"* bir )nite #e%il+ #ir. 3 y)*#en 'enelin sa#ece bir #ersin son n#a h)k)m vermesi eksik bir !ey ol r. A%er biri& incelenen kon hakk"n#a bir veya iki ot r ma kat"l"p& )6)nc) ot r ma kat"lma*sa& o iki #ers hakk"n#a verece%i h)k)m kon !mac" ve kon a6"s"n#an eksik olmakla kalmayacak& belki ba*en s(* kon s olana ayk"r" bile olacakt"r. Ş(yle ki& bir ot r m#a 'iri! ve s l 8rtaya kon yor. >kinci ot r m#a bir teorinin 6e!itli y(nleri ve ona ayk"r" teoriler inceleniyor. W6)nc)& #(r#)nc) veya be!inci ot r m#a ise kesin son ca la!"l"yor. 3 orta k"s"mlar#an birine 'else& sonra 'i#erse ve b na #ayanarak h)k)m verirse& b # r m ilmC ve ahlOkC a6"#an *or bir mesele #o% r r. 3 !ekil#e h)k)m vermek& avam"n ve halk" al#atanlar"n i!i#ir. >kincisi& #ersleri son na ka#ar takip etmek& benim (*el e%itim y(ntemim#ir. Ulema#an bir beye1en#i !(yle b y r yor# : 2@ok acemi bir vai* kon !t % *aman& >slOm0"n sQl) I-0#ir #eyip ba!larV IH tanesini s(yleyip birini n t rsa y halan"r. Ama tecr)beli bir vai* !(yle #er: Us len >slOm ! !ekil#e#ir. 3 nlar"n #(r#)n) bile s(ylese ba!ar"l"#"r.2 3a*" !ah"slar tecr)beli#ir. 3ir teoriyi veya bir #ini s(* kon s yapmak iste#ikleri *aman& #i%er teorilerin ve kon lar"n hepsini kolayl"kla re##e#ebilecek !ekil#e ortaya koyarlar. Unce kar!" ol# % o #in veya teorinin tari1in#e& tahlilin#e (ylesi bir 'iri! s"ralamas" yapar ki s len yanl"! ol ! & *ay"1 ol ! & mahkQm ol ! herkese kar!" sabitle!sin. 3(ylece on kolayl"kla re##e#ebilsin. 8 noktaya la!t"ktan sonra& ken#i inanc"n"n kon s olan teorinin parlakl"%"n" artt"r"r. 3 k rna* a#am elbette ba!ar"l" olacakt"r. Makat sa#ece propa'an#a a6"s"n#an. ?enel y(n) a6"s"n#an #a ba!ar"l" olmas" m htemel#irV ama ilmC a6"#an #)r)st bir insan #e%il#ir.

D)r)st insan& ken#ine (*') bir #ine ve i#eoloPiye inan#"%" hal#e& ken#isine ayk"r" olan '(r)!leri& hatta #inleri bile tan"tma ve ara!t"rma a!amas"n#a o '(r)!e m hali1 #e%ilmi! 'ibi ortaya koyan >nsan#"r. 3)t)n ilmC inan6 ve inceleme ahen'iyle tara1s"* ve insa1l" olarak meseleyi ortaya koymas" 'erekir. 3 !ekil#e& elbette i! *orla!"r. Ama *or #a olsa b !ekil#e re##e#ini*. 8 #ini veya teoriyi 'er6ekten re# # ettiyseni*& sonra b re##en ken#i #inini*i ispat ettiyseni*& *ihinler#e b #inin hakikati ve mant"kl" ispat" kalacakt"r. Ama e%er #i%er #inleri& b(yle par6a par6a e#er& ba!lan'"6ta ayk"r"& inat6" ve #)!man bir !ekil#e tahri1 e#ip& 6irkinle!tirir ve hakaret e#erek hat"rlat"rsan"*& #aha sonra #a ken#i hakikatini*i kolayca ispat e#ebilirsini*. Ama b & ilmC olarak #inleyenler i6in yeterli olmayacakt"r. 3 ra#a re##e#ilen '(r)!) ve teoriyi yar"m bir makale halin#e bile ok yacak ol rsa b ra#a s(yle#iklerimi*in yanl"! ol# % n anlayacakt"r. D)!manca !eyler ol# % n & #inC kin#en kaynaklan#"%"n" veya ilmC taass p ol# % n anlayacakt"r. 4etice#e 6ok sa#e olarak& o makaleyle #(n)! yapar. 3 #inin veya i#eoloPinin bir a!"%" #a 'eri 6evrilmi! ol r. Yeni6a%#aki Cnsa1l"<X= Avr pal" bil'inlerin >slOmla il'ili a6"klamalar" t"pk" 8rta6a%0" r hanilerinin #)!manca& tepkici tan"tmalar" 'ibi#ir. Ama ben o #erece k rna*l"%a sahip #e%ilim. U*elli%im ! # r: 3ir teoriyi #inC ve ilmC a6"#an m hali1 ol# % m hal#e& on incele#i%im *aman #inleyicimin m hali1 ol# % m hissetmeyece%i !ekil#e ortaya koy yor m. Dinleyicimin ken#isini #e b teori ile ba!ar"l" ol# % n hisse#ece%i !ekil#e tahlil e#iyor m. Dinleyici #aha (nce b n#an ba!ka bir !ey #e+miyor# . 3 y)*#en on ele!tir#i%im#e teorinin 'er6ekten ilmC (l6)lerle tahlil e#il#i%ini& tan"nm"! ol# % n iyice anlar. >lim ve mant"k (l6)lerine '(re& ne telkin e#il#i%ini& ne #e taass p& men1aat ve #inleyicilerin ho! na 'i#en !ekil#e re# e#il#i%ini his+
1/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

se#er. 3(yle ol nca #a bir #ine ve i#eoloPiye #ayan"l"rken o #ayanma ilmC bir #e%ere ve inceleme #e%erine sahip olm ! ol r. Unceki y"llar#a& :e!he#0#e ver#i%im #inler tarihi #erslerin#e& her #ini& #ers olarak incele#i%im *aman& ba%"ms"* #inleyiciler merak i6in bir ot r ma 'eliyorlar#"V sonra #i%er ot r mlara 'elmiyorlar#". 3enimle il'ili h)k)mleri& o ot r m#a ver#i%im #ersten ibaret ol yor# . 8nlara '(re nisan"n son ha1tas"n#a ;ao+Ts c & may"s"n )6)nc) ha1tas"n#a Kon1)6y)s6)& may"s"n son ha1tas"n#a ise :)sl)man i#im. 3 tar* h)k)mlerin& bireysel a6"#an (nemli olma#"%" #o%r # r& ama h)km) veren kimse a6"+ s"n#an s len #o%r #e%il#ir. An a*"n#an b n n ken#isini tatmin etmemesi 'erekir. 3 ne#enle b)t)n meseleler& topl ca ar* e#ilip& bir araya toplan#"ktan sonra b #ers tamamlanm"!t"r. 3ir #evre tamam#"r. 5onra b #evre#e& b)t)n ilmC teorilerin ve ekollerin ortaya kon lm ! ol# % na emin olabiliri*. Kon & ilmC bir )niversite s"n"1"n#a& #inC taass ptan *ak olarak& 'erekti%i 'ibi ar*e#ilmi!tir. 3 ara#a& iste#ikleri her!eyi s(yleyecekler#ir: 2>slOmC >r!a# K r m 0n#a& #inler#en bahse#il#i%i *aman neticenin han'i #inin 1ay#as"na olaca%" belli#ir. Tarafsız ve ilmC kalama*.2 Avet ama& e%er inceleme tara1s"* ve 'ara*s"*& ilmC bir netice verirse o *aman on mecb ren kab l etmek 'erekir. Rira ben& 1ikrC 'ara*a kar!" ol# % 'ibi& b ')nk) Olimlerin s(yle#i%i ilmC tara1s"*l"%a #a kar!"y"m. Rira #)!manl"k ile tara1s"*l"k #"!"n#a )6)nc) bir yol var. 8 #a 1ikrC sor ml l kt r. 3 & m hta6 ol# % m * bir !ey#ir. Ancak b #(nem#e& ya!a#"%"m"* b topl m#a bir ilerici olarak& CslOmC bir topl m olarak b mevc t *orl klarla& +bilahare yirminci asr"n bir insan" olarak sahip ol# % m * *orl klarla+ s len #in meselesinin& #inler tarihinin veya #in sosyoloPisinin ortaya kon lmas"n#a ne 'ibi 1ay#alar var#"rY Ş an#a b ra#aki i!imi* olan #inler tarihi& b neslin ihtiyac" olan bir mesele mi#irY Yoksa b i! )niversitenin bir k(!esin#e incelenmesi 'ereken bir ilmC inceleme #al" m"#"rY ?enel #)*ey#e *ihinleri b meseleye 6ekecek bir kon #e%il#ir. Din 1enomeni (yle bir !ekil#e ortaya 6"km"!t"r ki& bir 'r p #in#ar#"r ama sahip ol# klar"yla
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1?

yetiniyor& on nla amel e#iyor. 3ir 'r p ise #in#ar #e%il#irV 1akat 'er6ek hassasiyetlerin& he#e1lerin& #ertlerin& e*iyetlerin pe!in#e#ir& onlarla me!' l ol yor. 3 n nla beraber #in meselesinin b !ekil#e ortaya kon lmas"n"n& b *aman i6in ne 1ay#as" var#"rY Uncelikle yanl"! anla!"lman"n aksine& var olan !eyin& #o%r tasavv r e#ilmesi 'erekir. Dini tan"man"n ve #inler tarihi meselesinin bi*im i6in iki ne#enle acil ve hayatC bir y(n) var. 3irinci ne#en& anlamakt"r. 3i* ay#"nlar veya b topl m n e%itimli insanlar" tek ba!"na sosyal bir 'r p #e%ili*. Ay#"nlar"n en b)y)k hatalar"n#an birisi& ken#ilerini topl m n (*el bir 'r b & kesimi veya

s"n"1" olarak '(rmeleri#ir. 3 2entellekt)elin ali+nasyon 2# r. 3 mesele& on# k * nc as"r#aki bilimsel 1else1e ve bilimsel sosyali*m#e s(*kon s e#il#i. A%itim '(ren insan"n& yava! yava! kitaplar"n& bil'ilerin& ara!t"rma yapt"%" kon n n i6ine ol# k6a 1a*la #almas" ve batmas" m)mk)n#). >lmC& e#ebC& #inC ve 1else1C kon lar#a 6ok titi*le!iyorV olaylar#an& 'er6ekler #)nyas"n#an& halk"n"n ve topl m n n ')nl)k hayat"n#an *akla!"yor& onlara yabanc"la!"yor# . Ay#"n& ken#isini topl m ve *aman#an soy tlanm"!& ayr"lm"! b>r 'r p olarak hisse#iyor# . 3 ise& entelekt)elli%in bir hatas" ve hastal"%"n"n son c # r. D)nya#a& #)!)nece%imi* her #)*ey#e& #)!)nece%imi* her h y#a& iman& 1else1e ve i#eoloPiye '(re sahip olaca%"m"* her imanla b (*ellik hepimi*#e ortakt"r. 5osyal bir be#en& yani k)lli bir topl ma ba%"ml" bir )yeyi*. 3 topl m& '(r#)%)n)* 'er6ek bir topl m# r. D)nyan"n b k(!esin#e& b b(l'e#e ve b topraklar#a#"r. 3e!eri sa1lar"n b sa1"n#a#"r& bir 'er6e%e sahiptir. 8l# % her !ekliyle& # y' lar"yla& ili!kileriyle& (*ellikleriyle ve mevc t #ertleriyle var#"r. 3i* ay#"nlar& b l n# % m * her # r m#a& sahip ol# % m * her '(r)!le b topl ma ba%l" )yeleri*. 3 topl m ise #inC topl m# r. Topl m m * n #inC topl m ol ! n#an ve tarihimi*in #inC tarih ol ! n#an ilmen !)phe e#ileme*. >ran tarihine bakal"mV en a*"n#an on#(rt as"rl"k >slOmC bir 'e6mi!i var#"r. ?er6ek #inC hassasiyetlerle& 1akt(rlerle !ekil alm"! ve mey#ana 'elmi!tir. K)lt)r)m)* #inC k)lt)r#)r. Y nan k)lt)r) veya Roma k)lt)r) #e%il ki& #inC olmayan bir k)lt)r ol+

./ Dİ%MF9 "@9İ 8İ
s n veya #aha 6ok 1else1C bir k)lt)r#)r #enilebilsin. :illC veya laik #e%il#ir& #inC#ir. 8n #a 'e6inV !im#iki topl m m *& sosyal ili!kileri& 'elenekleri& #)!)nce tar*lar"& k)lt)rel kon m & vic#an ve r h yla y)*#e y)* #inC#ir. Ay#"n"n b)t)n topl m ken#i *evkine ve ken#i 'r b n n ay#"nca i6 ili!kilerine '(re 'enelle!tirmemesi 'erekir. 3 ay#"n"n hatalar"n#an birisi#ir. DinC bir topl m#a ya!"yor *& #inC bir tarihe ba%l"y"*& #inC bir k)lt)r atmos1erin#e ne1es al"yor *. 3(ylece k)lt)r)m)* #inC k)lt)r#)r. A%er ay#"n ! rl ve ken#i topl m n ! rlanmaya y(neltme sor ml l % n ken#in#e hisse#en bir 'r ptan ise& b ay#"n"n her !ey#en (nce 2ken#isi ile topl m aras"n#a bir k(pr)2 mey#ana 'etirme #)!)ncesin#e olmas" 'erekir. 3(yle bir k(pr)& #ine #ayanmak& #ini bilmek& #ini ilmC y(n#en #ikkatli bir !ekil# e incelemek ve topl m m * n r h n n (*)n) yapan #ini tan"maktan ba!ka bir !ey #e%il#ir. 3irinci s(* b # r. ikincisi& bi*ler ay#"n s"1at"yla #i%er bir kon ma #aha sahibi*. 3 & #)nya ay#"n *)mresine 1ikrC ve r hC ba%l"l"kt"r. 3i*& 1ikrC ve r hC y(n#en topl m m *#an& tarihimi*#en& milletimi*in sosyal hayat"n#an beslen#i%imi* 'ibi& ayn" *aman#a evrensel 1ikrC ve i#eoloPik ortam"n #a etkisin#eyi*. 3i* #o% l lar 2maki+nai*m2& 2b)rokrasi2 veya 2teknokrasi2 hakk"n#a kon !t % m * *aman sanayi kapitali*min#en& rekabet6i kapitali*min#en ve y m#an bahsetti%imi* *aman b & #o% #a bi*im #e b nlara mahkQm ol# % m *#an b nlar#an bahse#iyor * mOnOs"na 'elme*. Teknokrasiye& b)rokrasiye& 1a!i*me& mo#ern teknokratlara vb. mahkQm ol# % m * anlam"n#a #a #e%il#ir. 3ir asra bir #ile ve evrensel ili!kilere ba%l"y"*. 3 ili!kiler#e #e birtak"m meseleler s(* kon s # r. 3 as"r#a ya!a#"%"m"* i6in asr"n en temel meselelerini '(rmeme*likten 'elemeyi*. Şim#iki insan" tan"man"n en temel !artlar"n#an ve 1akt(rlerin#en birisinin& #inin yeni#en sosyal& siyasC& 1else1CV ilmC ve 1ikrC yollar#an ortaya kon lm ! olmas" enteresan#"r. Rira #in yeni#en& (*ellikle ikinci.#)n+ya sava!"n#an sonra& yeni insan"n aras"n#a s(* kon s olm !t r. 9an'i !ekil#e s(* kon s olm !t rY
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.0
3 eski #ine bir #(n)! m)#)rY 9ay"r& 'eriye #(n)!&# r m #e%il#ir. 3elki insan"n bir 'eli!im # r m # r. 3 ')n)n insan" 8rta6a%0a 'eri #(nmek istemiyor. Aski Y nan ve Roma #inine 'eri #(nmek istemiyor. >lims>* ve ilim#en alt #)*ey#eki #inlerin ipini boyn na 'e6irmek istemiyor. D(n)! #inlere #e%il#ir. D(n)! 2Din2e#ir. >lmC 'eli!imin#e& ilim (tesi bir # y' ya ihtiya6 hisse#iyor. 3 n n a#" bir 6e!it maneviyatt"r& bir 6e!it #in#ir. 3 ')nk) insan b n aramakta#"r ve b n b(yle isimlen#irmekte#irler. 3 ')nk) insan& b(ylesi bir #inC& >man" b lman"n tela!" i6erisin#e#ir. Yeni hayatta b n kaybetti. 3o!l % n ! an#a hisse#iyor. 3i* b)y)k bir #inC k)lt)re ve tarihin en b)y)k #inlerin#en birine ba%l"y"*. Tarihin en son b)y)k #inine ba%l" insanlar olarak& b ')nk) ay#"nlar"n ve #)!)n)rlerin 'enel tela!"n#a& insan"n m *+ #arip ve aray"! i6in#eki ahenkli r h n#a& ilim (tesi bir iman" mey#ana 'etirmek i6in& <ama mant"kl" ve makQl bir iman mey#ana 'etirmek i6in= ortak bir tela! ve 'ayret >6in#e olal"m. 8 b)y)k i#eali b lma

yol n#a insanl"%a yar#"m e#elim. 3 i!in 'ere%i ! # r: 3i*im ilk (nce ken#imi*i ve k)lt)r)m)*)& ! an#a elimi*#e olan y"k"lm"! ve #onm ! !ekliyle #e%il& kaynayan& co!an bilin6 ve 1ikrC hareket yaratan bir i#eoloPi !eklin#e #e%il& belki ')r)lt)s)*& te*ah)rats"*& 6ok sa#e ve samimi #ers yaparcas"na 6al"!mam"* 'erekir. @ab k 'e6en hislere& tekrara& telkine& mevc t *ihniyetlerin y tmas"na ve 6o% nl % n !e1katlar"na #ayanarak #e%il& belki 6ok yava! ve yap"c" bir sab"rla& a#"m a#"m& t"pk" bir ara!t"rmac" ve (%renci 'ibi ba!layal"m. 3ir #(nemi ara!t"rmac" olarak 'e6irelimV b vesileyle 'eni! bir 'enel ortam ha*"rlayal"m. 5i* o *aman bir k)lt)r #evriminin (nc)leri 'ibi& b ta!la!m"! topl m n ve asr"n bo!l % n#a& >slOm0" yeni#en ve bilin6li tan"man"*la& pay"n"*a #)!eni ve sor ml l % n * i1a e#eceksini*. 3 asra ve b topl ma ba%l" ay#"n nvan"yla 1onksiyon n * yerine 'etirin. 3 & her hal)kOr#a b b)y)k yol#a k)6)k bir a#"m#"r. Ama b k)6)k a#"m" #o%r atmak 'erekir. 3 n n birinci s l)& sab"r ve tahamm)l#)r. 3ir (%rencinin i!i 'ibi bir i!tir. 9eyecan& #oy m ve *evk veren kon !malar"n yerine yo+

12
Dİ%MF9 "@9İ8İ

r c #ersleri se6elim. Tahamm)l e#elim. ?e6mi!te heyecan& tahrik& telkin 'erektiyse bile& art"k yeter. Tan"may" #)!)nmek 'erekir. A%er sa#ece ! rs * bir iman yeterli olsay#"& be!y)*milyon m)sl)manla bir !eyler yap"lm"! olmas" 'erekir#i. : ci*evOrC >!ler yapan iman& tan"maktan sonra 'elir.

%34536A789D8+ 8:8M DE;8:D8
Ş an#a s(*kon s olan mesele& b ')nk) insan"n yenil'isi+#ir. 3 ')nk) insan"n heyecanl" b)t)n i#eallerinin yenil'isi. Avr pa0#a 8rta6a% #(nemin#e <bi*im halk"m"* #a b(ylesi bir #(nem#e ya!"yor= b)y)klere say'"& 'e6mi!le (v)nme& e#ebC ve #inC !ahsiyetlerle Uv)nme& #ini merasimler& ahlOki #e%erler& millC& kavmC ve ahlOkC 'eleneklerin hepsi k tsal#". >nsana ve #)nyaya hakim m tlak hakikatler ve apa6"k meseleler i#i. 9er topl m#a& her #inin s l) !(yley#i: 2?er6ek b # r& b n#an ba!ka 'er6ek yokt r.2 2?er6ek b # r b n n #"!"n#a bir !ey yokt r2 esas" '(kten 'elmi! ve #o%r l klar"n#a hi6 bir !)phe olmayan y)ce hakikatler s"1at"yla& o #(nemin b)t)n 1ertlerince kab l '(rm)!t). 3 emin r h& !)phe kab l etme* iman" '(r)!& halk"n hayat"na s)kQnet veriyor# . 3i*im #in#ar halk"m"*#a olan ve b)t)n 8rta6a% boy nca bat"#a olmayan !ey ise #inC "*#"rapt"r. Rira #in& on kaplayan bir b)t)n olarak sosyal 'eleneklere& insanC ili!kilere& ahlOk ve inan6lar b)t)n)ne cevap veriyor# . Ken#isini takip e#enlerin& manevC ve 1ikri ihtCya6lar"n" 'i#erebiliyor# . Y)k)ml)l)klerin t)m) orta#ay#". D)nya b)y)k bir 6a#"r !eklin#ey#i. K)6)k ve ayr"nt"s"* bir #)nya. 3ir kap" ve v)c tla ba%l"y#"& belli ve a6"kt". D(rt ns r#an yap"lm"!t". Altta insanlar& y kar"#a tanr" ve meleklerV b)t)n esrar ve varl"%"n #in#eki hakikatlar"... 3)+ t)n #inler aras"n#a sa#ece 9"ristiyanl"k #ini& a*i*lere& r hanilere& halk"n ve tanr"n"n i!lerini temsilcilerine sahipti. Di%erleri hi6bir !eye sahip #e%il#i. 9er #in#ar"n '(r)!)ne '(re& meselO& 8rta6a%0#a b)t)n #)nya& k *ey#en ba!lay"p& ;i*bon0a #o% #an Pen va# sa ka+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1.
#ar#"r. 3 & b)t)n #)nya i#i. 8ra#an (tesi ise& yani #o% & bi*im ya!a#"%"m"* yerler kâSristandı. ;i*bon0#an o tara1" ise karanl"klar #eni*iy#i. ?(ky)*) hakim bir tavan 'ibi& kapal" bir k bbe#ir. Y kar"#a bir tanr" varV ba*en R h)0l+K #)s !eklin#e& ba*en 3aba !eklin#e& ba*en ise 8% l !eklin#e#ir. ?(kteki b tanr"n"n yer y)*)n#e bir temsilcisi var. Kim#irY EapaX <>nsanlar"n babas"& Allah0"n )mmetinin pe#eriX= 8& #inin temsilcisi#irV 2K tsal R h n2 Tanr"0n"n R h 0n n veya :esih0in R h 0n n 'etiricisi#ir. ?(ky)*)n#e b r h& ince ve te1err atl" ahiret i!lerinin i#are temsilcisi olan kilise te!kilat" arac"l"%"yla Eapa0ya ve kar#inallere veriliyor. 3 el ele mertebeler #i*isi !ekil#e& k)6)k k(ylere ka#ar *an"yor. 3 k(yler#e& r hbanlar var#"r. 3 nlar o r h ta!"yan i#arenin '(revlileri#ir& r haniler#ir. 3 r haniler #e o r h & 2cismaniler2 aras"n#a yay"yorlar. Yani& halk"n ya!ay"! 1else1esi& yarat"l"!"n 'ayesi ve hayat"n y(n) #e ol# k6a a6"k ve belli#ir. 3ir tek kelimeV ar"nma& ilk ')nahtan ar"nma. Z#em& cennette ')nah i!le#i. Z#emo% llar" b 2ilk ')nah"n2 ce*as" ne#eniyle ebe#i olarak tanr"n"n 'a*ab"na %ram"!lar#"r& #aimi olarak cennetten 6"kar"lm"!lar#"r. 3 ')naha b la!m"!& mahkQm insan"n he#e1i ne#irY 3eraat etmektir. Dinin i!i ne#irY 3 r h n arac"l"%" ve r hanilerin yar#"m"yla insan"n kesilmi! olan ba%l"l"%"na ve $ennet0e tekrar ikinci #e1a kav !makt"r. Reli'ion& yani #in b # r. <Re= (nceki tekrar anlam"n#a#"r&

;atince olan <;e'ar= kelimesi #e varl"%"n b)t)n esrar" ile Olemin ve A#em0in ilk yarat"l"! an"n#an *aman"n son na ka#ar birle!me anlam"n#a#"rV amellerin& ahlOk"n& insan"n hayat 1else1esinin hepsi var#"r. 2Ne ke1anO kitabellahX2 ?(rev ve sor ml l klar #a belli ve a6"kt"r. Kiliselere )yelik& papay" i*lemek& b)t)n 1else1C& ilmC& itika#C& insanC ve siyasC meseleler#e resmC r hanilere itaat etmek& bilahare va1ti* ' sl)& !arap i6mek& k tsal ekme%i yemek ve Ea*ar ')nleri ayinlere kat"lmakt"r <cemaat nama*"=. Y(n belli& yol belli& he#e1 belli hayat sakin ve al"nya*"s" itaatkOr#"r. >!te k rt l ! yol X D)nya b & ahiret o&

11
Dİ%MF9 "@9İ8İ

hepsi belliV s"n"rl"& sabit& a6"k. Art"k ba!ka ne istiyors nY 2Ul)m istiyorsan& me*arl"%a 'itX2 Art"k "*#"rab"n anlam" yok. 3 tar* hayatta& b(ylesi bir #)nya#a 0bilmiyor m0 #iye bir !ey yokt rV !)phe& m)phemlik peri!anl"k yokt r. D)nyan"n ' rbeti& insan"n yaln"*l"%"& al"nya*"s"n"n karanl"%"& hayat"n bo!l % & r h n isyan"& 1else1C karamsarl"k& 1ikri )mitsi*lik& hakikatin belli olmay"!" yokt r. 3o!l k yokt r. 3 Olemin hi6 bir k(!esi 6atlak #e%il#ir. ?(ky)*) #aima #(nen bir k bbe#ir& yery)*) serilmi! bir yatakt"r. Avr pal" insan& Katolik me*hebi& Tanr"& Eey'amber& 3aba& R hQ0l+K #)s& $ebrail& 9e#e1& Yarat"l"!& :esih& 5"%"naklar& Kilise& Ee#er& 3a!kan& Allah0"n koy nlar" ve Koy nlar"n 6oban"& yani Eapa ve 9alkV hepsi belli#ir. Ans"*"n ha6l" se1erleri 'el#i. D)nyan"n b)t)n kapal" ve eski #ar # varlar" par6alan#". Yery)*) kOinat"n merke*i& '(ky)*) tavan olmaktan 6"kt". ;i*bon ve $enova #)nyan"n ortas" ilOn e#il#i. 8 tara1ta Amerika ke!1 e#il#i. 3 tara1ta b)t)n #o% & >ran& Arabistan& T)rkistan& 9in#& @in... Di%er #inler 'elip b nlara kar!" boy '(ster#iler. 9a!metli tarihler& *en'in ve 6e!itli me#eniyetler& #aha b)y)k ve ')6l) k)lt)rlerV #)!)nceler Vnan6lar& i#eoloPiler& bi0setler& topl mlar& ve #i%er her !ey sars"l#". D)!)nce h)rriyeti& hareketli k)lt)r& #e%i!ken r hV >slOm me#eniyetinin& h)r i6tiha#"n& >slOm #ininin ve topl m n n birka6 nesil boy nca 9"ristiyan halk kitleleri ile temasta b l nmas"& 8rta6a%0" #e%i!tir#i. 9"ristiyan alemin#eki #o'ma& taass p ve #ar '(r)!l)l)k y"k"lm"! ol# . 2: ka##esata2 itira* ba!la#" <Erotestanl"k=. 5onra hareket& #e%i!me ve yeni me#eniyet. 9a6l" se1erleri& 8rta6a% boy nca # r' n olan 3at" 9"ristiyan aleminin ans"*"n iki 1arkl" cephe#en sal#"r"ya %ramas" neticesini #o% r# . 3 nlar#an biri& 3at" topl m n n ma##i temelinin ve iktisa#C ve itika#C alt yap"s"n"n& #)nya '(r)!)n)n #a%"l"p y"k"l+mas"y#". 8rta6a%#a 3at"& alt yap"s" 1eo#alite& )st yap"s" #in olan bir topl m# .
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1<
3 her ikisine bir#en sal#"r"l#". >kisi birlikte #a%"l#". Miilen #insi*lik tarihini ele al#"ktan sonra #inler tarihine la!al"m. >ki sal#"r" birlikte ba!la#"& b tesa#)1 #e%il#i. 3 nlar"n her ikisi *ahiren her ne ka#ar ayr" '(r)n)yorlarsa #a& birbirlerinin sebep ve son c # rlar. 3en insanC meseleler#e& (*ellikle sosyoloPik meseleler#e illiyetin asl"n" #o%r '(r)yor m. Ama 1else1e#eki illiyet ile tabiat ilimlerin#eki illiyet aras"n#aki 1ark& sebep ve son 6 ili!kisinin tek tara1l" olma yerine iki tara1l" olmas"#"r. 3ir ara#aki iki sosyal i!aret aras"n#a #aima sebep ve son 6 ili!kisi ol r. :eselO& tabiatta ate!& <sebep= s y kaynat"yor <son 6=V ama s y n kaynamas"& yani son 6& ate!in yakmas" )*erin#e art"k bir etki b"rakm"yor. 5on 6tan sebebe olan yol& kapal"#"r. 5osyal i!aretler aras"n#aki ili!kiler#e #e sebep& son c mey#ana 'etiriyorV ama son 6 ortaya 6"kt"%" *aman sebebin )*erin#e etki b"rak"yor. Yani sebebin rol)n)& ona kar!" oyn yor. Kon !mac" <sebeb=& topl l % heyecana 'etiriyor <son 6=& topl l % n heyecan" ise& kon !mac"y" etki alt"na al"yorV on heyecanlan#"r"yor. 3 heyecan tekrar topl l % n )*erin#e etki b"rak"yor. 3 iki k t p sebep+son 6 ili!kisi& b ikisi birbirleriyle ili!ki i6erisin#e ol# klar" s)rece #evam e#er. Kar!"l"kl" bir etkile!im <'i#i!+'eli!= var#"r. 3ir topl m n iktisa#i alt yap"s" ile itika#C )st yap"s" aras"n#a #a b(ylesi bir >li!ki var#"r. :arksi*m b ili!kiyi tek y(nl) olarak '(r)yor. Antimarksistler sosyoloPi#e illiyeti <ne#enselli%i=& ya inkOr e#iyorlar veya ba!ar"s"* b>r !ekil#e& )retim#e #)*ensi* ve iktisats"* bir alt yap" (nerip #i%er bir 1akt(r) on n yerine koymaya 'ayret e#iyorlar. Irk& co%ra1ya& tabiatla sava!& i6')#)& k)lt)r vb. 'ibi 1akt(rler. Ama ben& tarihin b)t)n sosyal #evreleri i6in hepten bir kan na inanm"yor m. 3e#evi topl mlar#a <kabileler#e= co%ra1yan"n tam etken ol# % na inan"yor m. $o%ra1ya& topl m n yap"c" ve tayin e#ici alt yap"s"#"rV topl m k r mlar"n"n& b c)mle#en olmak )*ere iktisa#"n tayin e#icisi#ir.

1=

Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

1>
>lerlemi! topl mlar#a iktisa#i )retimV alt yap" ve ayn" *aman#a tayin e#ici bir etken#ir. W6)nc) a!ama#a& yani D rkhe+im0ci anlam"yla 2>n#>vi# ali*min2 'er6ekle!ti%i as"r#a& insanC ! r& bil'i& '(r)!& antropoloPi& sosyoloPi ve tarih sosyoloPisi #aha 6ok ilerliyor& insanlar& topl m yapan ns rlar& tarihe hareket veren k vvetler& 6etin kan nlar& #e%i!me& y"k"lma ve topl m n y)kselmesi hakk"n#a #aha ! rl & #aha bil'ili ol yorlar. Temel 1akt(r insan"n ken#isi#irV yani on n ken#i bilincin#e olmas"#"r. Di%er bir tabirle i#eoloPi& 1ikir& ira#e ve on n tekni%i#ir. 3 & 6ok hassas& karma!"k ve 'eni! bir kon # rV ! an#a on ortaya koyma imkânı yokt r. Ama b ra#a s(ylemek iste#i%imi* !ey ! # r: 2Kar!"l"kl" illiyet2 kan nlar"& alt yap" ile sosyal )st yap" aras"n#aki ili!kiler#e #e #o%r # r. A%er !ahs"n 1ikri #e%i!irse <)st yap"=& iktisa#i hayat" ve i!i #e #e%i!iyor <alt yap"=. 3 n n 'ibi e%er i!i ve ma##i # r m #e%i!irse& #)!)nce tar*" #a #e%i!ecektir. 3 ikisi birbiriyle #aima iki y(nl) kar!"l"kl" sebep ve son 6 ili!kisine sahiptir. 8rta6a% Avr pas"n"n alt yap"s" 1eo#ali*m& itika#" )st yap"s" ise #in i#i. D)nya '(r)!)& ahlOk& 1else1e ve 'elenekleri bir araya toplayan& a6"klayan ve tak#is e#en Katolik me*hebiy#i. Katolik me*hebi& b nlar"n sosyal #)*ene y' n olmas"n" sa%lamaya 6al"!"yor# + Rira topl ma hakim olan resmi #inler& #aima bilin6li veya bilin6si* olarak b(ylesi bir 1onksiyon )*erlerine alm"!lar#"r. A%er b(ylesi bCr #)*ene asl"n#a ayk"r" olm !larsa& e'emen #)*enin boy tlar"n#an biri olan resmi temsilciler 'r b eliyle 6irkinle!tirilip& tahri1 e#ilmi! ve son 6ta istenilen sosyal #)*ene y' n olacak !ekle 'etirilmi!ler#ir. Ş an#a anlatt"%"m"* orta6a%#aki sosyal ve iktisa#i hayat& 1eo#aliteye #ayanmaktay#". Meo#alite isimli 6e!itli birimler mevc tt . !erbirinin ken#ine ait or# s & 'elene%i& ba!kan"& merasimi& halk"& ver'i 'elirleri ve m)stakil hayat" var#". 3irbirin#en ayr" olan b sosyal birimler& ayn" *aman#a& bir merke*#en ka6"! # r m n#a#"rlar. 8rtak bir #i*iyi te!kil etme aray"!"n"n pe!in#e#irler ve birbirleriyle irtibat halin#e#irler. >!te irtibat" sa%layan b vas"ta Katolik kilisesi#ir. D)nya#a 2Katolik :e*hebi2 isimli& evrensel bir ')6 mevc tt r. :esih0in #ini& Avr pa0#a sa%lam olmayan bir s"1atla #a%"n"k 1eo#alite ns rlar"n" bir araya topl yor& birbirine ba%l"yor& 6e!itli 1eo#al kesimler#en bir 9"ristiyan )mmeti mey#ana 'etiriyor. Meo#alite kapal" bir #)*en#ir. Aristokrasi& 'elenekleri ve a#etleriyle b)y)k bir m)lkiyetV e1en#iler ve halk 6eli!kisi. Kapal" bir #)*en ve #"! y)*) topra%a ba%l". Kapal" #)*en ne#irY Kapal" #)*en iki (*elli%e sahiptir: 3iri kapal" bir #)nya '(r)!)& #i%eri ise kapal" bir )retim ve ekonomi#ir. Kapal" )retim ve kapal" ekonomi ne #emektirY 3ir k(y& kapal" bir )retim ekonomisine sahiptir. 3 %#ay" ve arpay" tarla#an 'etiriyor. Arpay" merkebine veriyor& b %#ay" ken#isi t)ketiyor. Eam % han"m"na veriyor& o #a on#an bir elbise #ok yor& ken#isi 'iyiyor. >ne%inin s)t)n) veriyor& y m rta al"yor. :eyvesini y)n ile #e%i!tiriyor. 3a!ka bir !ah"s ise y)n)n)& peynir veya lorla #e%i!tiriyor. Eeynir verip so%an al"yor. 3 k(y kalesin#e )retim ve t)ketim& kapal" bir #airenin etra1"n#a #(n)yor. Şayet b kaleye #ikkatle bakars"n"*& kapal" bir topl m '(*lerini*le '(receksini*. >ran0#a b t)r kaleler hen)* mevc tt r. 3 kalelerin 6evresin#e birer hisar '(r)r)*. ?enellikle #(rt b rc ve bir kap"s" olan hisarlar. 3 & kapal" bir topl m ol# % n '(steriyor. Topl m n kapal" ol ! n n i!aretlerin#en biri& kapal" )retim#ir. Wretim ve iktisat birbirini bir #aire )*erine takip e#er. Kapal" ekonominin temel (*elliklerin#en birisi& )retim ile t)ketimin beraber ol ! # r. 3(yle bir k(ye bir a#am 'elip& #erin bir k y ka*ar. 3ir #e1a#a Ckiy)*bin t)menlik bir pancar i!i yap"p& b pancar i!in#en #(rty)*bin t)menlik bir 'elir el#e e#ince& b kapal" #aire bir#en k"r"lm"! ol r. 3 ra#a )retilen b)t)n pancar& k(y)n i6 )retim #airesine #ahil #e%il#ir. 3 pancarla kamyonlar vas"+

1?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

tas"yla BL km. veya IL km. *akl"ktaki !eker 1abrikas"na 'itmekte#ir. Wretimin kapal" #airesinin& b ra#a #"! pa*arlar tara1"na #o%r a6"l#"%"n" '(r)yor *. Eancar"n !eker 1abrikas"n#a !ekere #(n)!erek b)t)n i6 ve #"! pa*arlara 'i#ip& #a%"l#"%"n" '(r)yor *.

Kapal" #)nya '(r)!) ne #emektirY 5a#ece& insan *ihninin #)nya hakk"n#a sahip ol# % tasavv r#an ibarettir. 9an'i insanY Kapal" bir ekonomi#e ya!ayan insan"n& #)nyas" #a kapal"#"r. 3)t)n '(ky)*) on n k(y)n)n etra1"n" saran bir (rt)#)r. Di%er tara1lar#an hi6 haberi yokt r. D)nyas" kapal"#"r& k)6)kt)r. 3i*im k(ye yak"n bir k(y)n bir a%as" var& *avall"n"n # r m #a iyi #e%il. 3ir 6i1t sebil#en ba!ka bir !ey kalmam"!. K(y)n halk" (nceleri on n raiyyesi i#i& on n say"l"yorlar#". 8 b)y)kl)k onlar"n *ihinlerin#e hOlO var. 8nlar#an biri bana !(yle #iyor# : 25i* yabanc" )lkelere 'ittini*& ora#alar#a #a bi*im b 9ac" A%a0y" kon ! yorlar m"Y2 8n#an bahse#iyorlar m"Y 3 a#am"n '(*)n#e #)nya& ortas"n#a 9ac" A%an"n b l n# % b)y)k bir saray#an ibarettirV y kar"#a #a 9ac" A%an"n Allah0" var#"r. 8rta6a%0#a b(ylesi bir topl m var#". >ki ns r 'el#i& hem 8rta6a%0"n #)nya '(r)!)n) hem #e orta6a%"n kapal" ekonomik )retim alt yap"s"n" a6t". >ki ns r#an biri& 1eo#alitenin *irai )retim sistemi b)nyesin#e h"*la 'eli!en b rP va*i hareketi& #i%eri ise& materyalist #)nya '(r)!)n)n yeni ay#"nlar"n #)!)ncesine v r# % #arbey#i. 3 nlar"n her ikisi birbirinin sebep ve son c # r. Asl"n#a b rP va*i ne#irY K)6)k bir k(y) '(* (n)ne al"n"*. 3a*" kon lar" kitaplar#an ok malar" 'ereken Avr pal"lar"n aksine& bi* b kon lar" topl +
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@
m m *#a '(rebiliri*. @)nk) #e%i!me halin#e olan bir topl m m * var. Kapal" bir *irai iktisat sistemin#en& t)ketimci ve kompra#or bir b rP va*i sistemine 'e6mekte olan bir topl m. Dolay"s"yla b topl m#a sosyoloPik eserler '(rebiliri*. Wretimi& *irai )retim esas"na #ayanan eski& kapal" bir k(ye bakt"%"m"*#a& b k(ye bir #)kkOn a6"lma#an (nce bir seyyar sat"c"n"n 'el#i%ine !ahit ol r *. K(ye& birka6 top basma& 6e!itli 1ak te1ek !eyler 'etiriyor# . 3 nlar" !ehir#en veya 6evre k(yler#en 'etiriyor& k(y mey#an"n#a ba%"r"yor& mallar"n" tah"l& pam k& y)n 'ibi *irai )r)nlerle #e%i!tiriyor& sonra 'i#iyor& ertesi ha1ta veya ertesi ay tekrar 'eliyor# . ?enel i!lemler ve topl takaslar& tarlalar"n kenar"n#a k r lan mevsimlik pa*arlar#a ol yor& b '(r)n)m sonra yava! yava! k(y #)kkOn"na #(n)!)yor# . D)kkOn ortaya 6"kt"%" *aman& 1eo#alite b)nyesin#e b rP va*inin ilk 6ekir#e%i mey#ana 'eliyor# D)kkOnc"n"n i!i& b k(y#eki #i%er insanlar"n i!in#en 1arkl"#"r. 8nlar mahs lleri topraktan )retiyorlar& b >se t)ketim mallar"n" !ehir#en sat"n al"p b raya 'etiriyor. 8nlar *iraC )retim yap"yor& b nlar ise el )retimine veya k)6)k sanayi )retimine sahip. 3 par6a sat"yor& o b %#ay sat"yor. 8 mal takas" yap"yor& b %#ay verip y)n al"yor. Ama b para ile al"!+veri! yap"yor. Eara ile yap"lan al"!+veri!& mal takas"n"n yerini al#"%"n#a& ora#a b rP va*i mey#ana 'eliyor# . 3 b rP va*i& ister k)6)k bir 'r p !eklin#e ols n& isterse bir 1ert !eklin#e ols n son 6 ayn"y#". 3 #)kkOnc" ne i! yap"yorY ?eliyor& !ehir#en veya #i%er 6evre k(yler#en para ile yeni 6e!itler sat"n al"yor <6)nk) paras" var= 'etirip b k(y#e halka s n yor. 3 mallar"n t)ketiminin& b k(y#e hen)* bir 'e6mi!i yokt r. 9alk"n *evkleri yava! yava! #e%i!iyor. 9alk b elbiselerle& e!yalarla& yiyeceklerle ve ya!ay"! 'ere6leriyle tan"!"yor& b nlar" sat"n al"yor. 3(ylece #)kkOnc" k(ye yeni bir t)ketim sokm !& 1akat yeni bir )retim 'etirmemi!tirV masra1 yeni#ir. Ama

1/
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

10
k)6)k m)lk sahibi <1eo#al= veya ailesi !im#iye ka#ar paralar"n" biriktiriyor& 1a*la ara*i sat"n alabiliyor& mevc t m)lk ve ara*ilerini #aha mam r yapabiliyor& 1a*la s)r) alabiliyor. :ekke& KerbelO ve :e!he#0e 'i#ebiliyor veya #)%)nler& !enlikler yapabiliyor& bah!i!ler veriyorlar#". Şim#iyse b)t)n o paralar& b)t)n o topraklar& hatta b)t)n o s)r)ler yava! yava! b #)kkOna 'i#iyor# . Ken#isinin elbisesi #e%i!iyor. $)bbeyi 6"kar"p& ceketli ve pantolonl ol yor. 9an"m" O#i pam ktan olan 6ar!a1" bir kenara at"p& !ehir 6ar!a1" 'iyiyor. 5onra #avetlerin ve *iya1etlerin !ekli #e%i!iyor. Avinin #(!emesi #e%i!iyor. Avinin binas" ve yap" !ekli #e%i!iyor& sonra !ivesi #e%i!iyor. Wretimin#en ba!ka& yava! yava! her !eyi #e%i!iyor.

T)ketim h"*la y kar" 6"k"yorV )retim ise& klasik bir bi6im#e #)!)yor veya en a*"n#an sabit kal"yor. D)kkOnc" borc m * hesap #e1terine ya*"yor. Ee!in alabilmemi* m)mk)n #e%il #eyip& bor6 al"yor *. 3orc m * yava! yava! )6 bin& #(rt bin be! bin t)mene la!"yor. 3(ylece& ikinci sene #aha 1a*la t)ketim ol yor& #aha 6ok mal s n l yor. D)kkOn"n mal listesi art"yor& taksit art"yor. Devaml" 9ac" A%a0n"n ambar"na 'i#en harman"m !im#i bir#en :ir*a0n"n #)kkOn"na 'i#iyorX :esele& b ailenin bir sene boy nca yapm"! ol# % t)ketim#ir. >kinci sene& t)ketim #aha 6ok art"yor# . Ama )retim ve harman sabittir& artmam"!t"r. D)kkOnc"ya iki bin t)men 1a*la verirse& ken#ine harman"n #ibi kal"yor ve (#eyemiyor. ?elecek y"la #evre#iyor& vakti 'elince o y"l"n masra1" #a eklenince tekrar#an art"yor. W6)nc) y"l& #(r#)nc) y"l& #evaml" bor6& #evaml" taksit& #evaml" #aha 6ok ve #aha 6e!itli t)ketim ve masra1. :ahs l art"k #)kkOnc"ya cevap veremiyor. Ara*inin tap s na el at"yor. 3a% 'i#iyor& koy n 'i#iyor& par6a par6a m)lk 'i#iyor. Yeni t)ketim ve masra1 h)c m e#iyorV bir #)kkOn iki ol yor& iki #)kkOn )6 ol yor& hep bo! anbarlar+#ol #)kkOnlar. 9ac" a%a her ')n i6ten t)keniyor& #)kkOnc" on emiyor. 3 rP va*inin t)ketim ')vesi& 1eo#alitenin can"na #)!)yor. 3 say"n 9ac" A%a0n"n mecb r kal"p 'ece yar"s" k(y#en ka6mas"na ka#ar #evam e#iyor. Yani 1eo#alite y"k"l"p& yerine b rP va*i 'e6iyor. Meo#alitenin i6in#e& b rP va*inin mey#ana 'elmesi #enilen sosyoloPik asl"n anlam" b # r. 3 rP va*i yava! yava! 'eli!iyor& yeni bir t)ketim mey#ana 'etiriyor. 5onra t)ketim #)*enini #e%i!tiriyor& 1eo#alite #)*enini *ay"1lat"yor& ken#i #)*enini #aha #a e'emen k"l"p b rP va*i #evrimi noktas"na ka#ar la!"yor. 3 rP va*i #evrimi& art"k o m)lk sahibi a%an"n e'emen olma#"%"& beye1en#i b rP van"n e'emen ol# % *aman#"r. 9anlar& #erebeyler& a%alar& asiller& hac" a%alar& hac"*a#eler orta#an kalk"yor art"k #evran yeni 'elmi! k(ks)* ve ba!s"* para babalar"n"n eline 'e6iyor. Asilli%in art"k bir #e%eri kalmam"!t"r. Eara& ticari hayat ve esna1l"k& b)y)k m)lkiyete #ayanan *irai )retimin yerine 'e6mi!tir. Şim#i yeni bir (rnek verelim: 3 kon & sosyoloPinin iktisa#C bir kon s # r. Kon m *la il'isi ne#irY Kon s"n"1sal ahlOk ve #)!)nce tar*"#"r. A%er b meseleyi #ikkatli bir !ekil#e a6"klayabilirsek& #)nya ay#"nlar"n"n *ihnin#e k(t) bir !ekil#e ortaya kon lm ! olan bir mesele a6"kl"%a kav !m ! olacakt"r. 8 1eo#alite #(neminin (*el bir ahlOk" var#"r: B. Asilli%e #ayanma& I. Kapal" #)nya '(r)!)& K. D r' n hayat& .. 5abit ve #e%i!me* k rallar& ,. Asil& k(kl) ve #e%i!me* sosyal 'elenekler& /. Donm !l k& 'e6mi!e tapma& ec#atperestlik& ailevC O#et ve 'eleneklerle (v)nme& H. ?ayret& mertlik& cesaret& c(mertlik& misa1irperverlik& b)y)klere say'"& 1e#akOrl"k& kavmi taass p& manevi #e%erlere sev'i... 'ibi ken#ine (*') ahlOkC #e%erlere 'enel bir #ayanma. 3ilahare k vvetli #inC # y' . 3 (*ellikler& b #(nemin ahlOkC hayat"n"n ba*" esaslar"#"r. -. Yenilik6ilik ve yenilikte 'etirilmesine kar!" # y lan kork . De%i!im ve #(n)!)m#en kork ... D"!ar"#an y)klenen ns rlara kar!" #aha 6ok #irenme& kapal" 1eo#alite #(nemi topl m n n (*elliklerin#en#ir.
3#

Dİ%MF9 "@9İ 8İ
Yeni olan hi6bir !eyi kab l e#emiyor. 9atta s)slenmesini bile #e%i!tirmeye ha*"r #e%il#ir& kork yor. Albisesini #e%i!tirmiyor& y)*)n)n s)s)n) #e%i!tirmiyor boyn n vermeye ha*"r#"r ama b"y"%"n" vermeye aslaX ?eleneksel s l& O#etler& te!ri1at& sosyal t(ren& milliyet6i # y' lar& ekonomik ili!kiler& ahlOkC meseleler #e #in vas"tas"yla #estekleniyor& k tsall"k ka*an"yor. A1en#iler ve halk"n ili!kileri& 'eleneksel m)lkiyet ili!kileri& sosyal ili!kiler& hatta 'iyinme& s)sleni!& 'eleneksel hayat tar*" #in arac"l"%"yla k tsall"k ka*an"yor. 3 k tsama& #inin resmi temsilcileri vas"tas"yla yap"l"yorV b nlar e'emen sınıfa ba%l" ol p& halkın e1en#ilerine ba%lanmalar"n" bile #in vas"tayla temin e#iyorlar#". ?elenek& ahlOk& #in& sosyal ili!kiler ve m)lkiyet haklar"n"n hepsi bir #ok ya sahiptir. D)nyan"n k tsalla!t"r"lmas"& b #(nem#eki #ini anlayan en b)y)k (*elliklerin#en biri#ir. 8n n yenilik 'etirilmesine kar!" #irenmesi& yeni bi#at ve hayat"n #e%i!mesine kar!" 6"k"!"#"r. insanC r h& b #(nem#e 'e6mi! ile (v)nmekte#ir. Ac#a#"y+la& babas"yla& #e#esiyle& babaannesiyle& ailesiyle& ec#a#"n"n 'elenek ve hat"ras"yla (v)nmekte#ir. Askiyi& her !ekliyle kor mak istiyor& on nla

i1tihar e#iyor. ?e6mi!e tapmakta#"r& ikincisi& yeniye kar!" !i##etli #irenme ve kar!" koyma& 'elecekten korkma. 8 hal#e 1eo#alite #(nemin#e # y' lar& ahlak ve r h a6"s"n#an iki temel esasa #ayanmakta#"r #enilebilir: ?e6mi!le (v)nme +veya 'e6mi!e tapma ile 'elecekten korkma+ yenili%e kar!" #irenme. ?eli!mi! #)kkOnc" ve b rP van"n tam aksine. 3 b rP va& o 1eo#alin aksine k(yl) s"n"1"n#an 6"km"!t"r& !im#i orta s"n"1" mey#ana 'etirmi!tir. 3 orta s"n"1& k(yl)#en y kar"#a& e1en#iler#en a!a%"#a#"r. Ac#a#" han*a#e& a%a+*a#e& asil*a#e vb. lOkaplarla an"lan kimseler #e%il#ir ve olmam"!t"rV ken#i topl m n#a bir k(k) yokt r. 9alk ona asil nvan"yla bakm"yor& al"!"lm"! basit bir insan olarak bak"yorV sa#ece yeni bir i!in esna1"#"r& *amana yeti!mi!tir& yeni bir kesesi var& paras" var& *en'in#irV ama !ahsiyetsi*#ir& ailevC ve kan asaleti& !ere1i yokt rV topl m n na*ar"n#a o bir 2yeni yetme#ir.2 ?e6mi! yenilenen& 'e6mi!in hat"ras"n"n *evk ve (v)n6 ver#i%i 1eo#al i6in 'e6mi!& art"k hakaret say"lmakta#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

31
Meo#alin 'e6mi!e tapan ve 'e6mi!in 'elene%ini seven biri olmas" oran"n#a& b rP va 'e6mi!ten b"km"!t"r. ?elene%i yok etmek& 'e6mi!le il'iyi kesmek ister. Rira 'e6mi!& 1eo#al ile il'iliy#i. ?e6mi!te 1eo#al i6in h)rmete inan"l"yor# & ama b rP va !im#i ba!lam"!t"r. Meo#al bitmek )*ere#ir& b rP va ise ba!lamak )*ere#ir. 8& ken#ili%in#en 'e6mi!i istemekte#ir& b ise 'e6mi!ten b"km"!t"r. 8& 'elece%e ve yenilik 'etirilmesine kar!" #irenmekte#ir& *ira her #e%i!im ve yenilik on sarsmakta& aksine b rP vaya istikbal ha*"rlamakta#"r. 3 rP va& sa#ece yeniyi kab l e#en #e%il& ayn" *aman#a yeniye tapan#"r. 3 y)*#en b rP va& a6"k ve #e%i!en bir #)nya '(r)!)ne sahiptir. 3 n n aksine& 1eo#alin #)nya '(r)!) kapal"#"r& sabittir. Ya!am s"n"r"& sa#ece ken#isi& at"n"n meras"& s)r)s)& kabilesi ve ari*isi#ir. 5a#ece b nlar" '(rm)!& #"!ar"y" tan"mam"!t"r. Ama b rP va& !ehri& 6evre k(yleri& etra1taki kabileleri '(rm)!t)r. @)nk) esna1l"k hareketli#ir& 6e!itli )retim sistemlerini ve 6e!itli insanlar"& #aha a6"k bir #)nyay" '(rm)!t)r. 8 hal#e b rP va #)nyay" #aha a6"k ve #aha 'eni!& #e%i!me ve hareket halin#e '(r)yor. ?elene%e& sosyal O#etlere ve merasimlere #)!man#"r. ?elece%e& #e%i!ime& #(n)!)me& her !eyi #(k)p yeni#en yapmaya a!"kt"r. A%er b nlar"n ikisini ahlOkC ve 1ikri '(r)! a6"s"n#an birbirleriyle kar!"la!t"r"rsak& b rP van"n m)mta* bir (*elli%e sahip ol# % n '(r)r)*. 8 #a ! # r: 3 rP va#a #e%i!me yetene%i& ani >lerleme yetene%i 'eni!tir. @)nk) hareketli bir tiptir& a6"k bir #)nya '(r)!)ne sahiptir& 'elece%e y(nelmeye yatk"n#"r& 'e6mi!e bir ba%l"l"%" yokt r& sabit ve 'elenek6i s"n"rlar"n esaretin#e #e%il#ir. 9alb ki on n rakibi& yok ol# veya yok olmak )*ere#ir. Donm !& sakin ve # r' n bir hal#e#irV topl m 'e6mi!teki 'ibi istiyorV '(r)!) #ar#"r& #aima 'e6mi! )*erin#e #)!)n)yor. 3 rP va '(r)!)n)n sahip ol# % (*ellikler#en birisi& ahlOkC #e%erlere insani 1a*iletlere& k tsal sosyal 'eleneklere ve ken#i topl m n n #inine olan inan6s"*l"%"#"r. K(yler#e& #ini merasimlere& b)y)l)c)l)%e& k(y)n k tsal !ah"slar"na +halk"n ken#ileri i6in k tsiyet ve h)rmete inan#"%"& seyyi#& molla& a%a*a#e ve k(y)n asillerine+ sal#"ran& alay e#en& tenkit e#enin b a#am ol# % n '(r)yor *. Avine ilk #e1a ra#yoy alan b a#am#"r.

<1
Dİ%MF9 "@9R8 R

8%l n & hatta k"*"n" ilk #e1a mo#ern ok la '(n#eren yine o# r. Yeni !ehir elbiselerini ilk #e1a 'iyen& s)slenmesini #e%i!tiren& 'eleneklerin aksine b 6evre#e #e%i!ik bir 'i#i!ata sahip olan kadın on n kar"s"#"r. 4i6inY @)nk) hi6 bir !ey on 'e6mi!e ba%lam"yor. 8 topl m n #e%i!mesin#e #aha 6ok !ahsiyet ka*an"yor& 6)nk) on#a eski #e%erler yokt r& yeni #e%erler ka*anmak i6in 6aba '(steriyor. 29an"me1en#i tey*e2 olmayan ka#"n 2han"m2 olmak i6in 6aba '(steriyor. 9alb ki rakibi topl m n #e+ %i!mesin#e !ahsiyetini kaybetmekte#ir. 3(ylesi bir millette b rP va me!h r# r: 3i* ona& esna1& t)ccar& para babas" veya *en'in #iyor * yaX Ar#ar#a ! nlar" #iyebilir: 3 rP va '(r')s)* bir s"n"1t"r& r)!vet ve paraya #)!k)n#)r& a!a%"l"kt"r& k(ks)*#)r& 'elece%e y(nelen#ir& >lerici ve hareket sahibi#ir& a6"k bir '(r)!le 'e6mi!e kar!"#"r& 'elenekten b"km"!t"r& yenili%e ve bi#0ata a!"kt"r& #e%i!me kab l e#en#ir. Asaleti yokt r& inan6s"*#"r& manevi #e%erlere inanma*& t)ketime tapar& a!"r" ma##eci#ir. 3o! ve hareketli bir #)nya '(r)!)yle b)y)k bir ira#e#en& y)ce 1a*iletler#en& mertlik h y n#an *akla!m"!t"r& 2men1aatperestlik2 <otilitari*m= #inine inanmakta#"r& 6"karc"#"r& hakikati tan"ma*. 3ilahare hesap6" ve t)ccar bir r ha sahiptir.

Tarihte& onalt" ve onye#inci as"rlar#a Avr pa0#an ay#"nlar"n 'el#iklerini ok yor *. >!te o 'elenler b nlar#"r <b rP valar#"r=. 3 nlar bir s"n"1 !eklin#e ortaya 6"kt"lar. U*ellikle onalt"nc" ve onye#inci as"rlar#a bir b rP va*i srn"1" !eklin#e. Yani 1eo#alite& s"n"1"& tamamen b nlar"n eli alt"n#a e*il#i. 3 s"n"1& t)ccarlar& 1abrikat(rler& *en'inler ve sermaye#arlar#an ol ! yor# . 3 nlar i!ba!"na 'el#iler. 3 nlar& Avr pa0#a 'eleneklere& O#etlere& t(relere& merasimlere& hatta 1eo#alite #(nemin#e kiliseler tara1"n#an yerine 'etirilen iba#etlere kar!" 6"kt"lar. Kar!" 6"kt"klar" !eyler#en b>r>si #e hakim #inin h)kmetti%i !ekil#i. @)nk) o tarz !ekli#ir& 1eo#alite #(nemine y' n# r. 3 rP va s"n"1sal ! ra sahip hareketli bir tiptirV yenilik6i#ir& 'e6mi!ten b"km"!t"r& a6"k #)nya '(r)!)ne sahiptir& #e%i!me ve #(n)!meyi !i##etle kab l
Dİ%MF9 "@9İ8İ 33

e#en bir tiptir. 3 a#am #ine kar!"#"rV iki anlam#a #ine kar!" olmas" m)mk)n#)r. 3irisi ! anlam#a#"r: Topl m#aki halk"n& eski#en iman etti%i 'enel #in '(r)!)n) kab l etmiyor& bir #inC re1orma tara1tar#"r. Yeni6a%#aki protestanlar b nlar#"r. Yani mevc t #ine& katolikli%e& kiliselere itira* e#en kimseler#ir. Erotestani*mi takip e#enler& b rP va*iye ba%l" #in#arlar#"r. Yani sermaye#er ve sanatkOr s"n"1a ba%l"#"rlar. 8rta6a%"n sonlar"n#a Avr pa0#a ortaya 6"kt"lar. 3 nlar Katolik kilisesi ve papayla *"tla!t"lar. @)nk) Katolik kilisesi ve Eapa orta6a%#aki 1eo#alite #)*enine ba%l"y#". ikincisi b b rP va*i#en olan kimselere #aha 6ok #insi* ve #ine kar!" olma yanl"s" #emek 'erekir. @)nk) #ine kar!" olanlar sonra#an mey#ana 'el#i. Dine kar!" olan cephe protesto e#ip& protestani*mi mey#ana 'etiriyor. Katolik me*hebini bir me*hep 6e!i#i olarak kab l etmiyor. 9an'i 1ikir#en #olay" kab l etmiyorY 9i6bir 1ikir#en #olay". Asl"n#a #ini bir kork ve en#i!eleri yokt r. A#am"n eline 'e6en her 6e!it silahla eski 'eleneklere kar!" m"#adele etmesi 'erekiyor. Yeni topl m yeni t)ketimlerle& yeni masra1larla& yeni halkla& yeni #e%erlerle ve yeni ili!kilerle mey#ana 'etirebilmesi i6in m)ca#ele etmesi 'erekiyor. 3(ylesi bir ortam#a& ora#a iktisa#C ve sermaye#arl"kla il'ili 1aaliyetlerini #aha iyi yapabilsin. 9an'i # r m sermaye#ar" #aha *en'in yap"yorY ?enel t)ketim. Yeni bir harcama bi6imi 'eli!tiren b rP va eski 'eleneklerleV b c)mle#en olmak )*ere& 'elenekleri ve 'e6mi!teki tipi kor yan #in ile m)ca#ele e#iyor ki& topl m yenili%i kab l etmeye& #e%i!meye ve yeni t)ketime kar!" #irenmesinV topl m b rP va )retiminin t)ketim ve sat"! pa*ar" ols n. 9a6l" sava!lar"n#an sonra Avr pal"lar #o% ile temas k r# lar. Daha sonra :)sl)manlar#an mo#ern 'emi yap"m tekni%im& yer haritas"n" yapmay"& p s lay"& #eni* yollar"n" (%ren#iler. 3 rP va*i b nlar" (%ren+ #ikten sonra& #eni*cilik ba!la#"& sonra Amerika ke!1e#il#i& #aha sonra A1rika0#a& ;atin Amerika0#a& K *ey Amerika0#a s(m)r'ecilik mey#ana 'el#i. Do% ve bat" ticareti ba!la#".
3C Dİ%MF9 "@9İ8İ

D r' n ve kapal" 1eo#alite y"k"l#". 5ermaye#arl"k& k(le ticareti& 1abrikat(rl)k ve l slararas" ticaret 'eli!ti. 3 rP va*i& 1eo#aliteyi orta#an kal#"r#". Tam b s"ra#a b rP va*inin #ikkatli 'eli!mesi& b rP valar"n k vvet ka*anmas"& para hayat"& ticaret ve t)ketimin il'i toplamas"& ma##i h"rs iste%inin art"!"& 2iktisatperestlik2 r h n n k"vam"n" b lmas"& h"rs ve servet y"%maya kar!" yeni a!k& milletlerin ve yeni )lkelerin s(m)r)lmesi& Avr pa0n"n iktisa#i ve ma##i k vvetinin )st #)*ey#e t t lmas"& iktisa#C& sosyal ve )retimsel alanlar#a b rP va*inin 1eo#alite aleyhine isyan" ile y ml olarak 1ikrC ve itika#" alan#a y m halin#e olan& ayn" he#e1i payla!an iki hareketin ortaya 6"kt"%"n" '(r)yor *. 9ayret e#ilecek !ey& b iki hareketten birinin #inC olmas" #i%erinin #ine kar!" olmas"y#". 3iri Erotestani*m mezhebi i#i& #i%eri ise Reali*m mektebi i#i. 3 ikisi aras"n#a # r m 6ok a6"kt"r. Yeni b rP va*inin ma##eci r h n n her iki tecellisi ayn" *amana la!m"!t". ; ther onalt"nc" as"r#a Katolik kilisesine itira* e#iyor& 9"ristiyanlar" papan"n s ltas"na kar!" isyana& piskoposlar" ve kar#inallar" papay" katletmeye 6a%"r"yor# . ?er6ekte ise 'elenek6ilik& #in#arl"k ve 1eo#al #(nemin #inine kar!" itira* e#en& itira*c" b rP va*inin sesini y)kseltiyor# . Erotestani*m& Katolik me*hebinin ahirete y(neli!in#en #(nen ayn" 9"ristiyanl"kt"r. Erotestani*m #e #)nyaya y(nelik r h ve y(n) #ola!makta#"r. :a##i hayata& sanata& i!e& servete bilahare kapitali*me a!"kt"r. Şim#i #e& :a[ NNeber0in #e #e#i%i 'ibi& Avr pa co%ra1yas" Erotestani*m ile kapitali*min ilerlemesi aras"n#a hayret verici bir y m ve #ayan"!man"n ol# % n '(steriyor. Kork n6 25en+barthelmi2 'ecesin#e Katoliklerin Mransa0#a onbin Erotestan"n ba!"n" kesmesi& asl"n#a #arbe yemi! 1eo#al asillerin& eski #e%erleri inkOr e#en b rP va*iye itirazı i#i. Meo#al s"n"1"n h)k)metinin #evam"n" sa%lamak i6in onlar" s st rmakt". Erotestanl"k& 9ristiyanl"%"n <sonra#an= parac" ve ma##eci hali i#i.

3 s"ra#a reali*m hareketi #e 'eni!le#i. Yani maneviyat6" ka1a yap"lar"n#an& ir1an" # y' lar#an ve ahlOkC i#ealler#en #(+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<>
n)!& ma##i hayat"n 'er6eklerine ve olaylara y(neli!. >ktisa#C hayat"n& #)nyac" r h n ve *emimi '(r)!)n asaletine y(neli!tir. 29akikati arama2 esas" yerine& 3acon0 n bahsetti%i 2k #ret iste%i2 asl"n"n ilOn"#"r. 4at)rali*m& :ateryali*m& Rasyonali*m& Ra#ikali*m& ;iberali*m <h)rriyet& ama ma##i i6')#)leri ahlOkC s"n"rlamalar#an k rtarmak i6in h)rriyet& rekabet ve ticaret h)rriyeti& ticaretin ')mr)k s"n"rlamalar"n#an ve s"n"rlay"c" kan nlar#an k rtar"lmas" h)rriyeti=& hatta Demokrasi <orta s"n"1 olan b rP va*inin& e'emen s"n"1 olan asillerin yerine 'e6mesi= bilahare 21ert ve men1aat2 #ini <in#ivi# ali*m ve otilitari*m= isimleriyle& b)t)n b nlar yeni #o%m ! b rP va*inin kon !t % yeni bir lisan i#i. 3 rP va*i Alimleri: 9atipler& 'elenek6i s"n"1a& eski asillere& yok olmak )*ere olan #ini r hanilere ba%l" kimseler#i. Yeni b rP va*i s"n"1"na ba%l" hatipler ve s(*c)ler& ma##eci ay#"nlar#". Dolay"s"yla ilmin #in ile *"tla!mas"& tesa#)1i bir !ey #e%il#i. 3i*e ve b)t)n ay#"nlara ! nlar" s(ylemeye 6al"!"yorlar#": 8nalt"nc" ve onye#inci as"r#a bir an#a ortaya ba*" #ahiler ve ay#"nlar 6"kt". Ans"*"n& orta6a%"n al6alm"! ol# % n & #inin el ve ayak kesen bir !ey ol# % n anla#"lar<X= Dine m hale1et e#ilmesi 'erekti%ini ve topl m k rtar"p ba%"ms"*l"%a kav !t rmak 'erekti%ini anla#"lar. 3il'inler& b yeni as"r #(nemin#e ans"*"n 2ay#mlan#"lar28=\ ilim& #inin s"n"rlamas"n#an k rt l# ve #inin h ra1e ol# % n anla#". 3(yle bir !ey ne ol# & ne #e sosyoloPik a6"#an b(yle bir !eyin olmas" m)mk)n#)r. <@)nk)= iktisa#i bir k(ken& s"n"1sal bir k(k ta!"mas" 'erekir. $eseleyi itika#C #ayana%"na '(re tenkit etme#i%imi '(r)yors n *. Dine kar!" olan b #)!)nce tar*"na #ini a6"#an sal#"rm"yor m& belki meseleyi s"n"1sal sosyoloPi temelin#en& hatta iktisa#C alt yap" ve topl m n ma##i #e%i!mec> kan n esas"na '(re ortaya koy yor m. 3 ay#"nlar"n& Yeni6a%0"n ba!lan'"c"n#aki ay#"nlar hareketinin& b ')nk) Avr pa me#eniyeti ve ilminin iktisa#i alt yap"s" ne#irY
3/
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

3?

3 1ikri ve ilmi #e%i!menin iktisa#i alt yap"s"& b rP va*inin ve b rP va*i )retiminin 'eli!mesi#irV *irai )retiminin ve 1eo#alite sistemi )retiminin orta#an kalkmas"#"r. 3 ne#enle onalt" ve onye#inci as"rlar#a #in ile m)ca#ele e#en ay#"n"n silah" 1else1e ve ilim i#i. Ama k(k) b rP va s"n"1"#"r. R hC # r m & he#e1i& ahlOk"& b rP va*iye (*') ahlOk ve r ht r. 3 rP va*i ne istiyorY Din ile ni6in *"tla!t"Y Daha (nce #e s(yle#i%imi* 'ibi Katolik me*hebi& 1eo#al 'eleneklerin bek6isi i#i. 3 rP va*inin o 'elene%i ve o s"n"1" orta#an kal#"rmas" 'erekiyor# . Topl m ma##eci bir topl maV bir pa*ara #(n)!t)rmesi 'erekiyor# . Yani topl m mo#ern t)ketimlerle b rP vala!t"rmas" 'erekiyor# . 3 rP va*inin silah" ney#iY 5ilah": 2B+ >lerleme I+ >lim K+ 9)rriyet .+ :a##i 'er6e%e ve <ve materyali*me= y(neli! i#i. 8nseki*inci ve on#ok * nc as"rlar#a b silaha& 2hayat"n le**eti2& 21er#in asaleti veya ken#i ekseni etra1"n#a olma2& #inlerin va#ettikleri cenneti yery)*)n#e k rma 1else1esiV t)ketimin asaleti 1else1esinin b)t)n #i%er 1else1C ve ahlakC asaletlerin yerine ok n lmas" ilave e#il#i. Yani& 2#e%erleri b"rak& ken#i men1aat"na yap"!& her !ey b # rX2 1else1esi. 3 b rP va*inin y(ntemin#en#ir. 3 sebeple b rP va*i& ilmi al"p& bir silah olarak #ine 6evir#i. Yeni6a%0#a sebepsi* yere& bir *ar ret ve s"n"1sal hareket alma#an& parlak #ehOlar"n #o%mas"yla& ilham& ke!i1 ve ilmC '(*lemle b !ekil#e #ine kar!" 6"kan& ilmin ken#isi #e%il#i. T"pk" 8rta6a%0#a #inin 1eo#ali*min elin#e bir silah olmas" 'ibi. 3 rP va*inin ba!ar"ya la!t"%" #(nem olan Yeni+6a%0#a #a ilim& b rP va*inin elin#eki bir silah ol# . Daha (nce #e#i%imi* 'ibi he#e1i #ini orta#an kal#"rmakt". Din& 1eo#alite #(neminin k)lt)rel alt yap"s" i#i. 3 rP va*i #(nemin#e& yery)*)n#e bir b rP va*i cenneti ica# etmenin pe!in#ey#i. 3 rP va*i cenneti ne #emektirY 3 rP va*i cenneti& ma##i hayat i6in (*el bir 1else1e mey#ana 'etirmektir. 9an'i 1else1eY Re1ah 1else1esi. :)re11eh bir hayat ve ma##i t)ketim. 29akikati tan"maya la!mak i6in ya!ayal"m2 #iyen& 'e6mi!teki #inC parolan"n aksine& ! slo'an ortaya 6"kt": 29akikatlar" tan"yal"m ki ')*el ya!ayal"m2& 2hayat i6in t)ketim2 slo'an" 2t)ketim i6in hayat2 ol# . 2Asayi! temin etmek i6in& hayat ara6 ve 'ere6lerini yapmak2 slo'an" 2hayat" ya!ay"! ara6lar"na 1e#a etmek2 ol# . Daha sonra 2hakikati arama#a ilim2 yol n #e%i!tirip 2k #ret ka*anma#a ilim2 ol# . 3

slo'anlar yery)*)n#e #aha iyi ya!amak i6in& b rP va*inin t)ketim cennetini ica# etmektir. Dini& a!k& tapma& 1e#akOrl"k& ahlOkC #e%erler& r hC ve manevi y)kseli!& ken#ini 1e#a etme& !eha#et& temi*lik& #in#arl"k ve insanC m)kemmelli%e m)kO1at olarak la!acaks"n"*& #e#i%i cenneti b rP va*i ve b rP va*i 1else1esi& 2bi* on yery)*)n#e yap"yor *2 #iyor# . 4eyin yar#"m"ylaY 3)t)n onlar"n yerine sa#ece iki !eyleV 2sermaye2 ve 2ilim2. 5ermaye ve ilim el ele verip tekni%i #o% r yorlar& teknik #inin yerine 'e6iyor. 3 rP va*inin ilim ve sermayeyi *la!t"r"p birlikte yor mlamas" b # r. Eara ile ilmin 'ayr" me!r evlili%in#en yeni teknik #o%# . :akina& ilim ve paran"n birle!mesini 'ayr" me!r 6oc % # r. Zlim ile *en'in birbirleriyle evlen#ikleri *aman han'isinin kar"& han'isinin koca ol# % belli#ir& ilmin yeni i!levi& yani #inin #avac"s" ve m hali1i olmas"& insanl"%"n hi#ayeti i##as"n#a olmas" ve ilme yap"lan b)t)n o (v')ler b rP va*inin i!iy#i. 3 n & ilmin ken#isine ilerleme ve k #ret ortam" sa%lamas"& yery)*)n#e paran"n e'emenlik alan"n" 'eni!letmesi i6in yap"yor# . >nsanl"k i6in ilan e#ilen yeni slo'an& 2k #ret& servet2 i#i& b slo'an b rP va*inin slo'an"y#". Ama Olim #e on n lisan"yla b slo'an" s(yl)yor# . 3i* !im#iye ka#ar b slo'an tara1"n#an al#at"l#"k. @)nk) 'e6mi!te !airin s(*)yle #aima !(yley#i: 23il'i ve istek& +ner'is ve ')l ayn" yer#e birlikte tom rc klanma*lar+ her ne bil'iyse istenmi! olan #e%il#ir& her ne istenmi! olansa bil'isi a* olan#"r.2 3il'i ve para& ner'is ve k"rm"*" ')l 'ibi#irV birlikte tom rc klanma*lar. Kim bil'iye sahipse& paraya sahip #e%il#ir. Kim paraya sahipse& bil'iye sahip #e%il#ir. Ama b ra#a b !ekil#e ortaya 6"kma#". 3 iki #aimi #)!man& yani paraya #aima m hali1 olan ve ma##i hayattan b"km"! olan ilim ile lemaya ve ilme ihtiya6 # ymayan ma##i hayat& birlikte bir anonim !irket k r# lar. Yani ba%lar& ili!kiler ve b ')nk) insan mey#a+

</
Dİ%MF9 "@9İ8İ

na 'el#i. 3 & t)ketim hayat"n"n in!as"#"r. 3 & ilmin paraya sa%la#"%" yar#"mla #o%an yeni hayat 1else1esi#ir. Ama b nlar alimce slo'anlar#". >lmin sa#ece #ine m hali1 olmakla kalmay"p& ayn" *aman#a 1else1e ve ahlOka #a ayk"r" olmaya #evam etmesi& tesa#)1i bir !ey #e%il#ir. Asl"n#a ilmin y(n) ve # r m #a #e%i!iyor. >lmin her *amanki en#i!e ve kay'"s"& e!yan"n (*)n) ve *at"n" ara!t"rmakt"V insan"n 'er6e%ini& hayat" ve he#e1i tan"makt". Daha sonraki he#e1i& hakikati ara!t"rmakt". >lim b he#e1in#en sapt". 3enim sa#ece i!aretler& e!yan"n *ahiri (*ellikleri& >!aretler aras"n#aki ili!kiler ve ma##i tabiat kan nlar"n" ke!1etmekle i!im var& #e#i. 8 #a hakikati b lmak i6in #e%il& b nlar" k #ret ve men1aat ka*anma yol n#a istih#am etmek i6in. 3 sesin& ilmin taklit etti%i b rP va*inin sesi ol# % n '(r)yor *. 3 ilim& hi6bir s"rr" ve 'i*lili%i ke!1etmeye& hi6 bir me6h le ve tabiat (tesine m hta6 #e%il#ir. Ul)m#en sonray" #)!)nm)yor. Asl"n#a (l)m#en sonra #iye bir s"n"rlama #a yokt r. 9er !ey b # rV b n#an ba!ka bir !ey yokt r. >6in#e b l n# % m *& (m)r a#"n" ta!"yan#an ba!ka bir !ey yokt r. >nsan hayat"& re1aha la!mak ve b n n yol olan t)ketimi temin etmekten ba!ka bir !ey #e%il#ir. 3 n n vas"tas" ise ilim#ir. Ama hep *en'in ve b rP va s"n"1"n"n 1ay#as"naX 3 rP va*i iktisa#C asalet ve t)ketim asaletinin temellerini ni6in sa%lamla!t"rmak istiyor# Y >lim& paran"n yar#"m"yla #inin s(yle#i%inin aksine& b hayatta teknik& makina ve tabiat" tan"man"n arac"l"%"yla& tabiat" istih#am e#erek $ennet yapabilir#i. $ennet ne#irY >!lerin kolay ve 6ok a* bir 6abayla ol# % yer#ir. @)nk)& ilim ve teknikle bol t)ketime& 'eni! masra1lara& m)re11eh bir hayata& ve iktisa#i re1aha la!"labilir. >nsan i6in ma##e (tesi 1a*iletlere& harik la#e #e%erlere& b)t)n o tabiat )st) i#eallere inanan& insan" Allah0"n r h n n '(r)l#)%) yer olarak '(steren ve b n isteyen ilim& ans"*"n '(r)!)n) #e%i!tir#i. >nsan& iktisa#C bir hayvan#"r #e#iX A%er t)ketimi temin e#ilirse art"k ba!ka hi6bir !eye ihtiyac" yokt r& #e#i.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<0
>lmin ans"*"n tav"r #e%i!tirmesine han'i olay sebep ol# Y ?(r)!) ne#en b ka#ar a!a%"l"k ol# Y >nsan ilmin na*ar"n#a ne#en b ka#ar hakir ol# & y)kseklere y(neli!i kaybettiY >lim #ini hi*metin#en 6"k"p takva& ahlOk& insanC tekOm)l& al"nya*"s"& Olemin tan"nmas" ve yar"n i6in olan kay'"s"n"& varl"k Oleminin s"rr"n"& v)c # n hakikatini& #o%r yol ve olmas" 'erekeni orta#an kal#"r#". insan"n *Ot"n#an kaynaklanan& #inin ve 1else1enin #aima cevap ver#ikleriV son kay'"s"n" yok etti. 4i6inY

insan"& b rP va*inin kirli emellerine ha*"rlamak ve on s"n"rl" yapmak i6in. >ktisa#C t)ketim ve )retim hayat"n" #i%er tara1tan b rP va*inin i#eallerini& sermayenin ve paran"n heveslerini& ilmC k #retin ve mant"%"n yar#"m"yla yery)*)n#e 'er6ekle!tirmek i6in yok etti. 3 y)*#en onalt"& onye#i& onseki*& on#o+k * nc as"rlar"n ve yirminci asr"n ilk y"llar"n"n heyecanl" slo'an" ! i#i: 2Ay insanlarX 3 vesveseleri bir tara1a at"n"*V o s(*lerle hi6bir i!ini* olmas"nV onlar"n hepsi h ra1e#irV b '(r)nenler#en ba!ka hi6bir !ey yokt rV hepsi #inC h ra1eler#ir& 1else1C e1saneler#ir. Yiyelim& i6elim& i6')#)lerimi*i #oy ma la!t"ral"m& b n n #"!"n#a ba!ka hi6bir !eyle i!imi* olmas"nV 'er6ek hayat ve Reali*m b # r. 3 n & ilim s(yl)yor# & ama b !ive b rP va*inin !ivesiy#i. 3 rP va*inin hayat ilkesi& yery)*)n#e cennet ica# etmektir. 9ayat 1else1esi t)ketim asaleti i#i. 3 rP va*inin hayat i#eali ney#iY 9)k)m ol# k6a& #aha 6ok 1ay#alanmak. Ama han'i 1ay#alanmaY ilmin b rP va*inin yar#"m"yla& #aha #o%r s b rP va*inin& ilmin yar#"m"yla yapmak iste#i%i 1ay#alanma. 4as"l bir 1ay#alanmaY :a##C 1ay#alanma. Eara& iman yapm"yorV para& mal yap"yor. A%er b)t)n ihtiya6lar"m"* )retilen mallarla #oy ma la!"rsa& ken#isi yeni ihtiya6lar y# r yor& onlar" tekrar ken#isi 'i#eriyor.
C# Dİ%MF9 "@9İ8İ

Eropa'an#a ne yap"yorY Avini*#e ot r yors n *. :a##C hayat"n"* i6in 'erekli her t)rl) araca sahipsini*. 5o1ran"*#aki mal*eme ve yiyecekler #e yeterli. Avini*#e yeterli mobilya ve me1r !at #a var& hi6bir !eye ihtiyac"n"* yok. :eselO& evini*#eki ra#yon n veya televi*yon n #)%mesini a6"yors n *& si*e ye#i tane yeni s n0C ihtiyac" *oraki y)kl)yor. Artesi ')n) mallar" sat"n a im an i* i6in si*i& e!ini*i ve 6oc % n * pe!lerine '(n#eriyor. 5ons *a ka#ar yeni masra1lar"n pe!in#en ko!man"* 'erekiyor. 3 rP va*i& sa#ece t)ketim mallar"n" )retmiyor ki hepsine sahip ols n& t)ketim ihtiyac"n" #a yarat"yor. 3 n nsa hi6bir *aman nihaC s"n"n yok har. BG/I y"l"n#a Avr pa0#a <ev ekonomisiyle il'ili= bir ser'i var#". 3en ev ekonomisi ile il'ili ara6 ve 'ere6lerin say"s" ne ka#ar ki l slararas" bir ser'iyi 'erektirsin #iye #)!)nm)!t)mY 5onra ikinci sene b ma%a*aya 'itti%im *aman m t1ak ara6lar"n"n s"n"rl" ol# % n '(r#)m. Ara6lar#an birisi tereya%" alma ma!as" i#i. 3 n n tek '(revi& masa ba!"n#a ot ran han"mlar"n& on nla taba%"n i6in#en tereya%" al"p yiyece%inin )*erine b"rakmas" i#i. Tereya%" alma ma!as"& 'e6en sene K+. 6e!itten 1a*la #e%il#iV ama b sene HLL veya -LL 6e!ittir& b son 6 insan" 'er6ekten !a!"rt"yor. 5er'inin (*el bir b(l)m) tereya%" alma ma!alar"na mahs s. 3 beye1en#i ve han"m #aha (nce tereya%"n" ka!"kla <yemek ye#i%i ka!"kla= al"yor# . Ama !im#i& e%er tereya%" almak istiyorsan& b ma!ay" alman 'erekir. A%er tereya%"n" ekme%ine veya yiyece%ine y"l#"* !eklin#e s)rmek istiyorsan& on alman 'erekir. A%er ner'is !ekli vermek istiyorsan& b n alman 'erekir& baklava !ekli vermek istiyorsan #i%erini alman 'erekir. Avet& ka6 tane ')l !ekli ve 'eometrik !ekil varY 5ay"s"* m"Y 8 hal#e& b nlar"n tamam"n"& <en a*"n#an BL+BI tanesini= satın almam"* 'erekir. Askiler 'ibi #avranmak olm yor& istekler var. Aski#en ka!"kla tereya%" al"n"yor# & tereya%" alma ma!as" yokt . 3 rP va*inin bi*e sa#ece t)ketim ve masra1 vermekle kalma#"%"n"& ayn" *aman#a bi*e yeni ihtiya6lar #e ver#i%ini '(r)+
Dİ%MF9 "@9İ8İ C1

yor *. @)nk) ilim on n emrin#e& on n iste%ine ba%l". 5osyoloPi& psikoloPi& teoloPi& ahmak tan"ma bilimi& e#ebiyat& propo'an#a& reklam& sanat... hepsi on n emrin#e ve on n iste%ine ba%l"#"r. 3(ylece # rma#an ihtiya6 yarat"yor& yeni ihtiya6la yeni insan tipi yap"yor& sonra on n >htiya6"n" #a ken#isi 'i#eriyor.

%3ABCKB 8CSACDC %34536A78 CECCET8CDE 8S9ACD
Tarihin b)t)n nesillerin#en #aha 6ok e*iyet 6ekmemi*e ra%men& sevinerek s(yleyeyim ki bi* 6ok mes t bir nesili*. >nsan"n #ert ve yenil'i #(nemlerini '(r#)%)m)* i6in mes t bir nesili*. Acaba 'er6ek #ert ve yenil'i& yalanc" )mit ve sevin6ten #aha iyi #e%il mi#irY Ş r#an #o%an #ert ak"ls"*l"ktan #o%an #ertsi*likten #aha iyi #e%il mi#irY 3en yirminci asr"n ikinci yar"s"n#a ol# % m i6in 6ok seviniyor m. A%er on#ok * nc as"r#a olsay#"m& b rP va*inin yirminci ve yirmibirinci as"r#a yery)*)n#e yapmak iste#i%i $ennet i6in ahmak6a slo'an atar#"m. Şim#i b rP va*i cennetinin 'er6ekle!mi! ol# % bir *aman#a& '(*lerimle )6 as"r#"r ilmin& 5amiri0nin para#an b *a%"s" ol# % n '(r)yor m. Alt"n#an yap"lm"! ve al#at"c" bir !ekil#e& ama

r hs *& r haniyetsi*& mOnevCyats"*& yalanc"& sahte banka paras" ortaya 6"kt" ve ahmaklar" ken#ine sec#e ettiriyor. Ş an#a k r lm ! olan& b rP va*i cenneti ne #emektirY 3)t)n insanlar i6in #e%il#irX 3 b rP va*i cenneti& b t)ketim hayat"& kap"#an ve # var#an Avr pa0n"n y)*)ne ya%an b nimet boll % & hava#an 'elmemi!tir. 3irb 6 k& iki milyar >nsan"n a6l"k be#eli ile mey#ana 'etirilmi!tir. Ama her hal)kOr#a ken#isi i6in& yani Avr pa b rP va*isi i6in& )6 as"r (nce yap"lm"!t"r. 8ra#a her!eyi b lmak m)mk)n#)r. Tan*anya elmas"n"& :"s"r kenevirini& Kamer n kahvesini& K)ba !eker kam"!"n"& $e*ayir !arab"n"& 9in# 6ay"n"& Nietnam ka 6 % n & 8rta#o% petrol)n) b lmak m)mk)n#)r. 8 hal#e b)t)n #)nya& onlar"n yeme& i6me&

=1
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

=<
yatma ve yiyecek 6i1tli%i#ir. 8nlar"n s(m)r)s)ne %ram"! b)t)n milletler& Avr pa0n"n b kirli cennetinin karneli ve )cretli >!6ileri #e%il mi#irY 3)t)n b nlara ra%men b cennette& Avr pal" insan"n nas"l ya!a#"%"n" '(rmek 'erekir. Şa!"lacak !ey ! # r ki& b insan& son n#a )6 as"r#"r s(yle#i%i slo'anlara la!t". Yani 1ay#alanma ve t)ketim *irveye la!t". Şim#i on n iktisa#C mal kalemlerinin ]BL0 temel ve 'er6ek masra1lar"#"r. ] GQ0" ise e%lenme masra1lar"#"r. 3 1ay#alanma#an 6ok& ba!ka neyi istiyorY >kinci olarak #a ilim& i#eal ve i##ias"na la!m"!t"r. Yery)+ *)n#e ma##C hayat" ve tabii k vvetleri y !t rmak i6in bir teknik mey#ana 'etirmi!tir. T)ketim asaletine #ayanan b hayat" k rmay" ba!arm"!t"r. Ama tahmin e#eme#i%i !ey& yirminci as"r#aki hayat"n ve b ')nk) insan"n en b)y)k hakikati& b insan" b(ylesi bir b rP va*i cennetin#e isyan etmesi#ir. K r0On0"n #eyimiyle& t"pk" A#em0in ilk cennet bah6esin#e 2isyan etmesi2 'ibi. 9er!eye sahipti& '(nl) neyi isterse on yiyor# & b na ra%men isyan etti. 8& yasak a%ac"n meyvesin#en ye#i. T)ketim hayat"na ba%l" olan b ')nk) 3at" insan" ve ilerlemi! b rP va*i hayat"& #)nya emperyali*mi a!amas"n#a#"r. D)n+ yaya& *aya& '(klere e'emen#irV #)nyan"n be!eri b)t)n so1ralar"na ve nimetlerine el *atm"!& yiyor. Ama isyan etmi!tir. :)re11eh hayatta& yararlanma#a ve re1ahta isyan etmi!tir. 3 ')nk) insan" isyana te!vik e#en yasak meyve ne#irY >nsanC ! r# r& yan"!t"r. Ans"*"n ilmin #e var ol# % n hissetti. >lim ise )6 as"r#"r ona yalan s(yl)yor. Kapitali*min !a%"#"r& insan"n *ahit+li%ini hi#Oyete y(nelten k"lav * #e%il. 8na 2sen >nsans"n2 #emiyorlar& b ne #emektirY 3 ')nk) insan"n b k #ret ve t)ketim slo'an" art"k yeterli #e%il#ir. Rira her ikisine #e la!m"!t"r& ba!ka bir!ey istemiyor. 3 slo'an ve isyan. U*ellikle #)nya#aki b)t)n 'e6ici ma##C e*iyetlerin ve a6l"klar"n 'i#eril#i%i bir *aman" ba!latm"!t"r. 8 *aman& )6 as"r#"r ilmin 'i*le#i%i& halk" va*'e6ir#i%i& b rP va*i+ nin ticari '(r)! ve k)lt)r)n)n yay#"%"n"n #"!"n#a& #)nyay" anlayaca%" bir #)nya '(r)!)ne ihtiya6 # y yor. 9ayat"n anlam" ne#irY 4e i6in olmas" 'erekirY 3 ka#ar k #retle ve b ka#ar re1ahla 'e6ir#i%i !im#iki hayat"n y(n) ne#irY 3 hayatta& nereye 'i#iyor *Y 3 b rP vala!m"! ve para #)!)ncesin#e olan ilmin re##etti%i& 1akat #aha iyi ihtiya6lar olan iman& i#eal #e%er& ahlOk& r h& a!k& tap"nma& aki#e ve 1a*iletin yerine han'i !eyi koymak 'erekirY Tekrar t)ketimi miY >nsan& isyan e#iyorX 4e ilim cevap veriyor& ne teknik& hatta ne #e be!erC ilimler. 3)t)n b nlar el ele vermi! sa#ece bir s"n"1 i6in& <yani b rP va*i s"n"1 i6in= yeni t)ketimler yarat"yorlar. 3 nlar& onalt"nc" ve onye+#inci as"rlar#aki b)t)n o i##ia& heyecan& #inamiklik& )mit ve 'elece%i ')6l) bir iman ta!"man"n aksine& t)ketim hayat"yla il'ili 1onksiyonlar"n"n son na la!m"!lar#"r. 3 ')n ya!l"l"%"n ve yenil'inin son n#a& yok olmayla y)*y)*e#irler. 9ile ve b)y)k cinayetlere 'iri!tiklerini '(r)yor *. D)n irtica& #iktat(rl)k ve 6)r)m)! aristokrasilerle m)ca#ele e#en& b)y)k Mrans"* #evrimini yapan b rP va*inin& !im#i cellat ve katil ol# % n '(r)yor *. Şim#i o& Ma!i*mi #o% r yor& milletleri yiyor& sava!& s(m)r) ve katliam yaparak ancak ayakta kalabiliyor. 8nbe!inci ve onalt"nc" as"rlar#a 8rta6a%0" yok etmenin& ilmi mahkQm etmenin& kilisenin b)y)k k #retini yenmenin sarho!l % n ya!ayan& ar#ar#a ilerleyen& ica#lar yapan >lminV b ')n& aksine bir 6"kma*a 'ir#i%ini '(r)yor *. 3ere!t !(yle #iyor: 23 ')nk) insan ilim#en b"km"!t"r. Rira Ma!i*mi mey#ana 'etiren ilim i#i2 ve b n insanl"%a *oraki y)kle#i. D)nya#a ilk #e1a insanl"%"n )6te ikisinin a6 olmas" #)*eyin#e a6l"%" ilim mey#ana 'etir#i.

5"n"1sal s(m)r) ve art"k #e%erin ya%mas"n" b #ereceye 6"karan ilim#ir. 5(m)r)y) ilkel& basit ve a6"k !eklin#en al"p b ka#ar ')6l)& #erin& k(kl) ve !i##etli yapan ilim#ir. D)nya milletlerinin k)lt)rel s(m)r)s)n) ortaya 6"karan ilim#ir. W6)nc) #)nyay" 6irkin k rtlar"n esiri k * lar yapan ilim#ir...
CC Dİ%MF9 "@9İ8İ

Avet yalan s(yleyen ilim& #inin s"n"rlamas"n#an k rt lm ! ama& !im#i #e tanr"lar"n" #e%i!tirmi!tir. Allah0"n yerine paray" ken#i ilOh" olarak alm"! ve para i6in her i!i yapm"!t"r. >nsan" 6irkinle!tirip& b rP va*inin sipari! etti%i !ekle sokm !t rX 3 ')nk) insan"n #ine ihtiyac"& iki sor s na cevap vermesi i6in#ir: 3irincisi& b)y)k bir manevC #)nya '(r)!) vermesi#ir& Alla+me >kbal0in s(*)yle: 2Narl"k Olemin#e& r hanC bir te1sirin2 anlat"lmas"#"r. 9)r insan"n yapt"%" !ekil#e& e'*istansiyali*min #e#i%i !ekil#e& +! an#a #o%r s(yl)yor+ ken#isini on#a yabanc" ve me6h l hissetmesi#ir. ikincisi& ya!amak i6in insan"n he#e1ine bir y(n '(sterilmesi veya ica# e#ilmesi. Rira #i%er b)t)n hayvanlar"n aksine insan"n en se6kin (*elliklerin#en birisi b # r. Di%er hayvanlar ni6in ya!a#"klar"n" anlam"yorlar. Ama& insanaV ya!a #e#ikleri *aman& 2han'i !ekil#e2 #iye sorma#an (nce& 2ni6inY2 #iye sor yor. 3 y)*#en#ir ki insana& sa#ece han'i !ekil#e ya!amas" 'erekti%ini (%retmek yetmiyor. A6 ol# % s)rece al"!"lm"! hayat nimetlerinin ve ba%ı&larının pe!in#en 'i#er. A6 ol# % *aman b sor #an a* veya 6ok *akla!"r. Ama b ihtiyac" 'i#eril#i%i *aman& insan olman"n temel ihtiya6lar"& nere#e olmas" 'erekti%i s(*kon s ol r. 3 y)*#en 'er6ek #ine& m tlak #inC # y' ya b ')n #aha 6ok& #aha ci##i& #aha hayatC bir !ekil#e ihtiya6 var#"r. Dini <#inleri= #ikkatli ve Olimce tan"may" 'erektiren meseleler#en birisi #e ! # r: Dinler tarihinin #ikkatli bir !ekil#e incelenmesi bi*e ! b)y)k hakikati '(steriyorV tarihin 'i#i! yol n#a #in >ki ak"ma sahiptir: 3iri insanC ak"m& #i%eri ise tarihC ak"m#"r. insanC ak"m ve insanC 'i#i! #aima canl"#"r. 3 ')nk) insan& belki 'e6mi!teki insan#an #aha 6ok #ine ve #inin insanC 'i#i!ine m hta6t"r. 4i6in m hta6t"rY
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=>
@)nk)& 'e6mi!teki insan" 'elenek ve 'e6mi!e say'"& milliyet& toprak ve kan (v)nmeleri tatmin e#iyor# . :a##C hayat i6in '(ster#i%i tela! on me!' l e#iyor# . Yeni6a%0"n insan"n"& ilmC ve teknik ke!i1ler bile ikna e#iyor# . Ama b ')n art"k b nlar"n hi6biri bir !eye yaram"yor. 3)t)n b nlara sahip olmas"na ra%men insan yine isyan e#iyor. Ul)m ve cinnet #erecesine la!an bir isyan. :e#eniyetin y"k"lmas" ve b ')nk) insan topl m n n yok olmas" kork s na #o%r 'i#en b>r isyan. 3 & 'e6mi!in aksine#ir. ?e6mi!te insan"n cehaleti& *aa1"& kork s ve ma##C ihtiya6lar" #in ile kar"!m"!t"V her !eyi #in#en almak istiyor# . Şim#i& ilim 6o% ihtiya6lar" kal#"r"yor& ama kal#"rma#"%" !ey& y)ce #in#ir. >nsana ve hayata anlam ba%"!layacak bir #in. 3 ')nk) insan& her *aman#an #aha 1a*la b #ine m hta6t"r. >kinci ak"m& ol ms * ak"m#"rV tarihe hakim olan ak"m#"r. 3 & insanC ve #inC y(n)n *"##"#"r. A'emen ')6ler tara1"n#an& halk"n *arar"na ve aleyhine& mevc t # r m a6"klamak i6in k llan"l"yor. 3 iki #in& tarih boy nca birbirlerine kar!" #aima m)ca#ele ve sava! halin#e#ir. 3 tarihin son n#a& bi* !im#i #ini iki '(r)! a6"s"n#an inceliyor *: 3iri bi*im *amana ve asra ba%l"l"%"m"* a6"s"n#an. 3 as"r ilim (tesi bir yor m ar"yorV insan"n ya!amas" i6in bir anlam& bir r h& bir iman ve y)ce bir a!k ar"yor. >kincisi ise& bi*im bir #inC k)lt)r ve topl ma ba%l" olmam"* a6"s"n#an. Dinin o ol ms * ak"m" b)t)n tarihimi* boy nca hareket ve hakimiyet sahibi olm !t r. 9alka& #inin ken#isine tarihimi*e& halk"m"*"n hareketine ve topl m m *a kar!" bir 1onksiyona sahip olm !t r. 3 1onksiyon '(stermek 'erekir. 3 ns r& #inler tarihini ve #inleri tan"ma kon s n & yeni#en ilmC bir !ekil#e ba!tan ba!layarak '(*#en 'e6irmemi*i 'erektiriyor. 3 kon y bitirmek i6in vaktimi* a*& on n i6in 'elecek kon !malar"n ba!l"klar"n"& kon lar"n" !im#i ar* e#iyor m. 4ot alman"*" rica e#iyor m.

=?
Dİ%MF9 "@9İ 8İ Dİ%MF9 "@9İ8

=@

AE:ECEK DE4S
B. Din ne#irY 5osyolo'lar"n& tarih6ilerin& 1ilo*o1lar"n yapm"! ol# klar" #in tari1leri. I. Milo*o1lara& tabiat Olimlerine& sosyolo'lara& antropolo'lara '(re #inin mey#ana 'elmesine sebep olan 6e!itli 1akt(rler. 3 nlar"n ortaya att"%" '(r)!ler: Kork 1akt(r)& e!yan"n sebepleri kon s n#aki cehalet 1akt(r)& m)lkiyet& D rkheim0in teorisi <bir topl m n ortak r h = veya ba!ka bir #eyimle topl m vic#an"=& Davi# 9 me0 n teorisi& <Dinin mey#ana 'elmesin#e ve #e%i!mesin#e tabiat 1akt(r)=& Mre #0 n teorisi <r hsal 1akt(r=& Yo n'0 n teorisi <(*el #inC vic#an=& sosyal vic#an"n a!amalar"n#an biri& o sosyal vic#an"n ken#ine (*') a!amalar"n#an biri 2insan"n inkistans"2#"r. M"trat 1akt(r)& yk #ini& < y !t ran #in= yan"! #ini& ilim#en a!a%" olan #in ve ilim (tesi #in. Ara!t"rma ve Terc)me >6in Tekli1 A#ilen Kon lar Şim#i k)6)k bir hat"rlatma#a b l n yor m. 3 s"n"1"n benim on& onbe! ')n#e bir 'elip& #ers verip 'itti%im bir s"n"1 !eklin#e #)!)n)lmemesi 'erekir. 3 k r m n m)stakil pro'am+ramlara sahip ol# % n ve b nlar" icra etti%ini bilmeni* 'erekir. Ama benim ve si*inle il'ili olan !ey b ra#aki talebe pro'ram"#"r& bi* b n nla sor ml y *. 3 pro'rama& sahip ol# % m * imkOnlarla sor ml bir 1ert olarak ken#imi* kat"l"yor *. 3 pro'ram" 'eni!letiyor * ki bir !ahsa ba%l" pro'ram olmas"n& benim olmay"!"mla pro'ramlar iptal e#ilmesin. >!imi*in (yle bir !ekil#e ilerlemesi 'erekir ki& #i%er bran!lar#a #a b pro'rama paralel pro'ramlar b)y)k ve tecr)beli *manlar tara1"n#an ha*"rlanabilsin& i!imi*in b #i%er pro'ramlara paralel #evam etmesi 'erekir. U*ellikle (%retim sonras" ve b klOsik !ekil#e #e%il& belki #i%er 6e!itli 1aaliyet #allar"n#a #a 6al"!"lmal"#"r. 3 c)mle#en olmak )*ere& sanat 1aaliyetleri& sosyal 1aaliyetler& e#ebC 1aaliyetler ve #i%er 1aaliyetler#e pro'ramlar yap"lmas" 'erekir. 3 yoCla 6e!itli y(nler#en b neslin ve *aman"n )*erin#e ! rl bir etki ol !t rabilelim. Topl m m * n ! rlanmas"n#a bir 1onksiyona sahip olabilelim. 3en#eni*in b kon #a yapabilece%i !ey ! # rV #in& sosyoloPi veya >slOm kon lar"n#a ara!t"rma yapabilecek # r m#a olan ve b n seven kimseler (*el bir *manl"k bran!" !eklin#e bir risale ya*s"nlar. 9atta bir mesele hakk"n#a birka6 sene bir ara!t"rma yaps"nlar. Ama& bil'i sahibi ol# % m sahalar#aki 6e!itli kon lar" veya si*in tekli1 e#ece%ini* kon lar" ortaya koyabilirim+ >stekli olan herkes& b kon lar#a ara!t"rmalar yap"p& 6al"!malar yapabilir. Albette ben& yar#"mc" olmak i6in kaynaklar" s(yleyim& i!in plan"n" '(stereyim veya 'erekirse kitap& mikro 1ilm& bel'e vb. ara6lar"n ha*"rlanmas"n" ir!a# k r m n#an isteyeyimV b nlar" emrini*e versin ki bir kon #aki ilmC ara!t"rma ve (*el bir kon #aki inceleme son 6lans"n. Ayr"ca ! n hat"rlatay"m& b ra#a ! an#a birka6 bin #ilt kitaba sahip bir k)t)phane var. 9en)* i!in ba!lan'"c"n#aki b k)t)phane& si*in emrini*#e#ir. Rira #aha 6ok si*ler b k)t)phaneye ihtiya6 # yacaks"n"*. 8n n i#aresin#e& 'eni!lemesin#e ve on#an isti1a#e etme kon s n#a birinci #erece#e bir role sahip olabilirsini*. Tam anlam"yla emrini*#e ve isti1a#eni*#e olabilsin #iye #aha 1a*la kitap sat"n al"nmas" i6in y' n bir b)t6enin #e temin e#ilebilece%i kon s n#a )mitliyim. Daha 1a*la kitap b + l ns n ki kaynaklar& #eliller ve n)shalar a6"s"n#an s"k"nt" 6ekmeyelim. 9alk i6in ve hepini* i6in bir ara!t"rma kayna%" ols n& b saha#a ilmC ara!t"rma yapmak isteyen herkes i6in isti1a#e kayna%" ols n. 3ir s"n"1 'ibi 6al"!al"m <ama son n#a yasal imtiya*lar" olmayan bir s"n"1=. Al#"%"m"* #i%er lisanslar& #iplomalar hep )cret #iplomalar"#"r. ?elip& b ra#a bi*im i6in ne ekmek ne #e s olacak bir #iploma alal"m. Ama ! var sa#ece& ay#"nlar ve tahsil yapm"! olanlar halklar"na ve *amanlar"na hi*met e#ebilirler. 3 nlar ba!lar"n" ekmek ve s 6i1tliklerin#en kal#"rs"nlar& #)nyay" '(rs)nler& h)r ve #in#ar olarak #)!)ns)nler. ?er6ek an+
CB
Dİ%MF9 "@9İ 8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

C9

lam"yla b(yle #)!)nen kimseye ay#"n 1ikirli #iyorlar& tas#ik e#ici #e%ilX Nesselam. Şim#i b maksatla& (rnek olarak si*e birka6 kon y ar* e#iyor m& not alman"* 'erekebilir. Kon olarak han'isini be%enirseni* on se6ini* veya b nlar #"!"n#a akl"n"*#a olan bir kon varsa on ara!t"r"n"*. 3 ara!t"rmay" neticelen#irip bitir#ikten sonra b s"n"1ta bir kon1erans !eklin#e verebilirsini* veya bir risale !eklin#e bast"r"p yay"nlat abilirsi ni*. 9erhal)kOr#a 1aaliyetlerimi*in 6e!itli alanlar#a& #aha #erin& sa%l"kl" ve *en'in olmas" i6in 'ayret '(sterilmeli#ir. Topl m #a b #ersler#en #aha 6ok 1ay#alanm"! ol r. U*ellikle k r bir s"n"1ta& 1ert

e%itilip yeti!tirilmiyor. 5"n"1ta sa#ece 1ikir <i#e= almak 'erekir. 5onra b 1ikri& kitap ok ma& kitap tan"ma& tart"!ma ve ara!t"rma i!in#e #evam ettirmek 'erekir. Ken#ini*i yeti!tirmek ve e%itmek 'erekir. 5"n"1& b nlar" #estekleme #"!"n#a yap"c" olama*. 'on(lara )elin#e* +. 2Yenil'i#e parlak *ekOn"n ortaya 6"kmas".2 :aksa#"m& >ran tarihin#e '(r)len (*el ve hayret e#ilecek teknikler#ir. >ran& >slOm0#an (nce millC hakimiyet #(nemin#e i#i. Ama o #(nem#e b>r #ehO '(r)lm)yor. >slOm0#an sonra yenil#i%ini '(r)yor *. :e#eniyetsi* Arap ve yabanc" bir hilO1et& ona hakim ol yorV b)t)n millC ve kavmi k #retleri on#an al"n"yor. 9atta be#evi Arap& e1en#i !eklin#eki me#enC >ranl"0y" k(lesi olarak '(t)r)yor. 3(ylesi bir bask" ve *orl k #(nemi yani birinci& ikinci ve )6)nc) as"rlar& *ahiren on n yenil'i ve 6(k)! #(nemi#ir. 3 #(nem#e >ranl" parlak *ekO b)t)n boy tlar"yla a6"l"yor: Askeri a6"#an AbQ :)slim& e#ebC a6"#an Mir#evsC& ilmC a6"#an 9ar*emC& 1else1C a6"#an AbQ Ali ve Ra*C 'ibi #Ohiler ortaya 6"k"yor. K"sacas" b *eki ve yetenekli milletten& b)t)n sahalar#a #)nya 6ap"n#a b)y)k #Ohilerin 6"kt"%"n" '(r)yor *. 3 n n ne#eni& b b)y)k *orl kt r. K)lt)r me#eniyet #)nyas"n#a& ev+ rensel bir !(hrete sahip olan >ranl" #Ohi& ni6in yenil'i #evresin#e ortaya 6"k"yorY 3 b)y)k bir sor # r& b na cevap vermek 6ok b)y)k bir sor # r& b na cevap vermek 6ok b)y)k bir ilmC ara!t"rmay" 'erektirir. @o% >ranl"lar"n& b)t)n >slOmC ilimlerin >ranl"lar vas"tas"yla te#vin e#ilip& 'eli!tiril#i%ini bilmemesi m htemel#ir. An b)y)k te1sircilerin& ha#is6ilerin& tarih6ilerin& 1akihlerin& >slOmC ilimlerin ,e&itli bran!lar"n#aki b)y)k Olimlerin 6o% hep >ranl"#"r. Şa!"lacak !ey#irV Ahl+i 5)nnet0in alt" sahih ha#is kitab"n"n m)elli1leri& Şia0n"n 2UsQl+ Arba0a2 m)elli1leri& yani 'enel #in kon lar"n" ve mes0elerini& b)t)n me*heplerin s l ve 1)r 0 n kapsayan on kitap... :)elli1leri istisnas"* >ranl"#"r+ 3 n#an #aha hayret verici !ey ise Arap #ilinin& l)'atinin& O#ab"n"n >ranl"lar vas"tas"yla #)*enlenip& tan*im e#ilmesi ve m)kemmelle!tirilmesi#ir. I. Yeni6a%0#aki Avr pa0#a han'i #inle& han'i 1akt(r kav'aya t t !t Y K. 9er sene tekrarla#"%"m ve #aima 6e!itli cevaplar al#"%"m sor ! # r: Eey'amber ve Ali& ayn" #ine ayn" topl ma& ayn" yola& sahip iki !ahsiyettir. Ayn" halka i! yap"yorlarV biri i!in#e *a1ere la!"yor& k #reti ile al"yor. Ama #i%eri yenil'iye %r yor. Eey'amber ni6in 'alip 'eliyorY Ali ni6in yeniliyorY <U%rencilerim#en biri: 3ir bil'ine sor# m 2Allah0"n iste%i#irX #iye b y r# 2& #iyor# . 3 cevap tatmin e#ici #e%il. ?eylOn+" D"ma!kC0nin s(*)yle. 23 nlar ')nah" #a Allah0a ait k"l"yorlarX2= .. Eey'amberin ashab" bi*e hi6 kimsenin veremeyece%i #ersleri verebilir. @)nk) onlar bi*ler 'ibi insanlardı. Eey'amber ve imam"n h y & *Ot" bi*#en 1arkl"#"r #enilen kon & en a*"n#an b nlar hakk"n#a 'e6erli olm yor. Rira onlar bi*im 'ibiy#iler& #)nya#a (ylesine b)y)k bir 1onksiyon i1O ettiler. >nsanC tekOm)l a6"s"n#an b(yle bir b)y)kl)%) '(ster#iler. 4i6inY 5onra han'i b)y)kleri '(ster#iler& ken#i varl"klar" ve ya!amlar"yla b ')nk) insana han'i #ersleri verebilirlerY

>2 Dİ%MF9 "@9İ 8İ
3 !ahsiyetleri& !im#iye ka#ar ni6in tan"mam"!"*Y 4e#en tan"t"lmam"!larY 3i* !im#iye ka#ar ne yap"yor# k& han'i i!lerle me!' l i#ik& hOlO ne ile me!' l)*Y 3ilemiyor m. 3>* b nlar" tan"m"yor *& y"l#a bir #e1a ba*"lar"n#an bilinmeyen isimler halin#e tekrarlan"yor. 3a*"lar"n"n isimleri ise hi6 hat"rlanm"yor. 3 insanlar"n& >slOm hareketin#e ve tarihimi*#e b)y)k bir yerleri ve emekleri varV insanC a6"#an b)y)k (%reticiler#ir. Makat hen)* me6h l insanlar... 3i*im b nlar" tan"mam"* 'erekir& *ira bi*#en ba!ka tan"yacak kimse yok. Di%erlerin#en beklemenin& ele!tirmenin 1ay#as" yokt r. 3i*im i!e ba!lamam"* 'erekir. 3 nlar" tan"yal"mV b nlar" tan"mak& ihya etmek& b !ahsiyetlere tapan 1akat b nlar" tan"mayan topl ma& tan"tmak i6in 'ayret '(sterelim. 3 nlar" topl ma tan"tmak& 'erek 1ikrC ve k)lt)rel a6"#an& 'erekse iman ve hareket a6"s"n#an topl m *en'inle!tirmek #emektir. 3 #ostlar"n tek tek bilinmesi 'erekir. Şim#iye ka#ar b kon #a birtak"m kitaplar ya*"lm"!. 3 nlar"n ancak ba*"lar" ok nmaya de%er. 5elmOn& AbQ Rer& AmmOr& YasCr 'ibi. Ama ba*"lar" hakk"n#a ise bir tek sat"r bile mevc t #e%il#ir. 9alb ki topl m m * ken#isini Şii bir topl m say"yor. 8nlar& >slOm tarihinin ba!lan'"c"n#a ileri ve 'er6ek Şia0y" ba!latan !ahsiyetler#i. 8nlar" tan"mamak bi*im a6"m"*#an kork n6 ve tan6 verici bir!ey#ir. $ehaletimi*i '(stermekte#ir. 3en herkesin onlar#an birisini se6+

mesini ve hakk"n#a bir risale ya*mas"n" rica e#iyor m. 3 risaleler bas"ls"n ve halk"n eline la!s"n. 3 topl m B.LL sene sonra Şia olmay"& b a!kla ya!amay" ar* l yor. Şia0n"n birinci #erece#eki !ahsiyetlerini& en a*"n#an IL say1a (l6)s)n#e tan"s"n. ,. Şia tarihin#eki 6ok b)y)k meseleler#en birisi 9*. Ali <a.s.=0nin tan"nmas"#"r. 2Ali <.as.= 6eyrek as"r s st 2 b kon #a bir risale kon s # r. /. Wniversiteler#e ortaya koy# klar" !ey& 'enellikle kal"p6" olarak h)k)m veren ya*arlar"n #)!)nceleri#ir. T"pk" k)p !ekerler 'ibi hep ayn" bi6im#e.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>.
islOm0#an sonra Araplara kar!" millC bir >ran #ireni!i mey#ana 'el#iV #ireni!in li#erlerine bakt"%"m"* *aman A1!in 'ibilerini #e o kahramanlar#an biri olarak '(r)yor *. A1!in& ken#i topra%"n" Arap hakimiyetine b"rakt" ken#isi #e hali1enin bir hi*met6isi ol# . 9ali1enin 2A!rosine2 i#aresini ona vermesini )mi# e#iyor# & b kon 6arp"t"larak ! !ekil#e '(sterilmi!tirX >ranl"+lar0"n ve b kahramanlar"n& birinci ve ikinci as"r#aki isyan" Araplar0"n& #olay"s"yla >slOm h)k)metinin aleyhine olm !t r. 9alb ki meselenin asl" ba!ka !ekil#e#ir. Ş(yle kiV >slOm0"n Rer+#)!tl)k veya milliyet aleyhin#e bir meselesi olmam"!t"r. 3elki mesele& >ran e!ra1l"%"n"n <Asillerin= meselesi i#i. >slOm0#an sonra aile ve saltanat h)k)metlerini kaybetmi!ler#i. Ken#i saltanatlar"na kav !mak >6in AmevC ve AbbasC hali1elerinin >slOmC l"ila1et+leriyle +Arap e!ra1l"%"y#"& >slOm hila1eti #e%il+ sava!t"lar. >ran asillerinin Arap asilleriyle olan b sava!"n"n son c ne#irY Tavi*X 5a1OrC& 5OmOnC& TOhirC vb. h)k)metler b tavi*in neticesi#ir. Rira Arap hila1eti <>slOm hila1eti #e%il= 'el#i& >slOm0" b nlarla bir al"!+veri! kon s yapt"V >slOm0" bi*imle bir irtibat arac" olarak bi*#en al"n& #(n)!te bi* mahallC h)k)meti tekrar si*e verece%i*& #e#i. 8 tara1tan #a Araplar >slOmC oy n b rakip asillere verince& on n Arap topraklar"n#aki h)k)metin#en va*'e6mesini iste#i. 3(ylece onlar eski h)k)metlerinin makam"na 'eri #(n#)ler. 8 hal#e b >ran e!ra1l"%" ile Arap e!ra1l"%" aras"n#a bir al"!veri! meselesi#ir. Yoksa& >ran0"n >slOm0a kar!" millC bir isyan" #e%il#ir veya bir milletin #i%er bir millete kar!" isyan" #e%il#ir <bir iki kon m)stesna=. Dolay"s"yla b & milletimi* i6in bir i1tihar !ekli #e%il#ir. 3Cr millete hi*met etmek& on n hakk"n#a 0yalan i1tiharlar2 y# rmak #e%il#ir. 5onra millet ! rlan"p b i1tiharlar"n yalan ol# % n anlayacakt"r. Ayr"ca b)t)n 'er6ek ve #o%r i1tiharlar"n" #a bir tara1a atmas" ve hi6bir i1tihar"na inanmamas" #a hi*+

>1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

met #e%il#ir. Şim#iki 'en6ler ve ay#"nlar aras"n#a # r m b(yle#ir. An b)y)k hi*met ! # r: 4eslimi*e tarih ve milletini #ikkatli ve ilmC bir !ekil#e tan"tmakt"r. ?er6ek ve #o%r i1tiharlar" ona tan"tmakt"r. :illetimi* b)y)k i1tihar kaynaklar"na sahiptir. AbQ :)slim ve A1!in 'ibilerine ihtiyac" yokt r. @)nk)& b 6ok hassas bir kon # r& b ')n b na ol# k6a 1a*la #ayan"l"yor. ?enellikle m)ste!rikler& >ranl" ya*arlar ve ara!t"rmac"lar b kon ya 1a*la #ayan"yorlar. Ama 6o% nl kla (*el bir anlay"!la& (n yar'"yla& 6"karc" son 6 almalarla. Terc)me >6in 6e!itli >n'ili*ce& Mrans"*ca& Almanca& Arap6a eserlerin bir listesini not alm"!t"m& b #illeri bilenler terc)me e#ebilirler. 3 nlar"n ba*"s" 6ok hassas ve ilmC#ir. 3ir kitab" yay"nlamak veya terc)me etmekle bir neslin #)!)ncesin#e b)y)k bir imanC etki b"rak"labilir. A%er hepimi* 'ayret '(sterirsek& kalemle& ataca%"m"* t tarl" a#"mlarla& a*imle b as"r#a& b nesil i6in bir !ey yapm"! ol r *. Nesselam. İ:İ%Cİ DF93

*Sizden+ i&i&e çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve RahCm olan Allah0"n a#"yla. Unceki ot r m#a B/. ve BH. as"rlar#a 3at"#a orta s"n"1 veya b rP va s"n"1" a#"yla yeni bir s"n"1"n mey#ana 'el#i%ini s(ylemi!tik. Yani parayla i! yapan bir s"n"1& ticaret ve esna1l"kla %ra!an& sanayi ve el sanat" mallar" satarak *aman"n" 'e6iren bir s"n"1. 3 rP va*i ol !t % n#a& yeni 1ikrC hareket #e !ekillen#i.

3 s"n"1a ! a6"#an orta s"n"1 #iyorlar: 8rta6a%0#a& 1eo#al topl m#a ve b)y)k m)lkiyetler#e topl m iki s"n"1a taksim e#iliyor# . 3irisi asiller <e!ra1= s"n"1 veya e1en#iler. 3 nlar her!eyin sahibi#ir. 9em topl m n ma##C ve iktisa#C k vvetlerine sahiptir& hem #e +b #elil ile+ topl m n& manevC& ahlOkC& 1ikrC& e#ebC ve sanatsal k vvetlerine ve ')6lerine sahiptir. ikinci s"n"1 ise k(yl)& 6i1t6i#ir. An 'enel anlam"yla 'erek ser1lik #(nemin#eki 2ser12& yani k(le olmayan k(yl) <b nlar topra%a ba%l"y#"& m)lk sahibi ara*isini satt"%" *aman k(yl) #e sat"lm"! ol yor# = 'erek k(lelik #(nemin#eki k(le <k(le topra%a

>=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ba%l" #e%il#i. Ama m)lk sahibinin mallar"n#an biriy#i& t"pk" hayvanlar ve e!ya 'ibi al"n"p sat"l"yor# . A1en#isi on n can ve varl"%"n"n sahibiy#i=& 'erekse #aha ileri ve 'eli!mi! !ekliyle ols n. <K(yl) k(le #e%il#ir& topra%a ba%l" #e%il#ir& resmen al"n"p sat"lm"yor& ama her!ey#en mahr m# r& hi6bir !eyi b l nmamakta#"r.= 3 iki s"n"1a 'enel bir tabirle& hakim s"n"1 ve mahkQm sm"1 #enilebilir. 29akim s"n"1 2hakim heye1ten& ayr"#"r. 29akim heyet2 topl ma hakim olan h)k)met birimin#en ve h)k)meti ellerin#e b l n# ran kimseler#en ibarettir. 5iyasC otorite& yasalar& askeri ')6 ve k #ret onlar"n elin#e#ir. 3ir 'r pt r& bir s"n"1 #e%il. Ama 2hakim s"n"1tan maksat sosyal ve ma##C+manevC ')6leri ellerine 'e6irmi! olan s"n"1t"r. <3)t)n k #retler b sınıfın elin#e#ir=. 9atta siyasC meselelere 'irseler& siyasC makama sahip olmasalar bile& b s"n"1tan olanları herbiri sermaye& k #ret ve bir 'r p )*erin#e sahip ol# % n)1 * (l6)s)n#e hakim s"n"1"n bir par6as"#"r. >sterse h)k)metle #irekt bir ili!kisi olmas"n& hatta ona m hali1 bile ols n. 9akim s"n"1 ile mahkQm s"n"1 arasında b !ekliyle eski#en +k(lelik& 1eo#alite& ser1lik #(nemin#e+ m tlak bir bo!l k var#" Aski topl mlar#a +hatta k(yler#e bile+ a6"k6a '(r)lebilecek bir s"n"1sal ikilikti. 9atta b ay"r"m& 6e!itli 6ehreleriyle mimarCye bile yans"m"!t"r. 3 iki s"n"1 birbirine tamamen *akt"r. 5osyal bir yol n iki noktas"#"rlar. Aski mimari#e <k(yler#e !im#i bile= e1en#ilerin evlerin#e misa1irleri kab l ettikleri o#alar"n (*el bir !ekle sahip ol# % n '(r)yor *. Unce o#an"n tamam"n" ol !t ran b)y)k bir #ik#(rt'en var#"r. 3 #(rt'en#en sonra +yani b #(rt'ene 'iri!ten sonra ona ilave e#ilmi! olan ba!ka bir #ik#(rt'en veya kare #aha var#"r. 9orasan k(ylerin#e b nlara 2Şah+4e!in2 <o#an"n i6in#e ba! tara1ta ot racak y)ksek& (*el bol)m= #iyorlar. +Di%er yerler#e ba!ka bir isim ta!"mas" m)mk)n#)r.+ 3 k"sm"n as"l o#a#an ayr" ol# % belli#ir. W6 m)stakil # vara sahiptirV #(r#)nc) # var#a as"l o#aya la!"l"yor.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>>
3 binaya 'ir#i%imi* *aman yanyana iki o#a '(r)yor * biri b)y)k #i%eri k)6)kt)r& ikisi birbirine biti!iktir& aralar"n#a kap" ve # var yokt r. 3 iki k"s"m birbirine *"t !ekil#e #(!enmi!tir. K)6)k k"s"m#aki e!yalar #aha pahal"#"r& b)y)k k"s"m#aki e!yalar #aha c * ve sa#e#ir. ?er6i b iki o#a birbirine biti!iktir& ama her!ey 1arkl"l"%" anlat"r. D(!eme& per#e ve s)sleme#en t t n& tavan"n y)ksekli%ine ka#ar. K)6)k k"s"m +!ah+ne!in+ #aima #aha y)ksektir. K"!"n 2ta%ar2" <k"!"n evler#e "s"nmak i6in alt"n#a man'al& )st)n#e yatak b l nan b)y)k k)rs)= !ah+ ne!in k"sma koy yorlar. @)nk) b ')nk) # r m n aksine b n n bir asillik y(n) var#"r. 8# n veya k(m)r sobas"n" ise 'enel k"sma k r yorlar& b ra#a ne yast"k ne #(!ek var#"r. :imar ve eski mimari s"n"1sal ikili%i ve 6eli!kiyi '(stermek i6in b)t)n b 6abay" '(steriyor. :imar b ikili%i o#an"n i6in#e& !eklin#e& pencerelerin#e& mimarC s)slemesin#e& #ekor#a '(stermek ve ona 'er6eklik ka*an#"rmak istiyor. Ş(yle ki& kork n6 s"n"1sal 6eli!ki#e e1en#iler& i!in 6e!i#i a6"s"n#an i!6i veya k(yl) ile #o%r #an bir ili!kiye sahiptir. 3ir o#a#a toplanmalar" ve bir 6at"n"n alt"n#a ot rmalar" 'erekir. <Kapitalist #)*enin aksine. Kapitalistin i!6inin y)*)n) asla '(rmemesi& ismini i!itmemesi& on tan"mamas" m)mk)n#)r. U*ellikle b ')nk) y m kapitali*min#e. +3)y)k tr(stler ve karteller !eklin#e#ir+ 3inlerce i!6i onlar"n 6e!itli m)esseselerin#e 6al"!"yorV hi6birisi o m)essesenin& tr(st)n veya kartelin sermaye#ar"n"n +sermaye#arlar"n"n+ kim veya kimler ol# % n bilmiyor.= 3 #(nem#e #in& b iki *"t k tb n aras"n#aki y m ve koor#ineyi sa%lama r8l)n) oyn yor& bir URTW ol yor. Yani b iki s"n"1"n& !i##etli s"n"1sal ihtila1lar"n" #inC ortakl"k ile (rt)p& kapat"yor. 3 iki ayr" ve *"t s"n"1" *la!t"r"yor& bir araya topl yor.

3 ra#a elbette #in#en maksa#"m& hakim s"n"1"n )6 som t boy t n#an biri olan #inC y(n)#)r& 5on 6ta #in ya 6irkinle!tiriliyor veya tahri1 e#iliyor. 3 n & #in b(ylesi bir sosyal rol) oyna+yabilsin #iye yap"yorlar. 3 #in& e1en#iler s"n"1"n ve halk <raiy+
"/
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

"?

ye= s"n"1"n" (*el #inC t(ren#e bir yer#e topl yor. +:ersiyeler#e ve mevlitler#e ol# % 'ibi.+ Ama mimari b 6eli!kiyi '(stermeye %ra!"yorV b iki s"n"1"n *or nl olarak toplanmas"n#a #a s"n"1sal ihtila1 kor maya 6al"!"yor. A1en#ilerle& raCyyenin yan yana ot rmas"n" en'elliyor. A1en#iler onlara ba%l" olanlar& !ah+ne!in0#e ve y)ksekte ot r yorlar& k(yl)ler ise a!a%"#a& 'iri!teki basit o#a#a ot r yorlar. 3 # r m& #)kkOnc"n"n kellesi '(r)lene ka#ar #evam e#iyor. 8& #)ne ka#ar sa#e bir k(yl) ve 6i1t6i i#i& yeri e1en#ilerin o#as"n#an a!a%"#a olan b)y)k o#a i#i. Şim#iyse ba!ka makamlar ve mevkiler ka*anmaya ba!lam"!t"r bile. @)nk) para sahibi#ir& e1en#iler ve e1en#ilerin ailesi ona m hta6t"r. 5ermaye ona bir !ahsiyet sa%lam"!t"r& ama asil bir soya ve "rka sahip #e%il#ir. A%a*O#e& hac"*O#e& asil*a#e #e%il#ir. 3asit avam s"n"1"n#an #a '(sterileme*& 1akat #i%er tara1tan as"ls"* ve k(ks)* ol ! e1en#ilerin yerin#e ot rmas"na en'el#ir. 8 hal#e ortak bir s"n"r tespit e#ilmesi 'erekir& (yle yap"yorlar. Ta%ar"n k)rs)n)n alt basama%"n" <her hal)kOr#a asilliktir& ama bira* alt tara1"n"= ona veriyorlar. 3(ylece asiller ile avam aras"n#a bir yere yerle!mi! ol yor. 3 ra#a& orta s"n"1 mey#ana 'eliyor. Art"k ne basit avam& ne #e asil*a#e#ir. Eratikte e1en#i#ir& ama as"ls"*#"r& k(ks)*#)r& e1en#isin#en a!a%"#a '(sterilmekte#ir. 8rta s"n"1 ba!lan'"6ta 'eli!iyor& yava! yava! i! ba!"na 'eliyor. Uyle bir yere la!"yor ki& ta%ar"n k)rs)n)n etra1"n" i!'al e#iyor& asilleri #"!ar" at"yor. 3 & yeni orta s"n"1"n #evrimi#ir& b rP va*i #evrimi#ir. 3)y)k Mrans"* Devrimi b 'r ptan#"r. Yeni& *en'in& ay#"n '(r)!l)& m)te1ekkir& #e%i!ken orta s"n"1"n #evrimiV 6)r)m)!& anlams"* "rksal 1arklar"& (v)nmeleri ve ailevC ayr"cal"klar" )st)nl)k sebepleri sayan eski e!ra1l"%a kar!" i#i. 8rta s"n"1"n #evrimi& (l6)leri ve k"staslar" #e%i!tiriyor. D)n )st)nl)k (l6)s) kan& toprak& "rk& soy ve aile i#iV b ')n ise iktisat& para& sermaye ol# . 8rta s"n"1 <b rP va*i=& h)rriyet6i bir #evrimi ba!lat"yor. @)nk) ken#isini ve topl m on re##e#en b)t)n kay"tlar#an ve s"n"rlamalar#an k rtarmak istiyor. 8rta s"n"1 i! ba!"na 'eliyor& k #ret ve hakimiyeti ele 'e6iriyor. 3 #(nem#e #in ile +8rta6a%0#aki #e%erlerin& bak"! a6"lar"n"n sosyal #)*en ili!kilerinin kor y c s olan eski !ekliyle+ m)ca#ele e#iliyor& iki 6e!it '(r)! mey#ana 'eliyor. 3irisi #e%i!im ka*anm"! #inC '(r)!t)rV #)nyaya y(nelen bCr '(r)!t)r <b pro+testanl"kt"r=. Di%eri ise #in #"!" bir '(r)!t)r. Asl"n#a #ine& #CnC # y' ve #in 1else1esi ismiyle sal#"rmaya ba!l"yor. 9er ikisi +(*ellikle ikinci 'r p+ topl m#aki 6e!itli #inC !ekillerle veya insan#aki #in # y' s yla m)ca#ele etmek i6in ilim silah"na 'erek # y yor. Din #"!" eski e#ebiyattan +#in #"!" Roma ve Y nan e#ebiyat" 'ibi+ yar#"m al"yorlar. R(nesans0"n belir'in (*ellikleri +B/. as"r#an BH. asra ka#ar+ on n #in ile sava!mas"#"r. ?erek #aha yeni bir #in ve #aha yeni bir #inC '(r)! !eklin#e ols n& 'erekse ilim& tabiat ilimleri& be!erC ilimler& 1else1C isti#lal& mant"kC isti#lal !eklin#e ve 'erekse yeni itika#" mektepler ve i#eoloPik m)ca#ele !eklin#e ols n. Yani b 'r pta& yeni s"n"1 ve eski s"n"1 var#"r& +iktisa#C a6"#an+ yans"ma b l yor& yeni 1ikir ve eski 1ikir nvan"yla yans"yor. Melse1eye ise aklC& >!rakC ve ihsas" 1else1e nvan"yla yans"yor. 5onra kapal" #)nya '(r)!) ve a6"k #)nya '(r)!) a#"yla yans"yor. >slOm )lkelerin#e +'enel olarak Do% #a+ yeti!mi! olan ay#"nlar"m"*"n 6o% maalese1 itika#"& 1ikrC ve *ihnC #ayanaklar"n" 3at" k)lt)r)n#en al#"klar" i6in onlar"n sosyal alt yap" temeline '(re& ken#ilerine (*') #inleriyle& 8rta6a%" ve 8rta6a%0#aki sosyal #)*eni k vvetlen#irici rol oynayan #inleriyle *"tla!malar" 'ibi& bi*im ay#"nlar"m"* #a ken#i #inleriyle *"tla!t"lar& kav'aya t t !t lar. Avr pal" ay#"nlar& ken#i s"n"1lar"n"n ilerlemesi ve s"n"1lar"n" ileri '(t)rmeleri i6in hareketin ve 'enel insanC ilerlemenin *arar"na olan 6o% # r' n kan nlar"& anla!malar"& itikatlar" orta#an kal#"rmak i6in Katolik me*hebine kar!" i#eoloPiler ve

>/
Dİ%MF9 "@9İ8

ekoller bina ettiler. 3i* b(ylesi bir kon m#a olma#"%"m"* hal#e& #inimi* onlar"n #inC 'ibi bir role sahip olma#"%" hal#e& onlar"n #)!)ncelerini al#"k ve 3at"n"n itika#C temelleri )*erine sosyal bir inan6 ol !t r# k. 3 y)*#en +B/. ve BH. as"rlar#a+ ay#"n"n 8rta6a%0#a mevc t ve hakim olan #ine kar!" m)ca#elesi& sa#ece 'e6ici ve ken#i *aman"n#an kaynaklanan m)ca#ele#ir. Ama o s(*lerin& ay#"nlar"m"* tara1"n#an tekrarlanmas" ol ms * bir 1onksiyon mey#ana 'etirir. <Ş(yle ki& o inan6lar"n ken#i 6evresinin sosyal #eneyimi ile ba%l"l"klar" yokt rV on n #ini ile Avr(pa'nın #ini aras"n#a bir ben*erlik yokt r. ?enel olarak ken#ine (*') bir sosyal # r ma ve s"n"1sal 6eli!kilere sahiptir=. 3at"l" ay#"nlar +yeni inan6lar"yla B/. ve BH. as"rlar#a+ ol ml bir 1onksiyon i1O ettiler. 9areketli ve yap"c" bir s"n"1a !ekil ka*an#"r#"lar& ilmin ilerleme yol n a6t"lar& 6e!itli ilmC ke!i1lerin ve icatlar"n yap"lmas"n" sa%la#"lar. Ama B/. ve BH. as"r#aki ay#"nlar"n ayn" s(*leri #)!)nceleri& kavramlar"& '(r)!leri ve slo'anlar"& :)sl)man Do% #a sa#ece iki netice mey#ana 'etir#i: 3irincisi ! # r& topl m ay#"nlar"n ne #e#i%ini anlama#" <!(yle ki& ay#"n 'r b n ve *)mrenin ortaya 6"kmas"n#an sonra& topl m m *#a birka6 nesil 'elip 'e6mi!tir& topl m hen)* onlar"n varl"klar"n" hissetmemi!tir= 6)nk) topl m m * ay#"n"n #ilini anlam"yor. Ay#"n"n #ayan#"%"& tenkit etti%i noktalar"n halk"n ya!ay"!"yla hi6bir alOkas" ve y' nl % yokt r. 9alb ki Avr pa ay#"nlar" topl mlar"n"n& Katolik kiliselerin& topl m n #inC t(ren ve inan6lar"n"n i6in#en 'eliyorlar#"V bal"k 'ibi topl m ve halk #eni*in#en y)*)yorlar#". Yol '(sterme& 1ikirleri tas1iye etme& h ra1elerle m)ca#ele etmeV ken#i inan#"klar" #in#eki h ra1elerle m)ca#ele etmekle %ra!"yorlar#". Ama bi*im ay#"nlar"m"* halk"n i6in#en 6"kma#"klar" i6in& #"!ar"#a yeti!mi! ve e%itilmi! ol# klar" i6in& topl m ile aralar"n#a b)y)k bir 6 r m var#"r. +3 * ve s 'ibi+ topl ma ve halka n)1 * e#ememi!ler#ir. 3 y)*#en Do% topl m n#a ay#"n *)mresi var#"rV ama aydın hareketi yokt r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>0
>kincisi& #"!ar"#a e%itilmi! ve yeti!mi! b(yle s n0C bir *)mrenin mey#ana 'elmesi& vatanlar"n#a sosyal birli%in par6alanmas"na ve yenil'iye sebep ol# . @)nk) b 'r p a* #a olsa #)!)n)yor# & ! rlar" >limle #onanm"!t"V ! rlar"n" topl m n i6ine '(t)recekleri yer#e& topl m n b)t)n be#enine ve halk kitlesine verecekleri yer#e& halktan ve topl m#an *ak kal#"lar& topl m#an ayr" soy tlanm"! bir *)mre olarak ortaya 6"kt"lar. 3 par6alanma#an #)!man 1ay#alan#". D)!man b bo!l ktan isti1a#e e#erek yer se6ti. 3(ylece& Do% ve >slOm )lkelerin#e& :)sl)man +ve Do% l + halklar aras"n#a siyasC ve k)lt)rel s(m)r)y) halk ile ay#"n aras"n#aki bo!l kta aramak 'erekir. ?er6ek ay#"n"n he#e1i& b bo!l kta halk ile ken#i aras"n#a bir k(pr) k rmak olmal"#"r. 3 k(pr)y) anlay"! ortam"n" sa%lamaya& mey#ana 'elmi! olan tehlikeli ayr"lmay" ba%lamaya& anla!maya& tan"maya ve ayn" sor n 6(*meye #(n)!t)rmeli#ir. 3 k(pr) k r l ncaya ka#ar halk& ken#i # r' nl % n#a kalacakt"r. Ay#"n #a ken#i yabanc"la!mas" ve #"!lanmas" s"ras"n#a& !ehrin y kar"s"n#aki ca1eler#e ot r p s(*#e 'eri kalm"! topl mlar#an& ileri topl mlar#an& 1alanca i#eoloPi#en 1ilanca i#eoloPi#en bahse#erek sa#ece ken#isi i6in var olacakt"r. Ay#"n& ken#isi i6in ya!"yor halk ise on n varl"%"n" bile hissetmiyor. A%er ay#"n hisse#ilmek istiyorsa o mer#ivenler#en a!a%" inmesi& o y)ksek evleri ve ka1eteryalar" terketmesi& ken#isini halk"n aras"na b"rakmas" )erekir. 8nlar"n #ertlerini ve ihtiya6lar"n" hissetmesi 'erekir ki ken#isi #e hisse#ilebilsin. >lerici bir ay#"n +ki ben#en 6ok #aha ilerici biri#ir+ bana ser*eni!te b l n yor ve #iyor# ki: 24i6in b(yle yap"yors nY Wniversite prestiPe ve ilme sahip ol# % n hal#e #inC toplant"lar#a kon ! yors nY2 De#im ki: 25en kon !t % n *aman& *ihniyetlerle& a#amlarla kar!"la!t"%"n *aman (nc) bir ay#"ns"n& ama ken#i 1"trat"na ve # y' lar"na #(n#)%)n *aman& 'r p6 & aristokrat& bencil& sınıfa tapan ve halka kar!" bir insans"n. 9e#e1in sa#ece ve sa#ece ken#i !ahsC mesle%inin haysiyetini kor mak ve ona haysiyet ka*an#"rmakt"r.2
/# Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 6eli!ki ni6inY 3 y)*#en ay#"n"n *ihnin#ekiler bir yer#e& v)c # ise ba!ka bir yer#e#ir. 3 ikili%i orta#an kal#"r"p halk ile ay#"n aras"n#a bir k(pr) k rman"* 'erekir. 3(ylece ay#"n& halka 'i#en yol b labilsinV halk ay#"n"n m hatab" ols n ki ay#"n& ay#"n ols n. Ay#"n halk"n iman"n#a bir yer b ls n. 3 & ! an#a olmayan& 1akat olmas" 'ereken bir!ey#ir.

A%er bi* Avr pa0y" taklit e#iyorsak& onlar"n ')*el tecr)belerinin taklit e#ilmesi 'erekir. 3 nlar#an biri ! : 8rta6a%0" tahrip e#en& Yeni6a%0" mey#ana 'etiren !ey yeni #in i#i. MikrCJ#inC #e+%i!mesey#i& #ine kar!" olan m)ca#ele olma*#". 2Yeni6a%^"n ve yeni me#eniyetin mey#ana 'elmesin#e Erotestanl"%"n rol)n)2 :a[ _eber herkesten #aha iyi a6"klam"! ve incelemi!tir. A%er fırsat ol rsa 'elecek pro'ramlar#a on n te*i )*erin#e # raca%"* <bi*im i6in sons * bir (%retici yan" var.= 8nalt"nc" ve onye#inci as"rlar#a #in ile m)ca#elenin 1else1C& mant"kC ve *ihnC bir y(n) var#"r. 8n#ok * nc as"rlar#a #in ile m)ca#ele ba!ka bir !ekli al#". Neya #i%er bir #eyi!le& #in hakk"n#aki tav"r 1arkl" ol# . Askiler 'ibi *ihnC& aklC& 1else1C ak"l y)r)tmeler yerine& topl m tan"ma& insan"n 'er6ek tarihini tan"ma )*erin#e #)!)n)lmeye ba!lan#". >nsan"n #e%i!meler tarihi& insan"n kini& ba!lan'"6tan !im#iye ka#ar insan"n i#rOkine il'i # y l# ve b kon lar a6"klanmaya ba!lan#". 8n#ok * nc ve yirminci as"r& #ini tan"mak i6in ! s(*) ba!l"k yapt": 0B/. ve BH.nci as"rlar#a ay#"nlar& #ini ke!i!ler#en #aha iyi tan"ma#an on nla m)ca#ele ettiler.0 3 n & !im#i ken#i '(*lerimi*le '(r)yor * ki& m ttaki ve #in#ar bir insan #in hakk"n#a& ken#i #inC esaslar"yla ve #inC inanc"yla bir 6e!it yanl"! tan"maya sahiptir. Dine kar!" olan ve #ini e*mek isteyen ay#"nlar"m"* #a t"pk" o #in#ar 'ibi #in hakk"n#a yanl"! bir tasavv r ve bil'iye sahiptir. iki k t p '(r)yor * ki b nlar& ba!ka bir!eyi #in olarak #)!)nm)!ler#ir. Ay#"nlar $ennet& $ehennem& Zhiret& >man& sosyal ve 1i*ikC hayat"n ihtiya6lar" ve imamlar hakk"n#a& 'er6eklere ayk"r"& ken#ilerine (*') tasavv ra sahiptirler. 5onra birisi b yanDİ%MF9 "@9İ8İ

?.
l"! *ihnC tasavv ra inan"yor a#" #in#ar#"r& birisi #e m hali1tir ve o #a #ine kar!" olan#"r. Ama ne biri 'er6ek #ine inan"yor& ne #e (b)r) #o%r #inin m hali1i#ir. @)nk) asl"n#a& b ra#a bir #in s(*kon s #e%il#ir. BG. ve IL. as"rlar#a #inin #e%i!me tarihini tan"mak& b(ylece insanl"k tarihin#e #inin mey#ana 'eli! key1iyetini tan"mak i6in #i%er bir meto#a ba!v r# lar. <2A ' ste"N0in aksineV o )st yap" ve meta1i*ik Olemini hayalC bir !ekil#e 'r plan#"r"yor# . Neya mant"kC a6"#an 'er6ekten #ini re##etmi! ol# klar"n" #)!)nen BH. ve B-. as"rlar"n 1ilo*o1lar". :eselO& hayat"n"n (nceki #evresin#e NoCtaire0#e ol# % 'ibi=. R"mnen insan"n 6e!itli y(nlerini& insanl"k tarihin#e ve insan topl m n#a #inin 6e!itli y(nlerini ta+ n"maya 6al"!t"lar. Ama han'i !ekil#eY 3 n tarihte )6 ayr" #(nem#e '(r)yor *. 3 )6 #(nem#eki b)t)n insanC meseleler *aman esas"na '(re 'r plan#"r"labilir. 3irincisi: 3e!eri topl m n eski ve be#evC #(nemi#ir. 3 #(nem#e hen)* ya*" yokt rV kitabet& e%itim& (%retim ve (%retim k r mlar" yokt r. Topl m& #eneyimini& kavramlar"n"& anlay"!lar"n"& e#ebiyat& !iir ve #inC inanc"n" belli bir !ekil#e kay#e#emiyor& #i%er nesillere aktaram"yorV ki bi* onlar"n eserlerini #)!)nce tar*lar"n"& #inlerini inceleyebilelim. 3 y(n)yle birinci #(nem& be#evC topl m veya vah!i topl m #(nemi#ir. 5osyolo'lar e#ebe riOyet etmek ve say'"l" #avranmak i6in 2vah!i topl m2 #emiyorlar. 2Arkaik2 veya 2eski topl m2 #iyorlarV yani her iki kavram #a say'"#an #olay"#"r. >kincisi: tarihC topl m# r. TarihC topl m& me#eniyetin& kitabetin& i!b(l)m)n)n& e%itim ve (%retim k r m n n b l n# % bir topl m# r. Ken#ine (*') bir e%itim ve (%retime sahiptir& ok l mey#ana 'elmi!tir& (nceki nesillerin tecr)belerinin sonraya aktar"lmas" imkOn" #o%m !t r. 5anat eserlerinin& kitabelerin& el ya*malar"n"n& k"sacas" 6e!itli eserlerin )*erin#e inceleme yap"labilir. Yap"lan incelemeyle onlar" tan"mak m)mk)n#)r. W6)nc)s): 6a%#a! #(nem#ir. B,. ve B/. as"rlar#a ba!lay"p !im#iye ka#ar 'eliyor.
/2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

@a%#a! #(nemi ve tarihC #(nemi tan"mak kolay#"r. Ama be#evi #(nemi& yani resmC tarihten ve ya*"#an (nceki 2arkaik2 #(nemi tan"mak en #o%r anlam"yla *or# r. Makat o #(nemi tan"mak acil& *ar rC ve hayatC bir kon # r. Ş n n i6inV 23ash+nar#2m s(*)yleV 2Tarihten (nceki ilkel be#evi topl mlar" #ikkatli bir !ekil#e tan"ma#"%"m"* s)rece& topl m 1else1esi ve sosyoloPi hakk"n#a #ikkatli& 'er6ek6i ve ilmC '(r)!ler ortaya koyamay"*.2 @)nk) topl m bir 'er6ektirV ne 6a%#a! #(nem#e& ne 8rta6a%0#a& ne #e tarihC #(nem <tarihin ba!la#"%" #(nem= ve me#eniyetlerin ba!la#"%" #(nem#e mey#ana 'elmi!tir. 3elki be#evi #(nem#e mey#ana 'el#i%i s(ylenebilir. 3 topl m n han'i sebeple veya sebeplerle& han'i 1akt(rlerin etkisi alt"n#a <iktisa#C& sosyal& 1ikrC& *ihinsel& #o%al& co%ra1ik veya #inC= #e%i!ime %ra#"%"n"& #e%i!imin han'i kan nlara y' n olarak mey#ana 'el#i%ini& bir #(nem#en #i%er #(neme nas"l 'e6ti%ini anlamak i6in& be#evi topl m n

tan"mam"* 'erekir. @)nk) ilk (nce topl m ora#a mey#ana 'eliyor& 6ok a6"k 1akt(rlerin ve sebeplerin etkisi alt"n#a #e%i!ime %r yor. BH. ve B-. as"rlar#a her sosyolo'& A1lat n0 n 2$ mh riyet2 kitab"n" ok makla insan topl m n & av c n n i6i 'ibi tan"#"%"n" *anne#iyor# <bi*im ay#"nlar"m"*"n birka6 terc)me eser ok # ktan sonra art"k sosyoloPi#e problem yok #iye *annetmeleri 'ibi.= Ama b ')nk) sosyoloPi#e B-. asr"n aksine birisi 6"k"p topl m& topl m n key1iyeti& topl m n #e%i!mesi ve topl m n #e%i!me yasas" ile il'ili BG#ikkatli ilmi kan n <teori= va0* e#ebiliyor. Makat b nlar" s(yleyen sosyoloPi#e bir tek a6"k ve kesin ka+ n n itira1 etmeye ha*"r #e%il#ir. 2? rviclN0in s(*)yleV 2>lim ilerle#ik6e #aha m)teva*" ol yor.2 3)t)n ilimlere el atm"! olanlar ve her!eyin ken#ileri i6in a6"k ol# % n sanan kimseler& 'er6ek ilim a!amas"n#a bir a#"m bile atmam"! olan kimseler#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8

/3

%EDE68 TEF:3M3 CASD: TACD9A:DMG
Ken#i topl m m * tan"mak i6in (ncelikle be#evi topl m tan"mak 'erekli#ir& #e#ik. Dini tan"mak& #in # y' s n n nas"l ol !t % n bilmek& #inC amellerin& ibO#etlerin& #in ismiyle sahip ol# % m * inan6lar"n nas"l mey#ana 'el#i%ini tan"mak i6in #e 6aresi* be#evC topl m tan"maya mecb r *. >nsan topl m n n b #(nemini ve b #(nem#eki be!eri k)lt)r) ve anlay"!" tan"mam"* 'erekir. ArkeoloPi a#"n#a yeni bir ilim #al" var#"r. Aski ArkeoloPi. Yoksa la1*C ben*erlikler& kelime ben*erlikleri >ran0#a #a 6okt r. Kelime ben*erlikleriyle b)t)n #illeri tan"ma i##ias"n#a olanlar var. Revklerine y' n bir!eyle b)t)n inan6lar" ispat ve ke!1e#enler var. K"rk y"l (nce T)rkiye0#e bir kon're yap"l#" ve Riya ?(kalp isimli teorisyen <y)r)rl)kte olan b tar* al"!"lm"! )lkelerin teorisyenleri 'ibi bir teorisyen= #e#i ki: 23)t)n me#eniyetler Ak#eni*0in etra1"n#a T)rk "rk"n#an #o%m !t r& b)t)n insanl"%"n #illeri T)rk #ilin#en #o%m !t r& on n #allara ayr"lm"! k"s"mlar"#"r... 3i*im ba*" 1ilolo'lar"m"* #a K rey! kelimesi& 2k re!2 keli+mesin#en#ir. Abbas kelimesi #e 2esb2 <at= kelimesin#en 'elmi!tir #e#iler. 3irisi #e asl"n#a Araplar"n bir #ili yokt & #iyor# : A%er kelimelerine bakarsan"*& #e%i!mi!& e%ri b)%r) Mars6a kelimeler ol# % n '(receksini*. 3 #ili Araplara& Arap topraklar"na ka6an :a*#ekCler '(t)r#)ler. 8nlar"n bir #ili yokt X Kon !may" (%rettilerX 5onra #a Rer#)!t #iniyle m)ca#ele etmek i6in 'e6ici olarak >slOm0" ortaya att"lar...2 ?(r)yors n *& b(ylesi lema<X= i6in tarihC& #inC ve ilmC meseleler ne ka#ar kolay. ?er6ek lema i6inse en k)6)k ilmC mesele ne ka#ar *or. 3 yeni arkeoloPi +eskiyi tan"ma bilimi+ eski tap"naklar"& eski sanat eserlerini& ceset kal"nt"lar"n"& me*arlar#a kalm"! e!yalar" tan"mak yol yla& mo#ern kimyan"n yar#"m"yla <onlar"n tarihinin nas"l mey#ana 'el#i%ini tan"yabilmek i6in=& eski

64
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1iloloPinin yar#"m"yla& me#eniyetleri takip e#iyorlar. 3(ylece kaynaklar"n" tan"maya ve b lmaya 6al"!"yorlar. :eselO& #)nyan"n en b)y)k 1iloloPi )sta#" olan ve 'er6ekten yetmi! k)s r lisOn bilen say"n Amile 3enveniste kelimeleri ve Asya& >ran& 9in# ve Avr pa lisOnlar"n"n 'ramerlerini kar!"la!t"rarak& Aryailerin #ilinin ilk kelimelerini <vah!i Arya kavminin& hen)* '(6 etmemi! ol# klar" #(nem Arya>leri= b l# . 5onra b ara!t"rmay" #i%er lisanlar kon s n#a #a yapt"& ilk #illeri b l# & o *aman "rklar"n"n ilk #illeri aras"n#aki m kayese ! hakikati '(ster#iV 2>nsanl"k ba!lan'"6ta bir tek #ili kon ! yor# .2 Ee#er& ma#er <anne=& bira#er& *emin 'ibi kelimelerin >n'ili*ce& Mars6a hatta Arap6a 'ibi k(keni ayr" olan #iller#e m)!terek ol ! #ilin birli%ine bir (rnektir. ?(r)yor * ki eski 1iloloPi yar#"m"yla <yani eski lisanlar" tan"ma= insanl"%"n #il birli%ine la!t". Topl m kon s n#a #a& be#evi topl mlar nas"l mey#ana 'eliyor& nas"l s"n"1lara #(n)!)yor& h)k)met& #in nas"l ortaya 6"k"yor sosyal te!kilOtlar nas"l !ekil al"yor 'ibi incelemeler yapt"lar. Din kon s n#a #a b(yle 6al"!ma la R yap"l#". 3 ra#a ar*etmek iste#i%im !ey& bir (%retmen olarak (%rencilerime verebilece%im en b)y)k #erstir. 3 benim ilk ve son s(*)m#)r& ba!ka ne #ersem b temele ve sons * (neme sahip olan b meseleye (rnek vermek i6in#ir. 8 #a ! # r: 2Dini tan"mak i6in& #ine kar!" olan Olimlerin& #insi* Olimlerin& hatta he#e1leri #in ile m)ca#ele olan Olimlerin 'itti%i yol#an 'itmek 'erekir.2

3en b yol m#a& sosyoloPi ilmC& iktisat& tarih 1else1esi& antropoloPi #iye nitelen#irilen ilimlerle #ini veya #inin tabiat (tesi k(klerini inkOr ettikleri lisOnla kon ! yor m: >lmC ve be!erC meseleleri incelemek i6in b lisOn" en iyi lisOn olarak '(r)yor m. Avr pa0n"n BG. as"r#an sonra b)t)n boy tlar"yla insanC meseleleri <hatta tabiat meselelerini ve ma##C meseleleri= incele#i%i ve 'i#ip Allah0"n inkOr"na& tabiatta ve insan topl m n#a #inin inkOr"na la!t"%" meto#la <onlar"n silah"yla= i! yap"yor m. ?(r#)%)n)* 'ibi s"n"1sal ve iktisa#"n asaleti meto# yla #inC mesele+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

/"

leri inceliyor m. Ama& tabii bir !ekil#e ve (*el bir taass p olma#an. 8nlar"n la!ma#"%" bir son ca la!"yor mV (rne%i benim b ')nk) #ersim#ir& 'er6ekten s(yl)yor m. Dini tan"mak i6in ilkel #inleri tan"mak 'erekir. >lkel #inler& en eski ve en antik #inler#i. Kitap yol yla onlar" tan"yamay"*. Kitaplar en 1a*la )6+#Urtbin y"l (nceki #inler#en bahse#iyorlar. 3 #inler& ! an#a #a b l nan ileri #inler#ir. Aski 1iloloPi ve arkeoloPi o #inin 'eli!ti%i 6evreyi '(sterebilirler. Ama b tek ara6 #e%il#ir& #i%er bir yol #aha var#"r. 8 #a ken#ine (*')& me#enC topl mlar#an *ak kalm"!& ken#i ilkel bekOretini kor m ! kabileler#e& 'r plar#a ve "rklar#a aramakt"r. 8n#ok * nc as"r#a b be#evC kavimler var#". Şim#i #e bira* #e%i!mi! olmakla birlikte mevc tt rlar. Makat me#enC topl mlarla temas ettikleri >6in asaletlerinin bir k"sm"n" kaybetmi!ler#ir. 3)t)n b nlara ra%men& hen)* 1er#C olarak ya!ayan topl l klar var. 3 topl l klar#a hen)* aile mey#ana 'elmemi!tir. 5osyal ba%l"l"klar& y(neticiler& ken#ine (*') #inC #)*en& iktisa#C te!kilOt& )retim s"n"1lar" veya t)ketim s"n"1lar" ayr"lmam"! ve m)!ahhas olarak mey#ana 'elmemi!tir. Av stralya0#a& K *ey Amerika k"*"l#erilileri aras"n#a& A1rika0n"n ba*" b(l'elerin#e halen ilkel bir !ekil#e ya!ayan topl mlar var. Uylesi !artlar#a ya!"yorlar ki& b !artlar"n bi* me#enClerin IL+KL bin y"l (nce ya!a#"%" !artlar olmas" m htemel#ir. 5osyolo'& #in bilimci& sanat tarihi ve e#ebiyatta ara!t"rma yapan kimse& b be#evC topl mlar#a #inin key1iyetini& sosyal ili!klerin insanC boy t n & akai#& ahlOk ve onlar"n #ilini ara!t"r"p inceleyebilir& kan nlar b labilirV b kan nlar" topl m tarihinin ol !mas" #(nemine in#ir'emekle 6ok #e%erli son 6lar el#e e#ebilir. >!te D rkheim& ;eoro l 'ibi !ah"slar b t)r#en 6al"!malar yapm"!lar#"r. ;eoro l& Tayor& :a[ :)ller& 5pencer& ilkin B-. ve BG. as"rlar#a& sonra IL. asr"n ba!lar"n#a& orman k(!elerin#e& *ak a#alar#a

??
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ya!ayan topl mlara 'ittiler. @al"!ma ve *ahmetlerinin neticelerini kitaplara 'e6ir#iler. D rkheim& k)t)phaneler#e ot r# & ok # V ve hen)* elbise bile 'iymeyi bilmeyen topl mlar"n hayatlar"n" ya*#". 3 topl mlar#a i!b(l)m) mey#ana 'elmemi!tir. >!& av veya sava! i6in aletler& ya*" ve kay"t mevc t #e%il#ir. @ok s"n"rl" bir #)nya '(r)!leri var#"r birka6 kilometre (telerin#eki kabile#en bile haberleri yokt r. 3(ylesi ilkel topl mlar#a& be#evi kan nlar"& topl m n ilk te!kilini& #inC inanc"n ol ! m n & 1else1C ve sanatsal inanc" >ncelemek m)mk)n#)r. 5onra b)t)n tarih boy nca #inin nas"l mey#ana 'elmi! ol# % veya ilkel #inin nas"l ol# % s(ylenebilir. 3(ylesi incelemeler& #ine kar!" olan sosyolo'lar"n veya asl"n#a #ine m hali1 olanlar"n i!i olm !t r. 3 nlar #ine kar!" m)ca#ele etmiyorlarsa en a*"n#an #insi*#irler. >nceleme yapmaya #aha 6ok& y)ce ve meta1i*ik bir hakikat # r m n#a olan #ini inkOr ve re##etmek i6in 'i#iyorlar#". BH. ve B-. as"rlar#aki tabiat bil'inlerinin 1i*ik ve kimya yol yla Allah0" inkOr etmeleri 'ibi b nlar #a Allah0" inkOr etmek istiyorlar#". 3 nlar B/. ve BH. as"rlar#aki ay#"nlar"n 1ikirlerinin etkisi alt"n#ay#"lar. 3 ')n b nlar 6ok eskimi!tir. Dine kar!" olan en yeni hareket& benim ! an#a s(yle#i%im harekettir. Ancak benim s"n"1"m ve #erslerim& #in ile <'er6ek olmayan #in ile= m)ca#ele etmek istemeyenlerin i!ine yarama*. AhlOkC bir ki!ili%e sahip bir arka#a!a <b)y)k bir sosyolo' veya b)y)k bir Olim #e%il#i= #e#im ki: 4e propo'an#a yap"yor m& ne #e 'elip #ini tebli% etmeni istiyor m. Dinin hak veya bOt"l ol# % kon s n#a #a bir!ey s(ylemiyor m. Ama sen #inin k(k)ne v rmak istemiyor m s nY 3 ran"n halk" m)sl)+man#"r& sen #in >le m)ca#ele etmek i6in >slOm0" (%renmeye mecb rs n. 5en ken#i tabirinle ay#"n sor ml l % n n bilincin#e& #in ile m)ca#ele etmek i6in sor ml l k y)klenmi! birisin. 8 hal#e

m)ca#ele et ki ay#"nl"%"n" kor yabilesin& ama sosyolo'lar"n tab ile il'ili kon lar"yla... 5osyolo'lar"n be#evi #(nem i6in tab ben*eri s(*kon s ettikleri kan nlarla insanl"k tarihinin
Dİ%MF9"@9İ8İ /?

yeni ve mo#ern #ini olan >slOm0la m)ca#ele e#eme*sin. @)nk) >slOm 6ok y)ce bCr *ihne ve k)lt)rel #onan"ma sahiptir. 5en y)ce bir me#eniyetten 1ay#alanan >slOm0la pen6ele!eme*sin. 3e#evi #inin #elilleriyle& tarihin en ileri #ini olan >slOm0la m)ca#ele e#ileme*. 3 sebeple seni& en a*"n#an ken#in i6in >slOm0" tan"maya #avet e#iyor m. K r0On0" a6 ve ne ya*#"%"n" '(r. 3 #ine sal#"rman i6in b #inin kitab"n"& K r0On0" a6man 'erekir& ba!ka kitaplar" #e%il. 5en birini tan"m"!s"n& ama on#an ayr" birini v rmak istiyors n. 5en bir!eyi re##e#iyors n& b nlar ba!ka bir!eye inan"yorlar. 8 hal#e nas"l b nlar"n& #inlerini b"rak"p senin arkan#an 'elmelerini bekliyors nY 3 nlarla r h n #oy r yors n #e#i%in *aman& meselO Nol+e 'ibi olm !s n. @)nk) o #a& b(ylesi s(*ler s(yl)yor# . Ama sen ken#i topl m n#aki ay#"nlar"n #)!)ncesin#e bir #e%i!me yapm"! olan Noltaire 'ibi ken#i topl m n#a asla bir etki b"rakama*s"n. 8 ken#i #inini ve #ininin #ilini tan"yor# . 9"ristiyanl"%" kavram"!t". Ama sen #inini ve #ilini& >slOm0" anlama#an tan"mak istiyors n. 3 sa#ece !ekli takli# etmektir& i6eri%i #e%il. Topl m tan"man 'erekir. Dinini kavram"! olman& inan6lar"n" tan"m"! olman& kitaplar"n#a ne ya*"lm"! ol# % n bilmen 'erekir. Ancak o *aman m)ca#eleni ba!latabilirsin. Ama !im#i sen (ylesi !eylere #ayan"yors n ki& o ken#i #inin#e b nlar"n aksini '(r)yor. 8& senin # y' lar"n"n bo! ve #esteksi* ol# % n biliyor. 5en #iyors n ki: 2Din& 1er#i topl m#a tek ba!"na ortaya 6"karan& yaln"* b"rakan bir 1akt(r#)r.2 :)sl)mansa >slOm0"n b)t)n esaslar"n"n& emirlerinin toplanma ve bir araya 'elme temeline #ayan#"%"n" '(r)yor. 9acc0#a& belli ')nler#e b)t)n )lkeler#en& her "rktan insanlar 'elip toplan"yorlar. :esci#i mabe#i#ir ve ismi 2cami2 <toplanan yer=#ir. 5en as"ls"* >##ialar"nla& halktan #ini alaca%"n yer#e& onlar" #erin #)!)nmeye sevke#erek ken#i bil'isi*li%ini anlamaya te!vik e#iyors n. A*mek ve m)ca#ele etmek iste#i%in !eyi tan"X 3a!ka bir!eyi tan"y"p on nla alOkas" olmayan !ey aleyhin#e ba%"r"p 6a%"rmaX
/B Dİ%MF9 "@9İ8İ

3e#evi Din Ara!t"rmac"lar :ikrone*ya& Eoline*ya& Av st ralya& ?)ney A1rika& K *ey Amerika k"*"l#erilileri ve ba*" Asya kabileleri aras"n#a yapm"! ol# klar" incelemelerle& ben*er #inC !ekillere& merasimlere& inan6lara ve hepsin#e ben*er iba#etlerin ol# % son c na la!m"!lar#"r. @)nk)& b nlar"n hepsi be#evi topl mlar#" ve 6ok ilkel bir hal#e ya!"yorlar#". Ş son ca la!t"larV insanl"k& s len tarihinin ba!lan'"c"n#a b !ekil#e bir #ine sahip olm !t r. Din ilkel topl mlar#a mey#ana 'elmi!tir ve b(ylesi bir 1onksiyona sahip olm !t r. 5onra birtak"m kan nlara y' n olarak #e%i!mi! ve ileri #inler !eklin#e ortaya 6"km"!t"r. .lkel Dinler !an)ilerdir/ >lkel #inler ol# k6a 1a*la#"r. @)nk) he#e1 #inler tarihinin bir #(nemini 'enel olarak #ile 'etirmek& #inleri 'enel olarak tan"makt"r. 9e#e1& tek tek ve (*el bi6im#e #inler#en bahsetmek #e%il#ir. 3)t)n #inler#en bahse#ileme*. @)nk) hepsin#en bahsetmek birka6 y"l al"r. 3 k"sa s)re *ar1"n#a ise ancak en temel #inlere ve b)t)n #inlerin b)t)n s llerine >!aret etmek m)mk)n#)r. D rkheim <;es Alements R #imentaire #e la Nie Reli'ie es= 2Dini Ya!ay"!"n >lkel Uns rlar"2 a#l" eserine& ; i 3rowl #a ken#i eserine& be#evi #in ile il'ili yap"lan b)t)n en yeni ara!t"rma ve incelemeleri toplayarak ba!lam"!lar#"r. Ama b ara!t"rmalar#an #inin aleyhine sosyoloPinin en yeni te*ini te#vin e#ip ha*"rlaya+bilenlerin en b)y)%) D rkheim0#ir. D rkheim #ine kar!" olanlar"n b)t)n eski s(*lerini terk etmi! #in aleyhin#e en yeni te*i ortaya atm"!t"r. 3i*im ay#"n"m"*"n bilmesi 'erekir kiV 2 s l& O#etler& 'eleneksel akai# <#inC ve millC= eskimi!tir2 #iyorsa& ken#isinin #ine kar!" s(yle#i%i 6o% inan6lar #a <k)lt)re kar!" veya 'elene%e kar!" olanlar inan6lar& ilmC veya 1else1C s(* olarak orta#a #ola!an !eyler #e= eskimi!tir. Albise eski#i%i *aman KLL y"l (ncesinin veya - y"l (ncesinin mal" olmas"n"n ne 1ark" varY 9er hal)kOr#a eski#ir. ?iyilmesi m)mk)n #e%il#ir& yenilenmeye ihtiyac" var#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

?0
:aalese1 yenilikler& Uv)nme& sa#ece 1ilmler#e ve mo#a#a#"r. Avr pa #ili bi*im sinemalar"m"*#a #aima ayn" an#a ser'ileniyor. Ama i#eoloPik ve 1else1C meseleler& as"rlarca yol#a kal#"ktan sonra bi*e

la!"yor. :eselO& b ')n Avr pa0n"n bi*e bo* lm ! #iye ver#i%i ay#"n0"n ben*erini <yar"m ay#"n"= Avr pa0n"n BHLL tarihli eserlerin#e aramak 'erekir. 0eti&izm 5pencer ve ben*erlerinin b)t)n insanl"%"n #ini #iye kab l ettikleriV #i%er #inlerin ken#isin#en #o%# % na inan#"klar" #ine 2Meti!i*m2 veya 2R hperestlik2tir. Unceleri iki ayr" #in olarak #)!)n)l)yor# . 3 ')n ba*" #)!)n)rler ikisini bir tek #in olarak kab l e#iyorlar. Meti! asl"n#a be#evi bir isim#ir. 5osyolo'lar (*el isimleri o #in#en alm"!lar ve sosyoloPi kavram" yapm"!lar#"r. 8 hal#e b inceleme#e i!itti%ini* isimler& 3at"l" isimler #e%il#ir. 3elki <peri+1eri0nin= 6evrenin ken#isin#en al"nm"! olan isimler#ir. Meti! b nlar#an birisi#ir. Meti!& bonc k& k)6)k ta!lar& be#evi kabilenin tapt"%" m teber e!ya !eklin#eki !ey veya e!ya#"r. >nsanlar"n ilk tap"naklar" ve be#evilerin ibO#et yerleri #a% ma%aralar" olm !t r. 8nlar"n ke!1in#en sonra bonc klar b l n# . 3 nlar #ikkatli !ekil#e i!lenmi!& #elinmi!ler ve b nlara (*el iplikler yap"lm"!t". @e!itli !ekiller#e o tap"naklar#a kor nm !lar#"r. 3e#evi& onlara el v rmakla& mesh etmekle veya onlar" (pmekle ibO#et etmi!tir. Meti!& b(ylece ba*" tabii e!yalara inanmak ve onlar" k tsalla!t"rmak anlam"n#a#"r. Animizm 2Anim2 ve 2anime2 kelimesi& tahrik etmek& heyecana 'etirmek anlam"n#a#"r ve r h kelim esin#en#ir. R h veya r ha tap"+c"l"k bir 6e!it ilkel #in#ir. Neya #)nyan"n en ilkel #ini#ir. Yani s len #in bilimi& #ini tan"may" ortaya koymak i6in <benim

@2
Dİ%MF9 "@9İ8

inanc"ma '(re #ini ispat etmek i6in #e= b meseleye #ayanmak 'erekir. 3en #inbilim <teoloPi= kon s n#a& onlar"n #ini inkOr etmek i6in #ayan#"klar" kaynaklara #ayan"yor m& o kaynaklar#an nakle#iyor m. 9er ikimi*in kaynaklar" bir#ir& t)m) ayn" )r)nler#ir. R hperestlik ! anlam#a#"rV ilkel kabileler& '(r)nme#en (*el r hlar"n varl"%"na inan"yorlar#". 3 r hlar han'i (*elliklere sahiptirY 3irinci (*ellikleri ! # r: >nsanC bir !ahsiyet sahibi#irler bilin6 sahibi#irler& ira#e sahibi#irler. Kinleri var#"r& ne1ret& a!k ve sev'ileri var#"r. 9i*met e#iyorlar veya ihanet e#iyorlar. U% rs *# rlar veya k tsal#"rlar. 3 r hlar hay"r#"r veya !er#ir. 3 (*elliklerin hepsi r hlara verilmi! insan s"1atlar"#"r. 3 r hlar insanC r hlar#"rV insana hayat& ya!ay"! ve hareket bah!e#iyorlar. R h n ikinci (*elli%i& on n kal"c" ol ! # r. 3e#evi #iyor ki& insan (l#)%) *aman r h baki kal"yor <2r h n baki ol ! 2n n be!erC 1else1e#e mevc t olan ilk kelime ol# % n '(r)yor *=. R h (lm)yor& kal"yor& '(ky)*)ne 'eri #(n)yor& karanl"k yerler#e hayat"n" #evam ettiriyor. 8rmanlar"n #erinliklerin#e veya !ehirlerin tekkelerin#e. Neya o be#evC kabilelerin 6o% n n tabiriyle& ken#i cena*esinin yan"n#a kal"yor& s)rekli ken#i cena*esini kor yor. 3 y)*#en r h& ken#i cena*esinin kor y c s 'ibi#ir ve ken#i be#eninin al"nya*"s"na& be#enine '(n)l#en ba%l" ol# % i6in& ihtiram kazanıyor. $ese#i h)rmetsi* yapma yerine& h)rmetini kal#"raca%"na& r h n cese#in kor y c s olmas"n" y' n '(r)yor. A%er say'"s"*l"k yapm"!sa #arbe yiyor& say'"ya sahipse cena*eye yiyecek vermi!& elbise 'iy#irmi!& (l)n)n s)s)n) ona 'eri 'etirmi! !i##etli bir !ekil#e ona h)rmet etmi!tir. +$ena*enin r h onlara say'" '(steriyor hatta onlar" kor yor. Ailenin bir n(bet6isi ve m ha1"*" 'ibi#ir& b ailenin 1ertlerini kor r ve onlara bereket sa%lar.+ 3 r hlar"n ba*"lar" be#enleri (l#)kten sonra& ormanlara veya #eni*lere 'i#ip& oralar#a ya!"yorlar. 4ere#e hayatlar"n" #evam ettiriyorlarsa +#eni*& orman"n #erinlikleri& veya ba!ka her+
Dİ%MF9 "@9İ8İ ?1

han'i bir yer+ bir tabiat k vvetinin veya i!aretinin r h na #(n)!)yorlar. 3 y)*#en t 1an #al'a veya #eni*#eki s ve ya%m r n her biri bir r h sahibi#ir. 3 r h #aha (nce bir insan"n r h i#iV be#enin (l)m)n#en sonra tabiat alOmetlerin#en birine #(n)!m)!t)r. 3 !ekil#e her a%a6& her orman her hastal"k her hayvan ve her!ey bir r ha sahiptir. <Do%r #ikkat b y r n *& b kon 6ok #erin bir kon # r.= 3 #in#e +animi*m veya r ha tap"c"l"k+ temel '(r)! ve inan6& r h n asaleti#ir. R htan maksat& insan#a +ve insanlar#a+ayr"ca hayvanlar#a mevc t olan 'i*li bir k vvettir. ; i 3ro"vl #iyor ki: 3 r h& bi*im r h hakk"n#a sahip ol# % m * tasavv r ve inan6tan 1arkl"#"r. Animistler +yani b r ha inanan be#eviler+ r h& e!ya#a ve insanlar#a mevc t olan 'i*li k vvetten ibarettir #iyorlar. 9alb ki bi* ma##C e!yan"n r ha sahip olma#"%"na inan"yor *& r h be#enimi*in

hayat& s"cakl"k& hareket 1aili olarak biliyor *+ Ama o& cisim ve be#en #"!"n#a )6)nc) bir par6aya inan"yor. Askimolar #a b(ylesi )6)nc) bir par6aya inan"yorlarV insan r htan& cisim#en& isim#en mey#ana 'elmi!tir. 9alk kitlesi ba*" isimlere !i##etle inanmakta#"r. :eselO& #iyor ki: A%er b i!i yaparsam& ismimi b cinse 6eviririm. 3 n n i6in isim& 1er#in v)c # n n )6l) par6alar"n#an biri#ir +en (nemli par6a#"r+ r htan ve cisim#en #aha y kar"#a#"r. 3 & r h+perestlik 1else1esin#e r h n isim almas"#"r. $an& be#enin hayatC bir k vveti olarak isimlen#irilmiyor. 3 y)*#en 1er#in (l)m)n#en sonra& r h kal"yor& sonra e!ya r h +veya tabiat r h + !eklin#e ortaya 6"k"p& tabiat k vvetlerine 'iriyor. 9atta ba*" !ahsiyetler sava! s"ras"n#a r hlar"n" be#enlerin#en bir ba!ka yere alabilirler. :eselO& sava!ta *arar '(rmemesi i6in bir a%ac"n )*erine b"rak"p& sonra sava!a ba!layabilirler <kabilelerin reislerin#en birisi b(yle bir i! yapm"!t". 3a!lan'"6ta ok atsalar #a #e%mi+yor# . A%a6lar"n aras"na koym ! ol# % r h na ni!an al#"lar& (l#)r#)ler& o #a r(hs(z olarak kabileye 'eri #(n#).= 8 hal#e& r h n can anlam"n#a olma#"%" belli ol yor. R ha tap"c"l"k insan"n ilkel bir inanc"#"r. Ken#isinin ye'One veya #)n+

@1 Dİ%MF9 "@9İ 8İ
yan"n ikili ol ! na inanc"#"r. Ş anlam#aV ma##C #)nya ve tabiattaki e!ya& r ha sahiptir. >nsan& r h isimli '(r)nmeyen 'aybC bir ns r n sahibi#ir& ki b ns r insan"n insanC #e%eri#ir. Daha #a (nemlisi b r ha inanmakla insan tabiat ile ken#isi aras"n#a bir 6e!it yak"nl"k hisse#iyor. @)nk) be#evC insan& tabiat"n e!yas"n" #a r h sahibi olarak biliyor. +>nsanC r h olarak+ 3i*im tabiat e!yas"n" (l) hisse#i!imi* 'ibi on (l) olarak hissetmiyor& #onm ! olarak kab l etmiyor. Tabiat ile ken#isi aras"n#a bir 6e!it birli%e la!"yor. >kincisi& r h n tenas)h) meselesi#ir. >lkel #inler#en (*ellikle animi*m0#e b inan6 mevc tt r. Tenas)h ! anlam#a#"rV be#enin (l)m)n#en sonra r h bakC kal"yor& #i%er bir be#ene #(n)p hayat"na ikinci be#en#e #evam e#iyor. >kinci cismin (l)m)n#en sonra ya r hlar Olemine 'eri #(n)yor veya )6)nc) bir cisme 'iriyor. 3 )6)nc)& #(r#)nc)& be!inci... be#enin ba*en insan olmas" ba*en hayvan& ba*en bitki& ba*en ta! olmas" m)mk)n#)r. 9int #inlerin#e ve ba*" 'ayr" resmC >slOm me*heplerin#e #e olan tenas)h 1ikri& 6ok ilkel bir 1ikir ve #)nyan"n en ilkel #inlerin#en birisinin #)!)ncesi#ir. Totemi*m D rkheim0in ikinci a!ama#a #ayan#"%"& b)t)n sosyolo'lar"n #o%r #an veya #olayl" olarak on n te*inin etkisin#e ol# klar" me!h r #in& totemi*m #ini#ir. <3 n D rkheim va0* etmemi!tir& belki 5pencer& ;an'eton vb. kimseler ortaya koym !lar#"r. Ama D rkheim on sosyoloPinin #in aleyhin#eki bir te*i olarak ileri s)rm)!t)r. 5osyoloPinin 1ay#as"na& hem #e #)nyan"n #ine kar!" yeni bir te*i#ir.= Totemi*m& be#evC kabilelerin +ve b ')n A1rika& K *ey Amerika& Av stralya0#a be#evC #(nem#e ya!ayan kabilelerin #ini. 9erbiri bir !eye veya bir hayvana +#aha 6ok hayvana+ tap"yorlar. Kabile bir hayvana veya ken#ine (*') bir k !a tap"yor. A%er& ni6inY #iye sorarsak +meselO& papa%ana tap"yorlarsa+ bi* papa%an"*& #iyorlar. 4as"l papa%an ol yors n *Y #iye sor# % +
DR%MF9 "@9İ8İ ?3

m *#a cevaben& en b)y)k ce##imi*#ir& hepimi* on#an b(l)n)p #allara ayr"lm"!"*& #iyorlar. >sminin #a%"lm"! olmas"n#an sonra beya* bir papa%an !eklin#e ortaya 6"kt". Eapa%an& !im#i kabilenin ce##inin r h # r. Kabilenin etra1"n#a #ola!"yor& kabileyi himaye e#iyor& kabile i6in bereket ve selOmet #iliyor. 3 na '(re papa%an& kabilenin o b)y)k ce##in#en ibarettir. 3 !ekil#e ortaya 6"km"! ve #e%i!ime %ram"!t"r. @)nk) papa%an cinsi #aima var#"r& 1alan papa%an (lse #e cinsi kal"c" ve Ul)ms)*#)r. 8 hal#e kabilenin ce##i& papa%an '(r)n)m)n#e #aima ebe#C#ir. Eapa%ana tapt"klar"n#a ken#i ce#lerine <#e#elerine= tapm"! ol yorlar. Ken#i v)c tlar"na tapt"klar"n#a #a ken#i topl mlar"n"n b)t)n 1ertlerin#e olan ortak r ha tapm"! ol yorlar. 9er kabilenin bir totemi var#"r. Kabilenin 1ertleri ibO#et merasimlerin#e& elbise 'iy#iklerin#e& s)slenme ve hareketlerin#e totemlerinin Pestlerini yerine 'etirmeye 6aba '(steriyorlar. 8n n 'ibi s)slenmeye& o !ekil#e elbise 'iymeye& sa6lar"n" on n t)yleri veya ba!" bi6imin#e yapmaya 6al"!"yorlar. 3 !ekil#e b)y)k ce#lerini takip ettiklerini ve onlara itaat ettiklerini '(stermeye 6al"!"yorlar. 3 n nla& ken#ilerini me!r yol#an #o% ran biri olarak +ken#ilerin#e ve topl mlar"n"n r h n#a+ ispatlamak istiyorlar. 9er kabile& toteminin etini yemeyi haram kab l e#iyor.

Ş n a6"k6a bilmek 'erekir ki& e%er 9in#istan0#a inek etini haram kab l e#iyorlarsa& b ba!lan'"6ta +b ')nk) #inlerin#en (nce& ine%in AryaClerin totemi olmas" ne#eniyle#ir +!im#i #e totemleri#ir+& 8 hal#e bir hayvan"n etine say'" '(sterilmesi& on n totem olmas"yla#"r. Yani b)y)k ce#lerine canl"l"k ba%"!l"yorlar. 8na bir k tsall"k ve say'" (*elli%i veriyorlar. 3ir bil'in`X= Toteme say'" '(sterilmesi kon s n#a bir terc)me yapm"!& sonra #a ken#i '(r)!)n) a6"klam"!: 2>slOm0#a #om * etinin haram e#ilmesi #om * n k tsall"%" sebebiyle#ir2 #iyor. Yani k"yas binne1s <ben*eriyle m kayese=. 9alb ki :)sl)manlar& #om * pis ol ! ne#eniyle haram biliyorlar& tak#is ne#eniyle #e%il=.

@=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

A!iret k(kenli (%renciler arac"l"%"yla totemi*min >ran0#aki etkilerini ara#"m ve b l# m. >ran0"n bat"s"n#a birtak"m kabileler var. >simleri 25e'ven#2 2Şe%alven#2 2@erkven#2#ir. 2Nen#2in ai#iyetin son eki ol# % n '(r)yor *. 9asanven#& 9asan0a mens p olan #emektir& on n babas"n"n veya b)y)k#e#esinin +veya onlar"n+ 9asan ol# % na i!aret e#iyor. 9asanven# ben*eri isimler >slOm0#an sonra tak"lan isimler#ir. Ama 5e'ven# +yani k(pe%e mens p olan+'ibi isimler& >slOm0#an (nce kon lan >simler#ir. <Şe%alven#& 6akala mens p=. Ken#ilerini hayvanlara mens p e#iyorlar. Araplar0#a #a b(ylesi isim takmalar var#"r. :eselO& 3enC KilOb& 3enC Kelb <K(pek o% llar"= 3enC 5a0leb <Tilki o% llar"=... >nsano%l n n& insan" hayvan o%l #iye 6a%"rmas" 6ok acaip bir!ey#ir. Ama totemi tan"#"%"m"* *aman& hayvan #e%il #e insan r h ol# % n anla#"%"m"* *aman hayretimi* bira* a*alm"! ol yor. 3 t)r isimler& Araplar#a k)nye#ir. >simlen#irme y(ntemi !(yle#ir: :eselO& 6oc k #o%# % s"ra#a& loh san"n hasta yatt"%" 6a#"r"n (n)n#en bir hayvan 'e6mi! ve '(*e 6arpm"!t"r. 8 *aman& o hayvanın a#"n" lOkap olarak se6mi!ler#ir. Yeni #o%an 6oc kla ayn" an#a #o%m ! olarak kab llenmi!ler#ir. 3 6oc % n te!kil e#ece%i ailenin 1ertleri b hayvana mens p olm !lar#"r. De#eleri #o% m s"ras"na on lOkab olarak alm"!t"r. 9er hal)kOr#a Arap ve >ran kabilelerin#e totemi*m inanc"n"n ol# % n '(r)yor *. D)nya#a 6ok 'enel bir inan6 olarak ortaya 6"k"yor. D rkheim b te*#en& #Cnin k(kenini b lmak istiyor. Yoksa bir kabilenin 1ertleri mab tlar" olan totemlerine tapmakla y)ksek ve )st)n sev'ilerine& ebe#C bir hakikata ve )st)nl)%e +kabilenin hamisine <kor y c s =+ ve b)y)k ce#lerine tapm"yorlar m"Y Ama b tap"nmaya ne ihtiya6 varY Ş n n i6inV ortak ce#& kabilenin b)t)n 1ertleri ve 6e!itli aileleri aras"n#a tek ortak y(n#)r. U*akla!anlar b !ekil#e birbirlerini yakla!"yorlar& ikinci #e1a birbirlerine ba%lan"yorlar. 8 hal#e bir kabilenin ortak 1ertleri
Dİ%MF9 "@9İ8İ

H,
totemlerine tapmalar"na ra%men& ortak ce#lerine tap"yorlar. 8rtak ce#lerine tapt"klar" *aman& ken#ilerinin tek ortak y(nlerine tapm"! ol yorlar. Topl mlar"n"n 6e!itli 1ertlerinin ortak y(n)ne tapt"klar" *aman& ken#ilerinin topl l k ve 'r p r h na tap"yorlar. 8 hal#e totemi*m& topl mperestli%e <topl ma tapmaya= #(n)!)yor. <D rkheim0in s(*lerinin tamam" ve (*eti b # r=. 3ir bayrak alt"n#a ya!ayan& bayra%" k stalla!t"ran 1ertlerin bayra%a tapmas" # r m n#a& tapma hepsinin ortak y(n)#)r. <9erkesi tan"mayan ve #o%r #an akrabal"%a sahip olmayan= be#evC insanlar toteme tapmakla& hepsin#e ortak olan topl mlar"n"n r h n (v)yorlar. Totemin k tsalla!t"r"lmas" #a b a6"#an#"r. Topl mlar"n" k tsalla!t"rmaya inanan& b b)y)k ce##in canl" r h # r ve bi*im hamimi*#ir #iyen 1ertlerin # r m #a b(yle#ir. Yani topl l k r h canl"#"r ve #aima 1ertlerin hamisi#ir. Mert veya 1ertler (l)r& ama topl m var#"r. 8 hal#e topl m& nesiller#en ve !ah"slar#an ayr"#"r. Ama 1ertler#e baki olan bir hakikat var. Abe#C#ir. 3 hakikat topl m n r h # r& b r h n ken#isi kollekti1tir. Totemistin& totem i6in inan#"%" k tsal olma ve b(ylece totem ile ken#isi aras"n#a hissetti%i akrabal"k ve yak"nl"k& 1er#in topl ma kar!" hissetti%i yak"nl"k 'ibi#ir. @)nk) 1ert topl m#an #o%m !t r. 3 n n i6in #e& b)t)n 1ertler ken#ilerini totem#en #o%m ! biliyorlar. 8 hal#e totem topl m n ebe#C bayra%"#"r& 1ertler 'elip 'e6ici#ir. Topl m ve topl m r h kal"c"#"r. K tsal ol ! #a b ebe#C ol ! ne#eniyle#ir. Di%er bir mesele #e ! # r: Totem& kabile 1ertleri i6in ayn" *aman#a ')*ellik kayna%"#"r. Kabilenin 1ertleri& ibO#et ettiklerin#e& (*el ')nler#e s)slen#iklerin#e on n !eklini takli# e#iyorlar. 3 y)*#en D rkheim0in #eyimiyle& b totem mab #a ve tanr"ya #(n)!)yor. 2Tanr" bi*im yarat"c"m"*#"r2 #iyen

1ikir& 'eli!mi! olan o be#evC 1ikir#ir. Totemist kabilenin 1ertleri !(yle #iyorlar#": 2Totem bi*im y)ce ce##imi*#ir. 8 hal#e yarat"c"m"*#"r.2 Totemistlerin totem kon s n#a inan#"klar" h)rmet& )st)nl)k i6in olm !t r. 5onralar" tanr" ve tanr"lar i6in inan#"klar" h)r+
?/
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8

==

met ora#an #o% yor. A*elC ol !a inan6& tanr"n"n e*elC ve ebe#C ol ! na inan6& ora#an #o%m !t r ve be#evi kabilelerin inan6lar"n"n #evam"#"r. Totemi +ken#ilerin#en (nce ve sonra+ ebe#C biliyorlar#". @)nk) onlar (lm)!& totem <kabilenin topl m r h = baki kalm"!t"r. D rkheim b ra#an ! neticeye la!"yor: Teknik& 1else1e& ')*el sanatlar& sanat& *aman ve mekOn kavram"& sa% ve sol 'ibi #i%er *ihnC ve itika#C kavramlar"n hepsi topl m#an al"nm"!t"r. DinV #in # y' s mab # k tsalla!t"rma ve (vme # y' s & 1er#in topl m r h n k tsalla!t"rmas"n#an ba!ka bir!ey #e%il#ir. D rkheim0in b te*i hem sosyoloPi#e& hem #e #ine kar!" olan #)!)nce 6evrelerin#e en yeni te*#ir. Ama b te*in nereye ka#ar (nem ta!"#"%"n" <ve ne #erece #o%r ol# % n = '(rmemi* 'erekir. 2Dini 9ayat"n >lk Temelleri2 kitab"n"n ba!lan'"c"n#a D rkheim& a%*"n#an bir!ey ka6"r"yor. 3en #i%erlerinin kitaplar"n#a #a b n ara!t"r#"m. 3 on n ken#i te*i aleyhine s(yle#i%i bir s(*#)r. D rkheim0in ken#i s(*lerine y' n olarak i##ias" ! y# : Dinsel tapma& kavmi ve topl msal tapma#an ibarettir. @e!itli tanr"lar"n olmas"n"n ne#eni her klan"n veya her kabilenin topl m r h n n tecellisine ihtiya6 # ymas"#"r. 9er kabile& #i%er kabileler#en ba%"ms"* ve m)!ahhas olmaya ihtiya6 # ymakta#"r. Totem b nlar"n her ikisini yerine 'etirmekte#ir. +3 raya ka#ar #o%r + Dolay"s"yla 'enel olarak #in& bir topl m n 1ertlerin *ihnin#e tecelli etmesi#ir. Tanr"& bir topl m r h n n bireysel r hta tecellisi#ir. K l ile mab # n ili!kisi& 1er#in topl msal r h ile ili!kisi#ir +kabilesine nisbetle+. 3(ylece totem 6ehresiyle #in bir topl m n #i%er topl mlara kar!" ba%"ms"*l"%"n"n tecellisi#ir. 8 hal#e ken#ili%in#en nas"l ki totem tanr" veya 1ertlerin topl mla ili!kisi& 1er#in ken#i topl m ile ili!kisi ise& ayn" *aman#a bir topl m n r hsal tecellisi#ir. Totemi*m #ininin en belir'in y(nlerin#en biri& bir topl m #i%er topl mlara kar!" te!his etmesi ve o topl ma ba%"ms"*l"k vermesi#ir. :eselO& b topl m n totemi k(pek& o topl m n totemi kar'a& #i%er topl m n totemi papa%an& bir #i%erinin ki ay" veya #om *. 3 ra#a D rkheim !(yle #iyor: 3a*" sosyolo'lar& #ini bir kavim#en veya bir topl m#an ba!ka bir kavme veya topl ma 'e6i!inin tekOm)l etmi! me#eniyetler#eki insana ve b)y)k #inlere mahs s ol# % n san"yorlar. 9alb ki 5pencer& :)ller& Taylor& vb. +hem Av stralya0#a hem #e K *ey Amerika0#a+ #ini veya #inC inan6lar"n bir kabile#en #i%er kabilelere nas"l 'e6ti%ini& #i%er kabilenin o kabilenin #inC inan6lar"n" nas"l kab l ettiklerini '(stermi!ler#irX ?)*el... 3 r#a 6eli!ki ol !t . Diyelim& ben totemin kavimsel ve topl msal bir tecelli ol# % n kab l e#iyor m. Ama e%er toteme inan6 ve ona kar!" beslenen # y' lar o ken#ine (*') #inC # y' ya#a on#an ba!ka bir!ey #e%ilse& o *aman b)t)n tekOm)l etmi! !ekline ka#ar #in& (*el bir topl m r h na !ahsiyet verme& bir topl m #i%er topl mlar#an ay"rma ve belir'in bir !ekle koyma rol)ne sahip olm !t r. 8 hal#e topl mlar b topl m n #inC r h n & #inC inanc"n"& nas"l kab l e#ebilirlerY @)nk) #in& +#inC inanc"n#a+ topl m n #i%er topl mlar#an ay"rmak istiyor. D rkheim0in '(r)!)ne '(re ayn" *aman#a #i%er topl mlar"n '(r)!lerini kab l e#iyorlar. D rkheim0in sonraki '(r)!)ne '(re t"pk" ! !ekil#e#ir: 3i* bayra%"m"* arac"l"%"yla +bayra%"n ken#isi bir 6e!it totem#ir+ >ran topl m n#a ve #i%er topl mlar#a >ranl" olmam"*" hisse#iyor *& b !ekil#e #i%erlerin#en ay"r"yor *V #i%er )keler #e b !ekil#e. 8 hal#e bayrak& #i%erlerin#en ayr" olman"n ve ba%"ms"*l"%"n i!areti#ir. Di%erleri bi*i bayra%"m"*la tan"yorlar& bi* #e #i%erlerini bayraklar"yla tan"yor *. Ama b ara#a meselO Mrans"*lar bayra%"m"*" '(r)rlerse& ren'i ho!lar"na 'i#iyor ve bayra%"m"*" se6iyorlar& bi* #e onlar"n bayra%"n"n ren'ini be%eniyor * ve on kab l e#iyor *. 9alb ki& bi*i onlar#an& onlar" bi*#en ay"ran bayra%"& topl mlar birbirlerinin i6in#e erime#ikten sonra kab l etme*ler.

J
@/

Dİ%MF9 "@9İ8İ

Ama D rkheim0in ken#isi& 1else1esini ve on n b)t)n s(*lerini 6ok avamca takli# e#en& (%rencisi Me>lisin 5hale on n kon lar"n" D rkheim0in te*i a#"yla <*"mnen ken#i te*i #e olsa= peki!tiriyor. 9er ikisi #e te0yi# e#iyor ki& $alinezya a#alar"n#a be! ayr" kavim& yani be! ayr" kabile& be! ayr" topl m aras"n#a& be! ayr" totemin olmas" 'erekirkenV 'er6ek canlanma a#"yla& be! ayr" topl m r h yla birbirlerin#en ayr" olmalar"n"n hem 1ertler hem #e kabileler aras"n#a m)!ahhas olmas" 'erekirken& A kabilesi ayr" b>r toteme& 3 kabilesi ayr" bir toteme sahip olmas"& topl mlar"n"n #a birbirlerin#en ayr" olmas"na ra%men 6o% inan6lar"& kan nlar"& #inC ayinleri A kabilesin#en al"p kab l e#iyor& onlara inan"yor& sonra o ayini yerine 'etiriyorlar. 8 hal#e e%er #inC # y' & 1er#in ken#i topl m ile olan ili!kisinin tecellisi ise& b 1ert ken#i topl m n#a ba!ka bir 1er#in ve ba!ka bir topl m n ili!kisini takli# e#eme*& on nla #""y' lana+ma*. 3(ylesi bir!ey m)mk)n #e%il#ir. Ancak totemi*m& 1er#in topl m ile olan ili!kisinin tecellisi#ir& #inC # y' ba!ka b>r!ey+#ir. 9er ne ka#ar be#evi kavimler#e her ikisi birbirine kar"!m"!t"r #enilebilirse #e #inC # y' ayr"#"r. Ş(yle kiV bayra%"m" (v#)%)m *aman& bayra%"m vas"tas"yla topl m m #i%er topl mlar#an ay"r"yor m ve ayr" hisse#iyor m. Ayn" *aman#a ba!ka bir yer#en 'elmi! #i%er bir #ine #e sev'i besliyor m veya iman e#ip #inimi #e%i!tiriyor m. 9er ne ka#ar be#evi kavimler#e hatta Y nan mitoloPisin#e #inC yar#"mc"lar& #estekleyiciler& )lkenin +Atina !ehrinin veya >sparta !ehrinin+ kor y c s olm !lar+sa #a& 1akat b (l6) s(*kon s ol nca& b ikisinin birbirin#en ayr"lmas"& yani millC yar#"mc"lar"n sabit kal"p& #inC yar#"mc"lar"n #e%i!mesi iki # y' n n bir olma#"%"na i!arettir. Rira bir 1ert& bir topl ma ba%l" ol p #ini #e o topl m n r h n n tecellisi ol rsa& topl m n #e%i!tirme#en& #inini nas"l #e%i!tirebilirY A topl m n#aki !ahs"n& 3 topl m n n #inini al#"%" belli ol yor. 9alb ki 3 topl m n n topl m r h n ve 'r p r h n #e%il& #i%er bir # y' y alm"!t". @)nk) >ranl" olan benim i6in Mransa bayra%"n" almam m)mk)n #e%il#ir. Ama Mransa tekni%ini& ya*arl"%"n" veya 1else1esini alabilirim. @)nk) teknik& ya*ar+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

@0
l"k& 1else1e& Mrans"* topl m r h n n tecellisi #e%il#ir. >nsanC #)!)ncenin i!i#ir. >ranl" olmama ra%men on takli# e#ebilirim veya Mransa bi*im !iir ve ir1an"m"*" takli# e#ebilir. @)nk)& !iir >ranl" olma#"%" 'ibi topl m r h n n tecellisi #e #e%il#irV b 6ok t ha1 bir kon # r. Ama b n#an #aha t ha1 olan" ikinci a6"klama#"r. D rkheim #iyor kiV bir topl m n 1ertleri totemlerine tapt"klar" *aman& topl mlar"n"n r h na tap"yorlar. 8 hal#e bir kabilenin 1ertleri tapmalar" 'ereken ortak bir r ha sahiptir. Ama be#evi topl mlar#aV bir #ine sahip olan b topl m#a& ba!ka b)y)k bir topl m n par6as" olan bir a*"nl"k '(r)lm)!t)r. 3 nlar #in #e%i!imine %ram"!lar#"r <i6in#e ol# klar" topl m n #inine inanmakta#"rlar=. Yani topl msal a6"#an ve ba%"ms"* bir *)mre olma a6"s"n#an ken#isini& ken#i totemine tap"yor. Ama #inC bak"m#an& #ini ba!ka bir topl m#an al#"%"n" '(steriyor. Din # y' s n n 6e!i#i& sosyal r h n 6e!i#in#en ayr"#"r. ?er6i Yah #ilik #ini 'ibi& 6o% n#a sosyal r h #in#e tecelli etmi!tir. Neya #ini r h topl m n "rk"n#a tecelli etmi!tir. Y nan0#aki sosyal #ini 'ibi. Din& Y nan r h n n tecellisi ve on n topl m r h # r. Ama b iki kon #a tarih& Roma >mparatorl % 0n n k r l# % *aman& Y nan #inlerinin #inC * h r kaynaklar"n" ve #ini yar#"mc"lar"n" al#"%"n" '(steriyor. 9alb ki o s"ra#a Y nan topl m n <ken#i b)nyesin#e= eritmi!tir. Ken#isi ba!ka bir topl msal r h e#inmi!tir. Yah #i #ini #e Araplar"n aras"na& (*ellikle 6o% Yemen +Ri+4)vas #(nemin#e+ kabilelerinin aras"na n)1 * etmi!tir. Yani b nlar 3enC >srail olma#"klar" hal#e Yah #i #inin#en i#ilerX 3 nlar"n ayr" ol ! tarihte tam olarak '(r)lebilir. 3 ra#a #inin tabiat (tesi ol# % kon s n#a ak"l y)r)tmek istemiyor m. D rkheim0in s(*)n)n aksine ! n s(ylemek istiyor m. DinC mab #a tapmak& topl msal sembole tapmakla ayn" cinsten #e%il#ir. >nsan"n #inC mab # ile olan ili!kisi& 1er#in topl m r h yla olan ili!ki #e%il#>r. Mer#in y)ce ce##iyle olan ili!kisinin& b)y)k ve 'eni! bir tapma veya (vme olmas" m)mk)n#)r. Ama& insan"n Allah0a kar!"& tanr"lara kar!"& 'aybC m ka##eslere kar!" olan #inC # y' s n#an cinsin#en #e%il#ir.

/2
Dİ%MF9 "@9İ8

A%er #in& topl m r h n#an ayr" bir!ey olmasa& bir 1er#in i6in#e b l n# % topl m#a #in #e%i!tirmesi m)mk)n #e%il#ir. 3 n#an #olay"& D rkheim0in te*inin yanl"! ol# % kon s n#a iki #elilimi* var: 3irisi ! # rV totem#e tecelli e#en topl msal r ha tapmak& #in cinsin#en #e%il#ir. @)nk) bir topl m#aki& bir kabile#eki 1ertlerin topl msal r hlar" #e%i!me#i%i hal#e& #i%er bir topl m n #inini

alm"!lar#"r. >kincisi #e ! # rV bir topl m#a hepsi totemlerine inan"yor& ama b)y)k bir k"sm" #a bir #ine inan"yorlar& a* bir k"s"m ise ba!ka bir #ine inan"yor. Yani bir topl m#a bir 6e!it totem ve bir 6e!it ec#a#a tapma var#"r& ama o topl m#a iki tane& )6 tane ba*en birka6 tane #in '(r)lebiliyor. 3 #a '(steriyor ki& topl msal r h veya ortak r h& #inC r h ile ayn" olama*. 8n #a 'e6in& totemi*m #i%er #inlerin #e on#an ayr"lm"! ol# % tek ilkel #in #e%il#ir. @o% n n inanc"na '(re 1eti!i*m ve animi*m ortak #in#ir& totemi*m #e%il. 5ay"s"* k vvetlere& belirsi* b)y)c) k vvetlere& tabiattaki e!yan"n r h na tapmak olan 1eti!i*m ve animi*m& tai1elerin veya tapan kabilelerin topl msal r h n n tecellisi olama*. 3 #in#e r hlar"n ve b)y)c) k vvetlerin topl m n 'er6ek canlanmas"yla bir ili!kisi yokt r. 3elki #aha 6ok tabiat"n ve varl"k Oleminin ilkel yor m ve tahlil ile il'ili#ir. D)nya#aki i!aretlerin& insan ve ili!kileri kon s n#a #elil ve sebep 'etirme ile il'ili#ir. Mer#in topl m yla olan ili!kisiyle #e%il. 5pencer 'ibi ba*"lar"& 1eti!i*mi animi*m #ininin <veya r hlara tapman"n= bir 6e!iti olarak kab l e#iyorlar. 3 #ini& ilkel topl mlar#a insanl"%"n #inC # y' s n n a6"k bir belirmesi olarak tan"yorlar. 3 #in#e insanlar insan r hlar"na veya insan r h n n ben*eri r hlara inan"yorlar. 3 r hlar"n b)t)n yery)*)n#e ormanlar"n #erinliklerin#e& #eni*ler#e& tabiat alOmetlerin#e ya!a#"klar"na& insan"n hayat"na m)#ahale ettiklerine inan"yorlar. 3 r hlar sonralar" tabiat r hlar"& ya%m r& t 1an& orman& a%a6& s & #a%... 'ibi tabiat alOmetlerinin r h olarak ortaya 6"k"yorlar. 3 #in#e r h n bir cisim#en (tekine 'e6ti%i belli#ir. Mert (l#)%) *aman on n r h & r hlar topl l % na 'i#iyor. 5onra ken#ini
Dİ%MF9 "@9İ8İ

/.
'eri #(nmeye ve >kinci bir be#ene 'irmeye ha*"rl"yor. De#enin& ec#a#"n r h toteme #e 'irmi!tir. Tek tek kabilenin b)t)n 1ertlerine 'iriyorV onlar" terk ettikten sonra #i%er 1ertlere ve #i%er nesillere #(n)yor. ?aybC K vvet& K tsall"k& 5aneviyet <D)ali*m= veya A!ya ve >!lerin >kili%i U*el r hlara sahip olan bir k"s"m e!yay"& 'i*li bir k vvet sahibi& b)y)l)%) ve sihirli olarak bile totemi*m& 1eti!i*m 'ibi be#evi #inler ve #)nyay" kaplam"! tabiat"n b)t)n e!yas"n#a ve i!aretlerin#e olan say"s"* r hlara tapan animi*m#e insan"n totem e!ya ve r hlarla olan ili!kilerin#e #)nyay" ve b)t)n e!yay" 2le sacre2 ve 2le pro1ane2 #iye taksim e#iyorlar#". ;e 5acre: K tsal ve m)barek olan !ey. ;e pro1ane: K tsal ve m)barek olmayan !ey#ir. 3a*"lar" Ero1ane0" Mars6a0ya 2peli#2 <kirli& pis= olarak terc)me etmi!ler#irV halb ki b anlam#a #e%il#ir. Ero1ane& #inC ve k tsal olmayan her!ey#ir. Ken#i topl m m *#a !im#i ba*" eski inan6lar"& >slOm0#an (nceki ba*" inan6lar" '(rmemi* 'ibi. :eselOV bir bitki par6as"n" k tsal bir yere 6ekmekle on k tsalla!t"r"yor *. Yani 2le sacre2 yap"yor *. Ama b i!ten (nce 2le sacre2 #e%il#i 2le pro1ane2 i#C. 8 hal#e 2le pro1ane2 yani k tsal olmamak& ma##C ve O#i olmak& kirli ve pis olmak #e%il#ir. 8 hal#e b ne#enlerle e!ya& r hlar veya k tsal e!yayla il'ili i6erisine 'irince k tsal ol yor. :eselO aln" ve eli& k tsal bir t)rbenin san# kas"na #e%en bir !ahsm eli ve aln" ba*"lar" i6in k tsall"k ka*anabiliyor. 8 al"na yemin e#iyorlar. 3 o k tsal r hla bir ili!ki#ir. K tsal olmayan bir r ha 'iriyor ve on k tsalla!t"r"yor. D)nya& k tsal ve k tsal olmayan #iye b(l)n)yor. D)nya#aki b)t)n e!yalar ve b)t)n sosyal i!ler. :eselO& 1eti!i*m +veya animi*m+ #inin#e >! yapmak k tsal #e%il <pro1ane=#ir& ba*en lanetli#ir& i! yapmayan ise k tsal ve m)barektir. Yani ma##C hayat 2pro1ane2#"r. 5onra ')nlerin #e m)barek ')nler& m)barek olmayanlar +veya % rs *+ #iye taksim e#il#i+

/1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

%ini '(r)yor *. :eselOV on)6)nc) ')n)n % rs * say"lmas" 'ibi. 3 nlar animi*m #(neminin *ihinlerimi*#en kalan etkileri#ir. Neya Araplar#a 2(%le#en sonralar" i! yapmak haram#"r2 #enilmesi 'ibi. 3 vakti helOl olarak 'e6irmek i6in<X= b vakitte beyh #e i!ler yap"yor veya bo! s(*ler s(yl)yorlar#". Asr sQresi 'elince& Allah0"n *amana <ikin#i vaktine= yemin etti%ini '(r#)ler& (%le#en sonralar" ve ikin#i vakitleri #aha 1a*la i! yapmaya ba!la#"lar. K tsal ve % rs * ')ce& insan hayat"n#a ve *erreler#eki k(t) ve iyi k vvetlere& onlar"n etkilerine inan6 esas"& insan" bir #i*i (*el y(ntemlere ve h)k)mlere te!vik e#iyor# . 3 anlam#a onlar#aki kork & ka6"!& )mit ve h)rmet tahrik e#iyor# . 8 k vvetler ve 'aybC etkileri kab l etmek veya onlar" y !t rmaya ha*"rlanmak i6in 6abalar '(steriyor# & te#birler al"yor# .

3 nokta& ibO#et& #inC merasim ve ameller& (*el sistem& r hC& 1ikrC& ahlOkC ve #inC e%itim& nihayet on n 'ere%i olan riya*et& birtak"m amellerin haram e#ilmesi& ba*" !eylerin k llan"lmas"& a#" tab olan haram ba*" !eyler#en sak"n"lmas" 'ibi meselelerin ol# % yer#ir. Tab & 'i*li y(nler ta!"yan haramlar#"r. >lkel #ini mens b i6in tab n n mant"kC ve aklC ! r a6"s"n#an sebebi a6"k #e%il#ir& ama on nla amel etmekte#ir. 3 ')nk) milletlerin b)t)n halklar" aras"n#a #a etkileri kalm"!t"r. :eselO& hay"*l" ka#"n veya c)n)p erkek& >slOm0"n b kon #aki h)km)n)n #ayan#"%" mant"kl" h"1*"ss"hha <kor y c hekimlik& iman ve 6evre sa%l"%"= meselesi #"!"n#a& halk"n na*ar"n#a 'i*li bir etkiye ve pisli%e sahiptir. 8nlar"n bak"!lar" ve ken#ileri % rs * say"l"r. Di%erleri )*erin#e etki b"rak"yorV #enilir. 9alk"n pOk ve temi* kavramlar"n" ay"r # etmesi b '(r)!) anlat"r. @ok temi* ve streli*e e#ilmi! bir!eyin necis telOkki e#ilmesi m)mk)n#)r. 3 1ikir <tab =& >slOm0"n mant"kl"& #)*enli ve #ikkatli esaslar"n"n avam#an olan ba*" takip6iler aras"n#a h"1*"ss"hha ve temi*li%i temin e#ememesine sebep olm !t r. Uyle ki avam"n tab c '(r)!)ne '(re +c)n)p veya hay"* olmayan+ ya!l" bir ka#"n veya erkek (mr)n)n son na ka#ar hamama 'itmeye+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

/<
bilir. Albiselerine ve be#enlerine kir& ter ve #i%er 2pOk pislikler2 #(k)Cse bile& temi* kal"rlarsa hamama 'itmeyebilirler. D)nya#aki b)t)n e!ya& a#" 2:OnO2 olan (*eX bir r ha sahiptir. 5pencer #iyor ki: 3ir be#evCye sor# m. 3 1eti!leri ni6in b ka#ar saklay"p kor yors nY 5ay'"yla onlara el ve y)* s)r)yors n& onlar#a k tsall"k ar"yors n& b ne#irY Topl m n * n b b)y)c)s)n#en ve b k tsal !ahs"n#an +ba*" !ah"slar k tsal say"l"yorlar#"+ ni6in b ka#ar 6ekiniyors nY 8n n elbisesini veya #i*ini (p)yors n& ona say'" '(steriyors n veya e%er hasta isen on n salyas"n" veya a%"* s y n i6iyors nY <Şim#i bile hOlO O#ettir& hatta ilerlemi! topl mlar#a bile. :eselO& 1alancan"n eli k tsal#"r& 1alan"n aya%" ha1i1tir& ne1esi !i1a#"r& y)*)k parma%"n"n sevab" var#"r. @ere* s"k"nt" 'i#erir& a%a6 #ilek verir... 'ibi inan6lar var#"r& ni6inY= 3ana cevaben b nlar"n i6in#e 2:OnO2 var& #e#i. :e!he#0in ca##elerin#en birin#e& b)y)k bir k tsal ta! var. A%er bir han"m on kal#"rabilirse 6oc % erkek ol r& e%er kal#"+rama*sa k"* ol r #iye inan"yorlar. 8n#a #a 2:OnO2 var<X= :illetler k)6)l#)%) *aman& b)y)k !ahsiyetlerin #e onlar"n *ihinlerin#eki #e%erlerini kaybettiklerini '(r)yor *. 8nlar"n y)ce #e%erleri me6h l kal"yor& 6)nk) millet b #e%erleri tan"m"yor& tan"#"%" #e%erleri yont yor ve onlara isnat e#iyor. :eselO& halk& >slOm Eey'amberi0nin ola%an)st) bir >nsan ol# % na inan"yor. 8 *aman #iyorlar ki& on n '(l'esi yokt +1ar* e#elim ki ols n. ?(l'enin olmay"!"n"n insanl"k Olemi i6in ne 1ay#as" varY+ Ali& y)ksek ve #erin insanC #e%erler ile #op#ol bir insan#"r. Ama b #e%erler& y"k"lm"! !ias"n"n #ar anlay"!"na& y"k"lm"! beynine s"%m"yor. 8n n i6in ken#i *evklerine& h ylar"na ve ! rlar"na y' n #e%erler yont yorlar. Ali i6in #e%eri olmayan meselelere #ayan"yorlar. :eselO& R)l1ikOr <9*. Ali0nin k"l"c"n"n a#". +6= iki ba!l"#"r& #iyorlar. >ki ba!l" k"l"c"n k"na 'iremeyece%ini #)!)nemiyorlar. K"n"na 'irse bile& 'eri 6"kma*. K"n"na 'irse& 6"ksa bile b n n bir

/=
Dİ%MF9 "@9İ8

#e%eri yok. R)l1ikOr0a #e%er ka*an#"ran& Ali0#ir. R)l1ikOr& Ali0ye #e%er ka*an#"rm"yor. Yine :e!he#0#e& halk >mOm R"*a0ya <a.s.= kar!" a!"r" sev'i besliyor. 9atta on n kabrini tava1 etmeyi& ba*"lar" >brahim0in Kabe0sini tava1 etmekten #aha )st)n san"yorlar +80n n kabrinin her tava1" ye#ibinye#>y)*yetmi!ye#i 9acc 0l+Akber20#irX #iyorlar. Ama ayn" *aman#a& >mam0"n topl m n ve sonraki #evrimlerin )*erin#e b"rakt"%" etkiyi& s(yle#i%i s(*leri& hila1etin re*aletini& bask"s"n" ve al#atmas"n" halka '(sterme#eki 1onksiyon n n& topl m ve halk"& 1ikrC y(n#en ihya etmek i6in '(ster#i%i 6abalar"n ne ol# % n bilmiyorlar. 8n n 'er6ek #e%erlerini tan"m"yorlar& ba!ka #e%erler ica# e#iyorlar. Diyorlar ki& o 9a*ret :e!he#0e 'el#i%i *aman& :e!he#0in etra1"n#aki #a%lar#a istirahat etmi!ti. 8 tepeler#en birin#eki ta!lara yaslanm"!t". 8 *aman#an !im#iye ka#ar 6anak ve ,1mlekleri ')ve6 kablar"n" +:e!he#0#e 2herkare2 #e#ikleri ka*anlar"+ o #a%"n ta!lar"n#an yont yorlar& o topra%" k llan"yorlar& hatta b kablar#a Ob'Qst <bir 6e!it noh tl ha!lama et yeme%i +6.= pi!ir#ikleri *aman 6ok ')*el kok l & le**etli #e ol yor. @)nk) i6in#e 2:OnO2 var#"rX

3i*im aram"*#a ba*"lar" 2mohr2 k tsal say"yorlar. 9alb ki 2:ohr2 bir ta! par6as"n#an ba!ka bir!ey #e%il#ir +e%er b kon y s(yleme*sek me*hebimi*in #)nya#aki haysiyetini heba etmi! ol r *. 8n n #erin #e%erlerini 'i*lemi! ol r *+ 2:ohr2 bir ta! par6as"#"r. :ohr0 n se6ilmesi #e tesa#)1en 6ok ileri 1ikir olm !t r. Ay#"nlar #iyorlar ki: ! an#a olan !ekliyle ve halk"n on n hakk"n#aki anlay"!"yla kab l) asla m)mk)n #e%il#ir. Do%r . De%il ve 6ok k(t)#)r& 6)nk) bir 6e!it p tperestlik * h r e#iyor ve (yle anla!"l"yor. 9alb ki 2mohr2 asl"n#a 6ok ileri bir 1ikir i#i. @)nk) sec#enin topra%"n )*erine yap"lmas" 'erekir. 5aki1& Tai1teki bir kabiley#i. ? r rl & m taass"p insanlar#"& pey'amberin yan"na 'elip: 2>slOm0"n esaslar" neler#ir. Kab l etmek istiyor *2 #e#iler. Eey'amber >slOm0"n esaslar"n" a6"kla#". De#iler ki: 23i* nama* #"!"n#a hepsini kab l e#iyor *. @)nk) b al6akl"k0t"r& e%ilip topra%a
Dİ%MF9 "@9İ8İ

/>
kapanmak insan"n *illetti#ir.2 Eey'amber kab l etme#i. 8nlar #a& 2bi*i iste#i%in ka#ar ciha#a '(n#er& ama r)kQ ve sec#eye '(n#ermeV b n#an m a1 t t2& #e#iler. Eey'amber& o ' r r ve kibrini*i yenmeni* i6in topra%a kapanman"* 'erekir& #e#i. Yani sec#eye varman"* 'erekir. 5ec#e etmek b insanlar i6in +(*ellikle aristokratik& s"n"1sal& kabilevC (v)nmelerin ol# % cahiliyye #(nemin#e+ 6ok *or bir i!ti. 8& b)y)k k #rete kar!"& *illeri '(stermekte#ir. 3 !ekil#e s"n"1sal ihtilO1lar ve e!ra1l"k '(steri!leri orta#an kalk"yor. @)nk) yol y)r)me#e herkes ayr" !ekil#e yol y)r)yebilir& elbise 'iyimin#e herkes ayr" tar*#a 'iyebilir& t(ren#e !ahsiyetinin s"n"1"n" ve soy n '(sterebilir ve ay"rabilir. Ama topra%a kapanma#a ayr" 6e!it olma*. :eselO& ayr" bir tar*#a sec#e e#eyim ki insanlar m hterem biri ol# % m anlas"nlar #iye bir!ey olma*. Ama iste#i%im her!ey )st)n#e sec#e e#ebilme serbestisi verilirse& o *aman ellibin t)menlik hal" )st)n#e sec#e e#erim& alt"n"n )st)n#e& ba!kalar"n"n sahip olma#"%" tek par6al"k bir akik ta!" )st)n#e veya kilimin )st)n#e sec#e e#erim& b !ekil#e )st)nl)%)m) '(steririm. W*erin#e sec#e e#ilen !eyin 'enel bir y m ve ahenk ar*et+mesi i6in hi6 kimsenin sec#e halin#e ken#i yalan sosyal #e%erlerini ba!kalar"na satmamas" ve '(stermemesi i6in& bir tara1tan #a sec#e ile )*erin#e sec#e e#ilen !eyin hep ayn" olmas" i6in& hepsinin bir!ey )*erine sec#e etmeleri ilOn e#ilmi!tir. 8n n #a toprak olmas" 'erekir. Toprak her yer#e e!ittirV hakirli%in& *elilli%in& itibars"*l"%"n i!areti#ir. Topra%"n& yerin b al"!"lm"! (rt)s)n)n )*erine sec#e e#ilmesi 'erekir. 9er!eyin )*erine sec#e e#ilmesi cai* #e%il#ir. Toprak )*erine sec#e etme *or nl l % olmasa '(steri!6i& kibirli& asilli%e #)!k)n biri alt"n )*erin#e sec#e e#ebilirV akik ta!"& ipek par6as" veya ne1is y m !ak y)n k ma! )*erin#e sec#e etmesi m htemel#ir. 3 aptalca oy nlar i6in yol a6"lm"! ol r. 9atta sec#e#e bile s"n"1sal ve aristokratik imtiya*"n belirme ihtimalinin olmas" 'erekir. 3 ihtimalin ol# % yer#e beraberini*#e toprak '( t)r)n)*.
B/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

2:ohr2 yani ta!"nmas" m)mk)n bir par6a toprak. Ama b n n ken#isi sonra#an asalet ka*an"yorV k tsal bir!ey ol yor s"rl" bir!ey ol yor sevap san#vi6i ol yor.<X= 9er tara1"n" kirin& pisli%in& terin kapla#"%"& ren'i #e%i!mi! b 2mohr2 n )*erin#en bira*"n" yont yorlar ve s y n i6ine kar"!t"r"yorlar& o s y hastal"%a kar!" !i1a ka*ans"n #iye 6oc % n '(*)ne& k la%"na veya a%*"na s)r)yorlarX 3abam #iyor# ki: 2>6me s y n * n ve k llanma s y n +* n bir olmas" 'erekir2 #iye bir rivayet var. Yani ! anlam#a ki& k llan"lan s i6)ebilecek ka#ar temi* olmal"#"r. Al"!"lm"! olan !ekil#e #e%il. @)nk) s 'etir #iyorlar& i6me s y m & k llanmak i6in miY #iye sor yors n *. 9alb ki temi*lik yap"lan ve y"kama i6in k llan"lan s y n i6ilen s #an olmas" 'erekir. :eselO& 1alanca m ka##es ve k r nt l !ahs"n e%er elbisesine bir #amla kan b la!"rsa& te#bir i6in b)t)n elbiselerini y"ka#"%"n"& temi*le#i%ini& k r tmak i6in bir saat ')ne!in alt"n#a # r# % n '(r)yor *. Yine bir a#am"n )6te biri s & )6te ikisi ise #i%er !eyler olan bir s kayna%"na 'itti%ini '(r)yor *. @)nk) rivayetin 'i*li anlam"yla amel etmek istiyor. Ken#isini temi*le#ikten sonraV #i%er #in kar#e!lerinin #(kt)klerine ilOve olarak o #a her!eyini s kayna%"na veya s ha*nesine #(k)yor. $ s)l+#en sonra o ha*ne#eki s #an +)stelik s)m)k& a%"*s y vs. pisliklerle kar"!"k bir s + bira* al"p 'ar'ara yap"yor ve sevap ols n #iye birka6 av 6 #a al"p i6iyor. 4i6inY @)nk)& rivayetler#e ' +s)l s y n n i6ilen s y n cinsin#en& yani i6ilecek s ka#ar temi* olmas" 'erekir #enilmi!tir. 3e#en ve 6evre sa%l"%"n"n en b)y)k ns r olabilecek bir esas"n& b)t)n hastal"klar"n 'e6i! ve b la!ma ns r yap"labil#i%ini '(r)yor *. 2:ohr2& k tsal bitkiler& a!& helva& 6ere*& t"ls"m& #ilek a%ac"& t)rbe topra%" b)t)n b nlar#a 2mOnO2 var.

2:OnO2 ne#irY isimsi*& 'i*li bir k vvettir. 3a*" e!yalar#a a*& veya 6ok var#"r& hatta ba*" !ah"slar#a ,ok 1a*la ve k vvetli#ir. 3)y)c) i!leri& # alar& (*el vir#ler b)y)c) veya (*el bir ')ce& bil'iye sahip olan !ah"slar"n arac"l"%"yla b 'i*li ')ce sahip olan ')6leri celb e#iyor * ve *apte#iyor *. Yine onlara tevess)l et+
Dİ%MF9 "@9İ8İ +=

mek& sar"lmak onlara el s)rmek ve onlar" (pmekle 2mOna2y" ken#imi*e 'e6irmi! ol yor *. 8 k #retten onlar"n k tsall"%"n#an 1ay#alanm"! ol yor *. 9"ristiyanl"kta r h 2mOnO2n"n tekOm)l etmi! ve talti1 e#ilmi! !ekli#ir. :esih& 2mOnO2 sahibi#ir. @)nk) k tsal bir cins& yarat"l"! ve tabiata sahiptir. Di%erlerinin topra%"n#an ve s y n#an #e%il#ir. 5on ak!am yeme%in#e i6ti%ine inan#"klar" ve hen)* bir miktar" kalm"! olan k tsal !arab"& iki bin y"l#"r ayn" !arab" s ile kar"!t"r"yorlar& b)y)k bir ka#ehe #(k)yorlar hepsi on#an i6iyor. 5onra on n bir miktar"n" #i%er bir ka#ehe #(k)yorlar hepsi on#an i6iyor. 5onra on n bir miktar"n" #i%er bir ka#ehe s katarak i6iyorlar. 3 i! !im#iye ka#ar #evam etmi!tir. Killiselerin ve papan"n b)t)n a*ameti b n#an#". 8& k tsal s & !arap ve k tsal ekme%e sahiptir. Eapa& ke!i!ler& patrikler o 2r h 2 ta!"makta#"rlar. Avam#a b b l nmamakta#"r ve avam cismOnC#ir. 3en& r h sahibi olmayan cismOnC bir a#am olarak <pro1ane= !ayet el#en ele #ola!an !araptan bira* i6ersem :esih0in kan"n#an i6mi! ol yor m. A%er k tsal ekmekten yersem :esih0in cismin#en yemi! ol yor m& #iyorlar. 3 vesileyle 2mOnO2 bana h l l etmi! ol yor. 3 !ekil#e& ben :esih0le m ka##es bir birlik ka*an"yor m& on nla akrabal"k ka*anm"! ol yor m& on n yak"n" ol yor m. ROt"m b)t)n insanlar#a olan ilk ')nahtan +Z#em0in ')nah"+ temi*leniyor& ilOhC ve >sevC bir !ahsiyet ka*an"yor m. 3enim kanaatime '(re b & Mrans"* ; i 3rowl0 n me!h r teorisinin tekOm)l etmi! !ekli#ir. 3ir k"s"m hat"ralar"n"n topla#"%" ve (l)m)n#en sonra yay"nlanan <Karneha= kitab"n#a b teori#en bahsetmekte#ir: Kat"l"m teorisi <Earticipation=. 3ir kabilenin 1ertleri ken#ilerini som t bir !ah"s olarak bil#ikleri hal#e& b)y)c)ler veya #inC vas"talar"n tavass t ile yerine 'etirilen #inC t(renler#e& #anslar#a& o ameller#e ve hatta tav"rlar#a ken#i kabilelerinin toteminin !eklini takli# e#iyorlar. 3(ylece totemlerinin ken#ilerine 'ir#i%ini san"yorlar. :eselO& kan' r ol# klar"n" san"yorlar.

//
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8

/0
3 r h kimin elin#e#irY R h ta!"yanlar"n elin#e#ir. R h ta!"yanlar #a 9"ristiyan r hanCler#ir. 3 a6"#an b)t)n cismOnC !ah"slar"n kiliseye )ye olmalar" 'erekir. 8 r ha sahip olmak i6in ke!i!lere tObi olmalar" 'erekir. 3 !ekil#e ancak r h onlara 'irer. Ancak b !ekil#e 2saint esprit2 ile kontak k rm ! ol rlar. 3a%"!lan"rlar ve A#em0in ')nah"n#an beraat e#erler. 3 y)*#en Yeni6a%0"n ba!lan'"c"n#a y)*binlerce 9"ristiyan& kilise merke*ine )ye olma#an ve resmC r hanClerin arac"l"%" olma#an& 9"ristiyan olmak iste#ikleri i6in katle#il#iler. 9atta ?e+or'e Dan e 'ibi 6o% #in Olimlerini bile ate!te yakt"lar. Meti!i*m& animi*m ve totemi*m topl mlar"n#a 2! rinka2 isimli bir ')6 var#"r. Topl m#a sa#ece (*el bir 'r p b na sahiptir& b nlar r hanCler#ir. 3 k vvetin yar#"m"yla r hlara ve 'i*li k vvetlere n)1 * e#ebilirler& #inC t(renleri& ayinleri& # alar" ve iba#etleri yerine 'etirebilirler. 9alk" #ine ba%layabilirler& ibO#et merasiminin& 6e!itli riya*etlerin ve 6e!itli #inC ayinlerin son n#a a#aklar" ve #ilekleri yerine 'etirebilirler. 8 hal#e b nlar halk kitlesi ile 'aybC k vvetler ve #inC kaynaklar aras"n#a k tsal arac"lar#"r. 3 s"n"1sal imtiya*"n sebebi& onlar"n ken#ilerine (*') tekelcili%e ve (*el 1onksiyonlara sahip olmalar"#"r. <Ş rinka= ')c)ne sahiptirler ve k tsal r h ta!"makta#"rlar.B 3 #inler#eki bir #i%er ortak inan6 ise ! # r& ormanlar& #eni*ler& yery)*) ve '(ky)*) bi*im hayat"m"* )*erin#e etkili olan r hlarla #ol # r. 3 anlam#a mesela sa#ece ba!"m#an bir yara almam& attan veya a%a6tan #)!mem benim (l)m)me sebep olama*. ?erek hayvanc"l"kta& 'erekse *iraatta mahs l sa#ece benim 6abam"n neticesin#e olmam"!t"r. K"sacas" tabiat"n i!aretlerin#e& hayatta& topl m#a ve !ah"sta etkili olan ns rlar sa#ece b '(r+
B+ >slOmi metinler#e r hani kavram" yokt r. 3elki& b n n yerine Olim kelimesi k llan"l"yor. 3 iki kavram ayn" #e%il#ir. @)nk) r hanC (*el bir !ahsiyete ve 'i*li bir k vvet sahiptir& k tsal#"r& etkin bir rol) var#"r& 'i*li bir nQranCCi'e sahiptir. Ali& elbisesi ve ayakkab"s"n"n (p)lmesi 'erekir. A%*"n" s y <salyas"= !i1a#"r& sevapt"r... Ama Olim& basit bir insandır #ini iyi tan"yor& b tan"ma #a tahsil& ara!t"rma ve ictihO# ile el#e e#ilmi!tir. Dolay"s"yla on takli# etmek ve cahilin ona olan ihtiyac" ak"ll" ve mant"kl" bir ihtiya6t"r& 'i*li ve (*el #e%il#ir.

#)klerimi* #e%il#ir. >! ba!"n#a olan #i%er 'aybC ns rlar #a var#"r. 8 hal#e b nlar"n ortak inan6lar"n#an birisi bi*im '(r#)%)m)* yak"n sebeplerin etkili varl"%"na inanmakt"r. I D)nya#a olan ve '(r)nmeyen 6o% 'er6eklerin& mevc tlar"n varl"%"na inanmak& b(ylece varl"k Olemini hay"r ve !er& k tsal olmayan +D rkheim& s len b)t)n #inlerin ortak y(n) olarak& #i%er bir #eyimle #inC '(r)!)n ve # y' n n kayna%"n"& k tsal 1sacre= kavram"n"n mey#ana 'elmesine ba%l" biliyor+ #iye ay"rmak ve 1ertlerin& be#evi insan"n"n hissinin (tesin#e olan 'aybC k vvetlerle birle!mesine ve ba% k rmas"na itikat. +Albette halk ile 'aybC k vvetler aras"n#a bir ara6 olan kimseler arac"l"%"yla bir ba%+. Tabiattaki e!ya#a b l nan& bi*im hayat"m"*#a etkili ol p hisse#ilmeyen b)t)n r hlara ve k vvetlere itikat. >nsan onlarla <resmC r hanClerle= b nlar" celbe#ebilir veya *apte#ebilir. 3 nlar totem inanc" !eklin#e beliren ortak y(nler#ir. Meti! !eklin#e veya say"s"* ')6ler ve r hlar !eklin#e beliriyor.

D8C:E48C E4TAK H7E::8K:E48
>lkel >nsanlar"n A%*"n#an Dinlerin 8rtak U*ellikleri >lkel #inlerin hepsin#en +1eti!i*m& animi*m <r hlara tapma=& totemi*m& mOnO0ya itikat& tab i*min k tsalla!t"r"lmas"n#an t t n& #i%er 6e!itli ilkel #inlere ka#ar+ 6"kar#"%"m ortak U*ellikler k"saca ! nlar#"r. 3 nlar" k"sa ba!l"klar !eklin#e s(yl)yor m& 6)nk) !im#iye ka#ar s(yle#iklerim& b ilkel #inlerin tan"nmas" i6in yeterli#ir.
I+ 3ir ibaret ve alOmet ar#ar#a sebeplere sahiptir. 8n mey#ana 'etiren son sebep 2yak"n sebep2tir. 3 & sebepler #i*isinin ba!lan'"c"n#a b l nm ! olan sebep veya0sebepler#ir. 3irka6 sebep sonra& o i!aretin mey#ana 'elmesiyle son 6lanan& arac" olan sebep veya sebepler ise 2 *ak sebepler2 a#"n" ta!"makta#"r. +:eselO& 6(l otlar" )*erin#e ya%m r n olmas" #aha yak"n bir sebeptir. 3 s y n& 6i%#en kaynaklanmas" ise #aha *ak bir sebeptir. <3 *akl"k ve yak"nl"k ntsbC#ir=& yoksa *ak sebebin sebebi #e #aha *ak sebeplerin son c # r+ 3 ilk sebebe ka#ar var"yor& on#a 6aresi* olarak # rmak 'erekir. 3 ')n bile b ras" 1else1i ve ilmC zihnin t"pk" be#evC insan 'ibi hisse#ilenin ve mant"%"n (tesin#eki kon lar#a # r# % yer#ir.

02
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>lkel #inlerin ortak esasları 1ihristin#en ! son 6 al"n"yor. Topl m ilk #e1a te!kil e#il#i%i ve insan v)c t ka*an#"%" *aman +topl ms * insan asla olmam"!t"r& e%er olm !sa bir hayvan !eklin#e olm !t r& !im#iki !ekil#e #e%il. >nsan b mevc t !ekliyle& ilk #e1a bedevi !ekil#e ortaya 6"km"!t"r. 5onra#an 6e!itli kabilelere& 6e!itli "rklara ayr"lm"!t"r. K t pl eskimo& Amerikal" k"*"l+#erili& Av stralyal" be#evi veya A1rikal" *enci+ 6e!itli mekanlar#a ve *amanlar#a #in #aima on n yol#a!" olm !t r. Daima on nla beraber olm !t r. 9atta 6e!itli #)*enler#e& 'erek #eni*#eki avc"l"k& 'erekse orman#aki avc"l"kta b)t)n b a!amalar#a #ine sahip olm !t r. Ama 6e!itli !ekiller#e bir #ini olm !t r. 3 6e!itli !ekillerin herbiri& #inC bir # y' !eklin#e beli+riyor# . @e!itli 1arkl" kal"plar#a +#inC ayin& ibO#et& riya*et& h)rmet !eklin#e+ '(steriyorlar#" 3 nlar& insan topl m n#a #inin ilk belirme a!amas"n#a '(r)len b)t)n #inlerin temel karakterleri ve par6alar"#"r. :ateryalist sosyolo'lar"n tan"#"%" ara!t"rma kaynaklar"& etno'ra1lar& BG ve IL. asr"n etnolo'lar"n"n ve sosyolo'lar"n ilmC ara!t"rma kaynaklar"n"n #e#ikleri 'ibi +b nlar"n 6o% #insi*#ir veya #ine kar!"#"r= @"karmak iste#i%im son 6 ! # rV #inin tari1ini bir 1ilo*o1tan& bir #in#ar#an& #ini yapay olarak tari1 e#en bir r hanC#en almak veya (nceki 1ilo*o1lar"n ve ya*arlar"n al"!"lm"! y(ntemlerine y' n olarak yapm"! ol# klar" birka6 #in tari1lerin#en bahsetmek& tek tek incelemek& kar!"la!t"rmak veya re##etmek& b n nla son n#a i!e yarayacak mant"kl" bir tari1e la!mak istemiyor m. 3 n n yerine& ilmC meto#la inceleyip& ona la!mak istiyor m. Din& 'aybC varl"klara olan kalpteki inan6tan& 'i*li merhamet # y' s n#an... ibarettir& #iyen b tar* tari1ler& #in bil'isi kitaplar"n#a b l nan Avr pal" sosyolo'lar"n vb.nin yaphklar" tari1ler#ir. 3(ylesi tari1ler 6ok y)*eysel tari1ler#ir. 8t r# % yer#e tari1 b lmak 'ibi bir!ey#ir. >lmC kon #a b(yle tari1 olma*. 8 hal#e nas"l tan"mak ve tari1 etmek 'erek>rY 9er!eyi tan"mak i6in ilmC y(ntem ! !ekil#e#ir: A%er& #ini tari1 etmek istiyorsak& b)t)n ilkel #inleri ilk !ekilleriyle 6e!itli

Dİ%MF9 "@9İ8İ

0.

topl mlar#a 6e!itli #(nemler#e etra1l"ca incelememi* 'erekirse b)t)n #inler#eki ortak y(n) b lmam"* 'erek>r. 3)t)n #inler#e& b)t)n #(nemler#e& olan b ortak y(n #inin temel esas"#"r& tarihteki& topl m#aki ve insan#aki #in # y' s # r. 3(ylece& #inin b tari1ini& b)t)n #inlerin ortak y(n) esas"na '(re 6"kar"lm"! bir tari1 olarak bilmek 'erekir. 8 hal#e #inin tari1i& b ortak *atC s"1ata ve karakterlere sahip olan& hakikat # y' s n#an ibarettir. Dini& sosyoloPiyi& antropoloPiyi veya #i%er bir i!i ara!t"rmak i6in iki meto# var. 3iri 2achronia e2 meto## r& #i%eri 2#iachro+nia e2 meto## r. :eselO& e%er !iirin bir i6')#) veya sonra#an bir i!aret ol# % n & insan"n i6')#)lerinin bir par6as" olma#"%"n" anlarsak bir #e1a 2achro nia ement2 inceliyor *& bir #e1a #a 2#i+achronia ement2 inceliyor *. A%er her iki meto#la ilmC y(n#en !iir y)*#e y)* insan"n 1"trat"n"n bir par6as"#"r #iyebilirsek& her iki meto# b n #o%r lar ve te0yi# e#erse& b !ekil#e amel e#eri*: 3ir #e1a 'eni! bir !ekil#e '(*(n)ne al"yor *& yani ! an#aki b)t)n milletler#e ve topl mlar#a inceliyor *. <3 # r m#a *aman bir#ir& ama yerler 6e!itli#ir=. Ş an#a >ran0#a& T)rkiye0#e& Araplar aras"n#a& baponlar& Amerikal"lar& Avr pa )lkeleri ve be#eviler aras"n#a her yer#e ol# % n '(r)yor *. 3 ra#an bir son 6 al"yor *& 2!iir insan"n r h n#a olan bir!ey#ir& bir i!arettir2 #iyor *. @)nk) hem achronia ement !ekil#e& hem #iachronia ement !ekil#e incele#ik& her #(nem#e ol# % n '(r#)k. 3)t)n be!erC meseleler i6in& b iki meto# ilmC ara!t"rma#"r. 3 yolla #inin 1"trC ol ! & sosyoloPik meto#la incelenebilir. 3e#evC sosyoloPiyle il'il m)talaalar"n toplam" #inlerin kar!"la!t"r"lmas": Animi*m& 1eti!i*m& tab i*m& totemi*m hatta sonraki !ekillerin#e meselO 6e!itlerin tanr"s"na <Rabb l enva0= tapma& tabiat k vvetlerine tapma +b nlar #inin insan topl m n#a tekOm)l etmi! ve #aha )st)n !ekilleri#ir+ Dinin ! (*ellikleri (nce#en beri 8rtak ve 'enel#ir: B+ Din& varl"k Oleminin anlaml" ol ! n ispat e#iyor. I+ D)nya#a& insana ve tarihte nihaC bir sona& nihaC bir 'ayeye inan6.

01
Dİ%MF9 "@9İ8İ

K+ N)c # n& insan"n ikili%i& saneviyyet veya # ali*m. .+ KOinatta k tsall"k. ,+ 3)t)n e!yan"n& i!lerin& 'er6eklerin hisse#ilenler ve hisse#ilmeyenler #iye b(l)nmesi. /+ Dinin sosyal r h ta!"mas". H+ Dinin l slararas" ol ! . -+ Tabiat ve insan birli%i. G+ >nsan& tabiat ve varl"k Oleminin r h n n birli%i. BL+ An#i!e& tela! ve birle!meye y(neli!. BB+ 5or ml l k kavram". Ken#ini yeti!tirmeye inan6. >nsan#a ira#enin ol ! na inan6. Daha iyi bir al"nya*"s" yapmak i6in 'ayret. BI+ @eli!ki esas"na inan6. :)ca#ele esas" ve sava!V #iyalektik. BK+ >lliyet <ne#enseCllik= kOinat"n mant"kC tahlili. B.+ 3eka esas". B,+ D)nya '(r)!)n)n 'eni!li%i. B/+ 8lan !ey#en k rt l ! olan !eyin esaretin#en k rt l !. BH+ insan"n kor nmas" ve m ha1a*as"& hayat"n ve topl m n kor nmas" kavram". B-+ Tan"ma ve tecess)s. BG+ >stih#am ve se6me ns r . IL+ ?)*ellik ve sanat. IB+A!k ve tapma.

9)seyniye+i >r!a#0#a Nerilen Dersler Di*isin#en
?C?%C? DF93 *Sizden+ i&i&e çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten sakındıran ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve RahCm olan Allah0"n a#"yla.

3 kon lar"n 'iri!in#e +ilk ot r m#a b(yle bir as"r#a& b(yle bir kon y ni6in ortaya koymam"* 'erekti%ini& b na halk"n han'i t)r ihtiyac"n"n ol# % n + veya benim #eyimimle& ileri )lkeler#eki bir topl m n& (*ellikle >slOm topl mlar"n"n bir 6e!it #inC ! ra sahip olmas" ve ken#i #inini #ikkatli bir !ekil#e tan"mas" 'erekti%ini anlatm"!t"m. 3 tan"may" ve ken#ini bilmenin 'ere%ini tesa#)1i olarak se6me#i%imi '(r)yors n *. DinC bir inan6 ve iman ol !t rmak i6in 6aba sar1etmemi* 'erekir #emiyor m. Rira #inC iman ve inan6& tan"ma& bil'i ve ! ra ba%l"#"r. +3 c)mle#en olmak )*ere #inC ! r# r.+ A%er #ini tan"ma& bil'i ve ! ra ba%l" olma*sa& #inin& inanc"n ve iman"n ken#isi bir #er#e #eva olma*. 3elki #e #ertlere bir #ert #aha ekler.

0=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>slOm& ileri& hareketli& topl m yap"c" yeti!tirici bir #in#ir. >slOm0"n #"!"n#aki #i%er #inler y !t r c ve y t c #in#ir. 3 ikisi aras"n#aki s"n"rlar" belirleyen& b iki s"1at aras"n#aki #"! ayr"l"%"n 'er6ekle!mesini sa%layan #inC ! r& bil'i ve tan"ma#"r. 3 y)*#en tan"ma#"%"m"* >slOm& #i%er her #in ile e!ittir. 9atta tan"ma#an la!t"%"m"* her k(r& sa%"r inan6 ve i#eoloPi ile e!ittir. Asl"n#a +>slOm topl mlar"n#a+ #inC ! r& bil'i& sosyal0! r& #ok # % topl m bilme& ! r ve k)lt)rel r h& #in ile kar"!m"!t"r& #e#im. Asl"n#a #in& on n 'er6ekle!mesin#e esaslı bir role sahiptir. >slOm topl m n#aki ay#"n& b ! rla topl m n n tarihC 'e6mi!ini tan"maya la!"r. Topl m n k)lt)r ve 'elene%inin i6in+ c #e +ay#"n 'elenek ve k)lt)r) tan"ma#an hi6bir temel i!e el atama*+ bir yer b l yor. 3 y)*#en ben al"!"lm"! klOsik meto# takip etmiyor m. :eselO& tarihle il'ili on veya yirmi kitap se6ip #inlerin s"ras"n" s(yleyerek b"rakm"yor m. 3 * n s)reli ve 1ay#as"* bir i!tir. 3enim se6ti%im meto#& belki en temel meselelerin ortaya kon lmas"#"r. DCnlerin #e%i!mesine #ikkati 6ekmek& b n a6"klamak& b)t)n tarih boy nca #inC '(r)!)n tekOm)l etmesini ortaya koymakta#"r. Dinler tarihi yerine& #aha 6ok #inlerin tahlili& incelenmesi ve tan"nmas" #emek 'erekir. 3 nlar"n hepsi& on n 'iri!leri#ir. 3 ')n asr"m"*"n simas"na +! an#a bile& yans"yan insanl"%"n k)lt)rleri ve #e%i!mesi tarihini tan"mak i6in& b ')nk) #)nya#a insanl"%"n sosyal #e%i!melerin#e& al"n ya*"s"n#a& hen)* i!in i6in#e olan #ini #erin bir !ekil#e incelemek 'erekir. Tarih sosyoloPisi a6"s"n#an b ')nk) #)nya#a& #ini incelemek 'erekir. 9epsin#en #aha (nemlisi >slOm0" tan"mak& bi*im tarihCmi*e& k)lt)r)m)*e& sosyal '(r)!)m)*e& k)lt)rel '(r)!)m)*e& siyasC '(r)!)m)*e& 1else1C ve sosyal ili!kilerimi*e& topl m m * n #)nya '(r)!)ne !ekil veren temel ns r olmas" ne#eniyle *or nl # r. 4ihayet ay#"n"n ken#i halk"n"n hayat" aras"na 'irmesi& halk"n vic#an"n #erinliklerine& karanl"klara inmesi 'erekir. Do% l ay#"nlar topl l % i6in #aima tan"nmam"! ve me6h l kalan topraklar" tan"mas" i6in (*ellikle >slOm0" tan"mas" 'erekir...
Dİ%MF9 "@9İ8İ

0>
@ok s)ratli olan b incelememi*& Unceki #ersimi*#e tarihteki b)t)n #inlerin +U*elliklerin ilkel #inlerin+ ortak (*elliklerin#e kalm"!t".K 3 y(nteme ve (*elliklere #ikkat e#ilerek #inin #ikkatli bir tari1inin yap"labilece%ini s(yle#im.

D8C8C TA48I8
Dinler tarihi kitaplar"n" ok yarak& ken#ini*i b s"n"1ta anlat"lan kon lar" #aha iyi& #aha #etayl" anlamaya ha*"rlay"n"*. 3 kon lara& #aha 1a*la 6aba ve birikimle #ikkat e#ini*. @)nk) b ra#a inceleme ve tahlil& not ya*#"rmaktan #aha a%"rl"kl". Kitaplar#a '(r)yors n *& 'e6mi! ya*arlar& +hatta yeni ya*arlar bile+ilk (nce #inin tari1ini yaparlar. Yap"lan tari1lerin O#eta bir listesin verirler. :eselO& 1alan: 2?aybC varlıklara inanmakt"r2 #iyor. Di%er biri: 2DinV e'emen s"n"1"n halk" y !t rmak i6in y# r# +
K+ Daha 1a*la ok mak ve anlamak isteyenler b kon yla il'ili Mars6a kitaplara m)racaat etsinler. U*ellikle 2Do% ve 3at"0#a Din2 #iye 1evkalO#e ')*el& ayn" *aman#a k)6)k bir kitap var. 3 n & 9in#istanl" b)y)k bir politikac" ya*m"!. Ra#a Kriy1enan. $ mh rba!kanl"%"n#an (nce #ikkate #e%er ilmi& 1ikrC ve k)lt)rel i!lerle %ra!"yor# . 3 ra#a ! n s(yleyeyim ki maalese1 Do% l tahsil yapm"!lar"n bir #i%er eksikli%i #e ! # r: 3at"l" k)lt)r a#amlar"n" ken#i k)lt)r a#amlar"n#an #aha iyi tan"yorlar. Asya Ne A1rika0n"n b)y)k #)!)n)rlerini& hatta >slOm topl mlar"n"n #)!)n)rlerini bile sa#ece A1rika0n"n b)y)k #)!)n)rlerini& bile sa#ece tan"mamakla kalm"yor. 3a*en 6o% n n isimlerini bile # ymam"! olabiliyor *. 9alb ki her (%rencimi* a* veya 6ok 3at"0n"n #)!)nce a#amlar"n" tan"yor. 3 bir 6e!it ken#in#en *akla!ma ve ken#ine yabanc"la!ma#"r. 8k mam"* ve tan"mam"* 'ereken kitap ve !ah"slarla il'ili bir liste ha*"rla#"m. 3 nlar 6o% nl kla tan"ma#"%"m"* kimseler#ir. 9atta >ran0#a isimlerin#en bile bahse#ilme*. K)lt)rel arac"lar"m"* olan 6evirmenler t"pk" sa#ece 3at"0n"n t)ketim mallar"n" 'etiren iktisat6"lar"m"* 'ibi& ay#"nlar"m"*"n t)ketmesi i6in 3at"n"n manevC mallar"n" #a b nlar 'etiriyorlar. 9alb ki #)!)ncenin #erinli%i& 1ikrin 'eni!li%i& (*ellikle r h n n #erinli%i a6"s"n#an 3at"#a& 2Ra#ha Kriy!enan2 'ibi insanlar yokt r. ?e6mi! *aman i6in#e 3at"0#a Eascal veya Ale[ $aneI +hakk"n#a bil'im var+ 'ibi insanlar olm !t r ve ! an#a #a var. Ama Do% 0#aki k(t) iktisa#C # r mlar"na ra%men b k)6)k mOnevi k t plar"& Do% 0n n b )mit mayalar"na ve ')ne!lerine '(re $"rlar birer k)6)k y"l#"*#"r. Do% & !im#i #e canl" bir r ha sahip& #Ohiler #o% rabilir. 8n terbiye e#ip besleyebilir. Ra#ha Kr"v!enan0#an

#i%er bir kitap #aha terc)me e#ilmi!tir. A#"& 2Do% Dinleri ve 3at" Mikri2#ir. 8k maya #e%er bir eser. 3a!ka bir kitapV 6ok titi* bir eser olmamakla beraber& topl m i6in ')*el ve al"!"lm"! t)r#en ol p& Milyisen 5hale0nin A* Mikirli @ok Ya*an2 isimli kitab". Di%er bir kitap ise Pohn 4ass0m "Dinler Tarihi0 kitab"#"r. ?er6i son 6 alma& ak"l y)r)tme a6"s"n#an *ay"1t"r& ama #ers a6"s"n#an ve 6e!itli ekollerin m hteli1 volilerini anlatma a6"s"n#an 6ok kapsaml" bir kilap. @evirisi #e nisbeten ')*el. 23)y)k Dinlerin Tarihi2 isimli ba!ka bir kitap var& b kitap 9Os"m R"*a0n"n kitab". 3 kitaplar" not al"n"*X

0?
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

% !ey#ir2 #iyor. Di%er biriV 2Din& ilkel insanm tabiat k vvetlerin !errin#en k rt lmak ve ken#isini kor yan k vvetleri celbetmek i6in yapt"%" birtak"m yalvar"!& yakar"! amellerinin ve inan6lar"n toplam" #in#ir& o hal#e #in insan"n tabiata olan kork s n#an #o%m !t r&2 #iyor. 3a!ka birisi: 2Din& insan"n e!ya ve tabiat i!aretlerinin sebeplerine kar!" olan cehaletin#en ibarettir.2 @)nk) tabiat i!aretlerini ve olaylar"n" ilmC a6"#an tahlil e#ememi! ve in+celeyememi!tir. Depremin ol ! n 'erektiren ne#enlerin ne ol# % n & r)*'Or"n han'i sebeple esti%ini& ya%m r n han'i ns r n etkisiyle ya%#"%"n" bilememi!tir. 3 son 6lar"& tanr"lar& r hlar veya tabiat )st) k vvetler a#" verilen !eylere #ayan#"r"yor ve b ra#an #a #in mey#ana 'eliyor. 3ir #i%eri: 2Din& r hlara ve insan"n ka#eri )*erin#e etkili ol# % n #)!)n#)%) varl"klara olan esraren'i* inanc"n#an ibarettir++.2 3 tari1ler hi6bir #er#e #erman #e%il#ir. 3 nlarla #in re# veya ispat e#ileme*. Askilerin ve bi*im klOsik ya*arlar"m"*"n hatas"& hemen ba!lan'"6ta bir tari1 vermeleri olm !t r. Tari1ten sonra 'elen her!ey bo! na#"r. @)nk) ilmC y(ntem tari1i son#a '(sterir& ba!ta #e%il. A%er ba!lan'"6ta tari1i yaparsan& sonra s(yleyece%in her!eyle ba!lan'"6taki tari1ten *akla!m"! ol rs n. 9alb ki s(yle#i%in her!ey in 'iri! ve tari1e la!man i6in ak"l y)r)tme olmas" 'erekir. 3 kar!"l"k& ya*ar"n (nce#en yapt"%" tari1in neticesi#ir. 5onra s(yle#i%i her!ey& ba!lan'"6ta yapt"%" tari1in a6"klamas" ol yor. 9alb ki ara!t"rmac"& hakikati el#e etmek i6in 6aba '(sterece%i yer#e tari1e la!"yor. Uncekilerin t)m) ya*ar"n ispat etmeye 6aba '(ster#i%i h)km)n #elilleri#ir. 5onraki ya*#"klar"n"n t)m)y+se esasa ve 'er6e%e la!mak i6in 'iri!tir. 3ir kon hakk"n#a ba!lan'"6ta bir inanca sahip ol p& sonra on ispat etmeye 6aba '(stermek ilmC ara!t"rma#a on lma* bir hastal"kt"r. 3 & ara!t"rma #e%il#irV propo'an#a#"r. Ara!t"rma ! # r: Unce#en bir inanca sahip #e%ili*& meseleleri incelemeye& kar!"la!t"rmaya tahlil etmeye& ba!l"yor * <ve b n n )*erin#e #)!)n)yor *=. 5onra mant"k ve ilmC ara!t"rma bi*i kab l etmemi*
Dİ%MF9 "@9İ8İ

0@
'ereken bir son ca la!t"r"yor. 9atta >nan6lar"m"*a ayk"r" bile olsa. 3 ilmC meto## r& ara!t"rma meto# # r. 5osyal meseleler#e s(*kon s olan meto## r& sosyolo'lar"n se6ti%i meto## r& tabiat ilimlerin#e #e 'e6erli olan meto## r. ?e6mi!te Aristo veya A1lOt n 2insan kon !an bir hayvan#"r2 #iyorlar#". Neya 2insan *ihinsel !ekil yapan& i#eali*m #)*eyin#eki bCr hayvan#"r2 #iyorlar#". 5onra b n ispatlamak i6in par6alar" ken#i yapt"klar" b b)t)ne *oraki y)kl)yorlar#". Unce 2insan ')len bir hayvan#"r2 #iyorlar#"& sonra her mevc # n insan ol# % n ispatlamak i6in on '"#"kl"yorlar#"X >nsan ol# % n nas"l anla#"kY ?)l#)X 3 meto#& b)t)n#en par6aya 'itmektir. Yani (nce b)t)n) kab l etmemi* 'erekir& 2t)mevar"m2 ve yeni ilmC meto# b n n aksi#ir. 3)t)n olan" hen)* tan"m"yor * ve par6alar" inceliyor *. 5onra b)t)ne la!an bi* #e%ili*& ilmC ara!t"rma bi*i b)t)ne la!t"r"yor. ?e6mi!tekiler k ! tan"yorlar#"& k ! n 6an bir varl"k ol# % n biliyorlar#"& (*el bir varl"%" tan"mak i6in ilk olarak (nceki tari1i y' l yorlar#" ve h)k)m 6"kar"yorlar#". Ama yeni meto# +ilerlemeler #aha 6ok b meto# n son c # r+ k"yas& t)m#en'elim ve *ihniyete y(neli! meto# n orta#an kal#"r"p& 'er6ek #eney meto# n#an& tahlili inceleme#en ve mant"ksal t)mevar"m#an yar#"m al#". :eselO k ! tan"mak i6in& #i%er 6e!itli k !lar" ara!t"rmak 'erekir. 8rtak olmayan y(nleri atmak& ortak y(nleri almak ve toplamak 'erekir. Ancak o *aman 2k ! 6an bir varl"kt"r2 #iye tari1 yap"labilir. Alli bin& k"rk bin& ot * bin 6e!it k ! n incelenmesin#en ve par6alar"n m)talOa e#ilmesin#en sonra +par6alar" kar'a& ')vercin& ser6e& k mr ...# r+ k ! n tari1ine la!t"k. 3)t)n b k !lar"n aras"n#a sa#ece yarasan"n yavr layan bir t)r ol# % n +bir istisna+ anl"yor *. 3 tari1ten ! ikinci tari1e la!"yor * 2k ! y m rtlayan bir varl"kt"r2 #iyor *. 3 ilmC kan nlar" sonra b l yor *. 5onra bir s)re inceleme& ara!t"rma ve m)talOalar. 3 !ekil#e ilim a#am" yeni bir ke!i1 yap"yor& ilmC bir kan n el#e e#iyor. 3 kan n ayn" *aman#a #o%+

I
0/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

r # r& 6)nk) on n esas" )*erine tekni%i ve ilmi mey#ana 'etiriyor. Tabiat"n i!ine m)#ahale e#iyor. Do%r olarak #a ortaya 6"kar"yor. 8 hal#e& b !ekil#e kan nlar b lman"n& tabiat meselelerin#en b !ekil#e h)k)m 6"kar"lmas"n"n #o%r ol# % belli ol yor. Ama insanC ve sosyal meseleler#e b kan n sabit ve istisna kab l etme* bir kan n #e%il#ir. Ama eskilerin t)m#en'elim meto# na '(re b meto# emin olmay" sa%layan bir meto## r. Dinin tari1in#e #e b(ylesi bir meto##an& yararlanmak 'erekir. :eselO& b i! i6in bir tari1i se6ip .G tanesini re##e#erek birini ispatlamak yerine #ini 6e!itli #(nemler#e inceliyor *& ortak y(nlerini b l yor *. 3)t)n "rklar"n ve k"talar"n #inlerin#e olan ortak y(nler +K *ey Amerikal" k"*"l#erililer#en& 3at" A1rikal" *encilere ka#ar. 5OmC Arap #inlerin#en& AryOC 9in# #inlerine ka#ar& me#enC >ranl" #inlerin#en vah!i Av stralya kavimlerinin #inlerine ka#ar+ b ortak y(ne #ikkat e#ilerek& ilmC ve inkOr e#ilmesi m)mk)n olmayan bir tari1 el#e etmi! ol yor *. 3 ara!t"rma#an sonra el#e e#ilen !ey& #ine sahip olmaya ba%l" bir tari1 #e%il#ir. 3 #ine kar!"#"r ve #ini olmayan bir tari1tir. 3 ilmC r h tan"yan ve ilmC r h sahibi olan kimse& b tari1i kab l etmek *or n#a#"r. Unceki ot r m n son n#a '(r#)%)n)* !ey& ilmi incelemenin neticesi#ir. Din#en bir tari1in& ortam"#"r. Dinlerin ortak (*ellikleri#ir. >nsanl"%"n ilk #inlerin#e s(*kon s olan a6"klanmaya& yor ma& 1ikir y)r)tmeye ihtiya6 # yan !eyler#ir. 3 ')nk) e'*istansiyali*m& materyali*m& i#eali*m v#. b)t)n 1else1eler#e #e s(*kon s olan meseleler#ir& b)t)n b 1else1eler b meseleler ile k !at"lm"!lar#"r. Şim#i #inlerin ortak (*elliklerini yanyana #i*mekle& bir kelime bir hakikat ve #in i6in bir tari1 el#e e#iyor *. Tari1te& 2?aybC varl"klara inanmak2+#enilen #eyimle bir!ey a6"kl"%a kav !m yor. 3)t)n #inlerin 'aybC varl"klara inan#"klar" #o%r # rV ama b #in 6e!i#inin (*elliklerin#en ve hakikatla rından biri#ir+ 3 #in tari1i& #inin bir #"! s"1at"#"r& #ini '(r)n)mlerin#en biri#ir& #in asla b k)6)k s"1atla s"n"rlan#"r"lama*. ?er+

Dİ%MF9 "@9İ 8İ 00
6i #inlerin bir par6as" #a 'aybC mevc tlara inan6t"r& ama b hakikat #inin toplam"n" '(sterme#i%i i6in m)kemmel bir tari1 #e%il#ir. b n'&. bilin6li vic#an#an <conscience= ba!ka& bilin6si* vic#an yani bOt"nC ! r ve me%m le vic#an <Inconscience=& vas"ta bir vic#an"n ol# % n s(yl)yor. Mre # bilin6 ve bilin6si*li%e inan"yor# . 3ilerek se6ti%imi* ve yapt"%"m"* !eyler +meselO bilet sat"n almak& otob)se binmek& )niversiteye 'itmek... 'ibi+ ! rl vic#an" emriyle#ir. 3ilmeyerek se6ti%imi*& yapt"%"m"* ve t tk n ol# % m * !ey ise ! rs * vic#an"n emriyle#ir. :eselO& bilme#en bir ren'in ho! m *a 'itmesi& #i%er renkten ise ne1ret etmemi*& birin#en ne1ret etmemi*& bir elbisenin ho! m *a 'itmesi& y)ksekten korkmam"* 'ibiX 3 nlar"n sebebi hep ! rs * vic#an#"r& b vic#an"n bir ak"m" var#"r. Ama b n' b iki vic#an aras"na arac" vic#an" koy yor# . Arac" vic#an& b iki vic#an"n cinsin#en #e%il#ir& b >kisinin aras"n#a#"r& yar" bilin6li#ir. 3 )6)nc) vic#an" 2consaencesocial2& yani 2sosyal vic#an2 olarak a#lan#"r"yor. 5osyal vic#an& 1er#i topl m tara1"na 6eken bir ')6t)r. Tek ba!"na yemek on n tabiat"na ym yor +Yeme& b rP va*iyi (yle yapm"! ki tek ba!"na hayat& on n i6in tahamm)l e#ileme* bir+!ey#ir. ?er6i evinin 'i*li k(!elerin#e& !ahsiyetini hissetmek i6in ve bireysel a!k" i6in !iir s(ylemi!tir. Ama !iiri n)ve ol !t r# % ve !ekil al#"%" *aman ok y c n n ar#"n#a #ola!"yor& on yay"nlamak istiyor. 9alk" ken#i varl"%"n#an bir 6e!it haber#ar etmek istiyor. 3)t)n b nlar#a insan"n topl m tara1"na y(neli!in
.+ b n' $ari 2(stov Mre #0 n '(r)!lerini '(steren 6ok b)y)k ilim a#am" i#i. 3 n#an alt"+ye#i sene (nce .svi,re'de (l#). b n'0""n eserlerin#en birisi 2?i*li >nsanC R h n incelenmesi2 a#l" eseri#ir. ?ayretli birinin on terc)me e#ip Mars6a0ya ve k)lt)re b)y)k bir hi*met yapmas"n" )mi# e#iyor m. 3ilmiyor m& iran0#a ni6in hi.T5.ey tahsilliler ve 6evirmenlerimiJ arac"l"%"yla kalb ra 6evriliyorY 3a*" (*el kitaplar& meselO 3schelar#0"n b)t)n eserleri terc)me e#ilmi! veya e#iliyor. Ama 3achelar#0"n ken#i itira1"yla #a ken#isin#en #aha k vvetli olan 9liat0tan bir tek yazı bile terc)me e#ilmemi!tir. b n' #a terc)me e#ilmemi!tir& tanınmıyor tan"nmas" 'erekir.

.22
Dİ%MF9 "@9İ8İ

belirtileri '(r)lmekte#ir. 3 1er#iyetten topl m tara1"na ka6"!& 1er#in topl m r h ile ba%l"l"%"#"r. 2b n'2& b (*el sosyal vic#an" tari1 e#iyor. 3 sosyal vic#an"n ken#ine (*') sa1halar"& b(l)mleri var#"r. 5iyasC iktisa#C ve ilmC sa1ha. b n'0 n #eyimiyle hepsin#en #aha #erin ve etkin olan (*el sa1ha b #inC ve ir1an" vic#an#"r. b n'0 n b s(*) bir yere ka#ar #o%r # r. Dinlerin ortak (*elliklerin#e say#"k. 3 (*eliklerin#en biri +/. s"ra#a olan"+ #inin sosyal r ha sahip olmas" i#i. 5osyolo'lar"n +b c)mle#en olmak )*ere Mre # ve D rkhe+im+ hepsi& b)y) ile #inin aras"n#aki 1ark"n b n#a ol# % na inan"yorlar. 3)y) 1er#iyyet tara1"na y(neliyor& #in ise topl m tara1"na y(neliyor. Din& #aima 1er#C topl ma 1e#a etmek istiyor. Mer#i men1aatlar"& topl m men1aatlar"na 1e#a etmek istiyor. Mertten topl m ve #i%erleri i6in 1e#akOrl"k istiyor. 9alb ki b)y)c) #i%erlerinin men1aatlar"n" ken#i m)!terilerinin men1aatlar"na 1e#a e#iyor. D)%)m) #i%erlerinin *arar"na 1er#in tara1"na a6mak istiyor. Nersay0"n (*el kilisesi mabe#in#e& Nersay kilisesinin alt tara1"n#aki b)y)c)n)n m)!terilerine #)%)m a6mak i6in& kanlar"n#an ila6 yapmak )*ere Ul#)r#)%) bir6ok / ')nl)k 6oc k cese#i ortaya 6"km"!t". 3)y)c) / ')nl)k 6oc % n (l)m) pahas"na meselO m)!terisinin #)!man" m sibete %ras"n #iye 6e!itli e1s nlar ok m !t rX 3 b)y)c) ve ca#"n"n #aimC !ekli#>r. Kabilenin b)y)c)s) #)!man" yok etmek istiyor. D)!man kabileyi sel 1elOketine %ratmak istiyor. >neklerini yok etmek ve s)tlerini k r tmak istiyor. 3 nlar"n hepsi& topl m n 1er# i6in 1e#a e#ilmesi#ir. Ama #in& b)y)n)n aksine #aima 1er#i ken#in#en #"!ar" 6"karmak istiyor. Mer#i topl m r h #)*eyin#e hatta kabilesin#en #aha )st bir #)*ey#e hareket 'e6irmek istiyor. 3 & #inin (*elliklerin#en biri#ir. 3 ra#a b n'0 n #i%er incelemesin#e #ini # y' #e#i%i # y' & insan"n sosyal vic#an"n"n en temel #i*ilerin#en& en temel b(l)mlerin#en biri#ir. 5osyolo' ve sosyoloPi tarihi& #in r h n n sosyal ol# % n n son c na
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.2.
la!"yor. 9atta Ohirete y(nelen #inler ve ir1an" #inler bile sosyal& )mmet6i& topl mc #inler#ir <sapma #(nemleri #"!"n#a=. Ama 0b n'0 n te*i bir yere ka#ar #o%r 0 #e#im. Rira b te* +her ne ka#ar #o%r #a olsa+ #ini a6"kl"%a kav !t ran bir!ey #e%il#ir. b n' insan 1"trat"n"n #erinli%in#e (*el bir yeri insan"n yar" bilin6li sosyal vic#an" olarak '(steriyor. Ama b # y' n n ne ol# % n s(ylemiyor. @)nk) b n s(ylemek b n'0 n i!i #e%il#ir. EsikoloPinin i!i hakikatlar"& merhametleri # y' lar" tan"mak #e%il#ir. 3elki b merhametler aras"n#aki ili!kilerin sebebini b lmakt"r. @ok ')*el bir eser olan 2Din veya >nsan"n D(rt 3oy t 2 a#l" kitaptan ok yor *& !(yle #iyor: 2D)nya )6 ma##C boy t + * nl k& 'eni!lik& y)kseklik+ #"!"n#a bir *aman ve mekOn boy t na& yani 2Ainstein2"n #eyimiyle bir perestansa sahiptir. +Ainstein i*a1iyetin#e+ insan"n r h n#a #a #(r#)nc) boy t var#"r& #in b (*el insanC boy t n '(r)n)m) ve tecellisi#ir. A%er #inin k(k) i6imi*#e m)phem bir #erinli%e ve *ihinsel tasavv rla i1a#e e#ilmesi m)mk)n olmayan bir yere la!"yorsa& b insan *ihninin hisse#ilen ve a6"k boy tlar"n#an #o%mam"!t"r. >ktisa#C meseleler y(neli!& cinsel y(neli!& !ahs"n ken#isini sav nmas" 'ibi insan !ahs"n"n temel 6abalar"n#an biri#ir. 4ere#en kaynak al#"%"n" ve nereye 'itti%ini biliyor *& sebebinin ne ol# % belli#ir. >nsan"n han'i boy t n n belirmesi ol# % belli#ir. Ama ir1an" # y' & *ihin tara1"n#an tasavv r e#ilmesi m)mk)n olmayan bir 6e!it y(neli!& 1else1e ve kar"!"k bir (*el a!kt"r. >nsan *Ot"n"n& m)!ahhas& a6"k s"n"rl" i6 ')#)lerinin belirmesi #e%il#ir. 3elki #(r#)nc) boy t olarak a#lan#"r"lan 'i*li boy ttan #o%m !t r.2 3 #o%r ve kab l etti%im bir teori#ir. 3ir 6e!it #aima tapma& b boy t n (*elliklerin #en#ir. 3)t)n b nlara ra%men& b bile #in hakikatinin ne ol# % n #ikkatli bir !ekil#e s(ylemiyor. 4i6in ve y(n)n) han'i tara1a #o%r ol# % n s(yleyemiyor. Ama ! 'er6e%i a6"kl"%a kav !t r yor& #in tabiat ns rlar"n#an& cehaletten& kork #an veya meselO iktisa#C ve sosyal ns rlar#an #o%mam"!t"r. >nsan"n 1"trat"n#an& insan"n *Ot"n"n 6e!i#in#en #o% yor. 3 insan"n

.21
Dİ%MF9 "@9İ8İ

*Ot"n#an& insan"n 'enlerin#en& insan"n r h n n boy tlar"n#an+#"r. Ken#ine (*') (*el bir yere sahiptir. Ama bi* meseleyi #aha 6ok& #aha #ikkatli incelemeye ve mant"kl" bir tahlil el#e etmeye m htac"*. Dinin ne ol# % n Y A6"kl"%a kav !t rmam"* 'erekir.

3il'i sosyoloPisii& yeni bir ilim#ir. 5osyoloPi#en #aha yeni#ir. 3il'i sosyoloPisi& bil'ilerin& tan"mlar"n& maari1lerin& k)lt)rlerin milletlerin ve 6e!itli topl mlar#a #inC& ilmC 1else1eyi& sanat" yapm"! olan vic#anlar"n sosyoloPik !ekil#e incelenmesi#ir. Melse1e& sanat& #in& e#ebiyat& ir1an vb. 6e!itli #(nemler#e bir topl m#a ortaya 6"k"yor& yap"l"yor& besleniyor. 3 nlar sosyal k(klere sahiptir. 3 k)lt)rel ve ilmC (*ler#en bahse#en sosyoloPik ve ilmC k(kler& sosyoloPik incelemeler& tahliller& bil'i sosyoloPisi veya bil'i teorisi adını al"r. BG. asr"n eski sosyoloPisi tan"may"& bil'iyi k)lt)r) temel meseleler !eklin#e inceleme#en 6ok sa#e bir !ekil#e meselO 2i! ara6lar"n"n etkisin#e#ir2& veya 2)retimin etkisi2 alt"n#a#"r #iyor. 3il'i sosyoloPisi b etkileri inkOr etmiyor. Ama b nlar" sosyal kal"plar#a m)!ahhasla!t"r"yor. :ant"kC bir s"ra takip ettikten sonra& alt yap"ya la!t"r"yor. 9alb ki BG. asr"n sosyolo'lar" 6ok sa#e bir !ekil#e ve avamca bir )slQpla 2alt yap"2#an 2)st yap"2ya 6 yorlar#". Yap"!"p t tma#"%" *aman #a *oraki t tt r yorlar#". T tmayan tahminler yap"yorlar#". Şim#i #e yaptıkları 'ibi. 3il'i sosyoloPisinin i!i& bil'ilerin sosyal boy tlar"n" '(stermekte#ir. 8 insanC bil'iler#en ve maari1ten birisi #e #in#i. ? nvich0in #eyimiyle , +elbette benim #i%er ekollerle yapt"%"m tari1lerle 2Insan& 6e!itli k)lt)rler#e ve #evirler#e& 6e!itli manevC tecellilere sahip ol# % n '(steriyor.2 3 meselenin !ekli#ir& yani insan"n her boy t yla parlak bir ren'e sahip olan& yay"lm"! r h # r. >nsan"n tek boy tl ve tek kaynakl" vic#an" #e%il#ir. >nsan 'enel olarak her topl m#a ve her #(nem#e birka6 m)!ahhas vic#ana sahiptir& #i%erlerinin
,+ 3il'i sosyoloPisinin son )1r"&lerini ve teorilerini +en a*"n#an Mransa 5osyoloPi ekol)n#e+ on n #erslerin#e i!ittim BG,G+ BG/L y"llar"n#aki& on n alt" ayl"k #erslerini b ra#a alt" #akika 'ibi 6ok k"sa bir *aman *ar1"n#a #a olsa s(ylemek *or n#ay"m.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.2<
vic#an"n#an tam olarak *akt"r. 3 birka6 vic#an b)t)n insanl"k tarihi boy nca insan"n 1ikirsel& be#ensel ve k)lt)rel tekOm)l)ne y' n olarak& hem be#evi topl mlar#a hem #e y'ar topl mlar#a belir'in ve ba%"ms"* belirmelere sahip olm !t r. 3inOenaleyh insan k)lt)r ve me#eniyeti& sosyoloPik a6"#an 6e!itli insanC vic#anlar"n ve '(r)!lerin esas"na '(re taksim e#ilebilir. <Dikkat e#ini* b esas& 3il'i 5osyoloPisi ilmi#ir=: B+ Melse1C vic#an: Melse1C vic#an& insan"n aklC '(r)!)n)n #)nyay"& kOinat"& insan"n al"nya*"s"n" ve b)t)nsel i!aretler aras"n#aki ili!kileri tan"ma& tahlil etme ve a6"klama#aki tecellisin#en ibarettir. 3 ')n ne yiyor *& yar"n ne yapal"m ki #aha iyi para ka*anal"m& han'i i!i b lal"m ki istikbOl va0# etsinX Ne b 6e!it #i%er sor lara 1else1e cevap verir. Melse1enin yar"n"& (l)m#en son+ras"#"r. >lmin yar"n" ise& yar"n sabaht"r. Melse1e insan"n *Ot"n#a #aima kay'"s" # y lm ! olan 'enel sor lara cevap veriyor. 3 sor lar"n ve cevaplar"n toplam"& sormaya ve cevap i!itmeye olan ihtiya6 1else1esi#ir. I+ >lmC vic#an. K+ Teknik vic#an veya sanayi vic#an". .+ Eratik siyasC vic#an +Era'mati*m b(ylesi bir vic#an"n belirmesi#ir.+ ,+ 5anatsal ve e#ebC vic#an. ?)*el sanatlar b vic#an"n belirmesi#ir. Melse1e& ilim& teknik ve pratik meseleler ile tam olarak ayr" ol# % n '(steriyor. 5anatsal vic#an ')*elli%i tan"yor& ona kar!" # yarl"l"k '(steriyor. 9alb ki& ilmC& mant"kC& iktisa#C ve 1else1C bir mesele #e%il#ir. Us len ')*ellikleri te!his e#en ve ay"ran ba!ka bir vic#an#"r. 5anat" ve sanat"n ')*elli%ini anl"yor. /+ 5on nc s ise ir1an" ve #inC vic#an#"r./ 5okrat& A1lOt n& Aristo& RO*i ve AbQ Ali 5ina 'ibi a#amlar& 1else1C '(r)!e sahiptir.
/+ )rkek arka#a!lar#an biri 'e6en ot r m#a& 2ni6in 6ok (nemli olan 1alanca meseleyi en sona al#"n"*Y2 #iye sorm !t : Unemli ol# % i6in #e#im. 3a*"lar"& toplant"lar#a (nemli a#am" y kar"ya ot rtt klar" 'ibi. Unemli meseleleri #e (nce s(ylemeleri 'erekti%ini san"yorlar. 9alb ki re##e#ilmesi 'ereken y)*eysel ve basit meselelerin (nce ortaya kon lmas" 'erekir. An (nemli mesele#en (nce '(sterilmesi 'erekir. 3 ilmC meto## r

.2=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

25artre2 'ibi bir a#am Olim #e%il#ir. 4e 1i*ik6i#ir& ne kimya'er#ir& ne #oktor# r& ne teknisyen#ir& ne sanat6"#"r& ne ir1Oni # y' ya sahiptir. Di%er vic#anlar" ya *ay"1t"r veya asl"n#a tesirsi* kalm"!t"r. >lmC vic#an#a #a ilmin 1ilo*o1tan ayr" ol# % '(r)yor *. 3a*" 1ilo*o1lar"n ayn" *aman#a Olim #e ol# klar" #o%r # r. Ama b iki kavram tam olarak birbirin#en ayr"#"r. :eselO& birinin 1else1C meseleler#e *irve #)!)ncelere sahip ol# % n & ama 1i*ik& kimya& matematik& cebir ve b nlar"n ben*erlerin#e #aima s"1"r al#"%"n" '(r)yor *. 5on n#a <b(yle birini= ok l#an *ak+la!t"r"yorlar. Ama ayn" a#am 5artre0nin ya*"lar"n" ok yor& hocas"n#an #aha iyi anl"yor. 3 y)*#en 1else1C vic#an& ilmC vic#an#an ayr" bir!ey#ir.

Teknik vic#an kon s n#a en ')*el (rnek& bi*im ken#i k(y+ l"lerimizdir- 3at"l"lar"n 2Do% l lar"n beyinleri ir1an" ve !airOne#ir. Teknikten& 1en#en bir!ey bilme*ler& otomobil ar"*alan"rsa yol ortas"n#a kal"rlar. Do% l !o1(r araba#an anlama*& anlasa bile elin#en bir!ey 'elme*2 #iye itham etmelerinin aksine& kahvenin ol# % ve bo! s(*lere tahamm)l e#ilen o k(ylerin birin#e bir a#ama 6"k"p arabaya bak"yor. 4e makinay" tan"yor& ne sanayi ve ne #e teknikten bir!ey anl"yor+ K(y#en bir #e1al"%"na bile ols n #"!ar" 6"kma imkOn" b lamam"! olan b a#am& bir ipl>k& !eker& tel& k)6)k bir #e%nek par6as"& k)6)k bir 6eki! ve k)6)k bir teneke par6as"yla arabay" tamir e#iyor& araba yol na #evam e#iyor. Araba#a ot ran iki m)hen#is ise elbiseleri kirlenmesin #iye bakm"yorlar bile. 3 teknik yetenek ve '(r)!t)r& teknik vic#an#"r. MikrC a6"#an veya ak"l a6"s"n#an 6ok a!a%" bir #)*ey#e olan +hatta ortalama #)*ey#en bile #aha a!a%"#a olan+ ba*" 6oc klar"n ev#e ve ok l#a herkes i6in alela#e olmayan !eyler yapt"klar"n" '(r)yor *. 3 teknik yetene%in ortaya 6"kmas"#"r. @o% nl kla teknik ve bilimsel yetenekleri +U*ellikle *aman"m"*#a+ ayn" !ey olarak biliyorlar& ama sosyoloPi& hatta psikoloPi b ikisini birbirin#en ay"rm"!t"r.

Dİ%MF9 "@9İ8İ .2>
3a*" topl mlar& 1else1C a6"#an k vvetli#ir. :eselO& Atina 'ibi. 3a*"lar" ilmC a6"#an k vvetli#irV Mransa 'ibi. 3a*"lar" ise teknik a6"#an k vvetli#irV Almanya 'ibi. @e!itli me#enC ve ileri topl mlar#a b n n tam olarak belir'in ol# % n '(r)yor *. 3i*im topl m m *#a #a b(yle#ir. Teknik i!ler s len bir kabilenin elin#e#ir& *iraC i!ler #e o i!e yetene%i olan #i%er bir kabilenin elin#e#ir. Eiknikler#e bir 6oc % n annesin#en ayr"l"p& se6ilme#i%i hal#e ken#ili%in#en bir 'r b n li#erli%ini ele al#"%"n" '(r)rs)n)*. Di%erlerini 6ekmek ve onlara li#erlik yapmak i6in (*el bir yetene%e sahiptir. 9erkesi nas"l istih#am e#ece%ini ve i!e nas"l te!vik e#ece%ini biliyor. Tarihte& #)nya li#erlerinin ne 1ilo*o1lar#an& ne Olimler#en ne teknisyenler#en ve ne #e e#ipler#en olma#"%"n" '(r)yor *. 3elki b yetene%e k vvetli +(*ellikle 6abalar"n ba!lan'"c"n#a+ bir !ekil#e sahip olan kimseler#ir. 3 sebeple #aima #i%erlerin#en (n#e olm !lar#"r+ 5anatsal ve e#ebC vic#an& insan#aki (*el # y' # r. 4e akl"n ve 1else1enin& ne #e ilminV b nlar"n hi6birinin par6as" #e%il#i. ?er6i b ')n sanat" veya ')*el sanatlar" topl m n& 1else1enin veya #)!)ncenin hi*metine ar* e#elim #enil#i%ini # y yor *. Ama sanat"n ken#isi onlar"n cinsin#en ayr" bir!ey#ir. Şat"r Abbas 5ah bC0nin !iirine bakt"%"n"* *aman& hayret e#iyors n *. 5onra on '(r)nce& ekme%i tan#"ra koyan sta <yani !at"r= ol# % n & ekmek pi!ir#i%ini 1arke#iyors n *. 3 iki alOmet <!iir ile stal"k aras"n#a hi6bir ben*erlik '(remiyors n *. @)nk) ok ma ya*mas" yok. Melse1e bilmiyor& ilim#en haberi yok& hatta !iirin #ivan"n" bile ok mam"!t"r. Ama s(yle#i%i !iir& y)*lerce )stO# 1ilo*o1 ve e#ip aras"n#a kimsenin ben*erini s(yleyeme#i%i kapasite#e bir !iir#ir. 3)t)n e#ebC ekolleri ok m !& eski ve yeni e#ebC metinleri '(rm)!& #ers veren bir hocan"n bir tek beyit !iir ve bir tek sat"r nesir bile ya*ama#"%"n" '(r)yor *. 3a*en *oraki bir !iir s(ylese bile& on#an bir!eyler )mi# e#enler s(*)ne k lak t"karlar. 3 na kar!"l"k t"p tahsili yapm"!& e#ebiyat bran!"n#a tahsil '(rmemi!

106
Dİ%MF9 "@9İ8İ

olan birinin& en ')*el !iirleri ve nesirleri s n# % n '(r)yor *.H ?)*elli%i yaratma ve tan"ma insan#aki (*el bir vic#anC yetenektir. 3)t)n sanatlar b k #retten #o%m !lar#"r. 8 '(r)!lerin hepsi sanatkOrla alay e#iyor& sanatkOra sal#"r"yorV sanatkOr"n ken#ine (*') bir mant"%a ve isti#lale sahip ol# % n kavrayam"yorlar. Ak"l ve mant"%" kab l etmiyor. Ama ')*elli%i tan"ma # y' m * ve sanatsal vic#an"m"* !i##etle kab l e#iyor. AklC isti#lal#en #aha iyi kab l e#iyor. :eselO& m m& ilmC& 1else1C ve teknik a6"#an bir par6a m m# r& i6in#e #e bir miktar pam ktan iplik var#"r& kelebek <pervane= ise tesa#)1en on n etra1"n#a #(nen ve on n ate!iyle yanan bir hayvan#"r. Ama e#sbC vic#an a6"s"n#an b b)y)k bir insani mesele#ir:

*M ( n vefasına 'lan nazı( her an &andıktan s'nra Mate(deki k l rengi( per)ane dökü&'r"*

3 alOmet <m m n yanmas"=& kar!"s"n#a ni6in bir vic#an le**etin ve ')*elli%in #oy m noktas"na la!"yorY Di%er bir vic#an ise ni6in b rn n n c yla b n nla alay e#ip& 0yalan0 #iyorY 8 hal#e b i!aret& iki hOkimin kar!"s"n#a # rm !t r. >nsanlar r hsal y(n#en anla!ma kon s n#a mesa1e katettik6e& onlar#aki b vic#anlar #a k vvetlenir. Yani 1ay#a #e%erin kenar"n#a yer al"yor. De%er& 1ay#aya e'emen ol yor. De%er 1ay#a#an ayr" b>r+!ey#ir+ DinC ve sanatsal kavramlar& #aha 6ok #e%er esas"na #ayan"yor& 1ay#a esas"na #e%il. May#a ve #e%er sosyoloPik bir kon # r. 5osyoloPi#e 1ay#aV bi*im ma##C ihtiya6lar"m"*#an birini 'i#eren ken#ine (*') bir men1aattir. De%er iseV bir i!aret veya hakikat i6in inan#"%"m"* h)rmet ve asalet # y' s n#an ibarettir. :eselOV bir hasta i6in& a#am"n biri bir #emet ')l& #i%eri be! k t elma kompostos & )6)nc) biri ise ona hayat"n#a ken#isine ve ailesine yarayacak olan bir sini veya 6ay#anl"k '(t)r)yor. 3 ra#a ')l) se6en #e%er esas" )*erine hareket etmi!tir& #i%er ikisi ise 1ay#a esas"na '(re.
H+ Şairlerimi*in ve ya*arlar"m"*"n 'e6mi!ine& #ikkat e#ersek ,o%(nl(%(n(n edebiyat (%rencileri olmadı%ını '(r)r)*. 3 n nla beraber >ran edebiyatına *en'inlik ka*an#"rm"!lar#"r& san.nl ok l (%roncisi olan Ihvan+ 5alis ve #i%erleri. Dİ%MF9 "@9İ8İ

107
3a!ka bir (rnek: 9en)* 1ikri ol' nl %a eri!memi! bir a#am !ehrimi* 'elmi!ti. Ş(yle #iyor# : 23i*im kabilemi*#e iki ki!i var#". ;orel ve 9ar#y 'ibiy#iler. 3 6eli!ki ken#ilerine (*') ba*" !akalar"n mey#ana 'elmesine sebep olm !t . >kisi hep beraberler#i. Ayn" o#a#a iki talebe i#iler. 3iri 2n n2& #i%eri 2eli12 'ibi birlikte ya!"yorlar#". 23irlikte 'elip& birlikte 'i#iyorlar#".2 9em!ehrimi* onlara ha1i1 ve komik #emek istiyor# ... Ş(yle #evam e#iyor# : 23 nlar"n bCri #i%erine ')listan#a ')l #erme #e%eri bi6iyor# + Di%eriy5e ona 1"r"nc"l"k #e%eri bi6iyor# .2 3i*& ikincinin # r m na ac"maya ba!lam"!t"k. Ama !akay" anlatan"n& 2')l) #eren2e kar!" U*)r #ileme tavr"na 'ir#i%ini '(r#)k. Anla#"k ki hakarete %rayan 1"r"nc"& ekmek pi!ir#i%i i6in hakaret e#iliyor# . ?)l ise hi6bir i!e yaram"yor. 9atta ot eken veya yonca eken hi6 olma*sa e!e%i memn n e#iyor& ama ')lc)l)k ise bo! bir i!tirX 3i*im h)k)m vermemi* ile onlar"n h)k)m vermesinin birbirine *"t ol# % n '(r)yor *. @)nk) onlar 1ay#a esas"na '(re& bi* ise #e%er esas"na '(re bak"yor *. 5ay'" # y' s & ta*im& *Oti asalete inanmak& bi*im h)k)m vermemi*e etki e#en i!aret& #e%erin (*elliklerCn#en#ir. Ama 1ay#a ve men1aatta bir!ey i6in say'" ve k tsiyete inanm"yor *. 3i*i on n tara1"na 6eken& *ar ret ve ihtiya6t"r. 8n ta!"#"%" 1ay#a i6in istiyor *& ken#isi i6in #e%il. Us len sanatsal vic#an ve # y' & 1ay#a esas" )*erin#e #e%il#ir& #e%er esas" )*erine#ir. 5anat" topl m n ve sosyal ihtiya6lar"n hi*metin#e k llanmak isteyen kimseler& sanat" sosyal 1ay#an"n hi*metin#e k llanmak istiyorlar. Ama b sanat"n al6almas" #e%il#ir. @)nk) sosyal 1ay#a 1ert i6in #e%er#ir. Yani halka ekmek temin etmek i6in ken#i ekme%in#en va*'e6en kimse& 2halk"n ekme%i0ni #e%er !eklin#e ortaya 6"kar"yor& 1ay#a !eklin#e #e%il. 9er ne ka#ar ismi ekmek ise #e& #e%er#ir. KlOsik !airler& eski sanata ve 2sanat i6in sanat0a tara1tar sanatkOrlar& 2e%er sanat" topl m n ma##C hi*metine verirsek sanat" a!a%"latm"! ol r *2 #iyenler ya anlam"yorlar veya bir 6e!it sa1sataya ba!v r yorlar. @)nk) sanat" topl m n hi*metine sok+

.2/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

mak 2#e%er2in& 21ay#a2ya #(n)!t)r)lmesi #e%il#ir& topl m i6in men1aattir& 1ert i6in men1aat #e%il#ir. 3 n n ken#isi #e bir #e%er#ir. 8 hal#e sanat" topl m n hi*metin#e '(revlen#irmek& sanat" bireysel ve k ramc" vehimcilikten k rtar"p y)ce insanC #e%erlerin y)ksekli%ine 6"karmakt"r. 3 sanat"n y)celmesi#ir& #)!)!) #e%il. >r1anC ve #inC vic#an& insan"n i6in#eki 6e!itli #i%er vic#anlar 'ibi#ir. :)!ahhas bir '(r)n)me #e sahiptir. Ama ! mesele #e varV #ine *ihinsel ve 2s)bPekti12 bir y(n vermek >stemiyor *. Ayr"ca iktisa#C ve sosyal i!aretler#en ay"r"p m)cerret olarak inceleyelim #ermek #e istemiyor *. 9ay"r& b sosyoloPinin kon s # r. Din& 1else1e& teknik& !iir ve sanat 'ibi iki cilveye sahipti #emek istiyor *. Din#en iki !ekil#e bahsetmek m)mk)n#)r. 3irisi& insan#a olan vic#an ve # y' !eklin#e <Melse1e& !iir& teknik on#an yap"lm"! siyasC ve sosyal ak"mlar on#an #o%m ! ol yor=. Di%eri #e& 1else1enin& sosyal meselelerin& !iirlerin ken#isi ve mevc t sanatlar#"r. 3 nlar& 'er6ekli%e sahiptir ve #"! #)nya#a var#"r. 3 nlar& #inler 'ibi& 'er6ek& sosyal& harici ve iktisa#C olan meselelerle ili!ki i6in#e#ir. Ama vic#an ve bil'i sosyoloPisi ile il'ili olan bi**at !iir ve sanatt"r. 3i**at 1else1e ve k"s"mlar" k(k olarak& teknik veya ilme #ayal"#"r. 8 hal#e b ra#a ir1anC # y' n n ken#isi insan"n (*elli%in+#en#ir. Dolay"s"yla b ')nk) sosyoloPi a6"s"n#an #in 'er6e%i +#inler #e%il& 6)nk) b (*el ve ayr" bir kon # r& b n n hakk"n#a herbiri ayr" olan tahliller yapmak 'erekir+ insan"n *Ot"n#a ve 1"trat"n#a (*el bir vic#an ve (*el bir bil'i

2$onscience2#ir. 3 1else1C& ilmC& teknik& siyasC ve sanatsal vic#an#an ayr" bir!ey#ir. 3 vic#anlar ve #inC vic#an& insanC k)lt)r) yap"yor. DinC vic#an& her #(nem#e& her k)lt)r#e b mayalar"n en k vvetlilerin#en biri#ir. :eselO& Y nan#a& :esih0ten (nce 1else1C vic#an& #inC ve teknik vic#an#an #aha k vvetli#ir. Aski Roma0#a& siyasC vic#an sosyal vic#an veya pratik vic#an k vvetli#ir. Roma k)lt)r) ve me#eniyeti b vic#an"n tecellisi#ir. 3 ')nk) Avr pa ve 3at"#a&
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.20
teknik vic#an ')6l)#)r. 3 ')nk) >talya0#a meselO Amerika0ya oranla& sanatsal vic#an& teknik ve pratik vic#ana oranla #aha ')6l)#)r. 3 bil'i sosyoloPisinin #in hakk"n#aki bir kon s # r. Di%er bir s(* #e& benim kanaatime '(re en b)y)k ve en ')*el ilmC tari1ler#en +1else1C veya kelOm" #e%il+ birisi #e Darwin0in. 8n n evrimini t)rlerin #e%i!mesin#e ispatlamak istemiyor m. Darwin t)rlerin sabitli%i #)!)ncesine kar!" +her t)r sabittir& bir#en yarat"lm"! sonra ayn" kalm"!t"r& #i%er bir t)re #(n)!m)yor+ #iyor ki amipler 'ibi hayvan t)rleri s)r)n'enlere& s)r)n'enler k !lara& s #a ya!ayanlar kara#a ya!ayanlara& y m !ak v)c tl lar kemiklilere& kemikliler memelilere& memeliler tekOm)l etmi! hayvanlarY.& tekOm)l etmi! hayvanlar maym na& maym n insana #(n)!)yor. 3elki s #aki canl" tek h)creli varl"klar evrim yasalar"n"n etkisiyle hayatta i6in 6eki!me& #aha iyi kalma vb. evrim t)r)ne ve #aha m)kemmel t)re #(n)!)yorlar& ama b 1i*yoloPi#eki evrim#ir. 5 #a ya!ayan hayvan evrimin#e kara#a ya!ayan a!amas"na la!"nca& # r m +meselO akci%erler& ayaklar& eller...+ #e%i!iyor& insana ka#ar la!"yor. 3 nlar hep 1i*yoloPi#eki #e%i!meler#ir& be#en#eki #e%i!meler#ir& sonra ilk t)r mey#ana 'elince& (nceki en tekOm)l etmi! t)r)yle +ki t"pk" insan ile 6ok yak"n kom! olan t)r i#i+ 1i*yoloPik bir 1arkl"l"%" yokt . >nsan '(r)n)!l) maym n& maym n '(r)n)!l) insan"n ben*eri i#i. 3 ra#a art"k be#enin or'anlar"n#a ve yap"s"n#a bir #e%i!me yokt r& belki insan t)r)n) mey#ana 'etiren >lk #)st r& insan" ken#in#en (nceki t)r#en ve #i%er hayvan 6e!itlerin#en ay"r"pV *atC& r hC ve manevC (*ellikleri yap"s"na ve #)!)ncesine ka*an#"r#". 8 1ili* v r lmas" ve ir1anC # y' i#i. >r1anC # y' b)t)n #)nya #inlerinin temel kayna%" olan # y' # r.
-+ 3 nlar 6ok itima#a #e%er #e%il#ir. Melse1enin ok nmas" m)mk)n#)r& ama itimat e#ilmesi m)mk)n #e%il#ir. 9i6 kimsenin felsefe ok(maya m hta6 olma#"%" s(yleneme* veya ken#isini m hta6 #e%il kab l e#eme*. Ama hi6 kimsenin 1else1eyi& inan6lar"n"n temeli olarak almamas" 'erekir. Melse1e sa#ece& *ihnin spor e'*ersi* ve oynamas" i6in ')*el#ir. Melse1e#en inan6 #o% rmamak 'erekir. D r# % na inan#"%"n zaman 1else1e hareket i6in#ir. Melse1eyi 'e6mek i6in ok mak 'erekir& # rmak i6in #e%il.

..2
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

...
>nsan"n kayna%" ve #)stQr on n ir1an" # y' s # r& on n se*'isi#ir. 3 & on yery)*)n#eki hayvanlar aras"n#a Darwi+ni*m0in evrim *incirlemesinin son n#a yeni bir t)r olarak mey#ana 'etir#i ve * h r ettir#i. 3 anlatt"klar"m Darwin0in s(*leriy#i. 3 ra#a maalese1 b)t)n (*ellikleri s(ylemek ve kon y tart"!mak i6in 1"rsat yok& son 6 almaya mecb r *. Asas mesele& #in hakk"n#a& 6e!itli a6"lar#an yap"lm"! veya yap"lan tari1ler#en& temel tari1lerin yeni ol ! ve a*ca s1zkon(-s e#ilmesi#ir. 3 tari1lerin bi*i #ikkatli bir ilmC meto#a y(neltme#iklerini s(yle#im. ?er6ekten #in olan !eyi& '(stermiyorlar. Ama& #inin insan"n *Ot"n#a (*el bir yere sahip ol# % n ispatl"yorlar. :ontesa ie 0n n s(*)yle: >nsan"n vic#an"n"n #erinliklerin#e ma##C ve s"n"rl" hayat"n (tesin#eki hakikatlarla tabiat (tesi hakikatlarla #ol# r lmas" i6in bo! bir 6 k r var. 3 haki+katlar ona b 2kapal" haya10"n #"!"n#a ve 2kapal" tâb.at'ın #"!"n#a hi#Oyet e#iyor. 8 bo! 6 k r& insan"n kalbinin ve r h n n 'i*li k(!esi& e%er y)ce& yap"c" ve ay#"nlat"c" hakikatlarla #ol# +r lma*sa& h ra1elerle #olar ve bo! kalma*. 3 s(* ne ka#ar #o%r X 4e ka#ar 'er6ekX Din ile #in& >slOm ile >slOm aras"n#aki 6eli!ki b ra#a#"r. Dini bil'inin i6in#eki bo!l k AbQ Rerlerin vic#an"n#aki hakikatlarla #ol# r lama#"%" *aman& b n n h ra1elerle #ol# r l# % n '(r)yor *. 3(yle bir # r m#ansa ke!ke bo! kalsay#"X 3 y)*#en #in& topl m n al"nya*"s"n" yap"c" ol# % (l6)#e& tarihteki hareketlerin mey#ana 'etiricisi#ir. _ill D rant0"n s(*)yleV k #retlerin& hareketlerin& s"n"1lar"n& k)lt)rel ve manevC k r mlar"n te!kil e#icisi be!erC me#eniyetlerin& k)lt)rlerin& hatta i#arC te!kilatlar"n ica# e#icisi#ir. Ayn" (l6)#e insan topl mlar"n"n # r' nl k& y !t rma& # raklama ns r ve etkeni #e olm !t r ve ol yor+

Tekli1 etti%m meto##a& k ! n tari1ini (rnek ver#im. Din#ar"n ve #insi*in 6aresi* olarak kab l e#ecekleri bir son ca la!t"m& b ilmC meto## r. >lim her sa%lam ve ilmC #)!)nceyi ikna e#iyor. 3 meto#la b)t)n #inlerin ortak (*elliklerine la!t"k. >leri#e inceleyece%imi* her #in#e b (*ellikleri yer yer '(sterece%im. 3 y)*#en hi6bir tahlil yapma#an sa#ece ba!l"klar" ver#im. 3 nlara birka6 taneyi #aha ilave e#iyor m& ! an#a her #ini tek tek tahlil etmeyi b"rak"yor m. Unceki ot r m#a IB tane ortak (*ellik say#"m. Şim#i: II+ >#eale y(neli! veya bir 6e!it i#eal ve )topyac"l"k. 2Wtopya2 hayalC !ehir#ir& bi*im k)lt)r)m)*#e bilinen 2:e#inet +Ma*"la2 <Ma*ilet !ehri=#ir. 3 '(r)! #ine (*') #e%il#ir. >nsana (*')#)r. Yine i#ealist olmak ve i#eale y(neli! insan"n (*elli%i#ir. 9ayalcilik ve k ramc"l"ktan 1arkl"#"r. 3 h s s >ran0#a& birbirine kar"!m"! bir y mak 'ibi& !a!"lacak bir !ekil#e ortaya 6"km"!t". >ran0#a ay#"nlar"m"* i#ealisti k ramc" ve *ihniyete y(nelen olarak terc)me etmi!ler#ir. 9alb ki *ihniyet ve 'er6eklik <ayniyet=& 28bPective2 ve 25 bPective2in terc)mesi#ir. 2>#eal2 ise real0in kar!"s"n#a#"r. >#eali*m& *ihniyete y(neli! <k ramc"l"k= #e%il#ir& i#eal ve )lk) isteme#ir. >#ealist& mevc t !eyi be%enmiyor. 3)t)n sosyal& iktisa#C& bireysel hayat& sosyal hayat& be!erC ili!kiler& k)lt)r& maneviyat& #in& sanat& ahlOk vb. kon lar#a olan her!eyi& hatta tabiat" bile olan !ekliyle kab l etmiyor. 3 nlar"n hepsi mevc t # r m# r. <81tiko0# r=. 8 b n n hepsini kab l etmiyor y)ce i#eal tara1"na& en y)ksek ihtiya6lar" b lma ve la!ma tara1"na veya #aha )st)n bir me#eniyet ve topl m yapma i6in hare+ ket e#iyor. 3 i#ealisttirV i#eali isteyen#ir& hareket6i#ir& yap"c"#"r& teslimiyet kab l etme* bir insan#"r. Di%er tara1tan i#ealist olmayan ise& olan her!eye teslim olm !t r& kab l e#iyor ve hareketsi* kal"yor. 9alb ki i#ealist& mevc t # r m re##e#iyor. 8 hal#e i#eali*m mevc t # r ma kar!" istenen # r m mey#ana 'etirmektir. 9ayyam #iyor ki:

*Eğer Jeleği(e 9ezdan gi,i el )erirsen %en , Jeleği 'rtadan kaldırırı( H&le ,ir Jelek &aptı( ki Hzgür-e k'la&-a gönlü( ( radına erdi"* ..1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Wtopya& yap"c"#"r. 3 Allah0a itira* #e%il#ir& #)nya Allah0"n insana emanet etti%i bir emanettir. 2ban Ay* le2 2?)ne! !ehri2yle b)t)n mevc t !eytanC !ehirlere kar!" boy '(steriyor& )topya yap"c" <)topyac"= ol# % n ilOn e#iyor. :itoloPi& e1saneler& #estan& 1ilm kahramanlar"& tiyatrolar ve k"ssalar"n hepsi b ar* n n pe!in#e#ir& ba!lar"n" kal#"rm"!lar#"r. 9ikOye <story= kahramanlar"& olmayan ama olmas" 'ereken insanlar#"r. 3i*im 2>nsan+" kOmil2 2ir1an2 ve 2iman2"m"* olmas" 'ereken i#eal insan#"r& imam >slOm esas" )*erine ortaya 6"km"! bir n m ne#ir& mo#el#ir. :)sl)man imam tara1"na olan hareketlerin#e& ken#i i#eal 6ehresine yakla!"yor. IK+ 3ekleyi! <inti*ar= + 3)t)n k)lt)rler#e& O#etler#e hatta #inC k"ssalar#a& mitoloPi ve #estanlar#a bekleyi! mevc tt r. 3acht0"n 2?o#ot0y 3ekleyi!i2n#e ay#"nca bekleyi! var#"r. 3acht bekleyi!i hisse#iyor& ama 2b insan"n s)kQt ve ac*inin ilOn"#"r2& #iyor. 2?o#ot0n n 3ekleyi!i2n#e& bekleyi!i re##etmeye 6aba '(steriyor. @)nk) on n bekleyi!i re##e#ilecek cinsten#ir. 9eyecan ve hareketin b l nma#"%" bir bekleyi!tir& bekleneni 6)r)ten bir bekleyi!tir. Ama benim s(yle#i%im bekleyi!& b)t)n #inlerin (*elliklerin#en biri#ir. @)r)m)!l)kten bir ka6"! hareketi#ir. 3 bekleyi!in !ahs"n#a itira* var#"r. >tira*c" olmayan& bekleyen #e%il#ir& bekleyen itira*c"#"r. 3 2$am s2 n #em v r# % insan#"r. 5or yor. 4i6in itira* e#iyors nY A%er itira* etmesem yok m. 3en itira* e#iyor m o hal#e var"m& #iyor. 2D)!)n)yor m& o hal#e var"m2 #iyen Descartes0in aksine. 3ekleyen insan& #al'a 'ibi#ir& cevap olarak sahile 6arpm"!t"r. Diyor ki: 2... A%er 'i#iyorsam var"m& 'itme*sem yok m2 >kbal b bekleyen insan"n '(r)!)n)& #al'a olarak isimlen#iriyor. 3a!ka !ekil#e olan !air 2#i%er bir #o% m2 ka*an"yor. >tira* sesini y)kseltti: 2.. K ! (l)c)#)r& 6may" hat"ra emanet et.2 U6man"n ken#isi hareketin ken#isi#ir& yani itira*c" insan.
Dİ%MF9 "@9İ8

..<
3 ')n 23enim ok m var& o hal#e var"m2 #iyorsa maksat ne#irY..

8 hal#e son olarak birka6 (*elli%i #aha& b)t)n #inlerin ortak (*elliklerine ilave e#ini*: II+ >#eal ve i#eal insan& 1a*ilet !ehri. IK+ 3ekleyi!& mevc t # r ma itira*& istenenin tara1"na #o%r hareket. I.+ Tabiat"n bilin6li ol ! . I,+ Tesa#)1)n re##i& tesa#)1e ve hi6li%e inanc"n olmay"!". 3 ra#a s(*) 2Kevir2 <@(l= kitab"n#a #a yer verilmi! olan& benim 2#in ve insan2la il'ili anlay"!"m" veren makale ile bitiriyor m.

8:KL8 8CSAC SB4ABCDE
Allah& insan" 6am r#anG yaratt". 5onra ona ken#i r h n#an )1le#iV ken#i s reti )*ere yapt". BL 8na isimleri (%retti ve 8& emanet0i yere ve '(klere ar* ettiV kab le yana!ma#"larV insan al#". 5ona b)t)n meleklere ona <>nsana& A#em0e= sec#e etmelerini emretti.X b 3 insan"n simas"n"& #aima bir "sıkıntı" ve ke#er kaplam"!t"r. Tarihin ilk ')nlerin#en beri& ken#isini ve cihan" #)!)nmek i6in #aima 'am#an ve s"k"nt"#an *ak bir k(!eye ken#ini atm"!t"r. 3 karamsarl"k ve y)* b r !t rma& 6at"k ka!lar bi6imin#e bak"!"na yans"m"!t"r. 5imas"na "*#"raptan bir #al'a ot rm !t r. Rira #aima ken#ini b Olem#en 2#aha 6ok2& 2olan her!ey2i ken#ine yetersi* '(rerek <# y' lar"n"= hislerini b varl"k Oleminin s"n"r"n#an ve olan 2her!ey#en2 2(teler2e 'e6iriyor. 28lan !ey2 sona eriyor 1akat o #evam e#iyor ve 2sons *2a #ek etek *at"yor+
jM Rahman sQresi& Oyet +3. dL+ 4akara sQresi& Oyet KK. 0B+ 3akara sQresi& 5yet K.

..=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

8 *aman b 2harabObO#2m simas"n#a ken#i temi* yarat"l"+!"yla ve 2ken#inin berrak ken#isiyle2 *Oti yabanc"la!may" '(r)yor. 8n & 2ken#1n#en yapmak& on nla ba%l"l"k k rmaktan )mitsi* ol yor. Ken#i vic#an"n"n #erinliklerin#e 'ariplik # y' s hisse#iyor. Uylesine #ertli bir !ekil#e yol al"yor ki& a!a%"+ l"k& beyinsi* ve ona yabanc" olan tabiat& e1en#ili%ini on n y)*)ne v rm ! 9 * rs *l % on `tabiat"= bile ken#ine ben*etmeye itmi!tir. Tabiat"n varl"%"n#an ve ken#i varl"%"n#an be*'in #ola!"yor. 3 #)nya#a 'ariplik # y' s ve yabanc"la!ma#an b"kma <b #)nya ile elele olan ken#isin#en ve #i%erlerin#en b"kma= on & 2vatan2 ve 2akrabal"%a2 kar!" 1erya# ettiriyor& i!te b ras" be!er 1else1esinin en k(kl) temeli olan 2sanaviyet0in <#)ali*min= on n iman"n#a yer e#in#i%i& on n iman"n" mesken t tt % yer#ir. >lkel insan"n beynin#e !ekillenmi! olan ilk ham ve m)phem 2alttaki #)nya2 tasavv rlar"& bo! na #e%il#ir. 0Alttaki #)nya2 #)!)ncesi ve 2alt #)nya2 kavram" her lisan#a& her kabile#e& her yer#e ve her *aman#a var#"r. 3 ra#a karars"*l"k& ora#a #)!k)nl)k. 8na yakla!ma ve temas >6in ar* ve tela!V en heyecanl" kay'"lar" ve kalbinin 6arp"nt"lar"& tarihin ba!lan'"c"n#an !im#iye ka#ar on n manevC hayat"n"n toplam" olan r h n n tela!lar" halin#e ortaya 6"karm"!t"r. >nsan"n& tarih kalesinin y)ksekli%in#e 2o tara1a bir yol b lmak i6in '(%e #o%r el kal#"r#"%"n" '(r)yor *. ?(*lerini ')ne!e #ikmi!& 'i*li bir ! lenin ve karars"* ate!in kar!"s"n#a ot rm !& hayrete #)!m)!t)r.2K rt l !2 ar* s ve 2niya*2 ne!esi& 2ihlOs2 ve 2>stekle2 #op#ol olarak& ken#isiyle m"r"l#an"yor. Rira o bel#enin 2!)pheye b la!m"! esrar"2 her )6)n)n simas"n#a ok nmakta. 2Ay#"nl"%"2 +b ke#erli ve yabanc" toprak evin#e+#i%er '(kler#en b so% k saraya #)!en koy bir '(l'e olarak tasavv r etmi!tir. 3 tan"nmayan topra%"n kay"p insan"& ken#ini b '(ky)*)n)n alt"n#a k s r ve 'aripli%e m)ptela '(rm)!t)r. : *#arip ve sersemce& o kaybolm ! cennetini b lma yol n#a ol# % n biliyor. 8 ka#ar s)re 'e6mesine ra%men& on#an bir i!aret b l n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

..>
-a #i* 6(k)p yalvar"yor. 8n#an netice alamayaca%"n" *annetti%in#e& hep on n yak"n"n#a ol# % n bilme#en 2bilmiyor m neresiY2 bo!l % na yol b l p& #erhal #i%er bir i!areti takip etmi!tir. 3ilme#en her tara1a yor' nca ko!m !t r. Ancak asla s sk n #ola!mam"! t"r. 3 ac"kl" 1eryatlar"& on 'aripli%e ba%"ml" k"lm"!t"r. 9OlO yor' n bir !ekil#e b Olemin # var"n" y mr kl yor& #"!ar"ya bir #elik ve pencere a6mak istiyor. BI $evaplar"n 6eli!kisi& 6e!itlilik& tecellilerin te*a#"& #ert birli%ini ve ihtiyac" '(*)m)*#en 'i*lememi!tir. ?"i'am"!"n& 5)mer semOs" alt"n#aki m *#arip ve peri!an 1eryatlar"& 3 #ha0n"n 2KOremO2#an k rt l ! ve 24irvana2ya la!mak i6in i!kenceyle kar"!"k 6abalar"& Ali0nin <s.a.= :e#ine0nin etra1"n#aki h rmal"klar#a sessi* 'eceler#eki #ertle kar"!"k inleyi!leri& 5artre ve $am s0 n isyan (1keleri& )mitsi*likleri hep m *#arip >nsan r h n n 6e!itli '(r)n)mleri#ir. >nsan ken#ini b topra%"n )*erin#e ve b *in#an" '(ky)*)n)n alt"n#a yaln"* ve yabanc" '(r)yor. 23 evin& ken#i evi olma#"%"2n" biliyor.

>nsan ni6in her *aman& ')nl)k kav'a#an ve #aha iyi bir ya!am#an *iya#e& b #)nyay" ve ken#ini #)!)n)yor. Derin #)!)nceler#e ve !)phe #ol kalp at"!lar"n#a& y)ksek hayaller#e bo% l p kaybol yor. Dert& kalbine 6(km)!& tan"nmayan bir 'am"n '(l'esi v)c # na#)!)yor. 4e!0e ve sevin6ten *ak& ken#i s"k"nt"l" yaln"*l"%"n#a ot r yor. 3a!"n" iki elinin aras"na al"p 2yar" a%lamakl" bir !ekil#e ken#i ken#ine kon ! yor.2 Ul)m ')n)ne& b ra#aki hayat"n"n son na& 2o #)nya2ya yakla!t"k6a sevin6 # y yorV 6oc k6a ne!0eler0e ken#ini bir ser6e#en #aha ha1i1 hisse#iyorX
BI+ Meti! <1itiche=& tab & totem& mOnO p t& y"l#"*& ')ne!& ate!& 6e!itlerin )Oh" <Rabb+ l enva0= ve 'iYli r hlar <animsme=& cennet& Ohiret ve tabiat (tesine... iman e#ilmesi& hep insan"n aral"ks"* vY alevli aray"!lar"n" hikOye etmekte#ir. 3a!lan'"6tan !im#iye ka#ar s)ren arayı&. 9ayat"n"n tarihin#eki a!amalar#a& o '(r)nmeyen 'i*li& tabiat (tesi #)nyay" mlmak i6in 2bilmiyor m ne& bilmiyor m neresiYX2& 2oX2& 2b #e%il2 ve tek kelim"yle 2'aybX2. 11/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Derinlik ve y)kseklik& can ve r h& #)!)nce ve sanat ni6in #aima s"k"nt"ylaV ahmakl"k& al6akl"k ve 6(k)! ise sevin6le i6i+6e#irY 4i6in& Aristo *aman"n#an beri insan"n sanatta #erinle!tik6e ve ci##ile!tik6e 2ke#erli2& sathi ve s"ra#anla!t"k6a 2sevin6li& ne!0eli2 say"lmas" temel bir kai#e olm !t r. BK 4i6in insanlar& y)cel#ik6e )*)nt) verici sanat eserlerini ar* l yorlar& ke#eri seviyorlar. 5"k"nt"& #aha )st)n ve #aha y)ksek bir r h n tecellisi ol# % i6in miY Darl"k ve el #arl"%" #)nyay" #aha iyi hissetti%i i6in miY >nsan& ken#i 1"trat"n"n #erinli%in#e #aima 2m tlak2& 2sons *2& 2ebe#Clik2& 2e*elClik2& 2ay#"nl"k2& 2#aimC ve sons * olma2& 2*amans"*l"k2& 2mekOns"*l"k2& 2s"n"rs"*l"k2& 2renksi*lik2& 2m tlak m)cerretlik2& 2k tsall"k2& 2h)rriyet ve m tlak serbestlik2& 2ba!lan'"c"n ilki2& 2son n en son 2& 2'ayTet+i m tlak2& 2m tlak m)kemmel2& 2'er6ek saa#et2& 2m tlak hakikat2& 2kesin anlay"!2 2a!k2& 2')*ellik2& 2m tlak hay"r2& 2')*elli%in en ')*eli2& 2temi*lerin en temi*i2... ar* s n#a olm !t r. Ken#isinin o 'er6ek 2ben2i+ni& b maverai anlamlara yak"n '(rm)!t)r. 8nlara !i##etli ihtiya6 # ym !t r. 3 #)nya ise nisbC& s"n"rl"& ar"*C& ortalama& k(t)& e*iyet verici& b la!"k& so% k& bil'isi*& mekOn ve *aman"n a!a%"l"k bCr k(lesi& noksanl"%"n ve (l)m)n esiri#ir. M heyecan verici i#eallerle& insan"n y)ksekten 6an r h yla Jabana ve y ms *# r. 8 hal#e b anlamlar& insan"n kalbine nere#en #)!m)!t)rY Daima insan"n T h n n #erinliklerin#e co! p kaynayan hayret verici b 'aybC 6e!meler nere#en kaynaklan"yorY 3 s sam"!& yaral"& yor' n r h& al#at"c" bir seraptan ba!ka bir!eyin olma#"%" b yak"c" 6(l#e sebest b"rak"lm"! ve ken#i evinin yol n kaybetmi!tir. Avet b(yle#ir. >nsan"n topraktar olan b b)y)k *in#ana b"rak"lmas"n#an b yana& on n vic#"n"n"n #erinli%in#e 2"*#"rap2 yer e#inmi!tir. Karamsar& meraki& asi olm !t r. Ka6"!a sev'i beslemi!tir.
BK+ Ke#erli olan her&ey #erin ve ci##i\"r& #emiyor m. 3ilOkis& #erin olan her&ey ci##i ve ke#erli#ir. Dİ%MF9 "@9İ8 11?

3 'i*emli ev #aima insanla birlikte olan ve ma##C olmayan )6 hayret verici tecelliye ba!v rm !t r: #in& ir1an ve sanat. Din& insan"n ken#isiyle varolan #)nya en#i!esin#en ken#ini ar"n#"rarak topraktan Allah0a 'eri #(nmesi#ir. Din& 2#)nya2B. olarak '(r#)%) tabiat ve hayata k tsiyet B, ba%"!lay"p Ohirete #(n)!t)rmektir. K tsall"k D rkheirrTin #eyimiyle #Cnin bir b(l)m)& hatta on n as"l cevheri#ir. >r1an& insan"n 1"trC Oleminin tecellisi#ir. Ken#ini b ra#a 'arip b l yor. T)m) kOinat"n mev #at"n#an ol !an yabanc"larla ayn" evi <#)nyay"= payla!"yor. >6in#e esir b l n# % bir ka1este yor' nca oyalanmakta& ken#ini sa%a+sola v rarak 6"rp"nmakta& 6mak i6in 6aba '(stermekte#ir. U*ak #)!t)%) vatan"n"n havas"na hasret # ymakta. 8n n esaretinin mayas" ve 2ken#isinin (rt)s) olm ! olan2 v)c # n orta#an kal#"rmak istemekte#ir. 5anatta varolan"n seyre# em e#i%i r htan kaynaklanan bir yans"ma#"r. Ken#ine kar!" varl"k Olemini a*& so% k ve 6irkin b l yor. 9atta 5artre on 2ahmakX2& mOnO#an ar"nm"!& r hs * ve # y' s * b l yor. 8& "*#"rap& ac"& ak"bet en#i!esi& y)ksek 6an bir kalbe& b)y)k bir #)!)nceye& mOnO& # y' & bil'i sermayesine rahiptir. Dertsi*& r hs *& a!a%"l"k& *evk ve e%lenceye m)ptelO olan insanl"k aras"n#an 6"k"p 'elmi!tir. Ken#isini #i%erlerine kar!" hep yaln"* '(r)yor. 3 yery)*)& '(ky)*) ve ikisi aras"n#a olan her!ey e yabanc". 5anat& b(yle b"km"! bir '(r)!ten ve varl"k Olemi hakk"n#aki b(yle ac" bir # y' #an #o%m !t rV on m)kemmel le! tir meye& olan2 !eyi& olmas" 'erekene yakla!t"rmaya& #aha sonra b Oleme& olmayan !eyi ba%"!lamaya 6abalamakta. >r1an ve #inin&

b ra#a sanatta yollan ayr"l"yor. 8 ikisi& insan"n ' rbette vatana
0eI+ A!a%"l"k& k(t)& a*& r hs *& anlams"*& *illete b la!m"! ve v)ce olmayan her Cey #)nyevi#ir. ?)*el& sevimli& iyi& ebe#C& hakikat ve mOnO& y)celik ve b)y)kl)k 0>E #ol olan hercev ise 5hiretle il'ili#ir. Yak"n ve el alt"n#a olan& >nen& 2kOrl"2 flan her!ey #)nva#"r. Daha )st)n& #aha *ak& y)ce ve 2#e%erli2 olan ise Ohiretle i#ili#ir. >b+ 4i6in hayat"n ilk ')nlerin#en itibaren insan"n r h n#a ve #)!)ncesin#e 0sal2 <bacre= kavram" ortaya 6"km"!l"rY 4i6in #aima on & pe!in#e s)r)kleyip

../ Dİ%MF9 "@9İ 8İ
'itmesine k"lav *l k e#iyor& olaylar" hakikate yakla!t"rmaya 6al"!"yor. Din ve ir1an b ran"n karars"*l"klar"#"r. Melse1e #e ka6"!+hr. 8nlar bir yere& b ise 2b ra#a olmayan her yer2eX.. Ama sanat& kal"! 1else1esi#ir. @)nk) o b ran"n kal"c" olma+eli%im biliyor. Ken#i evin#e& vatan"n#an ve ora#aki hayat"n#an sahip ol# % bir tasavv r & bir s(*)& bir hat"ray" b raya& sanatsal eserler ve #il ile 'etirmek istiyor. 2?(*)kmeyen tan"#"k ve ')*el #iyar2a ait sesleri& !ekilleri& renkleri b 2'(*)ken ve k(t)2 #iyar#a takli# etmek istiyor. 3 ra#a sanat& Aristo0n n #e#i%i 'ibi 2#rame2 <takli#=#ir. ama on n #e#i%inin aksine& tabiattan 2#rame2 #e%il& belki tabiat (tesin#en 2#rame2#ir. Tabiat" on n !eklin#e ortaya 6"karmak istiyor. 5anatkOr #a #in veya ir1an a#am" 'ibi b #)nyan"n simas"n" ken#ine yabanc" b l yor. Ama b ikisinin aksine. +@)nk) tan"!"kl"kta herhan'i bir emare biliyor. 8n n klav *l % ile a!k ve ')*elli%ini on#an hareket etti%i 2nihaC inceli%i2 ve ken#i yarat"c" ')c)n)& her # r m#a ken#ine ya!amaya mahkQm bil#i%i b yabanc"l"%"n 6ehresine& tan"!"kl"ktan bir renk v rmaya 6al"!"yor. Ken#i 2*in#an"n"2 ken#i 2evi2 'ibi s)slemek istiyor. 3 y)*#en sanat& insan"n yarat"c" i6')#)s)n)n tecellisi#ir. Allah0"n yarat"c"l"%"n"n tecellisi olan b varl"k Oleminin #evam etmesin#e& b Olem#e hissetti%i noksanl"%" telO1i etmeye 6al"!"yor. 3 !ekil#e ken#i b"kk"nl"%"n" ve karars"*l"%"n"& on n i6in yapma#"klar" b saray" ha1i1letmeye 6al"!"yor. 3 ' "bette ya!amaya 6al"!arak& yabanc"l"%"n s"k"nt"s"na tahamm)l etmeye 6al"!"+ Xb

y#r.1'
Teknik <sanayi= #e& sanat 'ibi insan"n yarat"c" i6')#)s)n)n e tecellisi#ir. Ama sanat"n aksine ' rbet # y' s n#a& "*#"raptan d
B/+ 3 ra#a sanatta s(*kon s olan ve hen)* bir yere varmam"!& 6(*)lmemi! olan meselesi #e& a6"kl"%a kav ! yor. 3irisi& 25anatkOr"n i!levi ve sor ml l % 0 kon s # r. 3(ylesi bir i&levi ve sor ml l % var m"#"rY Di%eri #e ! # r& 25anat sanat i6in ini#irY2 veya 25anat topl m i6in mi#irY2. 5anat i6in b(ylesi bir a6"klama sa#ece b meseleye a6"k bir cevap vermekle kalm"yor& belki 25anat sanat i,indir"in #ilsi* anlam"m ve 25anat topl m "6in#ir2#en 6"kar"lan 6e!itli 6eli!ki& sapm"!& karma!"k kavram ve #eyimleri #e apa6"k '(steriyor.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

..0
2olan !ey2#en ho!n ts * olmaktan kaynaklanma*Y 3ilOkis ona <olan !eye= #aha 6ok yakla!mak ve almaktan kaynakianmakta+#Pr. Amac" k rt l ! #e%il#ir& #aha 6ok esarettir. 5anat insan" tabiatta olmayan !ey#en 1ay#alan#"rmak istiyor& sanayi ise on tabiatta olan !ey#en #aha 6ok 1ay#alanmaktan istiyor. Ama her sanat& hatta sanat"n en a!a%" a!amalar" olanV takli#& e%lence ile (*ellikle en y)ce 6e!itleri& )st)n ve 6etin olan"... insanC kay'"n"n belirmeyi#ir. <5anat= #)nyan"n eksikli%in#en inliyor veya on yarat"c"l"klar"n" '(steren !eylerle& on 2m)kemmel2 '(stermek istiyor. BH 3 a6"#an #in ve ir1an& b *in#an"n #"!"na a6"lan birer 2kap"2#"r& sanat ise b>T2pencere2. ?enellikle ')*elli%i& sanat"n (*)& mayas" ve on n sebebi olarak biliyor. 5anat"n he#e1i ')*ellikleri ser'ilemektir& #iyorlar. 3 s(* e%er tamamen yanl"! olmasa +ki tamamen yanl"!t"r+-n a*"n#an m)phem#ir. Ayn" *aman#a y)*eysel#ir. 9alb ki ')*ellik #e sanat"n bir eseri#irV sanatkOr ')*elli%in b l nma#"%" b #)nya#a on yarat"yor. 23 ')l ')*el #e%il#ir& ben on n ')*elli%ini ortaya 6"kar"yor m.2 3 n n 'ibi ressam on n tasvirini& !air #e on n ve1as"*l"%"n" ortaya 6"kar"yor. ?)6l)& a*ametli !a1ak vaktin#e& b)y)c) bir *)mre#e& 6e!me ba!lar"n#a& seherin mesaP 'etiren meltemin#e& 'r b vaktinin kanlanm"! '(*lerin#e& sabah y"l#"*"n"n semavC ahen'in#e& parlak 'ecelerin yar"s"n#a& s sk n bah6eler#e bir '(*)n a!k"n yor' nl % n#an k"r"lmas"n#a& '(l ile ay"n tebess)m e#erek temi* !ekil#e k cak k ca%a ol# % an#a& bak"!ta& mehtapta& r)*'Or"n y)ksek #allarla olan 'i*li oy n n#a ve kav'as"n#a& 1k n bat"s"n#aki k"*"ll"klar#a& !a1akta ve bi*i ken#imi*#en #"!ar"ya '(t)ren

her!ey#e& t"pk" #erinlik (l6)s)n#e mOnO& s"r ve ')*ellik 'i*lenmi! ol# % n bilmeyen 'er6ekten kim#irYX 9atta 'ece#en kalan yara i*in#e bile& bir mOnO yok m # rYX D)nyas"n"n b(yle olmas"n" isteyen& b *avall" insan#"rV ama olm yor. 3 Olem#e ken#ini yoks l& a!a%"l"k& k(t)& #arl"k i6in#e
N@- Yani sanat iki i! yap"yor: A6"klama ve yaratma.

.12
Dİ%MF9 "@9İ8İ

m)ptelO '(ren o# r. 5anat"n al#atmas"yla& on ken#isinin 2ilOhC yar"s"na2 lOy"k bir 2saray2 tar*"n#a s)sleyen o# r. 3 a6"#an sanat& b)t)n 6e!it ve a!amalar"n#a b 2yar" top+rak+yar" ilOhC2nin en#i!esinin yans"mas"#"r. 3 2iki sons * n P toplan"r#"r. 2>ki *"##"n toplami#"rX I*#"rap& s"k"nt"& a!k& karars"*l"k& ho!n ts *l k& b"kk"nl"k b(ylesi ikili bir yap"n"n 'ere%i#ir. 3ir ba!"& b b la!"%"n ha!inli%in#e& b kok !m ! ma##e#e& ar+#ar#a 'i*lenmi!tir. Di%er ba!" ise& yarat"l"!"n s"n"r"n#an 'e6iyorV b iki #ar ve bo% c 2*aman ve mekOn #(rt # var"2n" par6al"yor& y)ksek ebe#Clik semas"na& melekler Oleminin *irvesine 'e6i+yor& l1t ora#a kelimelerin 6o% yan"yor& insan"n hayali yol n yan+ P sm#a 'eri #(n)yor. 5anat +Z#emo% llar"0nm ica#" kalem+ 2$ennetken 2Yer2e at"lm"! ol# . Kalem& 6irkin ve sol' n yeri& #aha (nce on n U*el yeri olm ! ve olacak olan $ennet 'ibi s)slemek istiyor. 5)r')n hayat"n" #a ilk hayat" 'ibi 'e6irmek i6in& 6aba '(steriyor. 9erkes& #aha iyi !iir #)!)n)n)* ve s(yleyini* #emi!tir. 8n n te!bih ve k #reti tabiatta halsi* ve ')6s)*#)r& ona sahip olma#"%" istiare ')c)n) verini*. Dile& b #)nyan"n cans"*& ')6s)* e!yas" olan kelimelerin sahip olma#"klar" ve #"!a 6ekmek >ste#ikleri kinaye ve s"r ')c)n) verini*. 8n n kom! lar" olan (lm)!& #ilsi* ve ona yabanc" olan e!yaya :es>hvarC !ekil#e meca*en parmak c yla #ok n n. 2Aptal2 yerin ve '(%)n a!ina olmayan simalar"na ns rlar"n birikimi olan b halka& hayat&
B-+ 3 ra#a sanat tarihinin problemi #e& a6"kl"%a kav ! yorV ni6in #aima #inin veya e!ra1l"%"n hi*metin#e olm !t rY Din ve sanat"n #ostl % & ayn" #er#i& ayn" #ili payla!malar"n#an ve ikisinin yak"nl"klar"n#an #o%m ! r. Ama sanat"n& e!+ra1l"'m ete%in#e beslenmesi& m)re11eh olan b *)mrenin #aha 6ok 1ay#alanabilmesi i6in#ir. 8n n eksikli%ini #aha 6ok hisse#iyor <velev ki sapm"! !ekil#e bile )lsa= Asiller b(ylesi bir # y' n n sana >* e#eleri#ir <sanata 6arp"lm"!lar"X. Ama eli bo!& 1akir ve i!6i halk ise& b #)nya#a olan 6o% !eyler#en mahr m# r. 8nlar #aima ka*anman"n tela!".i6erisi""#c#ir. D)nyay" ren'in #)!)n)yorlar& ken#i 1akirliklerini #oy r yorlar. Zlemin 1akirli%ini& s"n"1lar psikohisiniV Avr pal"0n"n& Amerikal"n"n e*iyetlerini Asyal" ve A1rikal"0n"n e*iyetleri ile kar!"la!t"rmay" #e%il >!6inin ve k(yl)n)n ma##C veya realist ihtiya6lar"yla& b rP va ve kapitalistin as"ls"* ve i#ealist ihtiya6lar"& b meseleyi #alla iyi a6"kl"%a kav !t r yor. Dİ%MF9 "@9R8l

.1.
#il& ! r& a!inal"k verin. Al"!kanl"k& mOnO& # y' ve yak"nl"%"n ren'ini v r n. BG Rira tabiat"n 6ehresin#e olan her!ey ken#isiyle #ert oTtakl"+%" ve ben*erlik istemiyor. Dert ortakl"%" ve yak"nl"k& insanl"k r h n n en 6ok s sa#"%" ar* s # r. 5a1 '(ky)*)& y"l#"*& ya%m r ve ya*"n sakin ve p"r"l p"r"l 'ece yar"s"& rahat ve #ertsi*#ir. : *+#arip ve semavC 2tinto er2in t tk n olan r h& t tk nl k ve m *#ariplik istiyor. 5emavCli%i istiyor& mavili%i #e%il. 3elki #e sar"l"%"X Zlem "*"rab" ilham e#ecek olan b sar" '(ky)*)ne sahip #e%il#ir. 5ar" '(ky)*)n)n 2cel ceta2sm#a 2tinto er2i& ken#i yarat"yor. Eicasso0n n& sanat"& 2tabiat" takli# etme esaret1n#en k rtarmak i6in olan 6abalar#"& her sanat"n 1"trat"n#a olan isyan" a6"k b>T i!areti#ir. R hsal "*#"rab"n yans"mas"#"r. Ken#isinin y)ksek ihtiya6lar" kar!"s"n#a tabiat"n eksikli%ini ac"kl" bir !ekil#e hisse#i!i#ir. 5artre0nin #eyimiyle& Eicasso& (yle bir kibrit k t s yapmaya 6al"!"yor ki& 'ece yar"s" yarasa ol versin ve kibrit k r s ol ! n#an #a bir!ey kaybetmesin.IL 4i6inY Rira tabiat iki *"##" bir araya toplamaktan Oci*#ir. >nsan b aci*li%e tahamm)l e#emiyor. 5abah"n ! rs *ca 'eli!ini b)t)n kOinat"n ken#isiyle birlikte #)!)nmesi 'erekti%ini sanan bir !air& ister ki r h n n # y' s *l % n ve ira#esi*li%ini b)t)n varl"k Olemi hissetsinX 3 #a yeterli #e%il& sabah ces r bir kahraman 'ibi ans"*"n 1k n 'erisin#e ba!kal#"rsm& han6erini 6ekip 'ecenin siyah yakas"n#an yakalayarak '(be%ine ka#ar han6erleyip y"rts"n... Yar"n"n& co!an alt"n 6e!mesini #)n 'eceye b la!m"! b 6(l)n 'eni!li%ine a6mak istiyor.. Tabiatta (yle bir sabah yokt r. Şair b !ekil#e yarat"yor:
BG+ 3 ra#a& sanat" sabit& belir'in kal"p ve kai#elerle s"n"rlan#"rmak isteyenlerin 6abalar"n"n beyh #e ol# % belli ol yor. 5anat i6in kai#e vaz' e#ilmesi& bir kimsenin 2)*)lmek2 veya 2(1kelenmek2 i6in ince O#Ob ve esaslar #)*enlemek istemesi 'ibi ')l)n6 bir # r m# r. IL+ 2Şiir ne#irY2& 5artrc& 3enim 24ame+i Earsi2#eki terc)mem. BG/B& Earis. 9ir+men# BG//& :e!he#.
122 Dİ%MF9 "@9İ8İ

*Sa,ah+ Jeleğin ha(ailinden hançerini çıkardıO*
Uyleyse ;eonar#o De Ninci0nin eseri ne#ir kiY ?)l)mseyen han"m 2:ona ;isa2& # #a%"n#a bir tebess)m8=& Ressam tabiatta olan !eyi takli# etmi!tir& #ersini*. 9ayretX 3 ra#a tabiat"n eksi%i #aha apa6"kt"r. Tabiat& bir ka#"n"n anlam #ol & ac"kl"& !e1katli& y m !ak s"rl" tebess)ml) # #a%"n#a '(sterilmi!tir. 9em #e De Ninci b(ylesi tebess)m)& bCr toprak par6as"n"n s"cakl"%" )*erine ba%"!lam"!t"r. Tabiatta b l nmayan !ey b # r. 3ir ka#"n en#am"n"n #)!)ncesine& anlam #ol bir bak"!"n sessi*li%ine& bir mabe#in r hanC b)y)kl)%)ne& bir av 6 boya ma##esiyle renk ka*an#"ran ressam& estetik bir ')*ellik yaratmam"! m"#"rYX 9i6 !)phesi*& 1arkl" mesa1eler#eki 2na*l"l"k2 ile 2Allah0"n r h n#an bir )1leme2r.in aras"n#a yer alan insanlar 'ibi& sanatlar #a yer#en mesa1e al#"klar" (l6)#e& "*#"rabm sa#"k tecelli yeri ve hasret kayna%" ol yorlar. Kimin insanl"%" #aha 1a*laysa& #ertlili%i #e #aha 1a*la#"r. 28 hal#e olan#an #aha a!a%" olan eserler2& sanat #)nyas"n#a& sanat i6in '(ster#i%imi* b y)ksek 'i#i! yol n ok m yorlar m"YX #iyeceksini*. 8k yorlarX A%er b eserler 'er6ekten a!a%"l"k& olan her!ey#en #aha eksikseler b ra#a& Asolion0 n s(*)yleV ihtila1 !ahit ve #elil#e#ir& kavram#a #e%il. Ken#isini ol# + % n#an #aha 6irkin '(sterecek !ekil#e s)sleyen ve ne1ret e#ilecek bir sekile sokan ka#"n ile sanat"n al#at"c"h%"yla '(*& ka!& # #ak ve v)c # n#a olmayan ')*ellikleri yaratan ka#"n& # y' ve he#e1 a6"s"n#an ortakt"r. 3 ra#a #i%er bir kon yla kar!"la!"yor *. 3 & sanat"n yarat"lmas"n#a ve (*el h)k)m sahas"n#a olan sebeplerin& ns rlar"n& #erecelerin ve #e%erlerin ortaya kon lmas"n#a ba!ar" ve ba!ar"s"*l"k # r m # r. 3 ra#a paran"n i!levi b)y)kt)r& on n etkin ol# % bir alan#"r. Din& ir1an ve sanat aras"n#aki yak"nl"%a& tarih #e !ahit olm !t r. 5anatlar& b #)nya#aki mevc tlar"n en #inC ve ir1an"
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.1<

olanlar"#"r. <3 sanatlar= #in ve ir1an"n ete%in#e #o%m !lar#"r& b iki meme#en s)t emmi!ler#ir. 9er sanat bir mira6 veya mira6 !evki#ir. 5anatkOr& sanat ile y)k)n) #aha #a ha1i1letir. <5anat"n= en son s"n"n& yer#en #aha *akt"r. Tabiat (tesinin ay#"nl"%"m s"cakl"%"n"& temi*li%ini #aha 6ok hisse#iyor. ?er6e%in so% k ve 6irkin y)*)& sanat"n te#biri ile 2hakikat2 in ')*ellikleri+le s)sleniyor. KB 5anat& (te#en& tabiat (tesin#en s(*#)r. 8lmas" 'ereken& ama olmayan"n a6"klanmas"#"r. 3(yle #e%erlen#iril#i%in#e Mars k)lt)r ve e#ebiyat"n#a s(*kon s olan karma!"k mesele a6"kl"%a kav ! r. @)nk) ir1an"m"* '(*)n) a6t"%" ')n#en beri& !iirin k ca%"na #)!m)!t)r. Daha y' n bir #eyimle a%*"n" a6t"%"n#an beri !iirle s(* s(yl)yor. 3 iki #ert orta%"n"n& iki yak"n"n& birbiriyle kar!"la!mas" anlam #ol #o% maneviyat tarihinin en ')*el ve en heyecanl" olaylar"n#an biri#ir. ?erek ' rbet ac"s"n"n karars"*la!tir#i%" ir1an& 'erekse b Olemin kon !ma #ili olma#"%" belli olan !iir& !iirsel kelimelerin yar#"m"yla +ki melekleT )st Olemin ha1i1 kanatl" ve h"*l" 6anlar"#"r+ yine on n U*el i!aretiyle <Ama 5e*er0in #eyimiyle=: 23 & varl"k Olemi sahilin#e& #)!)nce #al'alar"n"n 6arp"!ma sesi#ir.2 Yor' n r h n& b s)r')n yerinin #ilsi* ve bo% c kalesin#en 6 ! n kolayla!t"r"yor.
IB+ 3 y)*#en sanat& 'er6ekten *akla!t"k6a 2reva6ta olan akl"n2 be%enisin#en *akla!"yor. Daha b)y)leyici& #aha ')*el bit !ekle #(n)!)yor. Rira 'er6ek& bo! ka1al"l"k& ak"l ise b yerin yerlisi olmakt"r. 5anat"n #aima ' rbet # y' s # y# % bit yer. 3 )lkenin yerli hOkimi olan akl"n 1erman"n"& boyn na 'e6iriyor. 3 y)*#en ak"llar"n on n )*erine koy# klar" kay"tlar"n& s"n"rlamalar"n" alt"na asla 'irmemi!tir. 3a!"na mant"ktan bir y lar 'e6irmek isteyen herkese kar!"& isyan etmi!tir ve *inciri koparm"!t"r.

9)seyniye+i >r!a#0"n >lmC ve DCnC Ara!t"rma Dersleri Di*isin# en D*9DK%CK DF93
<KBJIJBK, $ ma :ilO#C BGHB=

*Sizden+ i&i&e çağıran+

d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten sakındıran ,ir -e(aat 'ls n"""2
Rahman ve RahCm olan Allah0"n a#"yla. 3 s"n"1"n en esasl" proramlar"n#an biri& her *amanki ar* m olan sor lar"n ortaya at"lmas"& tenkitlerin yap"lmas" ve onlar" cevaplan#"rmakt"r. Ama ne ya*"k ki& !im#iye ka#ar& b en esasl" pro'ram" icra e#eme#ik. Ner#i%im #ersler#e& i!ittiklerini*#en #olay" *ihnini*#e cevap verilmesini iste#i%ini* 6ok say"#a sor ortaya 6"k"yor# . @o% *aman& #)!)nceni* #e #ireniyor# n 3 & s"n"1"n ve #ersin hep canl" olmas"n"n i!areti#ir. 5or ve tenki# yoksa s"n"1"n #anlı olmas"n#an emin ol nama*. Tart"!ma ve tenki#e o ka#ar #e%er veriyor m ki& her yer#e kon m& tart"!ma ve tenkitten ba!l"yor& sonra metne var"yor. 3 & o hal#e metni sor larla s)sl)yor m& anlam"n#a #e%il#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.1>
3 ra#a #a b(yle yapmak iste#ik& ama olma#". 3 birka6 sebepten #olay" olma#"V evvela& #e%erim#en #aha 6ok '(sterilen il'i ve l)t 1& s"n"1 mevc # n tahmin e#ilenin 6ok )st)ne 6"kar#". 3 birikme& #ersi sor ve tenki#lerle s)sleme 1"rsat"n orta#an kal#"r#". Di%er sebep #e ! # r& (nceki ot r mlar#a 'e6en vakitte s"r1 ken#i 1ikrimi a6"klama ve i*ah etme # r m ol# . 3 #a sor lar"n sor lmas" 1"rsat"n" orta#an kal#"rm"! ol# . 5"n"1lar"n en temel pro'ramlar"n" b)t)n b nlarla s)slemek& hepimi*in #aima ar* s olm !t r. 3 ar* n n ar#"n#an& yeni bir yol b l# k. Ş(yle& her #ersten sonra ara verelim. 5onra a6"kl"%a kav !mam"! meseleleri olan ilim ara!t"r"c"s" arka#a!lar& sor lar"n" ve tenkitlerini 9)seyniye+i >r!a#0"n a!a%"#aki salon na te!ri1 e#ip s(ylesinler #inleyelim. 8ra#aki ortam #aha #erli topl ve #aha samimi#ir& 1"rsat ve hazırlık #aha 1a*la#"r. 9an"mlar& beylerX 9er sor y sorma#a serbestsini*. Ama ben& ortaya koy# % m meseleler kon s n#a cevap vermekte ba%lanm"! # r m#ay"m. 3 ra#a benim # r m m ken#ili%in#en si*i #e ba%lam"! ol yor. 5or ve cevap& s"n"1ta ortaya konm ! meselelerin ekseni etra1"n#a #(nm)! ol yor.

BEŞERÎ MEDENİYET DÖNEMİNDE DİNLERİN BAŞLANGICI
3 n#an (nce ilkel #inler#en bir (*et yapt"k. >lk #inlerin esas" ve b)t)n #inlerin ortak esaslar" )*erin#e #ine ve ! sor ya la!t"k: Din ne#irY $evap veya ba*" cevaplar b l# k& bir 6e!it tan"ma la!t"k. :eselenin o !ekil#e ortaya kon lmas" ve son 6lara la!ma& benim ')c)m #ahilin#eki bir i!ti. Ama asla #in ile il'ili b)t)n meseleleri ortaya koy# m #iye bir i##ia#a b l nm yor m. @)nk) bir Olimin& bir 1i*ik6inin& bCr kimyac"n"n& bir #oktor n meseleyi benim i!im olmayan bir tar*#a ortaya koyabileceklerini biliyor m. 3ir kelOmc"mn veya 1ilo*o1 n benim ihtisas"m olmayan bir y(ntemle ortaya koyabileceklerini biliyor m. Ama

.1?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

benim i!imin s"n"rl" ortam"n#a ortaya koy# % m (*el meto#& b yeni bir te* ve mevc t 1arkl" anlay"!lar aras"n#a yeni bir anlay"!t"r. Neya b l nabilecek anlay"!lar aras"n#a yeni bir anlay"!. Şim#i ileri k)lt)rler#eki ve tarihin se6kin topl mlar"n#aki tekOm)l etmi! b)y)k be!erC #inleri incelemeye ba!l"yor *. >lerleme& b)y)k me#eniyet #(nemine 'iriyor. 3 ara#a #in #e insanlar"n *ihnin#e #aha 6ok tekOm)l e#iyor. Din kavram" etra1"n#a 'eli!en hisler& kavray"!lar tekOm)l ettik6e insanl"k tar+hinin b)y)k ve canl" #inleri #e !ekillenip beliriyor.

P8C 6E L8CT D8C:E48
Ken#ine (*') en eski ve en #erin #inC #)!)ncelere sahip olan @in0#en ba!l"yor *. @in& 9in#0in kenar"n#a #inC # y' yla #op#ol eski kaynaklar#an biri#ir. 9in#& be!erC #inlerin m)*esi#ir. 3)t)n tarih boy nca en se6kin ir1an" # y' n n k(k) 9int0te#ir. 3)t)n #inler#e& hatta b ')nk) materyalist Avr pa i#eoloPileri ve ekolleri )*erin#e bile #erin bir etki b"rakm"!t"r. 3 ')nk) bat"#a yeni neslin ve 'en6 r h n isyan"n#a 9int ir1an" # y' s na y(neli! 6ok k vvetli#ir. @in& 9in#0i tan"mak i6in bir 'iri!tir. 9in#0i tan"mak& sa#ece insan#aki #in # y' s n tan"mak #e%il#ir& ayn" *aman#a belki ilk ve en eski be!erC #inC k)lt)r)n sermayesini tan"makt"r. 9in#0in +b)t)n tarih boy nca+ en b)y)k risOleri b)t)n topl mlara& me#eniyetlere& k)lt)rlere ve sanatlara ir1an" # y' y sa6m"! ve yaym"! olmas"#"r. Şim#i #e 9intli #)!)nce& parlak #inC *ekOn"n #o% ! halin#e#ir. 9in#0i tan"mak& ayn" *aman#a 9icrC ikinci ve )6)nc) as"rlar#an sonra& (*ellikle be!&

alt" ve ye#inci as"rlar#a !i##etle 9int k)lt)r)n#en beslenen& b)y)k >slOm k)lt)r ve me#eniyetini tan"mak i6in biT 'iri!tir. Us len >slOm ir1an ve tasavv 1 a#" verilen !ey +b ra#a maksat >slOm #ini #e+ %il& belki s(*kon s olan maksat >slOmC me#eniyet& tarih ve k)lt)r)#)r. +8rta6a%#a& yani >slOmC me#eniyet ve k)lt)r)n)n b)y)kl)k ve parlakl"k #(nemin#e '(*le '(r)l)r bir !ekil#e
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.1@
ir1anC 9int k)lt)r) ve r h n n !i##etli etkisi alt"n#a#"r. 9int k)lt)r ve me#eniyeti #e #olayl" veya #olays"* olarak >slOm k)lt)r)n#en etkilenmi!tir. :e#eniyet #(nemin#e b)t)n be!erC #inler& me#eniyetler& k)lt)rber& 'enel olarak insan"n maneviyat ve k)lt)r r h & meselelere kar!" tavr" ve '(r)!)& iki !ekle b(l)nebilir. 3irbirleriyle 6ok say"#a ortak y(n) olan iki !ekil. Ama #aima ikisini birbirin#en ay"ran belir'in (*ellikler olm !t r. 3 ')n bile k)lt)rlerin& sanatlar"n& 1else1C ve sosyal 1ikirlerin birbirin#en 1arkl" olmalar"na ve ihtila1lar"na ra%men b ortak ve ayn" *aman#a ay"na y(n belir'in#ir. ?)n)m)* Avr pasm#aki be!erC ilimler topl l % n n reva6taki kon lar"n#an birisi b k tb n '(r)!)n)n #i%er k t b+tan 1arkl" ol ! # r. K)lt)rlerin& me#eniyetlerin& sanatlar"n& #)*enlerin& #o% l ve bat"l" #iye iki esasa #ayan#"r"lacak b(l)m)#)r. :e#eniyetleri& k)lt)rleri& #inleri& sosyal ve h k kC #)*enleri #o% l ve bat"l" #iye ikiye ay"r"yorlar. 3 hep r h n * h r # r ve insan '(r)!)n)n tecellisi#ir. 3 ne#enle 2#o% l r h ve '(r)!2&2bat"l" r h ve '(r)!2 #emek 'erekir. Dikkatli bir tar*#a& bat"l" r h ve '(r)! #e#i%imi* *aman& kavram olarak maksat Y nan k)lt)r)& mitoloPisi& sosyal #)*enleri& #inleri ve sanat"#"r. 5onra #a on n miras6"s" olan Roma0#"r. 3at"l" R(h ve ?(r)! Y nan :.U. be!inci as"r#a 6ok se6kin bir 1else1e& sosyal k)lt)r& me#eniyete ve sanata sahiptir. <Y nan k)lt)r& me#eniyet ve sanat"= bat" #)nyas"n"n k)lt)rlerinin& #inlerinin ve ilimlerinin anasıdır. 3)y)k (l6)#e& #o% #a i!in i6in#e olm !t r. :.U+ ,.& .. ve K. as"rlar#a *irveye la!an b Y nan k)lt)r ve me#eniyeti& 5okrat& A1lOt n& Aristo& Mi*yokratlar ile Y nanl" parlak *ekO& k #ret ve ')c)n)n *irvesine eri!tikten sonra a!a%" #)!)yor. 3)y)k Roma Imparatorl % n 0n n sosyal k #retinin ca*ibesine kap"l"yor.

.1/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Y nan topl m & Roma >mparatorl % 0n#a 6(kt). Makat Y nan #)!)nce ve k)lt)r)& Roma k)lt)r ve #)!)ncesini ol !t r# . Roma& Y nan0m varisi& Y nan0m k)lt)rel ve manevC rol)n)n& etkinli%inin #evam ettiricisi ol yor. Roma& Y nan #)!)nce ve k)lt)r)yle *irveye 6"k"yor. 8 y)kseli!in *irvesin#en sonra& yok ! a!a%" ini!te barbarlar"n sal#"r"s" ile #a%"l"r. 8 *aman +#o% l bir #in olan+ 9"ristiyanl"k& on *apte#iyor ve 8rta6a% ba!l"yor. Avr pa0n"n 8rta6a%0" :ila#C .. ve ,+ as"rlar#a ba!l"yor ve :ila#C B,. asra ka#ar #evam e#iyor. Yani bin y"l. 3 #evir #o% l k)lt)r ve sanat"n hakimiyet #evri#ir. Do% n n 9"ristiyanl"%"n#a aya%a kalkm"! ve bat"y" *aptetmi!tir. Y nanl"& Romal" r h ve k)lt)r) +yani bat"l" r h ve k)lt)r)+ # r# rm !t r. R(nesans0"n ba!lan'"c" 8rta6a%0"n son # r. :ilO#C B, ve B/. as"rlar#a ba!layan b hareketin he#e1i Aski Y nan ve Roma #(nemine #(n)!t)r. Yani #o% k)lt)r)n)n hakim ol# % #(nemi orta#an kal#"rmakt"r. 3atm"! ve (lm)! bat" r h n tekrar ele almak ve ihya etmektir. 3 ')nk) bat"n"n& Aski Y nan ve Ro+ma0n"n alt"n #(nemine& yani eski bat"ya ba%lanmas"#"r. 8 hal#e R(nesans0"n i!i 2!ark*e#elik2 ile m)ca#ele#ir. 8rta6a%0"n )*erini kapamak& +#o% n n bat"ya hakim ol# % #(nem+ve b ')nk) bat" ile : a1tan (nceki eski bat"y" birle!tirmektir. R(nesans *a1ere la!"yor. B, ve B/. as"rlar#a +(*ellikle BH. as"r#a+eski k r mlar"n temeli. Y nan ve Roma r h )*erin#e Avr pal" '(r)!e '(re !ekil al"yor. Do% k)lt)r)n)n hakimiyeti ile # rm ! olan Y nan& Roma k)lt)r ve r h & bir #e1a #aha R(nesans ile harekete 'e6iyor. Avr pa0n"n son )6 asr"& Y nan )e Roma0nm alt"n #(neminin *irvesiyle birle!iyor. 3(ylece bat"l" '(r)!: :ilattan (nceki Y nan '(r)!)& Aski Roma& R(nesans0tan b ')ne ka#aTki ve b ')nk) Avr pa '(r)!)#)r.
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

.10
Do% l R h ve ?(r)!

2Do% l r h ve '(r)!2) kavramsal ve tarihC anlam" ile '(+*(n)ne almak 'erekir. Ay#"nlar 'enellikle b kelimenin tarihC ve k)lt)rel anlam" ile co%ra1C anlam"n" kar"!t"r"yorlar. 5onra #a yanl"!a mahkQm ol yorlar. $o%ra1ya0#a #o% & @in& 9in#& An#one*ya& baponya& >ran& 8rta#o% & K)6)k Asya0#an ibarettir. Tarih ve k)lt)r#e #o% & 9in# ve Aski @in0#ir. >ran& Arap& 5OmC& YehQ#& K)6)k Asya vb. #o% co%ra1yas"n+#a#"r& ama k)lt)rel ve kavramsal anlam"yla #o% l r h n * h r yeri #e%iller#ir. 3i*im ve 6o% Olimlerin #)!)n#)klerimi*in aksine& islOm #ini& s len >slOm me#eniyeti ve k)lt)r)& b)t)n 5OmC ve ArOmiler #(nemin#eki :e*opotamya& #inlerinin hepsi& #o% l kal"plar" kab l etme#iler. 3)t)n #o% l (*elliklere sahip #e%iller#ir. 3elki #ikkatle ve m)kemmel bir !ekil#e bak"l"rsa& >slOm k)lt)r ve me#eniyeti& b b(l'enin +>ran& Arap& Milistin :"s"r+tekOm)l etmi! r h ve k)lt)r) olarak isimlen#irilebilir. 3 & bat" ile #o% <en (*el anlam"yla 9in# ve @in= ve Y nan +$o%ra1C bak"m"n#an+ r h ve '(r)! bak"m"n#a& #in bak"m"n#an +yani #inC y(neli!+ yapm"! ol# % me#eniyetler ve k)lt)rler& #aima #o% l ve bat"l" r h n sars"nt"lar" alt"n#a olm !t r. Uyle ki islOm me#eniyeti& >slOm r h n n @in ve 9int me#eniyetleri mal*emesin#en ol !an bir be#enle kar"!mas"& ona Y nan ve Roma me#eniyeti mal*emesi ve yararl" i!lerinin )1lenmesin#en ibarettir. Daha a6"k s(ylemek 'erekirse bi*im me#eniyet ve k)lt)rel yap"m"*& yerin b b(l'esin#e& tarihin b #(nemin#e #o% n n +@in ve 9in#+ ve bat"n"n +Aski Y nan ve Roma+ yararl" i!leri ve mal*emesi ile yap"lm"! bir bina#"r. :eselO& >slOm me#eniye+ tin#e tasav 1 ve ir1an ekol) #aha 6ok #o% ya il'i # ym !t r. Melse1C k)lt)r)m)*& 1ilo*o1lar"m"*& bil'elerimi* #aha 6ok Y +nan0a il'i # ym !lar#"r. 3 '(steriyor ki >ranl" r h& >slOmC r h ve bi*im >slOm0#an (nceki '(r)!)m)*& haliyle b b(l'enin b)t)n k)lt)rleri aras"n#a sars"l"p sallanm"!lar#"r.

.<2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3i*im r h ve '(r)!)m)*& reva6ta olan bilimsel kavram" ile y)*#e y)* #o% l r h ve '(r)! #e%il#ir. Avr pal"lar"n #o% l k)lt)r& sanat ve "rk kon s n#a s(yle#iklerini& tamamen #o%r lam"yor. 3ir 1"rsat ol rsa sonra b nlar"n hepsini s(yleyece%im.

%ATD:D 43L 6E KB:TB4BC H7E::8K:E48
B. K vvet Asaleti: 3at"l" r h& ba!lan'"6tan beri k vvet asaletin pe!in#e#ir. K vvetten maksa#"m& insan"n ')6l)l)k (l6)s)#)r. 9e#e1lere la!ma& i6')#)lerin iyile!mesi& ihtiya6lar"n kar!"lanmas"#"r. ?enel olarak insan"n k #ret (l6)s) ve tabiata hakimiyeti#ir. Y nan k)lt)r)n#e 2k #ret2 6ok canl" bir kelime#ir. Ro+ma0#a me#eniyet& k #rete #ayanmakta#"r& sembol) k rtt r. 3 ')nk) Avr pa R(nesans0tan beri k vvet temeline #ayanan b)y)k bir yap"#an ibarettir. 3 & ma##C k vvet& tabiata hakim olma k vveti& iktisa#C k vvet& siyasC ve sosyal k vvettir. 3at"#a& tekni%in #o% #an #aha ileri olmas"& hayatta k #ret arayan r h n tecellilerin#en biri#ir. 8rta6a% Avr pas"& #o% r h ve k)lt)r)n)n hakimiyetin#e ol# % n#an hakikati istemekte#ir. 3 & #o% r h n n (*elliklerin#en biri#ir. R(nesans0tan sonraki Avr pa& k #ret pe!in#e#ir. 3 #a bat" r h n n (*el9klerin#en#ir. Yeni '(r)! ve r h n en se6kin #)!)n)r ve k r c s Mrancis 3acon& ilim hakk"n#a ! s(*) s(ylerken bat"n"n k #ret isteme r h n n apa6"k ve canl" (rne%ini s nmakta: 2>lim& b)t)n tarih boy nca hakikati ar"yor# V kOinat"n s"rr"n"& hayat"n s"rr"m& Allah0"n s"rr"n" ve a!k" ke!1etmek istiyor# & tnsan& ilk mevc t ve son ahnya*"sm#an haber#ar olmak ve bil'i e#inmek istiyor# . A!yan"n (*)ne& i6 boy t na yol b l p& #"! '(r)n)!lerin ve i!aretlerin alt"n#aki e!yan"n 'er6e%ini ve hakikatini kavramak istiyor# . 4e hakikata la!t"& ne #e ken#i hayat"na. >nsana bir hi*met yapama#". 3 y)*#en& Y nan ilmi k #retinin *irvesin#e& b)t)n insanC #ehalar"yla& Atina0n"n k(lelerine ve yal"n ayaklar"na bir hi*met yapama#". 4e bir set
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.<.
yapt"& hatta ne bir kal#"ra6. 3il'inlerin hepsi ')nl)k hayatla %ra!mak yerine& hakikatin pe!in#e i#iler ve hi6 b lama#"lar. 23 ')n on n hepsini b"rakman"* 'erekir. >lmin ve 1else1enin #aimi slo'an" olan 2hakikat ne#irY2#en el 6ekmeni* 'erekir& k #re10i 2hakikat00in yerine 'e6irini*& ilmin slo'an" 2k #ret istemek2 ols n. 3 ')n b)t)n ilimlerin& k vvet ve k #ret ara#"klar"n" '(r)yor *. :ant"k& 1else1e& 1i*ik& kimya& matematik... hepsi k #ret ar"yor. Teknik ve sanayiye la!"yorlar. Tabiat" ba!ka !ekle sok yorlar. Tabiat k vvetlerinin& t)m)n) ma##C hayat"n hi*metin#e '(revlen#iriyorlar.

?e6mi!te e%er Astronomi ok # ysalar tabiat"n s"rr"n" ke!1etmek ve y"l#"*lar"n insan"n al"nya*"s" )*erin#eki etkileri i6in ok rlar#". Ken#i inan6lar"na '(re 2hakika10" elleriyle b lmak istiyorlar#". Ama b ')nk) insan 'e*e'enleri inceliyorsa& *aya 'i#iyorsa& bir hakikatin pe!in#e #e%il#ir. >ktisa#C ve askerC k vvet ica# etme ar* s n#a#"r. Us l olarak b ')nk) ilmin r h ve #e%erini aral"ks"* olarak hemen hayat i6in k #ret talep etmeye #(n)!t)rmektir. 3 !im#iye ka#ar tasavv r e#ilenin aksine#ir& iktisa#C #)*enin #o%mas" yeni bir!ey #e%il#ir& bat" r h n n (*elliklerin#en biri#ir. 3 ')n #aha 6ok belirmi! ve #aha 6ok k vvetlenmi!tir. Ama #o% #a asla& hi6bir Olim& #)!)n)r ve 1ilo*o1 n slo'an" 2ilmin k #rete #(n)!mesi 'erekir2 !eklin#e olmam"!t"r. 3elki ilmi& #aima y)ksek ve temi* bir makam#a ya!am"!t"r& ken#ine <g*') bir r hanC ve manevC takvaya sahip olm !t r. 3 y)*#en ilim ve Olim *ihinlerimi*#e hen)* ma##C hayat (tesi k tsall"klar"n" kor makta#"r. Avr pa0#a Olim& bir mal ve e!ya#"r. Dikkatli bir !ekil#e ma##C #e%eri tayin e#ilebilir. A%er bir bil'in bir 1iyat" kab l etme*se bir hakaret tasavv r etti%in#en #e%il#irV belki k"ymet ve 1iat"n miktar"n" kab l etme#i%i i6in#ir. Ken#isini& bele#iyenin tayin etti%i 1iyattan 1a*la b l# % i6in#irX

.<1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

:eselO& 5orbon Wniversitesi& me* n olan (%rencilerini ilOn e#iyor. $inslerini& 1i*ik& kimya& atom& sosyoloPi& psikoloPi hatta 1else1e.. Tahsilini bitirenleri m)*aye#eye artt"rmaya koy yor& t"pk" mo#el& sistem.. Ne silin#irine '(re 1iyat tak#ir e#ilen bir otomobil 'ibi& b ilmi bitirenlere 1iyat kon l yorX 3ir 1iyat belir+liyorlar& m)!teriler aceleyle 'eliyor& 1iyatlar ilOn e#iliyor& herkes ken#ini #aha pahal" sat"n alan yere veya birine sat"yor. A%er biri sat)ama*sa& sebebi #e%ersi* ol ! # r. Do% #a ve #o% > '(r)!te& kOrl" olan !ey bir #e%er ka*anm"yor. De%erin k"stas"& 1e#akOrl"k ve kOr#an va*'e6me (l6)s)#)r. K vvet asaleti& Y nan0#a boy '(steriyor& Roma0#a *irveye la!"yor& R(nesansla Mrancis 3acon k #rete ilmC bir !ekil ka*an#"r"yor ve b ')nk) Avr pa& k #reti slo'an yap"yor. Uyle bir yere la!"yor ki b ')nk) Avr pa0n"n h)manisti bile !(yle #iyor: 23at"n"n en b)y)k risOleti insanl"%a ve #)nya#aki me#eniyetten mahr m b)t)n milletlere me#eniyet ba% "sla ma si#ir& 0s(m)r)0 yery)*)n#eki b)t)n harabe yerlerin ')6l) bat"l" eller tara1"n#an mam r e#ilmesi#ir. 3at"n"n k #ret isteme slo'an"n"n belirme+si#ir.2 9er yer#e +'erek Y nan0#a& 'erek Roma0#a )erekse b ')nk) Avr pa0#a+ kon ! lan ayn" !ey#ir. 3 #a bat"l" '(r)!t)r. I. Tabiat Asaleti: 3at"l" #)!)ncenin en bari* (*elliklerin#en birisi #e tabiat alOmetleri hakk"n#aki '(r)!)#)r. Y nanl" ve Romal" tanr"lar& #aha 6ok tabiat"n yar#"mc"lar"#"r. 3 tabiat yar#"mc"s"& sonra yava! yava! insanC bir !ahsiyet ka*an"yor ve Y nan mitoloPisi tanr"lar"na #(n)!)yor. Aski Y nan0#a bir ok l !eklin#e ortaya 6"kan ilk 1else1e& 1i*yokratlar"n 1else1esi i#i. 3 nlar 5okrat& A1lOt n ve Aristo0#an (nce tabiat"n asaletine inanan 1else1C ekole mens p kimselerdir. Y nan 1i*yokrat 1ilo*o1lar"V tabiat ate!ten mi& s #an m" yap"lm"! kon s n#an ihtila1 e#iyorlar#". 3irisi Thales 'ibi #)nyay"
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.<<
say"lar#an biliyor& biri 5isa)or 'ibi #)nyay" birka6 ns r#an m)te!ekkil bir mac n#an yap"lm"! olarak kab l e#iyor. 3iri ;o+ stik ve (%rencisi Apik ros 'ibi tabiat" atom#an +par6alanma* k)6)k *erreler#en+ yap"mc" olarak biliyor# . Ama hepsi& tabiat"n esas ma##esini ar"yorlar#"& tabiat"n ma##C bir ns r#an yap"lm"! ol# % asl"na inan"yorlar#". Ama tabiat"n ma##C ol ! n#a iti1ak e#iyorlar#". 3 ma##eci 1ikirlerin ar* e#ilmesine kar!" #o% & r h n ve yarat"l"!"n sırrını b lman"n pe!in#e#ir. Tabiat"n ma##C i!aretlerinin pe!in#e #aima bir s"rr" aramakta#"r. 3ir s"rlar topl l % n veya b)y)k bir s"rr" aramakta#"r. 3 sebeple tabiat6"l"k '(r)!) Y nan0#a& Roma0#a ve b ')nk) 3at"0#a var#"r. Ş(yle ki Avr pa& Yeni6a%0#a tabiat ilimlerinin yay"lmas" i6in esasl" bir 6aba sar1e#iyor# . 3 n#an (nce ise& Aski Y nan& ilk #e1a tabiat" mant"kl" bir !ekil#e inceleme ve tahlil etme 1ikrin#ey#i& ilk ve b)y)k hakikatlar" arayaca%" yer#e& tabiat"n ilk ma##C ns r n ar"yor# . K. 9ayat"n Asaleti:

A%er b rP va*i k)lt)r)n#eki bat"l" r h ara!t"r"rsak& b n n 2ya!am #ini2 ol# % n V hem #in#ar hem #e #ine kar!" olanlarca +t)m Avr pa m ille ti erince+ kab l '(r#)%)n) anlar"*. Yani insan"n ma##C ve tabii i6')#)lerinin #oy ma la!t"r"lmas"... 3ir apartman#a kal"yor# m& #in#ar& katolik& #inC& ir1an" ve insanC # y' lar" k vvetli bir ailenin kom! s i#im. 9en)* birbirlerini sevebilen& birbirlerine hi*met e#en& birbirleri i6in !ahsC men1aatlar"n#an va J.'e6ebilen& anne& baba& sevimli 6oc klar ve k"*kar#e!le sa#e bir hayat ya!ayan bir ailey#i. 3(ylesi #in#ar ve !e1katli bir ailenin kom! s y# m. 3 ailenin 1ertleri& ka#"n& kocas" iki )6 ya!lar"n#a iki 6oc k ve ka#"n"n k"* kar#e!iy#i. Kom! l klar" iyiy#i. Ka#"n"n k"* kar#e!i& )niversite birinci s"n"1 (%rencisiy#i. 3 aile ya*"n #eni* k"y"s"n#a tatil yapmaya 6"kt"lar. Apartman#a yaln"* kal#"m 3ir s)re sonra bir mekt p 'el#i. D)*enli

.<=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ve tertipli bir !ekil#e tenbih etmi!ler#i: :eselO& B. ma##e: Al#"%"n her!eyi yerine b"rakX I. ma##e: Ya!ay"! y(ntem ve #)*enin#e #)stQrlar. K. ma##e: Kocam bir s)re sonra 'eri 'elecek& bi* hen)* b ra#ay"*. A%er yeme%ini*i birlikte yerseni* masra1"n"* #aha a* oknh D(rt& be! veya ka6"nc" ma##e ise: +K"*kar#e!im+B-+BG ya!lar"n#aki (%renci #eni*#e bo% l# . 4e ka#ar 6abala+#"ysam k rtarama#"m. Ul)m) bi*i )*)nt) i6in#e b"rakt". Ama tatilin son na ka#ar kalaca%"*V ')ne! ')*el& 6oc klar yanmay" seviyor. Asla b ka#ar ')*el ve ')ne!li ya* 'e6irme#im. Allah0a "smarla#"k.2 3 mekt ptan (nce& k"*ca%"*"n (l)m)n) i!itmi!tim. 3)t)n ac"m ! y# & #(n)!lerin#en sonra y)*lerine nas"l bakay"m& s(*e nas"l ba!lay"p& ne s(yleyeyim& sor lar"n" nas"l cevaplan#"ray"m ki onlar" teselli e#ebileyimY #iye #)!)n)yor# m. Avi k"*ca%"*+s"* '(r#)kieri *aman taham)l e#eme*ler #iye #)!)n)yor# m... 3en k(yl) r h mla b #)!)nceleri ta!"yor# mV ka#"n +yani 'en6 ya!ta (len k"*ca%"*"n ablas"V+ 2yemeklerini*i kocamla birlikte yaparsan"* masra1"n"* #aha a* ol r2 #iye ya*"yor# . Markl"l"l"+%" '(r)yors n *Y Avr pa0#an >ran0a +meselO trenle+ 'el#i%ini* *aman& Earis istasyon n#a 'en6 bir ka#"n ve erke%i ve#ala!t"klar" an#a '(r)yors n *& birbirlerini (p)p ayr"l"yorlar. Ayr"l#"klar" an#a ne b on n ar#"n#an bak"yor& ne #e o #(n)p bana bak"yor. 8 istasyon 'e6mi! 'itmi!tir& b ise tren#e me!'alelerin pe!in#e#ir. >talya0#a ve#a anlar"n#a a* #a olsa birbirlerine ')l veriyorlar +en a*"n#an 'en6ler aras"n#a veya (*el bir *)mre ve 'r p aras"n#a+son ve#ala!ma anma ka#ar trenin cam" arkas"n#an irtibatlar s)+ r)yor& hareket e#ince bitiyor. Do% Avr pa )lkelerine la!t"%"m"* *aman& ve#ala!ma anlar" ba*en yar" a%lamakl" sahnelerle s)sleniyor. 5onra >stanb l yak"nlar"na la!"yor *. K"sa s)ren # rma an"n#a a%lama& inleme& '(*ya!" ve ')lme ile kar"!m"! ')r)lt)l) sesler& 1eryatlar #ikkatimi 6ekiyor. Tren birini mi e*#iY #iye #)!)n)yor m& sor yor m& #iyorlar ki: 29ay"r& bir!ey yok. 3 nlar ya*"n yaln"* mevsimlik i! i6in Y nanistan0a 'i#en T)rk i!6ileriV
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.<>
!im#i 'eri #(n)yorlar& arka#a!lar"& kom! lar"& aileleri onları kar!"lamaya 'elmi!ler. Ama beklemek i6in sabTe#eme#iklerin+#e& >stanb l0#an veya #aha *aktan ye#i seki* saatlik yol#an b raya 'elmi!ler arka#a!lar"n" #aha erken '(rmek istemi!ler.2 Do% l r ht r& b ka#ar !i##etli sev'i ve !e1kat. 3 ka#ar ')6l) a!k. Do% n n !e1kati ve m habbet # y' s hakk"n#a sahip ol# % m en etkili tasvir& Y 'oslavya ile T)rkiye aras"n#aki tren yolc l % n#a *ihnim#e kalan tasvir#ir. 8ra#a +,L+,, ya!lar"n#a+ ya!l" yolc lar '(r#)m. Yol arka#a!"ma sor# m: 2Yolc lar ni6in 'enel#e ya!l"Y2 #e#im. De#i ki: 23 nlar i! arayan T)rk erkekleri#ir. Yapabilecekleri han'i i! ol rsa ols n Do% ve 3at" Avr pa0ya 'itmi!lerV b)t)n 'en6liklerini amelelik& hamall"kV )*)m #ermekV ca1eler#e& resta+ rantlar#a 6al"!makla& k"sacas" ellerine 'elen her i!i yapmakla 'e6irmi!ler. Şim#i& emekli olm !lar veya i!leri bitmi!& vatanlar"na 'eri #(n)yorlar. A%er evlerimi*#e ya!amak i6in bir yer b lama*sak bile& hi6 olma*sa ora#a (lmek i6in bir yer b lal"m& #iyorlar.2 ?(r)yors n *& k"rk ya!"n#an sonra evine 'eri #(n)yor ki ken#i topra%"n#a ebe#C yk i6in bir yer b ls n. A#eta b & b)t)n hayat ve i!inin he#e1iymi! 'ibi: :emlekete 'eri #(n)!& ac"ma ve sev'i

# y' s n n ken#isini #ol# r# % yer#e (lmek. 3 #o% l merhametli r ht r& o ise bat"l" hesap6" r ht r. 3at"l" r h n !ekil almas"n#a& hi6 !)phesi* iktisa#C #)*en etkin olm !t rV ama tek etken b #e%il#ir& insani r h ve !e1katler& hesap6" aklC tahlillerle ve hesaplarla inceleneme*V (yle incele#i mi r h (l)r. R h ')l 'ibi#ir. A%er ')l) s s * b"rak"rsak& parmaklarla yapraklar"n" sayarsak& enini ve boy n (l6ersek& ')l) kaybe#eri*. Rira ellerimi* on sol# rm ! ol r& b)t)n o ')*ellik yok olm ! ol r. 8n o temi*& b)t)n& k tsal haliyle b"rakmak 'erekir. @o% insanC # y' lar ve anlamla s)slenmi! hayvanlar #a b 6e!itten#ir. 3at"l" #)!)ncenin asl"& hayat asaleti#ir. @)nk) 6e!itli boy tlar on n r h n son #erece iyi ya!amaya vak1ettirmi!.

.<?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

5eksen& #oksan ya!lar"n#a ya!l" bir ka#"n tan"yor# m. 9en)* k"* <bakire= i#i. 8rta s"n"1 hayat"& cinsel (*')rl)kler& 1evkOle#e )mitler& ar* lar ve #i%er sebepler son c evlenmemek ve ya!l" bir k"* olarak kalmak *or n#a b"rakm"!t"r. 3a*" a#amlar var#"r& cinsel heves ve heyecan *aman"n" 'e6iriyorlar ve n t l yorlarV ikinci ve )6)nc) nesilleri #e olma#"%"n#an yaln"* kal"yorlar. 5aatlerce pencere kenar"n#a ot r yorlar ve anlams"* !ekil#e 1ka bak"yorlar. 3 bekleyen& )mitsi*& inti*ars"*& )*)nt)l) ya!l"lar"n pencere 6er6evesi 'erisin#eki y)*leri& Avr pa0#a '(r)len en ac"kl" tasvirler#en#ir. 3 nlar"n ma##C hayat" temin e#ilmi!tir. Ama r hsal a6"#an hayatlan kork n6t r. 8n n #a b)t)n Avr pal" ya!l"lar 'ibi bir # r m var#"r. Ya!l" ka#"n bakkal i#i. Tek #ost ise veremli bir k(pekti. K la%" t"rmalay"c"& salyal" Uks)r)klerini& eve peynir veya kaymak '(t)r#)%)m)* *aman i!itiyor# k. 3ir ')n k(pe%i '(reme#im sor# m. Ya!l" ka#"n bir ah 6ekip: 2Art"k k(pe%im #e yok& (l#) ve ben yaln"* kal#"m&2 #e#i. ?(r)yor * ki emekli bir han"m& tam bir re1ah i6in#e& ma##C ya!ant"s" temin e#ilmi!& tek basma& ve kimsesi*. 8 *aman yak"nl"k # y# % & kon !abilece%i !iir s(yleyebilece%i& birlikte ot raca%"& kalan tek !eyi bir k(pek me*ar"#"r. Ya!l" ka#"n bir s)re sonra k(pe%in 6 k r n kapatmaya ve s)slemeye ba!la#"& s)rekli +on n #ertli ayr"l"%"n" tekrarlayacak+bir !iir b l p& k(pe%in me*ar ta!ma ya*mak i6in& !iir kitaplar"n"n say1alar"n" kar"!t"r"yor# + Y"llarca birlikte ya!am"! b ya!l" ka#"n"& sa#ece b hayvan anlam"!X Ama !im#i& ya!l" ka#"n i6in sa#ece bir me*ar kal"yor. 3ir k(pe%in me*ar". Tan"#"%"& m hatab"& yak"n"& akrabas" kom! s olm ! l n bir k(pe%in me*ar". :e*ar"n kenar"n#a ot r yor& (l)m) bekliyor. Yaln"*l"k meselesi b # r. 8 hal#e hayat"n asaleti& insan r h n n b)t)n tecellilerinin& ')nl)k hayat i6in 'erekli olan !eylerin teminine m)nhas"r k"l"nmas"#"r. Mrans"*lar"n s(*)yleV hayat"n *evki#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.<@
.. D)*en <>nti*am=: >nti*am& teknik ve sosyal ilerlemenin 'erekli boy tlar"n#an biri#ir. ?eli!mi! bat" teknokrasi ve b)rokrasisi& inti*am"n son c # r. 3at"l" r h n ba%"ms"* ve belir'in '(r)n)mlerin#en biri#ir. 3at"l"& ba!lan'"6tan beri& ka6 !ey '(r)yorsa onlar" #)*enli #i*meyi #)!)n)yor. An k)6)k meseleler#e bile b #)*enlili%i arama (*elli%i a6"k6a '(*lenir. Avr pa0n"n en b)y)k ve en ci##i i!lerin#en birisi +(*ellikle >talyan& Mrans"* ve >n'ili*lerin+ kahvalt" ve (%le yeme%i masalar"n" #)*enlemeleri#ir. 9atta tek ba!"na olsalar ve tek ki!ilik so1ra ha*"rlasalar bile. Avr pa0n"n so1ra te!kilat"& bir bakanl"k 'ibi te!kilata sahiptir. Avini o ka#ar tertipli ve #)*enli #i*iyor ki& en k)6)k bir!eyin yerinin #e%i!mesiyle& bir tahtan"n )*erin#e i* olmas"yla& birinin 'el#i%ini veya 'itti%ini anl"yor. ,. May#alanmak veya T)ketim Asaleti: T)ketim asaleti& hayat asaletinin bir boy t # r. 9ayat"n asaleti& 1else1C bir mesele#ir. May#alanmak ve t)ketim asaleti ise iktisa#C bir mesele#ir. Derli topl yemek yemek& ')*ellik bir *evk i6in inanmak r hsal bir mesele ol p& m)mk)n ol# k6a #aha 1a*la 1ay#alanmaya ve insanC etkinli%e #ayanmakta#"r. Daha 6ok t)ketim ve #aha 6ok 1ay#alanmak i6in #o% l #a 6aba '(steriyor& kay'" # y yor& lOkin b n hastal"k olarak biliyor ve ken#i hastal"%"n" hisse#iyor. Ama bat"l"& 21ay#alanmaya2 ve 2t)ketime2 asalet vermekle etkinli%ini& mesaP"n" ilan e#iyor ve temel 1else1esini tari1 e#iyor.

2May#alanman"n asaleti2 +eski#en+2t)ketim asaleti2 veya 2t)ketim asaleti 1else1esi2 b ')nk) sosyoloPi ve iktisa#"n #ilin#e yery)*)ne +bat"l" i6in+ bir cennet '(r)n)m) ba%"!lam"!t"r. 3 rP va*inin ve bat"l" ticarC k)lt)r)n& temel slo'an" olm !t r. 2Yery)*)n#e2 cennet 1ikri& b bat"l" r h n * h r & bat"l" ticarC k)lt)r)n& b rP va*inin temel slo'an"#"r. 3 y)*#en bat"l"

.</
Dİ%MF9 "@9İ8İ

2#aha 6ok t)ketme2 ve 2#aha 6ok ma##i 1ay#alanma0yi insanC& 1else1C ve ahlOkC asalete tercih etmi!tir. /. 9er!eyin Ak"lc" Tahliline Y(neli!: 3at"l"& ba!lan'"6ta tabiat" tan"mak istiyor. 8n n k(k)n) #"!ar" 6ekmek ve halla6 pam % 'ibi atmak istiyor. >nsan"& r h & ahlOk"& m ka##esat"& yarat"l"!"n s"rlar"n" ve b(ylece Allah0" tahlil etmek& incelemek istiyorV sebebi bilmek istiyorV as"l ve k(keni tan"mak istiyor. @(*)mlemek ve tahlil etmek istiyor. Ama #o% l her&eye ve her meselenin )*erine bir m)p+hemlik per#esi 6ekiyor veya (*l) ve sa#e !ekil#e b"rak"yor. 3at"l" '(r)!& (*ellikle Y nanl" '(r)!& her meseleyi +r hsal meseleleri bile+ t"pk" ma##C i!ler 'ibi tahlil etmek istiyor. Ş(yle ki: meselO >ran bile !iir#e en y)ksek yerlere la!m"!t"r& ama 2e#ebiyat tarihi0n#e ve 2e#ebC tenkitte bir #ayana%a sahip #e%il#ir. Şiirimi* var& ama !iirin tari1i yok. 3 na kar!"l"k Y na :.8. #(r#)nc) ve )6)nc) as"rlar#a !iire kelimenin 'er6ek anlam"yla sahip #e%il#iV ama onlar#a !iirin en #ikkatli tari1i& 'r plan#"r"lmas"& tahlil ve 6(*)mlenmesi var#". Aristo0n n 2Şiir Tekni%i2 kitab" ikibinikiy)* ikibin)6y)* veya ikibin#(rty)* sene boy nca traPe#i& kome#i ve !iir sanat"n"n temel kayna%" olm !t r. Ş an#a bile temel kaynak. Ama en b)y)k !iirleri yaratm"! olan bi*leT& !iirin tam bir tari1ine sahip #e%ili*. A%er bir tari1 yapm"!sak bile& sanki tekrar !iir ya*maya ot rm ! 'ibi tari1 ya+ p"yor *. :eselO& :elik)0!+Ş ara 3ehar& !iirin tari1in#e !(yle #iyor: 2Şiir ne#irY Ak"l #eryas"n#an bir m ratt"r& ')*elliktir& !)pheyle kar"!"k e*elC esrar#an bir i!arettir. ŞairV ')6l)& me!h r ve !iirin 2)mit2 kar#e!i#ir.2 Di%er bir tari1 #aha veriyorV b en ')*el @a%#a! !iirler#en biri#ir& ama !iirin tari1i #e%il#ir. Şiiri bir k !a ben*etiyor& sabahleyin bo! k T5ak ile y va#an 6 yorV #a%a& ovaya& 6(le& harmana& s y n kenar"na ve bir ba%ın i6ine kon yor& bir tane kopar"yor ve k rsa%"n" #ol# r yor ve yavr s i6in '(t)r)yor. Şair& *ay"1 bir ihtiyar"& )mitsi* bir 1akiri& viran olm ! bir evi& 1k & nehri& ')l) vb. '(nnekle ilham al"yor& i6in#e bir k"v"lc"m parl"yor& "!"k sa6"yor. Ave 'el#i%in#e k"v"lc"m" alev+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.<0
len#iriyor& yan'"na 6eviriyor ve kelimeler !eklin#e kO%"#a #(k)yor ki bir kalbi yaks"n veya bir beyni isyan ettirsin... Y nanl" beyin& mant"kC bir beyni#ir. 9atta ahlOk" bile matematik 'ibi tasni1 e#iyor& ay"r"yor. A1lOt n #iyor ki: 2AhlakV v)c # n 6e!itli k vvetlerinin ve i6')#)lerin iti#alin#en >barettir. : hali1& isyanc" ne1sin sa%lam kalmas" i6in& kan& mi#e sal'"s"& sa1ra ve bal'am"n y ml olmalar" 'erekir. AhlOkV kin& intikam& sev'i& tecess)s& ilim isteme& k vvetli olmay" isteme vs. i6')#)lerin "l"ml" ve sakin olmalar"n" kor malar"#"r.2 ?(r)yors n * ki #o% l i6in& b)y)k& acaip& 'i*li& esraren'i* olan ve Allah0"n (*elliklerinin insan#a * h r etmesi olarak '(r#)%) tabiat (tesi bir k(k ta!"yan ahlak"& bat"l"& ilmC ve mant"kC bir '(r)!le inceliyor. Dikkatli bir ilmC ve aklC tahlil e#iyor. 25elon2 #o% 1else1esinin esrar"n#an olan ve tari1 e#ilmesi m)mk)n olmayan 2saa#e10i& bat"l" bir '(r)!le sa#e bir !ekil#e tari1 e#iyor: 5aa#et& v)c t ')*elli%i& be#en sa%laml"%"& hastal"ktan *ak olmak& rahat hayat ve 6oc klar a6"s"n#an m ra#a ermekten ibarettir. 3(yle '(r#)%)n herkeste bil ki senin iste#i%in !ey var& yani saa#et <m tl l k= var.2 Eisa'or #iyor ki: 23)t)n varl"k Olemi #)*en#enV #)*en ise say"#an ibarettir. :)*ik #e say"lar#an yap"lm"!t"r. Tabiat& #a% ve 6(l #e say"lar#an yap"lm"!t"r. 5onra b)t)n say"lar #a 0bir0#en yarat"lm"!t"r.2 3at"n"n b)t)n meseleleri& ak"lc" ve mant"kC bir !ekil#e tahlil etti%ini '(r)yor *. 3 & bir tara1tan insana yar#"m e#iyorV *ahiren tabiat kan nlar"n" ve i!aretlerini tan"yor +b tan"ma sebebiyle bi* #o% l lar#an #aha ilerlemi! # r m#alar+ bir tara1tan #a insan" bir #)*ey#e b"rak"yor& o hisse#ilen !eylerin tara1"na #o%r 6mas"n" en'elliyor& Oci* k"l"yor. H. Topl m Asaleti: 3at"#a tanr"lar& !ehrin <@ite= bek6isi#ir. As"l olan 2!ehir0#ir& 2:abet2 ise 1er0i olan#"r. Yani #o% n n aksine#ir. Do% #a !ehir
1C#

Dİ%MF9 "@9İ8İ

mabe#in etra1"n#a in!a e#iCiyor& bat"#a ise mabet !ehrin bir kenar"n#a kal"p m ha1"*l"k yap"yor. Do% #a hi6bir !ehir#e& ma##C meselelerin temelleri )*erin#e k r lm yor. 3elki bir yere !ehir k r lmas"n"n sebebi& bir e1sane ve #inC meseleler ol yor. :eselO& b !ehir#e 25)leyman pey'amber2 '(m)l)#)r& o !ehir#e 2A#em pey'amber2 '(m)l)#)r. Di%eri bir imam"n yol )*erin#e#ir. :e!he# yak"nlar"n#a !i1al" bir ma#en s y var& her tara1tan hastalar" +(*ellikle cilt hastalar"n"+ ken#ine 6ekiyor. U6y)* y"l (nce b s y n )*erin#e )st) kapal" bir salon yapm"!lar& insan hayret e#iyor. @)nk) ma#en s lar"n"n b ka#ar ilerlemesine ra%men& #i%erleri ni6in b n#an mahr m kalm"!larY 5alon ol+ # k6a temi* ve #)*enli& b)t)n b temi*lik o banyolar& ya!ay"! tar*" #aha 6ok hayret verici. 5alon n yap"lmas"n"n ve temi* t t lmas"n"n sebebi ara!t"r"l"nca& kon a6"kl"%a kav ! yor. 9alk s ya 'itmi! ve cilt hastal"klar"& b s ile !i1a b lm !t r. :a#en s y n n b iyile!tircC k vveti ve (*elli%i& #o% l '(r)!te ma##C bir sebep b lamam"!t"r. 3elki hisse#ilenlerin ve ak"l y)r)tmenin (tesin#e bir a6"klama b lm !t r. Diyorlar ki: 29*. Ali <a.s.=& : aviye ile yapt"%" sava!ta b ra#an& :e!he# yak"nlar"n#an 'e6mi!tir. Yak"c" ')ne!& !ehO#et yol n#a alman 6ok say"#a yaralar"n kan kayb"n"n !i##etlenmesine sebep olm !t r. Yaralar" ba%lamak i6in ne bir!ey var#" ne #e bir ila6. 5onra 9*. Ali <a.s.= k"l"6la bir ta! par6as"na v r yor& ta! yanl"yor ve s 1"!k"r"yor. 8 *aman: 2b)t)n 5"11Cn yaral"lar"n" 05ahan Kapl"cas"n#a0 y"kay"n"*X2 #iye emre#iliyor. Y"ka#"lar ve yaralar#an bir eser kalma#". 25ahan Kapl"cas"n"n b !i1al" etkisi o *aman#an kalma#"r. 3 k(tsallık y(n) halk" (nce ken#ilerini y"kamaya& kir ve pislikten temi*lemeye& on#an sonra !i1al" k tsal s ya 'itmelerine te!vik e#iyor.2 U6y)* y"ll"k ')*el ve temi* salon n yap"lmas"n"n sebebi #e b k tsall"kt"r. Do% #a her !ehrin b(yle bir a6"klamas" var#"r. 3elh0te bir tepe var& ba*"lar"n"n inanc"na )1re 9*. 5)leyman& bir 'r b n inanc"na '(re Rer#)!t& #i%er bir inanca '(re #e 9*. ibrahim 9a+
DR%MF9 "@9İ8İ 1C1

lil 8Ta#a '(m)l). 3 & #)nya#aki m)mta* !ahsiyetlerin 3elh0e 'elip ev yapmalar"na& 5)leyman pey'amberin Rer#)!t0)n veya han'i k tsal !ahsiyet ise& kabrinin kenar"n#a olmalar"na sebep olm !t r. Do% #aki her !ehir& ma##e (tesi b(yle bir k(kene sahiptir+Ama bat"#a asalet topl m#an#"r ve ma##C hayat"n esas"na #ayan"r. Şehrin ken#isi k tsall"%a sahiptir& mabet !ehre tObi#ir& !ehir mabete #e%il. Mrans"* kome#i ya*arlar"n#an biri !(yle #iyor: Y nan ve Roma tanr"lar" ve #inleri (*el bir # r ma sahip i#i. 9alk kitlesi 9"ristiyanl"ktan (nceki 6ok say"#a #inleri kab l e#iyor# . Ama 1ilo*o1lar hi6birini kab l etmiyorlar#"& hekimler b)t)n #inleri 6"karc" ve karc" olarak kab l e#iyorlar#". Tanr"lar hep Y nan !ehirlerinin bele#iye ba!kanlar"#"r. >ran0#a Rer#)!t0ten (nce olan :ehr ate!i& ilOhC ate!tir& Ah ra+ma*#a0n"n ate!i#ir. Roma0ya 'itti%in#e +9"ristiyanl"ktan (nce+Roma ate!i ol yor& Roma topl m n n k #ret& a*amet& parlakl"k ve me#eniyet kayna%" ol yor. :ehr ate!inin ilOhC !ekil#en #)!)!e %ra#"%"n"& topl msal !ekli#e ortaya 6"kt"%"n" '(r)yor *. D rkheim0in: 2Din& topl m k #retinin ve topl m r h n n * h r # r2 #iyen s(*)& Y nan #inlerin#e 6ok m)!ahhast"r& ama #o% #inlerin#e ise tamamen yanl"!t"r. Do% #a asalet sahibi olan 1erttirV bat"#a topl m# r. 9itler Almanyas"& 2b)t)n Almanlar ?ermen r h na 1e#a#"r2 #iyor. 3(yle bir topl m#an& b(yle ahmak6a ve cinnetle kar"!"k bir slo'an kal"yor. <?ermen r h n n Alman 1ertlerin i6in#e ol# % n #)!)nemiyor. ?)ya 9itler0in babas"n"n r h o ka#ar #e%erli ki baki kal"yor.= 3 bir #)!)nce tar*"n"n m)bala%as" ve bat"l" 1ikrin boy tlar"n"n bir par6as"#"r. 3)t)n 1ertlerin k rban e#ilmesini 'erektirecek ka#ar #e%er ka*anm"! bir topl m asaleti. -. A'osantri*m: 2A'o2 2ken#i2V 2center2 ise 2merke*2 anlam"na 'elir& 2i*m2 ise ekol veya >#eoloPinin son eki#ir. 3inOenaleyh e'osantri*m <c'ocentrism=& ken#ini her !eyin merke*i olarak '(rme e%ilimi

.=1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

anlam"na 'elir. :.U. be!inci as"r#a Aski Y nan0#an b ')nk) Avr pa0ya ka#ar b & bat"l" #)!)ncenin ekseni olm !t r. 9OlO #a b(yle#ir. Y nan0#a e'osantri*im +ken#ini b)t)n evrenin merke*i olarak '(rme e%ilimi+ !(yley#i: 5o1istler #iyorlar#" ki: 2D)nya#a 'er6e%in ne ol# % belli #e%il#ir. 9akk" ve bat"l" #e%erlen#irmek i6in bir (l6)ye ve #elile sahip #e%ili*. 8 hal#e neyi bat"l '(r)yorsak bat"l#"r& neye hak #iyorsak hakt"r.2 Allah0" b)t)n evrenin merke*i '(ren #o% #)!)ncesine kar!"& insan" evrenin merke*i '(ren bat" #)!)ncesi& b n#an <so1i*m#en= kaynaklanmakta#"r.

Do% 0n n 2Allah0" merke* '(ren2 #)!)ncesin#e insan b)y)k e*elC bir k tba tObi#ir& b Allah0t"r. Ama Y nan #)!)ncesin#e insan temel k t pt r& tanr"lar ve b)t)n varl"k on n etra1"n#a #(n)yor. Roma0#a 2>nsan"n eksen ol ! 2& 2Roma0nm merke* ol ! 2 !eklin#e ortaya 6"k"yor. 2Roma2 insan"n yerine 'e6iyor. D)nyan"n merke*i ve ekseni +kab l ettikleri+ insan"n yerine Roma evrensel bir merke*iyet ka*an"yor. 3 # r m& b)t)n #e%erleri Romal" #e%erlerin tayin etmesi 'erekti%ini ilOn e#iyor. 3 nlar Roma k)lt)r)n#e tam olarak belli olan kon lar#"r: Roma& #)nya#a k #retlerin k #reti#ir. Roma b k #ret taht"n" '(sterir. Roma& k vvetinin 1ay#as"n" ve kOr"n" temin e#en hak #in#ir. 3 ')n bile insanperestlik #(nemin#e #emokrasi& liberali*m& hatta Avr pal" sosyalistlerin #)!)nce tar*lar"n#a e'osantri*m ve ken#ini evrenin merke*i '(rme #)!)ncesi yine var#"r. Ama b A'osantri*m iki !ekil#e#ir. 3irisi& R(nesans0tan #aha k vvetli olan Almanya0n"n ve ?ermen irfanın ekseni olan 4as+ yonali*m0#ir. 4asyonali*m& sonra Ma!i*m ve Şoveni*m !eklin#e ortaya 6"k"yor. 9er ikisi #e 4asyonali*m0in son c # rV !i##etli ve s"n"rs"* bir milliyet6iliktir. @)nk) Ma!i*m bir 6e!it cinnet #e+ recesin#e a!"r"l"kt"r ve cahilce#ir. 3 !ekil#eki A'osantri*m0#e 2e'o2n n yerine 2millet2 ot rm !t r. Ken#i eksencilik <ben i6in+cilik= millet eksencilik <millet i6inc>lik= olm !t r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.=<
Ma!i*m& propo'an#as"n#a !(yle #iyor# : Melse1e#e& teknikte& ilim#e& #in#e ve ahlOkta hakikat& Almanya0n"n 1ay#as"na olan#"r& bat"l ise Almanya0n"n *arar"na olan#"r. ?)*el bir piyes olan ve Mars6a0ya #a terc)me e#ilmi! olan A#aleti icra2#a& piyesin esas oy nc lar" )6 san"kt"r. 3iri mark+sist& biri yah #i& )6)nc)s) ise bir Alman 1a!isti#ir. 9er )6) birbirin#en !ikOyet6i#ir ve a#liyeye ba!v rm !lar#"r. 9akim #iyor ki: 2Dosyay" #ikkatle incele#im. Alman 1a!istinin hakl" ol# % n biliyor m& hatta o& #i%er iki ki!iyi #olan#"rm"! oisa bile& ama problem ! & o ikisi aras"n#a han'isini mahkQm e#ece%imi bilemiyor m.2 3 problemi halletmek i6in hakim #evletten yar#"m istiyor. Devletin a#liyeye cevab" ! # r: 29er ikisini mahkQm e#ini*.2 9 k kC meselelerin bile millet ekseni mo#eline '(re tayin e#il#i%ini '(r)yor *. Di%er Avr pa )lkelerin#e # r m tam olarak b(yle #e%il#irV b n#an bira* #aha *ay"1t"rV ama temel b # r. >n'ili*lere bak"n"*V in'iltere0#e a#alet& say'"& e#ep& ba%"!lama (rne%i#irlerV #"!ar"#a ise y"rt"c"& vah!iii%in& barbarl"%"n ve pisli%in (rne%i#irler. >slOm0"n (v)n)lecek y(nlerin#en birisi #e ! # r: 3)t)n "rklar ve b)t)n #inC a*"nl"klar >slOm0"n ol# % yerler#e rahat6a ya!am"!lar#"r. 3)t)n insan haklar"n#an 1ay#alan"yorlar#". Ama b ')nk) Avr pa0#a kiliselerin bir kenara b"rak"lm"! olmas"n"n )*erin#en KLL y"C 'e6mi! olmasma ra%men& hen)* *encilere restoranlar#a servis yap"lm"yor& b)t)n Avr pa0#a hatta Mransa0#a Avr pal"lar0in #inleri #"!"n#aki #inlere& resmC olmayan milletlere ve a*"nl"klara kar!" bask" var#"r. 3 bask" 'ittik6e #e a%"rla!makta ve !i##etlenmekte#ir. 3 # r m& hep problem& kin& ne1ret ve "rk6" #)!manl"klar ortaya 6"karm"!t"r. 3 Avr pa )lkelerin#e a* say"#a b l nan :)sl)manlar #a 'ittik6e ')6lerini kaybe#iyorlar. :esCh& Avr pal" bir '(r)!)n)!e sahipV :eryem 2T i'i2li bir han"m !eklin#e#ir. 9alb ki Milistinli bir ka#"n#"r& o%l #a Milistinli bir erkektir. 5onra Avr pal" :esih& Tanr" !ekline #(n)!t)+

.==
Dİ%MF9 "@9İ8İ

r)l)yor& Avr pal" ve ;atin bir !ahsiyet olarak beliriyor. Asl"n#a kilise& papa ve kar#inaller& imparatorl % n& 5e*ar0m ve Roma senat(rlerinin yeni isimleri#ir. :esih0in Avr pal" yap"lmas" itika#" bir tepki#ir. 3 tepkinin bir ben*erini #e AliPah& Amerika0#a '(steriyor ve 0>slOm Eey'amberi *enci#ir0 #iye ilOn e#iyor. 3eya*lar"n ken#isinin #inine ve me*hebine 'irmesine& inanmas"na asla i*in vermiyor& onlara !e1aat etmiyor+ Kenya $ mh rba!kan" $ ma KiniyOt) +1ikrC& ilmC ve e#ebC a6"#an b)y)k bir bil'in#ir+ ya*#"%" kitapta !(yle #iyor: 2AsOnesiyon ')n)n#e 6!azreti isa'nın mirac"= Kenya0n"n *enci kabileleri beya*lar"n tanr"s" :esih0ten <Avr pal"lar"n yapt"klar" tar*#a= binlerce heykel yap"yorlar ve ate!e verip yak"yorlar ki beya*lar"n tanr"s" yanm"! ols n.2 3 *encinin #eyimi #e%il#ir& :esCh0i tanr" !eklin#e ortaya 6"karan ve ken#i tanr"s" nvan"yla A1rikal"ya y)kleyen& on tam olarak bat"l" "rk6"l"%"n sembol) ve yar#"mc"s" yapan Avr pal"#"r. Irk6"l"k& 1a!i*m ve nasyonali*m s"1atlar"yla BGKK& K. ve K, y"llar"n#a k vvet k)rs)s)ne ot ran e'osantri*min #i%er bir 6e!i#i #e 28ksi#antali*m2#ir. Ay#"n"m"*"n her!ey#en (nce <osi+#antali*min= vah!etine kar!" yan"k olmas" 'erekirken+ maalese1 b(yle #e%il+ 9atta iyi& #o%r ve temi* 1ikirli ay#"nlar"m"*" bile al#at"yor.

8ksi#antali*m& e'osantri*min b ')nk) bir * h r # r. Anlam" #a& bat"c"l"k <bat"perestlik= #ini#ir. 9atta& b ')n Avr pal" b)y)k bil'inlerin 6o% bile +ki ayn" *aman#a b)y)k h)manistler#ir& ba*"lan sosyalist ve sosyal a#alet6i#ir+ bat"c"l"%a& bat"perestli%e ve bat"n"n asaletine m)ptelO#"r. 28ksi#antali*m2 yan" bat"c"l"k #iniV b ')nk) #)nya#a sa#ece bir me#eniyetin ol# % na& b n n #a bat" me#eniyeti ol# % na& #i%erlerinin ya bat" me#eniyetin se6ip me#enC olmalar" 'erekti%i veya b(yle yapma*larsa vah!i hal#e kalacaklar"na inanmakt"r. 3 & ilOn ettikleri& #aima s(yle#ikleri& #)nya ay#"nlar"n"n 6o% n n 1iilen kab l etti%i bir slo'an#"r. @o% n n akl"na me#e+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.=>
nCle!mek i6in& bat" me#eniyetinin #)*enlerini& mal*emelerini almak ve b nlar" t)ketmek #"!"n#a ba!ka bir!ey 'elmiyor. 3at"n"n asaleti O#eta ba!ar"ya la!m"! 'ibi. 3 ')nk) k)lt)r#e belli ba*" #e%erler '(r)yor * ki hepsi bat"l" #e%erler#i. 5por !ampiyon n n se6ilmesi& *eka !ampiyon n n se6ilmesi& insanC yetenekler#e !ampiyon n n se6ilmesi ve b)t)n kahramanlar" ve !ampiyonlar" tayin e#ici bat"l" #e%erler#ir. :illetlerin temsilcileri bat"l" k"staslar #"!"n#a k"staslara& sahip #e%il#i. 3 k"staslar #e%i!me*#ir ve bat"#a yap"lm"!t"r. >ran& @in& 9in#& T)rkiye& Asya ve A1rika0#a 2?)*ellik krali6esi0ni se6iyorlar. Asya se6ilen& b)t)n k)lt)rel ihtila1lara ve yerli (*elliklere ra%men bat"l"ya yara!"r k"*"n bir kopyas"#"r. A%er 9intli& @inli& >ranl"& Asyal"& A1rikal" ka#"n& bat"l" kal"plara y' n #e%ilse& sa#ece bat"n"n '(*)n#e y' n olmamakla kalm"yor& vatan#a!" #a on y' n '(rm)yor. Di%er b)t)n meseleler#e #e y' nl k (l6)s) b(yle#ir. 2Nensan : nte2 isimli bir bil'in bir rapor#a !(yle ya*"yor: 2D)nya#a 4obeC (#)l) ka*anm"! olan b)t)n romanlar +siyasC bir y(n ta!"yanlar& bir tele1on emriyle (#)l alm"! olanlarV 4obel (#)l) al"!" b ne#enle #o%al olanlar #"!"n#aki a*"nl"klar+ bat"l" k"stas ve esaslarla #aha 6ok ok nm ! olan eserler#ir. Ama bat"l" esaslara ymayan& b)y)k sanat& !iir& e#ebC asil !aheserler ise asla 4obel almam"!t"r. 4obel (#)l) almayan bir eser bat" tara1"n#an teyi# e#ilmeyene ka#ar& ken#i )lkesin#e #e bir eser #e%erini ka*anm"yor.2 Avr pai olmayan 'eleneklere tara1tar ol p asil ve yerli #e%erlere inanmayan& eski kal"p6"& irsi #e%erleri& /LL+HLL sene (nceki '(r)! ve *evkleri >slOm a#"yla kor m ! olanlar& b ')nk) bat"n"n 1else1e& ilim ve tekni%ini bOt"l bilenler& >slOm Eey'ambe+ri0n#en bin y"l (nceki Y nan 1else1esini >slOmC biliyorlar. 4i6inY @)nk) >slOmC kitaplar 9icrC #(r#)nc)& be!inci as"rlar#a ya*"lm"!t"r& eski#ir. Mikirleri #e antika ol !lar"na '(re #e%erlen#ir#iklerin#en ne ka#ar 6ok eski ise& o ka#ar 6ok #e%erli biliyorlar. 5anat& !iir& e#ebiyat& 1else1e& tarih& antropoloPi ve ahlOkta ba+0"h #e%erleri #ikte e#en kimseler kab l e#ilmi!ler#ir ve b nlar ba!ar"l" olm !t r. Ken#i yaratt"%" #e%erler ve esaslarla ya*mak
1C/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

isteyen& !iir s(ylemek isteyen kimse& 1else1e ahlOk ve insan kon s n#a yerliler#en s(* ermek isteyen kimse yenil'iye %r yor. Tan"nmam"! kal"yor. @)nk) k"ymetli ve asli esaslarla yarat"lm"! olan b yeni eseri tartacak& iyi ve k(t) y(nlerini ortaya koyacak biri yokt r. 3at"& olm ! ve olan her!eye bat"l" bir !ekil vermi!tir. 3 ')nk)lerin #e%eri& hep bat"l"#"r. Tarih& 1else1e& #in ve ahlOk i6in bile Avr pai k(kenler b l yorlarX :eselO& Rer#)!t :.U. alt"nc" as"r#a #o%m !t r. : sa0n"n hareketi ise :.U. BIGL+BKLL y"l (nce#ir. Yani :QsO KIGL veya KKLL y"l (nce& Rer#)!t I/LL sene (nce& ibrahim ise :.U. yani BGHL ila BG-L y"llarV yani yakla!"k .LL y"l (nce ya!am"!t"r. Ama bir#en bir ya*ar"m"* ve #)!)n)r)m)*)n Rer#)!t :ilattan .LLL y"l (nce #)nyaya 'elmi!tir #iye ya*#"%"n" '(r)yor *& yani Zryailer 9*. >sa0n"n #o% m n#an B.LL+B,LL y"l (nce +b n#an K,LL y"l (nce+ >ran0a 'elmi!ler#ir. Ne +Rer#)!t #(rt bin y"l Unce+ bir rivayete '(re ,LLL y"l& #i%er bir rivayete '(re /LLL y"l& bir #i%erine '(re HLLL y"l (nce #)nyaya 'elmi!tirX AryaClerin >ran0a 'elmesi ve risOletini i!itmeleri i6in ara#a en a* ,LL senelik bir bo!l k kal"yorX Şim#iki yeni ay#"nlar& ni6in b tarihC #evirlere el *at"yorlarY 3 & 6ok iyi a6"klanmas" 'erekli bir kon # r. 3at"& olan her!ey#e& bat"l" bir k(k b lm !t r. >lim& 1else1e ve sanat" Y nan kaynakl" olarak al"yor. 3)t)n milletlerin ve "rklar"n Avr pal" olan o kaynaktan i6tiklerini kab l e#iyor. Ama bat"l"& #in kon s n#a Y nanl" bir k(k yapamam"! ve b lamam"!t"r. >nsanlar"& p tlara& hayvanlara& bitkilere&

e!yaya tabiat k vvetlerine tapmaktan k rtar"p tevhi#e la!t"ran b)y)k #inler& Y nan0#a #o%m !t r ve Avr pa0n"n i1tihar"#"r #iye bir i##ia#a b l namam"!t"r. Rer#)!t i6in yeni #o% m tarihleri y# r yor& birka6 bin senelik bir 1arkla !(yle #iyorlar. 2:eselO& >brahim0in tevhi#i ve : sa0n"n #ini ZryaC Rer#)!t0ten v)c #a 'elmi!tir& b)t)n b)y)k #inlerin babas" ZryaC pey'amber ve ZryaC "rk"#"r.2 <2:e*#isna )e 8n n Mars A#ebiyat"n#aki Atkisi2 'ibi& Mars6a li+
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1C?

sanl" :)sl)manlar tara1"n#an Mras6a ya*"lm"! kitaplara #ikkat e#ini*= 3at"n"n ve 'arp*e#enin yapt"%" yeni hesapla& b)t)n #inler ken#ili%in#en ?ermen "rk"na ve ZryaC "rk"na #(n)yorlar. 3 nlar ayn" *aman#a bat" 1else1esinin ve ilimlerinin k r c lar"#"r& <b nlar"n k r c l % n #a ?ermen ve ZryaC "rklar"n tekeline veriyorlar=. 9em #e Do% ahlOk& ir1an ve #inlerinin k r c lar" ol yorlar& hepsi hatta 3 #a ;ao+Ts & Kon1)6y)s ve @inli pey'amberler #e ZryaC olmaya ba!l"yorlar. 8 hal#e b)t)n ilimler $ebir0#en t t n ?eometri& Mi*ik& Kimya ve 5osyal ilimlere ka#ar ahlOk& #in& ir1an ve olan her!ey& Atina ve Mransa aras"n#a olan hat )*erin#e cereyan e#iyor. Do% #a #aima # y' >ar#a bir m)phemlik& hayaller& as"ls"* !eyler olm ! ve ol yor. 5a#ece Y nan insan#"r& Y nan olmayan herkes barbar#"r& vah!i#ir8= 3 Y nan #)!)nce tar*"#"r. 8nlar"n tarih kitaplar"na bak"n"*& bi*imle onlar arasm#aki sava!& Y nanl"lar"n ve barbarlar"n sava!"#"r& >ran ve Y nan sava!" #e%il. Şim#i #e b tar* #)!)nce var. bean Ea l 5artre& Manon0 n <Yery)*)n)n ;anetlileri= kitab"n"n (ns(*)n#e& Avr pal"n"n )sl b yla ve alayla ya*"yor 23)t)n #)nya ,LL milyon insan +Avr pal"lar+ ve birb 6 k milyar yerli aras"n#a taksim e#iliyor.2 3 & Y nanl" +barbar& #o% l +bat"l"& yerli+ insan& bat"l" insan"n asaleti <bir 6e!it ken#ine tapma& e'osantri*m= 'ibi ay"r"mlar !im#iler#e bile b)y)k #)!)n)rlerin yakas"n" b"rakmam"!t"r. :eselO& Amest Renan 'ibi bir sosyolo' ve h)manist #)!)n)r #iyor ki: 2Tann& k rt l ! i6in Avr pal"y" ak"ll"& i#areci yapm"!t"r. 8nlar" ise i6i yapm"!t"r ve h"*la yery)*)n#e 6o%al"yorlar. Rira i!& #aha a* i!verene ve #aha 6ok i!6iye ihtiya6 # ymakta#"r. 23 y)*#en her y)* Avr pal"0#an sene#e bir ki!i& heT y)* #o% l #an sene#e alt" ki!i #o% yor. 3i* ] B& onlar ise ] / 6o%al"yor. 3inOenaleyh Tanr" veya tabiat onlar" i!6i bir "rk& bi*i ise i!veren ve i#areci bir "rk yapm"!t"r.2

1CB
Dİ%MF9 "@9İ8

Ne :illetlerin R h 0n#a: 2$a##eler#e yanlar"n#an il'i # yma#an 'e6ti%ini* b mavi '(*l)ler& e%er A1rika0ya veya 9in#istan0a 'i#erlerse en b)y)k bakanl"k te!kilatlar"n" y(netebilirle. Ama #o% #a& b)y)k 1ikrC& >r1an"& ahlOkC !ahsiyetler ve *ahitler bile& iki mem rla bir ! beyi i#are etmekten Oci*#ir.2 #iyor. Unce Y nan& Atina& sonra Roma& ?ermen milleti& Mrans"*& in'ili* ve b)t)n Avr pa& !im#i #e 1ertte& e'osantri*min ol# % n '(r)yor *. 8rta6a%#a papa ile kar!" kar!"ya olan kO1irler& kilisenin kO1ir say#"klar" ve sava! ilOn ettikleri 9"ris ti yanlar#"r. Ki& her milletin& >ncil0i ken#i #iliyle ok mas" 'erekir& #iyorlar#". 9alb ki papa& ;atince& Tanr"0nm #ili#ir& #iyor# . Ama >ncil0in #ili >brani+ce0#ir. Makat Arap ve Milistinli 9ristiyamn ken#isi bile ;atince bilmiyor# . 8nlar"nII ;atince0yi Allah0"n #ili olarak kab l etmemeleri sebebiyle& Roma #ilini Avr pa #ilini& bat" k)lt)r ve #ilini boy nlar"na 'e6irmek istemiyorlar#". 3 n n >6in kO1ir ilOn e#il#iler. Kilise& onlarla sava!mak i6in aya%a kalkt". G. 9)mani*m: <3 isim Mars6a0#an 6ok tekrarlan"yor. Reva6ta olan bir kelime& anlam" #a 6ok kar"!"k ve birbirine 'irmi!tir. 3 y)*#en s(yle#iklerime #aha 6ok #ikkat b y rman"*" rica e#iyor m.= 9)mani*m& ay#"nlar"n 6o% n ken#ine 6ekmi! b ')n)n en se6kin ekollerin#en biri#ir. Ken#isini insan"n asaletine #ayal" ekol oCarak kab llenir. 5artre0nin A'*istansiyali*mi #e ken#isi i6in h)manist bir temele inan"yor. Aski Y nan0#a insan"n asaleti a6"k bir anlama sahip #e%il#ir 9)mani*m& Tanr" veya tanr"lara kar!" insana asalet ba%"!lamakt"r.

3)t)n tarih boy nca kon & hep #)nyan"n as"l mihverinin Tanr"& tanr"lar& veya insan ol# % meselesi olm !t r. Dinler as"l eksen olarak Tann0y" al"yorlar. >nsan"n #e%erini Tanr"ya veya
Dİ%MF9 "@9İ8İ

+37
II+ R(nesans ay#"nlar".

tanr"lara olan yak"nl"%a ba%l" '(r)yorlar. Tann0ya itaata& tanr"ya veya tanr"lara kar!" olan riya*ete ba%l" '(r)yorlar. 8 hal#e #inler#e b)t)n #e%erlerin sebepleri& Tanr" veya tanr"lar#"r. 3 na TeeC*m #iyorlar. Ama 9)mani*m#e& insan as"l#"r. Ken#ini tanr"n"n bir kopyas" yapmaya ve e%itmeye i)* m '(rm)yor. Ken#isi #e%erler#en& y)celikten& yarat"l"!tan& ')*ellikten& iyilikten ibaret bir b)t)n#)r. 9 mani*m0in& Allah0a kar!" insana asalet ba%"!la#"%"n" '(r)yor *. >nsan i6in ba%"ms"* ve belli (*elliklere inan"yor. >nsan"n b(yle asalet b lmas"& her yer#en (nce Y nan #)!)ncesin#e !ekillenir ve 4atinin #inC 1ikrinin en temel ve en belir'in y(nlerin#en biri#ir. Asl"n#a Y nan0#a& insanlar"n tanr"larla ili!kisi k l ve mab t& yarat"c" ve yarat"k& a!a%" ve y kar"& #e%erli ve #e%ersi* ili!kisi #e%il#ir. D)nyay" *aptetmek ve ken#i ka#erini #e%i!tirmek i6in sava!an iki #)nyevC k #retin ili!kisi#ir. Y nan0#a tanr"lar 'enel olarak& insan"n rakibi#irler& insan"n ka#erini ken#i e)erine 'e6irmek istiyorlar. >nsan"n yan"kl"k& 'UTW!& bil'e ! r na en'el olmak isterler. @)nk) insan ken#i bilincine varma #)*eyine la!"rsa tanr"lar"n seviyesine 6"kar. Re+ s0 n k #ret ve imparatorl % n sarsar. Tanr"lar ilOhC ate!e sahip ol# klar" i6in ebe#C#irler. ?(r)!& bil'i ve ! r sahibi#irler. DaimC olmalar"& #)nyan"n ka#erini ellerin#e olmas" ve tanr"l"k yetene%ine sahip olmalar" ne#eniyle#ir. Ate!& k #ret& ay#"nl"k ve '(r)!)n sembol)#)r ve tanr"lar"n elin#e ve tekelin#e#ir. Tanrıların hepsi insan"n yery)*)n#e karanl"k bir varl"k per#esi !eklin#e ya!amas"& b ilOhC ate!ten mahr m kalmas" ve tanr"lar"n pen6esin#e esir olmas" i6in 6aba harc"yorlar. >nsan"n ken#i ka#erin#e asla bir etkiye ve #e%i!tirme k vvetine sahip olmamas" i6in 6aba harc"yorlar. 3 nlar"n her ikisi tanr"lar"n e'emenli%in#e ve tekelin#e#ir. Y nan k)lt)r)n#e insan& tanr"lar"n iradesinden haber#ar ol p b n n bilincine var"nca ve onlar"n ira#esin#en k rt lmak&

.>2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

k #ret ve ka#eri eline 'e6irmek isteyince tanr"lar tela!lanmaya ba!la#". Y nan k)lt)r)n#e insan& Tann0ya yakla!ma #)!)ncesin#e #e%il#ir. 3ilOkis tanr"lar aleyhin#e isyan ile k #reti ele 'e6irmek ve ken#i ka#erine hakim olmak istiyor. Ş r ve '(r)!e la!"p& semavC ate!i el#e ettikten sonra b nlara la!mak istememesi m)mk)n #e%il#ir. Y nan 1ikrin#e insan& ken#isini tanr"lar"n esaretin#en k rtarmak i6in #aima sava!"yor. Tanr"lar #a #aima insan" ken#i e'emenlikleri alt"n#a t tmak i6in sava!"yorlar. 8 hal#e yery)*) )e '(ky)*)n)n ili!kisi& iki #)!man k tb n ili!kisi#ir& insan ve tanr"n"n ili!kisi& #aima sava!an iki rakibin ili!kisi#ir. 3iri hakim& olan tanr". Di%eri mahkQm olan insan. >nsan"n asaleti0 #)!)ncesi& b ra#an #o% yor. >nsan"n #e%eri n n tanr"lara yakla!mas" ve tanr"lar"n ona #e%er vermesin#en #olay" #e%il#ir. 3elki insan"n ken#isi& ilOhC ate! el#e etmekle tanr"lar"n makam"na y)kselebilir. 8 hal#e insan"n he#e1i& Re s0 n& 9erk)l0)n ve #i%er tanr"lar"n kenar"n#a ken#isi i6in bir yer b lmas"#"r. Tanr"lar"n 6abas" ise ortaya 6"kan b(yle bir yol #aima insan"n y)*)ne kapamak ve insan"n tanr"lar"n y)ksek kalesine la!mas"n" en'ellemektir. >nsan& Eromethe s0 n yar#"m"yla semavC ate!i el#e e#iyor& #)nyan"n yarat"c"s"& tanr"s"& ken#i ka#erinin yap"c"s" hak ve bOt"l"n& ')*elli%in esas" ol yor. 2A'osantri*m2#e #e#im ki& so1istler ken#ilerini esas ve #elil almakla hak bil#ikleri !eye hak #iyorlar#"& re# ve tar# ettikleri her!eye #e bOt"l #iyorlar#"& ister isteme* her!ey ve herkes varl"%"n sebebi ve esas" olan& onlar"n varl"klar"na ba%l" ol yor# . 9)mani*m#e #e insan"n as"l olarak kararla!t"r"lmas" b(yle bir son 6 veriyor& hak ve bOt"l insan"n be%enmesi esas" ile anlam ka*an"yor. Y nan ve Roma sanat eserlerinin belir'in (*elliklerin#en birisi heykeltra!hk ve ressaml"kta 6"plakl"kt"r. 9eykeltra! ve ressam"n b)t)n 6abas" O#eta en ')*el v)c tlar"& 6"plakla!t"rmak ve elbisesi* te!hir etmektir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.>.
Ama As r ve 9e%amen!i0#e +Taht+" $em!i# ve 3iston0#a #a '(rmek m)mk)n#)r+ 'enel olarak b)t)n #o% ressaml"%" ve heykeltra!h%"nm (*elliklerin#en birinin& hayret verici bir (rt)nme ol# % n '(r)yor *. Albiseler 'eni!tir& v)c t m)mk)n ol# % (l6)#e (rt)nm)!t)r& hatta 6o% erkeklerin y)*) bile. 3 'iyinikli%i 8rta6a% eserlerin#e #e '(rmek m)mk)n#)r. 3 #(nem Do% #)!)ncesinin hakim ol# % ve Allah0"n as"l say"l#"%" *aman#"r. 8rta6a%0#aki #o% l ve Avr pal" heykeltra!& yarat"l"!"& insan"n yarat"l"!"n"& ')*elli%i& Tann0y"& '(ky)*) n r n & >sa0n"n sa%"r& k(r ve #ilsi*e !i1a veren ve (l)y) #irilten m ci*esini '(stermek istiyor. Ama h)manist heykeltra! ise& v)c t ')*elliklerinin tamam"n" '(steren biri#ir. >nsan on n #elili ve esas"#"r. 8& insan" 6"plak '(stermekle& v)c # n ')*elliklerini '(stermekle& '(kteki tanr"lar"n ve meleklerin ')*elli%i ile rekabet etmek istiyor. 8rta6a%0#a yap"lan a*illerin heykellerin#e& onlar"n y)* ve be#en ')*elli%ine il'i '(sterilmemi!tir& onlar"n r haniyetine ve #in#arl"%"na il'i # y lm !t r. Ama kilise h)k)metin#en (nce ve r(nesanstan soma& 6"plak ve )ryan heykellerle kar!"la!"yor *. An ')*el y)* ve v)c tlar" bak"!lara tehir etmi!ler#ir. @)nk) insan her!eyin asl" olm !t r& hak ve bOt"l& ')*ellik sa#ece b mihenk ta!"yla (l6)lmekte#ir. 3 #)!)nce#e 'iyim& ')*ellik eksikli%inin veya 6irkinli%in 'i*lenmesi#ir. @"plakl"k ise& 'iyinmeyi 'erektiren tan"lacak& 6irkin bir!eyin olma#"%"n"n i!areti#ir. Do% l ise insan" 'iyin#iriyor. Do% l 0#a ')*elli%in asl" Allah0t"r. 8& ')*elli%in *Ot"#"r. 8n n #"!"n#aki her!ey& noksan& 6irkin ve tanmay" 'erektiren#ir. Ama bat"l" h)manist& insan" 6"plakla!t"r"yoTV on n #"!"n#a ba!ka esas tan"m"yorV noksanl"k ve 6irkinlikleri #e ')*ellik olarak '(r)yor. De1alarca s(yle#i%im 'ibi& Erometheo s #estan" Y nan r h n '(sterir: >nsan"n yarat"c"s"#"r& '(ky)*) ate!ini insana vermek i6in tanr"lar#an 6alm"!t"r. >nsan ate!e kav !makla& '(r)!& ! r& bil'i ve yan"kl"k ka*anm"!t"rV art"k bir #aha Re s0 n emrinin alt"na 'irmiyor& ken#i ba%"ms"*l"%"n" ilOn e#iyor.

.>1 Dİ%MF9 "@9İ8İ
>brahimX #inler#e& (*ellikle >slOm #inin#e ve >slOmC me*hepler#e Erometho s& !eytan '(r)m)n#e beliriyor. Ama ! 1arkla& Erometho s Y nan0#a >nsan"n #ost # r& insan"n a*ametinin * h r etti%i yer#ir& !eytan ise insan"n #)!man"#"rV 6)nk) Y nan #)!)ncesin#e tanr" ve insan rekabet halin#e#irV b ra#a ise a!"k ve ma! k& Obi# ve mab t ili!kisi var#"r. 2Erometho s2 ve2Şeytan2& her ikisi yasak meyveyi yan"kl"k ve haberi insana veriyorlar& ama insan"n tanr"n" rakibi ol# % Y nan #)!)ncesin#e Erometho s bir kahraman 6ehresi ka*an"yor. +>nsan"n Allah0"n k l & ibO#et e#icisi ve a!"%" ol# % +>slOm0#a ise !eytan insan"n #)!man"#"r. 3 h)mani*min& IK '(ky)*)n)n& tabiat (tesinin ve (l)m#en sonraki hayat"n asaletine kar!" insan"n asaletine inanan bir #)!)nce tar*"#"r. :aneviyata kar!" ma##iyat"n& 2olan !eyin2 2olmas" 'ereken !eye2 kar!" ma##iyat"n& 2olan !eyin2 olmas" 'ereken !eye2 kar!" asaleti#ir. Tabiat ')*elli%ine kar!"& insan ')*elli%inin asaleti#ir. Neya r h ')*elliklerinin tabiat 1tesine kar!" asaleti#ir. 3 nlar"n hepsi& #in& 1else1e& hem #e sosyal hayat" yans"makta#"r. Dine ! !ekil#e yans"m"!t"r: Do% l tanr"lar +9atta !irk #(nemin#eki k)6)k tanr"lar+ y)ce bir se6kinli%e ma##e ve insan (tesi bir y)celi%e sahiptir. Tevhi# #(nemin#e& m vahhi#C #in anlay"!"n#a Allah& m tlak ol yor. : tlak ')*ellik& m tlak m)kemmellik& m tlak k #ret ve hakimiyet& m tlak a!k ve sev'iV insan"n tasavv r ve hayaline 'elecek olan her!ey#en *ak ve m)cerret ol yor. 3 y)*#en en ')*el anlam"n"& ! >slOmC slo'an#a b l yor: 2Allah AkberX2 ! a6"k anlat"mla kar!"la!"yor *V 2Allah en b)y)kt)r& vas"1lan#"rmayla ortaya 6"kan#an #aha b)y)kt)r.2 Yani& asla bir meto#& bir s"1at ve bir niteli%i *ihin#e Allah0a isnO# etmemek 'erekir. @)nk) b(yle yaparsak Allah0" on#a s"n"rlam"! ol r Y.. >lkel Do% #inlerin#e #e y)celik ve en )st)n k tsall"kV tanr"n"n& yer#en& tabiattan ve ma##e#en olan *akl"%"& mesa1esi kolayl"kla anla!"labilir.
IK+ 9)mani*m <insan"n asaleti=.

Dİ%MF9 "@9İ8İ .><
Ama Y nanistan0#a mitoloPi tanr"lar" insan#"rV insanla ayn" s"1atlara sahiptirler& hakir#irler: :eselO& Re s0 n G k"*" var#"r. 9er biri #ok * 6e!it sanattan birinin <!iir& m sikC& resim& hey+keltra!l"k vb.= * h r kayna%" ve yar#"mc"s" # ir& #aima #a%"n )*eriniV ot rm !lar#"r. 3)t)n (*ellikleri ve hassasiyetleri ile k"*lar sa#ece a!k" bekliyorlarV birinin a!k"na talipler veya birinin sev'i+lisi#irler. 3ir

#)!man veya rakipleri var#"r. 3abalar"yla bir ihtila1lar" veya *oraki onlara y)klenen istekler var#"r. Re s0 n ken#isi #e al"!"lm"! bir insan 'ibi#ir. Kin ve hase#i var& spor yapar& #)!manl"k yapar& 1ikrin#en va*'e6er& s(*)n#en cayar. <Re s& Erometho s0 *incire v r# & sons *a ka#ar ayaklar"n#an *inciri 6"karmayaca%"na yemin etti. 5onra& 9erk)l rapor vermek i6in :"s"r0#an Y nan0a #(nece%i s"ra#a Ka1kas #a%lar"na #a %ra#". Erometho s0 *incirli '(r#). Rinciri okla v r# ve Erometho+ s0 n aya%"n#aki *inciri a6t". 23 n Re s ba%lam"!2 #e#iler. 09ata etmi!2 #e#i: 5onra 9erk)l Re s0 n iste#i%i her!eyi yapmak i6in Atina0#a bekle#i. Re s& 9erk)l aleyhine yap"lacak her i!i 1ay#as"* ve son belli olmayan bir sava! olarak '(r#). 3(ylesi bir kahramanla !aka yap"lamayaca%"n" anla#"X Erometho s0 n serbest b"rak"lmas"na ra*" ol# . Ama yemin etti%i i6in& *incirin bir halkas"n"n aya%"n#a kalmas" 'erekti%ini s(yle#i. 8 #a kab l etti <ka#"n"n erke%e kar!" bir 6e!it k(leli%inin i!areti olan halkan"n b ra#an ortaya 6"km"! olmas" m htemel#ir.= 3 hikOye#e Y nan mitoloPisinin en b)y)k tanr"s"n"n ve #i%er tanr"lar"n r h halini iyice tan"mak m)mk)n#)r. Y nan #)!)ncesin#e #e #i%er her #in 'ibi& Ohiret ve 'ayb alemi var#"r. Ama b .& ma##C #)nya ile s"rt s"rta#"r. Tabiat (tesi '(ky)*) mevc tt r. Tanr"lar& r hlar& m)cerret+likler var#"r& ama tam b '(ky)*) tavan"n"n arkasm#a#"rlar. Tanr"lar var#"r& ama #aha 6ok millC kahramanlar 'ibi#ir+ 3 nlar"n keramet ve m ci*eleri& meselO R)stem& Ral vb. kahramanlar"m"* 'ibi#ir. Y nan tanr"lar" insan ben*eri#ir& #o% #aki 'ibi 'er6ek& y)ce& m tlak& ak"l ve v)c t (tesi anlam#a #e%il#ir. Y nan #)!)ncesi& Tanr"0y" k)6)lt)yor insana #aha 6ok yakla!t"r+

.>=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

mak istiyor. Do% #)!)ncesi ise& insan" b)y)k ve en b)y)k yap"yor& insan" tanr"s"na '(t)rmek istiyor. 3 her iki #)!)nce #e #ini#ir. Ama birbirlerine tamamen kar!"#"rlar. Y nan0#a iT1anC # y' ya sahip olan ve y)ce tabiat (tesine inananlar#an biri Eisa'or& #i%eri #e A1lOt n0# r. 9er ikisi #e #o% n n etkisi alt"n#a#"r ve #o% l '(r)!e sahiptirler. Daha Unce #e s(yle#i%im 'ibi Y nanl" '(r)! <bat"l" '(r)!=& #ar bir '(r)!t)r. Ama Y nan0m 1ikrC ve 1else1C y(n) 6ok #erin#ir. Y nanl" k #ret ve akl"& 'eni! ve y)ksektir& hakikat ve a!k" ise 6ok a!a%"l"k ve a*#"r. 3 y)*#en e%er Do% ve 3at"y" iki 1ikir tar*" olarak birbiriyle kar!"la!t"rmak istersek ! nlar" s(ylememi* 'erekir: Do% #a& r h& #aima varl"k alemin#eki hakikat ve a!k" aramakta#"r. >nsan ile Allah ve 'ayb aras"n#a bir ili!ki b lma 6abas"n"n pe!in#e#ir. A!a%" olan ile y)ksek olan"n ili!kisi& avare ile sı%ınıla#ak yerin ili!kisi& m htac"n hakikata olan ihtiyac"& s sa+ mı&ın s ya olan ihtiyac" !eklin#e#ir. 3at" #)!)ncesin#e ise rakibin rakip ile olan ili!kisi !eklin#e#ir. <K)6)k rakip insan#"r& b)y)k rakip ise Tann0#"r= 3ilen ile bilinen ili!kisi#ir. 3Ot"l" Olim A!k ve tan"ma ile #e%il& belki hile ve ak"ll"l"kla tabiat k vvetlerini istih#am e#en bir ihtiya6 sahibi#ir. Do% l #)nyay" karma!"k bir m amma !eklin#e '(r)yor. 9akikatlar#an olan yans"ma ve ya%an esrar ile kalbi #aima b ya%m r n alt"n#a m *#arip ve s sam"! # r yor. 9alb ki Y nanl" #)nyay" birka6 ns r n yapt"%" 6ok sa#e bir te!kilat olarak '(r)yor. Kolayca tan"nabilecek& ara!t"rabilecek b #)nyaya ait ve ma##C ihtiya6lar"n yar#"mlar"yla 'i#erilebilece%i bir te!kilat. 3 y)*#en ora#a k #ret iktisa#i#ir. :a##C hayat hep ilerlemi!tir& ama # y' hakikat ve a!k #aima s"n"rl" kalm"!t"r. 3 ra#a <Do% 0#a= ir1an& insanC # y' ve >nsan"n 'aybC& ola%an)st) ve. m ci*evC bir ayna olarak yery)*)n#e * h r ve s)r')n#eki bir ilOhi varl"k olarak telakki e#il#i. ?er6i ma##C ve sosyal hayat #a r h n b atlama ve 6 ! n n etkisi alt"n#a '(l'e#e kal#".
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.>>
3at"#a !ehrin i#arC #)*eni& 2politik0tir. 3at"l"V !ehrin bele#iye ba!kan"n#an istiyor. 3at"l" h)k)metV )lkeyi& bele#iye ba!kan"n"n !ehri i#are etti%i 'ibi i#are e#iyor. Yani ya!ay"!& #)!)nce ve sosyal ili!kilere bi"+ #ereceye ka#ar ol# % 'ibi bak"yor. 8 #a ')*el i#are etmek ve ')*el kor makt"r. 3 '(r)!)n esas" ne#eniyle Y nan #emokrasisi 'eli!iyor. Avr pal" hareketlerin ve te!kilatlar"n y(n) #emokrasiye #o%r # r. @)nk) #emokrasi#e se6menler var#"r& se6ilen ve se6ilmi! olan en iyi y(neticiler b)t)n se6menlerin isteklerini celb e#ecek kimseler#ir. 3 #emokrasi 1ikri ile y' n# r& hem Y nan0#a hem Roma0#a hem #e mo#ern Avr pa0#a mey#ana 'el#i. Ama #o% #a siyasettir& eyer kab l etmeyen& #i*'in almayan asi taylara #i*'in v rma anlam"n#a& onlar"n y m !at"lmas"& terbiye e#ilmesi ve necip yap"lmas"#"r.

25iyaset2 <Eolitik kelimesinin m a#ili#ir <Eoliticj!ehir k(ken#en#ir& Y nan topl m n n ve !ehrinin& i#are tar*" anlam"n#a#"r=. Ama tam bir #o% l '(r)!le& )*erin#eki #ikta ve halk"n e%itilmesi li#erli%inin her ikisi #e siyasettir. <3 nlar iki *"t boy t ama& her ikisi #e y(netme !ekli#ir. 3iri& #i%erin#en s iisti1a#e#ir=. 3at"n"n h)k)met ve siyasC '(r)!)VI. 6o% nl % n iste#i%i esasa '(re halk"n #emokratik !ekil#e y(netilmesin#en ibarettir. Ama #o% l '(r)!e '(re h)k)met& rehberlik e#en& #e%erleri #e%i!tiren& halk" terbiye e#en& y"k"lm"! sosyal ili!kileri ve 'elenekleri #e%i!tiren topl m ha*"rlamak i6in 1ertlerin tekOm)l)n) sa%layan #evrimci bir k #rettir. 8nlara k"lav *l k e#er& onlar" #i%er bir men*il ba!"na #i%er bir # r ma& #i%er bir vas1a y(neltir. 3at"l" '(r)!& mevc t # r m m h1a*a e#iyor. Asayi!i ve #aha 6ok 1ay#alanmay" artt"r"yor. Do% l '(r)! iseV hi#Oyet& terbiye mevc t # r m istenen tara1a #o%r #e%i!tirme esaslar" )*erin#e #(nmekte#ir. 3at"#a '(r)!& topl m n 6evrilmesi esas"na '(re#ir. Şehrin i#aresi halk"n sahip ol# klar"na ve iste#iklerine '(re#ir. >yi ya+Şamak isterler& hayat"n asaleti esast"r& asalet topl m#an#"r. Do+
I.+ 5iyasetV *orlama& bini! i6in tay"n e%itilmesi& kavramsal anlam"yla halk"n bir he#e1in esas"na '(re e%ilimi ve #e%i!tirilmesi.

.>?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

% #a asil olan topl m #e%il 1erttir& hakikat '(n)l#e 'i*lenmi!tir& b 1er#in asaletinin i!areti#ir. A%er #o% #a topl m asalet ka*anm"!sa b yine 1er#in asaletinin hat"r" i6in#ir. 3iri bir !ahs" (l#)r)rse b)t)n halk" (l#)rm)! 'ibi#ir. 3ir 1er#i ihya e#en ise& b)t)n insanl"%" ya!atm"!t"r. K r0On& 1er# nvan"yla asaleti insana veriyor& topl ma kar!" olan 1er#e #e%il. <Yanl"! anla!"lmas"n topl ma kar!" olan 1er#e #e%il& topl m#aki 1er#e asalet veriyor= Mer#in topl m n asaleti '(l'esin#e yok olmas"n" (nlemek istiyor. Mer#in re##e#ilmesini (nlemek istiyor. 3elki asaleti insanC 1er#e 2ben0ler2e verip& sor ml l % 2ben0ler2>n om * na b"rakmak istiyor. De%i!me ve #evrimi& 1ert 1ert insan"n i6in#e alevlen#irmek istiyor. A%er topl ma asalet verilmi! ol rsa& b n n 1ertlerin h)r olarak 'eli!mesi i6in olmas" 'erekirV topl ma asalet verme %r na b)t)n 1ertlerin k rban e#ilmesi i6in #e%il. 3)t)n pey'amberler ayn" *aman#a 'etir#ikleri #inin esas"na '(re insanC bir topl m mey#ana 'etirmenin pe!in#e olm !+ d lar#"r. 2Kalb2e& 2r h2a& 2sana2 #iyorlar ki: 2Aya%a kalk"n"*& #e%i!ini*& b Y nanl" ve bat"l" kal"plar"n 6er6evesin#en& b e'osantri*m#en& m tlak tara1"na #o%r 6 n *.2 3 & #o% l 1ikrin sona eri!i#ir& nihayetin#e #e >slOmC 1ikir var#"r. >slOm insan" m tlak olana 6a%"r"yor. A%er #o% l ve bat"l" '(r)!leri birka6 kelimeyle a6"klamak istersek& 2hayat2 " iki nokta olan& #o% ve bat" olarak '(rmemi* 'erekir. 23an#ra2 Aski Y nan0#a #iyor ki: 9ayat bah6esi& a6an iki ')l#en 1a*la bir!ey #e%il#ir: 3asan ve !(hret.I,
I,+ K *ey Tahran0#aki ca1eler#e bir kahveyi ye#i t)mene i6ip& sonra #a 1akirin talihsizli%i ve 1akirlik hakkında !iir ya*an k)6)k b(r8(vazi &airlerinden biri olan 2TehranC ken#isin#en hayat"yla il'ili bir !iir almaya 'elen :e*inan0l" bir *aval+l"va !(yle #emi!ti: B 9ayat bir ')l#)r.. 9ayaX bir ba%#"r...2 3 #e%i!en beyitlerin #evam"m #." ok mak isteyince zavallı k(yl) #iyor ki+ 23enim kar"m (lm)!& o%l m 'en6li%im 'itmi! 5enin i6in hayat *or nl olarak ren'arenk ')ller#en bir ba%#"r.2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

.>@
3 #a #iyor ki: 2:acera#an 'e6erek& hayata #(nmek I/ >nsan"n #(kt)%) '(*ya!lar" bir araya toplan"rsa yery)*)n#eki b)t)n okyan slar"n s y n#an #aha 1a*la olacakt"r.2 3)t)n b e*iyet& Do% l r h n esas"#"r. A*iyet& ma#alyon n bir y)*)#)r. Di%er y)*) #e a!kt"r. 3 e*iyet y)ce ol# % ka#ar& yer (l6)s)n#en. Y nan ve 3at" e'osantri*m '(r)!) (l6)s)n#en #aha y)ce ve #aha y kar"#"r. 8 (l6)#e #e a!k& k #ret& risOlet ve ma##e (tesi y)celi%e sahiptir. Ama imanC r ha ba%"!la#"%" b)y)kl)k ve harekete kar!"l"k bir k rban #a vermi!tir. 3 & ma##C hayat ve ma##C me#eniyet olm !t r. Do% l r h n #aima pe!in#e ol# % b y)ce a!k& insana b)t)n b aJ.amet ve ilOhC y)celi%i ba%"!lam"!t"r. >nsan" tanr"lara #o%r veya tevhi# #inlerin#e Allah0a #o%r 6ekmekte#ir. 3 y)ce a!k halk"n hayat"n"& a6l"%"& *aa1" ve ekme%i 6o% nl kla n tm !t r. Do% l #inler#en& sa#ece >brahimC 'r ptaki #inler& r h #ar 6er6eve#en k rtarabilmi! <riya*et ve ekmek yememekle #e%il= melek t tara1"na 6 rabilmi!ler#ir. Di%erlerine ekmek vermek ve

#i%erlerinin ekme%i i6in a6l"%a tahamm)l etmek 6abas" #a <bir nevi riya*ettir= r h n k rt l ! n temin e#iyor& insan"n Allah0a #o%r 6mas"n" sa%l"yor.
1,- 3 #a0nm tenas)he inan#"%"n" biliyor *. <?elecek ot r m#a b kon #an bahse#ece%im.=. 3 #a #iyor ki: 2>nsan Ul#)kten sonra r h tekrar ba!ka bir be#ene 'irer. Daima 'i#er ve 'eri 'elir.2 3 na 2Karema2 vani tenas)h #olab" <#(ner 6ark=& #iyor. 3 & insan"n m)btelO <O!"k= ol ! # r. QRı ahmak6a #evir#en ve sbeV& #(n)!ten ken#ini k rtarmak 'erekir. 3)t)n #inler#e ve #inimi*#e olan bir k rt l !. Ama 3 #i*m dininde insan"n t tk s & 'i#i! ve b hayata 'eri #(n)! 9eklindedir. 9epimi*in m)btelO ol# % ka#er 'ibi bir ka#er. 8& tenas)he inan"yor& bi* ise b na inanm"yor *. 23 #a2& hayat" !(hret ve ba!ar" #iye a6"lan bir 5)l)n b l # % bir ba%a ben*etenlere& Mrancis 4aron ve on#an #a (nemlisi 3at"l" '(r)!e kar!" #iyor ki: >nsan& k(dreti ele almak i6in 'elmi!tir.2 D)!)nceleri& P"ep h)manist6e#ir. ?)nl)k a#i hayata kar!"& !i##etli bir ac" #)!)nce ve insanC bir e*iyetle. Do% l r h takatsiz b"rak"p yoran 6ok b)y)k ve #er nC bir ba!ka ')*) ya!l" ve #ertli kon ! r.

BFLİ%Cİ DF93

*Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve RahCm olan Allah0"n a#"yla. Do% ve 3at" #inlerinin ortaya kon lmas"n#a alt yap" nvan"yla Do% l ve 3at"l" '(r)!)n m)*Okeresi: :e#eniyet asr" #inlerinin #(nemine 'iri! i6in& Do% l '(r)! ve 3at"l" '(r)! #iye iki '(r)!ten bahsettim. :e#eniyet asn+na 'iri! s"ras"n#a k)lt)r ve me#eniyetler tarihin#e b iki '(r)! elle t t l r #e%er#e#ir. Şim#i #e s(*kon s olan b iki '(r)!t)r. Unceki ot r m#a Do% l '(r)! s l) ve 3at"l" '(r)! s l) a#"yla& psikolo'lar& me#eniyet bilimciler ve antropolo'lar aras"n#a s(*kon s olanlar" ar*ettim& ki b nlar alt yap"yla il'iliy#i. Do% ve 3at" #inleri i6in ar* e#eceklerim #e alt yap"yla il'ili olacakt"r. 3inOenaleyh b b(l)m#e #in a#"yla +#o% #a ve bat"#a+ar* a#ece%im !eyi si*in& ken#ine (*') #o% l '(r)! ve bat"l" '(r)!)n esas"na '(re kar!"la!t"rman"* 'erekir. 8 (*ellikleri b #inler#e olan (*elliklerle tart"n"*. 3ir #inin #o% l ve bat"l" olmas"n"n belir'in (*elliklerini 6"kar"n"*. :e#eniyet asr" #inlerine 'iri! i6in& #o% #an ba!l"yor * #e#im. Rira me#eniyet #o% #a ba!lam"!t"r. >ster isteme* me#eniyet #evrinin b)y)k #inleri #e #o% l # r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.>0
:e#eniyet D(neminin 3a!lan'"c"n#a 3at"& Daha Wst)n 8lan Dini ve 3)y)k K)lt)r) Do% #an Al#" 24i6in b)t)n #inler Do% 0#a ortaya 6"km"!t"r ve b)t)n pey'amberler Do% 0#a * h r etmi!tirV 3at" #ine sahip olmam"!t"rY2 #iyenlerin sor s tarihten habersi* olmalar"n#an kaynaklanan bir sor # r. @)nk) #inler asla s"r1 Do% 0ya (*') olmam"!t"r& K r0On+" KerCm0in a6"k6a anlatmas"na ve ayr"ca #inlerin tas#ikine '(re b)t)n milletler ve )mmetler #ine sahip olm !t r. 9atta 6e!itli #inlere. Av st ralya vah!ileri& K *ey Amerika k"*"l#erili+leri& Do% l ve 3at"l" topl mlar#a 1ark etmiyorV hepsi #ini ol+ m !t r. D)nya#a #aha 6ok mens b b l nan #inler ni6in Do% l pey'amberlerin #inleri#irY 3)y)k me#eniyet ve k)lt)r& Do% 0#a ba!la#" #a on#an. :e#eniyet #(neminin #ini #e insanl"k me#eniyetinin 6e!itli boy tlar" 'ibi +e#ebiyat& 1else1e& ya!am ve h k k #)*eni 'ibi+ Do% 0#an 3at"0ya 'itti. 8 hal#e 3at" #insi* #e%il#i ki& #ini Do% 0#an alsm. Ken#isi #e #in sahibiy#i. Ama #inleri& me#eniyet ve k)lt)r #(nemine y' n ola yan ilkel #inler 'ibiy#i. 3 y)*#en bat" me#eniyet asr"na 'iri!te Do% 0#an al#"%" me#eniyetin #i%er y(nleriyle birlikte& #ini #e al"yor ve ken#i ilkel ve be#evi #inlerinin yerine 'e6iriyor. 3at" :e#eniyetinin Atkisi Alt"n#aki Do% l Ay#"n Do% n n ken#isi +>ran& 8rta#o% & U*ak#o% & Yak"n#o% V Asya ve A1rika+ 1ilo*o1& sanatkOr ve e#ebiyat6" sahibi #e%il mi#irY 8 hal#e ni6in ay#"nlar 3at"n"n 1else1e& sanat ve e#ebiyat mekteplerinin etkisi alt"#a kal"yorlarY @)nk) me#eniyet& !im#i 3at"#a#"r. 3at" me#eniyeti #aha ileri#ir. 3i* ken#ili%in#en televi*yon onlar#an al#"%"m"* 'ibi& h k kC ve sosyal #)*eni& 1else1C mektep ve '(r)!leri #e onlar#an al"yor *. 3 1ilo*o1lar"n #aima 3at"0#a ol# % & Do% 0#a 1ilo*o1 ve 1else1enin olma#"%" anlam"n#a #e%il#ir. 9i6 !)phesi* Do% 0#a #a 1ilo*o1 ve 1else1e var#"r. Ama k)lt)r ve me#eniyetimi*in #i%er boy tlar" #)*eyin#e 6aresi* olaTak #aha )st)n bir me#eniyete m htac"*. T"pk" #aha )st)n me#eniyetin ma##C meselelerini al#"%"m"* 'ibi& #a+
1/#
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ha )st)n me#eniyetin r h ve '(r)!)n) #e al"yor * ve on n etkisin#e kal"yor *. 3i* b ')n 3at" me#eniyetinin etkisi alt"n#ay"*. Tabii olarak ayn" *aman#a 3at" 1else1esinin #e etkisi alt"n#ay"*. $e6mi!te 3ar"& Do% me#eniyetinin etkisi alt"n#ay#" ve haliyle #aha )st)n olan #inin #e etkisi alt"n#ay#". 3 y)*#en b)y)k #inlerin tarihine Do% 0#an ve en eskilerin#en ba!lamam"* 'erekir.

3)t)n Do% 0#a h)kmetmi! olan b)y)k #ini& k)lt)rle ve manevC mektepleri tan"mak i6in Do% k)lt)r ve me#eniyeti bir 'iri!tir. 3 k)lt)r ve me#eniyet iki kayna%a sahiptir. 3iri :e*opotamya <3eyne0n+ 4ehreyn= ve #allar"& #i%eri ise 9in# ve #allar"#"r. 3)y)k ve #erin 9in# #inlerine ve k)lt)r)ne 'e6mek i6in @in iyi bir 'iri!tir. :in'in .lkel Dinleri @in #e #i%er b)t)n milletler 'ibi bir be#evilik #(nemi 'e6irmi!tir. Kabile ve ilkel topl mlar #(nemin#e @in #inleri ister isteme* be#evC #inler olm !t r. 2Totemi*m2&2Tab 2& 2:OnO2& 2Meti!i*m2 ve 2Animi*m2 #e be#evC #inler i6in bahsetti%im meseleler& @in me#eniyeti i6in #e 'e6erli#ir. Yani 9*. >sa0n"n #o% m n#an bin+ikibin y"l (nceki be#evC ve ilkel @inliler& R ha Tap"+c"l"k& Metii*m& Tab i*im ve Totemi*m 'ibi #inlere sahipti. 3 y)*#en belir'in bir !ekil#e b #(neme 'irip& incelememi* 'e+ rekme*. @)nk) be#evC #inleri 'enel olarak tan"yor * ve @in0in be#evC #inlerini on nla k"yas e#ebiliri*& kar!"la!t"rabiliri*. @in0in Y)ce Dinleri @in #inleri& bir a!ama#a& y)ce bir mektebe ve )*erin#e iyice #)!)n)lmesi+ m)mk)n bir !ekle #(n)!)yor. 3 n n& me#enCle!me #(neminin #inleri olarak isimlen#irmek m)mk)n olabilecek me!h r ve belir'in iki #in !eklin#e * h r etti%ini 'UT+
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1/1

inekteyi*. 3iri 2Taoi*m2#ir. @in0in en esasl" '(r)!) ve en b)y)k #ini. 3iri #e 2Kon1)6y)s2 mektebi#ir. AklC bir 1ikir mektebi& k)lt)r ve @in #ini nvan"yla bir sonraki "slah ve re1orm #evresini '(steriyor. :.;<. 4A'=9* Tao0y & @in0in #erin r h n & ince #inC ve 1else1C '(r)!)n) tan"mak i6in @inli bak"!" tan"mak 'erekir. @inli0nin b #)nyaya bak"!" ken#ine (*') bir bak"!t"r. Renkleri ve !ekilleri tan"ma 6e!i#i& tabiat e!yas" ve insanla il'ili anlay"! !ekli @inli0ye (*') bir renk ta!"r. 5anat"n#a& #inin#e& 1else1esin#e& h k k n#a& tarih ve topl m n#a belir'in olan bir renk. @inli0nin !ahsiyeti olan bir renk... :.;<. R>!>; ?@A<<.'<AR.* Te*at& @inli r h n belir'in (*elliklerin#en biri#ir. 3 milletin r h n#a belli olan te*at& b)t)n sar" "rkla il'ili bir te*att"r. @in l s n n tarihin#e * h r etmi! lan& en y)ce ve en 'eli!mi! "rk cilvelerin#en biri#ir. @inli r h& iki *"t cilveye sahiptir. 3ir tara1tan sava!6" ve cen+'aver ol ! ki b (*ellik b)t)n tarih boy nca mey#ana 'elen olaylar#a a6"k6a '(*e 6arpar. 5ar" "rk"n tarihi boy nca olan sava!lara& b l s n kat"lmas" b r h anlat"r. U*ak#o% 0#a yine san "rktan olan& :o%ailar"n saldırısı 'e6mi!ten b ')ne #evam e#en 6e!itli m)ca#elelere +6e!itli boy tlar"yla b son ot *& k"rk sene *ar1"n#a olan olaylar+ ve baponlar"n ikinci #)nya sava!" s"ras"n#aki sava!lar" b r h n '(r)n)mleri#ir. @inli sava!"yor. 3 nlar m)ca#ele#e ve sava!ta ken#ine (*') bir (*elli%e ve '(r)n)me sahiptir. 3 (*ellik ve '(r)n)m @inli r htan kaynaklanmakta#"r. @ok !i##etli bir sertlik& (l)m) ha1i1e alma ve kan" kolay '(rme (*elli%i. Di%er tara1tan @inli r h& insan"n en ince& en hassas '(r)n)mlerine sahiptir. An ')*el ve en >nce !iirsel& ahlOkC ve ir1an" # r lar& tasviri imkOns"* bir hayret ve !i##ette @in !iir ve sanat"n#a belirmi!tir. 3 nlar& !e1katli ve hassas @in r h n n neticesi#ir. @in sanat"n"n belir'in (*elliklerin#en biri *era1ettir. :inyat)r& *ari1 @in sanat"n"n bir #al"#"r. @in m sikC ve !iiri& hOlO insanl"%"n en ')*el m sikC ve !iirlerin#en biri#ir.

.?1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 iki *"t r h n belirmesini sal#"r'an :o%ollar"n ka#erin#e '(r)r)*. >ran0"n istila ettikleri *aman #i%er her yer 'ibi her tara1" y"l#"r"m 'ibi yak"p yerle bir ettiler. Kabal"%"& ac"mas"*l"%" son ha##ine var#"r#"lar. Ama hen)* bir nesil 'e6mi!ti veya 'e6memi!ti ki tarihimi*in en y m !ak& en m ti& en ari1 h)kme#enlerine #(n)!t)ler. $en'i*& : hamme# 9 #aben#e ol# V secca#e ve mihraptan *orla kalk"p siyasetine vakit ay"rabiliyor# . Koy na #(n)!en b vah!i k rtlar"n <:o%ollar"n= ir1an ve tasavv 1a il'i # ymas" +'er6i :o%ollar"n b il'isi komplolar#an ve siyasC 'ara*lar#an ar"nm"! bir il'i #e%il#i+ @inli r h n hasas ve ince yar"s"n" '(stermekte. Kaba& sert ve a%"r olan #i%er yar"s" ile m)kemmelle!mekte#ir. Alman !airi 9aine0nin #eyimiyle: 29)la' & bir !ehre var#"%"n#a katliam yap"yor& !ehri ate!e veriyor# . Alevlenmi! b !ehir#en ayr"l#"%" *aman bir s bay"n#an veya asker#en sor yor# : 3 !ehrin a#"

ney#iY2 3 ayn" a#am& her !ehir#e& her i!ten (nce me*arl"%a 'i#iyor# ve me*arlara say'" '(steriyor# . 3 # r m bir ari1in # r m # r& h nhar bir be#en#eki ir1anC bir r h. 29aine2 ')*el bir !iirin#e 9)la' 0n n kabirlere olan il'isine i!aret e#ip !(yle #iyor: 2Taves0e 'elince b ray" me*arl"%a 6evir#i& Mir#evsC0nin me*ar" ba!"n#a # r# & kabrin )*erini kal#"rmalar"n" iste#i. Kabrin )*erini kal#"r#"lar& k"rm"*" ')l ile #ol y# . 5onralar" U*ak#o% 0#a $en'i*0in kabrinin ba!"na 'itti. Kabrin )st)n) kal#"rmalar"n" iste#i+ Kal#"r#"larV kan ile #ol y# .2 :in R(h(n(n Di%er U*ellikleri :illiyet6ilik: :illiyet6ilik ve kavmiyet6ili%e !i##etli y(neli!& @in r h n n #i%er (*elliklerin#en biri#ir. Uyle ki b kavim#en olan ba*" l slar l slararas" olmalar" ve insanl"%a il'ili # ymalar"na ra%men ' r r kaynaklan yine $en'i*0#ir. Ben)iz'i tarihte k #ret ve ' r r yaratm"! biri olarak '(r)rler. 5onralar" #in#e #e ken#ini '(steren @inli r h n birbirine ba%l"l"%"& on 6ok milliyet6i ve ken#ine tapan bir l s yapm"!t"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1/3

Uyle ki milliyet6ilik& 'e6mi!e y(neli! ve taass p b kavmin l saX ve 'eleneksel sosyal U*elliklerin#en biri olm !t r. 3)t)n tarih boy nca b b(yle olm ! ve olmakta#"r. @inli r h& ayn" *a+ man#a evrensel ve insanC bir y(neli! 1else1esine #e sahiptir. 3 y)*#en Avr pal" sosyolo'lar ve antropolo'lar b ')n bile @inli ve sar" "rktan olan :arksistlerX& 5ar" :arksistler& Ari1 :arksistler veya 5o1i :arksistler olarak a#lan#"r"yorlarX 3 & onlar"n "rksal (*elliklerini materyali*m#e bile kor # klar"n" '(steriyorlar. 3 sebeple b nlar l slararas" milliyet6iler#ir. 3 !im#i #e '(r)len bir 6eli!ki#ir. 8nlar"n materyali*mleri ken#i l slar"na (*') bir materyali*m#ir. 9)mani*me ken#i l slar"na (*') ren'i vermi!ler#ir. Tabiata Y(neli!: @inli r h n 6eli!ki )6'enini tamamlayan boy tlar#an biri #e @inli0nin tabiata y(neli!i#ir <nat)ra>i*m=. Ama @in nat)raliK+mi& 3at" nat)rali*min#en 1arkl"#"r. 4at)ralist Avr pal"& hisse#ilenlerin #)*eyin#eV #ok n lan ve 1ay#a 'etiren tabiat"n )*erin#e kal"p b n n #"!"n#aki her!eyi inkOr e#iyor. Ama @inli& ma##C tabiat"n ortas"n#a ir1anC r h ve #inC i#eali*mi '(r)yor ve b l yor. @inli r h n#a b 6eli!ki 6ok b)y)k ve (nemli#ir. 3 6eli!ki& esrarl" @in r h n tan"manm anahtar"#"r. >ran0#a hatta Avr pa0#a biri hayattan& iktisat ve ma##iyat"n ')r)lt)s)n#en maneviyata s"%"nmak iste#i%i *aman& bir ma%aran"n k(!esine& bir evin k(!esine veya bir mabe#in k(!esine ka6"yor. 8 tenhal"kta ken#i i6 #)nyas"na #al"yor ve riya*ete 6ekiliyor. Ama @inli& ma##C sosyal ve iktisa#C hayattan ka6t"%" *aman& tabiat"n ortas"na ve tabiat"n k ca%"na s"%m"yor. Tabiat on n i6in tabiat ol# % 'ibi& ayn" *aman#a tanr"#"r. Ayn" *aman#a tabiat (tesin#en bir cilve#ir. 8n n i6in tabiat& ayn" *aman#a r h n ma##e olmas"#"r. 3 y(neli!in etkileri @in resim& e#ebiyat& sanat& heykeltra!+I"k ve k)lt)")n#e belirmekte#ir.

.?=
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

.?>
:inli 9airlerin Deyimiyle :inli R(h @in0in ve belki #e #)nyan"n en b)y)k !airi 25 Y>2 hayattan& heyecan#an kar'a!a#an ka6t". Ama *aviyelere ve tekkelere s"%"nan ari1lerimi*in ve so1ilerimi*in aksine #e#i ki: 2Ya!ay"!& heyecan ve hayat"n !errin#en& b !ehir#en ve k"*'"n # varlar"n#an ka6may" seviyor m. Tabiat"n k ca%"na& hi6 ayak #e%memi!& hi6bir '(*)n '(rme#i%i bakir ormanlar"n kalbine #al"p 'itmek istiyor m. 8ra#a iri so% k 6i%leri tan vakti i6mek istiyor m. 8 *aman !e1katli ellerimle avlanay"m. Ama b)t)n (m)rleri boy nca kork & )rkeklik '(rmemi! olan k !lar" (l#)rmek i6in #e%il. 9i6bir insan aya%"n"n la!ma#"%" ve tahrip e#eme#i%i yer#e k !lar" !e1katli av 6lar"ma alay"m& !e1katli ne1esimle kanatlar"na )1leye+ yim& ki telekleri belirsin...2 9ayattan ka6an& ken#ine 'eri #(nen tabiata s"%man a#am"n terenn)m) !iir mi#ir& 1else1e mi#irY Din mi#ir& ir1an m"#"rY :a##iyat m"#"r& r haniyet mi#irY. 3 nlar"n hepsi#ir. Anlamak i6in 6aba '(stermek 'erekir. :inli 9airin Azametli ve Arifane ?l"m" Şair0in (l)m) #e b(yle ari16e ve y)ce ol r. 3>r ak!am vakti& bir nehrin kenar"n#an 'e6iyor# . $o!k ve ce*be halin#ey#i. A#am nehrin kenar"n#an 'e6erken '(*) Ay0a ili!ti. Ay 6"plak olarak s #a

y)*)yor# . A#am # r# . 3ir s)re Ay0"n s #aki 6"plak en#am"n" seyretti. 9eyecanlan#". Ay0"n s #aki el ve ayak 6arpmas"n"n sesini iyice i!itiyor# . Ay y)*)yor# . Dal'alar birbirine 6arp"!"yor# . K la%a 'elen m sikC& Ay0"n 'e6ekten s #a y)*#)%)n)n alOmeti i#i. A#am bir s)re #)!)nceye #alarak sey+ retmeye ba!la#". $e*ibeye kap"l#". Ken#in#en 'e6ti. @"l'"nl"k ve cinnetle kar"!"k bir !evkle Ay0"n k ca%"na atla#"V akan nehrin ete%in#e Ay0"n" k ca%"na al#". 8 ka#ar s"kt" ki& s ya batt" ve (l#). 3 & @inli0nin tabiata bak"!"#"r. 3 bak"! on n 1else1esin#e ve #inin#e var#"r. :inyat)r& !iir ve roman"n#a #a b var#"r. :inli R(h'(n 9iir Roman ve $inyat"rde Cansıması 5onralar" >ran0#a #aha 6ok tekOm)l e#en @in minyat)r) 6ok mo#ern bir ressaml"kt"r. ?o'en& Nan ?o'h ve ben*erlerinin ar* ve i##ia ettikleri resim. 25 2 #iyor ki: 23i* empresyonistlerin ressaml"kta veya roman"m"*#a& tabiata 1a*la 'ir#i%imi* #o%r # r. 3i*i& ma##C e!yay" 6ok #)!)n)yors n * #iye k"n"yorlarX2 Uyle ki empresyonistlerin romanlar"na ve resimlerine bakt"%"m"* *aman& tasavv 1 n bir o#a #)*enim on#aki b)t)n e!yay" tasvir etti%ini '(r)r)*. D var b(yCe i#i& per#e !(yle i#i. 5oba b ra#a ve ! !ekil#e. 8t ran !ah"s b ra#a ot r yor# & b elbiseyi 'iyinmi!ti. Ali b(yley#i& ba!"n" sa%a veya sola e%mi!ti& !(yle bak"yor# ... 25 2 tenki#6ilere cevap veriyor: 23)t)n b ma##C hayat" ve #o%al i!aretlerin par6alar"n" a6"kl"yor * #iye bi*i tenkit e#iyorlar. :eselO& bi*im resimlerimi*#e at" #ikkatli bir !ekli#e tari1 etti%imi*& nitele#i%imi* #o%r # r. Ama b at tavla#a olan at #e%il#ir. At arabas"na veya 1aytona ba%la#"klar" at #a #e%il#ir. Yery)*)n#e ve '(ky)*)n)n alt"n#a olmayan bir att"r. 3 olan bir at #e%il& olmas" 'ereken att"r. 3enim yaratt"%"m bir att"r& tabiat"n yaratt"%" at #e%il.2 28 hal#e& empresyoni*m e!yay"& resime ve romana sok yor. Ama ol# % !ekil#e #e%il& belki !airin& ya*ar"n ve ressam"n olmas"n" iste#i%i !ekil#e. 3 sa#ece at"n tabiattan alman k)llC cevheri#ir.2 2Yery)*)n)n& #)nyan"n '(%) mavi#ir. Ama "*#"rap ate!in#en yanan benim veya sanat eserimin kahraman" i6in mavi '(k& #ertsi* ve anlams"*#"r. I*#"rab"m"*" ve peri!anl"%"m"*" s(ylemi! olmak i6in '(ky)*)n) san tavsir e#iyor m. Tabiatta san '(k yokt r. Ama empresyonist sanatkOr b(yle bir '(%) yarat"yor.2 :o#ern resim& roman veya !iir ekol) e!ya#a olan anlam" ke!1e#iyor& yarat"yor ve e!yaya anlam ka*an#"r"yor. 3 & minyat)r)n yapt"%" bir i!tir. :inyat)r#e ba*en mevc t insanlarla bir ben*erli%i olmayan insanlar '(r)yor *. 3 ressam"n #o%al insan" 6i*eme#i%>nin i!a+
1//
Dİ%MF9 "@9İ8 İ

reti #e%il#ir. 3elki b)y)k ressam 1else1esince& b(yle insanlar" 6i*mekle bir amac" he#e1lemekte#ir. :inyat)rler#e ba*en bir nehrin mor renkle tasvir e#ilmi! ol# % n '(r)yor *. 9i6 !)phesi* ressam #a bi*im ka#ar nehrin mor olma#"%"n" biliyor. Ama e%er !im#iki ele!tirmenler olsay#"& 'a*eteler#e 2ressam& nehrin ren'inin mor olma#"%"n" biliyor& ama mor renkli bir nehir istiyor. Tabiatta olmayan bir nehir. :inyat)r#e e!ya& ol# % 'ibi #e%il#ir. 3elki ressam"n olmas"n" iste#i%i !ekil#e#ir. :.U. Alt"nc" asra ait minyat)r#e b #(nem& @in ressaml"%"n"n ilkel #(nemi#ir. Ressam sar" bir '(ky)*) tasvir etmi!tir. 3 & ')ne!in yak"c"l"%"n"n !i##et ve hararetinin '(sterili!i#ir. Ama yery)*) kar ile kapl"#"r& a%a6lar kristal '(r)n)m)n#e ve k"!"n kalbi 'ibi#ir. ?(ky)*)n#e temm * ')ne!i yery)*)n#e k"! kan ve a%a6. Ressam b 6eli!kiyi bilerek ve isteyerek yap"yor. Tabiatta olmayan ama on n r h n#a olan bir 6eli!ki. Ken#i r h n n 6eli!kisine #"!ar"#a bir canlanma ka*an#"rmak istiyor. :inyat)r+sel bak"!. @inli0nin tabiata bak"!"#"r ve '(r#)%) tabiatt"rV Avr pa l"0nm '(*)ne '(r)nen tabiat #e%il#ir. Avr pal" tabiat" ol# % 'ibi& 1i*ik ve kimyan"n a6"klayabil#i%i !ekil#e tan"yor. Ama @inli& tabiat" ken#i ren'in#e ortaya 6"kar"yor. Şeklini tabiata ba%"!l"yorV tabiata #i%er bir boy t veriyor& on iste#i%i !ekil#e yap"yor& ol# % !ekil#e #e%il+ 3 y)*#en @inli bak"!& 1else1e#e #e b(yle#ir. >r1an ve #erin tasavv 1a sahip olan bir tabiat6"l"kt"r.

TAED7M
@in bak"! ve k)lt)r)n#e )6 as"l var#"r. 3 nlar ayn" *aman#a 2Taoi*m2 mektebinin temelleri#ir. Taoi*m @in0in b)y)k bir mektebi#ir& <ikinci #e1a yine s(yl)yor m& #inlerin ortak esaslar"n" tekrarlam"yor mV ken#ini* y(ntemi b l p bahsetti%im b mektebe tatbik e#ini*.=
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1/?

3irincisiV vah#et+i v)c t: Tabiatta ve varl"k Olemin#e birli%i (n'(r)r. 3 y)*#en Taoi*m& @in0#e vah#et+i v)c # sav nan en bari* ve m)!ahhas ekoller#en biri#ir. Ay& y"l#"*& yer& '(k& ma#en& s & insan& k(t)& iyi& hayvan ve cans"* varl"klar 6okl kt r. 9epsi ayr" ve 6e!itli#ir. Ama @inli hemen ve ba!lan'"6ta& :.U. ikibin y"l ka#ar (nce b ihtila1lar"n alt"n#a ortakl"k ve b 6okl klar"n alt"n#a birlik '(rm)! ve aram"!t"r. @inli& bir insan"& bir insan" (l#)r#)%)n)& #i%er bir insan"n& bir insan yol n#a ken#ini 1e#a etti%ini '(r)yor. 3ir #eprem 'elip !ehri yok e#erken& ya%m r ya%"p ovay" ye!illen#iriyor. 3 nlar te*att"r. @inli0nin& tabiat ve insan#a '(r#)%) te*at. >nsan ve tabiatta ni6in te*at ol# % n anlayam"yor. Ama tabiat ve insan#a& b)t)n hareket& #e%i!im ve #(n)!)mler#e olan b te*at" '(r)yor& a#aletsi*likleri hisse#iyor. 3 na ra%men hepsin#e bir birlik ve #)*en '(r)yor. 3ir *erre#e& bir yaprakta& bir ha!ere#e& b)t)n yery)*)n#e ve '(ky)*)n#e bir birlik '(r)yor: D)nyaya hakim olan bir ni*Om. <3 kon ya b)t)n #ikkat ve il'ini*i vermeni*i rica e#iyor m. 3 kon her ne ka#ar yor c '(r)n)yorsa #a& (*ellikle 9or#O#0m son c mas" olsa bile. KH 3 n n anla!"lmas" ile hem Do% ir1an" anla!"lm"! ol rV hem #e materyalist ve #iyalektik 3at" 1else1esi. 3 yor' nl %a tahamm)l etmekle& bir y"l#an sonra& bir i! yapabil#ik #iye i##ia e#ebiliri*. Yoksa 1ay#as"*& neticesi* anlarla #evam" olmayan 6e!itli heyecanlarla '(n)l e%len#irmi! ol r *. 3 # r m#a #a& 'elecekle bir i!imi* kalmam"! ol r=. Avren#e olan b #)*en& te*at& birlik ve 6okl % @inli nas"l @(*)ml)yorY
-@- U%renim #(neminin son ')n) anlamm#a. 1/B
Dİ%MF9 "@9İ8İ

9ACA )e 98C
<@in D)!)ncesin#e 8l ml ve 8l ms * K vvet= @inli #iyor ki: 3)t)n e!ya& !ah"slar& r hlar& tabiat"n b)t)n ma##C veya manevC i!aretleri iki k vvete sahiptir. 2Yan'2 1ail bir k vvettir& erkek bir k vvettir& ol ml & yap"c" ve y kar" 'i#en bir ')6t)r. Yin& ol ms *& e#il'en& kab l e#ici& etkilenen ve #i!i bir ')6t)r. ?)ne!& yere yans"y"p parl"yor. Ya%m r& yere ya%"yor& yeri ve ye!iilikleri ye!ertiyor. I!"k ve ya%m r '(n#eren '(k Yan'0a sahiptir. Ya%m r & "!"%" ve ')ne!in s"cakl"%"n" kab l e#en ve 'ebe kalan yery)*) ise 2Yin2e sahiptir. Yan' +'(k+ ve Yin +Yer+2in toplam"n#an bir #o% m ve son 6 mey#ana 'eliyor. 3 & ye!illiktir. 9areket e#en nehir Yan'0#"r& r t beti kab l e#en sahil ise Yin0#i. 4ehrin kenar"n#aki ye!illikler ve a%a6 ise b ikisinin neticesi#ir. 3)t)n mevc tlar& hatta r hlar& m)cerret varl"klar& 'aybC varl"klar 2Yan'2 ve Yin2 sahibi#ir.2 :elekler 2Yan'2& $inler ise 2Yin2 sahibi#ir. 3ir insan"n hareketleri #e b(yle#ir. Aya%a kalkmak Yan'0#"r& ot rmak Yin0#ir. Narl"k Olemi b)t)n i!aretleriyle 2Yan'2 ve 2Yin2 sava!"n"n sahnesin#e#ir. 3)t)n 1ertler& ma##e (tesi b)t)n r hlar& b)t)n hareketler ve olaylar& b sava!"n neticesi#ir. 3 ikisi aras"n#aki sava!tan& yeni e!ya ortaya 6"kyor. 5abitlik ve De%i!ine 4a*ariyesi Do% ya m" 3at"ya mı Ait/ 3 '(r)!)n esas"n"& #)!)nme tar*"n" ve (*el mant"%"n"& Avr pal"lar ken#ilerine mal e#erler. Diyalektik mant"%" ken#ilerine ait biliyorlar. 9alb ki #o% l '(r)!)n temeli#ir. Avr pal"lar +(*ellikle yeni sosyolo'lar"+ #aima #iyorlar ki: 2Do% l sabit #)!)n)yor& sabit 1ikirli#ir. Yani her i!aret ve her!ey i6in& mant"%"n#a bir k"s"m (*ellikler say"p& tari1 e#iyor. :eselO& #iyor ki: 2:a##e b(yle#ir& insan !(yle#ir. Yerin tari1i b # r& '(ky)*)+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1/9

n)n tari1i ! # r. 3 tari1 k(t)#)r& o tari1 iyi#ir. 0Kin0in b(yle bir tari1i var...2 9er!ey ve herkes i6in sabit bir tari1i var#"r& (yle ki b nlar"n& hep sabit i!aretler ve sabit hakikatlar ol# % na inan"yor. 9alb ki bi* 3at"l"lar& onlar"n inan"yor *. 9er!ey& her an ba!ka bir e!yaya #(n)!me halin#e#ir. Kal"c" olmayan 'er6ekler ol p& olma& #o%ma ve (l)m halin#e#irler. 3 ne#enle #o% l mant"ksal #)!)n)yor <sabit mant"k anlam"n#a=& bat"l" ise #iyalektiksel. 3 y)*#en ya!ant"s" hareket ve #e%i!im halin#e#ir. 9er!eyin se6ilebilece%ini ve yok e#ilebilece%ini #)!)n)yor. >nsan#a #e%i!tirme ')c) var#"r. 9alb ki #o% l her!eyi e*elC ve m ka##es biliyor. De%i!me imkOn"m #)!)nmeksi*in teslim ol yor. 3at"l"& her!eyi itibari ve #e%i!im halin#e biiiyor. 9er!eye sal#"r"yor ve yok e#iyor yap"yor ve e'emen ol yor. Ama #o% l viran e#en ve yapan biri #e%il#irV sabit #)!)n)yor.

3)t)n b b yr klar #o%r # rX Ama& tam aksi #o%r # r. @)nk) sabit mant"k& Aristo0ya aittir ve 9icrC )6)nc) as"r#a >slOm k)lt)r tarihin#e >slOm a#"n" #a alarak ilim 6evrelerimi*#e 0CslOmC :ant"k0 a#"yla te#ris e#ilmi!tir. >slOmC 1ikir ayr" bir!ey#ir& >slOmC ilimler ise #aha ba!ka bir+!ey#ir: 3ir (%renci: 2Diyorlar ki& 2K r0On0#a #)nya (k)*)n boyn * )*erin#e1X= boyn * (k)*)n )*erin#e`X= (k)* bal"%"n )*erin#e& bal"k s y n )*erin#e... #iye ya*"yorm !.2 + 29an'i K r0On b n ya*m"!Y2 #e#im. De#i ki: + 23en bir a#am#an #ers al"yor# m. Arap6a& eski ilimler ve astronomi tahsili yap"yor# . Astronomi kitab" b(yle ya*m"!t".2 De#im ki: + 23 astronomi ashn#a 3abil astronomisi ol p islOm pey'amerin#en bin y"l (ncesi ile il'ili#ir.2 3 y)*#en >slOmC ilimler a#"yla te#ris e#ilen !eylerin ba*en IslOmla bir alOkas" yokt r. Arap6a sar1 ve nahiv ilmi #e >slOmC ilimler aras"n#a say"lm"!t"r. Ama #ilbil'isi#ir ve >slOmla il'ili #e%il#ir. Mrans"*ca #ilbil'isi veya ba!ka bir #ilbil'isi 'ibi. $ahi+
1?# Dİ%MF9"@9İ8İ

liyye !iiri #e +>slOm0"n m)ca#ele etti%i bo* k cahiliyye #(nemi !airlerinin : al>akat+" 5eb0as"+ te#ris e#iliyor& o hal#e b nlar #a m" >slOmCY Aristo mant"%" Aristo0n n# r. Aristo& 9*. >sa0#an )6y)* k)s r y"l (nce& >slOm Eey'amberi0n # en ise bin y"l (nce#ir. 3 n n >slOm& >slOm me#eniyeti& >slOm k)lt)r) ve >slOm tarihi ile ne alOkas" var#"rY >slOm tarihin#e b !ekil#e olan bir6ok !eyler #aha var#"r. :eselO& 6inicilik >slOm me#eniyetinin bir par6as"#"r& ama acaba K r0On0#a 6inicilik #iye bir!ey var m"Y 3 nlar >slOmla >l'ili #e%il#ir ama >slOm0a acaip !ekil#e yap"!m"! ve kar"!m"!lar#"r. Ay#"n"n en b)y)k i!i& >slOm mektebini& >slOmC ilimlerin& k)lt)r)n ve me#eniyetin pen6esin#en k rtarmakt"r. >slOm0" 3ilOl0"n anla#"%" e!ekil#e anlamal"#"r. Ab Ali0nin anla#"%" 'ibi #e%il. :olla 5a#ra& : hyi##in Arabi ve ?a*alC0nin anla#"%" 'ibi #e%il& >slOm0" 6(l yolc s Ab Rer0in anla#"%" !ekil#e anlamak 'erekir. >slOm k)lt)r)n)& >slOm0a 'irmi! k)lt)rler#en ay"rmak 'erekir: >slOm0" (yle anlayal"m ki& i#eoloPiyi >slOm k)lt)r ve e%itimin#en k rtaral"m. 9i6 !)phesi* >slOm k)lt)r ve e%ilimi 6ok a*i*#ir& insanl"%"n (v)n6 kaynaklar"n#an biri#ir. Ama >slOm i#eoloPisi ayr" bir!ey#ir. K)lt)r ve e%itim ile i#eoloPinin 1arkl"l"%" iki ihtila1t"r. :eselO& Ab Rer0in& Ab Ali 5ina ile olan ihtila1" ve 1ark" 'ibi. Ab Ali0nin bil#i%i !eyi Ab Rer bilmiyor& ne 2Kan n 2 anl"yor& ne #e 2Şi1a2y". A%er 2cevher2 2hey la2 <ma##e& her!eyin asl"= vb. !eyleri ok say#" tepesi atar#". Ab Rer0in bil#i%i ve hissetti%i !eyleri Ab Ali& :olla 5a#ra& : hyi##in ArabC ve bi*im k)lt)r ve me#eniyetimi*#e b)y)k i!ler yapm"! olan #i%er #Ohiler bilmiyorlar ve hissetmiyorlar. Ab Rer0in #ert ve '(r)!) ayr" bir!ey#ir. 2Ab Ali2nin #ert ve '(r)!) ayr" !ey#ir. >slOm0"n '(revini a6"kl"%a kav !t rmam"* 'erekir. 9an'i '(*le '(rmemi* 'erekti%ini a6"kl"%a kav !t rmam"* 'erekir. K r0On0"& Ali <a.s.= Ab Rer ve 3ilOl0"n '(*)yle mi ok mam"* 'erekirY Yoksa 1ilo*o1lar"n& ari1lerin& kclOmc"larm b)y)k rivayet6i+lerin& ha#is6ilerin& mant"k6"lar"n& s lc)lerin vb. '(*)yle miY
Dİ%MF9 "@9İ8İ 1?1

3 nlar" birbirin#en ay"rmak 'erekir. A%er ay"rma*sak Aristo mant"%" k)lt)r)m)*)n bir par6as" say"l"r. >slOmC ilimleri ok # % m * *aman Aristo mant"%"n" #a ok mak 'erekir. @o% nl k b n n Atina mant"k ve 1else1esi ol# % n anlam"yor. >sken#eriye0yi #ola!t"ktan sonra yeni A1lOt nc larla >slOm0a 'elmi!tir. De%i!mi! ve tekOm)l etmi!tir. Ama k(keni Atina0#"r. Y nanl" '(r)!t)r. Aristo0n n va0* veya te#vin etti%i bir y(ntem#ir& b ne#enle bat"l"#"r. Do% mant"%" ve #o% #ini veya b as"l#a ortak lan >brahim0i #in e!yan"n ve cevherlerin ay"rma ve sabit olmay"!" O#em+i 6 bQt esas"na #ayanmakta#"r. Do% l '(r)!te as"l& ol ! ve yok ol !t r. 8l ! ve yok l s #iyalektiksel bir '(r)!t)r. Rira Y nanl" 1ilo*o1: 23ir "rma%a bir se1er#en 1a*la 'irilme*0 yani ikinci #e1a ne a#am ayn" a#am#"r& ne "rmak ayn" "rmakt"r& o hal#e <sa#ece on n b s(*)ne istina#en= #iyalektik Y +nan0#an#"r`X= De#im kiV 2e%er her!ey #e%i!me halin#e#ir2 esas"& 1else1enin ve 1else1C mektebin k(keni ol rsa& o hal#e hepimi* en #erin& en a6"k& en sarih birer 1ilo*o1 *& 2b #a 'e6ici#ir.2 <D)nyan"n tamam" han#"r. 9er!ey bir kap"#an 'eliyor& #i%er kap"#an 6"k"yor.= 2... E$ndan ,a!ka her!e& &'k 'la-aktırS hükü( E$n nd rS E$na döndürüle-eksiniz" * <KasasJ--=. 3 sabit olan 282& kim#irY

3 & #e%i!im '(r)!)#)r. D)nya#aki her!eyi s)rekli #e%i!im& ebe#C olmay"! ve #e%i!me halin#e '(rmekte#ir. Te*at esas"& #iyalekti%in (*)#)r. Do% k)lt)r ve '(r)!)n)n asl"#"r. Do% k)lt)r)n#e tabiat& tarih ve insan #iyalektiksel#ir. Yani 6eli!ki esas"na #ayanmakta#"r.

.slâm'da .nsan .ki @ıdd(ı Toplamı Dlarak Tanıtılmı&tır
>slOm0#a +2>slOm0" Tan"ma2 kon s na 'elince b n t)m y(nleriyle s(yleyece%i*+ insan& iki *"##"n toplam" olan bir i!arettir. :ant"%"n (*elli%i ! ki& iki *"##"n toplam"m kab l e#emiyor. :ant"k #aima& 0iki *"t birlikte toplanama*0 #iyor. 9em ')n#)*& nem 'ece olama*. 3ir !ey hem iyi& hem k(t) olama*. >ki zıt bir+
1=2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

biriyle toplanama* ve 'i#erileme*. 9alb ki bi* iki *"##m toplam"n"n ol# % n '(r)yor *.I- @o% insanlar ne iyi#ir& ne k(t)#)r& ne (l)#)r& ne canl". Diyalektik #iyor ki& iki *"t bir ara#a toplan"yor. 3ir a6"#an k(t) olan !ey& #i%er a6"#an iyi#ir. >nsan& bir tara1tan 6am r# r& #i%er tara1tan Allah0"n r h # r. 3 #iyalektik bir alOmettir. 3 ne#enle bir insan& m)!ahhas ve sabit bir tari1e sahip #e%il#ir& insan bir 2olma2#"r. 3ir sabretme hali#ir. R h ve 6am r#an yap"lm"!t"r. 8 hal#e ken#i ne#irY 3ir se6me#ir& bir #ha##"r. 3ir m)ca#ele#ir. 3ir 2olma2#"r. Ken#isi sahip #e%il#ir. @am r ve Allah0"n r h & b nlar"n ikisi ayr" ve *"t i!aretler#ir. N)c #a )1lenen Allah0"n r h # r. Ama Aristo mant"%" !(yle #iyor: >nsan kon !an hayvan#"r& insan ')len hayvan#"r. Yani kon !an ve ')len her varl"k insan#"r. 3 tari1ler sabittir. 8ysa >slOm !(yle #iyor: >nsan iki *"##"n toplam"#"rV hem ilOhC& hem !eytanC. Allah0a s"%"nmak i6in bir imkOn" var#"r. Şeytan0m oy nca%" olmak i6in #e bir imkOn" var#"r. 3 iki *"t imkOn& insan#a bir araya toplanm"!t"r. 3 #iyalektik bir i!arettir. Tarih ve k)lt)r #e #iyalektik esasa '(re * h r etmekte#ir. Dinlerdeki Tarih 0elsefesi Te*at Asas"na Dayanmaktadır Tarihin tamam" +Rer#)!t #inin#e& 3 #a #inin#e& Taoi*m #inin#e tarih 1else1esi te*at esas"na #ayanmakta#"r. >slOm0#a #a tarih 1else1esi te*at esas"na #ayanmakta#"r. >ki *"t k t p aras"n#aki sava!& tarihi yarat"yor. >brahimC #in anlam"yla >slOm0#a& insan"n +o ba!lan'"6taki insan& insanl"%"n babas" A#em0in+ Allah0"n r h ve 6am r#an yarat"lmas"yla tarih #o% yorV sava! ba!l"yor.
I-+ R"##iyet iki !ekil#e#ir :eselO siyah ve beya*& 'ece ve ')n#)* 'ibi. Ama as"l *"tl"k& bir !eyin olmamasfdır. :eselO& bir !eyin olma )e olmamas"n"n& bir yerde ve ayn" an#a olmas" 'ibi. 3 y)*#en onlar"n toplanmas" ve 'i#erilmesi aklan m hal#ir. $eselâ hem Rey# olmas"& hem #e olmaması m)mk)n #e%il#ir. Neya hem olmamas" hem #e olmas" m)mk)n #e%il#ir. Ama 'i#erilmeleri m)mk)n#)r. :eselO bir !ey bir yer#e ve bir # r m#a hem siyah hem #e beya* olmayabilir Ama ne siyah& ne #e beya* olmamas"n#a bir problem yokt r& belki k"rm"*" veya mor olabilir Dİ%MF9 "@9İ8İ

.@<
9abCl ve Kabil0in sava!"& b)t)n tarih boy nca #evam e#iyor ve *aman"n son na ka#ar #a #evam e#ecektir. 3)t)n tarih sahnesi ba!lan'"6tan *aman"n son na ka#ar sava! sahnesi#ir. 3 #iyalektiktir. Taoi*m0#e ve @>n k)lt)r)n#e& #iyalektik '(r)! 6ok m)!ahhast"r. 3)t)n e!ya 2Yan'2 ve 2Yin2 esas" )*erin#e s)rekli bir sava!"n i6in#e#ir. 3)t)n e!ya& b sava!"n neticesi#ir. 9areketler #e. 3ir a%a6 par6as"n" '(*(n)ne al"n"*. Topra%a '(m#)%)n)* *aman& '(kten ya%m r ve ')ne! al"yor& ye!eriyor. 3 2YhN0#ir& '(kten 2Yan'2" kab l e#iyor. 5onra 6i6ek ve meyve vermeye ba!l"yor b 2Yan'2 ve 2Y>n2in as"lm"! olmas"n"n son c # r. Di%er tara1tan 2Yin2 oCan a%a6 2Yan'2a sahiptir. @)nk) ate! yakt"%"m"* *aman 2Yan'2 alev #e al"yor. 8 hal#e a%a6ta ve o# n#a hem Yan' var#"r hem #e Yin. 9em te*#ir& hem antite*#ir. 3 y)*#en bir!ey#e ba*en 2Yan'2 yetene%i 'alip 'eliyor& ba*en 2Yin2 yetene%i. 8 hal#e 2Yan'2 ve 2Yin2& b)t)n e!yan"n b)nyesin#e 'i*lenmi! olan iki *"t k vvettir. 9er!ey ken#i i6in#e bir sava! ile k !at"lm"!t"r. 3 esas& her!ey#e ve her alOmette olan #iyalektiktir. <:eselO& atoma bak"n"*. Alektron ile proton n sava!ma& art" ve eksi y)klerine bak"n"*.= "Tezat" 0ikrî $arks ile Sosyolo8iye 2iriyor Diyalektik& :arks ile sosyoloPiye 'iriyor. Topl m#a asiller var& k(yl)ler var. Kapitalist var& proleter var. 3iri te*& #i%eri antite*#ir. Devrim b ikisi aras"n#aki sava!"n neticesi#ir. Aletron ile proton aras"n#aki sava!tan atom hareketinin ortaya 6"kmas" 'ibi. Diyalektik sava!& her!eyin i6in#e var#"r. :eselO& y m rta te*#ir. Y m rtay" '(*(n)ne al"n"*. 8n tav % n alt"na koy yor *& s"cakl"%" kab l e#iyor ve her ')n i6in#e 2antite*2 'eli!iyor. Y m rta

2te*2#ir& her ')n i6in#e 'eli!en 2y m rta olmayan2 ise antite*#ir. 3 sava! her ')n antite*in yani y m rta olmayan"n 1ay#as"na #evam e#iyor& antite*in b)t)n y m rtan"n i6ini te*i

.@=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

#ol# r# % ve #"!ar" s)r#)%) yere ka#ar #evam e#iyor. 8 *aman kab k 'a'alan"yor& k"r"l"yor ve civciv <sente*= #"!ar" 1"rl"yor. 8 hal#e y m rta hem te*#ir& hem antite*. 3 ikisi aras"n#aki sava!"n neticesi civciv '(r)n)! ile #o%an sente*#ir. 3 & 9e'el #iyalekti%in # eki b)t)n hareketlerin ben *etm esi#ir. 9em tarih& hem insan hem #e tabiatta a6"kl"yor. 3 2Yan'2 ve 2Yin2i her!ey#e m)ca#ele halin#e '(ren @in s(*)n)n ayn"s"#"r. 3)t)n i!aretleri ve e!yay" b m)ca#ele ve hareketlerin neticesi '(r)yor. A!ya#aki 2Yan'2 ve 2Yin2 neticesi#ir b m)ca#eleV #e%i!im ve bamba!kal"k #evam e#iyor. 3 !ekil#e tabiat #aima bamba!ka olma halin#e#ir. 9i6bir !ey sabit #e%il#ir. 3 iki ns r n& v)c # n#a sava!a t t !ma#"%" bir!ey b l nama*. A%er 2Yan'2 halin#e ise 2Yin0#en etkilenmemesi& e%er Yin halin#e ise Yan'0#an kor nm ! olmas" m)mk)n #e%il#ir. Te*at Melse1esi Yani @in Diyalekti%i 3)t)n b sava!lar"n& hareketlerin& *"tlann toplam"n"n& bamba!kal"%"n ve #)nya#aki her!eyin hareketinin& #e%i!me* ve istisna kab l etme* bir tek #)*enin esas"na '(re !ekil al#"%"n" '(r)yor *. D)nyaya ve her'eye <insan& hayvan& t *l & ac"& r hlar& tabiat (tesi mevc tlar& bitkiler& cans"* varl"klar= hakim olan& #)*en (*elli%i ve k)llC nam st r. ;ao+Ts 0n n 2Us l2 kitab"n#a nitele#i%i 'ibiV e*elC& ebe#C& k)llC& (rt)l)& kapal"& 'i*li <yani 'aybC= ve her yer#e belli#ir. 9i6bir yer#e akl"n pen6esine 'elme*. 3)t)n *"t e!ya#a bir beraberlik mevc tt r. 9er !ey on n istek& ira#e ve ar* s na '(re olmakta ve 'e6mekte#ir. 9ayat"n varl"%mn b)t)n sahnelerin#e& ma##e ve mOnO#a olan b)t)n *"t i!aretlere& 6e!itli sava!lara #)*en ve y(n ba%"!l"yor. 9er!ey#ir ve hi6bir !ey #e%il#ir& a#" 2Tao2# r& Tao 4e#irY :.8. ,. ve /. as"rlar#a yani I/LL y"l (nce ya*"lm"! olan 2Tao Us l)2 kitab"n"n ken#isin#e bile 2Tao0n n nitelenmesi m)mk)n #e%il#ir2 #iye itira1 e#iliyor. <T"pk" bi*im 2Allah2 hakk"n#a sa+
DR%MF9 "@9İ8İ

.@>
hip ol# % m * kavram 'ibi& i#rOk ve akla s"%mayan ama her yer#e mevc t ve ha*"r olan kavram.= ?aybC#ir& ama hi6bir yer#e kay"p #e%il#ir. 9i6bir !ey 282 #e%il#ir& ama 282 her!ey#e mevc tt r. Us len on#an ba!ka bir!ey yokt r& her!ey on n tecellisi+#ir. 9atta iyi ve k(t)& ')*el ve 6irkin on n ira#esine tObi#ir ve 282 2TA82# r. 2Tao2n n l)'at mOnOs"n"n anla!"lmas"& on n tan"nmas"na #aha 6ok yar#"m e#ecektir. Tao l)'atte 25 yata%"2 anlam"na 'elir. 24ehrin yata%"2 sabittir& ama ora#an 'e6en s hareketli ve #e%i!ken#ir. 24ehir yata%"2mn #i%er bir anlam" #aha varV 2yatak2& s y #a%#an ve ova#an 6"k"! kayna%"n#an& as"l var"! yeri olan okyan sa y(nelten bir 'i#i! yol # r. 8 #inC ve 1else1C kavram" ile& b l)'at mOnOs" aras"n#a ne t)r ve han'i ili!ki varY Tao& b)t)n k)6)k ve b)y)k #al'alar"n& s)rekli olmayan kabarc"klar"n"n& yani b)t)n alOmetlerin& b)t)n 6eli!kilerin& b)t)n e!yan"n tamam"n"n on n )*erin#en 'e6ip& onlara yol '(sterilip& o yol#an& m)kemmel s"n"r olan okyan sa veya ken#i v)c tlar"n"n 'ayesine ve nihayetine la!malar"n#an ibarettir. 8 hal#e Tao& s yol # r.IG Yol her!ey#ir. 3)t)n e!ya ve b)t)n varl"klar"n tObi ol# klar" b)t)n kan n. Tao varl"k Olemine e'emen olan bir ira#e#ir. 3)t)n mevc tlara e'emen olan bir kan n# r. A!yan"n birlik ve beraberli%i hep Tao !eklin#e& te*at ve sava!lar ise Yan' ve Yin esas"na ')re#ir. Taoist Şairler#en 3iri Kon ! yor Ş a%aca bak"n"*& ni6in hi6bir *aman "*#"raba mahkQm olm yorY 4i6in hi6bir *aman )*)nt)ye kap"lm"yorY 3ahar"n ba!lan'"c"n#a tom rc k veriyor& ye!eriyor& 'en6le!iyor& yaprak a6"yor& 6i6ek veriyor& meyve veriyor. 5onbahar sonlar"n#a sarar"+yor& son n#a yapraklar"n" #(k)p 6"plak kal"yor& 5akin bir !ekil#e k"! yk s na 'iriyor. :art ba!lar"n#a veya ortalar"n#a tekrar canlan"yor& ken#i 'i#i!at"na #evam e#iyor.
IG+ Şeriat ve !er0a 'ibi. 5 yol & nehir tara1"na #o%r # r.
P

1?/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

4i6in "*#"rap 6ekmiyorY 4i6in hi6bir a%a6 intihar etmiyorY >syan etmiyor& (1kelemiyor& b"km"yor& 1else1C )mitsi*li%e kap"lm"yorY @)nk) tabiat kan n n & Tao0y takip e#iyor. 4i6in peri!anl"k hastal"k& sava!& *orl k& ihanet& "*#"rap& )mitsi*lik& k(t)l)k& 'am& e*iyet insan#a varY @)nk) evren#e her!eye h)kme#en #)*ene kar!"& c)*0C akl" ile ba!ka biT yol se6iyor.

$erihli Col#(n(n Cer '"resi !akkındaki Rapor(EF
@ok me!h r ya*ar say"n : hamme# 9ica*C0nin bir hikOyesi var. 9ikOye !(yle: 2Yery)*)n#e bir bil'in& :erih0e 'itti. :erih ca##elerin#e y)r)yor# & sinema a1i!lerine ve k)lt)r haberlerine bak"yor# . Ans"*"n '(*)ne bir haber ili!ti. 9aber !(yle #iyor# : 0:erihli 1alanca pro1es(r& me!h r bil'in& 1)*e ile yery)*)n#en 'eri #(n#). Yer k)resi ile il'ili ara!t"rmalar"n"& yery)*)n#eki canl" varl"klar" kon e#inen yeni ke!1ini& sayın #inleyicilere ar*e#iyorX2 D)nyal" olan bil'in #iyor ki: 2Ken#im #)nyal" ol# % m i6in :erihlileT0in b kon1erans"na kat"lmak istiyor# mV kon1erans"n kon s n sev#im ve kat"l#"m. :erihliler acaip bir heyecanla& pro1es(r)n s(*lerini #inliyorlar#". @)nk) KOinat0"n hi6bir yerin#e :erih k)resi #"!"n#a& hayat olma#"%"n" #)!)n)yorlar#". Şim#i b bil'in& yery)*)n#e 6ok say"#a canl" varl"%"n ol# % n ke!1etmi!ti. <:elik)0!+Ş ara 3ahar0"n s(*)yle: 3 ok # % m yer k)resi ne#ir kiY Ta!tan#"r& #e#i. 8ra#a tekmelenmi! birileri var.= Ero1es(r #iyor ki: 23i*im heyetimi* 'i#ip ora#a b m#a ara!t"rma yapt". Yery)*)n#e 6ok say"#a canl" varl"klar"n ol# % n anla#". 9epsin#en #aha 'eli!mi! veya en a*"n#an hepsin#en #aha i##ial" olan& 2insan2 isimli bir varl"kt".
KL+ : hamme# 9ica*C0nin 2Ayna2 isimli kitab"na yeniden bakman"*& iyi ol r. 4epi)n 'e*e'eninin ke!1i ile san"yor m 3abilliler hayal #)!)ncesiyle 4ept)n0e 'i#iyor #emek istiyor. 8ra#a bir topl l k '(r)yorV insan"n 1zelliklerinde. 8 topl l ktan 6ok ')*el s(*leri hitab !eklin#e nakle#iyor. Dİ%MF9 "@9İ8İ 1??

3 varl"%" tasavv r e#ebilmeni* i6in ne #iyeyimY 5a#ece bCr t l m 'ibi ol# % n s(yleyebilirim. D(rt t tana%" var& iki tane #e #elik. Yerin )*erin#e s)r)n)yor. Acaip bir h"rs& heyecan ve tecess)sle her!eyin can"n" almaya 6al"!"yor. Yeri& #a%lan& e!yay"& hayvanlar" ve a%a6lar"n hepsini ya%mal"yor. Ya%malama#an ba!ka& iki ayaklan )st)n#e birbirlerinin can"na kas#e#iyorlar. 8 ka#ar birbirlerini (l#)r)yorlar ve (l#)rmekten acaip bir *evk al"yorlar ki& bir k"sm" kal"nca en 1a*la (l#)renler kahraman ilOn e#ilip ma#alya al"yorlar tarihlerinin en se6kin !ahsiyetleri& ken#i cinslerini en 6ok (l#)rm)! olanlar#"r. Acaip bir i! #aha yap"yorlar. 3)t)n b)y)kl)k& *ekO ve k rna*l"klar"na ra%men #o%al meyveleri& tabiat"n 6ok ')*el ve ho! kok l seb*elerini& hayvanlar"n sa%l"kl" ve #o%al be#enlerin#en al#"klar" etleri& ol# % 'ibi yemiyorlar. 8nlar" kablara koy yor+la& biber& *er#ecal 'ibi baharatlar ve 6e!itli ya%lar ekliyorlar& ate!in )*erine koy yorlar& yak"p pi!iriyorlar sonra yiyorlar. Ar#"n#an #ertlere hastal"klara yakalan"yorlar. 8 *aman m hterem8= a#amlar#an yar#"m istiyorlar& para veriyorlar mi#elerin#ekini ila6 ve i%ne *or yla #"!ar"ya 6"karmaya 6al"!"yorlar. 4i6in b(yle i!ler yapt"klar"m anlayama#"m.2 3 & :erihli0nin insan hakk"n#a yapt"%" tenkittir. Ama Tao+i*m& insan" tabiat ve Tao0ya tObi olma#"%" i6in tenkit e#iyor. Tao0n n on n emrine ar*etti%i yiyecekler #"!"n#a !eyler ye#i%i ve b nlar#an 1ay#alanmak i6in ken#isine ba%"!lanan el ve mi#eyi +tabiC yiyecekleri yeme yol n#a+ k llanmay"p ba!ka yiyecekler ha*"rla#"%" i6in tenkit e#iyor. Do%al evini b"rak"yor& ken#i yapt"%" eve 'i#iyor. 5ava! haset ve kine m)ptela ol yor. Ken#isi #aha ileri 'itmek i6in hemcinslerini yok e#iyor. Di%erlerinin #a+ ha erken he#e1e la!mas" i6in yok ol yor. Daima m *#ariptir. cinnete& sinir ve r h hastal"klara& 1else1C ve itika#" hastal"klara m)ptelO ol yor. Taoi*m0in +(l)m #(!e%in#e olan& b)y)k !ahsiyetlerin#en birine talebeleri sor# lar: + Ul)nce seni nereye '(melim& nere#e ke1enleyelimY

.@/
Dİ%MF9 "@9İ8

+ :e*ar"m yery)*). :e*ar"m"n tavan" '(ky)*). :e*ar"m"n kan#ili 'eceleyin ay& ')n#)*leri ')ne!tir& #e#i. + A%er seni topra%"n )*erin#e b"rak"rsakV k !lar ve ha!erar+lar yerler& #e#iler. + 8nlar" ni6in Tao0n n ken#ileri i6in yaratt"%" yiyecek ve r"+*"ktan mahr m e#iyors n *Y #e#i. 3 & 2Tao2 #)!)nce tar*"#"r. K rt l ! Yol 4eresi#irY

>nsan& ')ne!in alt"n#a ve yerin )st)n#e ya!ayaca%" yer#e )st) kapal" s n0C evler#e ya!"yor. 3 y)*#en "!"ks"*l"%a veya havas"*l"%a mahkQm ol yor ve 6e!itli hastal"klara yakalan"yor. 2Tao2& insana hareket aya%"n" ba%"!la#". 282& ayaklan hareket ')6leri olmayan& sa#ece 2ken#ilerini b"rakmaya2 ')c) yeten !ekil#e yapt". 3 insan Tao0n n 'i#i! yol n#an #"!ar" 6"km"!t"r. Tabiat" kaplayan 'eni! 1 klar" b"rakm"! ken#ini !ehir isimli #ar # varlar"n& sokaklar"n ve ca##elerin aras"na s"k"!t"rm"!t"r. Tabiat"n ona ba%"!la#"%" ')*ellikler#en 1ay#alanamam"!& s n0C ')*ellikler yapm"!t"r. +Kilos )6 riyal olan+ tabii karp *#an isti1a#e etmiyor& be!+bin t)mene bir karp * tablos sat"n al"yor. Şehir yapm"!& i#aresi i6in kan n va0* etmi!& h k k& emniyet ve emana m hta6 olm !t r. ?elip halka h)kme#iyorlar. 9)k)metle beraber #aima * l)m #o%makta. 3ir k"sm" e1en#iler bir k"sm" k(yl)ler ol yor. 3ir k"sm" !ere1liler& bir k"sm" a#iler. K"sa *aman#a he#e1e la!t"racak ba*" ilimleri bilmeye ken#ilerini mecb r hisse#iyorlar. 8 ilimler sonra bir 'r b n elin#e #i%erlerini aleyhine b>T silah olmakta#"r. 3 on n nihaC neticesi#ir. 3 nlar ara6& teknik& *ekO ve tabiat" tan"makla #op#ol servetleri topra%"n ba%r"n#an 6"karabilirler. Ama b servetler& onlar" k(pekler 'ibi birbirlerinin v)c # na #)!)ren bir lokma 'ibi olmakta#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8

.@0
5onra #a ili!kileri& hayvanlar"n ve vah!i canavarlar"n ili!kileri olmakta. Al#atma& yalan& * l)m& 1acia ortaya 6"kmakta& 1esat yay'"nla!makta. 3eyh #e yasalar ve s"n"rlamalar yap"yorlar& bir k"sm" onlara ba%l" kalmakla 6irkinle!iyor. 3ir 'r p ise& o yasalar"n ve s"n"rl"l"klar"n aleyhine isyan e#iyor& m)crim ve hain ol yor. 3ir k"sm" ise b nlarla m)ca#ele i6in e'emen ve *alim ol yor&

7A:8M 6E MA7:3M3 DE;34AC MEDEC89ET
3ir k"sm" isyan e#iyor& cinayetkOr ve ')nahkOr bir k"sm" ise b nlarla <isyanc"lar ve canilerle= m)ca#ele i6in e'emen ve *alim ol yor. 3ir 'r p #a her ikisine k rban e#iliyor. 3(ylesi 6"l'"nl"kla kar"!"k bir topl l k& 2!ehirle!me2 a#"yla& me#eniyet a#"yla yap"l"yor. >nsan& ken#ini b na kapt"r"yor. T"pk" a%"* salyas" ve can"yla *era1et ve ')*ellikte sanat harikas" o ipek ko*as"n" yapan ipek b(ce%i 'ibi. >pek b(ce%i ko*a yap"yor& son n#a #a eserin#e ken#isini bo% yor. 3 me#eniyettir. :e#eniyetin >!aretleri 3)t)n tarih boy nca me#eniyetin i!aretlerine bakal"m. 3irisi :"s"r me#eniyetinin sembol) olan piramitler#ir. 3inlerce k(lenin& #ibin#e k rban ol# % piramitler. :"s"r me#eniyeti ba!"n" ancak b(yle kal#"rm"!t"r. 3irisi #e b)y)k @in me#eniyetinin sembol) olan @in !e##i#ir. 9er ta! ve t %lan"n 'el#i%i yer#e& bir insan" 6am rlar#a s)r)n #)rm)!t)r. 9i6bir ')6l) insan b # var#aki i!ini bitirememi!rir. Ta!lar"n ve aralar"n#aki harc"n yerine& nice insanlar" '(mm)!ler#ir. 3 me#eniyetler& yalan& al#atma& cinayet& katliam ve k(leli%in toplam"#"r. :e#eniyetler#en 1ay#alananlar ya 28Pen >ones+co2n n kahraman" 'ibi 'er'e#an i#iler. Al"nlar"n"n (n)n#eki boyn *la (l#)r)p& 6i%niyorlar#" ve 'i#iyorlar#" veya Ka1ka0nm kahraman" 'ibi 6irkinle!iyorlar#". Talihsi* k(le insanlar& se6kin insanlar... Temi* ve se6kin milletler... 5)varileri yok e#en milletler..

./2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3)t)n tarih ve me#eniyet boy nca insan#a ne 'eli!tiY >nsanV (l#)ren ve (l#)r)lene& k(le sahibi ve k(leye& al#atan ve al#at"lana& s(m)ren ve s)m)r)lene #(n)!t) 3 nlar"n hi6biri insanC (*ellik #e%il#ir. 3 & me#eniyetin ve me#enC insan"n 'eli!mesi#ir.

8S9ACCD 8CSAC
@evik ve yetenekli bal"klar var#"rV 'i#i! yol yla yol#a! olmak yerine "rmakta kal"rlar. 24as"l ya!ayal"mY2 sor s n n pe!in#e#irler. 3iri b k(!eyi se6iyor& #i%eri o k(!eyi. 3iri bir kaya par6as"n"& biri bir yos n n tavan"n"& hepsi yeni bir!ey yapt"klar" i6in ve ken#ilerine ait bir s"%"nak se6tikleri i6in m tl # r. Ama asla #eni*e 'itmiyor ve (*')rl)%e la!m"yorlar. 3)t)n varl"k Oleminin ve e!yan"n hareketine k"lav *l k e#en Tao0ya kar!" bir 'i#i! yol se6en insan& i#eal& ar* & me#eniyet ol !t rmakla& kOinat"n 'i#i! yol n#an ba!ka bir yol se6mekle ken#i c)*0C& 1 * lC akl"n"n m)ptelas" olm !t r. 3 !ekil#e hem ken#ini #eni*e ve Tao0n n nihaC he#e1ine la!t"rmaktan mahr m etmi!tir& hem #e Olemin tekOm)l ve hareketin#e 'ecikme mey#ana 'etirmi!tir. A%er b l)* ms *l klar& b k(t)l)kler& *aa1lar& serler& me#eniyetler olmasay#"& insan ken#ini tabiata emanet e#er#i. Tabiat #)*eni esas"na '(re yani Tao0n n ira#e ve iste%ine '(re hareket e#er#i ve he#e1e la!m"! ol r# .

TAE$9A AH4E KECD8CE DHCBŞ
8 hal#e& Tao0ya '(re ken#imi*e #(n#)k. Ken#i& ken#isine 'eri #(nmek ne #emektirY @)nk) akla #(n#)%)m)* *aman ak"l l)* ms * !eyleT yap"p& yol '(steriyor& i#eal ol !t r yor. 8 hal#e akl"n kenar"n#an 'e6ip 1"trat"ma #(n)yor m& insanC 1"trat"ma& halis ve sa1 kalbimin ilham ver#i%ineV kalbimin tam ortas"n"n #e#i%i !eye #(n)yor m. >6im#eki sakinli%ine #(n)yor m. Akl+" k)ll olan *Ot"ma s"%m"yor m. 3)t)n e!ya#a cari oCan ak"l&
Dİ%MF9 "@9İ8İ

./.
bitkiyi bahar#a ye!erten ak"l& ya*"n meyve vermesini sa%layan ve sonbahar#a yk ya 6ekilen bir ak"l. 3 tabiat"n bir par6as" olan ben#e #e cari#ir. 8n ke!1e#iyor m& ken#imi ona emanet e#iyor m& ona teslim ol yor m. 3 akl"n alt"n#a Tao # y' s na nas"l la!"labilirY >nsan& ken#in#e Tao0y nas"l b labilirY U*el bir mari1etle. Al#at"c" olan ilimle b l nama*V teh#it6i ve 1 * lC olan ak"lla #a+ 8 *aman insan& bitkinin 'en6li%ine& tabiat"n ba%r"n#a bir alOmetin eminli%i+ne& selOmetine la!"r. 5onra b)t)n e*iyetleri& itila1lar" "*# iraplar"& kinleri yok ol r. 8nlar"n yerini Tao0n n a!k" #ol# r r. Makirlik ve Riya*et Albisesi ile >nsan& ak"X& #)!)nme ve isti#lal ile #)nyan"n ve ken#isinin Tao0s na la!ama* -Tadarın her ikisi bir#ir+ >lim ve mant"kla la!"lma*. 3 yol#a a!k #enemesi& rakstan ve m sikC#en #aha iyi#ir. Neya iba#etten #aha iyi olan riya*et ile. Riya*et& yani insan"n 1 * lC ak"l#an& !ehir#eki le**etler#en& s n0C lokmalar#an ken#ini k rtarmas"#"r. Ken#ini me#eniyette yap"lan lokma ve le**etlere m hta6 olmaktan k rtarmas"#"r. Ken#ini 1akirlik ve me#eniyete m hta6 olmama elbisesi ile s)sleyip& tabiat"n ba%r"na 'i#ip& ken#ini Tao0ya teslim etmesi 'erekirV co!k & ce*be ve a!k ile ona #almas" 'erekir.

TAEC3 I8K48C %878M TASA663I:A 39A3C:3;3
3 kavramlar"n bi*im s 1C kavramlar"n ayn"s" ol# % n '(r)yor *. 3i*im ken#i k)lt)r)m)*#e b l nan "vahdet-i v)c t2 1ikri#ir. Ak"l '(*)yle '(r#)%)m)* b)t)n 1arkl"l"klar" e%er ilham ile '(r)rsek evrensel birli%e #(n)!)yor. >stek ve co!k ile ona #alarak b ken#ini '(stermeyi yenil'iye %rat"p o ol !a yeti!mektir& b her yer#e riya*etle m)mk)n#)r. 8& Allah0t"r& b)t)n cilveler 80n#an#"r. Yani& bi*i ma##C hayata ba%layan b)t)n hevesleri yok etmektir& f(z(lî akl"n birbiri )st)ne biriktirip ba%+

./1
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

./<
la#"%" !eyler#en k rt lmakt"r. 3)t)n ihtiya6lar" ve ba%l"l"klar" koparmakt"r& h)rriyete ermektir. 3 !ekil#e o birli%e la!"labilir. 8 *aman bahar"n ba%r"n#a ya!ay"p& bahara& 6i6e%e& meyveye kav !an bir bitki 'ibi bahara kav ! r *& 6i6ek ve meyve vermeye ba!lar"*. 3 & ;ao+Ts 0n n (n#er ol# % & Taoc mektebin 1ikri#ir. ;ao+Ts :.U. /L. y"l"n#a #o%an bir bil'e#ir. 3 mektebin k r c s # r ve b mektebin el6isi ol# . D)!)nce tar*"n"n asl"n#a tasavv 1C ol# % n '(r)yor *& bi*ler #e b #)!)nce tar*"na O!inOy"*. Acaba tasavv 1taki 2tarikat2 kavram"& Tao0n n terc)mesi #e%il mi#irY Neya 'itmek veya yol#a seyahat etmek anlam"n#a olan 2s)l)k2 o Tao yol n#a 'itmeye #avet #e%il mi#irY 2>nsan"n akl"& bir yere '(t)rm)yor2 2Ak"lc"lar"n ayaklar" 6)r)kt)r2V 2>lim bo!t r a!k iCe hakikatin yol n#an 'itmek 'erekir2 #iyen #)!)nce acaba 2Tao2ya #avet #e%il mi#irY2V 2?enel ve k)llC hakikata #al"p& kalp ile ona y(nelmek 'erekir2 s(*)& ak"l ve ira#e ile Tao0ya la!"lama* #iyen s(*)n ayn"s"#"r.

TAEC3 I8K48C 9HCTEM8 6E ACT8MEDEC89ETP8 E:AC 5EAC 5ACE3ES 4E6SSEA3$C3CEKE:B
:e#eniyet& ak"l& ira#e& ilim ve insan"n tabiatta& tabiat"n kenar"n#a tabiata kar!" yapt"%" b)t)n l)* ms *l klar ile m)ca#ele& insan"n ken#i bireyselli%ine ve evrene e'emen olan #)*ene #(n)!t). Yani Tao0n n ira#esinin belirmesine #(n)!... : tlak m)kemmellik olan nihaC men*ile 'i#i!V sa#ece Tao yol n#a 'i#ilerek el#e e#ilir. >nsan& te1ekk)r& bi#0at& teknik yerine 2Tao2y ke!1emeye& m)!ahe#e etmeye teslim olmal"#"r. >!ini Tao0n n ira#esinin h#esine vermeli#ir.

3 nlar Taoc ok l n n prensipleri#ir. 3 Pean baa es Ro ssea 0n n B-. as"r#a ilOn etti%i me#eniyete& ilme ve tekni%e kar!" olan bir mekteptir. bean Taca es Ro ssea #iyor ki:

2insan sosyal anla!may" yapt"ktan sonra 1esat& sava!& ayr"cal"k ve * lme m)ptela ol# . >nsan" i6in#en bo%an b)t)n b yalanc" yasalar" k"rm"*. 3 nlar insan" ')6l) ve *eki k"l#"& ama a!a%"l"k& vah!i ve cani yapt". Tabiat"n o sa1l"%"na& '(ky)*)n)n alt"n#aki o (*')rl)%e insanlara e'emen olan b karma!"k #)*enler#en (nceki kar#e!li%e& e!itli%e ve beraberli%e #(n)n)*. Ak"l#an& sevmeye ve a!ka la!al"m.2 3 nlar Ro(ssea('n(n s(*ler#ir ve Tao0# r. ;ao+Ts Taoc +l % n n s(*leri#ir. 3ireye Y(neli! :ektebi @in Topl m na Darbe G(rd( Ama& b ken#ine& bireye y(neli! mektebi& me#eniyet& ilim ve ira#e#en b"kk"nl"k& @in topl m ve me#eniyetine b)y)k bir #arbe v r# . @)nk) b)y)k mektebi Taoc l k olan ir1an <bireyin en b)y)k terbiye e#icisi#ir ve b n her yer#e tekrarl"yo+ r m= r h o ka#ar y)ce olan bir >nsan yap"yor ki& on ma##C hayat (tesine la!t"rabiliyor. >nsan" yere ve ')nl)k hayata ba%layan her!ey#en k rtar"lm"! bir 1ert haline 'etiriyor. Ama topl m i6in y !t r c bir ma##e#ir. 3 y)*#en 1er#in #aima ir1an ile e%itilmesi& topl m n ise& ak"l ve iktisat ile e%itilmesi 'erekir. Mer#in a!k ile temi*lenmesi 'erekir. Topl m n ak"l ile i#are e#ilmesi 'erekir. 3 ikisi asl"n#a iki ayn mi*a6t"r. Tasavv(fa C1neli& Topl(m( 3o*ar >slOmC ir1ana bak"n"*& ne b)y)k !ahsiyetler ol !t r yor. 8 b)y)kl)%) ile ?a*ali& o a*ametiyle Şems+i Tebri*C& o ka#ar b)y)k :evlOna ve 5enaC. Ama e%er topl m na #ayan"rsa& her!eyi b nlar #)!)n)p& i! yaparlarsa topl m kork n6 bir topl m ol r. 3 topl m#a hatta taksiye binmek bile olma*. A%er& binerse ne 1ark e#er& #)nyan"n y(nleri hep itibari#irX 8 hal#e topl m n& ak"l& iktisat ve a#alet ile ya!amas" 'erekir& >nsan& imkOn b labil#i%i yere ka#ar 'eli!ebilir.
1BC Dİ%MF9 "@9İ8İ

;ao+Ts Taoi*c l % n n hayr"& @in topl m ve me#eniye+tin#eki 1esatla m)ca#elesi i#i. 5osyal iktisa#a kar!" bir tepki i#C. Ama ken#ini bireysellik& bireysel maneviyat& Ohirete y(neli!& m)cerret ahlOkC 1a*iletlerle o ka#ar s)sle#i ki topl m *ay"1latt".

KECIBP9BS
Kon1)6y)s& ;ao+Ts 0ya kar!" bir tepki#ir. 2;>2 #e 2Tao2n n yerine 'e6irilmek i6in bir esast"r& 2;i2 ne#irY ;i& sa%lam topl m n& on n temeline '(re !ekillen#i%i& i#are e#il#i%i tekOm)l ka*an#"%" sQl ve yasalar#"r. Kon1)6y)s #iyor ki: Topl m n insan" bo*# % n & me#eniyetin insan"n ahlOk"n" yok etti%ini& insan" ')6l) yapt"%"n"& r h n 1ay#alanmas"n" sa%la#"%"n" kab l e#iyor m& ama insan" a!a%"l"k& cani& kan #(k)c) yapm"!t"r. Makat b topl m y)*)n#en #e%il#ir& belki topl m n i#are e#il#i%i& #o%r olmavan kan nlar ne+ &B #eniyle#ir.KB A%er Topl m 2;i2 Asas"na ?(te >#are A#ilirse Tao TekOm)l)ne Ula!acakt"r 2;ao+Ts 0n n hatas" ! # r: 9asta bir tar*#a olan& insanC olmayan kan nlara '(re i#are e#ilen 6irkin topl m & i#eal ve m tlak topl m olarak almas"#"r.2 <3 ;ao+Ts 0y seven Kon1)6y)s0)n s(*)#)r=. 23en& ;ao+Ts 0n n topl m aleyhine olan b)t)n tenkitlerini kab l e#iyor m ama on n aksine& b topl m n tabiata ayk"r" olmas" ve me#eniyetin Tao2ya ayk"r" olmas" ne#eniyle#ir #emiyor m. 3 topl m n Tao2ntm aksine ol# % n kab l e#iyor m& ama inan"yor m ki e%er topl m ve me#eniyeti 2;i2 +topl msal nam s+ esas"na '(re ol !t r l r ve i#are e#ilirse& o topl m sa#ece Tao0ya ayk"r" olmamakla kalmayacak& belki Tao0n n 'i#i!

L
KB+ Kon1)6y)s0)n sosyal Semelleri& insanl"k topl m ve me#eniyetini ;+T> k(kl) bir tar*#a sav n# % n '(r)yor *. Dİ%MF9 "@9İ8İ

./>
yol n#a 2Taoc l k2 n tekOm)l)ne #o%r hareketi h"*lanacakt"r. 3al"k (rne%ini kab l e#iyor m& ama insan" bo*an b topl m# r. ?elin (rne%i #e%i!tirelim. 23 nehre ve #eni*e '(n)l vermeleri 'erekli& ken#i hi6lik ve l)* ms *l klar"n" 'i#i! yol na teslim e#ip #eni*e la!malar" 'erekli #e#i%ini* bal"klar& e%er *ekO& ak"l ve ilimlerini i!in i6ine sokar& bir 'emi yaparlar ve 'emiyi normal h"*#an #aha s)ratli bir h"*la nehrin 'i#i! yol na b"rak"l"rsa& o *aman b 'emi sa#ece nehre ve Tao0ya ayk"r" olmamakla kaiayacak& belki bal"%" #aha h"*l" ve erken #eni*e kav !t racakt"r. 8 hal#e e%er topl m 2;i2 esas"na '(re ol !t r l rsa& topl ma Tao esas"na '(re #aha h"*l" ve #aha seri bir hareket ka*an#"r"lm"! olacakt"r+ >nsan e%er tabiat"n 'i#i! yol n#a tek ba!"na kal"rsa& bitki ve hayvan"n ahen'i ile 'eli!ir& ame e%er 2;i2& topl m n#a yer al"rsa& Tao0n n 'i#i! yol(nda #aha seri 'eli!ir. @)nk) 2;i2 Tao esas"na '(re hareket e#en topl msal #)*en#ir.2 8nseki*inci as"r#a Mransa0#a& Noltaire ile Ro ssea aras"n#a olan sava!& Kon1)6y)s ile ;ao+Ts 0n n sava!"#"r. Kon1)6y)s0)n insanC me#eniyet ve topl m n sosyal temelini en k(kl) !ekil#e sav n# % n '(r)yor *. <:.U. Alt"nc" as"r#a=. Noltaire& I5.n# as"r#a Kon1)6y)s0)n ayn" s(*)n) Ro sse+a 0ya kar!" s(yl)yor. Ro ssea & topl m#an (nceki bireysellik hayat"n"n ahlOk& #in#arl"k& 1a*ilet ve insanC maneviyat"n hamisi i#C& Noltaire ise me#eniyet& ilim& ilerleme& ma##Cyat& sanayi ve sava! tara1tan i#i. 3 ikisi aras"n#aki sava!& Kon1)6y)s ile ;ao+Ts aras"n#aki sava!t"r. Tam I. as"r sonra B-.nci as"r#a& b sava! ikinci #e1a Mransa0#a ve b)t)n #)nya#a ol yor. 9ippilerin sava!" b 6e!itten#ir: Şim#i #e #evam e#iyor. Amerika0#a mevc t olan en #erin ve insanC harekettir. Kapitalist Amerikan topl m ile hippilerin sava!"V bil'ini& 1ilo*o1 & hakimi ve sosyal #)*eni& 2insan yiyen insan2& yaratmak isteyen bir topl m#a b nlar 2yeme2 ve 2yemeye tapma2 aleyhine isyan e#iyorlar.

./?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

!ippi ile 5ohbet 3 nlar#an biriyle :e!he#0#e sohbet ettim. @ok #erin bir a#am#"V a6"k6a 4i[on0#an iki kat #aha ! rl i#i.KI 8n nla tart"!mam 6ok tatl" ol# . 8 Amerikal" bir 'en6ti& ben :)sl)man ve #o% l bir 'en6tim. 3en ma##iyat" sav n yor# m& o maneviyat" sav n yor# . Ama on n maneviyat" benim i6in taham+ m)l e#ilmesi imkOns"* bir!ey#i. Diyor# m ki: 3en& senin sav n c s ol# % n maneviyat" kab l e#iyor m& sana say'" # y yor mV ama si* me#eniyetin kal"b"n" ve be#enini yok etmekle b maneviyat" k rtarmak istiyors n *. 3en #iyor m ki& b ma##C #)*eni bir be#en ve kal"p 'ibi almam" 'erekir ve ona insanC r h vermemi* 'erekir. Ş an#a olan vah!ilik& #)!manl"k ve materyali*min yerine Amerika0n"n be#en ve kal"b"na insanC r(h( )1leyin -yani 9in# r h n + veya Amerikan me#eniyetini 9int0te in!a e#in. 8 *aman hem b)y)k ari1ler 'ibi& ne1sC 'i#i!at" "slah e#en insanlara sahip ol yor *& hem #e Apollo s)varileri <astronotlar"= 'ibi 1 klara seyahat e#en insanlara sahip olm ! ol r *. Ama b nlar"n #amlar"n"n tepesine 6"kmak ve ora#aki karlar" temi*lemek i6in sa%lam bir mer#ivenleri bile yokt r. Di%er tara1tan Pete biniyorlar. Apollo0ya biniyorlar. 3 l tlar"n )*erine& ama ! r ve ahlOklar" bir hayvan"n #)*eyin#e#ir. Ne ni6in 'i#iyorlarY 3)t)n b y kar"lara& elmas& petrol atom ve n)kleer ara!t"rmalar" i6in. A%er me#eniyetin yapt"%" ca*ibeyi k"ran *ay" ve man* meyi 'eri#e b"rakan b b)y)k makinaya b)y)k bir r h )1leyebilir+sek& o *aman art"k sanayi ve me#eniyet mahkQm olma*. ?en6 bana cevaben ! nlar" s(yle#i: 23 nlar"n hepsi beyh #e#ir. D)nya bir ')ne!tir& 'erisi ise on n b(l)nmeleri ve "!"nlar"#"r. ?)ne!& Tanr"0#"r. 3(l)nmeler ise Tanr"0n"n "!"n"#"rV on n #"!"n#aki
KI+ Malanca #iyor# ki: MilOn 1ah"s !ehrin en bil'in ve Olimi#ir. 8 !ehrin ilim merke*inin Olimleri ve 1a*iletleri b !ahs"n (%rencileri#ir. Ken#isinin ise bir e&ekten #aha a* ! r var. 3en #e 2lakli# i6in en iyi simalar hippiler#ir2 #iyerek hippili%i

sav nm yor m. 3 & bi*imli il'ili bir!ey #e%il#i. :e*manl" a#am"n <!aire cevap alarak s(yle#i%i= #eyimiyleV benim han"m"m (lm)!& 'en6 o%l m *or nl olarak <askere= 'itmi!& sen: 9ayat bir bah6e#ir& hayat ')*el#ir& #iyors n Dİ%MF9 "@9İ8İ

./@
her!ey ise karanl"kt"r. 3 y)*#en& insan" ev ve elbiseye bile ihtiyac" yokt r. 3en insanlar" tan"yor m& onlara kar!" sev'i besliyor mV s ve ')ne! ile ya!ayabilirler.2 @)nk) e%er biri Allah0" severse ve Allah0a taparsa& ona a!kla ba%lan"rsa& b a!k ile beslenebilir& b sev'i ile ya!ayabilir. 3 b)y)k k #ret& insan"n i6in#e var. Ama ma##C hayat on *ay"1 ve *elil yap"yor+ T)ketim #)!k)n) yap"yor. >nsan" (yle bir hale sok yor ki e%er kravat"n"n ren'inin '(mle%ine yma#"%"n" '(r)rse& ev#en #"!ar" 6"km"yor. 3at"l" 'en6& b)t)n #er#i k #retperestlik ve paraperestlik olan me#eniyetten ka6"yor. 3 & b ')nk) bat"l" 'encin mant"%"#"rV Taoc l k0a bir 6e!it 'eri #(n)!t)r. >nsan" bo*an me#eniyetten Taoi*m0e 'eri #(n)!. Ama Kon1)6y)s0)n #e#i%i 'ibi 23o* c (*elli%e sahip olan me#eniyet #e%il#ir.2 >nsan" bo*an& b(yle me#eniyet <bat"l" me#eniyet= veya (yle me#eniyettir <:.U. /. as"r#a ;ao+Ts 0n n sava! a6t"%" me#eniyet=. A%er me#eniyet& k #ret k(lelerinin ve para'(*lerin emrin#en 6"k"p ! rl insanlar"n emrine 'irerse insanC tekOm)le vesile ol r& bo* lmaya #e%il. A%er insanl"k& maneviyat& 1a*ilet ve her!ey me#eniyete 1e#a ol yorsa& b & me#eniyetin& anti me#eniyetin elin#e olmas" ne#eniyle#ir. Nah!i& makinal" silah" eline alm"!V cani Pette ot rm ! ve 4emr t Apollo0ya binmi!. Ama e%er b nlar"n hepsi #)!)nce ve 1a*ileti anlayan insan"n emrin#e ol rsa o *aman me#eniyet& insan" bo%mamak ve 6irkinle!tirmemekle kalma*& belki >nsan"n 'eli!mese #e katk"#a b l nm !. A%er me#eniyet b)y)k bir r h n emrin#e ol rsa& televi*yon& tiyatro& sanat& kitap ve 'enel olarak topl ileti!im ara6lar"n#an& b b)y)k r h n b)t)n #)nyaya yay"lmas" i6in yar#"m al"nabilir. 3 V k)lt)r& ahlOk ve maneviyat"& bir an#a ve bir ')n#e #)nyan"n en vah!i ve )cra k(!esin#eki insana ka#ar la!t"rabilir. 3)t)n insanl"%a #aha h"*l" bir tekOm)l ba%"!layabilir. A%er me#eniyet& r h n eline 'e6erse& e%er insanC topl m 2Tao2 ile beraber 2;i2 esas"na '(re yap"l"rsa& insan o topl m#a

.//
Dİ%MF9 "@9İ8İ

taoc tekOm)l ve 1a*iletle #aha 6ok 'eli!ir& 6)nk) 2;i2& 2Tao2ya kar!" #e%il#ir& Tao0n n #evam ettirilmesi esas" )*erin#e#ir.

$T:6$CED84G
Kon1)6y)s b raya var"nca& i!i bo* yor. Asl"n#a teneke#en olan be! ')m)! esastan bahse#iyor: 3irincisi: @oc % n babas"na itaati. Kon1)6y)s b ra#a 6ok ')*el kon ! yor. 3en on 5okrat0tan #aha y)ksek bir !ahsiyet olarak '(r)yor m. Ama tek ay"b"& Do% l olmas" ve 3)y)k Mrans"* Devrimi0n#e ka#"n"n 'e%irmesi i6in heykeller yapan& !iirler ya*an& ak"llara biyo'ra1iler veren 3at"l"lar"n olmay"!"#"r. 3 n#an#"r ki en hakCr 3at"l"lar bi*im nes+limi*ce tan"nm"!lar#"r. Ama e%er neslimi*in 5ettar 9an0"n resmini sa#ece tesa#)1en (*el ')nler#e bir 'a*etenin (n say1as"n#a '(rebil#i%ini& hatta b ')n bile on n kabrinin yerini bilme#iklerini '(r)rseni* !a!may"n. Kon1)6y)s #e Do% l olanlar#an#"r& tan"nmam"!t"r. Yoksa o& 5okrat0tan bile #aha y)ksek bir seviye#e#ir. ?)*el s(*ler s(yl)yor: 2AvlOtX Daima seni ya!"n#an #aha k)6)k '(steren elbiseler 'iy ki& annen ve baban sana bakmakla (m)rlerinin 'e6ti%i kon s n#a en#i!elenmesinler2 <:eselO& e%er yirmi ya!"n#a bir 'en6 isen (nl)k 'iy eline oy ncak ve #)#)k al ki babac"%"n& b)y)#)%)n) hayal etmesinX 3 s(*& incelik olarak ')*el#ir& ama sa#ece ')*el#ir.= >kincisi: K)6)k kar#e!in b)y)k kar#e!e itaati. D(nemin babaerkil #(nem ol# % n biliyor *. 3aban"n her!eyin sahibi ol# % babaerkil #(nemler#e baba (l#)%) *aman& varis b)y)k kar#e!tir. 9er!eye& hatta baban"n ka#"nlar"n" bile. 3 c)mle#en olmak )*ere ken#i annesini miras olarak #evral"yor. Kon1)6y)s sisteminin b esas" on n mektebinin be! te+meli#en biri#ir ve o #(nemin neticesi#ir. W6)nc)s): Ka#"n"n kocas"na itaatV <Arke%in reis ol# % #(nem=. Tam bir itaat. Yani kocan"n s(yle#i%i ve yapt"%" her!eye
Dİ%MF9 "@9İ8İ

./0
ka#"n"n itaat etmesi& ken#isinin bir anlay"! ve '(r)!)n)n olmamas" 'erekir.

D(r#)nc)s): Al alt"n#akilerin elin )st)n#e olanlara itaati. 3e!incisi: 9alk"n #evlet ba!kan"na <h)k)m#ara= itaati. A%er topl m Kon1)6y)s0)n b be! esas"na #ayan"rsa: 3 be! 2;i2 esas"8= +')m)!ten be! as"l+ Kon1)6y)s0e ait ve topl m b nlara #ayan"rsa tekOm)l#e *irveye la!"r <on n *an+nma '(re=. 3)t)n 1a*iletler& b be! asla riOyet esas"na '(re#ir. @)nk) ka#"n itaat etti%i *aman& kocas" ve1a#ar kal"r. K)6)k kar#e! itaatkOr ol# % *aman& b)y)k kar#e!in himayesin#en 1ay#alan"r. @oc k itaatkOr ol# % *aman& baba #a terbiye e#ici ol r. 8 hal#e 2;i2 esas"na #ayanan b topl m n #ini ne#irY 3 neslin ve b halkın ken#i temi* 'e6mi!lerine #(nmeleri#ir. ?e6mi!te 2M 5hi2 veya2Mer 9esi2 'ibi2;i2 esas"na '(re h)kme#en hakanlar olm !t r. M 5hi a#il#i& halk"n hayr"m istiyor# & halk ise on seviyor# ve ona itaat e#iyor# . 3 ne#enle #)nya a#aletle #ol y# . 8 hal#e iyilere ve ec#a#a say'" '(sterelim 'elenek6ilik yapal"m. R h nas"l 'eli!tirilebilirY A#ep ile& a#ab ile& 'elenek te!ri1at veya m sikC ile. Kon1)6y)s 'e6mi!in b 'eleneklerine ve O#etlerine ni6in b ka#ar tap"yorY @)nk) 2'elenekperestlik2 @inli '(r)!t)r. Kon1)6y)s 'elenekperestli%in ve m ha1a*akOrl"%"n * h r kayna%"#"r& itaat& on n m ha1a*akar '(r)!)n)n temelleri olan itaat. ?e6mi!e tapma& 'elene%e tapma hakan M 5hi0ye ve tarihin ilk #(nemlerin#e ;i0ye la!m"! olan hakanlara #ayanmak& b nlar Kon1)6y)s mektebinin *ay"1 noktalar"#"r& #iyorlar#". 9alk"n 'eleneklere ve 'e6mi!e #(nmesini istiyor# . 29 5hi Ei2 #(nemine #(nmesini istiyor# . 9 5hi Ei #(nemin t"pk" bi*im mitoloPik 2$em2 #(nemimi* 'ibi#ir. A#alet hakim#i& herkes *evk& se1a sevin6 vb. !eylerle me!' l#).

.02
Dİ%MF9 "@9İ8İ

KECIBC9BS$BC H7E::8K:E48
R h & Ohiretle ma##C hayat"n #"!"n#a bireyselcilik ve r h+baniyetle il'ili sayan Taoi*m0in aksine& Kon1)6y)s r h topl m ve sosyal ya!amla alOkal" sayarak b #)nyaya #avet e#iyor. 3 #avet& r hbaniyet ve ir1ana y(neli!in kar!"t"#"r. 3enim kanaat"ma '(re +ken#i #eyimiyle+ 5okrat0m 1else1eyi '(kten yere 'etirmesi 'ibi& 6e!itli ilOh" <rabb+ l enva0=& '(ky)*)& tanr"lar"n sava!lar" ve #i%erleriyle il'ili olan 1else1eyi& hayat& ahlOk ve r h n tekOm)l) i6in sosyal ya!am ve sosyal ili!kilerle il'ili bir 1else1eye #(n)!t)r#). 5okrat& 1else1eyi '(kten yere 'etir#i. Kon1)6y)s #e #ini. 8n sosyal ya!am"n ve b #)nya#aki ya!am"n 'eli!mesi i6in bir ara6 yapt". R hsal& bireysel meselelere ve *ahitli%e tamamen batm"! olan 1ikirleri sosyal hayat 6ekti. ?elenek6ili%i ve sosyal m ha1a*akOrl"%"& e'emen s"n"1"n yarar"na ve halk kitlesinin *arar"na k vvetlen#ir#i. Kon1)6y)s0e ait 1ikrin etki& k #ret ve ra%beti @in0#e I.LL y"la yak"n ken#ine (*') acaip bir # r m ya!at"r. 3)t)n b #(nem boy nca @in topl m ne vah!i ve 'eri kalm"! bir topl m# r& ne #e 'eli!mi! m)kemmel bir topl m# r. 4e ileri bir hareket mey#ana 'el#i& ne #e vah!etle kar"!"k bir y"k"lma. 3elki vasat bir# +r m#a kal#"V ne iyi& ne k(t) bir # r m. 3 #(nem#e @in& ilerlemi! 1akat # r' n& monoton& hareketsi* ve #evrimsi* bir me#eniyet ve sanata sahiptir. 3 hep Kon+1)6y)s0)n k vvetlen#ir#i%i 'elenek6ilik ne#eniyle#ir. Kon1)6y)s& @in topl m n I,. asiT b # r m n )*erin#e t tt . @)nk) 'elenek6ilik ve m h1a*akOrl"k y"k"l"!a ve y)kseli!e en'el#ir. Anlam" #a topl m ve bireyi mevc t olan # r m ile kor makt"r. Yeni #onem& Kon1)6y)s0ten sonraki b)t)n #(neme ve on n @in0e h)kmetmesine bir tepkisi#ir. @in #)!)nce tar*"n#a yer #)*#)r& '(ky)*) tavan#"r. Yerin ortas" @in0#ir& @in0in ortas" 09akan0"n saray"#"r. 9akan& '(%)n o%l # r. 3 +ba!lan'"6ta ve sonralar"+ @in #)nya '(r)!)#)r. Kon1)6y)s be!li y(ntemi ile b topl mlar"n i6in#e ken#i (%reti+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.0.
sine #ayanan #aima kalacak bir #)*en k r p& istikrara kav !t rmak istiyor# . Kon1)6y)s& topl mc & #)nyac"& ak"lc" ve 1else1C#ir& ir1ana y(nelen& bireyci& ahlOkC 1a*ilete tara1tar ve topl m kar!"t" olan ;ao+Ts 0n n *"##"#"r. + @in& 9>n#& Y nan #inlerin#e ve >brahimC #inler#e li#erin 1ark" ne#irY Kon1)6y)s ve ;ao+Ts 0n n ortak bir y(n) var#"rV her >kisi #e asil#ir. +0>slOm Şenasi2 #e pey'amberlik rol) oynayan b)t)n @in& 9in#& >ran& Y ran pey'amberlerinin <sosyoloPik anlam"yla pey'amber& >slOmC kavram" ile #e%il= istisnas"* olarak Aristokra+si0ye ba%l" ol# klar"n" s(ylemi!tim+ Kon1)6y)s0)n ken#isi e!ra1tan#"r. Şeh*a#elerin (%retmeni ol# ktan sonra 2; 2 h)k)metin+ni bakan" olm !t r. ;ao+

Ts 0#a asil*a#e#ir. 9em @in h)k)metinin #evlet senet ve bel'elerinin ha*ine#ar" ol# hem #e sonralar" ir1an& bireysellik ve r hsal #evrim ile %ra!t". A!ra1l"k ;ao+Ts 0#a ir1ana y(neli!& Kon1)6y)s0te ise 'elenek6ilik !eklin#e beliriyor. 3 #inlerin her ikisi #e re1ah ve Aristokrasi#en #o%m !t r. 3 & istisnas"* olarak )mmetin +yani halk"n+ ba%r"n#a kaynayan ibrahimC #inlerin aksine bir # r m# r& ibrahimC #inler& yap"c"& #)nyaya y(nelici& #e%i!tirici ve #evrimci#ir. A%er ;ao+Ts ve Kon1)6y)s0)n mektepleri birle!tirilsey#i& m)kemmel bir mektep ol r# . Ama h ra1e& b)y)c)l)k ve as"ls"* !eylere batm"! olan +h ra1e ve b)y)c)l)k Taoi*m0#e !i##etle artm"!t"+ @in #)!)ncesini& Kon1)6y)s k rtar#" ve sosyal ya!ama kav !t r# . 8n#an (nce @inli0nin b)t)n kay'"s" 2(l)lerin r h na nas"l hi*met e#ebiliri*2 #)!)ncesi i#i. U%rencilerin#en biri b sor y hocas" Kon1)6y)s0e sor nca& Kon1)6y)s #e#i ki: 2AvlOtX 5en canl"lara nas"l hi*met e#ilece%ini bilmiyors n. 9ayatta ol# klar"n#a sen#en bir.hi*met '(rm)yorlar& (l#)kleri *aman anlara nas"l hi*met e#ebilisinY2

.01
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Tekrar sor# V 2Ul)m#en sonraki hayat" bi*e s(ylemiyor m s nY2 cevaben ! n i!itti: 2(l)m#en (nceki& !im#iki hayat" tan"m"yors n& o hal#e (l)m#en sonraki hayat" sana nas"l tan"tay"mY2 8n#an Ta oc iba#eti& sihir ve b)y)y) yerine 'etirmesini iste#ikleri *aman !(yle #iyor: 23enim hayat"& iba#etim#ir.2 3 #)nya#aki ya!ama y(neli! @inli '(r)!e ol ml & ak"lc" ve yap"c" bir y(n ekle#i. Ama Taoi*m0#e olan maneviyat ve 1a*ilet tekrar al#". @)nk) her ikisi tek ba!"na tahrip e#ici#ir& ama ikisinin terkibi yap"c"#"r. A%er Kon1)6y s ve ;ao+Ts 0n n !ahsiyetleri bir li#er#e toplan"rlarsa& o !ah"s m)kemmel bir li#er ol r. Kon1)6y s ve ;ao+Ts mekteplerinin toplam" ve terkibi& m)kemmel bir mektep olarak bir insan"n ihtiyac"n" kar!"layabilir#i. + 3ii'e& insanc"l ve m)kemmel insan"n tara1tan ol ! : Kon1)6y s 'elenek6i. Aristokrat ve b esaslara #ayanan #)*enin tara1tar"#"r. +Daima e'emen s"n"1"n 6"karlar"n" sav nan bir #)*en+. Ayn" *aman#a insanc"l ve m)kemmel insan tara1tar" bir bil'e#ir. Şahsiyetinin a6"kl"%a kav !mas" i6in& on n hayat"n#an bir (rnek veriyor m: U%rencileri ile bir sahra#an 'e6iyor# . @(l#e bir me*ar"n ba!"n#a a%layan bir ka#"n '(r#). 3ir (%rencisin#en ka#"n"n halini sormas"n" iste#i. Ka#"n: 23 benim kocam"n babas"n"n me*ar"& #e#i. 3 topraklar#a 6ok say"#a b l nan vah!i parslar on (l#)r)p& ye#iler.2 U%renci& #i%er bir me*ara i!aret etti. Ka#"n: 28 #a benim kocam"n me*ar". 3 ara*iler#e *iraatle %ra!"yor# V on #a pars par6ala#"2 #e#i. U%renci #i%er bir me*ar" #aha '(ster#i. Ka#"n: 28 #a benim o%l m n me*ar". 8n n ka#eri #e babas"n"n ve #e#esinin ka#eri 'ibi ol# . 3 son me*ar ise kar#e!imin me*ar"& on #a #i%er bir pars"n pen6esi par6ala#".2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.0<
U%renci 'eri #(n#)& i!ittiklerini hocas"na anlatt". Kon1)6y s (%rencisin#en b(yle tehlikeli bir # r m#a ni6in b ray" terk etme#i%ini& parslar"n& y"rt"c" hayvanlar"n olma#"%" bir yere '(6 etme#i%ini sormas"n" iste#i. Ka#"n !(yle cevap veriyor# : 23 topraklar"n h)k)meti a#il#ir& kalmam"n sebebi b # r.2 Kon1)6y)s b ra#a k)lt)r ve #)!)nce tarihi a6"s"n#an 6ok #e%erli bir c)mle s(yl)yor: 2TalebelerimX Ş n hi6 n tmay"n: Ralim h)k)met& parstan #aha vah!i#ir.2

9)seyniye+i >r!a#0"n >lmC ve DinC Ara!t"rma Dersleri Di*isin#en
@M"R%CR DF93
1/U<U.<>2 V.0@.W

*Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e !"#$# "en %ene&en ,ir -e(aat 'ls n""*
Dİ%MF9 "@9İ8İ

+7H
Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.

L8CT

3 ')nk) #erslerin ba!lan'"c"n#a& bir #e1a #aha (%retmen+vari bir ilmC tavsiyem var. 8 #a ! : 2U%retim ile tebli% aras"n#a 1ark var#"r.2 Tebli%: 3ir mesaP" bil#irme& a6"klama& i*ah etme ve o mesaP" ispat etme esas"na #ayanmakta#"r. Ama (%retimin iki a!amas" var#"r. ?%retimin .ki A&aması U%retimin birinci a!amas"V (%retmen ve (%rencinin bir 1it bir eseri #o%r ve '(r)! belirtmeksi*in anlamalar"#"r. 3i i#eoloPi veya bir #ini... 3irinci ilmC ara!t"rma a!amas"n"& #o%r ve emin olarak 'e6irebilelim. >lmC ve 1ikrC riya*et ile itika#" ve key1C kal"plar#an 'eleneksel ve terbiyevC y(neli!ler#en hatta #)nyevC meselelere& #inC& sosyal& sanatsal& # y' sal hayat meselelerine oranla& sahip ol# % m * inan6tan #"!ar" 6"kal"m. 3)t)n be#enimi*le h)r anlay"!a ha*"r olal"m. 3ir #ini veya eseri kavrama& anlama an"n#a r h m * n b)t)n # y' sal boy tlar"n" bir boy t yapal"m. A%itimin ikinci a!amas": 3irinci a!ama#an 'e6mi! olan bi*lerV meselO bir #ini& o #ine inanan ve on tan"yan bir Olim 'ibi anlam"!"* ve o #in hakk"n#a h)k)m vermemi*e i*in vermekte#ir. Kab llenelim+ kab llenin ey elim& iyi ve k(t) y(nlerini ortaya koyal"m& inceleyelim& bir k"sm"n" kab llenelim& bir k"sm"n" re#.. 9er hal)kOr#a& her 6e!it tartma #e%erlen#irme i*in ve r hsat"na sahibi*. Al"nacak birinci a!ama#an 'e6tikten hemen sonra ilmC bak"m#an hi6bir h)k)m verme hakk"na sahip #e%ili*. @)nk) b a!ama#a ken#i inan6lar"m"*"n esas"na '(re o meseleleri ortaya koyamay"* `koymam"* 'erekir=. A%er ortaya koyarsak& avam#an biriyi*& ara!t"rmac" bir Olim #e%il. Io8man De 0ot ve Io8man De Nal re Yapt"%"m b)t)n ara!t"rmalar i6in +'erek b s"n"1ta 'erekse #i%er s"n"1lar#a+ veya incele#i%im her kitapta ve tart"p (l6t)%)m her eser#e ilmC i!in iki meto# var. Şim#i onlar#an bahse#ece%im. 3ir a!aman"n teknik ve resmC kavram" `boPman #e 1ot=# r. Di%er a!ama ise <boPman #e val re= veya De val re+#ir. boPman h)k)m verme ve karar verme anlam"n#a#"r. <Mot= ise ol p+ biten !ey& *ahir#e olan !ey ve 'er6ek olan anlamlar"na 'elir. 3irinci a!ama#a: boPman #e 1ot a!amas"n#a 21ot veya rotlar"2 <'er6ek veya 'er6ekleri& b l nanlar"= inceliyor *& ara!t"rma a!amas"n" 'e6iriyor *+ >kinci a!ama#a yani boPman ve val re a!amas"n#a& tan"#"%"m"* !eyi #e%erlen#iriyor *& iyi ve k(t) #iyor *& ona >nan"yo+

.0?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

%
r * veya inkOr e#iyor *. >yi veya k(t) ol# % na& hak veya bOt"l ol# % na h)kme#iyor *. Avam#an olan& b >ki a!amay" birbirin#en ay"r"p te!his e#eme#i%in#en hemen ba!lan'"6ta boPman #e val re ba!l"yor. 9en)* ba!lan'"6ta #e%erlen#irme#e b l n yor. 2>yi2 veya 2k(t)2 #iyor& 2hay"r2 veya 2!er2 #iyor& 2inan"yor2 veya 2inkOr2 e#iyor& 2seviyor m2 veya 2sevmiyor m2 #iyor. 3 & (ncelikle Io8man #e 1ot0la ba!lamas" ne#eniyle#ir. 3 n nla ba!lay"p 'er6e%i ve b l nan" ol# % 'ibi tan"mas" 'erekir#i. >slOm0"n >ran0a ?iri!i :eselO& >slOm0"n >ran0a 'iri!i kon s n#a ara!t"rma yap"yor *. 3a*" bil'inlerin hemen ba!lan'"6ta boPman #e Nal re 'iri!tiklerini '(r)yor *. Diyorlar ki: 2>slOm >ran0a 'elince >ran0" ihya etti& b)y)k bir me#eniyet mey#ana 'etr#i& .ranlıları #o%r yola hi#ayet etti...2

3 hemen ba!lan'"6ta boPman #e val re a!amas"na varmak ve >slOm0"n b)t)n eserlerini >ran topl m n#a ba!lan'"6ta ')*el saymakt"r. Neya hemen ba!lan'"6ta >slOm0" k(t)lemeye ba!l"yor ve #iyor ki: 2>slOm& milliyetimi*in b)t)n ba%lar"n" kopar#" ve 'e6mi!imi*i yok etti. AhlOk bo* l# : Araplar"n e'emenli%i alt"na 'ir#ik...2 3 !ah"s #a boPman #e val re ile #)!)nm)!t)r. boPman #e 1ot a!amas"n#an 'e6me#en #e%erlen#irme yapm"!t"r. >slOm !akkında 3irinci :eto#la Ara!t"rma Ama bir ara!t"rma meto# n#a hem inkOr e#enin hem #e inanan"n >slOmla il'ili ol ml ve ol ms * #)!)ncelerini bir kenara b"rakmalar" 'erekir. A%er #in#ar& #ine kar!" +veya #insi*+m)sl)man veya 'ayr" m)slim ya #a #i%er bir #ine inan"yorlarsa bile onlar i6in 1ark etmemeli#ir. :ens p ol# klar" #in& onlar"n ara!t"rma y(ntemini ve varacaklar" yeri etkilememeli#ir. "Io8man #e 1ot2 a!amas"n#a& meselO e%er >slOm0"n >ran0a 'iri!inin ve >ran )*erin#e b"rakt"%" etkileri incelemek istesek& 5asa+
DR%MF9 "@9İ8İ

.0@
niler #(nemin#e >ran0#a ka6 )niversite& k)t)phane& Olim& #Ohi& 1ilo*o1& tabiat bil'ini& #oktor ve sanatkOr"n ol# % n '(stermemi* 'erekir. 5onra 9icrC birinci& ikinci ve )6)nc) as"rlar#a (l6)m yap"p tekrar ka6 )niversite& k)t)phane& (%renci ve (%retmene sahip ol# % m * ve nas"l i#are e#il#iklerini '(stermemi* 'erekir. 3 as"rlar#a ka6 #Ohinin ol# % n ve #aha 6ok han'i bran!lar#a +e#ebiyat& 1"k"h& 1else1e& sanat+ #Ohili%in *irvesine la!m"! ol# % n '(relim. 3 nlar"n hepsini istatistikle ve olan bil'ilere #ayanarak hesapl"yor *. 3 ra#a ben ister >slOm0a tara1tar olay"m& ister m hali1 olay"m& ister inanay"m& isterse inanmayay"m hi6 1ark etmiyor. @)nk) her # r m#a ve her inan6 ile ara!t"r"l#"%"n#a 9icri birinci as"r#a onseki* )niversitenin ol# % '(r)l)r. 3 onseki* )niversite #e 1ot0t r.= 9icrC ikinci ve )6)nc) as"rlar#aki b)y)k matematik6ilerimi*le il'ili bir listeye sahibi*. +Rical kitab"n#an 6"kar#"klar"m"*a #ayanarak+ Alimi*#e bir tane #e b)y)k !airlerin ve e#iplerin listesi var. +3 nlar"n #ivanlar" var ve isimleri te*kireler#e 'e6mekte#ir.+ 5anatkOrlar"n& mimarlar"n& 6ini stalar"n"n& 6e!itli #ekorasyon sanatkOrlar"n"n bir listesi var. :ant"k6"lar"n #oktorlar"n& m)*isyenlerin& 1akihlerin& ya*arlar"n ve 6evirmenlerin birer listesi var. 3 nlar"n hepsi 21o10# r. Ne 6e!itli inan6lar i6in e!it ve ayn"#"r. 8 hal#e 9icri birinci as"r#a b l nanlar" incelemekle ve 5a+sani h)k)metinin son #(nemin#e b l nanlar" incelemekle onlar" birbirleriyle kar!"la!t"rmakla boPman #e 1ot a!amas"n#an 'e6tik. 3 olay"n& ol ml ve ol ms * #e%erlerini tart"p Ul6ebiliri*& #e%erlen#irip h)k)m verebiliri*&. >slOm0"n >ran0a 'iri!inin bir hi*met mi ihanet mi ol# % n & me#eniyet mi& vah!et #(nemine mi #(n)!t)%)n) tespit e#ebiliri*.

.0/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>lim ve ahlOkC 1a*ilet ortam"n"& bil'i& 1else1e& sanat& sosyal k #ret& te!kilatlar& iktisa#C& h k kC ve sosyal k r mlar" y kar" #)*eye 6"kar#"& sarst" ve bo*# . 3 inceleme ve #e%erlen#irme son n#a karar vermemi* ve h)km)m)* ilmC#ir. 3 son a!ama yani h)km) ve karar verme a!amas"& <boPman #e val re=#"r. boPman #e 1ot a!amas"& Olim i6in *ar rC ilk a!ama#"r. Us len ara!t"rma ve ilim b ra#an ba!lar. Motlar +:evc t #"! 'er6ekler ve b l nanlar+ tan"nma#an ilmin ba!lamas" m)mk)n #e%il#ir. 3 a!ama <boPman #e 1ot=& ne1s ile cihat ve ilmC cesaret a!amas"#"r. $esaret ve '(*)peklik sa#ece y mr k v rma ve k"l"6la #(v)!meye (*') bir!ey #e%il#ir. R h& #)!)nce ve ilim#e #aha )st)n ve #aha b)y)k bir cesaret ve '(*)pekli%e la!"r"*. $arlyl0in >slOm 9akk"n#aki Ara!t"rmas" $arlyl0nin >slOm Eey'amber hakk"n#aki ara!t"rmas"& ilmC cesarete bir (rnektir. $ariyi 'ibi #)nya#a kalem#en ba!ka bir!eyi olmayan& onse+ki*inci as"r#a& y)ksek sosyal mevki& ahlOkC !(hret& ilmC ve e#ebC !(hreti& b)t)n topl l klar#aki n)1 * ve sevilmesi ile kilisenin b)t)n b)y)k k #retlerinin >slOm Eey'amberi aleyhine se1erber e#il#i%i& #aima itham& hakaret yay#"%" bir #(nem#eV >slOm )lkelerinin s(m)r)lmesinin ba!lan#"%" bir #(nem#eV bat"n"n b)t)n y(nler#en >slOm topl m n & >slOm #inini& tarihini& k)lt)r)n) ve !ahsiyetlerini e*#i%i& yok etmeye 6al"!t"%" bir #(nem#e& >slOm0a kar!" b(ylesi kara '(r)!)n ve k(t)mserli%in ol# % bir *aman#a 2$ariyi2 'ibi bir insan& onseki*inci

as"r#a >n'iltere0#e bir Olim& en y)ce ve en ')*el tabirlerle ve bir Olimin r hsal cesaretiyle bir kahraman"n r h n#an #aha )st)n bir cesaretle >slOm Eey'amberini (yle sav n yor& (yle ')*el sav n yor ki b)t)n b iki as"r boy nca hatta bir m)sl)man bile& on n 'ibi bir!ey ya*mam"!t"r. Kahraman b # r. D)!)nce#e ken#i kon m n#a olmamak b # r. 9aysiyeti& sevilmeyi vb. #)!)nme#en& b)t)n b nlara ra%men& hakikata a!"k olmak ve on nla yol n#a her!e+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.00
yi& can" ve can#an #a )st)n olan haysiyeti k rban etmek& on n s"1at"#"r. Ara!t"rmac" 2boPman #e 1ot2 a!amas"n#an b(yle bir cesarete m hta6t"r. Tan"#"%" bir ekol)n hakikatini iyi& ')*el& sa#"k ve Olimce& #ikkatlice anla#"%"na& #erinli%ine in#i%ine emin olmas" i6in b na m hta6t"r. Ken#i kab % n#an #"!ar" 6"kmas"& >nan6 ve *evkini 2'e6ici olarak2 bir kenara b"rakmas" 'erekir. >yi ve k(t) her !ey#en ar"nm"! ve temi*lenmi! olmas" 'erekir ki& sa#ece hissetmeye ve 2anlamaya2 #(n)!s)n. 8 *aman b a!amay" 'e6irirse +1otlar" tamamlarsa& )st )ste #i*erse+ inceleme k #ret ve liyakatin#en& 1ay#a aram"! ve tan"maya la!m"!t"r. 3)t)n inan6lar"na *evklerine& #)!)nce tar*"na tekrar #(nebilir. Ken#i yerine ot r p ken#i '(*l)%) ile #e%erlen#irmeye ba!layabilir. Art"k h)k)m ve karar verme i*nini b lm !t r. >!te bi* birinci a!ama#ay"* +boPman #e 1ot0#a+ Daha 6ok& sa#akat& cesaret& ak"ll"l"k bil'i ve ! ra ihtiyac"m"* var.

L8CT DBC9ASDCA A848Ş
Şim#iye ka#ar s(ylenenler& b #)nyaya 'irmek i6in 'iri!ler#i. D)nyan"n eski #inleri tarihine& en #erin& en hassas& en !i##etli r hsal y(neli!lerin ol# % #)nyaya 'iri! i6in. 9int& iki bin ye#i y)* +iki bin alt" y)* hatta )6bin y"ll"k tarih boy nca& me#eniyet& k)lt)r& tasavv 1 ile kaynayan bir ir1an kayna%"#"r. 9int r h n tan"mak& aklC bak"m#an ol# k6a *or bir i!tir. @)nk) 9int& !im#iki aklC i#rOk"m"*la *or anlayabilece%imi* bir s"rra sahiptir. @)nk) 9intli r h n ve # y' n n b ta#"n" tatmak& b r ha yakla!mak b)y)k bir 6aba ister. Ancak o *aman )6 bin y"l sonra etra1"n#a #(nm)! olan 9int r h n +6e!itli boy tlar"& mektepleri ve #inleriyle+ anlayabiliri*. 3 6aban"n b l nmas"& 6e!itli #evirler#eki 9int ir1anC mektebini ve 6e!itli 9int #inlerini anlaman"n anahtar"#"r.

122
Dİ%MF9 "@9İ8İ

9int r h n n #)nyas"na yol b lma kon s n#a ikinci problem& o r h n tek y(nl) olmas"#"r. An !i##etli ve tek y(nl) #inC r h& 9intli r ht r. Tek boy t ve tek y(neli! !i##etli bir y(neli!& abartma ve a!"r" bir yap"ya sahiptir. 9int #ini r h n n #)nya#a ortaya koy# % b)t)n ')*ellikler& 9>ntli #Cni tek y(nl) #)!)nmesinin neticesi#ir. 9int tarihin#e ve me#eniyetin#e '(r#)%)m)* b)t)n y"k"lmalar ve *aa1lar #a 9intli #ini r h n tek y(nl) #)!)nmesi ve b #)!)nceye #almas"n"n neticesi#ir. 3)y)k sanatkOrlar"n i!in#e #e b(yle bir problem var. Uyle sanatkOr var#"r ki bir saat resim yapar& bir saat spor yapar& bir saati #e sosyal ve siyasC i!lere ay"r"r& bir6ok saatlerini #e #ostlar"n" '(rmeye& onlarla '(r)!meye ve yararl" !eyleri #)!)nmekle 'e6irir. 3 6ok y(nl) olmakt"r. A%er bir i!i biter ve kapan"rsa& ya!amak i6in bir6ok bahanesi #aha kal"yor. Ama ressam Nan ?o'h i6in hayat& sa#ece resim yapmak i6in#ir& 'erisi ise bir hi6tir. 9ayat"n"n b)t)n *aa1lar"& tek tara1l" b 6"l'"nca a!ka ve sanat i!ine batman"n neticesi#ir. 3)t)n sanatsal ve # y' sal #e%erler& b)t)n o r hsal y)kseli!& sanat"n" #op#ol yapm"!t"r. 3 #a b(ylesine bir 9intli r h n ben*er neticesi#ir. Aryaîlerîn !int .ran ve Avr(pa'ya 21,leri 9int ir1an" r h n n ilk tecelli ve co!k s na la!mak i6in. Arya il eri tan"mam"* 'erekir. AryaCler beya* #erili bir kavim#ir. 9a*ar #eni*inin k *ey b(l'elerin#e& Avr pa0n"n k *eyin#e veya T)rkmenistan b(l'esin#e :.U. BH. B/. as"rlar#an BI. asra ka#ar ya!am"!lar#"r. Yani KKLL ile .LLL y"l (nce 6e!itli kabileler ve 'r plar !eklin#e ya!am"!lar#"r. 4(betle!e bir !ekil#e& 9int tara1"na #o%r in#iler. >ran0"n y)ksek ovalar"na ve 6(llerine 'ir#iler. >ran ve 9int AryaCleri0ni ol !t r# lar. 3a!lan'"6ta ayr" #evlet #e%iller#i& belki birbirine yak"n #)!)nen 6e!itli kavimler#i. 3 y)*#en ilkel 9int ve >ran #inlerine bakt"%"m"* *aman ben*er tanr"lar '(r)yor *& isimleri #e ben*er isimler#ir. 3en*er inan6lar" olan& hatta ortak bir #illeri olan iki millettir. Aski Mars6a ve 5anskrit6e bir #ilin iki leh6esi#ir. 5onralar" AryaCler iki k"s"m ol# lar ve iki )lke#e +>ran ve 9int+ yerle!tiler. @)nk) co%ra1C a6"#an birbirleri n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

12.

#en ayr" kal#"lar& #il a6"s"n#an #a ayr"l#"lar. >ran ve 9int milletini ol !t r yor. ?(6lerinin #evam"n#a sonra bat" tara1"na& Y nan ve Roma0ya la!"yorlar ve bat"l" me#eniyetleri mey#ana 'etiriyorlar. 4"y"k $edeniyetler !i#retten Do%m(&t(r 8 #evir#e '(6 etmi! olan bir 9intli ve Avr pal" "rk var. ?(6 ettiler& b)y)k 9int me#eniyetini& b)y)k >ran me#eniyeti b)y)k Y nan ve Roma me#eniyetini in!a ettiler. <3 & 9)seyniye+i >r!a#0#a 2:e#eniyet ve hicret2 a#"yla yapt"%"m bir kon !maya ait na*ariyenin (rneklerin#en biri#ir. Us len me#eniyet& hicretten #o%m !t r. Ken#i topraklar"n#a kalm"! olanlar ve kal"c" olanlar& y"k"lm"! ve 6)r)m)!ler#ir. 9icret etmi! olanlar& sa#ece )lkelerini topraklar"n" #e%i!tirmekle kalmam"!lar belki ken#ilerini #e bamba!ka yapm"!lar#"r. Ken#ilerini ve h ylar"n" #e%i!tirmekle vah!ilikten me#enCle!me a!amas"na 'irmi!ler#ir. 5onra ar#ar#a #inler& k)lt)rler& sanatlar ve b)y)k topl mlar" in!a etmi!ler#ir.= 3 m hacir AryOi kavminin as"l ocaklar" olan 9in#0#e hareket& yap"c"l"k ha*"rla#"klar"n" '(r)yor *. %atılı S's&'l'gların De)i(inde L8CT TEC%E::8;8 29int tenbelli%i2 #iye sosyoloPik bir h)k)m var. 3 s"1at" k llananlar #aha 6ok bat"l" sosyolo'lar#"r. 9int haleti r hiyesi b a6"#an sakin& 'ayretsi* ve hareketsi*#ir. Ken#i i6in#e #aima tabiat (tesini #)!)n)r. AryaCler& 9int topraklar"na var#"klar"n#a b ras" bereket #ol bir yer#i& s"k ormanlarla kapl"y#". Deni* on+lar"n emrin#ey#i& yiyeceklerini temin etmek i6in 6etin ta!& #a% ve topraklarla m)ca#ele etmeleri 'erekme#i. @ok say"#a "rmaklar var#". 3i*im 6(llerimi*in aksine. :eselO& bi*#e ILL metre e!men 'erekir ki bir #amla s ya la!abilesinX Topraklar" i! yapma#"klar" hal#e& s s *l klar"na cevap veriyor# . A%a6lar" ken#iliklerin#en meyve veriyorlar#". 3(ylesi ha*"r ve 6aba 'erektir+

121
Dİ%MF9 "@9İ8İ

meyen bir #)nya#a& sanat mey#ana 'elme*. 23en2 !ekil alma*. 3 # r m& me#eniyeti& insan ile tabiat aras"n#a kav'an"n olma#"%" yer#e& insan # r' n& at"l ve tembel ol r.Urne%i R"*aiye '(l)n#eki iki a#a#"r. 9aberini 'a*ete#en m tlaka ok m !s n *# r. D)!man ve avc" kork s olma#an ya!ayan hayvanlar& evcil hayvanlara ve k !lara #(n)!m)!ler. 8 *ekilikten ve hareketlilikten bir eser kalmam"!& hatta ba!lar"n" bile 6evirmiyorlar. Yanlar"na ne var"rsa vars"n& k !lar& 6m yorlar bileX Uyle ki ora#a O#eta (l)m sessi*li%ine b)r)nen y"rt"c"& vah!i hayvanlar" b hal#en k rtarmak i6in a#a hayvanlar"n"n harekete 'e6melerini te!vik etmeyi bile #)!)nm)!ler. Y m !akl"k ve ysall"klar" ile m)ca#ele e#ip& bir hareketlilik mey#ana 'etirip nesillerinin t)kenip bitmesini en'ellemeye 6al"!m"!lar#"r. 3 y(ntem ve kan n 'enel#ir. >stisnas" ol# k6a 1a*la olmakla beraber b n #o%r layan kon lar pek 6okt r. Dop#ol tabiat so1ras"n#a yiyen 9intli r h n iktisa#C a6"#an ihtiyac" temin e#ilmi!tir. Derin #)!)nce& hayal& i6e y(neli!& ce*be ve co!k ile be*enip s)sleniyor ve b nlarla %ra!"yor. >nsan"n bir i!i olma#"%" *aman& hayallere ve soy t #)!)ncelere m)ptela ol r. @evrenin ve ')nl)k hayat"n #"!"n#a #)!)n)r. >!in # r m na ve mevc t 1ikrC y(nelmeye y' n olarak& maneviyat"n"n #a bo! hayalinin #e 'eli!mesi m)mk)n#)r. Akonomik ve :Onevi $eselelerin 4irbiriyle 4"t"nsel 4ir .li&kisi Cokt(r 3 bir s"n"ra ka#ar #o%r # r. Avr pa b rP va*isi s"n"1"na bakt"%"m"*#aV sanat"n"n& 1ikrinin& 1else1esinin soy tlanmaya #o%r 'itti%ini '(r)yor *. Akonomik a6"#an ihtiya6lar" temin e#ilmi! soy t *ihniyetlerV belirsi* #ertler ve r h c)**am hastal"%" 'ibi yiyen& isimleri belli olmayan e*iyetler... Avr pa b rP va*isi b e*iyetlerin& kavramlar"n& b(yle sanat"n ve b #)!)nme bi6imlerinin pe!in#e 'i#iyor. Akonomik a6"#an ihtiya6lar" 'i#erilmi!tir. Ama i!6i s"n"1"& e*iyet& a6l"k& ihtiya6& bor6& ar* lar ve noksanl"klarla& k !at"lm"!t"r. 9ayata kar!" #aima 'er6ek& ma##C ve obPekti1 #)!)n)r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

12<
4e #ertsi*lik #ertlerine m)ptela ol yor. 4e m)phem )*)nt)lere # 6ar ol yor. 4e #e belirsi* e*iyetlere s"*lanmalara... @)nk) s"*lanmalar" a6"kt"r& #ertleri belli#ir. 9intli r h b(yle yeti!mi!tir. >6e& k ramc"l"%a y(nelen bir+r h. D"! #)nyay" el#e etti%i i6in& i6 #)nyaya y(nelmi!tir. 3)t)n b nlar 9intli r h n karakterleri#ir. Ama b)t)n a6"klamas" b # r& #enirse b n#an !)phe e#erim. A%er b(yle olsay#" ve b s(* tamamen #o%r olsay#" K *ey Amerikal" k"*"l#erilile+rin 9int halk"n#an #aha #erin& #aha r hanC #aha soy t #)!)nceli& #aha ')*el # y' l olmalar" 'erekir#i. @)nk) oras" 9int

topraklar"n#an 6ok #aha bereketli ve bol )r)nl)#)r. Şim#iki Amerikal"lar"n ir1an& tasavv 1 ve maneviyata y(nelen kimseler olmalar" 'erekir#i. Ama # r mlar"n" '(r)yor *X 9int0ten b(yle bahse#enler ve ekonomik ihtiya6lar"n sa%lanm"! olmas"n" ir1ana& r ha ve i6e y(neli! sebebi sayanlar ve onlar" tenbellikle niteleyenlerin ken#ileri tenbel#ir. @)nk) 6ok karma!"k bir mesele olan insan r h n b(yle basit +ellerine ne 'e6erse on nla+ a6"kl"yorlar ve O#eta bir ke!i1<X= yapt"klar"na ken#ilerini inan#"nyorlar. Aryaîler'in Ataları Cerlilere 'ar&ı 'aba ve A#ımasız Davranmı&tır AryaCler0in 9int ve >ran0a 'iri!lerin#en Unce& b ralar#a bira* #aha koy renkli yerli kavimler ya!"yorlar#". Şim#i #e Kirman yak"nlar"n#a b nlar#an bir 'r p ya!"yor. +3 nlar #aha 6ok Rer#)!t #inin#en#ir.+ Irk bilimciler& m htemelen b nlar"n Iran AryaCler0in#en (nceki yerliler ol# % n san"yorlar. 9int0te #e 2Earyalar2 veya 2Deravi#iler2 var. 3 nlar <kast= olarak a#lan#"r"l"yorlar ve necis bir 'r pt rX 3 nlar& yerliler#en arta kalanlar#"r ve 9int topraklar"n"n as"l sahipleri#ir. 3 nlar"n ec#a#"n" 9int AryaCleri katletmi! veya k(le e#inmi!ler#ir. 5on ara!t"rmalar& 2Deravi#ilerin2 <b ')n necis& pis olarak isimlen#irilenler= ZryaClerin 'iri!in#en )6bin y"l (nce 6ok parlak bir me#eniyete sahip ol# klar"n" '(stermi!tir. Ama& 6ok ha!in

12=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ve ac"mas"* bir kavim olan ZryaClerin sal#"r"s"yla me#eniyetleri& 'e6mi!leri ve i**etleri hep orta#an kalkt". ZryaCler yerli kavme kar!" hem >ran0#a&X& hem 9int0te ac"mas"* ve tam bir kat"l"kla #avran#"lar. ZryOi r(h(n(n kabal"%" ve ha!inli%i kon s n#a >brahim+p r Dav # 'ibi ZryOi "rk6"s" olan bir a#am bile 23iPen ve :eniPe2 a#l" eserinin Eetrol Şirketince yap"lan bask"s"na !(yle ya*"yor: 2>ran0"n ba*" ')ney ve ')neybat" leh6elerin#e ZryO ve ZryaC kelimesi kan #(ken& ha!in& vah!i& insan (l#)ren ve katil anlamlar"na 'elir. 3 kelime ZryaClerin >ran yerlilerine sal#"rmas" #(nemin#en kalm"!t"r ve o #(nemin hat"ras"#"r. 3 #a ve 3 #ist ya*arlar s len ZryO kelimesini m ka##es& y)ce& asalet ve soyl l k #ol olan anlam"n#a k(llanıyorlar. 9atta manevC meseleler i6in meselO& 2ZryaC bir s(*2& 2b ZryaC bir # y' 2& 2b ZryaC bir d"&"ıv" 2b ZryaC bir insan#"r2 #iyorlar.2 Anla!"l#" ki& ZryO ve ZryaC kelimesine vermi! ol# klar" ha!in& katil& kan #(k)c)& merhametsi* anlamlar"na kar!"& AryaCler& b kelimelere asil& !ere1li& y)ce&b)y)k& se6kin ve m ka##es anlamlar"n" *oraki y)klemi!ler#irX

L8CT 6E 84AC K49AX:E48C D8C:E48
ZryaClerin 9int ve >ran0#aki ilk #inleri Totemi*m& Meti!i*m& Animi*m <r ha tap"c"l"k= 3)y)c)l)k ve tabiat e!yas"na tapma 'ibi ilkel #inler olm !t r. 3e#evi #inler kon s n#a s(yle#iklerimi*& ZryaClerin #inleri kon s n#a #a 'e6erli#ir. 3 nlar o 'enel kan nlar" #o%r layan !eyler#ir. 3 y)*#en ikinci #e1a ayn" i*ahlar" yapm"yor m.

6EDA D8C8
2Ne#a #ini& 9in#0in eski me#enC ve k(kl) #ini#ir.2 Dinler tarihi m)!ahhas& me#enC bir #in#en bahsetti%i *aman 2Ne#a2 #ini ile kar!"la!"yor *. Ne#a #ini 9in#0in en eski
Dİ%MF9 "@9İ8İ

JFH
k(kl) ve me#enC #ini#ir. 3rehmen& $ini*m& 5iti*m& 3 #a #ini v#. hep 2Ne#a2 #ininin #e%i!mi!& re1orm ve "slaha %ram"! !ekilleri#ir. 3)t)n b #inlerin ortak esaslar" 2Ne#a2 #ininin esaslar"#"r. A%er 2Ne#a2 #inini anlarsak& sonraki b)t)n #inlerin temel esaslar"n" anlam"! ol r *. Ne#a #inin#e& Totemi*min bir k"s"m etkileri var#"r+ 3 nlar"n b #inin& ileri #inler <>brahimK#inleri 'ibi= ile& be#evi #inler <Totemi*m& Animi*m ve Meti!i*m 'ibi= aras"n#a bir vas"ta olmas"na i!arettir. >nek ve Di%er ZryO Totemleri >nek& 9int0te k tsal bir hayvan#"r. Rer#)!t metinlerin#e k tsal bir nehrin kenar"n#a iki ye!il kam"! ol# % n '(r)yor *. 3iri nehrin b tara1"n#a& #i%eri o tara1"n#a. 3 ra#an 2K"yQmers2 +ilk insan+ ortaya 6"kt" ora#an #a inek. 8 hal#e Rer#)!t #inine '(re& ilk >nsan ile ilk inek ayn" an#a #o%m !t r. >ne%in Rer#)!t ve 9in# #inin#eki 1onksiyon & ine%in ZryaCler0in totemi ol# % n '(steriyor. 3)y)k atalar" inekte canlanm"!t"r. >nek ba!" !eklin#eki s)t nlar& ine%in totem ol# % na >!arettir. K"sa bir s)re (ncesine ka#ar evlerin kap"lar"na ko6lar"n ba!lar"n" koy yorlar#" <9atta mescitlerin kap"lar"n#aki k lplara koy# klar"

tokmaklara bile=. 9orasan0"n ba*" !ehirlerin#e hen)* mescit kap"s"n"n k lp n#aki ')l #emeti #iyeceklerine mesci#in ko6 #iyorlar <Ko6& 9e'Omen!Cler *aman"n#aki totem#en kaynaklanm"!t"r=. 9int0te totem !eklin#eki inek& b ')n k tsal bir hayvan !ekline 'etirilmi!tir. Atini yemiyorlar. @)nk) totemin etini yemek& ona tObi olanlara haram#"r. Totem& b)y)k atan"n r h n n * h r etti%i yer#ir. 3)y)k atan"n etini yemek hi6 ol r m YX U*ak+#o% #a meselO& eski 9int ve @in0#e tap"nakta y"lan var#"& 6)nk) y"lan b kavimlerin 2totemi2 i#i. ?e6mi!te maym n #a totem olm !& maym na tap"lm"!t"r. 9atta tenas)l or'anlar"na tap"lan mabetler bile olm !t r. K"sa+
2#/

Dİ%MF9 "@9İ 8İ
cas" 9int& acaip& 'arip ve 6ok 1arkl" #inlerin kolleksiyon olm !t r. Ayn" 6e!itlilikte& ayn" *aman#a ortak bir s l ve r h. 3 6e!itlilik& 9intli #inC r h n (*elliklerin#en biri#ir. @ok karma!"k& 6e!itli cilve ve tecellileriyle& #erin ir1an"& #inC r h ve '(r)!. Geda Dini 2Ne#a2 kelimesinin anla!"lmas"yla& Ne#a #ininin esas" anla!"lm"! olacakt"r. 2Ne#a2& Ne#a #ininin b)t)n tarihi boy nca ya*"lm"! olan t)m kitaplar"n a#"#"r. <Ne#a #inin : a1tan GLL& -LL ve HLL y"l ka#ar Unce yani b n#an IHLL y"l ka#ar (nce #o%# % n tahmin e#iyor *.= @ok hayret e#ilecek bir!ey#ir& 9int hailemin 6o% nl % n n inan#"%" Ne#a #ini 'ibi bir #inin bir pey'amber veya pey'amberleri yokt r. 3 #inin va'z e#icileri tan"nmam"!t"r. 3a*" Ne#a metinleri& insan" hayrette b"rakacak ka#ar ')*el& #erin ve mOnO #ol # r. >nsan& nas"l ol r #a b nlar"n 'ayb ile irtibat" olma* #iye hayret e#iyor. 5)kQnet Neren 3ir Din ZryO kavimleri& I-LL ila IGLL y"l Unce 9in#0e 'ir#ikleri *aman vah!i& b)y)ye tapan& totem ist kavimler#i. 4as"l ol# #a birka6 as"r sonra& b ')nk) 1ilo*o1 ve #)!)n)rleri bile hayrette b"rakan metinleri ol !t rabil#iler.Y 9atta 5hopenha er 'ibi bir a#am !(yle #iyor: 2Upani!a#lar" ok maktan o ka#ar *evk al#"m ki& b)t)n (mr)m boy nca ok # % m #i%er metinlerin hi6biri bana o *evki verme#i. 3 kitab" ok mak benim i6in bir *evktiV #inlenmem ve tekOm)l)m i6in bir vesile i#i. 5a#ece ya!a#"%"m #(nem #e%il (l)m ve (l)m#en sonraki hayata bak"!"m" #a etkile#i. Upani!a#lar"n ba*" para'ra1lar"n#a& ya*"lar"n#a ve ilOhClerin#e (yle y)ce bir ir1an" r h ve #)!)nce #al'alan"yor ki& 2b nlar 'ayb ile il'ili2 #iye #)!)neme#en e#emiyor *. 3 nlar"n han'i yolla& kimler vas"tas"yla 'el#i%ini ne ben biliyor m& ne #e tarih. A%er 'elecekte bir 1"rsat b l rsam b metinleri& (*ellikle

Dİ%MF9 "@9İ 8 İ
2#?

Upani!a#lar2" i*ah e#ece%im. Di%er metinler#e #e kar!"la!t"raca%"m. 2Ne#a2 yakla!"k olarak :.U. ILLL+I,LL y"l ka#ar (nce ya*"lm"! olan ilk kitap ve metnin a#"#"r. 3il'i ve mari1et kitab" anlam"na 'elir. 2Ne#a2 2Ni#eya2 k(k)n#en#ir. 2Ni#eya2 '(r)! anlam"na 'elir. ?(r)! ilmC veya basiret. 3ir 6e!it '(r)!. 3 2Deri Mars6as"2 k(kenli bir kelime#ir. Deri Mars6as" ve 5anskrit6e0nin bir #ilin iki leh6esi ol# % n s(yle#im. 9in# ca ile Mars6a aras"n#a ortak kelimeler pek 6okt r. 2Di#en2 <'(rmek= b lisan"n 2#iya2 k(k)n#en#ir. 23ine!2 2bina2 '(rmek anlam"n#a olan Mransi*ca0#aki 2vevvar2 ve '(ren anlam"na olan 2vevolian2 vi#eya& '(r)! ilmi anlam"n#a#"r. Ne#a ise b ilmin kitab" veya mari1ete (*') kitap anlam"na 'elir. Ay#"nl"k ile ayn" k(kten#irler. 3 kelime#en 6o+%alt"lm"!kelimeler#ir. Tevhi#& >nsana A6"k ?(r)! ve Ş r Nerir 2>slOm 5enas"2 kitab"n#a& 23)t)n be!erC sapmalar"n k(k)& r hsal a6"#an kork & men1aat ve cehalettir. Tevhi# ise& b )6)n) yok e#en bir ns r# r.2 #emi!tim. Tevhi#& insan" #)nya#a ba%"ms"* ve Allah0a #ayanan bir !ahsiyet haline 'etirir. 3(yle bir insan& binlerce tehiike o#aklar"n#an bile korkma*. ?(l'eler#en& hayaletler#en& insanlar#an& 'i*li ')6ler#en korkma*. @)nk) #)nya#a bir #ayak yeri ve ba%"ms"*l"%" var#"r. :en1aat temini i6in '(sterilen her *illet& a!a%"l"k ve #alkav kl k insan" 6irkinle!tirir. 9i6bir !ey& hi6bir !ekil#e #alkav kl k ka#ar insan" bo*ma*+ Tevhi#e inanan insan b nlar#an *akt"r. Tevhi#e inanan& sahip olmak ve kor mak i6in #alkav kl %a& iki y)*l)l)%e te!ebb)s etme*. : vahhi#& #)nyay" bir tek par6a halin#e& ! rl ca& ira#eli& # y' ve he#e1 sahibi olarak al'"lar. @)nk) b(yle bir #)nya '(r)!)ne sahip olan cehaletten kor nm !& )mitsi*lik ve karamsarl"%a mahk m olmaktan k rt l+ m !t r. 3ilin6li& a6"k bir #)nya '(r)!)ne sahiptir.

IL,
Dİ%MF9 "@9İ8İ

5apmalar"n k(k) olan b ')nk) cehalet ilme kar!" #e%il#ir. >lmin& b cehaleti orta#an kal#"rma#"%" '(r)yor *. @ok !)k)r<X= o ka#ar 6ok cahil Olim '(r)yor * ki& b(yle ilim& cehaleti yok etmeksi*in insan"n *ihnine sa#ece bir miktar il'i sok yor. 3 ilimli cehalet& ! r ve ay#"n '(r)!e kar!"#"r. @)nk) b nlar"n ikisi birbirin#en ayr"#"r. Ken#ini bilme ve ay#"n '(r)!& Ab Ali 5ina 'ibi bir b)y)k Olimin bile sahip olma#"%" bir!ey#ir. Ama 3ilOl 'ibi ok ma ya*mas" olmayan 9abe!li bir k(le b na sahiptir. 3 (yle bir '(r)!t)r ki& ')n)m)* #)nyas"n#a sa#e bir i!6i ve k(yl)n)n b '(r)!e sahip olabil#i%ini& ama bir )niversite hocas"n"n& bir sosyolo'& bir #in bilimci ve her!eyi bilen birinin sahip olama#"%"n" '(rebiliyor *. >lim& (*el kavramlar" bilmektir. Ama b bilime& ay#"nl"k ve ! r verme*. T"pk" b)t)n evlerin n maralar"n" ve i6in#e ot ranlar"n ismini (%renip& e*berleyerek #i%erlerinin bilme#i%ini bilen biri 'ibi. Ama b & bilen ki!iye ! r ve bil'i >lmi ka*an#"rmam"!t"r. 3(yle ilim& ilim #e%il#ir #ememi* m)mk)n#)r. 3 ise sa#ece ona ihtiya6 hissetme#i%imi* i6in s(*kon s # r. A%er m hta6 ol rsak& o #a ilim ol r. Ne ilme& yasal haklar"n#an ve imtiya*lar"n#an 1ay#alan"ls"n #iye #iploma veriyorlarX 3 '(r)!& insanlar#a mey#ana 'elen sanat& 1else1e ve teknik (tesi ilim e%itim ve (%retimle bir ili!kisi olmayan ilim#ir. Kim 5okrat0"n 25ophCa2s"na 5ahip 8l rsaV 5)r6me* 3 ilmi& 5okrat0"n 25ophia2 olarak isimlen#ir#i%i ilim#ir. Diyor ki: 3i* hepimi* 25ophia2n"n pe!in#eyi*&& 25o1ist2 olmaya 6aba harc"yor m. Eisa'or #iyor ki: 5o1ist olam"yor * ve 25ophia2ya la!am"yor *. 3i* 2Ehilosophia2y"*. Yani 25ophia0y" sevenler. 3il'iyi ar* lay"p sevenleri*. Makat ona la!am"yor *. @)nk) o& 6ok y)ksektir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

120
E hal#e Eisa'or0 n na*ar"n#a b(yle y)ksek olan ve ele 'e6meyen ilim& reva6ta olan ilim #e%il#ir. Reva6ta olan ilme la!"labilir ve tecr)be e#ilebilir. 5okrat ve Eisa'or0 n maksa#" maveraC bil'i#ir& maveraC '(r)!t)r. 5okrat0"n #eyimiyle: Kim 5ophia 0ya sahip olsa asla s)r6me*. 3 n n ilim (tesi& maveraC bir '(r)! ol# % a6"kt"r. AhlOk"n& 'i#i!at"n& 1"trat"n ve insan h y n n )*erin#e etki#e b l n r. >n+5anm kontrol e#icisi ve m)kemmele!tiricisi#ir& Olimle!tiririsi #e%il. Aski >ran0#a 3eya* Ak"l Aski iran0#aki Rer#)!t 'ibi b)y)k !ahsiyetler ve ba*" anlay"!lar i6in 2beya* ak"l2& 2k tsal ak"l2 2spen# #erme*2 veya 2spen# men2 #iyorlarV yani 2beya* ben2. 2:en2 yani 2mantalite2& '(r)!& '(r)! sahipli%i. Y nan0#a 25ophia2 #e#ikleri !ey. 8 hal#e beya* '(r)! ilmC& 1else1C ve sanatsal '(r)!ten ayr" bir !ey#ir. 5iyah '(r)! olmas" #a m)mk)n#)r. Ay#"nl"k 3a%"!layan K tsal 2Ni#eya2 K"v"lc"m" 3 & 9int0te 2Ni#eya2 olarak isimlen#irilen '(r)!t)r. 3 ne#enle 2Ni#eya2 insan"n anlay"!"n"n ve # y' s n n #erinli%in#e bir 6e!it (*el '(r)! ve k tsal ay#"nl"kt"r. K"v"lc"m 6ak"nca evrenin hakikatlar"n" insan"n sa1 ve temi* i6ine yans"tmakta#"r. 8 *aman insan& o akl"n ve o '(r)!)n ')c) ile hakikati b labilmekte& ken#isin#e hakikatlar" hissetmekte#ir. 9akikat insan"n i6in#e yer e#inir. 9akikat ile ken#isi aras"n#a yak"nl"k # y' s hisse#er. >nsan ol# % i6in *atC #e%i!im '(sterebilmekte#ir. 3 & 2Ne#a2 #inini ve 2Ne#a2 kitaplar"n"n& hep 2Ni#eya2n"n pe!in#e ol# % n ortaya koymakta#"r. K r0On0#a >lim ve 9ikmet 4 r# r 25ophia2& K r0On0"n 2hikmet2 olarak a#lan#"r#"%" !ey#ir. 9atta e%er ilim #iyorsa bile& yine hikmet anlam"na#"r. 3ir
S

21#
Dİ%MF9 "@9İ8İ

rivayette !(yle #enir: 2>lim bir n r# r. Allah <on = #ile#i%inin kalbine koyar.2 3 ilim& :evlOna0n"n bahsetti%i a#i ilimler#en #e%il#ir. 3 n r# r& o ise bir ara6t"r. 3 n r# r hi#Oyet e#iyor& o bir ara6t"r ')6 veriyor. 3 Eromethe s0 n insana ba%"!la#"%" mave+raC bir ay#"nl"kt"r. 9ikmet $"'minin Yiti%i#ir

3 hikmettir ve 2hikmet m)0minin yitik mal"#"r2 el+hikmet) #alleh)0l+m)0min2. 3a*"lar" 2Dalleh 0y sap"kl"%a %rat"c" anlam"n" vermi!ler#ir. 3 n n sebebi ! # r: 5onraki as"rlar#a hikmeti Y nan 1else1esi anlam"na alm"!lar#"r& ki b 1else1e sap"kl"%a #)!)r)c) olm !t r. 3 anlam& Y nan 1else1esi i6in #o%r # r #a. 9alb ki hikmet& K r0On0"n metnin#e var. Y nan 1else1esin#en ar"nm"! ve temi*#ir. :)0minin 1else1e (tesi kay"p mal" anlam"n#a#"r. Yani iman& k #ret& 2vi#eya2& 25ophia2 ve 2k tsal be+ ya* akl"2 aramaktan ibarettir. Ne#a #ininin #eyimiyleV 2Ni#eyO0y" ta!"mayan& on#an *ak olan& '(r)!le beraber olmayan her ilim 2Zvi#yO2#"r& cehalettir. $ehalet ilmi k(r ilim#ir. Ne#a ilâhîsi Ne#a ilOhCsin#e #aima 2b(yle i!it2 #eniyor. D)n 'eceki incelemem#e bir#en ! noktay" anla#"mV Ne#Olar#a ilOhCler& #aima b tar*#a ba!l"yor veya b kavrama #ayan"l"yor. 23 s(* i!itil+mi!tir2& 2b(yle i!it2& 2i!it2& 21alan )stat birin#en i!itti2. Yani >!itmeye& i!itme # y' s na& k la%a #ayan"lmakta#"r+ Ne#O0n"n i!itmeye ve i!itme # y' s na #ayanmas" 6ok hassas bir kon # r. 3 benim i6in 6ok (nemli#ir. 9er ne ka#ar ilmC #ayana%" bilmiyorsam #a. Yeni anla#"%"m#an b n 6ok (nemli olarak hisse#ebilirim. 3elki #e 'er6ekten (nemli ol ! n#an b hisse kap"l"yor m. Mars6a0#a b t)r#en 6ok say"#a #eyim var#"r. :eselO: 2>nsan"n k lak yol yla !i!manlamas"2 veya2s(* # yan a#am2& 3 n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

211
#an #a k la%a (nem veren U*el bir '(r)!)n ol# % anla!"l"yor. Do%r anlayan& #o%r '(ren& #o%r lay"c"... a#am #enmiyor. 5(* i!iten #eniyor #a s(* s(yleyen #enmiyor. 3 ra#a !im#i 2:c Do+ lin2 teorisini #aha iyi kavray"p (nemini anl"yor m. $# Do(lin Teorisi :c Do lin Teorisine '(re (%retimin ilk a!amas"& k lak ve i!itme yol yla#"r. :c Do lin0in 2>nsanl"k Tarihin#e K)lt)rlerin& A%itim ve U%retim Tipinin De%i!mesi2 isimli bir teorisi var. Diyor ki :2>nsanC k)lt)rlerin #e%i!mesi tarihiV <e%itim+(%retim& ilim ve mari1et= )6 #(nem katetmi!tir. 3irincisi& k lak #(nemiJi!itme #(nemi#ir.2 Yani ne bir kitap ne ok ma& ne #e ya*ma olm !t r. :eselO& b #(nemin !airi& ne bir #ivan ok m !t rV ne kitap& ne mekt p& ne 'a*ete& ne makale. ?(*le bir!ey <bil'i= e#inmemi!tir. $ahiliyye D1meminde >!itmeye Dayalı U%retim >mr 0B+Kays 'ibi Arap cahiliyye !airleri& #eve )*erin#e 6(l#e 'ittikleri *aman& ')ne!in bat"! ve #o% ! n#a& 6(l)n kalbin#e !iir s(ylemi!tir. Şiirin#eki her kon & Uka* Ea*ar"0n#a i!itti%i !eyler#ir veya :esci#)l+9aram0#a& 1alanca kabile aras"n#a i!itti%i kon lar#"r. K"sacas" on n bil'i ve haberleri i!ittikleri#ir& ok # klar" #e%il. $ahiliyye #(nemi !airi& bir yer#en bir yere yapt"%" yolc l % n#a& !iirlerini ya #ostlar" veya yol arka#a!lar" i6in ok m !t r. 8nlar b n i!itmi!& (%renmi! ve yaym"!lar#"r. .slâm'ın .lk D1neminde U%retim 4as"l#"Y >slOm0"n ilk #(nemin#e& Eey'amberin <s.a.v.= ya*"lmas"n" emretti%i& K r0On Oyetleri #"!"n#aki kon lar #a b(yle i#i. 3 onlar i6in 6ok *or# . 8k ma ya*malar" k"tt". Ş(yle ki 9a*ret& :e#ine0ye 'el#i%i *aman kOtibi& e#ebC ya*"lar i6in bir Yah #i i#i. +Antelekt)el hen)* mey#ana 'elmemi!ti& sonra mey#ana 'el#i ve i!leri bo*# .+ Eey'amber0in kon !malar" i!itilip& kay#e#ili+
2=2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

yor# & kalbten kalbe #ola!"yor# . :)0minlerin Amiri Ali0nin <a.s.= h tbeleri <4ehc 0l+3ela%a= *ihin ve kalbler#e #ola!"yor# . 5onraki #(nemler#e b i!itilenler& ya*"ya 'e6iril#i. Kon !malar& rivayetler ha#isler ve h tbeler te#vin e#ilip& ya*"l#". 8 hal#e ya*" ve kitabetin olma#"%"& *ihinsel ve fikrî k)lt)r)n mey#ana 'elme#i%i #(nem& i!itsel #(nem#ir. U%retimler& hep i!itme ve on e*berleme kolay#"r. 5onra ya*" ve kitabe mey#ana 'elince halk 1ikirlerini& inan6lar"n" ve mesaPlar"n" i!aretler veya kelimeler !eklin#e +# var& kemik& tahta& ta!& #eri ve ka%"#"n )*erine ya*#"+ 3 nlar" art"k i!itmiyor& ok yorlar#"& #)!)n)yorlar ve 1ikir y)r)t)yorlar#". 8 hal#e k)lt)r a#aml"%" b(yle i!itsel #e%il#ir& *ihinsel#ir& '(rmeye #ayan"r& na*ari#ir. ?(*& te1ekk)r)n arac"#"r& k lak ise anlam" #o%r #an al"p *ihne ileten#ir. 4()"nk" ?%ren#ilerin 21rsel 4il)ileri

A%er b ')nk) (%rencilerin bil'ilerini '(*#en 'e6irirseni* y)*#e #oksan& #e1terlere& kitaplara& 1otokopilere& teksirlere ve ya*"lara #ayal" ol# % n '(r)rs)n)*. >!itmeye #ayanan" ise m htemelen y)*#e on veya b civar#an 1a*la #e%il#ir. 9alb ki be#evi insan"n s(*)n) nakletmesi& #aima i!itme yol yla#"r. 8 0#e#em !(yle #e#i& ben cevaben !(yle #e#im.0 3 ise& 01alan kitap& 1alan say1a& 1alan makale& 1alan 'a*ete ve der)i' #iyor. 8& s(yleyen ve i!ten insanlar"n a#"n" veriyor. 3 n n k)lt)r)n)n& *ihinsel <ve k ramc"= ol# % belli#ir. 8n n ise i!itsel ol# % . Ne#Oiar ve Ne#a k)lt)r)& topl m n hen)* *ihinsel 'eli!meyi ve tekOm)l) ka*anma#"%"& (%retim ve k)lt)r)n i!itsel ol# % bir #(nem ile >l'ili#ir. >slOm0#a ise her iki #(nemi '(r)yor *. 4()"nk" Capay i&itsel ?%retim :c Do lin #iyor ki: 23 ')n (%retim ve te1ekk)r& ikinci #e1a tekrar i!itsel #(neme 'eri #(nm)!t)r. Ama yapay bir !ekil#e. Devir sinema #evri& televi*yon& tiyatro... #evri#ir.2 3 nlar ')n 'e6tik6e kitab"n yerini al"yorlar. Eek 6ok mo#ern topl m bil'ile+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1.<
rini sinema#an& kasetten& ilmC kon1eranslar#an& tiyatro#an vb.0#en al"yorlar. 9atta (%retim#e televi*yon etkin bCr !ekil#e s(*kon s # r. <>!itsel #(neme 'eri #(n)!.=2 3 n nla varmak iste#i%im son 6 ! # r: Ne#a topl m ok ma ya*ma bilmeyen bir topl m 'ibi& 'eli!memi! bir k)lt)re sahiptir. DinC kitab" i!it+ meye ve k la%a #ayan"r. 3 sebeple :c. Do lin0in teorisine y' n olarak +y)*#e y)* ilmC ve apa6"k bir te*#ir& bir varsay"m #e%il#ir+ Ne#a kitab" 'ibi K r0On0"n #a& pey'amberin ve milletinin )mmC olmas"& topl m n n hen)* *ihinsel (%retim a!amas"na 'e6memi! olmas" ne#eniyle i!itsel olmas" 'erekir& #aima k la%a& i!itmeye ve i!itilmemi! olmaya #ayanmas" 'erekir. >slOm Eey'amberi >slOm Eey'amberi ok mam"!t"r& ya*mam"!t"r& 6obanl"k yapm"!t"r. K r0On0#a #a sarih olarak belirtti%i 'ibi pey'amber ken#i eliyle bir ya*" bile ya*mam"!t"r& ok ma bilmiyor# . 3a*"lar" #iyorlar kiV ok yabilir#i ama ok ma bilmiyor# . +3a*"lar" #iyorlar kiV ok yabilir#i ama ok mam"!t"rX 3 nas"l bir s(*#)rY Eey'amberin son i1tihar" on n ok yamamas"#"r. :eselO& 2$ambri#'e2 #iplomas"na sahip olmay" i1tihar sananlar& ken#i hayallerine '(re Eey'amberi #e b(yle y)celtiyorlarX 3ir beye1en#i& bana samimiyetle <X= +ki ken#ilerini severim+beni& ni6in >slOm Eey'amberi 6obanlar *)mresin#en#ir #e#im #iye ay"pl"yor# . 29alb ki e!ra1tan#"r2& #iyor# . 4erenin e!ra1"Y K rey! e!ra1" m"Y 8nlar"n bir hayvan #erecesin#e bile #e%ere sahip ol# % n kab l etmiyor m. Aristo0n n sav n# % b)t)n #)nya#aki sa#ece yirmi veya ot * aile<X= 3 ara#a K rey! asilleri #e bi*im :e*anin0in hanlar" ka#ar #e%ere sahiptir8= 8 hal#e e!ra1l"%"n Eey'amber i6in ne i1tihar" varY 28k yabiliyor# ama ok mam"!t"r0 #emek ne anlam ta&ıyabilir/ ResQl) Akrem'e <s.a.v.= han'i !ere1i ka*an#"r"yorY 8n n *aman" )mmC#ir& topl m )mmC#irV hepsinin bil'isi i!ittikler#ir. Topl m bir me#reseye bile sahip #e%il#ir ki *ihinsel a!ama+

1.=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ya 'irmi! ols n. 3(ylesi bir # r m#a K r0On& #i%er kitaplara koy# % n * isimlerin <:eselO: Mars6a bir #ilbil'isi kitab"n" el+3ahr 0l :evac 1i Derreh 0#+Dibac #iye isimlen#irmeleri 'ibi= aksine sa#e& mesaP 'etiren ve tayin e#ici bir isim#ir. K r0On0"n >lk :esaP" 28k 2# rV >!it De%il K r0On& yani ok nacak !ey kavram"n"n *ihinsel #(nemin kavram" ol# % n '(r)yor *. ?elmi! olan ilk mesaP& #erin& hayret verici ve ol# k6a #ikkate #e%er#ir. Ummi bir topl ma tebli% e#ilmesi i6in& )mmC bir insana 'elen ilk mesaP i!it #e%il#ir. 28k 2# r. A%er i!it olsay#" )mmC pey'amber rahat ol r# & 0i!itiyor m0 #er#i& ama 2ok 2# r. $ebrail vas"tas"yla 'elen i!itme !eklin#eki bir mesaP #e%il& belki ipek k ma! )*erine ya*"lan& '(*leri (n)n#e b l nan Oyetler#i. 28k 2 #iyor. 28k yam"yor m2 #iyor& bo%a*"n" o ka#ar s"k"yor ki (l)m) hisse#iyor& b"rak"yor ve 28k X2 #iyor. Tekrar 2ok ma bilmem2 #iyor. Tekrar s"kma& (l)m # y' s ve 1erman: 28k X2 Ancak )6)nc) #e1a ok ma ')c) b labiliyor ve ok yor. Ne tarihle ok ma #(nemi ba!l"yor. >nsan& *ihinsel a!amaya& 1ikrC (%retim #(nemine 'iriyor. Ayn" *aman#a b hareketi& b 1ikrC ve *ihinsel k)lt)r #(nemini ba!latan kimsenin ken#isi )mmC#irV ok ma bilmiyor& ya*ma bilmiyor b n#an (nemlisi i!itsel bir topl m#a#"rV topl m ok ma ve ya*ma ile a!ina #e%il#ir. K r0On0"n Rihinsel U%retim ve K)lt)rel Sembolleri :)rekkep& kalem ve ya*mak& K r0On0#a *ihinsel ve k)lt)rel semboller 'ibi#ir.

9ayret verici olan !ey& b nlar"n #)!)nme ve te1ekk)r #e%erine sahip olmas"#"r. Yoksa Apollo BK0)n at"l"!"n#an sonra b n K r0On0#an 6"karmam"* 'erekme*X :)rekkep& kalem ve ya*#"%" !eyler... 5embollere #ikkat e#ini*& hepsi tam olarak *ihinsel (%retim ve k)lt)rel #evrenin sembolleri#ir. K r0On0"n #i%er bir ismi 2Kitap2t"r. Al"nya*"s"& b)t)n varl"k Olemini #(n#)ren !eyin& b)t)n hakikatlar"n& kan n ve Olemin kan nlar"n"n on#a t t l# % <kor n# % = kitap.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1.>
2;evh+i :ah1 *0# r& 2K>tab+" :)bin0#ir& 25 h 10t r. K"yamet #e& hesap ve kitap #(nemi#ir& incelemeler #(nemi#ir. Amellerin tart"lmas"& ka#er& key1iyet ve incelemelerin t)m) ya*"ya ve kitaba #ayal"#"r. 9erkesin amellerinin son c ve ka#eri sa% eline veya sol eline ver#ikleri kitapta ve bir ya*"#a#"r. 3 sembollerin hepsi (%retim #(neminin sembolleri#ir. >!itsel ve k la%a #ayanan k)lt)r #(nemine ba%l" olan b cebri ve apa6"k kan n n aksine& !im#iki #(nem#e s(ylenen her!ey o #(nemin *"##"#"r. 8 #(nemin karakterinin *"##"#"r& o #(nemin milletinin *"##"#"r.

SDCDI:D L8CT TEF:3M3
9int inanc"n"n ilk esaslar"n" ve tanr"lar"n" bir #i%er ot r m#a anlataca%"m. Şim#i o #inlere 'iri! olacak birka6 anahtar#an bahse#ece%im. 3 & *or olan i!imi*i kolayla!t"racakt"r. 9int topl m n n s"n"1sal olmas" b c)mle#en#ir. 9int topl m n n s"n"1l" ol ! 9int topl m a6"s"n#an nihayetsi* #erece#e Unemli#ir. @)nk)& 9int topl m her topl m#an #aha 6ok s"n"1l" bir topl m# r. 3 ')n s"n"1lar& resmC ve kan nC tekellerini 6o% nl kla kaybetmi!ler#ir +'er6i resmen kaybetmi!ler ama 1iilen sahip tirler.+Ama 9int0te hen)* 2kast2 anlam" ile s"n"1lar mevc tt r. D)nyan"n en k vvetli& en s)rekli& en som t s"n"1" !eklin#e s"n"1 ak"m"n#a ve #)nya#aki 2s"n"1sal topl m2 bak"m"n#an en belir'in (*elliklere sahiptir. 3irincisi: 5ava!6" 6ehreler. 3 nlar sal#"r'an kabilelere li#erlik yap"yorlar. AryaCler& 9in#0e ilk 'el#ikleri *aman& ilkel kavimleri bir kenara atar ve topl m te!kil e#ince s"n"1sal a6"#an iki 6ehre belirir. 3irisi& sal#"r'an kavme li#erlik yapan sima. Yerlilerin topraklar"n#a yerlilerle sava!"r. Yerlileri yok e#ip ken#isi ora#a ya!ama ar* s n#a#"r. T"pk" Avr pal"lar"n& Amerika0ya '(6lerin#e yerlilerin ipe 6ekilmesi& ka#"nlar"n"n ev#e hi*met6i yap"lmas" 'ibi. Ac"mas"*
21/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

olan sal#"r'anlar"n& b nlar"n e1en#ileri olmalar" 'ibi. 3(yle bir yerin #)!)n)rlerinin mal*emesi& hokkaba*l"kt"r. NNestern 1ilmlerin#e Amerika0n"n ke!1e#ilip ele 'e6irilmesin#e millerin li#erlerinin 6ehresi ')*el belli olmakta#"r. Zryailerin >ran ve 9in#0e '(6lerin#e #e b sava!6"lar& !(valyeler& s)variler ve macerac" k)stah halk& basit halktan ayr"lmakta#"r ve belir'in#ir. 9in#istan0#a b nlara 2Ka!eserya2& 2Ki!aterya2 veya 2Ka6a+terya2 #iyorlar. 5ava!6"lar anlam"na 'elir. 3 nlar& Ka!ateryalar& i!ba!"na 'el#ikleri 'ibi h)k)met k r yorlar& siyasC ve sosyal k #reti ele 'e6iriyorlar. 9)k)meti verasetle ailelerine 'e6en !ekle #(n)!t)r)yorlar. Ka!etaryalar& Yani 9int !eh*a#eleri ve s ltanlar" silsilesi& Zryailerin 9in#0e 'elmesi ile #o%an b ilkel *)mreyi '(stermekte#ir. >kincisi: 9alk"n r hsal ihtiya6lar"n" 'i#eren 2a*i*ler 2in 6ehresi. >kinci sima& a*i*lerin ve k tsallar"n simalar"#"r. 3 nlar 9int halk"n"n mOnevi ve r hsal ihtiyac"n" 'i#ermi!ler#ir. AryaCler (rt)l) ve 'aybC k vvetlere inan"yorlar#". Daha (nce #e s(ylen#i%i 'ibi r hperestlik ve animi*m onlar"n ilkel #ini i#i. Tabiat"nV ormanlar"n& "rmak kenarlar"n"n& #a%lar"n ve karanl"klar"n habis ve !erli r hlarla& cinlerle #ol ol# % na inan"yorlar#". D)!man r hlar"n"n& ba!lar"n"n etra1"n#a #ola!t"%"n" ve her an ken#ilerine #arbe v rmalar"n"n m)mk)n ol# % na inan"yorlar#". 9ay"r tanr"lar" #a var#". Atalar"n"n r hlar". K rban& say'"& (v') ve hat"rlanmaya m hta6 atalar. 8 hal#e yerlileri teslim alacak ve onlar"n topraklar"n" *apte+#ecek sava!6"lara& Ka!etaryalara m hta6 ol# klar" 'ibi& k(t) r hlar" ve !er k vvetleri *apte#ecek hay"r ve sev'i k vvetlerini ve t 1an tanr"s"& b %#ay tanr"s"& yer tanr"s"& ya%m r tanr"s"... 'ibi b)y)k tanr"lar"n sev'isini celb e#ecek !ahsiyetlere #e ihtiya6 # y yorlar#". 3 k(t) ve !er k vvetlerin #e1e#icileri& hay"r& sev'i ve !e1kat k vvetlerini& tanr"lar" celb e#iciler& 3rahmanlar veya r hanCler i#i.
Dİ%MF9 "@9İ8İ 21?

3(ylece hemen ba!lan'"6ta b sal#"r'an kabile#e iki s"n"1 som tla!t". 3iri 3rahmanlar& #i%eri ise Ka!ateryalar. W6)nc) ve #(r#)nc)s): @i1t6i ve sanatkOr: @i1t6iler& yerle!ik ot r m n se6)mesin#en ve *iraat"n ba!lamas"n#an sonra ortaya 6"kt"lar& )6)nc) s"n"1 say"l"yorlar. 5anatkOrlar ve k(leler ise #(r#)nc) s"n"1" te!kil e#iyorlar#". Ş(yle ki& #aha (nce #e#i%im 'ibi sanat i!i ile %ra!anlar *iraat #(nemlerin#e 6i1t6iler#en #aha #)!)k bir makam sahiptir. 3 n n (rne%ini !im#i k(yler#e ve a!iret ya!ant"lar"n#a '(r)yor *. 9i6 toprak sahibi olmayan 6i1t6i& e1en#inin topra%" )*erin#e i! yap"yor& sosyal prestiP <meselO= kilit yapan bir #emirci#en& y lar yapan bir sanatkOr#an veya #i%er sanatkOrlar#an #aha )st)n#)r. 3 y)*#en sanatkOrlar"& k(lelerle ayn" sa1tan say"yorlar. 3e!incisi: ZryOi olmayan necis yerlilerX 3e!inci s"n"1 2Deravi # 9er#ir& yani Zryailerin #"!"n#aki yerliler#ir. 3 nlar ZryaC 9int topl m n#a ya!ayan necis say"lan bir s"n"1t"r. 3 nlar !im#i #e var#"rlar. ?er6i ?an#i& ilk #e1a onlar" Allah0"n k llar" olarak isimlen#ir#i ama halk b na inanmam"!t"r. Şim#i bile e1en#iler <veya Racalar= b necis<X= )cretliler para ver#ikleri *aman paray" yapraks" bir!eyin i6ine sar"p ar"yorlar. Neya ellerin#e t tt klar" tasa at"yorlar kiV nefislere b la!mas"nlarX @ok insanc"l olanlar1X= art"k yiyeceklerini ormanlar ve necislerin olma#"%" yerlere '(t)r)p b"rak"yorlar ki& sonra mahr m& yoks l ve a6 necisler 'elip yesinler. 8 hal#e 9int0te be! s"n"1 '(r)yor *. 3 nlar s"rayla& 3rah+manlar& Ka!ateryalar& 6i1t6iler& k(leler& sanatkOrlar ve esna1lar& necis ve yabanc" s"n"1. 3rahmanlar <R hanCler= 3rehmenler& 9int topl m n n en ')6l) s"n"1"n" te!kil e#iyorlar. 3)y)c)l)k ve totemi*m #(nemin#e se6kin bir s"n"1 ol# klar"na inanıyorlar. 3 nlar insanlar ile r hlar& 'i*li ve 'aybC

1./
Dİ%MF9 "@9İ8

k vvetler aras"n#aki arac"lar olm !t r. 8nlar"n tekelin#e olan bir teknik ve 1enne sahiptirler. 5onra makamlar"n"n #evrini irsC bir esasa #ayam"!lar#"r.

4rahmanların An 4"y"k .&i '(rban 'esmektir
3rehmenler en b)y)k '(revleri& tanr"lar ve iyi r hlar i6in k rban kesmektir. K rban kesmekle sa#ece tanr"lar"n il'isini 6ekmi! olm yorlar. 3elki tanr" ve tanr"lar a6t"r& kan ve et istiyorlar& k rbana m hta6t"rlar. 3 meselenin& ilkel #ini r h n 'i*le+mi y(nlerin#e hatta ileri #inlere bile mevc t ol# % na #ikkat e#ini*. 3 #inlerin ken#isin#e #e%il& 1ertlerin #inC r hlar"n#a. :erasimin ba!lan'"c"n#a 6ok sa#e olan b ameli& pe#erin ok # % 'ibi ken#isi #e yerine 'etirebilir#i. @)nk) 6ok a6"k mena+sik ve amellerin toplam" olan b sa#e # y' sal i!& O#eta bir lo'aritma cetveline #(n)!)yor ve (*el bir s"n"1"n tekelin#e ortaya 6"k"yor. 8nlar"n #"!"n#a kimse i6in i6in#en 6"kam"yor. Ken#ili+ %in#en onlar"n b i!in sor ml l % n y)klenmeleri 'erekiyor. @)nk) #i%er birinin son 6lan#"rmas" m)mk)n #e%il#ir.

.& 'arma&ık Dls(n Diye .laveler Captılar
:eselO #aha (nce )6 mem r n i#are etti%i bir sosyal i!& <hatta 6o% nl k b i!te biri 1a*lay#"= ara#an iki sene 'e6tikten sonra ayn" i! i6in ba%"ms"* bir te!kilata sahip ol yor *. ?enel m)#)r)& ba*en ba%"ms"* bakan" bile ol yor. 8 *aman o )6 ki!iyle bir ')n#e son 6lanan i!& b 'eni!& * n )nite& 6ok karma!"k& acaip ve 'arip esaslara birbirine 'irmi! teknikle& o ka#ar 6ok i#arC ka#emelere& 6e!itli sor ml l klara ayr"l"yor ki i!e ken#ili%in#en 'em v r lm !& i!ler aksam"! ol yor. A%er i! basit olarak yerine 'etirebilirse ken#im 2yapabilirim2 #iyebilirsin. Ama seni (yle kork sar"yor ki& h"rs"n#an bar ta #(n)yors n. Ror i!tir& basit olarak yerine 'etirilen bir!ey #e%il #iyors n.

Dİ%MF9 "@9İ 8 İ 1.0 A&k 4a%lantısında 4ekletmek ve Dyalamak ;i,in/
:eselO& birini& 'elip bir ka#"nla erke%in evlilik ak#ini yap& #iye 6a%"r"yorlar. Ak#i yapacak olan ay#"n 1ikirli bir r hanC i#i. 2U%le#en sonra 'elirim2 #e#i. 2U%le#en sonra iki saat vaktini* var m"Y2 #e#iler. <R hanC=: 24i6in iki saatY 3ir #akika yeterli#ir&2 #e#i. 24as"lY2 #e#iler. 2?elece%im '(receksini*&2 #e#i. ?el#i& # r# % n '(r#)ler. @ay i6erken #e akti yapt"&.<i!ini bitirip= yola #)!t). 23 n n& bir merasim olma#"%" acaba #o%r m Y2 #e#iler. 24i6in olmas"nY2 #e#i. 28 hal#e ni6in o ka#ar karma!"k

yap"yorlar2 #e#iler. 2A%er yapmasalar#"& yol na kelle !ekeri ve birka6 havl atar#"n"*. Ama !im#i *orl k ve masra1 ol yor. 8 hal#e teknisyene ihtiya6 # y lmas" i!in teknikXestirilmesi 'erekir.

$ezarların 4a&ında '(r'ân Dk(nması da Drtaya 4irtakım !esaplar :ıkarıyor
5a#e bir amel olan k rban kesme i!lemi& (yle !ekillere b)r)n#)r)lerek ortaya 6"k"yor ki& k rban kesme merasimiyle il'ili birka6 bin say1al"kV )6 ciltlik kitaplar ya*"l"yor. Koy n n ba!"n"n kesilmesi o ka#ar basit #e%il #iyor. 8 a#am#an 'eri#e ! s(* kal"yor. :e*arl"ktan hayret ve !ikOyete ba!la#"& 2b ')n annesi+ne+babas"na k"*an herkes 'elip K r0On ok y c s ol yor. K r0On ok y c l % n n ve ha1"*l"%"n"n basit bir!ey ol# % n #)!)n)yorlar.2 Devamla& me#resenin kap"s" #"!m#a i!itti%i !eyleri s(ylemeye ba!la#"& 2meselO: As"l olan mastar#"r& mastar#an #ok * tar* ortaya 6"k"yor& her tar*#an birka6 tar*& e%er hepsini s(ylemek istersen ba!"n a%r"r.2 8 hal#e insan K r0On ok mak iste#i%i *aman& b)t)n b nlar"n hesab"na vak"1 olmas" 'erekir& yoksa kab l olma*. ?(r)yors n * ki ortaya teknik 6"km"! ol yor. A%er tekni%ini yapma*sa 1ak bir para verip 'i#iyors n. Ama m)!tak& bab& 6e!itli b(l)mleri say#"%" *aman , t)men#en a* vermeye tan"yors n. <3ahsetti%imi* teknik b # r& #ikkat e#ini*X= :ekanik bir i!i son 6lan#"r#"%"n"* *aman& ne he#e1ini* ne #e niyetini*i etkili+

112
Dİ%MF9 "@9İ8İ

yor. 5 y ate!in )*erine koy# % n * *aman y)* #erece#e kay+nacakt"r& hata yapt"%"n"* yer#e kaynama*. 5 y tahlil e#ip& 6(*)mle#i%ini* *aman katali*(r) n t yorsan"* 6(*)mlenmeyecektir. A%er #(kerseni* !artlar ha*"rsa si* kim ol rsan"* ol n& niyetini* ne ol rsa ols n& b i! olacakt"r. @(*)mleme olacakt"r& ister el#e e#ilen oksiPenle insan" (l#)rmek isteyin& isterse bir insan" (l)m#en k rtar"n b i! olacakt"r. Teknik i! i6in 1ark etme*+ 2Riy' Ne#O2#a !(yle ya*"yor: 2... K rban e%er 'erekli& #ikkatli !artlar" ve h)k)mleriyle yerine 'etirilirse he#e1 ve m)kO1at"na la!"r. AhlOkC y' nl % ta!"masa bile. Amelin temi* ve halis he#e1ini yerine 'etirmemi! olsa bile. 3 i!te hi6bir !ekii#e ! r ve bil'i olmasa bile.2 3 bir teknik i!tir. T"pk" teknik h)k)mlere '(re yerine 'etirilmesi 'erekir& A%er yerine 'etirilirse he#e1e isabet e#iyor yoksa hi6bir !ekil#e bir etkisi yokt rX 9acc :enasiklerin#e Acemi 3ir Şahs" Yersi*li%e Rorlama :ekke0#e '(r#)m. 3iri& bCr a#am"n yakas"n" t tm ! ve !(yle #iyor# : 2A%er b har1leri ve 2*a2 har1ini ken#ine (*') haliyle tela11 * e#eme*sen <ki Araplar #a e#emiyorlar= senin b)t)n b hacc"n& or c n& nama*"n bOt"l#"r. 3 bOt"lhk ne#eniyle han"m"n #a sana haram#"r.2 ?)*el& bi* nas"l Arap olal"m ki evlili%imi* #o%r olarak ortaya 6"ks"nY 3irincisi& 2ben ken#im ok ma#"m. Eara ver#im benim i6in ok # lar. Miyat" #a belli#ir. Rivayetler#e IL ila -L riyal olarak nakle#ilmi!2 #e#i. 5onra b"rakm"yor# V 2'el senin niyetinin k"raatini #)*elteyim2 #iyor# . 3 ne t ha1 !eyY 4iyetin k"raatiYX <niyetin k"raata y' n ok n ! #a ne #emekY= >slOm 2Ameller niyete '(re#ir2 #emi! bak"n"* ne ka#ar #e%erliX 8 hal#e niyeti k"raata y' n olarak #)*')n ok mak 'erekir #iyor# . Teknik ol# % n '(r)yors n *. 9alb ki ameller tekni%e '(re#ir #emiyor. Amel e#en a#am& e%er b har1leri& #)nyan"n
Dİ%MF9 "@9İ8İ

11.
b)y)k m)*isyenlerini& 1ilo*o1lar"n"& hayrette b"rakacak !ekil#e tela11 * e#er #e ken#isi y' n bir insan #e%ilse& ! r ve y' n+l % yla yapt"%" an#a bir #e%i!iklik ol !t rm yorsa b n n be! paral"k #e%eri yokt r. 4iyet ve Amelin 9er ikisinin Do%r 8lmas" ?erekir 3 tekni%in re# ve inkOr" anlam"n#a#"r. 9er i!in ken#i kan na y' n olarak& #o%r amel e#ilmesi 'erekir. 3 n#a hi6 kimsenin !)phesi yokt r. Ama !ekli& m htevay" orta#an kal#"racak !ekil#e karma!"k yapt"lar. 9er!eyin karmakar"!"k ve kalabal"k olmas"na sebep ol# lar. 8 hal#e 1orm kor mak 'erekir. Ama asalet& 1orm#an #olay" #e%il#ir. Morm& m hteva ve r h i6in bir ara6t"r. 3)t)n #e%erler r h ve m hteva#a#"r. 3 & i#arC veya teknik bir i! #e%il#ir. A!k& # y' & ihlOs ve 1e#akOrl"k i!i#ir. >man i!i#ir. >nsan"n ken#ine kar!" ve a!k besle#i%i !eye kar!" #o%r ve #)r)st olmas" 'erekir.

3 y)*#en& #inC amelleri sa#ece 3rahmanlar yerine 'etirebiliyor. 3rahmanlann #"!"n#akilere haram#"r. 4i6in b)y)c)l)k& r hlar" *aptetme& ne*ir& tanr"lar i6in yakar"!& topl nama*lar"n e#as"& topl ihtiya6lar hep brahman"n tekelin#e#irY Rira sa#ece ve sa#ece brahman 'i*li k vvet olan 2Ş rni'O2ya sahiptir. Ş rni'O& sa#ece brahman#a ve 6e!itli #evirler#eki r hani+yette olan (*el k tsal r h ve insan (tesi (*el bir yetenektir. 9atta 9"ristiyanl"kta bile r hanClerin 2espri2ye sahip ol# klar"n" '(r)yor *. 2Aspri2& 3rahman#a ve b)y)c)#e olan& #i%erlerin#e olmayan 2Ş rni'O2n"n ayn"s"#"r. 3rahman& Ş rni'O ve y kar" ile irtibat k rabilen#ir. 8 hal#e ?zel bir 'r p ! rni'O sahibi#ir. Yani )st Olem ve tabiat (tesi k vvetlerle irtibat k rma r h veya yetene%ine sahiptir. 3)t)n #ini amellerin ve b)t)n #inC emirlerin yerine 'etirilmesi b s"n"1"n tekelin#e b l nmakta#"r. 3 s"n"1sal tekelcilik& ! r+

111
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

11<
ni'O yetene%in#en #o%m !t r. 3 onlar"n 1"tratlar"n#a mevc tt r. 3 ne#enle b n 6oc klar i6in miras olarak b"rak"rlar. Tevrat0a bak"n"*. Tanr"& HL say1a#a : sa0ya k rban kesmeyi& s)slemenin& par6alar"n"n !eklini s(yl)yor. :eselO per#elerin nas"l ol ! & per#e p)sk)llerinin yap"s" b nlar#an#"r. A%er b)t)n c)*0iyat ve te1err atla amel etmek isterlerse Apollo i6in harcanan#an birka6 misli bir masra1 ve harcama yapmalar" 'erekecektir. R hanClikleri Aynı @amanda .rsidir 3 k rban meselesi& o ka#ar karma!"k ve hassast"r ki& hayret #o%r s + >nsan Yah #i #in r hanClerinin <hahamlar"n= bile b)t)n b nlarla amel e#ebileceklerine ve i!in i6in#en 6"kabileceklerine inanam"yor. @)nk) insan"n *ihnine s"%mayan !eyler. 3 n#an #a Unemlisi b)t)n Yah #i r hanClerinin : sa0n"n kar#e!i 9ar n0 n 6oc klar" on n soy n#an olmalar"#"r. Yani ora#a #a r hanCyet irsC#ir. Ş(yle ki& Yah #ilik& 9ristiyanl"k ve 2Ne#a2 #inlerin#e r hanCyetin en 1a*la ilmC bil'i ve tan"ma esas"na& en 1a*la ilmC ve 1else1C ! r esas"na #ayanma#"%"m '(r)yor * Ş rni'O esas"na #ayan"yor. Yani 9"ristiyanlar"n #eyimiyle 2espri2ye sahip olmak& Yah #ilerin s(*)yle 9ar n0 n verasetine sahip olmak& Ne#a #ini mens plar"n"n& yani ve#aClerin #eyimiyle Ş rni'O0ya sahip olmak. 3 (*el bir r ht r. :eseCO bi*im: 3eye1en#inin bil'isi yokt r& ama ne1si iyi#ir <kalbi temi*#ir= #ememi* )ibi. .slâm'da .lim ve Takva Asasına Dayanan Taklid $er#iinin .mtiyazı >slOm0"n en b)y)k >1tihar"& r hanCyetin ilim esas"na #ayanmas"#"r. >slOm0#a #inC i! ile %ra!an kimseler& ! rni'O ve r hani+yet sahibi kimseler #e%il#ir. :iras ve irsiyetle bir!ey '(t)ren kimseler #e%il#ir. Al"!"lm"! s"ra#an a#amlar#"r& #i%er b)t)n a#amlar 'ibi. Di%erlerine '(re imtiya*lar" ilim el#e etmek i6in '(stermi! ol# klar" 'ayrettir. Ula!t"klar" ilmC tan"ma seviyesi#ir. Doktor& cerrah& 1i*ik6i& kimyac" 'ibi#ir. Tarih6i& e#ebiyat6" 'ibi#ir. >slOm0"n #in i!i ile %ra!anlar i6in resmC kavram" 2Olim2#ir& Olim olmakt"r. 9alk"n b nlarla ili!kisi (%renci (%retmen ili!kisi#ir. >lim bilmeyen bir kimse ile ilim sahibi olan"n ili!kisi ! an#a bir kalb cerrah"& 1i*ik6i ve kimyac" ile sahip ol# % m * ili!ki 'ibi#ir. 3 aklC bir ili!ki#ir. Al"!"lm"! hayat"n #i%er boy tlar" 'ibi#ir& 'i*li ve esrarl" #e%il#ir. Tekelcilik talebin#e #e b l nama*. @)nk) veraset ve 'i*li r h esas"na #ayanm"yor. 3il'i ve ilmi ka*anma esas"na #ayan"r. Ş(yle ki Şia0#a imam" *aman <a.s.=0"n naibi olan !ahsiyetin <ayn" *aman#a imam" *aman"n yerin#e ve on n vekili#ir= !(yle #eme#i%ini '(r)yor *: 23en si*in i6in y kar"#an ve 'aybtan tayin e#il#im bana itaat etmeye mecb rs n *.2 <3(yle bir!ey #emiyor= 3elki bil'i ve halk"n se6mesiyle ta+ yin e#ilmi! ol yor. 9alk"n se6mesinin sons * bir (nemi var#"r. 9alk #i%erlerin#en #aha Olim olan"n" se6iyor. 3 6ok aklC ve al"!"lm"! bir!ey#ir. 8 #i%er kon lar 'ibi #e%il#i.

TE6L8D )e Ş84K
Din sosyoloPisin#e bahse#ece%im 'ibi& ba!lan'"c"n !irk ol# % na& insan r h ve #)!)ncesinin tekOm)l etmesiyle insan"n tevhi#e y(nel#i%ine inanan Davi# 9 me0 n aksine& ben (nce tevhi# inanc"n"n ol# % na inan"yor m. Din sosyoloPisinin bir kon s n n esas"na& tarihC ve #inC bir kon ya '(re b(yle ol# % na inan"yor m. 3ir #ine mens p olanlar"n k ll k etmeleri esas"na '(re olm !t r. <Z#em0in varisi >mam 9)seyin kitab"n#a= #e#i%im 'ibi !irkin alt yap"s"& topl m# r. Ayn" *aman#a !irk #(+

nemin#e #e insan tevhi#i '(r)!)n) m ha1a*a e#ebiliyor. @ok !eylere tapan kimseler ol# k6a 1a*la say"#a ol# % 'ibi& bir tek Allah0a inanan kimseler #e var#"r. :erh m Şeyh $a1er Ş sterC0nin bir vaa*"n#aki #eyimiyle: 3)t)n pey'amberler: 2Ay insanlar hi6bir !eye tapmay"n"*& sa#ece Allah0a tap"n"* #emek i6in 'elmi!ler#ir& ben #e #iyor m ki ey halk& si* 6ok !eylere tap"yors n * 'elini* b n #e%i!tirip Allah0a #a tap"n"*X2

11=
Dİ%MF9 "@9İ8

3)t)n tarih boy nca !irk& 6e!itli !ekilleriyle mevc t olm !t r ve hOlO #a mevc tt r. Şirkin ba%r"n#a tevhi# #e var#"r. 9intli !irkin ba%r"n#a +en b)y)k !irk #inlerin#en biri& 9int #ini#ir+ 6ok y)ce ve ')*el bir tevhi# var#"r.

9A4ATD:DŞ 8:KLXS8
5on olarak bir ilOhC ok yor m ki& ve#a ilOhClerini <Upani+!a#lar0"n= e%er ok rsan"* nas"l ok yaca%"n"*& nas"l 6(*)mleyip tahlil e#ece%ini*i bilesini*. 3 sembolik& !airane ve 1else1C !ekil#e beyan e#ilen b)t)n #estanlar"& k"ssalar" tahlil etmek& 6(*)mlemek i6in bir (rnektir. @ok ')*el& #erin ve karma!"kt"r. Al"!"lm"! sa#e *ihin ok # % *aman ya alay e#er& ya !a!k"na #(ner veya b nlar" mahkQm e#er. Ama e%er bir *ihin& 6e!itli boy tlar"n" birlikte anlarsa hayret etmeye #Q6Or ol r+ Şirk0ten Tevhi#0e DinC k"ssalar"n 6o% nl % & (*ellikle insan"n yarat"l"!" ile il'ili olanlar b(yle sembolik& acaip ve hayret verici bir s"k"lm"!l"%" beyan e#iyorlar: 23iri& 2ey )stO#X +)stO# ihtiyar& rehber anlam"n#a#"rV 3rahman kaste#ilmekte#ir+ tanr"lar"n say"s" ka6t"r&2 #iye sor yor. Diyor ki: 2W6bin)6y)* tane #iyor&2 +3 & pani!a#lar"n y(ntemi ve sor tar*"#"r.+ Diyor ki: 2Ay )stO#X Do%r s(yle& 'er6ekten tanr"lar"n say"s" ka6 tanesi#irY2 2W6y)*& ot * ve )6 tane&2 #iyor. 2Ay )stO#X 3il#im& ama tanr"lar"n 'er6ek say"s"n" tekrar bana s(yle&2 #iyor ki: 28t * ve )6 tane2 2WstO#X 3 n bil#im& tanr"lar"n 'er6ek say"s"n" bana tekrar s(yle.2 +3 #inC kitab"n a6"klama y(ntemi b(yle#ir+ 2W6 tane2 #iyor. 5or yor: 2Ay )stO#X 3il#im& 'er6ek say"s" bana tekrarla.2 2>ki tane2 #iyor. 2Ay )stO#X Tanr"lar"n say"s"n tekrar s(yle&2 #iye sor yor. 23irb 6 k2 #iyor. 23il#im& ey )stO#X Tanr"lar"n 'er6ek say"s"n" bana tekrar s(yle #iyor. Diyor ki: 23ir#ir.2.2 <3ak"n"* +bi*im i6in yor c '(r)nen+ nas"l yap"c" bir kon ile #inleyicinin r h n 6okl ktan birli%e 'etiriyorX=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

11>
3ir #i%eri )sta#a sor yor: 23ana ROt+X 9akiki0#en ve tanr"lar#an bahset2 #iyor. 2?it& o a%ac" '(r2& #iyor. Diyor ki: 2>ncir a%ac"X2 2>nciri kopar 'etir&2 #iyor. 2>nciri ikiye b(l)p yarX2 #iyor. Nar"yor. 24e '(r)yors nY2 2Renkli k)6)k bir 6ekir#ek.2 Diyor ki: 2TalebemX 3 k)6)c)k bir 6ekir#e%in i6in#en& b kocaman incir a%ac" #"!ar" 6"km"! ve b)y)m)!t)r.2 2>6ini yarY2 #iyor. Yar"yor. 24e '(r)yors nY2 29i6X2 23iricik ROt0m s"rr" b # rX2 #iyor. Deniliyor ki& b a6"klama& b (v')& vah!i Aryalar#an iki+binseki*y)* y"l (nce miY 4as"l ol rY Ne#a >lOhCsi 2Ak"lc"lar& biricik Tanr"0ya 6e!itli isimler tak"yorlar. 8n 2A'eni2 <Ate! Tanr"s"= ve :itra <5ev'i ve Ak"l tanr"s"= olarak isimlen#iriyorlar.= <2A'eni2 a!k tanr"s"#"r& 2:itrO2 ak"l tanns"#"r. 3 ra#a a!k ve ak"l yan yana b l nmakta#"r. 3 n n i6in& #)nya#a (nce ate! mey#ana 'eliyor. 5onra2:itrO2& ak"l=. Ak"ll"lar biricik tanr"ya 6e!itli isimler koy yorlar. 8n 2A'eni2 2:itrO2 ve 2Yan"na2 <ate! tanr"s"& ak"l tanr"s"& '(k tanr"s"= olarak isimlen#iriyorlar. 3 ra#a tevhi# tam olarak a6"kt"r. 8 ki& canl" yap"yor& k vvet veriyor& on n himayesi ebe#C#ir& <6ok #erin olan 9intli r h n tan"ma y(ntemlerin#en biriyle Allan anlay"!"= '(l'esi ise (l)m#)r. K rbanlar"m"*la (v#)%)m)* tanr" kim#irY Da%lar& k !lar& #eni*ler ve *ak "rmaklar"n v)c # on n *Ot"n#an#"r <vah#et+i v)c t=. ?(ky)*)& melekQt Olemi on n ira#esin#e#ir. 8 b)t)n tanr"lar"n (tesin#e#ir. 8 tanr"y" bi*& k rbanlar"m"*la (v)yor *.2 3 tam olarak tevhi#i '(steren ve#a ilOhClerin#en biri#ir. <Ayn" *aman#a vah#et+i v)c # #a '(steriyor= Yani Tanr" sa#ece bir olmakla kalm"yor& belki b)t)n varlık tanr"n"n par6as"#"r. 3 vah#eti v)c t& 9int0in temel 1ikirlerin#en biri#ir ve ! & en ')*el yarat"l"! ilOhClerin#en biri#ir:

''6
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Dİ%MF9 "@9İ8İ

''7
Yarat"l"! >lOhCsi 24e v)c t var#"& ne yokl k& +e*el sabah"+ ne '(ky)*) ve a%a6lar var#"& ne koy yery)*). 4e 'ece var#"& ne ')n#)*. 4e (l)m var#"& ne hayat. 9an'i !ey hepsini ken#in#e 'i*liyor# Y Acaba s #an v)c tlar ve !ekiller miy#iY Ul)m yokt & hi6bir !ey ebe#C #e #e%il#i. 3iricik *Ot tek ba!"na ne1es al"yor# . <Yarat"l"!"n ba!lan'"c"= 80n n v)c # var#". 80n n #"!"n#a hi6bir !ey yokt . Karanl"k #erin#i& her!ey on#a belirsi*#i. 8kyan s ay#"nl"k #e%il#i& hayat"n (*) o 'ayb per#esin#e 'i*li i#i. 3iricik *Ot on & yak"c" bir alevin i6in#en * h r ettir#i.2 T"pk"& 9O1"*0"n !iiri 'ibiX T"pk"& !(yle #iyen 9O1"*0m !iiri 'ibi: Y)*) bir cilve yapt"& mele%in a!ka sahip olma#"%"n" '(r#). 3 'ayretten t"pk" ate! ol# ve :eryem& Z#em0i 6arpt". 3 yaln"*l"k& a!k ve ')*elli%in& yarat"l"!" yapan )6 kelime ol# % n '(r)yor *. 3 )6 kelime ile Allah #)nyay" yap"yor. Yaln"*l"k& ')*ellik& a!k. Tasavv 1 m * #iyor ki: Allah ans"*"n ken#in#e a!k& tap"lma& ')*ellik ve cemOlinin ar* s n b l# . Ken#ine a!"k ol# & ')*ellik o ka#ar *irve#ey#i ki cebren a!ka ar#ar#a sahip ol# . 3i*im e#ebiyat"m"*#a h)sn ve a!k kelimeleri ile olan b)t)n b oy nlar& tasavv 1 m *#a yarat"l"! 1else1esin#e #erinli%i i1a#e e#iyor. 3eslen#i%i temel kaynaklar" 9int0ten alm"! bir 1else1e. Tanr" ken#ini s)sle#i& ken#ine a!"k ol# & b a!ktan yarat"l"! ate!ine k"v"lc"m 6"kt". 5o1i #er ki& emanetten maksat ate!tir. Allah& m tlak ')*elli%e& m tlak cemOle& a!ka ihtiya6 # y# . :elekte a!k yokt . Da%lar a!ka sahip #e%il#i. Yer& '(k ')*elli%i anlam"yorlar#". 3 ko n #aki K r0On

Oyeti !(yle#ir: *D'ğr s ,iz s'r (l l ğ göklere+ &ere+ dağlara s(n%()(z&(* da 'nlar , n &üklen(ekten çekin(i!ler )e 'ndan k'rk p türe(i!lerdir" Fek zYli( ne -ahil 'lan insan ise 'n &üklen(i!tir"* <Ah*ObJHI=.
3 emanet a!kt"r. $emOl+" : tlak a!ka ihtiya6 # ymakta#"r. A!k emanetini insan y)kleniyor.

*Aök&üzü e(anet &ükünü ta!ı&a(adı" K r$a )e Jal+ adı(ı deli k'&d lar"*
3 ne#enle insan ile Allah0"n ba%l"l"%" a!"k ile ')*elin& a!k ve ')*elli%in ba%l"l"%"#"r. 3 y)*#en tasavv 1ta Allah0"& ak"l y)r)tme ve ilim yol yla tan"mamak 'erekiyor. 3 yolla +ak"l y)r)tme ve yarar" #)!)nen ilim ile+ a!"k& a!k& ')*ellik ve sev'iliye la!m"yor. A!k ve sev'i yol yla kav !ma !ekli al"r. @)nk) a!"k hesap6" ak"l y)r)tmeye m)ptela ol# % (l6)#e sev'ili#en *akla!"r& iki '(r)!l) veya 6ok '(r)!l) ol r. Ak"l#an k rt l p& kalp ve a!ka ba%lan#"%" (l6)#e ona la!"r. >!rak"n esas"n"n& b 1else1eye +Allah0" tan"mak i6in kalb ve # y' ya #ayan#"%"n" '(r)yor *. 2... 3iricik *Ot tek ba!"na ne1es al"yor# & 'ayb per#esin#e 'i*li olan hayat"n (*)n)& biricik *Ot yak"c" bir alevin i6in#e * h r ettir#i. 8 *aman a!k mey#ana 'el#i ve akl"n yeni kayna%" kayna#" sonra a!irler& kalbin i6ten 'elen #)!)nme& co!k ve ce*+besiyle: Yarat"lm"! olan insan ve #)nya ile& yarat"lmam"! ve ka#im olan Allah aras"n#aki ba%l"l"%" anla#"lar...2 Şair& ak"l ile ara#"%"n" anl"yorV ama ilmC ak"l y)r)tme ile anlamak isteyenler anlayam"yorlar. Ale[is $arrel0in b n n 'ibi ol# k6a ')*el #erin bir s(*) var& #iyor ki: 25evmeyi anlayan kimse i6in Allah0" anlamak #a o #erece kolay#"r. Kok l bir ')l 'ibi koklan"yorV 2anlamayan2 elveri!li olmayan anlam"yor& *akla!"yor.2 Yani ne ka#ar 6ok aklC& mant"kC #)!)n)rsek Allah0" *ihnimi*#e *akla!t"rm"! ol r *.& ne ka#ar 6ok b nlar" kenara b"rak"rsak& ken#imi*i ve kalbimi*i& Allah0"n *Ot"n"n parlakl"%"n"n ya%m r alt"na b"rak"rsak kalbimi*#e on biriktirmi! ol r *. 2... 5onra toh m s"k"!t"r"l#". ?)6l) k vvetler aya%a kalkt"lar. Tabiat 80n n y kar"#aki ')6l) i#aresinin alt"n#a#"r.

11/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 y(ntem kon s n#a ! rl olan kim#irY 3 ra#a kim on per#e#en dı&arı 6"kar"p b ren'arenk yarat"l"!"n nere#en kaynaklan#"%"n" s(yleyebilirY 8 b b)y)k yarat"l"!"n kayna%"#"r& '(klerin en )st)n#e yer alan& en b)y)k '(ren#ir. 8& b s"r#an haber#ar#"r <yani insan asla b s"r#an haber#ar #e%il mi#irY= 3iricik *Ottan ba!ka hi6bir !ey yokt . 3iricik *Ot yaln"*l"ktan e*iyet 6ekiyor# . 80n#a 6i1te y(neli! ortaya 6"kt"V 80n anlayacak& 80n kor yacak bir 6i1te y(neli!.

?)*elli%ini tan"yacak ve ona a!k besleyecek bir 6i1t. 8n#a 6i1te y(neli! ortaya 6"kt". 8& (k)* ol# & ken#in#en ve ken#i *Ot"n#an ine%i yaratt". 8n nla yatmay" ar* la#"& inek tanma#an #olay" 'i*len#i. 8& benim kar#e!im benimle nas"l yatabilir& #e#i. 8n nla yatt" ve yery)*)n#e inek s)r)leri mey#ana 'el#i. 8& at ol# ve on#an k"srak ortaya 6"kt"& on nla yatma ar* s # y# & k"srak tanc"n#an 'i*len#i. 3enimle nas"l yatabilirsin& sen benim kar#e!im sinY.. 8nlar"n ikisin#en at s)r)leri #o%# . 8 ')vercin ol# ve on#an #i!i ')vercin ortaya 6"kt"...2 3 !ekil#e birer birer a#" 'e6en hayvanlar ol yor. 3a!lan'"6ta b>r>cik *Ott"r& tek ba!"na#"r& ken#isin#en #i!i bir hayvan mey#ana 'etiriyor& on nla yatarak bir nesil mey#ana 'etiriyor. 3ir tabiat i!areti& canl" bir i!aret mey#ana 'eliyor. Yery)*)n#e hareket e#en b)t)n hayvanlar ve s)r)n'enler yarat"lm"! ol yor. 3iricik *Ot 2YOmO2 ol yor ve 80n#an 2YOmi2 mey#ana 'eliyor <A#em ve 9avva= ve insan yarat"l"yor.2 IlOhC0yi 8k # % m *a ?(re Şim#i 4eyi Al#e AttikY 3irincisiV Tevh#i. @)nk) biricik *Ot ve tek ba!"na ne1es al"yor. 8n#an ba!ka bir!ey yokt . 3 en eski Ne#a metinlerin#eki tevhi#i '(r)!t)r. >kincisiV Yaln"*l"k. 3 kavram& 1else1elerin ve yarat"l"! k"ssalar"n"n 6o% n#a var#"r. W6)nc)s)V A!k. Yarat"l"! ba!lan'"c" nvan"yla& yarat"l"!"n he#e1i#ir. 9areketi& hatta yaratmay" mey#ana 'etiren ate!& 3iri+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

110
cik *Ot0a 6i1te y(neli! mey#ana 'etir#i. K ! ol# & 80n#an bir k ! mey#ana 'el#i ve on nla yatt"... 3 a!kt"r. D(r#)nc)s)V vah#et+i v)c t. 9epsi biricik *Ott"r. Da%a& #eni*e& k !lara ve hayvanlara #(n)!en 80# r. 3)t)n e!ya ve tabiat"n b)t)n i!aretleri 80# r& 80n n tecellisi#ir. @e!itli tav"rlarla& boy tlarla ve !ekillerle ortaya 6"k"yor. 3 nlar"n hepsi #e%i!ken#ir& 6okl kt r. 8 ise bir olan *Ott"r. 3e!incisiV @okl kta vah#et. Yani tabiat"n b 6e!itli hayvanları ve k !lar"n"n 6okl % alt"n#a birlik var#"r. :ir1en#reski0nin #eyimiyle: 23 y"l#"*larla #ola!manla ne ka#ar ')*el& ho! ve lati1sin Y kar"#a olan !eyin a!a%"#a #a bir s reti var.2 9ati1 >s1ahan"& 2kilise2& 2havra2& 2mescit2 ve 2meyhane2#e on n v)c # n n r h n ve on n n r n '(r)yor. 3iri var ve on#an ba!ka hi6bir !ey yok. 8 bir#ir& 80n#an ba!ka tanr" yok. 3 & 6okl kta birli%i tekrarl"yor. Alt"nc"s"V Te*atta ayn" cinsten olma. >!aretler te*at halin#e#ir& 2inek2 ve 2Uk)*2& @in k)lt)r)n#eki 2Yan'2 ve 2Yin0#ir. Te* ve antite*#ir. <Diyalektikte s(yle#im= ol ml ve ol ms *# r. Ama #iyalekti%in aksini anl"yor. 8l ml ve ol ms *& b ra#a ayn" cinsten iki *"tt"rlar. 9er ikisi ayn" cinstir. 3iricik *Ot"n ken#isi at ol yor ve ken#isin#en k"srak yap"yor& b iki *"##"n toplam"n#an #i%er !eyler mey#ana 'eliyor. 3 ol ml ve ol ms * 6i1tin sente*i varlık Oleminin ve tabiat"n b)t)n e!yas"n" yarat"yor. Kdem ve 9avva 3 n#a& #iyalektik '(r)!)n esas"n"n ol# % n tekrar '(r)yor *. 3iricik *Ot& <YOmO= ve <YOmC0yi= mey#ana 'etiriyor. YOmO ve YOmC& Z#em ve 9avva0#"r. Arkek olan YOmO ve ka#"n olan YOmC ile bi*im A#em ve 9avva aras"n#a hayret e#ilecek bir ben*erlik var#"r.

1<2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Tanr" YOmO0ya a!k yapma ve YOmC ile yatma #emi!. YOmC& YOmO0y" yatmaya #avet e#iyor& o #ireniyor. 8ra#a yasak& a%a6t"r& meyve#ir +Eromethe s #estan"n#a ate!tir+ b ra#a yatmakt"r& a!kt"r veya YOmO0y" yatmaktan ve sev'i beslemekten men etme#ir. YOmC #iyor ki: 23enim yarmaktan amac"m& +yasak olan+ a!k #e%il#ir& nesli #evam ettirmektir. A%er yatmaya ra*" olma*san (l)r)m& #evam etmem ve ebe#C kalmamY2

3 t"pk" !eytan"n& 9avva0yaV e%er Allah sC*i b meyve#en yemeni*i men etmi!se b n n sebebi& cennette ebe#C kalman"*" istemeyi!i#ir. @)nk) b meyve ebe#Clik meyvesi#ir& e%er yerseni* Allah0"n ben*eri 'ibi ol rs n *. Allah si*e haset etti%i i6in men e#iyor& #emesi 'ibi#ir. YOmC isyan kayna%"#"r ve a!ka #avet e#iyor +6)nk) a!k ve isyan bir ma#alyon n iki y)*)#)r+ ebe#Cli%e #avet e#iyor. Kaynaklar"n *ak ama birbirine 6ok yak"n ol# klar"n" '(r)yor *. 3 nlar )6bin y"l (nce Avr pa0n"n k *eyin#en veya 9a*ar #eni*inin k *eyin#en 'elmi! olan AryaCler0#ir ve onlar 5amC Araplar"& AramCler& Ibraniler& >srailliler veya Milistinliler0#ir. Tam olarak birbirlerin#en *ak tarihC ve "rksal birer k(kene sahiptirler. Tarihte 'eriye 'ittik6e b nlar"n birbirlerin#en #aha #a *akla!t"klar"n" '(r)yor *. 3 iki yarat"l"! 1else1esi +b)t)n yarat"l"!lar ve yarat"l"! 1else1eleri+ aras"n#aki ben*erlik ol# k6a 1a*la#"r. 3 kon lar#an bahsetmek i6in #aha elveri!li bir *aman ve kon ma ihtiya6 var#"r. Yarat"l"! Melse1esi ve Mars Şiiri Şim#i #ersin son n#a 9O1"*0#an birka6 !iir ok yor m ki b itika#"n +a!k& yaln"*l"k& ')*ellik ve ilk yarat"l"! 1else1esi olan vahdet-i v)c # n+ e#ebiyat ir1an ve tasavv 1 m * #ol# rm ! ol# % n bilesini*.

*#ns )e #$fe" 'lan )ü- d n J'nksi&'n &'kt De)ir+ , z rnanı değil+ se)gi +nsanını 'rta&a k'&d "*
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1<.
3 n n sa#e ve al"!"lm"! 'a*el manOs"yla hi6bir anlam" yokt r. Ancak yarat"l"! 1else1esi manOs"yla anlam ta!"yabilir. N)c t yokt ama a!k tasar"m" var#". @)nk) biricik *Otta a!k ortaya 6"kt". :elik+)! Ş ara 3ehOr !(yle #iyorV

2.. 9er 'larak isi(lendirdiğin , & )arlak küre nedirG Eski(i!+ tek(elen(i! ,ir ta!dır+ dedi" % gök&üzü sara&ındaki & r gezer ate! parçası nedirG Ta,iatın sakalına & karıdan gelen tükürüktür+ dedi"* dedi( dedi("
Yarat"l"! 1else1esinin& yarat"l"! s"rr"n"n ne ol# % n sor s na 2s)slenmi! meclisin#eki sev'ili ken#ine a!"k ol# & yarat"l"! s"rr" b # rX2 #iyor.

*Ezelin esrarı nedir sö&le+ dedi(" D'la!(adır+ dedi Kendi -il)esinin a!ığı+ süsleni! (e-lisinin !ahidi D'la!ıp kendine Y!ık 'ld + döndü )e -il)e gösterdi E -il)eden ,ir !Zra )e istilY 'l !t %a!tan,a!a )arlık+ , a!ktan )e -il)eden istedi" % kıssa+ ezel esrarından ,ir iJ!a 'ls n"""
5o1ilerin kitaplar"n#a b n n ben*eri anlam#a bir ha#is '(r)yor * 2?i*lilik ha*inesi i#im +biricik *Ot tek ba!"na ne1es al"yor# + tan"nm"! olmay" ar* ettim& beni tan"malar" i6in halk" yaratt"m.2 3i*im ir1an"m"*& mari1eti alm"yor& insan"n Allah0a ba%l"l"%" nvan"yla sev'i ve a!k" al"yor.

*%ir -il)e &aptı+ &üzünü gördü" Melek a!ka sahip değildi" Tıpkı ate! 'ld + , ga&retten Kde( $e çaldı"* ','
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 n n i6in melekler#en Z#em0e sec#e etmelerini istiyor. @)nk) melek a!k"n ne ol# % n bilmiyor. :elek yarat"l#"%" 'ibi #avran"r& emre#il#i%i 'ibi hareket e#er. Ken#isi te!his ve ira#e sahibi #e%il#ir. <Ay saki melek a!k"n ne ol# % n bilme* ki...= 3 ka#ar #erin bir mesele i6in en y)ce imkOnlar#an birine& +en a*"n#an Mars6a lisan"n#a+!iire sahiptir& b nlar" anlamak sa#ece bi*im ir1an ve ebe#iyat"m"*" tan"maya yar#"m etmekle kalm"yor. 3elki 6ok ilmC ve #ikkatli bir !ekil#e Ne#a #ini ir1an"n" ve 9int tasavv 1 n tan"maya #a yar#"m e#iyor. 2D)n 'ece& seher vakti +seher vakti #)n 'ecenin seheri #e%il#ir& yarat"l"! 'ecesi#ir& e*el 'ecesi#ir+ beni 'am#an k rtar#"lar.2 2?ecenin karanl"%"n"n na#irli%in#e yarat"l"!"n ba!lan'"c"+ab+" hayat"m" ver#iler.2 23eyh #e olarak "!"%"n !a0!asm#an *Ot"m" yapt"lar.2 @)nk) biricik *Ot a!ikOr ol# & ')*elli%i tecelli etti ve insan o ')*elli%e a!"k ol# . >nsan"n !ak ve "*#"rab"& b a!k"n neticesi ve insan"n o ')*ellik ve cemOle kar!" karar k"lmas"#"r. 25onra tecelli ka#ehin#en s"1at"m" yapt"lar.2

Yarat"l"!"n *Ot"n#an ve on n *Ot"n#an bir s"1at olan ')*ellik tecelli etti. @)nk) bir !arap& beni mest etti. Yarat"l"! 'ecesini tekrar 6ok me!h r #i%er bir 'a*el#e tari1 e#ip niteleniyor: 2D)n 'ece '(r#)m melekler meyhaneyi v r# lar. Z#em0in topra%"n" yo% r p ka#ehe v r# lar.2 Ka#eh a!k"n * h r kayna%"#"r. 3 & o 2Amane10tir. Z#em0in topra%" ve 1"trat" a!k ile yo%r lm !t r. 3 n#an#"r ki bir insan e%er ken#i 1"trat"na #(nerse& Allah0" b lacakt"r. 3)t)n b nlar 9int #ininin ver#i%i bir #erstir.

-D#n gere gördü( (elekler (e&hane&i ) rd lar Kde($in t'prağını y./(*(0 kadehe ) rd lar Lareın$in sakinleri+ (eleklerin ,a! )e iJJeti %eni(le &'la 't rd lar+ !ara,in sarh'! 'ld lar"*
Dİ%MF9 "@9İ8İ 233

T)m b nlar#an sonra& insan"n Allah ile ili!kisin#e +Ne#a yarat"l"! 1else1esinin #e#i%i !ekli ile+ sa#ece D)nya0ya tan"ma ile il'ili bir #)nya '(r)!) #e%il& tevhi##en bir tan"ma insan#an bir tan"ma. Nah#et+i v)c t ile il'ili& insan ile #)nyan"n il'isi. >nsan ile Allah0"n a!ktaki ili!kisi hakk"n#a bir tan"ma#"r. 3elki topl olarak 2Ne#a2 1else1C #)nya '(r)!)n) mey#ana 'etiriyor. D)nya '(r)!) 1else1esi k #ret sahibi ol# % (l6)#e& insan"n r h n a6"klama#a ')*el ve #erin#ir. 3i*im so1ilerimi*#en olan 2:elik Dinar0a nere#e olm !s n <#o%m !s n=Y2 #iye sor# lar: 2@(l#e ol# mV a!k ya%m"!t" yer "slanm"!t". ?)lbah6esinin insan aya%"n"n bataca%" !ekle #(nmesi 'ibi& aya%"m a!ka bat"p '(m)l)yor# 2 #e#i. Ari1lerin b '(r)!) ile #)nyaya bakmak #i%er bir '(r)!t)r& #i%er bir anlay"!t"r& insan"& b # y' n n& r h n& #)nya (tesi oca%"n ili!kisinin *irvesin#e e%itiyor. Ama ne ya*"k ki ak"l& a#alet& iktisat temeline #ayanan hayat ise # r yor.

9)seyniye+i >r!a#0"n >lmC ve DinC Ara!t"rma Dersleri Di*isin#en
;FDİ%Cİ DF93 V.< Tir(ahU.<>2 C (aW Te(( z .0@. C (a *Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.

L8CT
... Şim#i 9int kon s na 'el#ik. 9int ve 9int #inlerinin #ikkatli !ekil#e tan"nmas" i6in "srar e#iyor *. Anlatt"klar"m& 9int0te "srar e#i!imi*in #elili#ir. !int Dinlerini Tanıma 2ere%inin .lk Sebebi 3 hayret verici& b)y)k ve #erin k)lt)r#e& incelik # y' s ve te1ekk)r hayali '(r)yor *. 2Atina2#an 23enars2a& :.U. be!& #(rt& )6 ve ikinci as"rlar#aki Y nan0"n +5okrat& A1lOt n& Aristo vb.0inin #(nemin#en+ 9in#0e& A1lOt n $ mh riyetin#en
Dİ%MF9 "@9 İ 8 İ

1<>
2Ne#O2ya& Upani!a#lara 'el#i%imi* *aman ken#imi*i y)ksek bir 6 !ta '(r)yor *. ;ise #(nemin#en y)ksek (%renim #(nemi (tesine 'e6ti%imi*i hisse#iyor *. Uyle ki& ben& 'en6li%imin 1ilo+*o1ik ve bil'inlik #emlerin#enV bir#enbire b)t)n varl"k Olemini k !atan hayretler #ol bir r ha varm"!t"m. Şim#i !(yle bir # y' ya sahibim: 5artre ve $am s0 n sohbetleri ve i!itti%im s(*lerini b"rak"p 2Ta'or2 ve 2Ra#ha Kriy!e+nan0la hemhal olma 1"rsat"n" el#e etti%im *aman& O#eta bir talebenin h * r n#an b)y)k bir )sta#"n h * r na la!t"%"m" hisse#iyor m. 3 y"k"lm"!& 'eri kalm"! #o% & !im#i bile ir1anC& r hanC& #Ohiler yarat"yor. !int Dinlerini Tanıma 2ere%inin .kin#i Sebebi :akina& ma##C ya!ant"& #)nya b rP va*isinin t)ketimci k)lt)r)& insan" iktisa#C bir hayvana #(n)!t)rm)!t)r. >nsanl"%" ilmC ve teknik k #retinin *irvesin#e i6i bo!& k r & y)*eysel yapm"!t"r. >nsanlar" ')6l)& k rna*& 1akat 6ok a!a%"l"k ve hakir k"lm"!t"r. AhlOkC ve r hC a6"#an 6ok *ay"1latm"!t"r. 3 ')nk) insan"& ken#ine ha*"rla#"%" ma##C ya!ant"ya kar!" isyan ettirmi!tir. TicarC k)lt)re& s"naC k)lt)re ve t)ketim topl m na kar!" isyan ettirmi!tir. 3 y)*#en b ')nk) Amerika& Mransa ve >n'iltere0#e 1er#C isyan r h #o% ya il'i # ym !t r <Do% & yani 9int=. Şim#i ay#"n& bilin6li bat"l" 'encin ar* s & sanayi hayat"& hava kirlili%i& k r & monoton ritimli& r hs * ve ')6l) t)ketim hayat"na kar!" isyan etme ve k rt l ! b lmakt"r. Ken#ini r hani+yet& a!k ve maneviyatla

#ol bir atmos1ere 6ekmektir. +3 n n 9int ol# % na inan"yor+ 3)y)k sanayi binalar"n#an k rt l p& binlerce esraren'i* mesaP ta!"yan& insana h * r veren sakin mabetler#e s)kQnet b lmak istiyor. 3 !i##etli 2!ark*e#elik2 vesvesesi bat"yaV b n n 'ibi 2'arp+*e#elik2 vesvesesi #e #o% ya hakim#ir. ?arp*e#el>%imi*#e bat"y" tan"ma#"%"m"* 'ibi& 6irkinle!mi! bir anlay"!tan #o%an bir t)r ol ml ve ileri ns rlar#an yarar+

1<?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

lanmay" ara!t"rma#an& bat" me#eniyetini iktibas e#iyor *. 3at"l" 'en6 ise& a!"r" r hanCli%e& manevC *ahitli%e& insanC inceli%in *irvesin#eki insanC& ir1anC ve #inC # y' ya !i##etle ihtiya6 hissetmekte#ir.= 3at"l" 'en6& #)nyan"n s(m)r)lmesi& istismar"& kork n6 cinayetler ve b)t)n insanl"%"n ya%malanmas"n"n be#eli olan& babalar"n"n e1en#i hayat"na tahamm)l e#emiyor. 3)t)n)n#en 'e6iyor& #)nyan"n b tara1"na #o% ya 'eliyor ki maneviyat& r hanCyet ve 9in#0in ir1anC ve #inC ekollerin#en ilham als"n. @)nk) #o% y +ona # y# % b)t)n ihtiya6la+ tan"m"yor. 3i*im bat"y" tan"ma#an ona ihtiya6 # ymam"* 'ibi& 6ok ileri bir ol' olarak '(r#)%) #o% #an 1ay#alanmak yerine& acemice i!lerle %ra!makta#"r. 9in#0i tan"mak& b)y)k bir milletin tarih ve #inlerini tan"y"!"m"*a veya salt >slOm0" tan"ma#an bi*e yar#"mc" olmakla kalmay"p& on n yap"c" ns rlar"n#an biri olan ir1anC ve i!rakC # y' ile (*el ir1anC r hanCyeti #e i!imi*e yar"yor. A#ebiyat& k)lt)r ve tarihimi*& bask"n bir tar*#a 9int0ten ilham al#"%"n#an& 9int ir1anC mektebinin etkisi alt"n#a ol# % n#an e#ebiyat& k)lt)r ve tarihimi*i tan"makta #a yar#"mc" olmaktadır. 3elki b ')n) #e tan"mam"*a yar#"mc" olabilmekte#ir. @)nk) bat"#aki& #o% ir1an ve k)lt)r)ne olan y(neli!& 'ayret ve hassasiyeti tan"mam"*a ve b lmam"*a yar#"mc" olmakta#"r. 8 hal#e 9int0i tan"mak& ayn" *aman#a bat"n"n sanayi r h ve 6ehresin#e mey#ana 6"km"! olan son yeni ak"mlar" ve b asr" tan"makt"r.

9A7 TAT8:8
2Dinler Tarih>0n#e2 !im#ilik 9int kon s na 'el#ik. 3 b(l)m)n (nemini #erslerimi*#en anla#"k. 9int #inleri ile il'ili b 'iri!i sona er#irip #ersin asl"na 'iri!i 'elecek (%renim y"l" ba!lan'"c"na b"rakmay" y' n '(r)yor *. A%er b(yle #evam e#erse s"caklar"n y)ksek ol# % #(nem#e #ersimi* #e #erinli%inin son na ci##iyet& hassasiyet ve karma!"kl"%"na kav !m ! ol r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1<@
3 ')nler il6e ve k"rsal y(reler#eki ba*" (%rencilerin tatil ne#eniyle mecb ren memleketlerine 'ittikleri bir #(nem#ir. 8nlar"n b s"n"1la ili!ki k rmalar"n"n tek yol olarak 1otokopi ve teksirleri ok mak kal"yor. 3 #a asla #erste anlat"lanlar ka#ar a6"k olmayacakt"r. Dersin asl"n" #inleyeme*sek& bir nokta ve vir')l)n (ne veya sonraya al"nmas" bile bir yanl"!a sebebiyet verebilir& c)mlenin anlam"n" kay#"rabilir. Dersi '(rme#i%imi* i6in #e b yanl"!" #)*eltemeyi*. Kon n n asl"n" anlamaktan Oci* kal"r"*. 3 y)*#en b 'iri!i sona er#irmekle& #ers i6in 'erekli olan 'iri!i (%renim y"l"n"n ba!lan'"c"na b"rakm"! ol r *. !ind'i Tanımak .,in An ?nemli Sebep 3at"#aki bat"l" r h& #o% ya !i##etli bir y(neli! halin#e#ir. :a##iyata kar!" isyan var#"r. Do% #a #o% l ay#"n maneviyat ve ir1ana kar!" isyan etmi!tir. :a##iyata ve t)ketimci ma##C hayata !i##etli bir y(neli! halin#e#ir. BH& B- ve BG. as"rlar#a ma##Cyat& t)ketimci hayat& ma##C k #ret ve yery)*)n#en 1ay#alanma tara1tar" olan bat"l"& *a1er ve tam bir #oy m#an bir m)##et sonra !im#i& el#e etme yol n#a !i##etli 6aba '(ster#i%i !eylere kar!" isyan etmi!tir. 3i* o a!ama#an )6 as"r 'eriyi*. Şim#i BH& B- ve BG. as"rlar#aki Avr pa0n"n !i##etli etkisi alt"n#ay"*. :aneviyat ve #in atmos1erin#en 'ittik6e *akla!"yor *& (*#e!li%e y(neli! ma##ecilik& 1else1C materyali*m ve b rP va*i t)ketimcili%i tara1"na 'i#iyor *. 3 ma##ecili%e y(neli!& y)ce ve ir1anC anlam"yla bi*#eki #inC r h k r t p& *ay"1lat"yor veya terk ettiriyor. 8k mak i6in Avr pa0#a b l n# % m *aman r h m n 'ittik6e k r # % n hisse#iyor# m. 8& ken#ine (*')& #o% atmos1erini #ol# ran #o% l r h m... Kalbimin )*erine '(l'e #)!)yor& bir 6"k"! b lam"yor& eksiklik hisse#iyor# m. @aresi* olarak eksikli%i ir1anC eserleri ok makla #ol# r yor# m. 9alb ki b ra#a b(yle bir ihtiya6 hissetmiyor m. 9atta (%rencileri a!"r" tasavv 1a ve a!"r" so1ili%e y(neli!ten va*'e6irmeye 6al"!"yor m.

1</

Dİ%MF9 "@9İ8 İ

8ra#a ma##C ns r ol# k6a k vvetli i#i. Daha k vvetli tepkiyi& tesirsi* k"lmak 'erekir. 3 y)*#en b)t)n bo! ')nlerim#e :esnevi& Tasavv 1 Şerhi Ke! 1 l+:ahc b& Upani!a#lar& Ne#Olar ve b (*e yak"n kitaplar ok yor# m ki #irenebileyim. Ken#i >slOmC k)lt)r)m)J& #"!"n#a 9int ve 9int mektepleri bana k #ret veren ns rlar#an birisiy#i. 3 saye#e bat"n"n t)+ketimci ma##iyat"n"n veya 1else1C ma##ecili%inin sal#"r"s"na kar!" #ireniyor# m. Daima ken#imi #o% ve bat" aras"n#aki s"n"r#a kor # m. 3 y)*#en& b ka#ar (nemli& hassas& (*ellikle anla!"lmas" *or kon lar& ba!tan savma ortaya kon l p 'e6ileme*. Derste ha*"r b l nanlar"n 1arkl" yerler#en ol# klar" ve ha*"r b l nmalar"n"n #o%r olma#"%" bir ya*#a& b kon lar 'e6i!tirileme*. 8 hal#e ortaya bir s(* 'etiriyor * ki ne kon !ma#"r& ne #e #ersin +ki yapt"%"m her i!in #ers veya kon !ma olmas"n" taahh)t etme#im+ y' lanmas" icabe#en bir pro'ram"#"r. 3il#i%im s(*leri s(yl)yor m. 5onralar" al#"%" !ekle '(re ismini si* se6ersini*. >slOm& insan& sosyal meseleler& k)lt)r& me#eniyet ve tarih hakk"n#a& benim 1ikri saham#a olan b)t)n meseleler hakk"n#a '(r)!)m) ortaya koym ! m# r. 3)t)n b s(yle#iklerim& hepsini bil#i%imin ve her birin#e ihtisas sahibi ol# % m n #elili #e%il#ir. 3elki& ken#ime (*') '(r)! ve s"n"rl" bil'imle 6e!itli meseleleri incele#i%imi '(sterir. 3 y)*#en bir #e1a #aha #iyor m: A%er 2>slOm+!inasC2 <>slO+moloPi= #ersi veriyorsam& b & b)t)n >slOm #ilini& i#eoloPisini& >slOmC ilimleri tan"yor m #emek #e%il#ir. 3)t)n naklC ve akCC ilimlerin toplam"na sahip ol# % m anlam"n#a #a #e%il#ir +ki takriben her ikisine #e sahip #e%ilim+ 3elki ken#ime (*') '(r)! ve bil'imin s"n"rl" sahas"n#a >slOm0" tan"yor m& tan"t"yor m.

SH7 )e I8K84:E48C PA4FDTD:MASD
?)n)m)*#e s(*leri& 1ikirleri 6arp"tmak i6in #o%al ve #o%al olmayan etkenler var#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1<0
5(* ve Mikirlerin @arp"t"lmas"n#a Do%al Atkenler Do%al etkenler ol# k6a sa#e#ir ve tahamm)l e#ilmesi m)mk)n#)r. @)nk) #)nya#a #aima tekrarlan"yor. 9aliyle insan #a on bekliyor. Ş)phesi* her yeni s(*& her yeni 1ikir& her yeni a#"m 'elenek6ilerin #ireni!i ile kar!"lan"r. ?elenek6i 'enellikle& 2.. 6)nk) b 'elenektir& 'e6mi!te b(yle olm !t r #a on#an himaye e#iyor m2 veya 'elenek& yeniye m hale1et e#erken& 2b nlar bi*#en (ncekilerin masallar"#"r& bi* p tperest olan ec#atlar"m"* 'ibi p tlar"m"*la il'iliyi*2 #iyen insa1l"<X= K rey! m)!rikleri 'ibi #eme*. 3elki K rey!li m)!riklerin ilmC insa1"n" bile ta!"maks"*"n #iyor ki: 23 nlar& ol# % !ekliyle vahiy#ir... 3 elbiseyi 'iymen 'erekir... 3(yle kon !as"n& b(yle i! yapas"n b(yle (yle s(yleyesin& b(yle anlam veresin...2 3 mant"%a '(re& kavmi O#etlerin irsin ve (r1)n bir par6as" olan her!ey& ilOhC vahyin bir par6as" ol yor. A%er bir #i%eri *evk ve tabiat" i!in i6ine sokarsa& kO1ir& necis ve re##e#ilmi! ol yor& ba!"n"n kesilmesi 'erekiyorX 3ir yer#e '(rm)!t)m& !(yle ya*"yor# : 23a*"lar" i!i (yle bir yere var#"r#"lar ki Eey'amber <s.a.v.=0in minberi yerine trib)n koy yorlarX 3 hi6tirV trib)n)n )*erin#en s #a 'e6iriyorlarX2 A%er b n n yerine K rey! m)!ri%i olsay#" !(yle #er#i: 2Ac#a#"m"* trib)n)n )*erin#en s 'e6irmiyor# . 3i* '(rme#ik& O#et e#ineme#ik& ho! m *a 'itmiyor2 Ama b V 2>slOm0"n bir par6as"& temel s l)#)r& trib)n)n )*erin#en s y n 'e6memesi 'erekirX2 #iyor. 9er haliyle b #a #o%al#"r. Yeni bir s(*e sahip olan"n& yeni bir a#"m atan"n& yeni bir pro'rama sahip olan"n b)t)n b s(*lerin i6 ya%"n" v)c # na s)rmesi 'erekir. Yeni s(*leri olan 6ok say"#a ay#"nlar olm !t r& ama bir i! yapmaya c)r0etleri olmam"!t"r. Direnme ve tahamm)l ')6leri olmam"!t"r. 3 ne#enle he#e1lerine 'er6ekten iman e#enler#enV #ayak yemeye& k)1)r i!itmeye& i1tiraya %ramaya tahamm)l ')c) olanlar& ancak b nlar bir hi*met yapabilirler. 3 & ne1is ile ciha#"n bir (rne%i#ir.

1=2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

5(* ve Mikirlerin :arpıtılmasında Yapay Atkenler Do%al etkenlerin sa#e ve kolayl"%" oran"n#a b nlar #a *or ve 6etin#ir. ?elenek6i O#etler ile il'ili #ireni!ini ken#i k"r"yor ve #ireni!ini sebepsi* ve beyh #e '(r)yor. : va1akat kap"s"n#an #"!ar" 6"k"yorlar. :eselO& 2:e!he#0#e 9arem0e <>mam R"*a0n"n t)rbesi= ilk #e1a !im!ek #)!t)%)n#e m)0minler#en bir 'r pV 2alkol yak"l"yor 3 #a 9arem0i pis e#iyor2 #eyip kan#illeri k"r#"lar. 5onra 2#onm ! ya%la yanan kan#ille2 ba!a 6"k"lamayaca%"n" anla#"lar& elektrik #e #)!)n#)kleri 'ibi #e%il#i ve son n#a b i!e r"*a '(ster#iler.

?elenek6iler& yeni bir!ey 'el#i%i *aman ba!lan'"6ta kar!" 6"k"yorlar& ba%"r"p 6a%"r"yorlar& 1erya# e#iyorlar sonra #a ihtiya6 ol# % n & 'erekli ol# % n & k(t)l)%)n)n #e olma#"%"n" '(r#)kleri *aman (ylesine kab l e#ip r"*a '(steriyorlar ki& b & semavC kitaplar#a #a var#" #iyorlar.2 Ama b nlar kolay yanm"yorlar. 3ir in'ili* atas(*) #iyor ki: 2Uy yan kimse yan#"nlabilir& ama yk ya 6arp"lm"! olan birini kimse yan#"rama*.2 3 nlar ken#ili%in#en yk *e#e olanlar#"r. 3 nlar #aha m)kemmel olan !eyi& s(* ve 1ikirleri 6arp"tmak i6in k)stahl"k ve k"*'"nl"kla ayaklan"yorlar+ :eselO #iyorlar ki: 2Malan kon y & 1alan a#am bir kitab"n#a ya*m"!t"r2& 2bir kon !mas"n#a s(ylemi!tir.2 +An a*"n#an baston n n c n yerin merke*i olarak '(ren ve kab l etmeyen herkese 2inanm"yorsan (l62& #iyen+ :olla 4asre##in 'ibi #emiyorV ta ki kolayl"kla re##e#ilmesinX Malan kitapX #ese& meselO )6 y)* y"l (nce ya*"lm"! bir kitap #e%il ki kitap6"lar#a b l nmas"n. 3elki herkesin elin#e olan yeni yay"nlanm"! bir kitapt"r. Yak"n#aki bir kitap6"#an temin e#ilebilir. 8 *aman hayatta olan ya*ara ve elin#eki kitaba kas"tl" olarak kayna%"n" belirtme#i%i (yle bir!ey isna# e#iyor ki b isna#& ya*ar"n inan6lar"n"n tam aksi& hatta on n ken#i taass plar"n"n bir par6as"#"r. 3 k)stah yalanc"lar maalese1 6okt r. 3ir#en 1ark"na var"yors n ki (*el bir ')n#e& her yer#e !(yle bir kanaat yer e#inmi!.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1=. 5onra her 6evreye ve her !ehre 'itti%in *aman b kon n n ortaya kon# % n '(r)yors n. :eselO 1alanca ay"n& s(* 'eli!i Ea*artesi ')n) ara!t"rmaya ot rm !lar& bir kitaptan veya bir kon !ma#an (*el bir kon ele alm"!lar. ?itti%in her yer#e herkes o say1a#an o kitaptan ve o kon #an bahse#iyor. 3ir rivayetin& tek kaynaktan b)t)n *ihinler#e ba! a!a%" e#il#i%i belli ol yor. 3 hal b)t)n k(ylere ka#ar yay"l"yor. 3 nlar& b lokman"n nere#en a%"*lar"na veril#i%ini bile bilme#en bilin6li bilin6si* tekrar e#iyorlar. 25en ken#in ok # n m Y2 #iye sor yor *. 29ay"r2& #iyor. 28k ma#"ysan& nas"l b ka#ar k(t) kitap #iyors nY2 Diyor kiV 23 & arka#a!lar#an birinin s(*)+ 3ana kitab" 'etirmeye s(* ver#i ama hen)* 'etirme#i. 3(ylece m)essese bir#en k r! na t t lm ! ol yor. Tabi: olarak (nce ani a yam"yors n& 6)nk) bir ha#ise ortaya 6"kmam"!t"r. A%er iyi& k(t) veya bo* ksa bile o ba!lan'"6tan beri b(yley#i. 4as"l ol yor #a bir an#a b ka#ar k(t) ol yorY 9alb ki bir saat (nce& o eser b)t)n ')*elliklere sahiptiX 3 nlar i6ecekler#eki *evklerimi*i #e%i!tirenler#ir. Albise 'iyimin#eki *evkimi*i #e%i!tirenler#ir. :imari#e& me1r !atta& mobilya#a& sat"n al"!lar#a ve iktisa#C t)ketimler#e *evklerimi*i #e%i!tirenler#ir. 3i* ise ken#imi* be%en#ik san"yor *. 3 nlar 1abrika sahibi#ir& makina )retiyorlar. :al ve yeni bir )r)n )retiyorlar. 3 nlar sosyolo'& tarih6i& #in bilici& antropolo' sahibi#irler. Yeni inan6lar )retip beyinlerimi*e sok yorlar. Kesin olarak halk"m"*"n ! r B anmas"n#an korkan kimseler#ir b nlar. D)nya#a >slOm milletlerinin yan"!"n#an kork ya kap"lanlar#"r. 8 6ok k vvetli& bil'ili& k rna*& yan"k ns rlar ve 6evreler& #)nyay" i#are e#enler& #)nya )lkelerin#eki 'i#i!atlar" 6evirenler& #a%"lm"! olan >slOm topl m n n birbirine yabanc" 6e!itli *)mrelerinin birli%in#en kork ya kap"l"yorlar. 3 nlar y tan tekrarlar"n& telkinlerin yerine& halk" yan#"racak bir #)!)ncenin& 1ikrin& #inin ortaya kon lmas"n" isteme*ler. 3 nlar en k)6)k bir amele& monoton ve tekrarlanan 'elene%in& bir iki as"rl"k *ahmetin neticesi olan hareketsi*likle atmı& ol+

1=1
Dİ%MF9 "@9İ 8 İ

# % a#"ma kar!"& s)kQt e#erek ot rm yorlar. 9i6bir !ekil#e halk" a11etmiyorlar. ?eleneklerin k"r"lmas"na& a%"rla!t"r"lm"! ve y t c 'eleneklerine kar!" yap"Can en k)6)k tepkiye bile asla kay"ts"* kalm"yorlar. Reki kalemlerin& lisan bilen iyi ya*arlar"n halkla& halk"n #ili ile tan"!"p& >slOm0"n hi*metine 'irmesini en'elliyorlar. 3 ')nk) mant"k& bil'i ve ara!t"rman"n #inin hi*metin#e olmas"n" en'elliyorlar. 3 ')n # r' n kalm"! olan b)y)k ve ')6l) #in ma##esinin serbest b"rak"lmas"n"& on#an son 6 6"kar"lmas"n"V hareket& ! r& sor ml l k& bil'i >ca# e#ilmesini en'elliyorlar. A1rika0n"n k *eyin#en Mars k(r1e*ine& #i%er tara1tan U*ak+#o% ya ka#ar *anan ayn" iman ve k)lt)rle r)!# b lm !& bin senelik ortak bir tarihe sahip bir millet harekete 'e6erse ve >slOm topraklar"n#a +ki b topraklar #)nyan"n b)t)n servetlerini ken#isin#e 'i*lemi!tir+ tan"!ma& anla!ma ve birlik ol ! rsa& o *a+ man islOm k)lt)r)n#e b l nan bClin6len#irici ve yan"!" sa%layan ns rlar& b h ra1e k)llerinin&

telkinlerin ve sapm"! 'eleneklerin alt"n#an 6"kacak ve k"v"lc"m alacak& karanl"k >slOm #)nyas"n" ay#"nlatacakt"r. Raman"n& beyin y"kama ile kar!"l"k bir yk ya '(t)r#)%) b m)sl)manlar"& 'er6ek >slOm0"n yol na '(t)recektir. 8 >slOm ki #)nya#a hareket may#ana 'etir#i& bir y mr kla be#evi ve me#eniyetsi* Arab0a b)y)k bir me#eniyet k r# r# . D)nyan"n b)y)k ')6lerini #i*e 'etir#i. 9atta Avr pa& yirminci asra ka#ar +BGBL ve BGBI y"llar"na ka#ar+ bile& >slOm0"n binlerce tecr)besin#en& >slOm0"n ve >slOm m)cahi#lerinin ciha#"n#an& >slOmC #)!)nceler#en& Asya ve A1ri+ka0#aki Avr pa s(m)r)s)n) sarsan 5eyyi# $emale##in Ase#ObO#i 'ibi& ;ahorl >kbal 'ibi bir a#am#an& b(yle binlerce tecr)be#en haber#ar#"r. ;ahorl >kbal& 6ok say"#a h ra1eye b la!m"!& y"k"lm"!& *elil olm ! +B-&BG ve IL. asr"n ba!lan'"c"n#a *elil # r mlar" s)ren+ 9int m)sl)manlar" i6in ken#i #)!)ncesi sath"n#a islOm0" ')n#eme 'etir#i. Avr pa& b(yle bir >slOm ve m)sl)man#an kork ya kap"lm"!t". 5(m)r)ye kar!" olan b en b)y)k i#eoloPiyle ve s(m)r)n)n e'emenlik ve asayi!ine kar!" 6"kan k"*'"n m)sl)manlarla m)ca+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1=<
#ele etmek i6in bat"n"n takti%i ! ol# : 23 nlar"n re*il e#ilmesi 'erekir. :ahkQm e#ilmeleri 'erekir. Tan"nmalar" i6in 6aba '(sterilmeli#ir. A%er tan"n"rlarsa #a& halk" b nlar"n la!m"! ve 6irkinle!mi! simalar" ile kar!" kar!"ya 'etirmeye mecb r *. Uyle ki halk b nlar#an ka6s"n ve halk )*erin#e bir etki b"rakmas"nlar.2 3 nlar& a6"k olarak& 6ok mahir& k rna* ve *eki #)!man"n #ersleri#ir. D)!)ncelerimi*in #erinliklerin#e tahribat yapanV evlerimi*in k(!elerini viran e#en& tahrip e#en i!ler yap"yor. 3 nlar b)t)n # y' ve *evke ait ili!kilerimi*e 'irmi!ler#ir. 3 nlara kar!" hassas ve yan"k olmamak olma*. @o% nl % n ok ma ya*mas" olmayanlar#an ol !t % bir topl m#a& e%er si* #e b meseleyi anlamazsanız o hal#e kimin anlamas" 'erekirY 3 il'i#en #olay" si*& (%renci !eklin#e #ers ok maya ve #inlemeye ot rm !s n *. @aba '(steriyors n *& ken#ini*i y)ksek bilince '(t)r)yors n *. >nsanC #)*ey#e karar veriyors n * kC& tarihin b 1acias"n"n sor ml l % n hisse#iyors n * ve >slOm topl m n n ka#eri '(%)slerini*#e a%"rl"k yap"yor. ?eleneksel ve y !m ! topl m#a& bilin6si* halk"n b)t)n y)k) ay#"n"n om * n#a#"r. >lerlemi! topl m#a ay#"n"n& bir 1ert olarak bireysel sor ml % var#"r. Ama 'eri kalm"! 1ikrC a6"#an ! rs *& # r' nl %a mahkQm olm ! topl m#aV 'enel cehaletin ve # r' nl % n sor ml l % & hicve#ilmi! malQm #ini& b(ylece ileri ve me6h l kalm"! #inin sor ml l % n ay#"n ken#i om +* n#a hissetmekte#ir. 8 *aman b)t)n sor ml l klaV b)y)k bir 1e#akOrl"k ve b)t)n hayat"n" b yola a#amay" 'erektirmekte#ir.

BM8T6A4:D;DC 7846ES8CDE
U%rencilerim#en biri: 2>slOm0#an bahsetti%in ve ya*#"%"n *aman m taass"p olmamak i6in kalemin& ak"l y)r)tme& ilim ve ara!t"rma#an *akla!mas"n #iye ni6in !i##etli bir taass pla 6aba '(steriyors nY >syan etmeyesin& # y' lar"na mahkQm olmayas"n #iye 6aba '(steriyors n. Daima insa1l"& tara1s"* ve m taas+ s"p olmayan bir ara!t"rmac" kalmaya 6al"!"yors n +ve kal"yor+

1==
Dİ%MF9 "@9İ8 İ

s n+& b her yer#e tam olarak belli#ir. Ama Ali <a.s.= kon s na var#"%"n her yer#e& hepsini n t yors n& kelimeler a!k ve taa+s ptan bir yol )*erin#e ko! yorlar&2 #iye bana itira* etti <ne ')*el bir itira*=. Do%r s(yle#i%ini '(r#)m. 8 *aman ! itham" yapt"klar"n" '(r)yor *: Malancan"n velayeti #o%r #e%il#irX Do%r s 6ok t ha1& #aima ken#im ile yapt"%"m m)ca#ele ve '(ster#i%im 6aba Ali <a.s.= hakk"n#a m)bala%aya mahkQm olmak ve >slOm0"n tayin etti%i s"n"r#a kalmak olm !t r. 3il'i ve ! r ile kon !t % m *aman hep b(yle#ir. Ama # y' lar"m isyan etti%i *aman <#aima r h ve # y' n n isyan"n#an korkm ! m# r ve kork yor m= ken#imi ve ili!i%imi kaybe#iyor m. Uyle ki b(yle bir # + r m#a m)bala%aya kap"lm"! olmam bile ihtimal #ahilin#e#ir. 3a!lan'"6ta b ithamlar" i!itti%im *aman )*)l)yor# m& 'aliba 'er6ekten 6oc %a itham e#iyorlarX Ama sonra memn n ol# m. @ok memn n ve )mitvar ol# m. : htemelen b teselliyi <Ali <a.s.= ken#isi bana ver#i.= @)nk) )mitsi*lik ile ken#ime sor yor# m: 3enim 'ibi bir a#am b topl m#a bir!ey yapabilir miY 5ahip ol# % m 1ikir tar*" ile han'i kimselerle& han'i 'r pla& han'i *)mre ve tiple i! yapabilirimY 3enim 'ibi ayk"r" biri& bir y' nl k k rabilir miY

5or yor# mV )mitsi*#im& ama !im#i 6ok )mitliyim. Uyle ki b)t)n hayat"m boy nca b ka#ar m tmain ve )mitvar olmam"!t"m. 3 n n sebebi ay#"nlar"n #ersime ve kitaplar"ma y(nelmeleri #e%il#ir. 3enim i6in b)y)k bir i1tihar ve )mit "!"%" belki i!itmi! ol# % m ve i!itiyor ol# % m k)1)rler#ir. 3 ra#a& b i!te& hakk"n a6"k olarak benimle ol# % n ve sahip ol# % m inan6lar"n hak ol# % n anla#"m. @)nk) insan"n #aima sars"lmas" 'erekir ki #)!)nce ve akai#i 'ev!ek ve bOt"l olmas"n. @)nk) bi* vahye s"ms"k" yap"!m"! #e%ili*& noksan akl"m"*la b)t)n b kar!"l"klar"n& peri!anl"klar"n& b birbirine 'irmi! karanl"k tarihi #erinli%in#en hakikati 6"karmam"* 'erekir b #a ol# k6a *or# r. >nsan& #o%r olmaman"n kork s n#an sars"l"yor& 'er6ekten #)nya#a ve Ohirette ken#in#en ve Allah0tan ba!ka hi6 kimse#en
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

1=>
korkmamas" 'erekir. @)nk) ken#i ken#ine #)!manl"k yapmas"& ken#ini ayak alt" etmesi ve yok etmesi ihtimali var#"r. Yoksa #)nya#a kork ns r nvan"yla& hi6bir insan ve ns r yokt r. 3 y)*#en ken#im#en kork yor# m& #o%r olmaman"n en#i!esiyle sars"l"yor# m ki k)1)rler bana O#eta emin olma ve )mitvarl"kba%"!la#". 3iriyle sava!t"%"n *aman& sal#"r"r& ye#i k r! n atar& b"6ak 6eker& ta! atar& kap"n" k"rar& seni yere 6arpar. Ama sal#"rmaya '(nl) olma#"%" ve silah" olma#"%" *aman k)1retmeye ba!l"yor. A%*"na 'elen her!eyi s(yl)yor ve b !ekil#e ken#i yer.il'isini ve o 1iili ithama %rayan kimsenin 'alibiyetini ilOn e#iyor. 5i* #iyors n *: 23 kon #a inanc"m b # r. Topl m kon s n#aki inanc"m b & yol m b .2 8& s(*lerini*in yanl"! ol# % kon s n#a bin #elil 'etirebilir ve s(*)n)*)n #elillerinin yalan ol# % kon s n#a y)* (rnek verebilir. Tahsilini*in olma#"%"na& yanl"! yapt"%"n"*a& yanl"! anla#"%"n"*a binlerce #elil 'etirebiliyor. 3 n n hepsini bir makale ve kitap !eklin#e ya*abilir& #elile #ayanan kon !malar !eklin#e s(yleyebilir. Ama #elile #ayanan ve #o%r m)ca#ele yerine& vermi! ol# % n * te* ile ot r yor ve #iyor ki: 23 beye1en#i 6ok pinti#irX2 >slOm tarihin#e ne ')*el tekrarlanm"!t"rV hi6 kimse Ali0ye <k.v.= itham#a b l nam"yor. Kim ne #iyebilirY Amr bin As ve : aviye& ha*reti e*mek istiyorlarV ! n#an ba!ka ellerin#e bir!ey yokt r: 2Ali 6ok !aka yap"yorX Şaka s(yl)yor& b hila1et i6in iyi #e%il#irX2 3 & Ali0nin s(*) #o%r lt s n#aki bir tenki# #e%il. 8 2i##ia b &2 #iyor. 2Ero'ram"m b . Yol n *& i! !eklini* yanl"! ve >slOm0a ayk"r"#"r. Ş yol#an 'itmek 'erekir. 3 & >slam0"n anlam"#"r& Eey'amber b n n i6in 'elmi!tir.2 8 *aman #)!man #iyor ki: 25en 6ok !aka yap"yors nX2 3 n n mesele ile ne alOkas" varY 5eninle benim aram#aki ihtila1la ne alOkas" varY D)!man"n he#e1i 2@am r at"p re*il e#eyim ki 1el6 ols n2 ol# % *aman& art"k elin#en bir i!in 'elme#i%i belli ol yor.
2C/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

5eyyi# $emal <$emale##in A1'anC= 1eryat e#iyor <o& hayat"n" 1erya#"n#a (*etlemi!tir= ki& b)t)n Asya ve A1rika0#a >n'ili*& Mrans"*& italyan& Eorteki* ve >spanyol kolonisi ve k(lesi olan :)sl)manlar h)rriyete kav !s nlar& k rt ls nlar& >slOm ve K r0On0a #(ns)nler. $iha# >slOm"0na 'eri #(nelim& #iye 1erya# e#iyor. D(nelim ki b *illet ve talihsi*likten k rt lal"m. D alar& vir#ler& *ikirler ve yemek yerine& halka >slOmC ! r veriyor. K r0On0" tekrar tekrar a6"n"*& ok y n *& s(*kon s yap"p ortaya koy n *& s(m)r)y) e*ini*& #iyor. 8& yaral" bir r h misOli 9int0te& Avr pa0#a& >ran0#a& T)rkiye0#e #ola!"p& 1erya# e#iyor& yk lar" ka6"r"yor& y yanlar" yan#"r"yor. K(lelik& s(m)r)& *illet y)k) alt"n#a (l)m) bekleyen y !m ! :"s"r0a (yle aya%a kal#"r"yor ki >n'iltere bir ')n#e birka6 #e1a kabine toplant"s" yapmak *or n#a kal"yor. 25eyyi# $emale##in2 sa#ece >slOmC bir "slahat6" olarak #e%il& belki esir #)nya#a s(m)r)ye kar!" #evrimci bir 6ehre olarak aya%a kalkt" ve 1erya# etti. 8& ayn" *aman#a 8rta6a%0#aki >slOm0"& ilk >slOm0a #(n)! hareketi ve >slOmC r(nesans slo'an"yla& yeni as"r#a& *aman"n me#eniyet #)!)ncesi ve b neslin #)*eyin#e ortaya koyan ilk !ah"s i#i. 9em #e #ine& (*ellikle >slOm0a #ayanarak )6)nc) #)nya#a s(m)r)ye kar!" h)rriyet6i k rt l ! hareketini ba!latan ilk !ah"st"r. 3 & #in i6in& (*ellikle >slOm i6in& b)y)k bir i1tihar ve *a1er i#i. 5(m)r)ye kar!" olan m)ca#eleyi >slOm0"n )ss)n#en ilOn etmesi& b yolla #ineJ>slOm& hayat r h & hareket& ci##i sor ml l k

ve ileri bir y(n ba%"!lar. 9em #e (*')rl)k isteyenleri& ay#"nlar" ve s(m)r)ye kar!" olan (*')rl)k6) '(r)!leri& b)y)k #in ')c)n) ve >slOm0"& #o% #a& s(m)r)n)n iktisa#C& siyasC ve 1ikri h)c m na kar!" '(n)ll) olarak se1erber e#er. 8 *aman #)!man& b)t)n hayat" a6"k olan b 2h)r2 ve hWrri+yet a#am"na ne s(yleyebilirY 9alk"n mal"n" ken#i *immetine 'e6irmi! ve yemi! mi #esinY
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1=@
@oc klar"n" halk"n paras"yla besliyor m #esinY 9alk"n mal"n" kar#e!inin& k"*kar#e!inin& halas"n"n *immetine 'e6iriyor m #esinY Yabanc" bir cas s m #esinY Tahsili yok m #esinY 3irinin !a%"#"r m" #esinY 4e #esinY Ş n#an ba!ka hi6bir !ey #iyemiyor: 2Yeni ara!t"rmalar olm !. 5eyyi# $emale##in0i yak"n#an tan"m"! olanlar& on n ailesine 'i#ip 'elmi! olanlar& k)6)kl)%)n#e on nla beraber b)y)m)! olanlar& tan"#"%"m ')venilir bir a#ama #emi!ler ki& 25eyyi# $emale##in s)nnet e#ilmemi!X2 Ş)phesi*& insan"n b 6irkin i1tiray" *or nl #a olsa aktarmas" ')*el #e%il#ir. A11e#ersini*X 5eyyi# $emale##in bat" s(m)r)s) ile <Avr pa0#a >slOm0a 6am r ve i1tira atan s(m)r)=& #)nya#a #ini yok etmi! olan 1ikri ve k)lt)rel s(m)r) ile& >slOm Eey'amberi aleyhine #evaml" k)1)r ve *ehir sa6ma ile me!' l olan kiliseye ba%l" bil'inler ile& y(ntem olarak Allah0a tap"c"l"%"n k(k)n) ka*"maya 6al"!an materyalistler ile tek ba!"na amans"* bir m)ca#eleye 'iri!iyor ve en b)y)k >slOm sav n c s ol yor. Ama arka#an han6erleniyor. Kov l yor. Tek ba!"na kal"yor. >slOm0#an bahse#iyorV :)sl)manlar ve >slOm Olimleri on tek ba!"na b"rak"yorlar ve on tek1ir e#iyorlar. @)nk) #)!man& k)1)r& itham ve i1tira silah" ile sahneye 'eliyor. 5ilahtan tecrit ol# % ve k)1)r#en ba!ka silah"n"n olma#"%" belli ol yor. 8 *aman #a KL& .L sene sonra 1erya#" *irveye la!"yorV '(stermi! ol# % yeni yol a6"lm"! ol yor. 3)t)n >slOm )lkelerin#e asla s(nmeyen hareketler mey#ana 'etiriyor. +$e*ayirli b)y)k #evrimci 5i#er 2Merhat Abbas 2;a 4 it $oloniale2 a#l" eser#e !(yle #iyor: 2K *ey A1rika0#aki (*')rl)k hareketi <b c)mle#en olmak )*ere $e*ayir= 5eyyi# $emale#+#in0in& Ab# h0 oraya '(n#er#i%i *aman ba!la#". K r0On0a 'eri #(n)! hareketini ilOn etti. $e*ayir #evriminin ilk ')n)& 2Ab# h0 n 5eyyi# $emale#+#in0in #)!)ncesini A1rika0ya 'etir#i%i ')n#)r. >ran :e!r tiyet Devriminin >lk k"v"lc"mlar"& 5eyyi# $emale##in0in ba! kal#"r#"%" s"ra#a ba!l"yor.2

1=/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Altm"!& yetmi! sene (nce T)rkiye0#e& :"s"r0#a& A1rika ve Asya0#a (*')rl)k hareketi aya%a kalkm"!t"r ve asla s(nmeyecektir. 3 & 5eyyi# $emale##in0in #)!)nce ve 1ikirlerinin on n hayat"n#an sonra el#e etti%i *a1erler#ir. Ama o ')n #)!man& k tsal k(ken& 'elenek ve #in isteme a#"yla& halk" ahmakla!t"rmak& ay#"n#an kork tmak& o #ar s"n"r#a aptalca bir sev'i#e b"rakmak ve onlar" sa%mak i6in& 5eyyi# $emale##in0e Uyle ithamlar#a b l n yor# . 3 ra#a art"k belli ol yor ki o yol& i! ve #)!)nce tar*" (lm)!t)r. >slOm #)!man"n" ithamlar"na ve k)1)rlerine il'i # yma#an yol n se6iyor. 5e6iyor ki aya%a kalkt". 9er hal)kOr#a& b ')n a#ili%i olan !ey ! # r: Wniversiteler#e& #ersler#e& kitaplar#a s(yle#i%im itika#" s l#en olanlar"n veya hen)* ortaya koyma#"klar"m"n bir 1ihristini vereyim <inan#"%"m esaslar"n& y(nteminin toplam" ile il'ili bir 1ihrist veya inan#"%"m te*lerle il'ili+=& ki y"llarca ortaya koy# % m ve ortaya koymak iste#i%im s l+ 3a*" ns rlar var. b nlar sonralar" b 1ikirleri itham e#iyor+ laf. A%er b 6irkinle!tirilen ve tahri1 e#ilenleri bir metin haline 'etirirsek& '(r)p ok y p a6"k olarak anlarlar ve nelerle #e*en1ekte yol yla m)ca#ele ettiklerini '(r)rler. 9alk ile ay#"n& halk ile (%renci aras"na ihtila1 sokmak isteyen ns rlar& b yolla yeni #)!)nce ak"m"na& b # r' n #)!)nce atmos1erin#e yol kapamak istiyorlar. 3)t)n *)mreleri birbirlerine kar!" karamsar yapmak istiyorlar. 3 yolla >slOm yol n#a bir hi*met yapmak isteyen herkesi (yle e*mek istiyorlar ki& art"k bir #aha asla b(yle bir i!e heveslenmesin. Di%erleri #e ibret als"nlar ve b yola 'elmesinler. 8 hal#e b itika#" s l) elver#i%ince #aha 6ok te1sir etmek& 'enel bir al"!kanl"k halin#eki& 1ikirlerini& itikatlar"n )*erine sa6"lan ila6 ve *ehirlere kar!" bir 6e!it 1ikri m)ca#ele ol r. Ama b m)ca#ele 1er#i sav nmak i6in #e%il#ir. @)nk) 1ertte bir #e%er yokt r. De%erli olan ve sav n lmas" 'ereken 1ikir#ir.

5av n lmas" 'ereken ben #e%ilim. 4e tahlil e#ilecek& ne #e bana m hale1et etmelerine sebep olacak bir !ahsiyete sahibimV
Dİ%MF9 "@9R8 R

1=0
sav n lmas" 'ereken belki bir 1ikir ve itikatt"r. :esele& !ahsC bir mesele #e%il#ir. :esele #)!manlar"n ona kar!" aya%a kalkt"%" bir 1ikir& bir k t p ve itika#" bir y(n#)r. 3 y)*#en l)'at problemlerinin tekrar" ve 6(*)lmeye 6al"!"lmas" olan bir s(*l)k 'ibi& son y"llar#an !im#iye ka#ar ortaya koy# % m kavram ve #eyimlerin bir 1ihristini yapmak istiyor m. K llan#"%"m her kavram"n s"n"r ve anlam"n"n a6"k ve sarih olaca%" tar*#a bir 1ihrist. A%er b n 1ihrist olarak #e%il #e hepsini #ers s)resi i6in#e s(ylemek istersek& b iki sene s)rer. 3 s)re#e #e *ihinler #aima kar"!t"r"lm"! olacakt"r. @)nk) onlar"n her!eyleri var. 3)t)n ara6lar& sosyal ileti!im ve propo'an#a ara6lar" onlar"n hi*metin#e#ir. 3i* b nlara sahip #e%ili*. >mkOnlar a6"s"n#an ken#ili%in#en onlara kar!" *ay"1"*. 3i*e ')c)m)*) veren tek !ey& itika#" takvam"* ve ihlOs"m"*#"r. A%er b ra#a olan si*ler itika#" s l) ve ortaya kon lan te*leri m)!ahhas& #ikkatli bir #ers 'ibi anlarsan"*& i#rOk e#erseni*& b)y)k bir 1ikrC sa1 ol !acakt"r. 5a#ece b te*leri sav nmak i6in #e%il& belki topl m m *#a ba!lam"! olan 1ikrC temeli sav nmak i6in bir sa1 ol !acakt"r.

8CSAC
>nsan )6 boy ta sahiptirV ! al"k. r& h)rriyet& se6me ve yarat"+

+- 9((r
>nsan"n bir boy t ! r# r. Tabii varl"klar#an sa#ece ve sa#ece insan ! rl # r. 9em ken#inin& hem #e #)nyan"n bilincin#e#ir. 8 hal#e insan"n en b)y)k yeteneklerin#en biri b ilOhC yetenektir. D)nya#a ve varl"k Olemin#e sa#ece Allah 2bilen2#ir. >nsan #a s"n"rl" #ereceleri ve 6e!i#i ile 2ken#ini bilen2 ve 2#)nyay" bilen 2#ir. 3 iki s"1at& Allah ve insana (*')#)r.
2"# Dİ%MF9 "@9İ8İ

2>lOhi2 tamamen bir #o% kavram"#"r. <Allah0"n ahlOk" ile ahlOklan"n"*=. Dolay"s"yla insanC h y ve karakteri& Allah0"n s"1atlar"n#an bir s"1ata ait k"larak& tam olarak #o% l bir i! yapm"! ol r *. I+ 9)rriyet 3 & b ')n varol !6 l % n s(*kon s etti%i bir kelime#ir. ?e6mi!te ise 2$ebir ve ira#e2 kavram" s(*kon s y# . 29)rriyet2& yani b)t)n #)nya& sebepler ve son 6lar silsilesi esas"na #ayanmakta#"r& b 'i#i!ata '(re i#are e#ilmekte#ir. (ne 6"kan her '(r)n)m)& her belirtiyi cebrC bir sebep (n plana 'etirmi!tir. Ayn" belirtinin ken#isi #e #i%er bir son 6 i6in sebep olmakta. 8 hal#e ortaya 6"kan her i!in bir sebebi var#"r. 3 i! tekrar #i%er bir son 6 i6in sebep olmakta#"r. :eselO lamban"n i6in#eki )azya%ı ay#"nl"k ve s"cakl"k i6in bir sebeptir. 8 hal#e ay#"nl"k ve s"cakl"k 'a*ya%m"n yanmas"n#an cebren mey#ana 'elmi!ler#ir. Kaynayan s i6in sebep olan s"cakl"%"n ken#isi 'a*ya%"n"n son c i#i. 8 hal#e b)t)n ortaya 6"kanlar cebren mey#ana 'eliyor. Tabii ve ma##C bir '(r)nt) olan insan #a& el ele veren tabii ns rlar"n etkisiyle mey#ana 'eliyor. Ama insan& ken#ini cebrin boy n# r % n#an k rtarma ira#esine sahiptir. 5ebep ve son c n cebrC basamaklar #i*isinin 'i#i! yol n#an k rt l p& ken#isi sebebin rol)n) oynayabilir. :eselO b)t)n #o%al& 1i*iksel& kimyasal& biyoloPik& "rk ve kanla il'ili ns rlar& ben#e a6l"k son c n ortaya 6"karm"!lar#"r. <3)t)n hayvanlar#a a6l"%" ortaya 6"kar#"klar" 'ibi=. A6l"k& cebri olarak ben#e yiyecek aramay" ortaya 6"kar"yor. Yemek arama& ben#e yemek b lmak ve yapmak i6in birka6 a#"m ve 1aaliyet mey#ana 'etiriyor. 5onra yemek& sonra ha*metmek... 3en#e ortaya 6"kan b 1iil ve etkiler cebri#ir. $ebri sebep ve son 6lar& beni yemek yemeye #o%r s)r)kl)yorlar. Ama b sebep ve son 6 cebrC #"!"n#a ben#e bir yetenek varV yemeyebilirim. itira* i6in& #inC bir '(revi +or 6+ yerine 'etirmek
Dİ%MF9 "@9İ8İ 2"1

i6in& '(rev i6in& #inC bir merasim veya t"bbC '"#a rePimi i6in on saat& yirmi saat& yirmi ')n yiyecek yemeyebilirim.

3 # r m& insan"n ira#esin#en kaynaklanmakta. >nsan"n h)rriyeti ilmC ve ma##C #)nyan"n sebep ve son 6 *incirinin s"n"r lan#"rmalar"yla beraber insana y)klenmi!tir. 2Yap"yor m2 2yapm"yor m2& 2se6iyor m2 2se6miyor m2 #iyebil#i%i (l6)#e insan#"r. 8n#a b yetenek *ay"1la#"k6a 2#aha a* insan2#"r. 3 ra#a& insan a6"k6a '(r)n) veriyor. >nsan& bir s"1at ve sev'i olarak var#"r. Tabii ilimler a6"s"n#an insan say"lan kimse be!erC ilimler a6"s"n#an insan olmayabilir. 25artre2 #iyor ki: 29atta& hasta bir anne ve baba#an #o%an 1el6li biri bile& kahraman olma*sa sor ml s ken#i#ir. @)nk) insan (yle yeteneklere sahiptir ki 1el6 olmas"na ra%men yani #o%al etkenlere ra%men b yetenekler on bir kahraman yapabilir. @ok k vvetli ve pehlivan aileler#en& ya!amlar"n#a sa%l"k k rallar"na riayet etmelerine ve ')*el yemelerine ra%men *ay"1& hasta ki!ilerin yeti!mesi 'ibi. 9erkesin& kahraman olmamas"n"n sor ml s ken#isi#ir. 4e soya6ekim& ne 6evre& ne #e iktisa#C ve tarihC etkenler#ir. Albette b nlar hepten etkisi* #e%il#ir. Ama insan& b etkenleri ken#in#e bertara1 e#ebilecek bir ira#eye sahiptir. 3 y)*#en insan ken#i al"n ya*"s"n" ha*"rlayabilir. A%er ken#isi ha*"rlama*sa tabiat ha*"rlar. T"pk" bitkilerin ve hayvanlar"n al"n ya*"s" 'ibiV k"! eri!ti%i *aman yapraklar" k r y p #(k)l)yor. @)nk) 6evrenin #o%al etkenlerine kar!" #irenemiyor. Ama insan& k"!" ken#ine ba%"ml" yapabiliyor& hayat"n#a bahar ve sonbahar !artlar"n" mey#ana 'etirebiliyor. Tabiat"n cebrinin kay#"n#an k rt l yor. @)nk) ira#e ve se6me yetene%ine sahiptir. 3 a#am& sosyal meseleler#e& terbiyevC meseleler#e ve ken#i al"n ya*"s"n" yapma#a b yetene%i mey#ana 6"karabilir. @)nk) h)rriyet ve ira#e sahibi#ir& b sebeple #e sor ml # r. @)nk) sa#ece h)r insan sor ml # r.2
2"2 DT%MF9"@9İ8İ

K+ Yarat"c"l"k >nsan yarat"c"l"k ')c)ne sahiptir. Y)ce Allah0"n& yere& '(%e& #a%lara ve b)t)n mevc tlara s n# % ve kab l etme#ikleri& insan"n kab l etti%i emanetin bir anlam"n"n #a 2yarat"c"l"k k #reti2 olmas" m)mk)n#)r. Allah0"n elin#ey#iV <tabiattakiler#en hi6biri alma#"& insan al#". Yani insan"n ö$zel yetene%i ! # r: Yapabiliyor. 3 y)*#en& mevc tlar aras"n#a sa#ece insan"n alet yapabil#i%ini '(r)yor *. Uyle ki ba*" bil'inler insan"n tari1in#en 2alet yapan insan2 #iyorlar. 3a*"lar" #a 2alet yap"c"l"%"2n" insan"n ihtiyac"n"n bir son c olarak kab l etmi!ler#ir. @ok ')*el& o hal#e tilki a%a6taki horo* almak i6in ne#en mer#ivene ihtiya6 # yma#" ve mer#iven yapma#"Y.. >nsan"n b)t)n tekOm)l) boy nca b yetenek o ka#ar 'eli!iyor ki& insan"n 2ken#ini e%itmesi2 a!amas"na la!"yor. 3 en y)ce a!ama#"r. >nsan mer#iven yap"yor& ev yap"yor& alet yap"yor& elbise yap"yor& kitap mey#ana 'etiriyor& sanatkOr ol yor. 3ilahare (yle bir yere la!"yor ki ken#ini e%itiyor. Yani ken#i insanC mahiyetini ken#i yarat"yor. >nsanC 2nas"l ol !2 n ken#i tayin e#iyor& olmas" 'ereken insan" ken#i se6iyor. 3 y)*#en 9ei##e''er0in #eyimiyle insanlar iki #)*ey#e#ir. 3a*"lar" topl m ve 6evreleri tara1"n#an yap"lm"!t"r topl m n eseri#irler. Karp *& meyve vs. tabiat mahs lleri ve etkenleri 'ibi. 9er 6evre#e& her s ve hava#a& o 6evrenin (*ellik& renk& ta#& s ve havas"na sahiptirler. Atmos1er ve ortam etkenleri onlar" se6mi!tir. 3(yle a#amlar #a b !ekil#e#ir. 3 topl m#a b renkte#irler& o topl m#a o renkte#irler. 3 #(nem#e b(yle#ir+ler& o #(nem#e (yle#irler. @)nk) 6evrenin #e%i!mesiyle b nlar #a #e%i!iyorlar. @o% nl k #a b nlar#"r. Uyle bir a!amaya la!"yor ki& tarihin ve topl m n yapt"%" insan& ken#i tarih ve topl m n n yap"c"s" ol yor. Yap"lan yapana #(n)!)yor.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

2"3

8CSACDC TA48I8 ET4AIDCDA
>nsan ve tari1i )*erin#e b ka#ar # r ! m& sonraki b)t)n mes0elelerin insan"n tan"nmas" temeline #ayan"yor ol ! n#an+#"r. A%er insan" tan"ma*sak& #in#en& topl m#an& me#eniyetten ve sanattan bahse#emeyi*. Yerine la!mayan b)t)n s(*lerin (n)n#e ! en'eli '(r)yor m: >nsan" tan"ma#an on i6in i#eoloPi ve ekol ol !t rmak istiyor *. Kim ol# % n bilme#i%imi* biri i6in ev yapmak ve on n hayat !eklini tayin etmek nas"l m)mk)n olabilirY 3 y)*#en insan"n kOmil bir tari1ini si*e tak#im etmek istiyor m. 5on #erece #ikkat e#ini*. @)nk) b tari1in her kelimesi bir #)!)nce#en se6ilmi!tir. >nsan hakk"n#a 6ok say"#a tari1ler yap"lm"!t"r. 3 nlar"n

en *elil ve a!a%"l"k olan" ise& 2insan& kon !an hayvan#"r2 #iyen tari1tir. @)nk) kon !an varl"klar 6okt r& ama insan #e%iller#ir. >nsanlar"n #a 6o% kon ! r& ama insan #e%iller#ir. 3a*"lar" 2insan i#eal yapan bir hayvan#"r.2 2>nsan& *ihinsel !ekil yapan bir hayvan#"r2& #emi!ler#ir Ne b 'ibi tari1ler yapm"!lar#"r. Ama ben& ! veya b varl"kt"r #emiyor m. @)nk) 2insan... bir varl"kt"r2 #iyen hemen ba!lan'"6ta hata yap"yor. 2>nsan bir 2mevc t2 #e%il#ir2 olabilirli%i ise 6e!itli imkOnlar"n toplam"#"r. 3i*& icat halin#eyi*V hen)* mevc t olmam"!"*& olma halin#eyi*V hen)* ol yor *. 3 ne#enle insan"n yarat"l"!" tamamlanmam"!t"r. >nsan hen)* yarat"l"yor+ 4as"lY Şekli hen)* tamam #e%il#ir. Tarihin tamam" <'e6mi!in ve 'elece%in tarihi= insan"n on#a ol !ma 2tekin2 b l# % bir kab#"r. Dolay"s"yla mevc t #e%il#ir. >syanc" sons * 6eli!kili ira#eyi& 2olan#an ka6"!"2 #emiyor mV 2'er6ekten ka6"!2"& iste#i%i !eyin tara1"na veya olmas" 'erekenin tara1"na y(neli!i kaste#iyor m. >nsan"n #aima ka6"!a temay)l) var#"r. 8t r p insan"n ')*el bir tari1ini yapmak isteyen 1ilo*o1lar"n yerine& ben& tarih boy nca b)t)n k)lt)rler& me#eniyetler& #inler&

1>=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

b)t)n b)y)k tarihC olaylar& e#ebiyat ve sanatta bil'i sahibi ol# % m (l6)#e insan"n ortak (*elliklerini al#"m. 3 ne#enle b nlar b)t)n #(nemler#e& b)t)n e#ebiyatlar#a& k)lt)rler#e& sanatlar#a& insan"n ortak (*ellikleri#ir. 5on 6 olarak& !im#i b nlar" tek tek a6"klamam i6in 1"rsat yok ama& kon ken#i i6in#e a6"%a kav ! yor. 5a#ece s(yl)yor m ve i!aret e#erek 'e6iyor m.

8CSACDC KKM8: %84 TA48I8
>nsanV isyanc"& sons * 6eli!kileri olan bir ira#e& olan#an ka6an& i#eal isteyen& m tlak olan" talep e#en& ken#ini ve #)nyay" bilen& m taass"p <taass b olmayan& insan #e%il#ir& !(yle ki 6oklar" m taass"p ol# klar" 'ibi insan #e%il#irler. Makat o taass p olarak isimlen#ir#ikleri ba!ka bir!ey#ir. 5(ylenmesi bile ')*el #e%il#ir= se6ici yarat"c"& 'elece%e y(nelen& tapan... 3 tapma& 1else1C ve kelam" sebeplerle #e%il#ir& 'er6ek6i ve obPekti1 bir #elil#ir. Yani b)t)n tarih boy nca& b)t)n #evirler#en !im#iye ka#ar sa#ece ba*" #inlerin tasavv 1 n#a tanr"n"n mevc t olma#"%"n" '(r)yor *. Ama ! an#a tasavv r etti%imi* anlam#a tapma var#"r. 3a*en bir k"s"m k"ssalar#a #in yokt r& ama tapma var#"r. Tapma ebe#C ve #aimC bir !ekil#e var#"r. Tanr" kal#"r"l"nca& tanr"y" kal#"ranlar"n halka tapt"%"n" '(r)yor *. Kon1)6y)s0)n ken#isine tapt"lar. 3 #a& tanr"larla i!ini* olmas"n ken#isine la!"n& #e#i. 5onra 3 #a0n"n ken#isine tapt"lar. 3)t)n tapmalar" orta#an kal#"r#"klar" b ')n& han'i insanlara tap"yorlarY R sya0#a 5talin *aman"n#a manevC meseleleri orta#an kal#"r"p& yeni neslin il'isini teknik meselelere& ma##Cyata& #aha 6ok )retim vb. kon lara celbetmeyi 6ok iste#iler. 3 n n i6in ya*arlar#an birinin i!i pro'ram ve 'enel'eye y' n olarak roman ya*makt". 2;e c lte #e $iment2 isimli bir kitap ya*ar. Yani 2@imentoya tapmak2X.& 3 ')n 6imento asr"#"r& 6imentoya tap"n"*. 8 hal#e #e#i%imi* tapma b anlam#a mevc tt r.
Dİ%MF9 "@9İ 8 İ

1>>

8CSACX H7E::8K E:A4AK %EK:E98Ş 6E SE43M:3:3K
Uteyi arayan: :aksa#"m ! # r insan #aima sahip ol# % !eylerin Utesi i6in kay'" # ymakta#"r. Melse1e ve ilmin b)t)n ilerlemesi #e insan"n (teyi aray"!"na #elil#ir. Doy ms *l k: 9er ihtiya6 kar!"lan"p 'i#eril#ik6e birka6 ihtiya6 #aha #o%r yorV b nlar kar!"lan"nca& yeni ihtiya6lara hisse#iyors n *. 3elirsi*lik: 3oy tlar" som t ve belirli olan b)t)n varl"klar"n aksine& insan"n tari1i& 8rta6a%0#a yap"lan tari1ten ayr"#"r. >nsan"n mevc t 'erek (*ellikleri 1arkl"#"r. 3 nlar& be#enC boy tlar #e%il& imkOnlar ve yetenekler#ir. 5or ml l k: 5or ml l k& h)rriyetten #o%m !t r. >nsan h)r ol# % i6in sor ml # r& inan6l"#"r. Asl"n#a insan& inanan bir canl"#"r. >nanc" i6in kolayca can"n" verebilen& sa#ece insan#"r. ?ariplik: ? rbet # y' s b)t)n #inler#e& e#ebiyat ve sanatta& insanC # y' #a var#"r. D)nya 'aripli%i.

: *#ariplik: >nsan"n ! r ve bil'isi )st #)*eye 6"kt"k6a #)nya ve hayattaki "*#irab" #aha 6ok art"yor. 3 y)*#en #iyorlar ki& Ali <a.s.=& ba*en #)nya#an (yle korkma ve sars"lma # y' s na kap"l"yor# ki ken#in#en 'e6ip bay"l"yor# . :eseleleri ken#i beyinlerinin 6a%"n#a #)!)nenler #iyorlar ki: Urne%in& b n n i6in Me#ek0i on#an alm"!lar#"r. Neya ba!ka !eyler i6in. Ama b & insan"n ! r ve # y' s )st #)*eye 6"kt"k6a b 6er6eve#e sakin kalama#"%" belli olan bir '(r)n)m#)r. 5akin kalamamak y)ce insan"n (*elliklerin#en#ir. Unc)l)k ve siyasClik + A1lOt n #iyor ki: 2>nsan siyasC& politik bir hayvan#"r.2 3i*im Olimlerimi* politik kelimesini sosyal olarak terc)me etmi!ler#ir. 9alb ki siyasC#en maksat #iplomatik #e%il#irV 6aresi* olarak i6timaC #emi!ler#ir. Ama siyasClik insana (*')#)r. Yani topl m#a ya!ayan insan& i6in#e ol# % topl ma ve 1ertlere ba%l"l"k hisse#er. Tan"r& hisse#erV o ! ra ve bil'iye
2"/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

sahiptir. 3)t)n b nlara kar!"n taahh)t ve sor ml l k hissetmekte#ir. 3 # y' ve yetene%in toplam"n#an #olay" insana siyasC #emi!ler#ir. Topl m n *iyaretin#e& *iyaret6i >mam0a #iyor ki: 25i*lere selOm ols n... Ki k llar"n& siyasClerin ve !ehirlerin temel #ayanaklar"s"n"*.2 3 ne#enle siyasC #e#i%imi*#e b n s(ylemek istiyor *. >nsan ba!lan'"6tan b yana& #aima olma halin#e#ir. Ken#i mahiyet ve al"nya*"s"n"n yap"c"s"#"r. Ken#i ka#erini yapan ve ona m)#ahale e#en insan#"r& Allah0"n el#e tak#ir etti%i b # r. 3 insan"n temel tari1i#ir. 3 tari1 esas" )*erin#e #in& >slOm& tarih& me#eniyet& e#ebiyat& sanat ve her!eyi inceliyor *. 3 & anahtar#"r.

8CSACDC 9A4ATD:DŞD
@e!itli #inlerin yarat"l"! k"ssalar"n"n toplam"n#a& (*ellikle A#em0in yarat"l"!" ile il'ili K r0On ve Tevrat0taki k"ssalar#a A#em0in yarat"l"!". $ennet& Şeytan ve 9avva k"ssas" ve antropoloPi ile il'ili en me!h r& en a6"klanm"! rivayetler#en 6"kar#"%"m son 6 benim i6in 6ok hayret verici ve sons * #erece#e #erin#ir. Yer yer i!aret ettim& ama ortaya koyamam"!t"m. Şim#i b 6ok ileri ve mant"kC 2h)mani*m2in anahtarlar"n" s(yl)yor m. 3a*" Oyetlere '(re Allah& yery)*)n#e bir hali1e yaratmak istiyorV melekler& 2tekrar yery)*)n#e kan #(kecek birini mi yaratmak istiyors nY2 #iye tenkit e#iyorlar. 3 'iri!te A#em0in yarat"l"!" i6in bir k"vr"m belli ol yor. :eleklerin& Z#em0e '(re bir 'e6mi!i var#"r. >htimalen Z#em ilk Z#em #e%il#ir. 3elki 1iili insan"n ve 1iili insan cinsinin ba!lan'"c"#"r& m tlak nev0ini ba!lan'"c" anlam"n#a #e%il. >mam 5O#"k0a <r.a.=& 2A#em0#en (nce kim var#"Y2 #iye sor# lar. 2Z#emX2 #iye b y r# . 2Z#em0#en (nceY2 2Z#emX2 28n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1>@
#a (nceY2 2Z#emX2 2Z#em0#en Unce kim var#"Y2 #iye sor# lar. 24e *amana ka#ar sorarsan"*& Z#em2 #e#i. Allah& meleklerin onlar"n kork s n#an ve en#i!esin#en kaynaklanan s(*)n)& inkOr etmiyor ki !(yle #esin: 2Kork ve en#i!eni* bo! na#"r ve b insan b(yle #e%il#ir.2 3ilOkis !(yle #iyor: 23en si*in bilme#i%ini*i biliyor m.2 Yani meleklerin tahmini aynen 6"kmakla beraber& Allah 6am r#an& +hamain mes+n n+ pis kok l kokm ! 6am r#an veya selin b"rakt"%" k r 6(mlek 'ibi& 6atlak 6atlak olan 6(kelek lOyihalar"n#an ve Ken#i R h 0n#an >nsan" yarat"yor. 8 hal#e Z#em0in yap"s"n"n 1orm)l) a6"kt"r. Allah0"n R +h 0n n eklenmesiyle 6am rX.. Eis kok l kokm ! 6am r ve b na eklenen Allah0"n R h X.. 3 nlar" elbette as"l ve 'i*li s"r anlam"yla al"n"*& ark"n #ibin#eki 6am r anlam"n#a #e%il. @am r#an anla!"lan mOnO& 1esat ve kok !m !l kt r. 3i*im lisan"m"*#a 1esat ve kok !m !l % '(steren en a!a%"l"k !ey& 6am r# r. 28& insan" pi!mi! 6am r 'ibi k r bal6"ktan yaratm"!t"r.2 <RahmOnJB.=. 2Ei!mi! 6am r 'ibi k r bal6"k2 insan#an bir ns r# r. 3 nereye hareket ettirirY 3 & 6am rla!ma ve ta!la!maya y(neli!i& kalmaya y(neli!i ol !t r r. Di%er tara1tan ise Allah0"n r h + >nsan"n se6ebilece%i en y)ce kelime. 8n & y)celik& k tsall"k& ')*ellik ve m tlak olan la!t"racak olan Allah0t"r. $isme& ma##iyata ve a!a%"l"%a kar!" Allah0tan ba!ka& a*amet ve y)celi%e la!t"ran kelime r ht r. <?i*li s"r anlam"yla almam"* 'erekir& #emem ! n#an#"r. A%er b n n #"!"n#a bir!ey yaparsak& Allah0"n r h bir anlam b lmam"! ol r. 3 m)mk)n olmayan bir kar"!t"rma ve anlams"*l"k ol r.= 8 hal#e insan"n 1orm)l)V <sons * eksi= k <sons * art"= ol yor. 2An a!a%"l"k a!a%"2 ve 2en )st)n )st)n2 Z#em ile e!ittir. >nsan b(yle#ir. KOinat"n en pis ve en a!a%"l"k hayvanlar"n#an #aha pis ve #aha

a!a%"l"k kimseler 6okt r. Şa1iC 'ibi b)y)k& y)ce& ayn" *aman#a Şa1iC :e*hebi0nin imam" olan bir !ah"s& !(yle #iyor: 2Şa1iC (l)yor& ken#i yeti!tiricisi ve terbiye e#icisinin Allah m" Ali mi ol# % n bilmiyor.2

1>/
Dİ%MF9 "@9İ8 Dİ%MF9 "@9İ8İ

1>0
3irisi 4eron ol yor. Roma0y" ate!e veriyor. Ate!in alevlerini seyretmekten& 6oc klar"n"& ka#"nlar"& !ehir sakinlerinin a%lama inleme ve 1eryatlar"n" #inlemekten *evk al"p& !iir s(yl)yor& resim yap"yor. Di%eri (*')rl)k6) bir insan. ?elip ken#isini k rtarmamas" i6in polisin '(*)n#en *ak bir yer#e& arka#a!"n#an ba!"na ben*in #(kmesini istiyor& kibrit 6ak"p ken#ini ate!in alevlerin teslim e#iyor. 3(ylece bir milleti& bir insan"& bir insan" kor m ! olabilsin. 5onralar" b olay"n 1ilmini seyretti%im#e a#am"n iki #i*i )*erin#e ot rm ! ol# % n ve yanan ate!in merke*i haline 'el#i%ini '(r#)m. 9er an #aha !i##etlenen alevlerin aras"n#a bir hayalet olarak '(r)n)yor# . 9i6 k"m"l#ama#an& ate!in kalbin#e ot rm !t . K)ller #(+k)l)nceye #ek ha1i1 #e olsa k"m"l#ama#". Mark"n nereye ka#ar ol# % n '(r)yors n *X.. 8& bir !ehriV ka#"nlar" ve say"s"* 6oc klar" *evk almak i6in ate!e veriyor. 3 ise bir !ehri& bir )lkeyi& bir #)nyay"& ka#"nlar" ve 6oc klar" (l)m#en k rtarmak i6in ken#ini ate!e at"yor. An k(t) at"n ve en iyi at"n 1ark"& s(*'elimi ikibin t)men#ir. K(t) #e#i%imi* at& arabac"l"k veya s 6ekme i!ine yarayabiliyorX An iyi at"n )6& #(rtbin t)men#en 1a*la #e%eri yokt r. 3)t)n ')*elli%ine ra%men bisiklet veya motorsikletle rekabet e#emiyorX Ama b tara1taki insan ile o tara1taki insan aras"n#aki mesa1enin tasavv r m)mk)n #e%il#ir. :esa1e 6am r#an& Allah0a ka#ar#"r. Amanet Amanet ile il'ili 6e!itli yor mlar yap"lm"!t"r. Tasavv 1& emanet& 2a!k0t"r #iyor. :evlOna 'ibi ba*"lar" ise ira#e#ir #iyor. Alimler#en ba*"lar" emaneti& 2ilim2 olarak bilmi!ler#ir. 3a*"lar" 2velayet2 olarak. 3ir 'r p #a emanetten maksa#"n 9*. Ali <a.s.= ol# % na inan"yor. Ama K r0On0"n ken#isi b kelimeyi ni6in m)!ahhas olarak a6"klam"!t"rY @)nk) b & K r0On0"n m ci*evari lisan"n"n (*elli%i#ir. Uyle bir kelime se6iyor ki& on n 6e!itli boy tlar"n#an m hteli1 kelimeler 6"kar"labilir. Uyle ki hi6biri #o%r #e%il#ir& ayn" *aman#a hepsi #e #o%r # r. @)nk) emanet& Allah0ta olan <on n #)*eyin#e #e%il= ve #i%er mevc tlar#a olmayan b)t)n imkOnlar#"r& insana (*') imkOnlar#"rV be!erC )st)nl)%)n 1a*ileti ve i!areti#ir. Amanet& birbirine kar"!m"! ve !ekil alm"! olan b)t)n b nlar"n toplam"#"r. 3 nlar& 2emanet2 a#"yla insana teslim e#ilmi!ler#ir. Dolay"s"yla emanet ile il'ili yap"lm"! olan b)t)n nitelemeler #o%r # r& ama tam #e%il#ir: Amanet& A#em0in v)c # na 'irmi! olan ma##e#en ibarettir. 8n y)ce ve m tlak s"n"ra& #)nya#a tasavv r m)mk)n tekOm)le la!t"rabilir. 8 hal#e ira#e& se6me& bil'i& ! r& k #ret& yarat"c"l"k& a!k& mari1et& hikmet... b)t)n b nlar ve bi*im hen)* tan"ma#"%"m"* #i%er pek 6ok !eylerV 'elecek insan#a 'er6ekle!ebilecek ve * h r e#ecek !eyler 2emanet2in par6as"#"r. Allah& isimleri A#em0e U%retti Allah& A#em0e isimleri (%retti. 8 *aman Z#em ve melekler imtihana 2ot r# lar2. 5or isimlerin kavramlar" i#i. A#em hepsine cevap ver#i. Ama melekler& 2bi*e ver#i%in#en ba!kas"n" bilmiyor *2& #e#iler. Z#em 'alip 'el#i. 2Ne A#em0e b)t)n isimleri (%retti& sonra e!yaya meleklere '(ster#i. 2A%er s(*)n)*#e samimi iseni* b nlar"n isimlerini bana s(yleyin2 #e#i. $evap ver#iler 25en m)ne**ehsin& (%retti%in#en ba!ka bi*im bir bil'imi* yokt r. Ş)phesi* sen hem bilensin hem 9akim0sin.2 Allah& 2ey Z#em onlara isimlerini s(yle2 #e#i. A#em isimlerini s(yleyince& Allah& 2ben '(kler ve yer#e '(r)nmeyeni biliyor m& si*in a6"kla#"%"n"*" ve 'i*lemekte ol# % n * bilirim #iye& si*e s(ylememi! miy#imY2 #e#i.2 <3akara: KB ile KK=.

I

1?2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

8 hal#e insan melekten )st)n#)r. Din#ar *ihinler b)y)k insanlar" y)celtmek i6in onlar" (v#)kleri *aman& melek !eklin#e ol# klar"n" i##ia e#erler. 3 yarat"l"! 1else1esini& meleklerin insan#an a!a%" ol# % n bilmiyorlar. :elekler >nsanl"%"n yar#"mc" ve temsilcileri#ir. Allah isimleri insana (%rettiV ama insan ken#isine ilk U%retilen hakikatlar"n esas" )*erine Allah0a cevap verebil#i. A%er b n#an 1arkl" olsay#"& yani sor lar" Z#em0e sorsay#"& mele%e sormam"! olsay#"& imtihan *or ol r# . >nsan& ken#ine (*') yetene%in#en 1ay#alanarak hakikatlar" s(yle#i. :elekler s(yleyenme#iler. :elekler sa#ece yarat"lm"! ol# klar" istikamette i! yapabilirler. Ama insan& iste#i%i ve te!his etti%i !ekil#e i! yapabilir. 3 1arkl"l"k var#"r. >nsan"n )st)nl)%)& sor ml l % #a b # r. Allah $eleklerden Kdem'e Se#de Atmelerini .stedi :eleklerin Z#em0e sec#e etmesin#en 6e!itli anlamlar"na y' n olarak benim hissetti%im& b)t)n tabiat ve tabiat (tesi +bi*im hissetti%imiz- k vvetlerin insan isimli y)ce varl"%a teslimi#ir. Ama 2Z#em olan insana2& 2Z#emo% llar" olan insana2 #e%il. 8labilen insana. Casak $eyve ;edir/ Allah& Z#em ve 9avva0y" $ennet0te serbest b"rakt". 9i6bir i! yapmaks"*"n neyi isterlerse yiyip i6ebiliyorlar#". 8nlar sa#ece& bir meyveyi yemekten men e#ilmi!ler#i+ Tevrat0"n a6"k olarak s(yle#i%i ve K r0On0"n i!aret etti%i 'ibi& b meyve& 2'(r)!2t)r. @)nk) K r0On Oyetlerine '(re& Allah& Z#em ve 9avva0ya ni#a e#iyor& onlar #a 6"plakl"ktan tanmak+s"*"n Allah0a cevap veriyorlar#". Ama yasak meyveyi ye#ikten sonra& 6"plakl"klar"n#an tan#"lar ve 'i*len#iler. Unceki ')nler hi6 (tanmaksızın Allah0la '(r)!)yorlar#" ve b ')n& meyveyi ye#ikten sonra 6"plakl"klar"n#an tan"yorlar#"X.. 5ebepY @)nk) #aha d"ne ka#ar 6"plakl"k hakk"n#a 2'(r)!2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1?.
sahibi #e%iller#i. 3 ')n yasak meyveyi yemekle '(r)! ka*anm"!lar#"r. 8 hal#e yasak a%a6& 2'(r)! a%ac" "dır. .nsan :ıplaktır Uncelikle ! n s(ylemek istiyor m: @"plakl"k& elbisesi*l>k anlam"n#a #e%il& hakirlik ve bil'isi*li%i i#rOk etme anlam"n#a#"r. >nsan& ! r ve bil'iye la!ma#"%" *amana ka#ar ken#ini& Olemin merke*i bilir ve b)y)kl)k # y' s na kap"l"r. 9epsin#en #aha y)ksek ol# % n #)!)n)r. Ama ken#isini anlay"p ken#isi hakk"n#a belli bir ! ra var"nca ken#i hakirli%ini i#rOk e#er. A*amet ve b)y)kl)%)n anlam"m kavray"nca #a ken#ini 6"plak '(r)r ve ken#in#en tan"r. 2Z#em2 b # rX Ken#isi ve 6evresiyle il'ili haber ve bil'isi yokt r. Yasak meyveyi yiyip bil'i& ! r ve '(r)! e#ilince Allah0a kar!" ken#i 6"plakl"%"n#an tan6 # y yor. Allah .nsanın Casak $eyveyi Cemesini .stiyor m(yd( .stemiyor m(yd(/ 3 n be!eri #estanlar 'ibi al'"lamamak 'erekir: :eselO& Allah& Z#em0in yasak meyveyi yemesini istememi!tir ve b i! Allah0"n ho! na 'itmemi!tir& !eklin#e. @)nk) insan"n ira#esi& Allah0"n ira#esine kar!" bir ira#e #e%il#ir ve 282 neyi isterse ol r. 8 hal#e Allah& insan"n meyve yemesini istemi!tir& 6)nk) meyveyi yemeksi*in 2insan olma2 s(*kon s olm yor. 3 & Allah0"n tan*im etti%i bir plan ve tasar"#"r. 3(ylece& insan mey#ana 'elsin #iye. 28lan insan2 ve b)t)n tarih boy nca 2olmakta olan insan.2 4atılı Destanlarda ve >zak Do%( Dinlerinde Casak $eyve 3 n#an (nce& 2Eromethe s2 #estan"n#a ve 2Z#em0in varisi >mam 9)seyin <a.s.=2 eserin#e s(yle#i%im 'ibi Y nan e1sanelerin#e ate!& insan"n sahip olmaktan men e#il#i%i bir!ey#ir. Eromethe s on tanr"lar#an 6al"p& insana ba%"!lam"!t"r. 3 na kar!"+

1?1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

l"k ken#isi esarete& *incir ve ebe#C i!kenceye mahkQm olm !t r. @)nk) ate!i <bil'i ve '(r)!)= insana verme s 6 n i!lemi!ti. 2YOmO2&2YOmC2 <U*ak Do% 0n n ve baponya0n"n Z#em ve 9avva0s"= birlikte yatmaktan men e#ilmi!ler#ir. YOmC <9avva=& YOmO0#an <A#em= on nla yatmas"n" ister. Ama YOmO #er ki: 23i*i a!ktan men ettiler.2 YOmC b na kar!" 2b & a!k oy n #e%il& neslin #evam ettirilmesi ve ebe#Clik i6in bir i!tir.2 2YOmO2 ra*" ol r. 8 hal#e b #inler#e yasak meyve a!kt"r. Abe#Clik ve #aimClik anlam"n#a a!k.

A#em ve 9avva #estan"n#a Şeytan& A#em0e ne ka#ar n)1 * etmek istiyorsa #a ba!aram"yor. @aresi* kal"p& mecb ren 9avva0n"n pe!ine #)!)yor. Ka#"n"n 3elir#i%i Ki!ilik: 9avva 3 ra#a !avva ka#"nl"%"n belir#i%i ki!iliktir. K r0On& 9avva A#em0#en yarat"lm"!t"r #iyerek& ka#"n ve erke%in "rksal tarihin#eki birli%ini ilOn e#iyor. 9alb ki #aha BG. as"r#a bile ba*" bil+'inlerce ka#"n bir "rktan& erkek #i%er bir "rktan biliniyor# . 3 kon #a ihtila1 ettilerse #e sonra *la!t"larX 9alen #e ba*"lar"& ka#"n"n kab r'a kemiklerinin erkekten bir tane #aha a* ol# % na >nan"yorlar. 9alb ki erke%in bir kab r'a kemi%inin eksik olmas" 'erekir#iX @)nk) on#an ka#"n yarat"lm"!t"X Ama K r0On b iti+ katlar"n aksine ka#"n ve erke%in e!it bir "rktan ve 1"trattan ol# % n ilOn e#iyor. 9er ikisi ayn" (l6)#e insan#"r& e%er ka#"n 2*avall"2 2*ay"12 ve 2noksan ak"ll"2 olm !sa b & erke%in s 6 # r. 3 e!itlikten maksat& sosyal !artlar"n ve sosyal anlay"!lar#a+ki 6e!itlili%in e!it k"l"nmamas" #e%il. Irksal e!itlik ve "rksal beraberliktir. 9avva: A!k"n 3elir#i%i Ki!ilik Di%er tara1tan 29avva2& a!k"n belir#i%i ki!iliktir. Şeytan ise aklın belir#i%i ki!ilik. Ak"l tek ba!"na A#em0in yol b lmas"n" sa%layam"yor& a!k #a tek ba!"na bir i! yapamam"!t". 3 y)*#en ak"l <!eytan=& a!k"n yar#"m"yla <9avva= yan"! ve '(r)! meyve+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1?<
sini yemesi i6in Z#em0e veriyor. Yani Z#em0#e '(r)!)n mey#ana 'elmesi i6in& a!k ve akl"n her ikisinin birlikte el ele i!in i6in#e olmas" 'erekir. Ale[is $arrel !(yle #iyor: 2Ak"l otomobilin lambas"#"r& a!k ise on n motor # r. 9icretin 'er6ekle!mesi i6in& her ikisinin birlikte i! yapmas" 'erekir. A%er motor hareket e#ip& lamba olma*sa hareket& yok ol !a '(t)r)r. A%er motor 6al"!ma* #a lamba yanarsa& # rma ve s)kQnet s)rer 'i#er.2 Dante& 2>lOhC Kome#i0#e $ehennem0#en 3er*ah0a& 3er+*ah0tan $ennet0e ka#ar olan yolc l % n#a ba!lan'"6ta hi#ayet ve NirPin0in akl"n belir#i%i ki!i yol arka#a!l"%"n#an 1ay#alan"yor. NirPirt& Dante0yi $ehennem0#en& 3er*ah0a '(t)r)r+ 3er*ah0tan #a $ennet0in s"n"r"na ka#ar. Ama b ra#a !(yle #er: 3 n#an (tesi benim i!im #e%il. 8 *aman 23eatrice2 <Dante0nin k"*" ve sev'ilisinin a#"= Dante0nin k"lav *l % n ve yol arka#a!l"%"n" )stlenir. 3 ! n '(steriyor& bir insan"n $ehennem0#en $ennet0e ka#ar #ola!mas" <hayat"n a!a%"l"k merhalesin#en insanC tekOm)le la!mas"=& a!k"n ve akl"n elele vermesiyle 'er6ekle!iyor. >lkel men*illeri& i!in ba!lan'"c"n" ak"l& son men*ili ise a!k ar!"nl"yor. 3i*im ir1an ve kitaplar"m"*#a Olimler #iyorlar ki& Eey'amber <s.a.v.=& mirac"n#a 5i#ret)0l+:)ntehO0ya la!t"%"n#a $ebrail ona: 2A%er ben #aha ileriye 'elirsem yanar"m2 #iyor. 3 ras" art"k akl"n # r# % a!ama#"r. 3 n#an sonra& #i%er bir # y' n n& insan"n 6mas"n"n veya son s"6ray"!"n"n 'er6ekle!mesi 'ereken yer#ir. Allah 4i6in >nsan" Uyan"! :eyvesini Yemekten :en A#iyorY Allah insan" bil'i ve '(r)! meyvesini yemekten men e#iyor. @)nk) b)t)n #ertler bil'i ve ! r#an kaynaklanmakta#"r. 3ilmeyen ve 'Urmeyen& ne e*iyet ne #e "*#"rap sahibi#ir. 4e sor ml l k& ne (l)m#en sonras" i6in ne #e hesap& kitap ve a*aptan kork s var#"r. >! yapan bir ciha* 'ibi& sa#ece t)ketici#ir.
2/C Dİ%MF9 "@9İ8İ

D)nyan"n b)t)n a%"rl"%"n" insan"n om * na y)kleyen ! r# r. Y nan pehlivan" Atlas 'ibi& bil'ili ve ! rl olman"n ke1aretini& #)!)nmeye m)ptela olmak ve #)nyan"n a%"r y)k)n) om *lamakla (#)yor. 3il'isi*likc ! rs *l k rahatl"kt"r. @)nk) y(ns)* 1ilo*o1lar"n b lma tela!"n#a ol# klar" m tl l %a sahip olmak& sa#ece bir!eyi 'erektirmekte#ir: Ahmakl"kX >nsan& Allah0"n t)m varl"klara vermi! ol# % 1akat kimsenin alma#"%" nimeti& ke!ke almasay#". Kimseye verilmeyen& ke!ke >nsana #a verilmesey#iX >nsan ! ra la!makla& '(*lerini a6mak ve '(rmekle Rahatl"k $ennet0in#en s)r)lm)! ol yor. 9ayat" e*iyet ve tela!a b la+n"yor. Kim& e*iyet ve tela!la hayat 'e6irirY >nsan... ;ay+Ts 2n n #eyimiyle& ! bitkilere bak"n"*. 3ahar#a nas"l ye!eriyor& 6i6ek vermeye ba!l"yor& ya*"n meyve verip& sonbahar#a sararmaya ba&lıyor k"!"n ise yk ya 6ekiliyorlar. Asla "*#"rap& peri!anl"k& )mitsi*lik ve s"k"nt"ya # 6ar olma*lar. 4e bir emanet y)klenmi!& ne om *lar"n#a bir sor ml l k a%"rl"k yap"yor& ne #e tekrar isteniyorlar. @)nk) tabiat"n i6in#e bir bilye 'ibi yap"l#"%" tar*#a ya!amlar"n" s)r#)r)yorlar.

25artre2nin #eyimiyleV insan& ! r sahibi#ir. 3 #a ona #aima i!kenceli bir kork vermekte. Insanla!t"%" (l6)#e ac"lar"& e*iyetleri& 'eri kalma ve y"k"lma kork s artmakta. 5apma ve *aa1 kork s n#an& tekOm)l#en& 'eri kalma kork s n#an om * na y)klenen sor ml l klar#a art"! mey#ana 'elmekte. Ş rs * insan& sor ml l k # yma*& mes tt r. Ama ! r )st #)*eye 6"kt"%" (l6)#e 6oc % na& ailesine& !ehrine& memleketine& bir b(l'eye& )6)nc) #)nyaya s(m)r)ye %ram"! #)nyaya kar!"V insan cinsine kar!" sor ml l k hissi # yar. Uyle ki O#eta b)t)n insanlar"n al"n ya*"s" ve yery)*)n#e olan her 1acian"n 5or ml l % ona aitmi! 'ibi om * n#a a%"rl"k hisse#er. A*iyeti yaln"* b ')nk) e*iyet #e%il (nceki ve 'elecek as"rlar"n e*iyeti#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ 2/"

Kdem'in Benneti Gaad Adilen Bennetten Ayrıdır A#em0in $enneti Tevrat0"n co%ra1ik 'eni!lik ve * nl % n #ikkatlice ya*#"%" bir ba%#an ibarettir. ?er6ekten b(yle olm !t r& #emek istemiyor m. Demek iste#i%im& >slOm lemas"n"n *ihnin#e ve ba*" rivayetler#e nakle#ilen ve kitaplar"m"*#a& >brahimC #inlerin Olimlerinin *ihnin#e olan b $ennet0in& vaa# e#ilen $ennet0ten ayr" ol# % # r. >nsan"n tela! ve 6abalar"n"n son c verilen $ennet. >nsanC al"n ya*"s"n"n 'eli!iminin yar#"mc"s" olan $ennet. 3 & o kapal"l"k anlam"n#a olan $ennet0in aksine#ir. T"pk" mecn n & akl" kapal"J(rt)l) insan anlam"n#a olmas" 'ibi& cinnetle e! anlaml"#"r. Kapal" a%a6 ve ot s"k"!m"!l"%"#"r& yani 6ok a%a6l" ba%#"r. 8 hal#e Z#em iste#i%i her!eyi *ahmet 6ekme#en el#e etti%i bir yer#e ya!am"!t"r. Yasak meyveyi yeyince b(yle ye!il ve m tl bah6e#en mahr m kal"yor. A*iyet& tela!& sor ml l k #ol vah!i bir 6(le s)r)l)yor. 8 a!ama#a insan& $ennet0te ot rmakta#"r: 4e bir ! r ve bil'iye sahiptir& ne #e bir #ert hissetmekte#ir. @)nk) ne bir!ey biliyor ne bir yer '(rm)!t)r. ?(*)n) a6t"%"n#an beri ora#a olm !& onlar" '(rm)!t)rV o k)6)k 6evresinin b)t)n varl"k Olemi ol# % n #)!)nm)!t)r. 5ahip ol# % !eyin i#eal ol# % n #)!)nm)!t)r. $ennetin#e beslenmi!tir& kork & #ert ve ' rbetle il'ili bir!ey bilmemi!tir. :eselO bi*im 25eb*"vOr2 halk" #iyor ki: 25i* b ka#ar 'e*#ini*& 6o% yerleri '(r#)n)*& 5eb*"vOr 'ibi '(%)n nimet ve bereketinin ya%#"%" bir !ehir '(r#)n)* m)Y2 <9alb ki i6mek i6in ayranlar" bile b l nm yor.= Tan"#"%"m birini #ertli '(r#)mV 2ne ol# #iye sor# m. Kalbin mi mi#en mi& neren a%r"yorY2 29alk"n '(* ve na*ar"n#an amanX 3irbirimi*i 6ok sev#i%imi* amcam"n o%l n n evla#) iyalin#en tasarr 1 etti%i ikiy)*+seksen t)meni& '(*)ne harca#"%"n" # y# mX2 #e#i.
2// Dİ%MF9 "@9İ8İ

?(kten 25eb*"vOrlar"na bereket ya%an b(yle a#amlar i6in& tasarr 1 e#ilen I-L t)menin harcanmas" amca o%l n n k"skan6l"%"n" tahrik e#iyor. D)nya& b nlar i6in bir $ennet0tir ve hi6bir noksanl"%" yokt rX Ama 2$am s2 !(yle #iyor: 2D)nya#a bir tebess)m ka#ar bile #e%eri olan& hi6bir !ey yokt r.2 3 #a ise !(yle #iyor: 2>nsan"n b)t)n 6abas"& ba%l" ol# % her!eyle olan ba%l"l"%"n" kesmek olmal"#"r. Rira hi6bir !eye '(n)l ba%laman"n #e%eri yokt r. Kalp b)t)n #)nya#an #aha b)y)kt)r.2 3 ra#a b nlar"n s(yle#i%i her!eyi tas#ik etmiyor m. 3elki ara#aki mesa1eyi belirtmek istiyor m. 3 s"n"rla #)*ey#e #)!)nen& anlayan& ya!ayan t"pk" bir bitki 'ibi ken#ini $ennet0te b l yor. 3 & yemeler& i6meler& problemsi*likler ve 6e!itli le**etleriyle insan" hayvanlar ve k !lar topl l l % n#a rahat k"lan $ennet. >nsan"n ! r#an Unceki $ennetin#e& ne noksanl"%" var#"& ne #e peri!anl"k kork s hissi. >nsan yasak meyve yiyince bil'i ve ! ra la!"yor. ?)*ellik ve m)kemmelli%in kayna%" olan Allah0a kar!"& tanma hisse#iyor. $ennet b)t)n o le**et ve saa#et #ol haliyle e*iyet& ac" ve a!a%"ya ini!e #(n)!)yor. @)nk) '(r)!& A#em0#e ma##C hayatta olmayan ihtiya6lar mey#ana 'etiriyor. Ş rs * insan#a olmayan ac"lar e*iyetler& karamsarl"klar& sor ml l klar ol !t r yor. Allah K r0On0#a !(yle b y r yor: *D'ğr s %iz+ s'r (l l ğ göklere+ &ere+ dağlara s n( ! zd r da 'nlar , n

&üklen(ekten çekin(i!ler )e 'ndan k'rk p türe(i!lerdir+ pek zYli( )e ç'k -ahil 'lan 8nsan ise 'n &üklen(i!tir"* <Ah*ObJHI=.
Eek ROlim ve @ok $ahil 8lan >nsan

>nsan *Olim#ir& 6)nk) yasak meyveyi yemekle ken#ini rahatl"k ve le**et cennetin#en& e*iyetsi*likten al"p& bela& kork ve "*#"raba m)ptelO etti. D)nya sor ml l % n n a%"rl"%"n" ve e*iyetini Y nan pehlivan" Atlas 'ibi om *""na al#". $ahil#irV 6)nk) yan"! ve '(r)!)n son 6lar"n"n ne ka#ar 6ok e*iyet verici ol# % n bilmiyor# .
Dİ%MF9 "@9İ8j 2/?

Şim#i bile hen)* cennette ya!ayan8=& Z#em0le yery)*)ne 'elmeyen ve yasak meyve yememi! olan kimseler 6okt r. Yasak meyveyi yiyerek& Z#em ile #)nyan"n "*#"rap y)k)n) om * na alm"! olanlar 6ok a*#"r. An Y)ce ve An >leri AntropoloPik Diyalektik Avam#an olan #in#arlar"n ve #ine kar!" olan ay#"nlar"n #)!)n#)klerinin aksine <her ikisi #e y)*eysel #)!)n)yorlar& ikisinin #)!)ncesi #e bCr#ir& #erinlik ve anlam#an *akt"rlar= yarat"l"! #estan"n#a hikmet ve anlam #)nyas" var#"r. R m *lar"n ve i!aretlerinin alt"n#a& antropoloPnin en ileri meseleleri 'i*lenmi!tir. A%er bir te*at '(r)yorsak #iyalektik te*att"r. 2Allah2 ve 26am r2 6eli!kisi#ir. Yarat"l"! #estan"n#a 2sor ml l k2 anlam ka*an"r. A!k ve akl"n her ikisinin birlikte i! ba!"n#a olmas" 'erekir ki Z#em yan"k ols n ve '(r)!e la!s"n. >nsan"n bilinci& insan"n ken#i 6"plakl"%"n#anV ma##C t)ketimci hayat"n"n 1akir ol ! n#an tan"yor. Ş hakikat 'ere%i& Allah tepe#en t"rna%a A#em0e bak"yor. 3 y r yor: *S'nra n tJe&i kan pıhtısına

çe)irdik+ kan pıhtısını ,ir çiğne(lik et &aptık+ ,ir çiğne(lik etten ke(ikler &arattık+ ke(iklere de et gi&dirdik" S'nra 'n ,a!ka ,ir &aratık &aptık[ *9aratanların en güzeli 'lan Allah ne
l d rO* <:)0minQnJB.=. Yaratanlar"n en ')*eli Allah0t"r. 3a!ka kim b(yle yaratabilirY 9i6 kimsenin b ')n ortaya koyma#"%" ve ay#"nlar"n m hali1 ol# % yarat"l"! k"ssas"... >nanan tara1tarlar #a !(yle #iyor: 2@)nk) ay#"nlar alay e#iyorlar& ortaya kon lmas"n#a bir yarar yokt rX2 :eseleyi #aha iyi ve #o%r olarak ortaya koymaktan (te meselO !(yle #iyorlar: 2Allah bir testi yapt". K"rk bin y"l A#em0in toprak heykelinin ')ne!te # rmas" i6in 24eci#2 topraklar"na b"rakt"...2 4ihayet b nlar #a s(* ol# 'alibaX 5a#ece bir k"ssa #e%il& ilmC ve 1else1C bir mekteptir. >nsan& al"nya*"s"& insan"n sor ml l klar"yla il'ili hakikatlar#"r. 8n tan"mak i6in bir yol# r.

I
1?/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

A%er O#em k"ssas"n"& Y nan h)mani*mi& 5artre h)mani*mi& 9ei##e''er h)mani*mi& A'*istansiyali*m& BG. as"r veya IL. as"r h)mani*mi ile m kayese etme 1"rsat" olsay#"& o *aman b nlara kar!" b k"ssan"n #e%eri belli ol r# .

.nsanın Tarihi
Z#em0#en bahse#il#i%in#en b n#an maksat& insan#"rV yani 'enel olarak insan cinsC#ir. >nsan tarihi #e#i%imi*#e #e maksat 29abil2 ve 2Kabil2#ir. 9abil& hayvanc"l"k ve topl m 1ertlerinin ma##C nimetler#e ve )retim kaynaklar"n#a 'enel kat"l"mlar"n"n ol# % #(nem insan"n belir#i%i ki!iliktir <hayvanc"l"k )retimi=. Kabil& (*el m)lkiyet #(neminin ve insan#a tekelcili%in ba!la#"%" #(nemin insan"#"r. Kabil& sınıfsal sava!& mahr miyet& 1ay#alanma& halk"n s(m)r)s)& *akl"k& hakimiyet& mahkQmiyet& * lm)n ba!lan'"c"& maneviyat ve #in sapmas" #(neminin insan"#"r. 3 nlar"n her ikisi <9abil ve Kabil= tarihin ba!lan'"c"#"r.

!ab.l ve 'abil
9abil& Kabil eliyle (l#)r)l)nce a#alet ve 'enel e!itlik esas"na #ayanan ilk ortak kat"l"m #(nemi yok ol yor. Tekelci m)lkiyetler& s(m)r)c) #(nemi& #aima topl ma hakim olan #(nem ba!l"yor. @)nk) 9ab>l 6i1t6i#ir. @i1t6ilik& b)t)n tarih boy nca insanl"k topl m n n ken#i tarihC #e%i!melerin#e& )retim kaynaklar"n#a& ilk kom)n #(nemin#en veya ilk i!tirak #(nemin#en& )retim kaynaklar"n#a tekelcilik iste%i veya (*el m)lkiyet #(nemine& sonra k(lelik& servaP" <ser1lik=& 1eo#alite& b rP va*i ve #i%erlerine #(n)!t)%) #(nem#ir.

Ş84K MESE:ES8
Şirk& #insi*lik #e%il#ir. @e!itli isim ve lOkaplarla resmC !ekli#e be!erC topl mlara e'emen olm ! bir #in#ir.

Şirk& 6ok tanr"c"l"ktan ibarettir <iki tanr"c"l"ktan sons * tanr"c"l"%a ka#ar=. 3 tanr"lar"n bir6ok p t& bir6ok r h veya tabiat (tesi birka6 ')6 olmas" m)mk)n#)r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1?0
3 birka6 y(nl) #inC mab tlar& 6ok s"n"1l" ve 6ok 'r pl topl mlar" yapm"!lar#"r ki mevc t # r m #in a#"yla a6"klas"nlar. Şirk& birka6 tanr"ya ve bir6ok ')ce #ayanan #)nya '(r)!)#)r. @e!itli ve birka6 s"n"1a #ayanan topl m '(r)!)ne& tabiC& e*eli #e%i!me*& ebe#C k tsal bir 6ehre vermek i6in#ir. 9er tanr"& bir "rk"n temsilcisi olm !t r. Ş(yle ki 2Re s2 2Ye+hova2& 23aal2 veya 2Ni!n 2n n her biri& "rksal asaletin * h r etti%i yer ve b asaletin #estekleyicileri olm !lar#"r. 9er "rk& #i%eT "rk"n *"##" olm !t r. Tanr"lar birbirleriyle sava! halin#e#irV onlara tObi olanlar <"rklar= #a 6eki!me ve #)!manl"k halin#e#ir. 3 !ekil#e "rksal 6eli!ki a6"klanm"! ol yor. 8 hal#e !irk "rksal !irki a6"klamak i6in yont lm ! bir inan6t"r. D)nya#a her tanr"& bir "rk"n yar#"mc"s" ve belir#i%i ki!iliktir. :illette her tanr"& b>r ailenin temsilcisi#ir. Topl m#a her tanr" b>r s"n"1"n belir#i%i varl"kt"r. 3(ylece& "rksal& ailevC ve s"n"1sal asaletler kor nm ! ol r. Irklar& aileler birbirlerine kar"!mam"! ol r. 3ir s"n"1"n #i%er s"n"1a tecav)* yol b lmamas" ve tecav)* etmemesi 'erekir. Tanr"lar e*elC ve ebe#C ol# % i6in "rklar"n& ailelerin ve s"n"1lar"n ihtila1lar" #a e*elC ve ebe#C#ir. 3(ylece hi6bir s"n"1 #e%i!tirme ve #i%er s"n"1" yok etme #)!)ncesine kap"lmam"! ol r.5osyal !irk& tanr"sal !irkten bir yans"ma#"r. Şirk& 6ok tanr"c"l"k #ini#ir. 3ir6ok "rksal bir6ok s"n"1l"& bir6ok aileli #)*eni a6"klamak i6in& b)t)n b nlar" k tsalla!t"rma ve #inselle!tirme#ir. K tsal ve #in+selle!ince art"k ne tenkit& ne #e itira* e#ilebilir. 4e #e #e%i!ime %ramas"n" tasavv r etmek m)mk)n#)r. Şirk& b)t)n tarih boy nca e'emen s"n"1"n elin#e bir alet olm !t r. Irksal& s"n"1sal ve ailevC 6eli!ki ile milletler ve kabileler aras"n#aki 6eli!kiyi 1"rsat bilip #aima halka kar!" k llanm"!lar#"r.

1@2
Dİ%MF9 "@9İ8

Şirkin @e!itleri Şirk& ba*en a6"k ve sarihtir. :)!rik& resmen birka6 tanr"ya veya birka6 p ta inan"r. 8n n #inin#eki 6e!itli tanr"lar som tt r. 3 !irk ile m)ca#ele kolay#"r. >slOm Eey'amberinin b !irkle sava!"p 'alip 'elmesi 'ibi. Di%er !irk m)*min#ir <'i*li !irk=. Tevhi# elbisesi i6in#e #inC !irke b la!t"rarak yapaca%"n" yap"yor+ 3 !irk ile m)ca#ele 6ok+*or# r. Ali0nin <a.s.= sava!"p yenil'iye %ramas" 'ibi. Tevhi# #inleri& #aima ortaya koy# klar"yla bir ba!lan'"6 yapm"! ol# klar"n#an ba!ta m *a11er ol yorlar#". 3ir nesil sonra& tevhi# pey'amberinin 'etir#i%i #inin resmC ba%l"lar" ve #inin resmC tebli'cileri a#"yla bir s"n"1 k #reti ile al"yor# . 3 nlar ya e'emen s"n"1a ba%l"y#" veya ken#ileri e'emen#i. Dinin temsilcileri& #ine inananlar& kiliselerin veya o #inin tapınaklarının i#arecileri a#"yla& sosyal !irki tevhi# maskesi alt"n#a tap"naklar"n"n i#arecileri a#"yla& tevhi# mabetlerin#e icra e#iyorlar#". 3(ylece e'emenliklerini #evam ettiriyorlar#". 2:)*min2 !irk& a6"k !irk #inin#en 6ok #aha iyi#ir& 6ok #aha ')6l) olarak >slOm& 9"ristiyan ve Yah #i tarihin#e var#"r. : sa& Mirav n0 n !irkine kar!" 2tevhi#2 ile sava!t". Ama #aha sonra on n yerine 'e6enler <Yah #i #ininin r hanCleri=& sosyal !irki Mirav nC #)*eni& : sa0n"n tevhi#i maskesi alt"n#a yeniliyorlar. 3ir tek tanr" obn2Yehova2& Mirav n tanr"lar"n"n 1onksiyonlar"n" y)klenir. :esih <9*. >sO= 'elip #ini& #in satan #)kkOnlar a6m"! olan& #inC ve k tsal e!yalar satan& #in tacirlerinin esaretin#en k rtar"r. >lk #e1a 2tevhi#2i bat"ya ilOn ettiV #)nyay" <(*ellikle R m ve Y nan #)nyas"n"= tevhi# ile tan"!t"r#". Ama sonra& on n varisleri e'emen s"n"1"n )6 boy tl olmas"n" a6"klayabilmek i6in on n kitab"n"n& mesaPlar"n"n metnin#en )6 tanr"c"l"k 6"kar#"lar. Rer#)!t #ininin temsilcileri ve r hanCler& bir olan Ah ra+ma*#a0y" )6 ate!e #(n)!t)r)yorlar: Şeh*a#elerin Ah rama*#aC ate!i& R hanClerin Ah(ramazdî ate!i& @i1t6ilerin Ah rama*#aC ate!i.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@.

TE6L8D
Tevhi#& bir anlam#a& varl"k Olemine& insan *ihnine birlik ba%"!layan& Olem#eki b)t)n 6eli!ik k t plar" atanV par6alayan *ihne sa#ece bir AllahV bir varl"%"n hakimiyeti& bir he#e1& bir ira#e& bir r h koyan #)nya '(r)!)n#en ibarettir.

2;a havle velO k vvete illa billah" anlam #ol bir s(* ve #evrimci bir slo'an#"r. 4e ya*"k ki b ')n& bir vir# !ekline #(n)!m)!t)r. Ama #)n& Allah0tan ba!ka her!eyi ve herkesi re# e#iyor# ... >lkel #inler#e& ba*" tabii e!ya#a 2mOnO2n"n ol# % n s(yle#im. 3a*" habis r hlar#aki 'i*li k #ret& ba*" y"l#"*lar#a& ba*" yiyecekler#e& ba*" hayvanlar#a olan& insan"n ka#erine& hayat"na etki e#en bir k vvet. 2;a havle velO k vvete illa billah" b)t)n b be#evi #)!)nceleri <y"l#"*lar& e!ya& !ah"slar& b)y)k ve k)6)k !ahsiyetler& yiyecekler& elbiseler& renkler ve sesler#eki 2mOnO2 isimli insan hayat"na ol ml veya ol ms * etki e#en 'i*li ')c)= re##e#iyor. Ama b ')n& 2;a havle velO k vvete illa billah2 #iyen& sa#ece b)y)k #inC !ahsiyetler#e ve ka#erin#e etkili olan bir 2mOnO2ya inanmakla kalm"yor& belki bir 6orba#a& a!ta bile o ')c)n +mOnO0nm+ varl"%"na >nan"yor. 9alb ki tevhi#& ayn" cinsten bir #)nya& bir tarih& sonra ayn" cinsten mey#ana 'elen bir insan tan"t"yor. Tevhi#& #)nya birli%ini& tarih ve insan birli%ini& insan ve #)nya birli%ini... tevhi# alt yap"s" )*erine bina e#iyor. 3)t)n tarih boy nca !irk #inlerinin hile ve #)*enba*l"klar"n"n al#at"lm"! k rbanlar" olan halk& #aima "rklar"n& s"n"1lar"n& ailelerin e!itli%in 'er6ekle!mesi i6in sava!m"!t"r. 9alk kitlesi& #aima s"n"1sal& "rksal ve ailevC !irkten e*iyet '(rm)!t)r. Kan vermi!tir& bitkisel hayata 'irmi!& yok olm !t r. 3)t)n tarih boy nca e'emen !irk s"n"1"n"n hakimiyetinin yay'"nl"%" oran"n#a halk #a ona kar!" tevhi# arac"l"%"yla #irenmi! ve #aima tevhi#in istikrar" ar* s n#a olm !t r. Tevhi#

1@1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

hem kOinata e'emen b)y)k hakikat olarak& hem #e be!eri birli%in esas"na '(re 'er6ekle!mesi m)mk)n olan #)*enin 1ikrC ve itika#C alt yap"s"#"r. Tevhi# 5(*) Tevhi# s(*)& sa#ece& kelOm" ve 1else1C bir kon #e%il#ir. Dolay"s"yla biraraya 'elinip toplan"l#"%"n#aV 2Ş #elillerle Allah var#"r2V 2Ş #elilerle Allah yokt r2V 2A%er bir s"n"1ta iki (%retmen& bir memlekette iki pa#i!ah ol rsa !(yle !(yle ol r2 !eklin#eki tart"!malar yanl"!t"r #emek #e istemiyor m. 3 n nla s(ylemek iste#i%im& b nlar"n yeterli olmay"!"#"r. Raten Olimlerin yapa'el#ikleri #e b # r. 9alb ki 3ilOl& b nlar" bilme#i%in#en 1else1C #eliller 'etirmeye #e ihtiya6 # ym yor# . 3 sebeple kar!"l"kl" binlerce #elil 'etirmelerin ser'ilen#i%i topl l klara 'irmemi!ti. >slOm Eey'amberi: 2;a ilahe illallah <Allah0tan ba!ka ilOh yokt r=2 #eyince& ni6in k(le pa*arlar" sars"lmaya& k(lelerin 1iyat" #)!meye ba!l"yorY @)nk) k(leler ve e*ilmi!ler her!ey#en (nce k rt l ! n b s(*#e ol# % n anl"yorlar. *Enlara[ *Allah$tan ,a!ka tanrı &'kt r* denildiği za(an !üphesiz ,ü&ülenirler"* <5a11OtJK,=. K r0On0"n #eyimiyle +K rey!0in #ilin#en+ halk"n re*illeri& halk"nba!"+ bal#"r" 6"plaklar"& yal"n ayakl"lar" ni6in Eey'amberin ar#"n#an 'i#iyorlar ve tevhi# s(*)n) s(yl)yorlarY 3 nlar ni6in Olimler#en& bil'inler#en ve 1ilo*o1lar#an #aha erken tevhi#i anl"yorlarY @)nk) !im#iler#e s(*kon s olan tevhi# s(*) 1else1C#ir. Melse1e& kelOm ok mam"* 'erekir ki anlaya+bilelim8= Ama k(leleri ve yal"n ayakl"lar" harekete 'e6iren tevhi#& b #)nya hayat" ile il'ili bir y(n& tarihC ve sosyal bir y(n ta!"m"!t"r. Şirke kar!" antite* ve *"tl"k ta!"m"!t"r. 3(ylece sosyal a#alete ve tarih boy nca b)t)n insanlar"n e!itli%ini sa%lamaya 6al"!m"!t"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@<

TES:8S
Teslis s"n"1sal !irkin bir 6e!i#i#ir. Daha (nce anlatt"%"m !ekillerin#en biri. Unemli olan e'emen s"n"1"n ba!lan'"6ta tek boy tl iken insanl"k tarihi boy nca tekOm)l e#erek )6 boy tl l %a #(n)!mesi#ir. 3iri siyasC k #ret& biri #inC k #ret& biri iktisa#C k #ret. ?elen her pey'amber& iktisa#C ve siyasC boy t n yar#"m"yla e'emen #inC ')6 tara1"n#an e*ilmeye 6al"!"lm"!t"r. 9er tevhi# pey'amberi m *a11er ol nca b nlar& o pey'amberi takip e#enler !eklin#e ortaya 6"km"!lar. 5onra #a o pey'amberin yerine 'e6enler nvan"yla& halka h)kmetmi!ler#ir. Yah #i hahamlar" b)t)n ')6leriyle >sa <a.s.= ile sava!t"lar. 3 nlar #aha sonra >sa0n"n ke!i!leri kisvesi ile ortaya 6"kt"lar. >sa0n"n ke!i!leri >slOm ile yapt"klar" m)ca#ele#e yenil'iye %ra#"ktan sonra& hali1elere ba%l" r hanClere #(n)!t)ler. 29)seyin2 <a.s.=& 29)r2 ve #i%erlerinin aleyhine 1etva verenler b nlar#"r.

3a!lan'"6ta 2Kabil2 !eklin#e * h r e#en e'emen s"n"1& sonralar" 'eli!erek )6 6ehreye b)r)n)r. 5iyasC 6ehre& #inC 6ehre& iktisa#C 6ehre. 3 nlar K r0On0#a )6 sembol ile 6ok ')*el ve m)!ahhas olarak i1a#e e#ilirler. Mirav n siyasC 6ehre#ir& Kar n iktisa#C 6ehre& 3el0am 3O r r hanC 6ehre#ir. 9er )6) ayn" (*elli%e sahiptir ve bir m)essese#e i! yap"yorlar. 3iri bask"#a b l n yor <>stib#a#=& biri s(m)r)+yor <>stismar=& #i%eri #e e!ekle!tiriyor <istihmar=X 3 W6 3oy ta 3a%l" Eey'amberler >ran& @>n ve 9in#0in pey'amber ben*eri li#erleri& Y nan0"n pey'amber ben*eri ahlOkC ve mOnevi li#erlerinin hepsi& istisnas"* baba veya ana tara1"n#an b )6 boy ttan birine ba%l"#"rlar. Ya anas" ya babas"& istihmarc" veya istismarc"#"r. 3iri Kar n+*O#e#ir& #i%eri Mirav n*O#e#ir veya her ikisi#ir. ;ao+ Ts & Kon+1)6y)s& 3 #a +Eey'amber ben*eri Ne#a li#erleri+ Rer#)!t& :a*+

1@=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

#ek& :Oni& 5okrat& A1lOt n ve Aristo b nlar"n hepsi )st s"n"1tan#"r& kabilelerin )st s"n"1"na ba%l"#"rlar. 3 nlara kar!" >brahimX Eey'amberler ismiyle bir #i*i pey'amberimi* var. >slOm Eey'amberinin #e b y r# % 'ibi istisnas"* hepsi koy n otlatm"!t"r. <Koy n otlatmam"! olan hi6bir pey'amber yokt r= Eey'amber#en maksat 80n n ken#i silsilesin#en olan pey'amberler#irV #i%erlerini pey'amber kab l etmemekte#ir. Tarihin a6"k olarak belirtti%i 'ibi& b nlar ya 6obanlar#an#"rlar veya 6i1t6ilik #(nemin#e 6obanlar#an #a #aha a!a%" olan sanatkOrlar#an#"rlar. Şim#i #e tar"m ve k(y topl mlar"n#a& sanat i!i ile %ra!anlar"n sosyal haysiyet a6"s"n#an k(yl)#en #aha alt #)*ey#e bir makama sahip ol# klar"n" '(r)yor *. Ş(yle ki bir k(yl) k"*"n" meselO asla bir nalbanta vermiyor& <ken#isin#en #aha *en'in olsa bile yine vermiyor= bir ayakkab" tamircisine vermiyor. Alet yap"c"lar ve sanatkOrlar (*el bir s"n"1t"r <6in'eneler 'ibi= 1eo#alite ve 6i1t6ilik #(nemin#e sosyal prestiPleri s)rekli #arbe yer. 3)t)n b nlar"n sebebi sanat"n eski#en b ')nk) ka#ar #e%erli olmamas"#"r. >brahimC pey'amberler 6oban *)mresine ba%l"#"rlar. Ya sanatkOr#"rlar veya b nlara yak"n kitleler ba%l"#"rlar. Yani mahr m s"n"1"n en mahr m ve en #ip tort s # rlar. 3 y)*#en ba*"lar" 2)mmC2 kelimesinin 2)mm)l k ra2#an ol# % n #)!)nm)!ler. :ekke0ye mens p olma anlam"n#a yor mlam"!lar ve 'er6ekten il'in6 bCr tan"ma la!m"!lar#"r: 2Eey'amber :ekke+li0#ir.2 Di%erleriyse ok ma ya*ma bilmemek anlam"na alm"!lar#"r. Albette ben ok ma ve ya*mas" var#" #emek istemiyor m. Ama Allah0"n #e#i%i: 2... Enlar &anlarındaki Te)rat )e 8n-il$de &azılı , la-akları

ü((# ne,i 'lan ' res le tY,i 'lanlardır" E kendilerine i&iliği e(redi&'r+ 'nları kötülükten neh&edi&'r"""* <A0rO1JB,H= Oyette )mmC& y)ce bir s"1att"r. 28k ma ya*mas" olmayan b)y)k el6imi*2
anlam"n#a #e%il. Yine ok ma ya*ma bilmemek pey'amberin bir noksanl"%" veya 1a*ileti#ir #e #emek istemiyor m. Ama& ! na #ayan"lmamal"#"r: 28k ma ya*mas" olma#"%" i6in b)t)n b a*amete sahiptir.2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@>
2WmmC2& )mmetten#ir. Yani& tarih boy nca kabilelere h)kme#en& siyasC& #inC ve iktisa#C ')c) ellerin#e b l n# ranlara kar!"& halka ba%l"#"r. K rban e#ilmi!& yaral"& s(m)r)lm)! halka ve b Mirav n& Kar n ve 3elam 3a r )6l)s) tara1"n#an kan" emilmi! mahr m s"n"1a ba%l"#"r. 3)t)n tarih boy nca onlar +ibrahimC olmayan pey'amberler+ sm"1sal a6"#an o )6 boy ta ba%l"#"rlar. >brahimC pey'amberler ise b mahr m s"n"1a ba%l"#"r. 3 nlar )mmete ba%l"#"r ve )mmC#ir. Al"!"lm"! olarak ok ma& ya*ma ve bil'i& e'emen s"n"1"n emri#e olm !t r. 5ekreterler& r hanCler #ers ok m !lar#"r& halk kitlesinin ise 'enellikle ok ma ya*mas" olmam"!t"r. >!te b pey'amberler #e ken#i s"n"1#a!lar" 'ibi ok ma& ara!t"rma& tahsil& ok l& me#rese nimetin#en mahr m kalm"!lar#"r.

8 hal#e >slOm pey'amberinin )mmC olmas"& >brahimC pey'amberlerin b)t)n tarih boy nca topl m n b s"n"1"na b mahr m& bask"ya %ram"!& yaralanm"! k tba ba%l" olmas"n#an#"r.

KL84ETE 9HCE:ME 8:E DBC9A9A 9HCE:ME A4ASDCDA A8D8F AE:EC TEF:3M
Tarih boy nca topl m ile halk& 2#)nyaya y(neli!2 ile 2Ohirete y(neli!2in #iyalektik hareketin#e& bir sallanma ve 'i#ip 'elmehalin#e#ir. 3ir topl m& Ohirete y(nelmi!& *)h# tara1"na veya vehimler& h ra1eler tara1"na 'itmi!. 3ir #i%er topl m ise& #)nyaya y(nelmi! ve ma##C me#eniyet tara1"na 'itmi!tir. Eey'amberler& halk"n ve topl m n y(neli!lerinin aksine y(n b lm !lar#"r. :eselO Ohirete y(nelen& *Ohi# ve as"ls"* !eylere tapan& h ra1eci 9int ve @in topl m n#a& 'elmi! olan pey'amber onlar" m hali1 olan bir y(ne& sosyal hayata& ilim ve ma##C me#eniyete 6a%"rm"!t"r. ?(r#)%)n)* 'ibi ;ao+Ts halk" Ohirete y(nelmeye ve bireycili%e 6a%"r#". 8n n aksine Kon1)6y)s& halk" topl mc l %a ve #)nyaya y(neltti.

1@? Dİ%MF9 "@9İ8İ
Roma 'ibi& #)nyaya y(nelen bir topl m#a +ILLL ila IKLL y"l (nce+ topl m ma##C hayat& k #ret el#e etmek ve !ehvet pe!in#e ko!ma tara1"na y(nelmi!tir. >sa <a.s.= sosyal sapmaya ra%men topl m (*ellikle Ahirete y(nelmeye& takva& *)h# ve #in#arl"%a 6a%"r#". 5onra topl m& >sa0n"n 6a%"r#"%" 'i#i! yol n#a (yle ileri 'itti ki 8rta6a% mey#ana 'el#i. 8 *aman r(nesansla ba!kal#"ran #in veye i#eoloPi& 8rta6a%0a ra%men& ma##ecili%e& t)ketici ve l)ks hayata 6a%"r#" 8 ma##ecili%in #evam" !im#i #e s)rmekte#ir. 3 ne#enle #inler ya Ohiret6i#ir veya #)nyac"#"r. 3 & #inin 'eli!ti%i 6evrenin topl m yap"s"na ba%lıdır. A%er topl m Ohiret6i ise #in #)nyaya 6a%"r"yor e%er #)nyac" ise Ohirete ,a%ırıyor. Ancak >slOm iki boy ta sahip tek #in#ir. 8 #)nyaya y(neli! ve Ohirete y(neli!i& yani topl m b birbirine *"t iki y(ne bir#en te!vik e#iyor. 3(ylece topl m n #aima #en'e halin#e olmas"n" sa%lam"!t"r. !ATA$.CCAT 6Son ol(&l(kL* Dikkat etmeni*i rica e#iyor m& b kavram maksatl" olarak yanl"! anlat"lan mes0eleler#en biri#ir <9em y m ! olanlar& hem #e yk ya 6arp"lm"! olanlar i6in=. 9atemiyyet ! anlam#a#"r. Tehvi# isimli bir mektep mevc tt r. Nahiy mektebi... Din bir mekteb#ir& bir me#rese#irV 6e!itli #ersler#e 1arkl" (%retmenler insan isimli (%renciyi terbiye etmi!ler#ir. Ders #ers& s"n"1 s"n"1 y)kseltmi!& son n#a ona #oktora ve i6tiha# #erecesi verip& sen m)6tehi#sin #emi!ler. :)ctehi#lik& b)t)n ilimleri biliyors n anlam"n#a #e%il#ir. 3elki sen b mektepten ve b mektebin (%retmenlerin#en e#in#i%in e%itim ve (%retim esas"na '(re& ara!t"rmalar"na #evam e#ebilir& ilme tekOm)l ba%"!layabilir& ileri 'i#ebilirsin anlam"n#a#"r. Dolay"s"yla hatemiyet& insan"n vahiy mektebin#e tahsilini tamamlamas"#"r. Tahsilin tamamlanmas" insan"n hatemiyetten sonra& yeni#en vahye ihtiyac"n"n olmay"!" #emektir. Doktora#an sonra& yeni#en s"n"1a ot rmas"na 'erek yokt r. >nsan"n art"k #ine ihtiyac" yokt r #emek istemiyor m. Diyor m ki: Art"k yeni#en vahyin 'elmesine ihtiya6 yokt r. Yani&
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@@
insan"n b #inin talimat ve mesaP"yla tan"!mas" i6in& yeni bir pey'amberin 'elmesine ve insan"n elin#en t tmas"na 'erek olma#"%" 'ibiV yeni problemleri ve #aha (nceki #inler#e b l nmayan meseleleri cevaplamak i6in #e yeni#en vahiy 'elmesine 'erek yokt r. >nsan son vahiyle 'eleni (%renerek& on nla amel e#erek& ona i6tiha# e#erek& sa#ece a#"m at"yor ve m)kemmellik yol na 'i#iyor. 3 y)*#en insan& yeni bir vahyin 'elmesin#en ba%"ms"* ol yor& t"pk" benim 1alanca )niversite#e tahsili bitirmi! olmam 'ibi. Şim#i art"k bir s"n"1a ve hocaya& on n 'elip yeni b(l)mler anlatmas"na ihtiya6 olmaks"*"n (%ren#i%im esaslara '(re ara!t"rma yapabilir ve b n #evam ettirebilirim. 9atemiyyet #e#i%im *aman& b insan"n tekOm)l) art"k # rm !t r #emekte #e%il#ir. Yoksa :ilO#i ye#inci as"r#a& BKLL y"l (nce insan"n tekOm)l) m) # r# Y 9ay"r. Daima tekOm)l ka*an"yor. 3enim )niversiteyi bitirmem& ! ana ka#ar ki ilerlemem& i!lerimin ve ara!t"rmalar"m"n artmas" 'ibi. Acaba art"k ara!t"rmaya ihtiyac"m kalma#" m"Y 4i6in olmas"n ki& !im#i #e ihtiyac"m var. Ama nas"l bir >htiya6Y 8k # klar"m" tekrar ok mak 'ibi bir ihtiya6 #e%il. 3elki ora#a s(ylenenleri #aha 6ok anlamam ve amel etmem 'ibi bir ihtiya6. 8nlar"n bil'ilerin#eki esaslara ve benim ka1ama

e%itimle ver#ikleri sQl ve esaslara '(re& #)nyay" '(rmeye& ya!amaya& ken#i sor ml l % m yerine 'etirmeye ihtiyac"m var#"r. 9atemiyyetin anlam" b # r. 3(ylece >slOm0a& Şia0ya& K r0On0a& K r0On0"n (*elliklerine& >slOm Eey'amberi0ne& >ma+met0e& yani Şia0ya& on n tarihC #e%er ve 1onksiyon na& on n k)lt)rel ve 1ikrC 1onksiyon na& Şia i#eoloPisine la!m"! ol r *. 5osyoloPik a6"#an a#aletin anlam" hakk"n#a& >mamet rePiminin #i%er rePimlerle m kayese e#ilmesi hakk"n#a& tarihin *or nl bekleyi!i& sor ml l k ve :)sl)man"n yeni as"r#aki ay#"n 1ikirlili%i 'ibi meselelere la!m"! ol r *.

9)seyniye+i >r!a#0"n >lmC ve D>nC Ara!t"rma Dersleri Di*isin#en
3F:İ<İ%Cİ DF93 V1> Tir(ahU.<>2 C (aW Te(( z .0@. C (a *Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve Rahim olan Allah0"n a#"yla. 5on iki ot r m & k llan#"%"m en temel kavramlar" a6"klamaya ve #ikkatli bir !ekil#e tari1 etmeye tahsis ettim. <?erek >r+!a# K r m 0n#a yapt"%"m kon !malar#a 'erek 6e!itli 1ak)lte ve )niversiteler#e yapt"%"m kon !malar#a& 'erekse yay"nlam"! ve yay"nlanmam"! makale ve kitaplar"m#a 'e6en kavramlar=+ 3(ylece m hali1ler& en a*"n#an neye m hale1et e#eceklerini bilsinler& itham& i1tira& k)1)r ve yalanla yetinmesinler. Dostlar #a itika#" s"n"rlar"m" #aha iyi ve #aha #ikkatli tan"s"nlar. Şim#iye ka#ar kon !malar#a& kitaplar#a& makaleler#e ortaya koy# % m kon lar& (*ellikle sosyoloPik meseleler& kas"tl" ekavramlar& kas"tl" yanl"! anlamalar veya kas"tl" olmayan yanl"!
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1@0
yor mlar& ithamlar ve kin beslemelerle kar!" kar!"ya kalm"!t"r. Raman"m"*"n ay#"nlar" i6in& b k)1)rlerin& ithamlar"n& i1tiralar"n sahipleri ve a6"klamalar"n#a b(ylesi kabal"k ve 6irkinlikler yapan eller 'i*li #e%il#ir. @)nk) b ')n& #)n #e%il#ir. 9alk"n& b l n# % her #)*ey#e& a* veya 6ok ba%"ms"* bir ken#i te!hisi var#"r. 3 ')n e%er yalan#an& 21ilan kitapta 1alan kon var2 #ersen& halk kolayca ve s"r1 i!itmekle inanm"yor <ol# k6a n)1 *l biri olsan bile= ok ma ya*malar" var& te!his yetenekleri var. Kitab"n ar#"n#an 'i#er ve yalan"n" sana ia#e e#erler. Ama b & hakikati ara!t"ranlar& #)!manl"klar"n#a bile 2! r2 ve 2!ere1ten2 1ay#alanm"!lar#"r. 9akikatin ar#"n#an 'i#iyorlar ve her!eyi& basit bir !ekil#e kab l etmiyorlar. Ken#ileri #e& yalan ve ithamla& namert6e #)!manl"kta b l nm yorlar. A* ve #e%erli olanlar& b ikisini +2! r2 ve 2!ere1i2+ b)nyelerin#e toplam"! olanlar#"rX.. Yap"lan b ithama kar!"& ! rlar"n#an yar#"m al"yorlar. 8k y p inceleyerek tan"mak istiyor ve son n#a !ere1li bir h)k)m 6"kar"yorlar. 3 y)*#en& b ')n 'e6mi!in aksine (*el bir sosyal kon ma sahip olan 1ert veya 1ertler kolayca !ah"slar"& 1aaliyetleri veya m)esseseleri itham ve mahkQm e#emiyorlar. ?er6eklere ayk"r" olan& as"ls"* ithamlar"n" kin ve '(r)!lerini kolayca halka benimsetemiyorlar. Ancak insanlar"n hepsi& hakk" arayan b ara!t"rma ve takipten ayn" (l6)#e 1ay#alanam"yor. >tham e#icinin yol n a#"m a#"m i*leyemiyor ki #o%r m & yalan m" s(yle#i%ini anlas"n. U*ellikle b)t)n kitle ileti!im ara6lar" onlarla beraber#ir& onlara yar#"m etmekte ve onlar" #esteklemekte#ir. 3(ylece halk"n aras"na te1rika sokmaya 6al"!"yor ve mesa1eler aras"n#a ken#ileri ya!amak istiyorlar. $ehalet& riya& yalan& s(m)r) ve istismar mikrob na (l#)rmek i6in #aima m)sait ortam ol !t ran ! r ve yan"!" (nlemek istiyorlar.
2B# Dİ%MF9 "@9İ8İ

A%er bir #in& i6 ve #"! etkenlerin 6abas"yla y !t rma ve # r' nl k 1akt(r) olarak ortaya 6"km"!& bilahare ! rlan#"r"c"& yar"c"& 1ikrC istiklOl ba%"!lay"c"& topl ma hareket ve tekOm)l ka*an#"ran bir

ns r haline #(n)!m)!se b n n en'ellenmesi i6in 'enel yan"!"n yay"lmas"n" Unlemeleri yol n#a her 6areye ba!v rmalar" 'erekiyor. 9atta kap"s" a6"k olan& herkesin kolayl"kla 'i#ip pro'ram"n" '(r)p& te!his e#ebilece%i 6ok resmC bir m)esseseye bile itham#a b l narak. Ara6lar 6ok ol# % *aman& ')6l) ns rlar ve per#e 'erisin#e i! ba!"n#a olan #estek6ileri& b nlar"n propa'an#alar" kam oy )*erin#e etkisi* <ken#ili%in#en= kalmayacakt"r. 3 y)*#en kavramlar" ay#"nlatmaya ihtiyac"m"* var. 3 saye#e m)!ahhas itika#" s"n"rlar#a #)!manV yalan& tek1ir& i1tira ve itham#a b l nma imkOn"na #aha a* sahip olacakt"r. Unceki ot r m#a& >slOmC #)nya '(r)!)n)& tevhi#& !irk ve on n k"s"mlar"n" pey'amberin )mmC ol ! n #inlerin s"n"1lara ayr"l#"%"n" anlatm"!t"m. Şim#i& a6"klanmaya& te1sire ve yor ma m hta6 olan 6ok say"#a mesele var. 3 nlar"n bir listesini ha*"rla#"m ama b)t)n y(nleriyle b ra#a inceleyemem. Makat her birine bir l)'at 'ibi anlam verip 1ihristli bir !ekil#e b"rak"yor m. 5i* ken#ini* kitap+ve makalelere m)racaat etme *ahmetine katlan"p& #aha m)kemmel a6"klama ve i*ahatta b lm ! olacaks"n"*. Neya b s"n"1"n )6)nc) k"sm"n#a +>slOm Şinasi& <>slOm+3ilim=+ a6"klamalar"n" yapaca%"m"* *aman a6"kl"%a kav !m ! olacaklar#"r. Unceki ot r m#a 2hatemiyet2 meselesine la!m"!t"m& islOm& ken#ili%in#en bir #in nvan"yla tarihC bir kon #a& tarih 1else1esin#e& b(ylece sosyal ve s"n"1la bir makam ve )s#e !im#iye ka#ar ortaya konm ! !ekliyle ortaya kon# . 3 k"s"m#a& b ot r m#a 2>mamet2 ve 2Şia2y" a6"klamaya ba!l"yor *. >mamet ?(revli bir arka#a!tan& b son be! alt" 1aaliyet senesin#e 29)seyniye+i Ir!a#0#a2 ortaya kon lm ! olan kon larla il'ili bir
Dİ%MF9 "@9İ8İ 2B1

istatistik ha*"rlamas"n" iste#im. 2>r!a#2#a ortaya konm ! olan >slOmC meseleleri ' r plan#"r"rsak 2>mamet2 ve 2Şia2n"n (nemli bir y)*#eye sahip meseleler aras"n#a ol# % n '(r)r)*. DinC toplant"lar#a her!ey#en Unce b (nemli mesele a6"klanmakta ve b na il'i # y lmakta#"r. 3enim kon !malar"m#a #a ta1silatl" ve 'eni! olarak birka6 ot r m s)rm)! olan kon & yine b imamet meselesi olm !t r. Ş ras" il'i 6ekici#ir& ken#i 6"karlar"n"n kor y c s olan #aima cehalet ve #alaletle beslenen (*el '(revliler& men1aatlar" %r na hi6 ac"m"yor ve b k r m n 6ok k vvetli ve ')6l) noktas"na yani Şia ve >mamet0e sal#"r"yorlar. 3(yle k)6)k ve hakir #)!manlara sahip olmak& ir!a# k r m n n !anslar"n#an biri#ir. Ayr"ca 1ikri a*amet ve y)ksekli%e sahip olmalar" anlam"n#a #e%il& belki 1ikri #)*ey ve 1 klar"n"n 'eni! olmas" anlam"n#a b)y)k #ostlara sahip olmas" #a bir #i%er !ans"#"r. 8nlar"n anlay"! ve te1ekk)rleri ve #)nyaya bak"!lar"& 1arkl" ve ba!ka#"r. >nsanlar aras"n#a& bir i#eoloPinin& bir plan& bir 1ikir& bir #in bir !ah"s veya bir te!kilat"n #e%eri& sa#ece #ostlara '(re #e%il#ir. 3a*en #)!manlar" #a bir nimet !eklin#e ortaya 6"k"yorlar. 8na #e%er ba%"!l"yorlar. A%er olma*larsa& b)y)k bir nimet el#en 'itmi! olacakt"r. Y nan 1ilo*o1lar"n#an biri (l)me mahkQm e#ilmi!ti. Akrabalar"n#an biri a%l"yor# . Milo*o1: 4i6in a%l"yors nY #iye sor# . @)nk) seni s 6s * yere (l#)r)yorlar& #e#i. 3eni s 6l olarak (l#)rmelerini mi ister#inY #iye sor# . 3 a%la#"%"n benim i6in (v)n6t)r& s 6s * olarak (l#)r)l)yor m. A%er b n#an ba!ka bir!ey olsay#"& s 6l olarak (l#)r)lm)! ol r# m& b # r m#a #a (l#)r)lmem 'erekir#i. #)!man"m"n bir mas m ve ')+ nahs"*"n katili olmas"& *alim olmas"& benim i6in bir >mtiya*#"r. A%er mant"kl" ve a#il bir #)!man olsay#"& h)k)m& hak ve a#aleti icra etme esas"na '(re beni mahkQm etsey#i benim i6in hi6bir !ey kalma*#"...

1/1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3i*im i6in #e b(yle bir niteleme s(*kon s . D)!man"n #)!manl"%"& kin beslemesi& anlay"! ve i#rOkinin y)*eyselli%i ve cehaletin#en kaynaklanmakta#"r. @ok anlams"*& yersi* ve t tars"* itham#a b l nmakta#"r. Ş(yle ki& *erre ka#ar ! r sahibi olan& a*"c"k anlayan bile& o itham e#ene ')ler. 3 b)y)k bir nimettir& herkesin b(yle bir he#iye i6in Allah0a !)kretmesi 'erekir. 2D)!manlar"m"*" ahmaklar#an k"lan Allah0a ham#ols n.2 Allah0tan #)!manlar"n" orta#an kal#"rmas"n" ve yok etmesini isteme*. 3ilOkis #)!manlar"n" ahmaklar#an k"l#"%" i6in& Allah0a !)kre#er. @)nk) cahil #)!man& bil'in #osttan bile #aha #e%erli#ir. @)nk) o& ayn" 1ikri ta!"yanlar#a sav nma ')c) ve sor ml l k ol !t r r. 3il'isi* #)!man& tehlike ve *iyan noktas"n" '(sterir. 8& varl"%"yla bir 1ikrin mahiyetini& bir i#eoloPiyi& bir k r m ay#"nlat"r. Şim#iye ka#ar b ra#a bahsetti%imi* en temel meseleler Şia0n"n ken#isi#ir. 3iri 2>ctiha#2 meselesi& biri 2A#alet2& biri 2>mamet2& #i%eri 2>nti*ar2 <bekleyi!= ve 2$ebir2#ir <Tarihin cebri ve Şia 1else1e tarihin#e #evrim cebri.= 3 ra#a ve her yer#e ortaya koy# % m& koymakta ol# % m& her!ey b # r& b n#an ba!ka bir!ey yokt r& anlam"n#a #e%il#ir. 3elki meseleyi& hakk"m"n ol# % (*el bir '(r)! a6"s"n#an& #aha a6"k& #aha y' n ve #aha liyakatli bir !ekil#e ortaya koyma hakk"na sahip olanlar var#"r. Ama onlar ba!ka boy tlar#an '(recekler#ir. :eseleyi #i%er bCr !ekil#e ortaya koyacaklar#"r. 3en ise& ken#ime (*') boy tla...

ŞİA
Şia& 6e!itli boy tlara sahiptir. MikrC& kelam"& 1else1C& tarihC... boy tlar b c)mle#en#ir. Ama b(l Şia0y" me*hebi a6"#an be!erC topl m#a ve b)t)n >slOm tarihi boy nca mey#ana 'elen& hareket ica# e#en& tarihC bir 1onksiyon ve ka#er ta!"yan b)y)k bir hareket olarak '(r)yor m.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1/<
Şia #iye s(yle#i%im !ey& ! an#a avam"n *ihnin#eki anlam"yla Şia0n"n a6"klamas" #e%il#ir. @)nk) ay#"n& halk"n *ihniyetini a6"klayan onlar" bira* 1i*ik& kimya& Apollo ve mo#ern s(*lerle kar"!t"r"p mo#ern propa'an#a !eklin#e ortaya 6"karan ve on 2b ')n)n lisan"yla #inin tebli%i2 !eklin#e s nacak ki!i #e%il#ir. 9ay"r b meto#& benim i!im #e%il. 3enim i!im asla b olmam"! ve olmayacakt"r. Avam"n be%enece%i tar*#a s(* s(yleyen& avam" al#atan#"r+ :e!he#0#e alt"+ye#i ki!inin kar!" 6"kt"%" onlar#an biri ben+#eni*im bir kitap yay"nlanm"!t". Ya*ar 2>slOm Şinasi0#en bir c)mle alm"! bira* k(t)leme ve k)1)r#en ve b cinsten !eyler#en sonra& re##etmeye ba!lam"!. 3en& 2insan"n m)kemmelli%i ve tekOm)l)& >slOm0"n inan#"%" bir as"l#"r #emi!im. 9atta >slOm Eey'amberi0nin m)kemmelli%in ve hatemiyetin '(r)l#)%) yer olmas" bir hakikattir& tekOm)l) b)y)k bir nimet nvan"yla Allah0tan istiyor:2.. De ki& Allah0"m #)nya ve ken#in ile il'ili hayretimi artt"r.2 >lim ve hayretinin artmas"n" isteyen& ken#i tekOm)l)n) ar* l yor #emektir. 3 s(*) re##etmi!& ama onbe! say1al"k bir re##iye ile& Apollo+BK0)n *aya y)kseli!inin ilmC 1ay#alar"n#an ava* ava* # em v r yor. 3 nlar"n& ba*" kompleksleri var. Yeni kelimeler#en& ;atin ya*"lar"n#an ve bat"l isimler#en 1ay#alanma#a a!"r"ya ka6arak& b kompleksleri tela1i etmek istiyorlar. Neya b i1a#eleriyle #inC meselelerin 'eri kalm"!l"k sebebi ol# % n tahayy)l e#ip& b n tela1i etmek istiyorlar. 9alb ki 'eri kalm"!l"k meselesi 1ikrC bir mesele#ir. 2Ainstein2in i*a1iyetini& s y n 6(*)mlenmesi 1orm)l)n) ve b nlar"n ben*erlerini #er'iler#en& #ers kitaplar"n#an al"p onlar" ok mam"! olanlara ispatlamak& yenilemek& #inC '(r)!)m)*) ay#"nlar" ce*b e#ecek !ekil#e re1orme etmek& i! #e%il#ir. 3)t)n >slOmC ilimler#en 6ok c)*0C bir bil'iye sahip olan b k)1)rba* ya*ar& kitab"n#a& sosyoloPiyi iyi bilmiy rm ! m ve b

1/=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

sosyoloPi alan"n#a 6ok hata yapm"!"m #iyerek bana sal#"r"yor. 3 n#an #a Unemlisi& 2b ne bi6im termo #inamik yazma/" #iye :)hen#is 3e*er'On0a k"*"yor. 8na say"n Ami#0in l 'atm#an termo #inami%in anlam"n" (%renmesini& 2#inamik2 kelimesine m)racaat etmesini tavsiye e#iyorX Ama ! n#an habersi*#irV e%er bi*im #inimi* <Mi*ik& Kimya& ApolloX.. a6"s"n#an= 'eri kalm"! '(r)n)yorsa& b ilmC a6"#an #e%il& belki *aman bak"m"n#an bir 'eri kalma#"r. Raman& 1i*ik ve kimya #emek #e%il#ir. 9alk"n ihtiyac"& e*iyet& #ert ve #)nya '(r)!)& bir asr"n ve bir topl m n r h # r. Eey'amber #(nemi >slOm0"& Atina ilimleriyle tatbik e#ilerek mi halk" pe!in#en s)r)kle#iY 9ay"r. 8 hal#e yeni meselelerin ortaya kon lmas"& meselO banka kon s & hava paras"& bisiklete binmek& iki katl"

otob)ste ot rmak ve b 6e!itten meseleler#e 1akihin h)k)m vermesi <s(*'elimi >slOm 1"kh"n"n # rmamas" i6in= b i!leri bile yapmayanlara '(re 'er6i ileri bir i!tir. Ama >slOm0"n %ra!mas" 'ereken *aman"n yeni sor nlar" b nlar #e%il#ir. A%er bi*im 1"kh"m"* hava paras"& banka& ortak pa*ar& konsorsiy m& kartel& kOr ama6l" taahh)t !irketleri& bono vb. kon lar i6in +ki piyasaya yeni 6"km"!lar#"r+ bir h)k)m 6"kar"rsa >slOm 1"kh" veya #inin ken#isi yenilenmi! olma*. Din yeni ol# % *aman& *aman"m"*"n #ertleri ve i#ealleri i6in # y' ve #)!)ncemi*i *orlayarak hareket mey#ana 'etirir. 3(ylece yol b l r. A%er #in& yan#"r"c"& sor ml l k ka*an#"ran& ')6 veren& hareket yaratan bir etken nvan"yla ken#i topl m ve *aman"n#a bir 1onksiyon icra etme*se b ilim ben*eri s)slemelerle& al"nya*"s" #e%i!ime %rama*. ?enel tari1 a6"s"n#an >slOm tarihine ve topl m na bakt"%"m"* *aman Şia& >slOm tarihin#eki hakim ve 1ay#alanan s"n"1"n >slOm0"na kar!"& mahr m ve mahkQm s"n"1"n >slOm0"n#an ibarettir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

1/> .ran .slâm'a ;i,in .nandı/
>slOmC birinci as"r#a& >slOm or# s n n ilk #e1a >ran& :"s"r ve Do% Roma0ya sal#"rmas" s"ras"n#a iranl"lar0"n& :"s"rl"lar0"n ve Romal"lar0"n ni6in >slOm0a y(nel#iklerini incelemek 'erekir. $ahiliyye Arabi& birli%e ihtiyac" olan bir kabile i#i. >slOm b birli%i sa%layabilir#i < l sal ve kavimsel birlik=. Ama >ranl"0n"n kavimsel birli%e ihtiyac" yokt . 3in y"ll"k& m)!ahhas milliyete ve ol ! m ka*anm"! bir me#eniyete sahipti. 3 ne#enle >ranl" ken#i milliyetine birlik ka*an#"rmak i6in >slOm0a inanma#". Tevhi# tarihteki sosyal ve s"n"1sal 1onksiyon n#a Arap topl m n p tperestlikten& Allah0a tapmaya y)kseltti. Topl ma s"6ray"! ve 'eli!im ba%"!la#". $ahiliyye Arabi i6in tevhi# p tperestlikten Allah0a tapmaya #(n)!mek i6in bir #avettir. 3ir #(nem#en #aha )st bir #(neme 'e6i!tir. 3 y)*#en Arap& 'e6i!e ha*"rl"k i6in >slOm0a inan"yor. E tperestlikten& Allahperestli%e 'i#iyor. Ama >ranl" as"rlarca (nce tanr"perestlik #(nemine la!m"!t". Rer#)!t& >ran topl m n p tperestlikten tanr"perestli%e intikal ettirmeyi h#esine alm"! olan bir li#er#i. <Dikkat e#elim tanr"perestlik& tevhi##en ayr"#"r. Tevhi# ve !irk ise sonraki bir kon # r.= ?er6i ben Rer#)!t0)n+!)phesi* bir m vahhi# ol# % na inan"yor m. 5onra on n varisleri saneviyyeti <ikicili%i= yapm"!lar#"r. >slOm0#a #a yapt"klar" 'ibi. >tika#"n asl"& n)b)vvete& vahye& 'ayba& K"yOmet0e& $ennet ve $ehennem0e& hesap ve kitaba& halk"n hi#ayeti i6in Allah0"n '(n#er#i%i el6iye iman& >ranl"lar i6in yeni bir s l #e%il#i ki& >slOm onlara yeni#en ar*etsin. 3 nlar"n hepsi var#". >ran ve Roma halk"n" ce*be#en& >slOmC mea# <Oh>ret= #e%il#i. @)nk) Ohiret hem 9"ristiyanl"kta var#"& hem #e >ran0"n Rer#)!t ve :anC #inlerin#e. 8 hal#e iranl"lar ni6in :)sl)man ol# larY 3 ra#a ! n s(yleyeyim& e%er bir millet :)sl)man veya 9"ristiyan ol yorsa veya b ')n herhan'i bir i#eoloPiye y(nel+

1/?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

yorsaV kitaplar" ok maya& b)t)n #inleri ve me*hepleri incelemeye ara!t"rmaya& kar!"la!t"rmaya 'itmiyor kiV 2! ! sebeplerle b #ini b me*hebi veya b i#eoloPiyi kab l e#iyor m2 #esin. 3elki bir topl m& bir s"n"1& bir "rk& bir millet veya bir sosyal 'r p bir+!ey#en 6ekti%i i*#irap ve e*iyet y)*)n#en ister isteme* bir !eylere ihtiya6 # yar. ?i#i!at"n#a s"k"nt"lar ol !t ran 6irkinlikler& on bir he#e1 ve maksa#a #o%r & on n ihtiyac"n" sosyal kon m ve *aman"yla i#rak e#er& on n hayk"r"!"na cevap veren bir #ine #o%r y(neltir. ?er6ekler on kab l e#er... 3 sosyal 'r p& o bir boy t veya esas i6in #inin b)t)n esaslar"n" ve boy tlar"n" kab llenir. K(r)k(r)ne& iyi ve k(t) ol# % n ara!t"rma#an& hakk"n#a #)!)nme#en itaat e#er. 5onralar" bil'inler& itika#" esaslar"n )*erin#e teker teker ara!t"rma ve inceleme yap"yorlar. Ama halk kitlesi& *ahmet ve a!k"n hat"r" i6in bir #ine inan"yor. 3ir noksanl"ktan #o%an e*iyet& bir i#eal ve he#e1e # y lan a!k. Ken#i e*iyet ve i#ealler ile a!ina olan bir #ini kab l e#iyorlar. 8 #inin veya i#eoloPinin itika#" esaslar"n#a ken#i cevaplar"n" b l yorlar. 5osyal i#eoloPilerin ilerlemesi #e b !ekil#e#ir. :eselO U*ak#o% 0#a& ;atin Amerika0#a k(yl)ler #iyalekti%in b)t)n 1else1C esaslar"n& materyali*mi& tarih 1else1esini& tarihC cebri& alinas+yon & #ealinasyon +vb.+ incelemey>p ok mam"!lar#"r ki birini se6sinler. 3 nlar sa#ece kapitali*m#en e*iyet 6ekmi!ler& s(m)+r)l)yorlar. 5"n"1sal imtiya*lar" ve s"n"1sal s(m)r)y) e*en& s"n"1sal e!itli%e 6a%"ran bir

i#eoloPi U*ak Do% ve ;atin Amerika k(yl)lerini ce*be#iyor. Kapitali*me& s(m)r) ve istismara kar!" # ran bir i#eoloPiye+ b i#eoloPinin itika#" ve 1else1C alt yap"s" ister materyali*m ve ma##ecilik ols n& ister i#eali*m ve maneviyat ols n+ inan"yor. @)nk) "*#"rab"na +s"n"1lar"n varl"%"na& s(m)r)n)n ver#i%i "*#"raba s"n"1s"* e!it ve h)r topl ma verece%i bir cevaba sahiptir. 3 ')nk) A1rika0#a >slOm& halk kitlesine h"*la n)1 * e#iyor& ilerliyor. Tevhi#in 1else1C kelamC a6"#an ortaya konmas" veya !irk ve #i%er #inler ile kar!"la!t"r"lmas" sebebiyle yay"lm"yor. Neya yay"lmas"n"n sebepleri 2pey'amberlik2& 2Ohiret2& K r0On0"n 1e+
DR%MF9 "@9İ8İ

1/@
sahat" ve bela'at" vb. sebepler #e%il#ir. A1rikal"0n"n b)t)n tarih boy nca 6ekti%i "*#"rap sebebiyle#ir. As"rlar#"r tahamm)l etti%i ve etmekte ol# % hakaret sebebiyle#ir. @aresi* olarak esaret ve hakaretten k rt lmak i6in& benli%in#e b(yle bir yola kar!" sev'i ortaya 6"km"!t"r. 3(yle bir # r m#a >slOm& insanC e!itlik& pey'amberin ken#isinin bi**at m)ca#ele etti%i& lanetleyip mahkQm etti%i "rksal ayr"cal"ktan ne1ret slo'an"yla& ba!lan'"6tan beri !i##etli bir #ayana%a sahiptir. >slOm& kirli ve vah!i bat" "rk6"l"%"n"n k rban" olm ! olan A1rika halk"n"n "*#"rab"na ve i#ealine verece%i y' n bir cevaba sahiptir. 3 y)*#en *enci& !i##etli bir !ekil#e& h"*la >slOm0a y(neliyor. Irklar"n h)rriyetini ve "rksal ayr"cal"klar#an ne1reti b #in#e b l yor. Irksal ayr"cal"%" benimseyen veya onlara kar!" sessi* kalan #inlere kar!" cephe al"yor. 8 hal#e s(m)r)ye ve "rksal ayr"cal"%a kar!" 6"k"! esas"& A1rikal" siyah" >slOm tara1"na 6ekiyor. 3 #ini b)t)n s l ve ayr"cal"klar"n" bir yer#e kab l ettiriyor. 3 n#an sonra bil'inleri& 6e!itli meseleleri ara!t"r"p& incelemeye ba!l"yorlar. :ilO#C ye#inci as"r#a +>slOmC 9icri birinci as"r#a+ e%er >ranl" >slOm0a y(neliyorsa& b n n ne#eni ilmC 1else1i ve kelamC kon lar& K r0On0"n 1esahat ve bela'at" #e%il#ir. Tahminlerin aksine& hi6birini anlam"yor veya onlara kar!" bir hassasiyeti yokt r. K r0On0"n 1esahat ve bela'at"n"& sa#ece 9ica*l"lar #emesek bile Arap6a lisanl" olanlar anlayabiliyorlar #i. Mars6a lisanl"& ok ma ya*mas" olmayan m *#arip& 9orasanl"& :avera)nnehir ve K *ey >ranl" halk kitlesi #e%il. 3 halk kitlesi& elin#e ekmek ve h rmayla :e#ayin sokaklar"n#a >slOm0" kar!"lamaya 'i#iyor# . Yoksa ay#"nlar& ileri 'elenler& k(yl)ler& s)variler& kOtipler& >ranl" b)y)kler <ki b nlar"n ilmC& 1else1C& kelamC kon lar" 1esahat ve bela'at" anlamalar" 'erekiyor# ve anl"yorlar#"= >slOm0a kar!" # r+ # lar. : *#arip >ranl" halk kitlesi+ >slOm0"n b 1ikrC& e#ebC& r hC ve ir1an"... me*iyetlerin#en bir!ey bilme#en +mahr miyetlerin b)t)n tarih ve (mr)n) kapla#"%" halk kitlesi b)t)n b nlar"n tela1isini& b)t)n "*#"raplar#an k rt l ! ar* e#iyor. >slOm0"n me+

1//
Dİ%MF9 "@9İ8İ

saP"n#a& Rer#)!t #inin#e b lama#"%" h)rriyet ve k rt l ! b l yor. Rer#)!t0)n #inin#e var olm !sa bile& :)be#lerin #inin#e art"k yokt r. :)be#ler& Deh'Onlar& 9)srevler (yle 6irkin ve ne1ret e#ici bir #ok (r)yorlar ki art"k #in& halk kitlesine kar!" bir #in olm !t r. :)be#& Deh'On ve 9)srev0in 6"karlar"n"n sav n c s olm !t r. 3(yle bir #in art"k halk"n #ini olama*& b y)*#en halk ka6"p #erhal >slOm0"n ete%ine s"%"n"yor. >slOm0"& haber olarak +>slOm or# s ve K r0On metni >ran0a 'irme#en (nce& >ranl"0ya la!t"r"yor. Dicle ve M"rat0"n o tara1"n#an >slOm askerin#en& >slOm hila1etin#en& :e#ine ashab"n#an ve pey'amberin #ostlar"n#an : ham+me#0in <s.a.v.= hayat"n"n !erhin#en& kom tan ve halk kitlesinin ili!kilerin#en& b)y)k a#amlar#an& : hacir 'ibi k)6)k Arap halk kitlesin#en& k r o# n y"%"n"na #)!en ate! 'ibi haberler la!"yor. 9alk" sar"yor& ilerliyor& s)ratle her tara1" O#eta ate!e 6ekiyor. 3)t)n "rk"& 'e6mi!leri ve hale1leri b)t)n tarih boy nca mahr m olm ! olan .ranlı saraya yol b l p pa#i!aha kar!" # rmas" veya ona s(* s(yleyebilmesi veya on n ye#i%i yemekler#en 'i*lice a* #a olsa evin#e pi!irmesi 'ereken 1akat yapamayan >ranl". >ranl" (yle bCr #)*en#e ya!"yor# ki& asil*a#elerin ba*"lar" bile& Şah0in )6 a#"m yak"n"n#a # r yorlar#"& ba*"lar" be! a#"m& ba*"lar" ye#i a#"m. 3a*"lar" ot rabiliyorlar#"& ba*"lar"n"n ise sa#ece ayakta # rmalar" 'erekiyor# X 9epsi #e tayin e#ilmi! mesa1e+ ler#e. 9er aile& sabitle!mi! sosyal makam#a. 9er 1ert bir s"n"1"n& tabakan"n kapal" kal"b"n#a& m)ebbet olarak mahs r kalm"!t". 9epsi irsi& sosyal ve "rksal 6evre#e mahp s kalm"!lar#". K n# rac"n"n o%l #Ohi bile olsa& yine k n# rac"#"r. 5aray kOtiplerinin 6oc % & bir asilin o%l & !ere1e yabanc" bile olsa

yine tekrar saraykOtibi ve asil#ir. 9epsi #aima ol# klar" s"n"1ta mahp st r. 3ir s"n"1tan #i%er s"n"1a 'e6i! hakk"na sahip #e%iller#ir. 3(yle bir topl m ve #)*ene& M"rat ve Dicle0nin o tara1"n#an k"v"lc"mlar #)!)yor. 9alk 'aleyana 'eliyor. 3 k"v"lc"mlar& >slOm0"n bina etti%i halk"n h)k)met !ekli sosyal #)*en ve halk"n ya!ant" !ekli hakk"n#aki haberler#i. :illet+
Dİ%MF9 "@9İ8

1/0
leri 2sosyal a#alet2 ve 2#evrimci li#erlik2 ile m)P#eliyor# . Akonomi ve "rksal s"n"1sal ayr"m#an "*#"rap 6eken 1er#C& ailevC ve aristokratik rePimlerin *incirin#e esarete #)!m)! olan milletler b #avete 2;ebbeyk2 #emekte tere##)t etme#iler. Adalet ve ;i#erlik >slOm& hemen ba!lan'"6ta 25osyal a#alete2 #ayan"r ve b)t)n pey'amberler 2a#aletin2 istikrar" i6in '(n#eril#iklerini s(yler. 3)t)n pey'amberlik ve risaletler& yery)*)n#e ve insan"n topl m ya!am"n#a a#alet mey#ana 'etirmek i6in#ir. Di%er tara1tan >slOm& bir h)k)met !ekli '(steriyor. 9er ne ka#ar h k kC a6"#an 6o% haklar noksanla!"yorsa #a& 1akat siyasC 1orm a6"s"n#an& >slOmC <hicrC= (yle heyecanl" bir h)k)met ar*e#iyor ki iran halk" i6in b n n tasavv r bile m)mk)n #e%il#ir. D)nya imparatorl klar"n"n on n kar!"s"n#a hakir '(r)n#)%) b)y)k hali1e 2:e#ine2 !ehrinin en 1akir halk"yla ayn" hal#e ya!"yor# . 3(yle ya!"yorV ba!ka bir !ekil#e ya!am hakk"na sahip #e%il#irX 3 Roma ve >ran halk" i6in 6ok heyecanl" bir!ey#ir. 3 iki imparatorl kta h)k)met& halka kar!" olanV hayat& h)rriyet ve halk"n 1ay#alanmas"na& #o%al insan haklar"na ayk"r" bir #i*i kay"tlar"n& #)*enlerin halka *oraki y)klenmesin#en ibarettir. ?(rev& hep i!& "*#"rap ve a6l"kt"r. 9)srevler& Kayserler onlar"n el emeklerini al"n terlerini ha*inelerine servet olarak koy yorlar#". 3 nlar& halk"n "*#"rap& a6l"k ve (l)mleri pahas"na& '(%e *anm"! saraylar#a hayal ve e1sane 'eceleri ya!"yorlar#". 3)t)n b nlar bir#en #e%i!iyor. Uyle bir h)k)met i! ba!"na 'eliyor kiV ne #evlet ba!kan"n"n ken#isi #i%erlerin#en 1a*la en k)6)k bir+pay" #)!)nebiliyor& ne halk& #evlet ba!kan"n"n beyt)lmal ve halk"n can" )*erin#e #i%erlerin#en ken#isi ve ailesi a#"na& 1a*la bir hakka sahip ol# % bekleyi!i i6ine 'iriyor. 4e #e b(yle bir hakk"n ol# % na inan"yor. :esele hallolm !t r. >slOm rePimi imparatorl klar" #a%"t"p 6ekici bir m"knat"s ')c) 'ibi& b)t)n halk"n kalbini ken#i tara1"na

102
Dİ%MF9 "@9İ8İ

6ekiyor. 3ask" ve s"n"1sal ay"r"m yapan h)k)metin icraat"n#an "*#"rap 6eken ve "rksal& h k kC& sosyal a6"#an mahr m ol ! & e*ili!i& re##e#ili!i #aima hissetmi! olan halk. 5iyasC rePimlere ve *alim sosyal #)*enlere mahkQm milletler ve mahr m halk iki sebep ve iki !eyin hat"r" i6in >slOm tara1"na y(nel#iler: 3iri hak h)k)meti& #i%eri sosyal a#alet. Araplarla sava!mak i6in& ne#en 9orasan or# s kom tan"& '(revlen#iriliyorY 3 ra#a bahsetti%im b kon & b)y)k bir tarihC mesele#ir. 2Ye*#'er#2& 2R)stem Mer'*a#2" Araplarla sava! i6in '(revlen#iriyor. 9alb ki tehlikeye en *ak noktan"n kom tan" i#i. 5asani rePiminin >s1ahan& 9eme#an ve Kh *istan0#a b)y)k or# lar" ve askerC ')c) var#". @)nk) Ye*#'er#0in >ran0"n bat"s"n#aki ve ')ney bat"s"n#aki or# kom tanlar"na ')veni yokt . 4i6in onlara #ayanma#"Y 9alb ki >ran ve Arap sava!" b s"n"rlar" k !atm"!t"X 3 anormal # r m& bana '(re 6ok tabii#ir. @)nk) >ran0"n& bat" ve ')neybat" s"n"rlar"& s"n"r"n o tara1"n#a mey#ana 'elmi! olan >slOm ve #evrimci hareketle temas halin#e ol# % n#an !i##etli bir !ekil#eB >slOm0"n #evrimci 6a%r"lar"n"n etkisi alt"n#ay#". >slOm0" kab l etmeleri i6in& m)sait bir ortam #o%m !t . >slOmC 1ikir ve i#eoloPi& >ranl" halk kitlesi ve >ranl" askerler#e !i##etli bir !ekil#e 6atlak mey#ana 'etirmi!& onlar" etkilemi!ti. 3 # r m bat"& ')ney bat" >ran halk"n" ve or# s n Ye*#'er# na*ar"n#a ')venilme* yapm"!t". Taass p ve inan6la :)be#+ler0in #inini <:ec silik=& 9)srevler0in i#aresini kor malar" a#"na& b nlar"n k rt l ! 6a%r"s"n#a b l nan bir ')6le sava!abileceklerine )mit ba%la yam"yor# . Ya%malamak i6in 'el#ik #emeyen bir or# y# + 5i*i& 2yerin *illet ve a!a%"l"%"n#an& '(ky)*)n)n h)rriyet ve y)celi%ine2 #inlerin * lm)n#en& 2>slOm0"n a#aletine2 6a%"rmaya 'el#ik& #iyen bir or# . 5i*i 2birbirini*e k(lelikten& Allah"n"*a k ll %a2 6a%"rmaya 'el#ik& #iyen bir or# .

3 6a%r"lar" i!itmi! ve b #avete O!inO olm ! olan& ken#i al"n ya*"s"n#an "*#"rap 6eken& b(yle bir #aveti bekleyen biri& iyi
Dİ%MF9 "@9İ8İ

10.
sava!ama*. 8n n #er#in#en bahse#en birinin ba!"na& a!"r" bir t tk yla k"l"6 v rama*. Ken#i #er#inin sebep ve kayna%" olan kimseyi sav nmak i6in kahramanl"k yapama*. 3 y)*#en >slOm0#a en *ak s"n"r#an& 9orasan0#an asker& or# kom tan" 'etiriyorlar. Rihinsel ve 1ikrC 6evre a6"s"n#an& tam olarak >slOmC propa'an#a#an *ak bir 6evre#en. Uyan"! tehlikesin#enV isyan& mevc t #)*eni bo* c & ihlal e#ici 1ikirlerin n)1 * n#an tamamen kor nm ! olmas" 'erekiyor. 3)t)n b nlar#an >ran0"n en *ak b(l'esin#e ot ranlar"n bile k rt l ! ba%"!layan >slOm mesaP"n" 'etirenlere yabanc" olma#"klar"n" '(r)yor *. 9i6bir !eyi kor mak a#"na '(n)l#en ve can#an& >lOm0a kar!" sal#"r'anca sava!mak istemiyorlar. 2Ka#isiye2 ve 24ihaven#2#e 6a#"r k rm ! olan b or# y 5asanC #)!man" '(r)yorlar& ken#i #)!manlar" #e%il. 8nlar"n hatta mabetler ve :)be#lerle bile bir i!i yokt r& sa#ece e'emen #)*en ve Ye*#'er#0in ')c) ile m)ca#ele halin#e#irler. A%er >ran halk"n"n hesab"n"& 5asaniler0in hesab"n#an ay"rma*sak& >ran halk" Arap halk"na kar!" yenilmi!tir #ersek& b >ran halk"na hakaret ol r. >ranl"lar ne Araplar0#an yenil'iye %ra#"lar& hatta ne #e >sken#er0#en. Yenil'iye %rayanlar h)k)met hiyerar!isi i#i... DOrO& Ye*#'er#& 9ar*em!ah ve Abbasi hali1esini.. >sken#er& 5a0# 3in Abi Nakkas& $en'i* ve 9)la'Q yenil'iye %ratma#"& >ran milleti onlar" sav nma#"%" i6in yenil'iye %ra#"lar. $en'i*& : hamme# 9ar*em!ah ve vah!i 9at n T)rkleri aras"n#aki sava!ta >ran halk" mahp s i#i. Aski *in#anc"lar ile yeni *in#anc"lar aras"n#a kav'a 6"kt"%"n" '(r)yorlar#". Ye*#'er#& 25elOsCl sava!"2n#a a* say"#aki yalın ayakl" Arap askerlerine kar!" ka6mamalar" i6in >ranl" askerleri *incire v r yor# X Yani >ran halk" b ka#ar sava!tan ka6an ve korkak bir halk m"y#"Y 3 hile bile bir #)%)m) a6may"nca Ye*#'er#& :e#Oyin0e 'eliyor& ha*inenin kap"s"n" askerler& iyi sava!s"nlar #iye son na ka#ar a6"yorX <yani sava!6" >ran askerC para i6in mi sava!"yor# YX= 3 nlar b)y)k& hakikatperest ve *eki olan b>r millete hakarettirX 5asanC rePimi >ranl" askerleri *incire ba%l"yor ki

101
Dİ%MF9 "@9İ8

ka6mas"nlar& para veriyor ki sava!s"nlar. 3 # r m& hakim #)*enin halk aras"n#a hi6bir #ayanak noktas" ve )ss)n)n olma#"%"na i!aret e#iyor. 9alk"m"* >slOm0a kar!" sava!ta kor yacaklar" hi6bir !eye sahip #e%il#i. 9)srev ile halk aras"n#a& *incir ile r)!vet #"!"n#a ba!ka hi6bir ili!ki yokt r. 3 iki ili!kinin sa%lam bir ba%l"l"k olma#"%"n" '(r)yor *. 9em *incire v r lan askerler ka6t"lar& hem #e hara6 al"nan halk #a sonra ken#isin#en al"nm"! olan paralar" ye#i. Araplar0"n :e#Oyin0e 'iri!in#en (nce& ken#ileri saraylar" #a%"tt"lar. Toplanm"! olan mallar" '(t)r#)lerX 3 nlar b ')nk) tarih6ilerin hakaretine %rayan halkt"r. @)nk) tarih6iler hesaplar"n" h)k)metin hesaplar"n#an ay"rmam"!lar#"r. @)nk) >ran halk"n"n ken#isine hakim olan mevc t #)*en ve # r ma t tk nl % yokt . Ken#ilerini k rtarmaya olan ihtiya6lar" ne#eniyle& insanC 6a%r"lar" tan"mak& iman etmek& s"n"1s"* k rt l ! ba%"!layan ileri bir i#eoloPiyi& kar#e!lik& U*')rl)k& a#alet isteyen bir i#eoloPiyi tan"mak i6in bask"& ayr"cal"k ve imtiya*a kar!" bir i#eoloPi olan >slOm0a kar!" Ka#isiye& $el laC ve 40iha+ven#0#e sava!mak isteme#iX >ranl"& korkak& #)!k)n ve *avall" #e%il ki& Arap or# s kar!"s"n#a ka6s"n ve 6aresi* olarak *incire ba%lans"n. Earaperest #e%il ki& Yec*'er# mi#esini mam r etsin& cebini #ol# rs n ve #)!manla sava!t"rs"n #a& #ol# rmay"nca sava!mas"nX Şere1si* #e%il#i ki ne #ini& ne milleti& ne istiklOli& ne i**eti& ne *illeti ve ne #e yabanc" esaretini anlamas"nX Yah #i#en #e #aha a!a%"l"k #e%il#i ki& ver'i (#ememek i6in +ci*ye yerine *ekOt (#emesi i6in+ her!eye '(*)n) kapas"nV teslim ols n& #in #e%i!tirsin. 3 & ara!t"rmac" ben*eri 'evi! 'etirenler& b)y)k milletimi*e en kirli k)1)rleri e#iyorlar. Ken#i hayallerince b nlar millC#ir < l salc"#"r=& >ran0" sevenler ve yabanc"ya kar!" olanlar#"r.KK 3 nlar& >ranl"& bask" ve para tahakk)m) Cle >slOm0" kab l e#ip& boyn na 'e6ir#iV ken#i r"*a ve imanlar"yla #e%ilX #emek istiyorlar. 3 nlar& >ran milletini ken#ileriyle kar"!t"r"yorlar. 3 nlar"n kalemleri& #illeri& 1ikirleri& ilimleri 6ok rahat& h"*l" ve 2#o+
KK+ Albette b nlar"n na*ar"n#a >ran milletinin 'e6mi!ten b ')ne ka#arki #)!man" sa#ece Araplar0#"r. 9em #e Asr+" 5aa#et #(nemin#eki AraplarX Dİ%MF9 "@9İ8İ

10<
%al2 bir !ekil#e bask"n"n tellal" ve sermayenin esna1" ol yor. 3 nlar"n #inC esaslar" her # r m#a& her #in#e iki tane#ir: Kork ve a6'(*l)l)kX 23iri& ipekli k ma!2& 2#i%eri koy sar".2

3 or# 4ihaven# ve Ka#isiye0#e birka6 bin ki!ilik 1akir& yal"n ayakl" Arap or# s na ni6in b ka#ar kolay yeniliyorY 4i6in birka6 y"l (nce *aman"n en b)y)k imparatorl % olan& *aman"n en mo#ern silahlar" ile #onanm"!& tecr)beli& e%itimli Roma or# s n kolayl"kla yeniyorY 3 millet& >slOm or# s na kar!" b)t)n b *aa1" ni6in '(steriyor& >s1ahan0#aki me!h r 'arni*on bir tek k"l"6 bile 6ekme#en )6bin ki!ilik 6(l Arab"na teslim ol yorY 3irka6 sene sonra #a& kap"lar"n ar#"n#a& kasabalar"n kale ve hisarlar"n"n i6in#e Arab0a kar!" ni6in (yle yi%it6e sava!"yorY 3 hara ni6in )6 #e1a ar#ar#a katliama %r yorY 9er se1erin#e Arap or# s bir a#"m *akla!"nca tekrar isyan e#iyorY 4e#eni apa6"kt"r. 8ra#a Umer hali1ey#i& yar#"mc"lar" ve kom tanlar" Eey'amberin <s.a.v.= b)y)k sahabeleriy#i.K. 3 ra#a ise Ameviler 'elmi!tiV yar#"mc"lar" ve kom tanlar" ise vah!i Arap ya%mac"lar#"X Arap& sava! mey#an"n#a )lkenin resmC askeriyle yani 5asanC rePimini sav nan ')6 ile& #evlet ')c) ile sava!"yor# . Şehirler#e ise halk" ken#ine tara1 '(r)yor# . >ran" Ka#isiye0#e h)k)meti sav nmak i6in sava!mas" 'erekiyor# & sava!m"yor# . Şehirler#e ken#i evini& ailesini& !ehrini bel#esini& nam s n & istiklOlini sav nmak i6in sava!mas" 'erekiyor# ve iyi sava!"yor# X 8 re*illikleri i6in& s"n"rlar#a >slOm ile 6arp"!ma#a can veren o halk& merke*i k #retin #a%"lmas" #(nemin#e millC istiklOlin ve resmC or# s n n yok olmas"& hila1et k #retinin evrensel bir ikti#ar ve istila b lmas" #(nemin#e& >ran0"n k *ey bat"s"n#aki #a%+
K.+ ?er6i birtak"m *aa1lar" var#"V Ali <a.a.= ve >slOm #e%erler ile olan m kayese#e. Ama 5asanC ve Roma i#arecileri ile m kayese e#ilmelerin#e Roma ve 5asanC #)*enlerine mahkQm olan 'ayr" m)slim halk"n na*ar"n#a h)rriyet ve a#alet+heykeli i#iler. 3abam"n #eyimiyle ha!in ac"mas"*& s(m)r)c) Roma i#aresini '(rm)! olan Şanm l"alk" i6in& hattO : Oviye bile& sev'ili bir 2va0# e#ilen2 biri olarak tecelli e#iyor# .

10=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

lar#a& A*erbaycan0#a yirmi sene nas"l #iren#i& bir6ok Arap or# s n ar# ar#a nas"l yok ettilerY Y)*y"l sonra yeni :)sl)man olm ! 9orasanl" /LL bin k"l"6l" sava!6"& hila1et merke*ini hali1enin ba!"na y"k"yorlarY Ye*#'er#0i yaln"* b"rakan halk& 3elh0te bir #e%irmenciye sı%ınmak *or n#a kalan ve bir ki!inin bile on sav nma#"%" hali1enin ba!"n" kesiyor. 3(yle m taass"p& kahraman& ve1a#Or& yi%it& a#" bilinmeyen& itibars"*& soy tan"nmam"! bir i#amX Ab :)slim 9orosanC0yi ha*"rl"yorlar. Şim#i Umer0in or# s n n y)* misli artm"! olan or# s n bir tilki s)r)s) 'ibi #a%"tm"yorlar m"Y 3 ra#a ne alacaklar" bir para var#"& ne ka6amayacaklar" bir *incir var#". 3 millet& on#an sonra ni6in Araplar" topraklar"n#an *akla!t"rmak i6in iki as"r k"l"6lar"n" eline alma#"Y 3 ni6inlerin cevab" ! # r& >ranl" ayn" iranl"0#"r& ama ba!lan'"6ta 2:e#Oin2 2:e#ine2 ol yor# & o sava!m"yor# sonra 2:e#ine2 2Şam ve 3a%#at2 ol nca sava!t"X >ranl" halk kitlesi :e#Oin0#en :e#ine0ye ko!t & 4e istiyor# Y 5"n"1sal e!itlik& insanC h)k)metX 3 n istiyor# . Yol n n )*erin#e ans"*"n& :e#ine yerine 3a%#at belir#i. : hamme#0in <s.a.v.= i#aresini '(rece%i yer#e& hali1enin esiri ol# . 3 ra#a& tevhi# 1else1esi& pey'amberli%e itikat& K r0On0"n k tsalla!t"r"lmas"& te1sir& ha#is& ilm+i rical& ilm+i 1esahat& bela'at& >slOmC bil'i ve hikmet& ir1an& #erin ahlOk& (l)m ve Ohiret kon s & cennet& cehennem& r h& insan"n bekas"& yarat"l"!"n esrar"& Ohiretin men*illeri... hep var#". 3a%#at& :e#ine0ye k"yasla #)nyan"n en b)y)k k #ret& ilim ve me#eniyet ba!kentiy#i. Tantanal" mesci#+lerle #ol y# . >slOmC )niversiteler& (%retmenler& Olimler& 1akihler& 1ilo*o1lar& tarih6iler& )st)n *ekOl" hOkimler ile #ol y# &.. Ama >ranl" k n# rac"*O#enin b nlara bir ihtiyac" yokt V b !eyler i6in 'elmemi!ti. 8 vah!i bir Arap #e%il#i ki& merke*C k #rete inanc"& hayat"n celOlli%ini& hayat"n me#eniyet ve a*ametini ta!"s"n+ :e#Oin0#e b)t)n b nlar var#". 3)t)n b nlar" b"rakt"... 8& s"n"1sal ay"r"m#an ka6m"!t"V e!itlik ar* s n#ay#". R l)m ve bask" h)k)metin#en ka6m"!t"V h)rriyet ar"yor# . Şim#i 3a%#at0ta her!ey var#"& >slOm #a. Ama b iki !ey yokt .
Dİ%MF9 "@9İ8İ

10>
>ran e!ra1l"%" 'itmi!& Arap e!ra1l"%" 'elmi!ti. >ran h)k)m#ar" <9)srev= 'itmi! hali1e 'elmi!tiX 3a%#at0ta >slOm var#"r. :e#ine >slOm0"n#an #aha ')6l) ve #aha tantanal" bir >slOm. 8ra#a <:e#ine0#e= iki+)6 n)sha#an 1a*la K r0On yokt & b ra#a her tara1 K r0On #ol # r. 5)sleme sanat"n"n en ')*el (rnekleriyle 6o%alt"lm"! n)shalar. 8ra#a bin metrekarelik 6am r # varl" h rma #allar" ve yapraklar"yla kaplanm"! bir mesci# var#". 3 ra#a a*amet #ol & ')*ellik& sanat ve mimarl"k m)*esi mescit. 8 ')n >slOm or# s n n )6y)* 1akir m haciri var#"& b ')n #)nyan"n en b)y)k ve en iyi or# s . :e#ine ha*inesinin

')c)& taksim e#ilirse ki!i ba!"na iki h rma#an 1a*las"na la!m"yor# . Şim#i mesci#in avl s na o ka#ar 'animet y"%"l"yor ki #i%er c n '(rmeleri bile m)mk)n #e%il. Eroblemleri b)t)n b paray" nas"l hesaplay"p toplamak ve nas"l harcamakt"rY 8 ')n >slOm Olimleri birka6 tane hat ya*an ki!iy#i& b ')n ise >slOm ilim hav*alar" b)t)n Atina& >ran& Roma& 9"ristiyanl"k& Yah #ilik& Rer#)!tl)k... k)lt)rlerinin varisi#ir. 3)t)n b nlar var& ama a#aletten <sosyal e!itlik=& h)k)metten <halk"n hak li#erli%i olarak= art"k bir haber yokt r. D)*en Kayser ve 9)srev0in #)*eni 'ibi#ir. Rer#)!t ve 9"ristiyanl"k #ini yerin#e >slOm. 3 ra#a& >slOm iki 6ehre ka*an"yor. 3irisi 3a%#at ve Şam b)y)k Dar)l 9ila1etinin yapt"%" >slOm. 3irisi #e 2Rebe*e2K, #e '(m)len& K)1e mesci#in#e kana b lan"p y varlanan ve siyah M"rat kenar"n#a s(nen >slOmX.. 3irisi renkli 3a%#at ve Şam saraylar"n"n so1ralar"yla 2:e#Oyin0& 2K harnak2 ve 2Roma2 saray so1ralar" ile rekabet e#en >slOm. An iyi m sikCler& yemekler& cariyeler& me#eniyet ve l)ks)n en iyi eserleri ve etkileri. 3irisi #e b saraylar"n alt"n#aki *in#anlar#a *incire v r lm ! >slOmX.. 3irisi >slOmC hareket ve >slOm Eey'amberi ile sava!an& sonra >slOm0"n ka#erini eline 'e6iren e!ra1l"%"n <aristokrasinin= >slOm0". 9ali1e& Eey'amberin ki!ili%ine b)r)n#). >slOm0"n #)nya#aki
K,+ Ab Rer+i ?i1arC0nin (l#)%) yw. <6ev.l

10?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

resmC y)r)t)c)s)& resmC m)cahi#i ol# . :alQm halk kitleleri& Arap k(leler& >ran ve Roma halk"& Rer#)!t #in a#amlar"n"n al#atmas"n#an 9)srev ve Kayserlerin tokatlar"n#an >slOm0"n a#aletine& >slOm0"n h)rriyet ve e!itlik rehberli%ine& >slOm0a 'el#iler ve veraset6i& istib#at6" Arap saltanat"na ve hila1etine t tk n ol# lar& on nla me!' l ol# lar. Irksal aristokrasi& ailevC s"n"1sal ayr"cal"klar& k(lelik& ya%ma ve katliam #)*eniX #aha (nce sahip ol# klar" !ey. Ama& ora#a *in#anc" ve hakim ken#in#en#i& b ra#a yabanc"larX 5osyal a#aleti& halk ve h)rriyet h)k)metini aramak i6in >ran h)k)m#ar" ve Rer#)!t #in a#amlar"n"n #)*enin#en ka6"p >slOm0a 'el#iler. >slOm ol# % n '(r#)ler ama& her!ey#en bahse#en& a#alet ve h)rriyetten ba!ka her!eye sahip olan >slOmX :e#Oin0in yerine 3a%#at& 9)srev0in yerine hali1e& :)be#0in yerine :ollaX 8n n i6in& ona h)rriyet ve a#alet ba%"!lamayan >slOm0"n #i%er hi6bir #in#en 1ark" yokt r& hepsiyle e!ittir. Şim#i :e#ine0ye s"%"nmak ve oray" aramak yerine ba!"n" 3a%#at0a 6"+ karm"!t"rX Şim#i ne yaps"nY 9)srev ve :)be#0in :e#aCn0ine 'eri mi #(ns)nY veya 3a%#at >slOm"0n" m" kab l etsinY >ran0#a Ab :)slim0#en sonra birtak"m !ahsiyetler 6"km"! ve 3a%#at ile sava!m"!lar#"r. 3 nlar"n slo'an": 2>slOm0" Arap eksiltmi!tir2 i#i. 9alk kitlesi b nlar"n pe!ine #)!t): :illC kahramanlarX A1!in& :er#iOvi*& : knC0& Al*iyar& Şemi'iryan& Taberis+tan.. halk kahraman" Ab :)slim 9orosanC0nin so1ra talep e#en slo'an"& halk"n k rt l ! i6in a#alet& h)rriyet ve : hamme#0in <s.a.v.= soy n n h)k)meti i6in AmevClerle >slOm0"n *"##" olan cinayet& 'asp ve Arap6"l"k hila1eti ile sava!t". >slOm0"n yeni #)!+ manlar"n"n ve halk"n k rban" ol# . Araplar"n *"##" ve Araplara kar!" olan b kahraman"n i#eali milliyet ve >slOm& i#i. 3 n#an #a (nemlisi milletin Arap h)k)meti esaretin#en k rtar"lmas" ve hak >slOm #inine ba%l" kalmakt"X Y)*y"l 5asanC * lm)n#en ka6m"! olan >ran halk" !im#i #e AmevC ve AbbasC * lm)ne yakalanm"!t". 3 millC kahramanlar"n pe!in#e Araplarla sava!t".
Dİ%MF9 "@9İ8İ

10@
5ava!"n ka#eri ne ol# Y 3 kahramanlar"n hila1et ile anla!malar" ve tavi* vermeleriX Ken#ileri i6in hali1e#en mahallC h)k)metler al#"lar. 3a%#at CslOm"0na 'eri #(nmeyi& ken#i ikti#arlar" %r na kab l ettiler. 9alk kitlesi ans"*"n '(*)n) a6t" ve b & Araplara kar!" olan millC kahramanlar"n >slOm0#an (nceki mahallC i#areciler ol# klar"n" anla#". >slOm& b nlar"n soylar"n#an& ailelerin#en k #reti 'eri alm"!t". 3 nlar"n isyanlar" ne halk& ne #e milliyet i6in#i. Aile ve soylar"n"n mahallC h)k)metlerini 'eri 'etirmek i6in#i. 3 nlar& >ran0"n eski asilleriy#i. Arap asilleri ile sava!"p !im#iki # r m ol !t r# larX 3 n n neticesi ise TahirC& 5asanC& Riyan... silsileleri ol# . 3 nlar& iki e!ra1l"%"n halk aleyhine yapt"klar" 'ayr"+me!r evlili%in 6oc klar"y#"X >ran halk kitlesi tekrar al#at"l#"X Tekrar ihanet '(r#). K/ Şim#i b millC h)k)metler#e& iki k"l"1l"& iki (rt)l) bir h)k)metin s ltas" alt"n#a& e!ra1l"k saltanat"n"n hakimiyeti ve Arap e!ra1l"%"n"n hila1eti alt"n#a mahp s ol# % n '(r)yor. 9alk& her ikisinin tebaas"X 9alk kitlemi*in han'i 'ir#apta ihanet& al#atma& kan ve * lme 'iri1tar ol# % n '(r)yors n *Y

9)rriyet& e!itlik ar* s yla ken#i aristokrat istib#at ve s"n"1sal #)*enin#en ka6t". >slOm0a s"%"n#". AmevC hila1etinin istib#at ve e!itsi*li%ine mahkQm ol# . Ameviler0in "rk6" be#evi saltanat"n#an ka6t"& Eey'amber0in soy na s"%"n#". AbbasCler0>n ihanetkOr e!ra1l"%"n"n t *a%"na #)!t). AbbasCler0>n ihanet ve * lm)n#en ka6t"& millC kahramanlar"n"n ete%ine s"%"n#"& onlar"n pe!in#e #e k"l"6 salla#"& can ver#i. Şim#i #e her ikisinin anla!mal" h)k)metlerinin t *a%"na #)!t)X Ara#an bir as"r 'e6ti& # r m #aha #a k(t)le!ti. 9ali1e ile el ele olan millC i#areci 'itti& yerini vah!i T)rk saltanat" al#": ?a*+neliler& 5el6 kl lar& 9ar*em!ahl"lar& :o%ollarX Şim#i ne yapmal"Y 9assas& en *or ve en karma!"k bir an#a 2se6imX2 4e milliyete
K/+ 3 nlar#an sa#ece 3abek& #o%r s(yl)yor# ?(r#)m ki b millC kahramanlar Yani >ran0"n eski !era*"+& on al#"lar& hali1enin ayaklar" (n)n#e bo%a*lay"p kestiler.

10/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

'eri #(nebiliyor& ne 9)srev+:)be# #)*enine& ne e'emen ')ce teslim olabiliyor& ne hali1e+molla #)*enine& ne millC kahramanlara. 4e millC h)k)metlerinin '(nl)n) ho! e#ebiliyor& ne #e 9)s+rev+ hali1e #)*enininX Şim#i as"rlar#"r sava!"yorV katliamlar& 1e#akOrl"klar& i!kenceler& kahramanl"klar& !ahsiyet& milliyet& tarih& k)lt)r& lisan (v)nmeler& i#ealler& imanlar ve m ka##es ar* lar"n"n yok e#ilmesiX Art"k hi6bir !eyi yokt rX A#alet ve h)rriyet ar* s ile >slOm0a s"%"n#". Şim#ikilerin elin#eki >slOm& on #)!manca #avranan T)rk saltanat"n"n ve Arap hali1esinin s ltas" alt"na 6ekti. 8n n esaret ve *illetin#e her ikisi el ele#irX 5"n"1sal ay"r"m (ncekin#en #aha ha!in#ir& siyasC istib#at her *amankin#en #aha a%"r#"r. Şim#i tekrar a#alet& hak ve h)rriyet h)k)metiX 3 #e1a #aha !i##etli ve #aha s sam"! bir ihtiya6. 9alk"n ans"*"n * l)m ve ayr"cal"%a k rban e#ili!i& on#an #aha 6etini >slamC 'e6inen h)k)metin * l)m ve istib#at"X R lme#ilen b aile& ne Ye*#'er#0in ailesi#ir& ne Rer#)!t :)be#leri0nin ailesi#ir& ne 9"ristiyan ke!i!inin& ne Yah #i haham"n"n& ne 9int brahman"n"n& ne #e p tperest ve m)!rikin ailesi#ir. >slOm Eey'amberi0nin <s.a.v.= ailesi#ir. 3 ailenin 6oc klar" nesil#en nesile hep !em!ir llah <Allah0"n k"l"6lar"= ile katle#il#iler ve >slOm0"n #ar l hila1etinin *in#anlar"n#a can ver#ilerX 9ayretX >slOm #a m" >slOm0" yok e#erY Eey'amberin yerine 'e6en& Eey'amberin ailesini ve soy n m katle#erY >slOm m)cahi#leri& K r0On0"n icra e#icileri& 5)nnet0in m ha1"*lar"& : hamme#0in <s.a.v.= evini mi viran e#erlerY 4i6inY 3 hakim >slOm& o mahkQm >slOm. Katil >slOm+makt""l >slOm. 3a%#at >slOm0"+:e#ine >slOm0". Şam >slOm0"+Kerbela >slOm0". 5"11m m)sl)manlar"n"n bayrak ve k"l"6lar"n"n c n#aki K r0On ile Re+be*e 6(l)n#eki& K)1e mihrabm#aki K rOn0"n yoksa birbirin#en 1ark" m" varY 3)t)n b 1ark niyeY 3)t)n b mesa1e ni6inY 9an'i 1ark: A#alet ve >mametX 3 1arkX 3 ra#a :)sl)man halk kitlesi s"n"1"na ve ka#erine ba%l"l"%"n"& ken#i #ert ve ihtiyac"n"n cevab"n" b l yor.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

100
Eey'amber >slOm"0n"n #evam" olan >slOm& ba!lan'"6ta s(yle#i%i ve halklar" ken#ine 6a%"r#"%" o iki slo'ana ba%l" kal#". 3 !ekil#e halk kitlesi <hali1eyle& millC kahramanlar"n >slOm0" ve 9)srev0in i#aresi #"!"n#a= )6)nc) bir yol b l yor. TObi olanlar" ve li#erleri& >slOm0"n& ilk y(n) istikametine #evam ettirilmesini& ken#i risOlet ve '(revleri biliyorlar. 3 risOletin yol n#a #aima ciha# halin#e#ir. Katliama %r yorlarV #aima cephe#e& e'emen& *alim ve >slOmC takvay" k !anm"! olan k #rete kar!" sava! halin#eler. 2Ya (l#)r)yorlar veya *ehirleniyorlar.2KH 2Şia2...& 80n n tarihC ve 1ikrC i!levi b # r. 9alk"n& ona y(neli! sebebi b # r. >slOm0"n bek6ili%i ve : hamme#0in <s.a.v.= >slOm0"n" #evam ettirmek i6in aya%a kalkan Şia... ŞiaV 4e :e*hep 4e 5inM @oc kl % m *#an beri k laklar"m"*a ok # klar" 2>slOm0"n s l): Tevhi#& pey'amberlik ve OhiretV me*hep s l) #e 2a#alet ve imamet2 olmak )*eri iki tane#ir.2 #emelerinin aksine Şia& i*a1C bir 1"rka #e%il#ir. A#alet ve imamet& Şia0n"n >slOm0a ekle#i%i iki temel kai#e #e%il#ir. Din ve >slOm s l)n)n yan"n#a& me*hep s l) anlams"* ve 6ok k(t) bir s(*#)r. 3 & #)nya#a ken#i inanc"m"*"& mahkQm ve men1 r ilOn etmektir. >slOm esasen& hak h)k)meti anlam"n#a imamet temeline ve insani e!itlik anlam"n#a a#alet temeline #ayanm"!t"r. 5en >slOm0"n s l) )6 tane#ir #iyors n. 5(yle& sonra s sX

Devam e#ip& 2Şia me*hebinin s l) iki tane#ir2 #e#i%in *aman... Ya >slOm noksan bir #in#ir ve KJ,0lik bir hakikate sahiptir& noksan"n" ise Şia tamaml"yor #emek istiyors n veya Şia bir sahteliktir >slOm0a iki 1a*la esas eklenmi!tir #emek istiyors n. 5on 6 olarak KJ,0i >slOm0"n& IJ,0C #i%er !eylerin etkisi olan bir #in#ir& #emek istiyors nX >mamet ve a#alet& >slOm0"n iki has asl"#"r. Tevhi#& pey'amberlik& Ohiret b)t)n #inlerin 'enel ve ortak esaslar"#"r.
M- 23 imamlar#an katle#ilmemi! ve *ehirlenmemi! olan hi6biri yokt r.2 3## Dİ%MF9 "@9İ8İ

A%er halk& 9"ristiyanl"k #ini& Rer#)!t #ini& 3 #a #ini ve Yah #ilik #inin#en >slOm0a y(neliyorsa tevhi#& n)b)vvet ve Ohiret sebebiyle #e%il#ir. @)nk) b nlar"n her )6) #i%er #inler#e #e var#". >slOm0#a b esaslar #aha #erin !ekil#e ortaya konm !t r& #iyeceksini*. Avet ama& b kon lemOn"n i!ine 'eliyor. 3en haktan bahse#iyor m. Tarihin& islOm0#aki 1e#akOrl"klar"n"& cihOtlar"n"& !ehO#etlerini ya*#"%" mal ve canlar"n" 1e#a ettiklerini ya*#"%" insanlar#an bahse#iyor m. 8 esaslar (nceki #inler#e bo* lm !t & #iyeceksini*. AvetV yoksa >slOm0#a bo* lma#" m"Y Rilletler#en& "*#"raplar#an& *orba yasalar#anV insanl"%" #aima 1el6li 'ibi b"rakan& halk kitlesini esarete& hakarete& k(leli%e ve 1akirli%e 6eken s"n"1sal s"n"rlar#an k rt lmak iste%i& halk" >slOm0a 6ekiyor. 9alk i6in sosyal a#aletten& h)rriyetten& hak rehberlikten bir mesaP 'etirmeyen >slOm& #i%er b)t)n #inler#en ve m htemelen k)1)rler#en #e 1arks"*#"r& 8 hal#e b iki as"l +a#alet ve imaml"k+ sa#ece >slOm s l)n)n bir par6as" olmakla kalm"yorlar. 3elki >slOm0"n has bir s l)#)r. I*#"rap 6ekmi! >ran& Roma halklar"n" ve Arap k(lelerini ken#ine 6a%"r"yor+ Ama 'i#i! yol n n #e%i!mesi& 2imamet2 ve 2a#alet2 as"llar"n"n n t lmas"yla ortaya 6"kan >slOm& art"k halklar"n ihtiyac"na cevap veremiyor# . Roma ve iran inmaratorl klar" 'ibi& milletleri s(m)rmeye ba!lam"!t". Şia& >slOm0"n b)nyesin#e b l nan a#alet ve imamet as"llar"na ve1a '(stererek& h)k)metin ve s"n"1lar"n * lm)n#en "*#"rap 6eken halk"n emel ve i#eallerinin kan n ol# . Uyle ol# ki >ran0"n k *eyin#eki >ranl"lar& hakim >slOm0a inanacaklar" yer#e 2Şia0ya2 'el#iler. 9alk kitleleri #aima Şia slo'anlar"n"n esas"na '(re AmevCler& AbbasCler& 5el6 kl lar& ?a*neliler& :o%ollar& Tim rlar ve >lhanl"larla sava!m"!lar#"r. A#alet ve >mametin 3 l nma#"%" Ş>a Şia& b)t)n >slOm tarihi boy nca #aima *aman"n * lm)ne kar!" mahkQm& mahr m >slOm halk"n"n me*hebi#ir. Şia& bo* lmalar"V IslOmC '(r)!& r h ve akai#in mevc t # r m n me!r la!+
Dİ%MF9 "@9İ 8 İ

<2.
t"r"lmas" i6in 6irkinle!tirilmesini& on n sınıflı #)*en ve istib#at6" saltanat rePmine tatbik e#ilmesini& halk kitlesinin y !t r lmas"n" kab l etmemi! olan 'r b n >slOm0#"r. 3 y)*#en #aima& #evrimci& (nc) ve 'elece%e y(nelen bir# r m olm !t r. Yava! yava! b 1iili son *amana la!"yor. Şia kal"yor ama a#alet ve imametten ar"nm"! bir ŞiaX Ama b !ekil#e ol r m Y : hal#irX Avet m hal#ir& ama on m)mk)n k"l#"lar. 4as"lY @ok rahat. A#alet ve imameti halk"n *ihnin#e (yle bir anlama 'etirmi!ler ki& b halk i6in ne a#alettir& ne imametX 8 hal#e Şia ve 5)nnCli%in ihtila1" neyin )*erin#e#irY TarihC meselelerin )*erin#e... BK-L y"l (nce olan se6imlerle il'ili#ir. 8 #a (ylesine inceleniyor ki& benim ve si*in #)nyam"*"n #e%il Ohiretimi*in i!ine yar"yor. Yani e%er bi* +5aki1e0#e hakk" ayaklar alt" e#ilen+ Ali <a.s.= sev'isini kalbimi*#e ta!"m"! ol rsak (l)m#en sonra $ennete 'i#eri*& #i%erlerine tara1tar olanlar ')ya $e+hennem0eX Tek 1ark ! ki& bi* hepsin#en #aha talihsi*i*. 3ir#en Şia0y" tarihC sev'i ve ne1retler !eklin#e ortaya 6"kar#"lar. 5ev'i ve ne1retler insanC ve sosyal he#e1ler i6in ancak m ka##es birer ara6t"rlar. Asalet ka*anacak !eyler #e%il#ir. Ama lanet ne1ret bir h)k)m& resmC #inin bir h)km) !eklin#e ortaya 6"kt". Ken#isi as"l ve sevap olan !eye #(n)!t)r)l#)X >mamet& b ')nk) ve yar"nki hayat"m"* i6in bir #e%er ta!"ma#an k tsal bir kelime ol# veya bi*im beyin ve '(r)!lerimi*#e tabiat (tesi& 'aybC bir meselenin etkisi !eklin#e ortaya 6"kt". >mam& melek ben*eri meta1i*ikC bir !ahsiyet ol# . >mamete itikat #a& Şia0n"n #i%er bir $ebrail0ine inanmak 'ibi b>r!ey ol# . >! (yle bCr yere var#" ki& tarihC ve 1er#C kinler temel haline 'el#i... Şah Abbas 'ibi bir a#am bile k"l"6 6ekti ve 5)nnC (l#)rmeye ba!la#". Şairler#en >mamlar" (vmeleri i6in !iir s(ylemelerini iste#i. 3)t)n b nlara ra%men ken#isi AbbasC hali1eleri 'ibi saltanat s)r)yor# . $e1a ve * l)m y(netimine kar!" bin sene #irenen halk& Şah Abbas h)k)metini i#eal ve !ere1li bir y(netim olarak kab l etti.
3#2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

3in sene * lme kar!" # rm ! olanlar" ni6in Şah Abbas h)k)metini kab l ettilerY @)nk) Ahl+i 3eyt0i sevmekte#ir. Ali sev'isi var#"r& Ali0nin <a.s.= hakk"n" 'asp e#enlere b %* etmekte#irX Yani ŞiaX Ken#isi Umer bin 5a0#0#en 6ok k(t) bile olsaX 4e #iyelimY : aviyeX Ab 3ekir ve Umer h)k)metini hakli olarak kab l etmeyen+ve Umer b. Ab# la*i* h)k)metine #e tahamm)l etmeyen ŞiaX <Ki b nlar"n hi6biri Şia0n"n siyasC 1else1esi ile y !m yor# .= 8 *aman * l)m ve bask" h)k)meti ile bin y"ll"k bir sava!& a#alet ve imamet yol n#a kahramanl"klar#an sonra& hila1etin 'asplar" ve tarihin #aimC s ltanlar" 6ehre ve !ivelerini #e%i!tir#iler: 5)nnC (l#)rmeyi ba!latt"lar. 9em #e bin sene (nceki s 6l lar#an intikam almak maksa#"ylaX >kincisi& Umer ve Ab 3ekir0e k)1)r ettiler& Umer0in ve1at 'ecesini bayram ilOn ettiler& >mam0"n matemine a%la#"lar& al"nlar"na kahk)l 6ektiler. Şia tarihi& kon m n#an #"!ar" 6"kt"V halk"n '(*)n#e #aima& * l)m ve bask" h)k)meti ')6leriyle '(%)s '(+%)se ciha# e#en veya kar!"t #ireni! '(steren Şia Oliminin y(n) #e%i!ti. Şah 5 ltan 'itti 9)seyin0in kenar"n#a ot r# . 9alk bin ha#is& Oyet& tarih& kelOm& te1sir ve 2ehl+i beyt ilimleri2 olarak bilme#i%i !eylerle <Ahl+i beytin ken#isini #e bilmiyorlar#"X= ikna etti. 3i*im& 5aki1e se6imlerin#en !im#iye ka#ar b l# % m *& >mam+" Asr0"n 'ayb"n#an sonra talep etti%imi* b # r& #iye halk" ikna etti. Şia Olimi sosyal kon m n #e%i!tirince& Şia0n"n sosyal y(n) ve tarihC 1onksiyon n #a cebren #e%i!ti%ini '(r)yor *. 3 #e%i!iklik #iren6si* ve #o%al olarak son 6lan#" Rira Şia #aha Unce b(yle bir # r m a6"klamak i6in ha*"rlam"! i#i. 5ev'i ve b %* tarihiV birka6 !ahsiyete kar!" !e1kat& 'e6mi! ha#iselere kar!" tenkit h)km): 3ilOhare& (l)m#en sonraki ilk kabir 'ecesin#e& al"nya*"s"n"n 'erektir#i%ince belli olan iman. Y(netimler& sosyal rePimler ve #)*enler& e'emen s"n"1lar& eski e!ra1l"k b y(n#en #aima Şia0#an ,ekmiyorlardı. Art"k Şia olmamak i6in bir sebep '(rme#iler. 9atta 80na #ayanmakla& Şiilerin a!k ve kin #ol kalpleriyle ayaklar"n"n alt"n" sa%lamla!t"r"+

Dİ%MF9 "@9İ8İ
3#3

yorlar#". 3 y)*#en Amir Tim r0 n 'elini ?)her!a# 9an"m0m& 5 ltan Ab :o%olC& 4a#ir Şah 5a1evC ve Ka6ar s ltanlar"n"n& yine b nlar"n tor nlar"n"n #a saltanata #evam ettiklerini '(r)yor *. 9arem0in minaresini ve >mam R"*a0n"n t)rbesini alt"nla kapla#"klar"n" '(r)yor *. ')*el bir mesci# yap"yorlar& t)rbelerin etra1"na y)* a%art"c" parmakl"klar yap"yorlar. 9atta >mam R"*a0n"n <a.s.= :e!he#0#eki kabrinin bir #e1a *iyaret e#ilmesinin& ye#ibinye#iy)*yetmi!ye#i b)y)k hacc #e%erin#e ol# % n ilOn e#iyorlar. Umer0in ve1at 'ecesin#e heykel ve resimlerini sokaklar#a yaksalar& k)1)r partileri #)*enleseler 2rav*a2 <mersiye= ok ma i!leri bakan" tayin etseler en son tekniklerle sinelerine v rsalar& kilit kitleseler& 9*. 9)seyin0in !ehO#etini ve KerbelO olay"n" temsil etseler ve *incir #e v rsalar... #i%er merasimleri yapsalar& art"k #o% Avr pa0#a yas t tma merasimleri tertipleseler bileV Şiili%i ihya etseler #e& b nlar"n Ş>as"n"n 'er6ek Şia ile il'isi yokt rX ?er6ek Şia& i!levC >slOm topl m n#a Eey'emberin i*in#eki halk"n rehberli%ini istikrara kav !t rmak olan Şia i#i. :evc t olan b)t)n y(netimlerin aksine& mey#ana 'elmi! olan hila1etin aksine& 1onksiyon & yeni bir #)*enin yarat"lmas" olan Şia... 9alka kar!" olan b)t)n s"n"1l" #)*enlerin aksine bir #)*en... 3)t)n tarih boy nca ara#an 'e6en as"rlar#an sonra 'e6mi!teki #)*enlerin ben*eri olan bir #)*ene #(n)!t). Ş n n #"!"n#aV sa#ece ba*" isimlere ters !ekil#e #ayan"l"yor# . 3in y"l hila1et ve ayr"cal"k ile sava!m"! olan #evrimci Şia0n"n 1ikirlerini celbetmek i6in& Şah Abbas0"n& ayakkab"lar"n" 6"kar"p om* na atarak >s1ahan0#an yaya olarak :e!he#0i <>mam R"*a0n"n t)rbesini= *iyarete 'elmesi ve sonra 'eri #(nmesi... :e!he#0i *iyareti& Kabe0yi *iyaret ve hacc l Akber0#en #aha )st)n ilOn etmesi yeterliy#iX :e!he#li0nin lOkab"n" 2hac"2 ilOn etmesi ve :e!he#0i *iyarete 'elen herkesin hac"l"%"na resmiyet ba%"!lamas"V 4asr ##in Şah0"n !(yle b y rmas": 29aremi& : saV Kelim olan : sa ve >sa ile #ol '(r)yor m2 Şia 1ikirlerini ce*betmek i6in yeterliy#iX 3(ylece Ali0nin a#alet isteyen #evrimci h)k)metine a!"k olan Şia: 2Avet& b & >mam0"n 'aybiyeti #(nemin#e iste#i%imi* kimse#ir2<X= #esin.

<2=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3(ylelikle halk"n 1ikirlerini celbe#erek kolayl"kla saraylar yaps"n. 5alon pencerelerinin herbiri o asr"n m sikC aletlerin#en biri 'ibi veya o *aman" ka#ehleri 'ibi olan saraylar... Neya kay'an mermerler#en hamamlar ol !t rs n. K)6)k ve temi* erkek 6oc klar"n#an e1sanevC haremler yaps"n. ?i*li m vakkat nikOh evleri yaps"n. 9alk"n ya%malanmas"& katliam& i!kence& #eri y)*mesi& '(* 6"kar"lmas"& hamam

o%lanlar" 'ibi i!ler yap"p& harem i!6ilerini k llan"p bo*# ktan sonra& 2h)k)met2 ve 2velayet2 nvan"yla Şia halk"n"n s"rt"na binsin. Umer ve Ab 3ekir h)k)metinin bo* kl % n#an 1eryat e#en Şia li#erlerin#en& a#alet& imamet& imam"n mas miyetin#en& >slOm0#a h)k)met ve n)b)vvetin ayn" cinsten ol# % n#an #em v rs n. 8nlar"n <Şii 'e6inen b s ltanlar"n= kitaplar"n"n 'iri!lerin#en birka6 say1a '(ster#iler. 3en hi6bir kitapta& hi6bir #in#e& hi6bir ilim#e hi6bir Kayseri& KisraC& Mirav nC& Amevi ve AbbasC #)*en#e b(yle !eyler ok mam"!t"mX AlevC Şias" ve 5a1evC Şias" 4as"l ol# #a *la!ma kab l etme* #evrimci Şia& b ka#ar kolay ra*" ol# Y Şia +Şia0n"n r h olan ve %r na o ka#ar 6ok+kanlar"n #(k)l#)%) ses he#e1lerini& sa#ece #il#e tekrarlanan slo'anlar haline 'etirince& # y' lar& kalbC kinlere #(n)!)nce+hayatta hi6bir 1onksiyon olmayan (l)m#en sonras" i6in olan k ll k meseleleri olarak ortaya 6"kar"l"nca #e%i!ti. Şia& #i%er IslOmC 1"rkalar"n aksine& yeni mey#ana 'elen bir 1"rka #e%il#i. 8 K r0On ve 5)nnet i#i. A%er 2soya2 <ehli beyte= #a #ayan"yorsa yine 5)nnet esas"na '(re#ir. +9epimi*in b)nyesin#e toplan#"%"+ 25a1evC !ias"n"2 #emiyor mV hi6birimi*in olma#"%" 2AlevC &iasını" s(yl)yor m. AlevC Şias"& mahkQm s"n"1"n >slOm"0y#". 5a#ece ve sa#ece insanC a#alet ve hak h)k)meti istiyor# . 5)nnClik +! an#aki 1iili 5)nnCli%i #emiyor m <!im#i onlar"n 6o% hem pratikte hem #e teori#e 'er6ek Şia0ya bi*#en #e #aha yak"n#"rlar= Şiili%e kar!" olan o *aman"n 5)nnCli%ini s(yl)yor m+ hakim s"n"1"n >slO+m"0n#an ibaret olm !t r h)k)metin )ss)& "rk e!ra1l"%"n"n& s"n"1+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<2>
sal ayr"cal"%"n aleti i#i. Unceki #inlerin #e mahr m etti%i s"n"1"& ayak alt" aleti olm !t r. Adalet 3 kelimeleri& 6o% n#an bir ')l 'ibi i!ittik. Anlam"n" kaybetmi!i*& ne ol# klar"n" bilmiyor * #emi!i*. Ama #erinliklerine inince hayrete #)!)yor *. 3 y)*#en #o%r anlamak i6in& b kelimenin (nceki *ihni anlam"n" n tmam"* 'erekir& n yeni bir kavram olarak kab llenmemi* 'erekir. 5osyal a#alet& ara!t"r"lacak meseleler& sosyal ve h k kC meselelerle il'ili bir kon # r. Tarihin mahkQm s"n"1"n"n >slOm0" K- a#aleti ken#inin me*hebi& kelamC ve itika#" bir s l) olarak ortaya koym !t r. Tevhi# ve n)b)vvet 'ibi on#a itika#" var#"r. 3 # r m#a Şia& a#alet ve imameti ilk >slOm0"n temel esaslar"n"n bir par6as" olarak bilmekte#ir. 9akim >slOm& on <imamet ve a#aleti= yok etmi!tir. >slOm0#an b iki asl" 6"karmakla& eski rePimler ve cahilC #)*enlerin yapt"%" 'ibi& >slOm0" #aima siyasC k #retlerin ve s"n"1sal imtiya*lar"n"n #ayanak yeri yapamam"!lar#"r. "Ahli 5)nnet2 ve 2Şia2nin her ikisi #e a#alete inan"yor. 2Ahl+i 5)nnet2 asla Allah a#il #e%il#ir& #emiyor. 3irinin Allah0a inanmas"& ama a#aletine inanmamas" 'ibi bir!ey m)mk)n #e%il#ir. D !alde .htilaf !an)i 'on(dadır/ A#aletin kelOm ve 1else1C kon lar a6"s"n#an iki a6"klamas" var#"r. Şim#iye ka#ar 1ilo*o1lar"n tart"!malar"n#a ortaya konm !t r. 3en b 1else1C kon lar#a& kelOm a6"klamalar"n#a& #inlerin& >slOm0"n& me*heplerin& (*ellikle !ian"n aklC a6"klamalar"n#a #erin sosyal k(kler '(r)yor m. 3 c)mle#en olmak )*ere b kon :KG
K-+ 2:ahkQm s"n"1"n islOm0" Şia2 kavram"na hayret etmeyini*. Rira >slOm0"n ken#isi #e& >nsanl"k tarihinin mahkQm s"n"1"n"n #ini#ir. 3 anlam#a Şia& 'er6eklik .slim ol yor. KG+ 3a*"lar" i6in& ! i*ah ve a6"klamay" yapmama .zin verini*. 23en2 !ah"s *amirini& '(steri! i6in k llanm"yor m. Ama b & kelimeye m hta6 olmam ve #oy ma la!mam anlam"n#a #e%il. :aksa#"m ! & halk b s(*)n bana ait ol# % n & so+ r ml l % n n #a bana ait ol# % n bilsin. >slOm0"n apa6"k ve kesin esaslar"n#an biri ol# % n sanmas"nlar& veya >slOm Olimlerinin resmC )1r"&leri Şia0n"n itti1ak etti%i kon sanmas"nlar. Diyor m ki& si* on kab l etseni* #e etmeseni* #e b benim s(*)m#)r. 3#/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Ahli s)nnete ba%l" OlimlerV 2Allah0"n yapt"%" her i! a#aletin ayn"s"2 ol# % na inan"yorlar: Ama Şia #iyor ki: 2Allah a#aletli olmayan hi6bir i! yapma*.2 3 ikisi aras"n#aki 1ark ne#irY Mark 6okt r& o hakim s"n"1"n a#aleti#ir& b mahkQm s"n"1"n a#aleti#ir. Allah0"n s"1at ve ameller ile il'ili 1ertlerin *ihnin#eki kavramlar"n #a& s"n"1sal 6er6eve#e s"n"rl" ol# % n '(r)yor *. 5"n"1sal& sosyal 6"karlar"n ve !artlar"n ren'ine sahiptir. A%er meseleyi sa#ece 1ilo*o16a ortaya koyarsak& m)cerret mant"kC ve kelam" bir mesele olarak& Ahl+i 5)nnet0in ak"l y)r)tmesi 'er6ekten bi*im ak"l y)r)tmemi*#en #aha 6ok kalbe ot r yor. Ş n n i6in& Şia Allah0" a#aletle ba%lanm"! k"l"yor. Ahl+i 5)nnet #iyor ki& Allah0" serbest b"rak"n"* ki& neyi istiyorsa yaps"n. 3i* a#alet hesab"na kab lleniyor *.

?)*el. 3 & Allah0a #aha 6ok tap"c" ve #aha 6ok be%enileni#ir. 3 tari1le e%er Şemr0i $ennet0e& 9)seyin0i <a.s.= $ehen+nem0e '(t)r)rse a#aletine y' n hareket etmi! ol r& ama bi* anlam"yor *. 3i*im& Allah i6in '(rev belirlemememi* 'erekir. 8n nla il'ili h)k)m vermeyi on n 'i#i!at"n" ken#i #)!)n#)%)m)*#e (l6memi* 'erekir. Ken#i *ihinsel kavramlar"m"*#a s"n"rlan#"rmamam"* 'erekir. Do%r #a s(yl)yor. 8 hal#e ni6in ben mant"kC& kelamC ve ilOhC a6"#an ehli 5)nnet0in isti#lal ve anlay"!"na& ilOhC a#aletteki Şia isti#lalini tercih e#iyor mY Ayn" *aman#a on #aha 6ok mahkQm b l yor m& on sa#ece tar# e#ilmi! olarak bilmekle kalm"yor& belki hilekOrca ve haince bir a6"klama say"yor m. 8n#an korkt mX Amevi Olimlerinin s(*lerinin 6am r n on#an m" te!his e#iyor mY Rira b ra#a a#alet kon s m)cerret& 1else1i ve meta1i*ik bir kon #e%il#ir. 5osyal bir mesele#ir. 8n #ers sahas"n#an& Olimlerin& 1ilo*o1lar"n kon lar" sahas"n#an #"!ar"ya 6"kar"n"*. Topl m#a& sosyal #)*enin i6in#e& tarihC harekette y' lamaya koy n * ki nas"l bir i! ol# % n '(resini*Y Ne ne #iyorY 4e #iyorY 2Allah0"n yapt"%" her !ey a#alete y' n# rX2 28lan her!ey& Allah0"n i!i#ir&2 28lan ve olmakta olan her!ey a#alete y' n# rX2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3#?

8 hal#e son 6lanm"! olana& olmakta olana ve olacak olana itira* hakk"na sahip #e%ili*. @)nk) Allah0"n yapt"%" her!ey a#alete y' n# r. 5en *Olim olan kimseyi e*me hakk"na sahip #e%ilsin& #i%er birini a#il olarak sevme*sin. 9ak ve bOt"l& * l)m ve a#alet& k(t) ve iyiyi Allah tayin e#iyor& k l #e%ilX 9er!eyi ve herkesi hayra hamletmek 'erekir. 3)t)n :)sl)manlar" ve b)t)n ashab"n amelini m teber ve kab l e#ilmi! saymak 'erekir. 8n nla il'ili olarak& hesap ')n)n#e Allah h)k)m versin. Ayn" *aman#a Oci*& k"s"r& cahil k l n 'ayb olan ameli ilOhC h)km) ve levh+i mah1 *#aki h)km)& K"yamet tera*isini b #)nya#a ken#i akl"yla tahmin etmemesi ve belirlememesi 'erekirX >slOm #)!)n)rlerin#en olan :)rcie mens plar" !(yle #iyorlar#": 5i*ler Ali0yi hak sahibi& : Oviye0yi 'as"p olarak '(rmekle evvelO Allah0a itira* etmi! ol yors n *& 6)nk) ortaya 6"kan !ey Allah0"n ira#esin#en#ir. 8n n yapt"%" her!ey a#alettir& bi* anlam"yor *. >kincisi Allah0a hakaret etmi! ol yors n *. @)nk) on n b ikisi hakk"n#a h)k)m vermesin#en (nce si* h)k)m ver#ini*. Şayet Allah : Oviye0nin iyili%ini alma* veya on ba%"!larsa& o *aman si*in b)t)n b tek1ir etme ve 1as"k saymalar"n"* han'i ce*aya 6arpt"r"lacakt"rY Aristo& mevc t mertebeler #i*isini a#ilce biliyor& 9er m)#ahaleyi #en'enin bo* lmas"& topl m n hastal"k ve yok olmas"n"n sebebi olarak biliyor. Rira e'emen s"n"1"n& mevc t mertebeler #i*isinin sav n c s # r. Daima b silsilenin tepesin#e olan& iyi yere #)!m)! olan s"n"1 i6in mevc t # r m ')*el#ir& a#alet ve #en'e#ir. Ama b #)*enin a%"r y)k) alt"n#a e*ilen kimse& b n a#alet olarak bilmiyor. Diyor ki& Allah bile b(yle bir i! yapm"! olsa a#alete y' n #e%il#ir. Di%er tara1tan benim tan"#"%"m Allah0"n b(yle bir i! yapmas" m)mk)n #e%il#ir+ 3 *alimce #)*eni yapm"! olanlar si*lersini*. Ralim *alim#ir& a#il a#il#ir& Allah0"n a#il olmamas" m)mk)n #e%il#ir. 8 hal#e * l)m& *alimin i!i#ir+ Allah0"n i!i #e%il. @)nk) Allah * lme ra*" olma*. 3 #)*eni ba! a!a%" etme#e& bana yar#"m e#iyor. @)nk) Allah en a#il olan#"r. R lme teslim olmay"& % rs * * l+

<2/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

me ortak olmak ve *alimle el ele olmak say"yor. @)nk) Allah a#alet #"!"n#a i! yapm"yor. 8n n na*ar"n#a b)t)n *alimler mahkQm# r. 3)t)n a#il olanlar ve a#alet isteyenler& on n sev#ikler#ir. Allah0"n bir s"n"1"n"n& bir ırkın *arar"na& bir a*"nl"%"n 1ay#as"na i! yapmas" m)mk)n #e%il#ir. 5en #iyors n ki e%er b(yle yaparsa a#alettirV ben& * l)m#)r #iyor m. Dolay"s"yla yapm"yor. A'emen s"n"1"n a#aleti mevc t # r m# r& olan her+!ey#ir. :ahkQm s"n"1"n a#aletiyse mevc t olan *alim # r m yok etmektir& insanC ve sosyal ili!kiler#en m ayyen bir !ekli a#alettir. 8 'er6ekle!meyen ka#ar #i%er her !ekil her # r m *alimce ili!kiler#ir. Allah #a o a#il olan !ekle y' n olarak amel e#iyor& #i%er !ekil#e amel etmesi m)mk)n #e%il#ir+ 9em onlar"n& hem bi*lerin a#alete inan#"%"m"*" '(r)yor *. Ama onlar"n a#aleti& hakim s"n"1"n a#aleti#ir& bi*im a#aletimi* mahkQm s"n"1"n a#aleti#ir. Şia0#a a#aletin& yapay bir #)*en& h k kC ve anla!maya #ayanan bir!ey olma#"%"n" '(r)yor *. 3(yle bir!ey #e%il ki& topl m#a bir s"n"1 ve (*el bir 'r p on yarats"n ve va0* etsin. 3elki a#alet Allah0"n ve Allah0"n *Ot"n"n s"1atlar"n#an bir s"1att"r. 3(yle a#aleti Şia Allah0a ait a#alet biliyor. 8n s"r1 m)cerret

bir kelOm& 1else1e ve ilahiyat kon s olarak telakki etmiyor. <Ş(yle ki& *ihin#eV yani& b ')n b(yle#ir.= 3elki a#aleti m tlak v)c t ve v)c # n m tlakl"%" sath"n#a ortaya koymak istiyor. A#aleti varl"%"n kaim ol# % bir #)*en#e '(rmek istiyor. Rira b & b)t)n Olemin )*erine #ayan#"%" bina#"r. Rira b)t)n v)c t Allah0"n tecellisi ve on n s"1at"n"n tecellisi#ir. Rira b)t)n kOinat ona tObi#ir. Rira yarat"l"! on n sar"!"n#an#"r ve o a#il#ir. Rira& #)nya& insan& 'e*e'enler& toprak *erreleri ve her!eyle hakim olan kan nlar" o koym !t r ve a#alet )*erine koym !t r. A#alet )*erine olmayan i! yapm"yor. A#alet kon s n Allah0a #ayan#"r"lmakla& b ra#a Şia0n"n on ken#ine (*') sosyal bir !ekil#e& 'r p ili!kileri 'eni! bir 2#)nya '(r)!)2 !eklin#e ortaya koymak iste#i%ini '(r)yor *. 5osyal a#alete& evrensel bir alt yap" ve b)y)k bir #)nya '(r)!) vermek istiyor. >nans"n ki& yerle!mesi& hakim olmas" i6in m)ca+
D İ %MF9 "@9İ 8 İ

<20
#ele etti%imi* as"l& be!eri #)nya#a Allah0"n s"1atlar"n#an birinin tahakk k # r. 5osyal ili!kiler#e s"n"1sal #)*en#e& yararlısı nam s n n yerle!mesi#ir. 3 1"trat ve v)c # n #o%al 'ere%i#ir. Ş(yle #emek istiyor: A#alet sa#ece ma*l m s"n"1"n iste%i #e%il#ir. U*el "rksal veya iktisa#C bir 'r b n i#eali #e%il#ir. 3i*im sa#ece s"n"1sal 6"karlar"m"*a binaen talep etti%imi* ve va0* etti%imi* bir!ey #e%il#ir. Allah0"n a#aleti b(yle bir yarat"l"!" 'erektiriyor ve b(yle istiyor. Şia * lm) ! !ekil#e e*mek istiyorV ben ve sen iki 1"rka #e%ili*& birbirimi*le sava!an iki h)k)met #)*eniyi*. 5en *alim bir #)*ensin& yarat"l"! #)*eninin ve Allah0"n ira#esinin aksine& insanl"%a <*oraki= bir #)*en y)kle#in. 3en& varl"k Olemini e'emen #)*en ismiyle a#aleti insanC topl ma ve hayata yerle!tirmeye 6al"!an bir mektebin tara1tar"y"m. Allah a#il#ir. Yani a#alet& k tsal#"r& ilOhi#ir& ebe#C#ir. >stikrar" ve yerle!mesi cebri ve kesin#ir. 5iyaset6inin& bir mektebin ve i#eoloPinin& sosyal bir plan"n& bir teorinin b l ! #e%il#>r. 3ir s"n"1"n& bir milletin ve "rk"n men1aatlar"n" temin etmek i6in h k kC bir teori& *oraki ve sahte bir slo'an #e%il#ir. A#alet varl"k Olemin#e ve b c)mle#en olmak )*ere topl m#a #o%al#"r. A%er olma#"%"n" '(r)yorsak& b 'e6ici#ir. 3 bir bo* lma#"r& *alimin ve *alim #)*enin i!i#ir. >lOhC #)*ene& varl"%a& ilme& ahlOka *"t olan #)*enin i!i#ir. 8 hal#e hem Allah0"n na*ar"n#a hem tabiat"n nam s na*ar"n#a& hem #e tarih ve topl m n nam s na*ar"n#a yok olmaya mahkQm# r. 3(ylesi a#alet& >lOhC bir hakikat& ilmC& m ka##es ve ebe#C ol yor. :a*l m olan& ken#isin#en 1ay#alan"lan herkesin s"n"1sal veya bireysel men1aatlar"nm 'ere%i olarak #e%il. 3elki Allah0a inanan herkesin& ba%l" ol# % her s"n"1ta ve ol# % her # r m#a a#aleti isteyen biri olmas" 'erekirX Allah b(yle a#il#ir& *alimi mahkQm k"l"yor.

<.2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

A#Olet+K"st K r0On ve ha#isler#e ! iki kelime var& biri 2kist2 #i%eri 2a#alet2 2Kist2& 2* lm)n2 kar!"t"#"r& 2a#alet ise 2cevr2 <ce1a= kelimesinin kar!"t"#"r. 9er ikisi 'enellikle e! anlaml" olarak k llan"yorlar: R l)m ve cevr& kist ve a#alet. 9alb ki mesele 6ok #ikkatli ve ince#ir. 2Kist2& s"n"1sal sosyoloPi bak"m#an 6ok 6ok has+ sast"r ve benim inanc"ma '(re her!ey#ir& yani her!eyin alt yap"s#"rX 2A#alet2& sosyal 'r plar ve 1ertler aras"n#aki sosyal ili!kilerin& tan"nm"! olan bireysel ve 'r psal h k k n yasal !eklin#en >barettir. 2K"s<2 <hisse=& herkesin veya her 'r b n& ma##C ve manevC nimetler#en& sosyal imkOnlar#an& topl m#a yetkisine al#"%" 1onksiyona '(re& 'er6ek pay"n#an ibarettir. Yani e%er ben& seni ')n#e yirmi t)mene 6al"!t"r#"ysam& ')n)n son n#a senin anla!ma 'ere%i olan )cretini (#e#iysem& hakk"n" vermi!sem a#alet yerine 'elmi!tir. A%er )cretin#en be! t)men eksik ver#iyem 6evir& ce1a etmi!im ve a#alet yerine 'elmemi!tir. A%er sen a#liyeye ba!v r p be! t)meni 'eri al"rsan& a#alet icra e#ilmi!tir ve mesele halle#ilmi!tir. >!6i #e i!in#en veya i! saatin#en 6alarsa& i! sahibine * l)m yapm"!t"r. 8 #a a#alet mercilerine a#liyeye& mahkemeye veya i#arecilere !ikOyet e#ilir. A#aletin yetkilisi kim#irY 3ir topl m n a#lC k vvetleri ve a#liye... 8 hal#e e%er #o%r & insanC& h k kC ve ce*aC kan nlara& !ere1li ve ces r olarak a#aleti icra e#en k r mlara sahip ol rsak& kimse kimseye * lmetme*. A#alet yerine 'etirilir. 9erkes ken#i servetinin& h k k imkOnlar"n"n ve men1aatlar"n"n sahibi#ir& hi6bir k #ret ona tecav)* e#eme*.

3ir i! i6in meselO yirmi t)men kararla!t"r#"%"m"* *aman& )cretli& k(t) '(rmeksi*in bir tokat yer& k)1)r i!itir #e b na ra%men r"*as"yla i!ini yerine 'etirirse& )cretini tamam olarak al"nca a#a+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<..
let icra e#ilmi!tir. Wcretli #i%er hi6bir hakka sahip #e%il#ir. A%er mahkemeye m)racaat e#ip& 2)cretimin 'er6ek #e%eri yirmi t)men#en 1a*la#"r& ben 6aresi* olarak kab l etmi!timV 6)nk) resmC )cret b i#i2 #erse& hOkim ve mahkeme !ikOyet6i olan" paylar& i!vereni #e%il. @)nk) a#alet& resmC& yasaX& tayin e#ilmi! h k k incelemekte#ir. Ama 2kist2 #i%er bir kon # r. Diyor ki: 25i*in seki* saat s)reli i!e yirmi t)men )cret kararla!t"r#"%"n"* #o%r # r. Anla!ma 'ere%i olan )creti (#e#i%in #e #o%r # r& memleketteki teknik bir i!6inin )creti #e yirmi t)men#ir& yasal )creti #e yirmi t)men#ir. Ama& pay" b #e%il#ir.2 >!inin 21iyat"2 yirmi t)men#ir& ama on n 2#e%eri2 elli t)men#ir. Yasal hakk"n" (#e#in& ama 'er6ek hakk"n" ye#in. >!in resmC 1iyat" yirmi t)men#ir& ama on n 'er6ek 1iyat" elli t)men#ir. A#aleti yerine 'etir#inV )cretini (#e#in& boyn n#a yasal bir hakk" yokt r& ama i!6inin ot * t)menlik hakk"n" ne yapt"nY2 3 n soran 2kist 2t"r. A#aletin s sk n ve ho!n t ol# % *aman k"st"n itira*c" ve (1keli ol# % n '(r)yor *X KistV hisse& pay anlam"n#a#"r. Anla!ma 'ere%i olan yirmi t)menin (#enmesi ile a#alet icra e#ilmi! bilinebilir. Ama& 2k"st0"n cevab" verilmemi!tir. Dolay"s"yla 2a#alet2& 2cevr 2in kar!"t"#"r. 9erkesin itti1akla benimse#i%i h k k n esas"na '(re va0* e#ilmi!tir. Ama 2kist2& iktisa#C alt yap"#"r& bir 1er#in topl m#a sahip ol# % pay esas"na #ayanmakta#"r. A#alet& )st yap"yla il'ili bir mesele#ir& kist ise alt yap"yla il'ili#ir. A#alet& va0* e#ilmi! kan nlar"n esas"na '(re 1ertler aras"n#aki >li!ki#e ortaya kon l yor. :)lkiyet& iktisa#C ve s"n"1sal #)*en asl"n#a ise kist. 3 y)*#en& meselO >n'iltere0#e& #o'r ve #)r)st a#lC )nite& ba%"ms"*& a#li bir a#lC icra#an 1ay#alan"l"yor. 9atta 6o% na '(re a#alet 6ok 1a*la icra e#ilmekte#ir. Malanca 'eri kalm"! )lke#e ise <birinin k)lah"n" al"r veya #olan#"r"rlarsa& k)lah"mX+& #eme c)r0etine sahip #e%il#ir& 6)nk) c)bbesini #e almalar"n#an korkmakta#"r= a#alet yokt r. in'iltere0#e a#alet var#"r& o 'eri kalm"! )lke#e yokt r. Ama her ikisi bir!ey#e ortakt"r. 8 #a her ikisinin 2kist2 a sahip olma+

<.1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

mas"#"r. Rira 2k"st0"n a#aleti icra etme ve a#elet birimi ile bir il'isi yokt r. :)lkiyet #)*eni ve iktisa#C alt yap" ile ba%l"l"%" var#"r. 3 her >ki )lke#e s"n"1sal #)*en ve 1er#C m)lkiyet var#"r. 3 #)*en#e& hakim s"n"1a ba%l" bir 1ert& asil bir aile& lor#lar soy & prensler ile akraba olanlar ken#ili%in#en& olan#an #aha 6ok hak ica# etmi!tir. Topl m#an bir hisse al"p '(t)r)yorlar. 3 n n ken#isi ! n >spatl"yor& #i%eri b )slere ve *)mrelere ba%l" olma#"%" i6in 'er6ek hakk"n#an #aha a* pay '(t)recektir. Rira ken#i yaratt"%" hisse#en #aha 1a*las"n" '(t)ren herkes& #i%er birinin hakk"n#an alm"!t"r. R sseC0"n #eyimiyle: 5ay"n ;or# 25i* b)t)n b servet ve m)lke sahip olmak i6in #o% m "*#"rab" #"!"n#a han'i *ahmeti 6ektini*Y2 Şia me*hebin#e "'ıyam bilkıst ve kaim bilkıst" esas"na& ')6l) bir !ekil#e #ayan"lmakta#"r& K r0On0#a tekrarlanarak 'elmi!tir. 9em Allah0"n i!i#ir& hem 80n n pey'amberlerinin risOleti& hem #e >slOm )mmeti ve imam"n"n esas risOlet ve i!levi#ir. A#aletV herkese yasal hakk"na '(re& topl m#a (#e#ikleri !ekil#e (#emektir. Kist: topl m#a herkese& 'er6ek pay"na y' n olarak (#eme yap"lmas"#"r. Topl m n herkes 'er6ek pay"na y' n olarak U#enmesi 'ereken#ir. A#alet ile beraber k"st0"n olmamas" m)mk)n#)r. A#alet& alt yap"s"*& yalan ve 'e6ici#ir& 1ertlere ba%l"#"r ama kist mevc t ol# % *aman& a#aletin olmamas" m)mk)n #e%il#ir. Alt yap" hak esası )*erin#e ol# % *aman& )st yap" ken#ili%in#en kal"yor. 3 anlam" ile a#alet& Avr pa lisanlar"n#a 25 strese2nin m a#ili#ir. K"st0"n b #ikkat& #erinlik ve #op#ol olan "st"lah" anlam" mevc t #e%il#ir. A* bir i*ahatla kolayla!mas" i6in 2e'alite2& e!itlik anlam"n#a mOnO vermek 'erekir. Ama b & topl m#aki b)t)n 1ertlerin e!itli%i anlam"n#a #e%il#ir. 3 hem imkOns"*#"r& hem #e insa1"n aksine#ir. 3elki 1er#in topl m#a yerine 'etir#i%i ile& topl m n (#e#i%i hakk"n e!itli%i#ir. Yasal hakk"n e!itli%i <)cret ile 'er6ek hak= herkesin pay". A#alete sahip olmak i6in a#liyeyi "slah etmek 'erekir. Kist i6in& iktisa#C alt yap"y" #e%i!tirmek 'erekir. Kist sa#ece m)lkiyet #)*enin#e sosyal bir #evrimle m)mk)n#)r. K"st0"n asl"& :ark+
Dİ%MF9 "@9İ8

<.<

sistlerin #)!)n#)kleri& sosyoloPi#e ke!1ettikleri ve sosyali*min i##ia ettiklerinin ayn"s"#"rX K"st"n b(yle k(kl) bir #inC k r ma sahip ol# % n '(r)yor *. 8n n y)r)rl)%e konmas" ilOhC ira#enin 'ere%i& b)t)n b)y)k pey'amberlerin risOleti& imametin va*i1esi& hatta )mmetin #)nya 6ap"n#a insanC topl m#aki so+ r ml l % # r. 3i*im& k)lt)rleri terc)me e#ilmi!lere #ayanan ay#"nlar"m"*& on n #a materyali*me& Allah0" ve #ini inkOr etme ve b)t)n inan,ları terk etme !artlar"na ba%l" olarak #)!)nm)!ler#ir. ?er6i onlar #a aynen #in#arlar 'ibi #)!)n)yorlar. Din#arlar"n *ihnin#e !im#>%i ol# % ka#ar. Asl"n#a b kon lar#a ci##i #)!)n#)kleri yok. 3elki *ihinlerin#e #)!)n)yor veya #inC hayat"n o tara1"naV (l)me intikal ettirilmi!ler#ir. 9atta a#alet& kist ve imamet 'ibi meseleleri #e bir #er#e #eva olmayacak !e+ kil#e meta1i*ikC yapm"!lar#"r.

.mamet
2>mam2& 2)mmet2 ve 2)mmC2 kelimesi ile ayn" k(kten#ir. 2Wmmet2& >slOm0" bina etmek isteyen topl m n a#"#"r. 2WmmC2 >slOm Eey'amberinin se6kin bir s"1at"#"r. WmmC0nin >slOm Eey'amberinin s"1at"n#a& hakim s"n"1a kar!" halklara ba%l" olmak anlam"n#a ol# % n s(yle#im+ 2>mam2& 2)mmC2 ve 2)mmete2 yap"!m"! bir <)mmetle i6 i6e= makam"n s"1at"#"r. 3ir Şiinin terimin#e >mam& #aima canl"#"rV #aima halk"n (rne%i#ir. 3 anlam#a >mam& i#eal#ir. >tika#C ve *ihinsel meselelerin ol# % 'ibi canlanmas"#"r. DinC bir mektebin insanl"k topl m na ver#i%i a*i* bir (rnektir ki insanC nesillerin yap"s"na bir mo#el ve n m ne ols n. 3 ne#enle imam& bir maket& bir 1abrikan"n n m nesi& bir mektebin aynC 'er6ek canlanmas" anlam"n#a#"r. Yani >slOm0"n hayat& i!& m)ca#ele& r h& insanC ili!kiler ile il'ili itika#C s l)& ete ve kemi%e b)r)nm)! ka*anm"! ve >mam0"n v)c # n#a canlanm"!t"r. K r0On: Kelime ile yap"lm"! olan bir imam#"r. >mam& insanC ns rlar" ta!"yan bir K r0On. <Daima canl" olmas" anlam"n#a=

<.=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

>mam"n i!i ve 1onksiyon 2yol n i!aretleri2 olmakt"r. +3a*" rivayet ve # alar#akC+ yol i!aretleri& yani k"lav *l % n alOmetleri. + 9"ristiyan veya Rer#)!tC olan ben& halk ve hak h)k)metini b lmak i6in >slOm0a 'elmi!im. 3ir#en kar!"m#a 2Şerih0": 9)k)met& ba!"n#a Eey'amberin sar"%". Ama sar"%"n alt"n#a k(t)l)%)n '(r)l#)%) ve y # % yer. K(t)l)%)n #estek6isi hila1et !eklin#e. K r0On Oyetinin 'ere%i olan o cihatlar" yapan k"l"6lar& bir#en Ali0nin ba!" )*erin#e parl"yor. E thaneleri viran e#en ve beni !evke 'etiren ')r*leri +ki b & tevhi#in k #reti#ir+ !im#i& kirlilik& k)1)r ve !irk heykelleri olan kimselerin elin#e '(r)yor *.

Col(m( 'aybettim 4e Capayım/
K r0On0a m)racaat etmek istiyor m& ye#inci as"r#a >slOm0a 'irmi! b >ranl"0ya <bana= yol '(sterelim. Ama K r0On0" 3a%#at0tan 6"kar"yorlar. 3a%#atl" h"rs"*" #a& oraya te1sir yapmaya 'etiriyorlar& Rivayeti #e bele#iye 1iyat"ylaX +bir #inar+ olarak tayin e#iyorlar. >slOm0a yeni 'irmi! olan benim& K r0On ve #inC esaslar" on#an (%renmem 'erekir. Dar 0l+hila1etin bir 'enel'esi ile !(yle #eniyor: 2Malan Oyet 2Rekeriya0#an bahsetmiyor. Neliah# :e0m n#an bahse#iyor.2 5onra b)t)n 3elh& 3 hara& 9orasan& 4i!Ob r minberlerin#e hepsinin 'enel'eyi ok # klar"n" '(r)yor *: 28nlara bir evla# ver#ik...2 mealin#eki Oyet& Rekeriya hakk"n#a #e%il& o%l :e0m n0 ken#ine veliah# yapan 9ar n hakk"n#a#"rX #iyorlar. 8 hal#e ben b(yle hakim s"n"1"n elin#eki >slOm0"n re##in#e nereye 'eleyimY :inberler b nlar"n elin#e#ir. 4ama* k"l#"ranlar"& te1sircileri& ha#is6ileri b nlar tayin e#iyorlar. Kitaplar"n& K rOn0"n yay"nc"s" b nlar#"r. Yeni >slOm0a 'irmi! olan >ranl" ben& hi6 kimsenin a#"n" a%*"na almaya cesaret e#eme#i%i ve 1ikirlerini ortaya koyama#"%" 25eyyi#2in nere#e ya!a#"%"n"& nas"l anlayay"mY 5okakta m"Y 8 hal#e :e#ine sokaklar"n#a m"Y 3a%#at
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<.>
sokaklar"n#a m"Y Neya b)t)n (mr)n) 'e6ir#i%i *in#anlar#a m"& h)creler#e miY Do%r s n & (yle bir a#amm ol# % n nere#en anlayal"mY 80n nas"l b lay"mY

3 y)*#en on n kar!" 6"k"!"na yeti!emiyor m. Uyle bir yere var"yor m ki >slOm ve beni >slOm0a 6eken b)t)n i#ealler& hila1etin 1ay#as"na benim istismar"m i6in bir ara6 ol yor. 2Yol i!aretleri2& yani b koy kinlerin& siyasC !ehvetlerin& s"n"1sal 'ara*lar"n& paraya tapma& para #ostl % & r)!vet6ilik& ha#is sar"!"& haber yap"m"& K r0On te1sirin#e sahtekOrl"k yapma& ithamlar& yalanlar 1 ryas"n#a& 9akim >slOm0"n ba!latt"%" b kork n6 t 1an ve #evrim#e& yol on n v)c # yla b labilece%im 2yol i!aretleri.2 :)sl)man"n nas"l bir insan ol# % n nas"l anlayay"mY Şekillenmi! olan" '(*)mle '(rmem 'erekir. Ama !ekillenmi! ve 'er6e%i '(steren bir 6ehre#ir& "rklar aras"n#a >slOm0"n yapmak iste#i%i "rk"n& nas"l ol# % n '(sterir. imametin #i%er bir anlam" siyasC bir 1else1e ve ken#ine (*') bir rePim#ir. 3 y)*#en ne #emokratik rePim#>r& ne s"n"1sal bir rePim& ne #e bir aile rePimi#ir. AvvelO imamet& s)rekli bir rePim #e%il#ir. 8l# % her !ekliyle Şia itika#"na '(re oniki belli !ah"sla s"n"rl"#"r. 3 n#an 1a*la olma#"klar"n#a !)phe yokt r. 3 ne#enle #aimi rePim olama*. A%er olsay#" b silsile#eki !ah"slar belli !ah"slar olama*#". U%retmen 'elipV 23en#en sonra oniki ki!i 'elip b #ersi tamamlayacaklar2 #e#i%i *aman& benim #ersim ebe#C #e%il#ir& belli olan a#amlar"n 'elmesiyle tamamlanm"! olacak #emektir. 8n#an sonra i!lerimi* onlar"n esaslar"na '(re i#are etti%imi* #i%er bir s l var. >kincisi& sosyal #e%i!menin (*el bir #(nemi ile il'ili#ir. Yani :e#ine #(nemi& ye#inci ve seki*inci as"r#aki >slOm topl m yla il'ili#ir. >slOm Eey'amberi bir 1ikir& bir topl m& bir #evrim yapm"!t"r. 3 i! i6in #e on y"ll"k bir 1"rsat" olm !t r. 8n senelik bir 1"rsatla& b)y)k bir topl m#a #evrimci bir nesil ve 'er6ekten #evrimci bir #)*en ica# e#ilebilir miY
31/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

AslaX Devrimci bir #)*en mey#ana 'etirilebilir. Ama #evrimci insan& #evrimci topl m& #evrimci k)lt)r ise hay"r. 3 m. birka6 nesillik i!i var. Devrimci bir #)*enin k r lmas" i6in& bir #evrim ve k #ret ele almak yeterli#ir. Ama #evrimci bir insan"n yeti!tirilmesi #evrimci bir k)lt)r ve '(r)!)n in!as"& birka6 nesillik 1"rsat ve *aman 'erektirmekte#ir. 3 & apa6"k bir i!tir. ?e6mi! #)*enler#e& #aima #evrim#en sonra birka6 nesle ka#ar k(hnelik ve irtica etkileri mevc t olm !t r. Devrimci #)*enin asaletlerin#en biri b irticaC ve eski etkilerle m)ca#ele etmektir. 3 ne#enle #evrim#en sonra& #evrimci #)*en#e anti#ev+rimci k)lt)r ve anti#evrimci insanlar +>slOm0"n kavram"yla+ cahi+liyye insanlar" mevc tt r. >slOm0#an sonra& hatta >slOm h)k)metin#en sonra hatta >slOm Eey'amberinin ken#i y(netimi #(nemin#e& hatta m hacirler ve ensar aras"n#a tecr)beli& terbiye e#ilmi! se6kin a#amlar #a var#". >slOm topl m n#a cahiliyyenin kal"nt"lar" mevc tt r. Eey'amber on sene#en sonra 'i#iyor& halb ki 'eri#e b)y)k bir topl m b"rakm"!t". *8nsanların Allah$ın dinine akın akın girdiklerini görün-e* <4asrJI=. >slOm0a b ak"n ak"n 'elme >slOm0"n siyasC ')c) a6"s"n#an 6ok #e%erliy#i. Tehlike noktalar" orta#an kalk"yor# . >slOm& k vvet ve ')6 ka*an"yor# . Ama 'er6ek >slamC topl m a6"s"n#an hastal"klar" artt"r"yor# . 3ir kabilenin reisi >slOm :e#inesine 'eliyor. :)sl)man ol yor& kabilesine 'eri #(n)yor# . Kabilesine& ben si*in m)messilini* olarak :)sl)man ol# m& #iyor# . 8nlar #a: 2A!he#) en la ilahe illallah2 #iyorlar#". 8 vah!i& *elil& a!a%" ve y"k"lm"! halleriyle >slOm0a 'iriyorlar#"& k"l"6lar"n" al"p ciha#a 'i#iyorlar#". 5onralar" hila1et i#aresi& >slOmC e%itim 1"rsat" olmam"! olan b :)sl)manlar#an 6e!itli topraklar" ya%malamak i6in isti1a#e e#iyor# . >ran& Roma& #o% ve bat"ya sal#"r" 1erman"n" hila1et i#aresi 6"kar"yor# V (l#)r)n& ya%malay"n #iyor# . 8nlar #a 2;a
Dİ%MF9 "@9İ8İ 31?

ilahe illallah2 #eyip v r yorlar#"& (l#)r)yorlar#"& ya%mal"yorlar#". 3 b)y)k m)cahitler<l= Tevhi# ve >slOm a#"yla An#)l)s0) 1ethettiler. 3 >slOm m)cahitlerinin yapt"klar" ilk saray& bakire k"*lar#an bir kolleksiyon olan 2Mil 5aray"2 i#i. Eey'amberin ve1at"n#an sonra >slOm0"n& #evrimci bir #)*ene ihtiyac" # y# % n '(r)yor *. 8rtaya konm ! olan b mektebin esas"na '(re topl m ol !t rs n #iye. 3irka6 nesli >slOmC bir hareket ve

ekol#e yeni bir terbiye ile yeti!tirip e%itsin #iye. Ken#i #eyimleriyle sa#ece >slOmC k ll % boy nlar"na alm"! olan b topl l klar"n& r hlar"na >slOm0"n U*) 'irmemi!ti. >ki )6 nesil boy nca >slOmC '(r)! ve >slOm0#a :)sl)manlar"n h#esine b"rak"lm"! olan insanC sor ml l klara y(nelme ile tan"!s"n... Reisleri :)sl)man ol# m #eyince :)sl)man olan kabilelerin e%er pey'amber veya hali1e ile bir ihtila1" olsay#" hepsi m hale1ete kalk"!"yorlar#". 8 ka#ar siyasC (*')rl)kten yoks n i#iler ki reyleri , riyal veya bir ha!lama et yeme%i ka#ar bir #e%er ar* etme*#iX Demokrasi #(nemi 'ibi. Devrimci bir h)k)metin olmas" 'erekir ki b reysin a#amlar"n reylerine #ayanmas"n. @)nk) b nlar kelle#ir& rey #e%il. 3 nlar"n hepsi reislerinin& hanlar"n"n veya mollalar"n"n t)revi ve '(l'esin#en ibarettir. Ken#i te!his k vvetleri yokt r. >slOm Eey'amberin#en sonra #evrimci bir #)*enin& topl m birka6 nesil boy nca >slOm0"n yeni #e%erlerine '(re e%itmesi 'erekir#i. ?eri kalm"!& y"k"lm"! cahil topl m & ba%"ms"* ha*"r bir topl ma& siyasC ol' nl %a& 1ikrC ba%"ms"*l"%a& a#aleti icra etme k #retine sahip& al"nya*"lar"n" te!his e#ebilen bir topl ma la!t"rmas" 'erekir#i. Topl m b a!amaya la!"nca art"k on)6)nc) ve on#or#)n+c) imama ihtiya6 kalma*. 23iat2 esas"na '(re& #emokrasi ve ! ra y(netimi <Ahl+i 5)nnet0in #ayan#"%" ve >slOmC bir as"l olan ! ra esas"= 'eli!ir. Ama Eey'amber#en sonra #e%il& >mamet0ten sonraki #(nem#i. Yani (*')rl)k ve >slOmC topl m n siyasC 'eli!me #(nemin#e. 3 #(nem& b ileri asl"n esas"na '(re& yani biat ve

<./
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

! ra esas"na '(re 'eli!mekte#ir. +Yani 'enel reylerin al"nmas" esas" ve #emokrasi+ >slOm h)k)meti ve >slOm tarihini #evam ettirebilirler#i. 3ilinmeli#ir kiV evvela imamet #evrimci bir rePim#ir& s"n"rl" say"#a 1ertlere sahiptir. >kincisi 'e6i! #(nemiyle il'ili#ir. $ahilC y"k"lm"! ve 'eri kalm"! bir topl m n& k)lt)rel& itika#" ve siyasC r)'#e sahip bir topl ma 'e6i! #(nemi#ir. Topl m n cahiliyye#en& 'eli!mi! m)kemmel bir topl ma 'e6i!i i6in bir #(nem& 2>mamet2 olarak isimlen#iriliyor. 8 hal#e halk"n >slOm Eey'amberi0nin& ken#isin#en sonra oniki ki!iyi >slOm vasisi olarak ilOn etmesi ol' s n ve b vasilerin h)k)metini kab l etmesi 'erekir. 3 anlam"yla sa#ece tarihC bir a6"klama yap"lm"! olmakla kalm"yor& belki 6ok ileri sosyal ve ilmC bir a6"klama #a yap"lm"! ol yor. D)nyan"n #evrimci topl mlar"& !im#i #e #evrimci #)*ene #ayan"yorlar. Devrimci #)*en& baba#an o% la 'e6en irsi #)*en#en& #iktat(rl)k #)*enin#en& #emokrasi #)*enin#en ayr" bir+!ey#ir. Devrimci #)*en& bir kan n esas"na ve 1ikrC bir mektep esas"na '(re topl m in!a e#iyor. U*el ve m)!ahhas bir he#e1e y(neltiyor& la!t"r"yor. 3 ne#enle imamet& bir 1else1e& ken#ine (*') bir siyasC #)*en#en ibarettir. 8n bir 'e6i! #(nemin#eki topl m n& 'e6ici #evrimci li#erli%in rePimi olarak isimlen#irmek m)mk)n#)r. 3ir i#eoloPinin 'er6ekle!mesi ve topl m n #emokrasi& ba%"ms"*l"%"n e!i%ine la!mas" olarak tari1 e#ilebilir. >mamet 4as"l 5e6iliyorY D)nya#aki siyasC #)*enler ! nlar#"rV B+ De('krasi[ Devlet ba!kan"n"n 2#emo0lar& yani halk kitlesi vas"tas"yla se6ilmesi#ir. Y)*#e elli#en bir 1a*la olan reyler h)k)met +parlamentoya+ temsilci veriyor. I+ 6eraset ve irsCyeti hak sahibi yapan bCr h)k)mettir. 9alk )*erin#e y(netim sahibi#ir. K+ Arist'krasi h)k)meti: U*el ailelere ba%l" 1ertlerin y(netimi#ir. Kan ve "rkC !ere1lerin sahibi#irler. Di%erlerine kar!" )st)nl)k i##ias"n#a#"rlar. 5a#ece b nlar h)k)met olabiliyorlar. .+ M'nar!i h)k)meti: Topl ma e'emen olan !ah"s h)k)meti.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<.0
,+ Eligar!i h)k)meti: Topl ma e'emen olan (*el bCr 'r b n h)k)meti. 3 nlar aras"n#a A1rika0#a& ;atin Amerika0#a ve Asya0#a& 'eri kalm"! milletlerin !ekli #enenmi!tir. 3 & #evrimci #emokrasi li#erli%in#en ibarettir. Yani h)k)met halk tara1"n#an se6iliyor. Ama halk"n ka#erini& halk a#"na olan 6ok say"#aki politik oy nlar"n eline vermiyor. 9e#e1i kam oy n n #ikkatini yani 'enel reyleri 6ekmek #e%il#ir. >#eoloPinin he#e1lerini 'er6ekle!tirmektir.

3 #evrimci h)k)met& kam oy na ve 6o% nl % n be%enmesine #ayanm"yor <?enel be%eniyi ol !t ranlar ba!ka eller#ir=. 3elki i#eoloPisinin temel esaslar"na #ayan"yor& onlara '(re i#are i!ini y)r)t)yor. 3 2#iPi*e #emokrasi2 veya 2an'aPe #emokrasi ismi ile (*ellikle 3an'kon' kon1eransm#an sonra s(*kon s ol# . >lk #e1a s(m)r)ye kar!" olan $e*ayir #evrimlerin#e ortaya kon# . >mametteki 1else1C tasar" !eklin#e. 8 hal#e !im#iye ka#ar s(ylenenlere '(re imamet& hila1etin s(yle#i%i !ey #e%il#ir. >mam"& biat ve ! rayla se6miyorlar. A%er se6mek isterlerse ken#ilerinin ben*eri olacak kimseleri imam olarak se6erler. :e#ine 5a0# bin Uba#e +: hacirlerin #"!"n#a+ b)t)n :e#ine reylerini alm"!t". Ali0nin `a.s.= bir reyi bile yokt . 3 i! asla rey hakk"na '(re #e%il. 9atta b)y)k bir sahabe bile olsa.

D8KTATH4:BK 8:E DE648MCX :8DE4:8;8C IA4KD
Diktat(rl)k ile #evrimci li#erlik aras"n#aki 1ark ! # r: Devrimci li#erlik& bir tek 1ikri serbest b"rak"yor. 5onraki #(nem#e siyasC 'eli!meye ve h)rriyete #(n)!t)r)yor. Ama #iktat(rl)kler cehaleti #aima kor yorlar. 3 nlar"n ihtila1" 1ikri temeller#e #e%il#ir. >htila1" y' lama 6e!i#in#e aramak 'erekir.
32#
Dİ%MF9 "@9İ8 İ

imaml"k& atama ile olma#"%" 'ibi veraset ile #e #e%il#ir. >kinci >mam& birinci >mam0"n o%l ol# % i6in >mam #e%il#ir. D(r#)nc) >mam& )6)nc) >mam0"n o%l olmas" ne#eniyle >mam #e%il#ir. +3 asl"n#a 6ok mant"ks"* bir anlay"!t"r.+ 3irinin o%l olman"n insanC ve itibari bir #e%eri yokt r. $a1er Ke**ab #a imam'ın o%l # r. D(r#)nc) >mam0"n ken#isi !ahsiyet sahibi ve +ken#i *aman"n#akilerin hepsin#en #aha )st)n+ insanC #e%erlere sahip olmas" ne#eniyle >mam0#"r. A%er topl m n ka#erini hali1e#en alm"! olsay#"k& ona teslim etmi! olsay#"k& hepimi*in ka#eri #e%i!ir#i. 28 hal#e ni6in b ka#ar baba ve 6oc k ar# ar#a 'eliyorY2 #eyip onlar"n ken#i insanC #e%erlerini mahve#ecek !ekil#e& onlar" k)6)ltmeyini*. Ali& Eey'amberin #ama#" ve Eey'amberin amcas"n"n o%l olmas" sebebiyle >mam #e%il#ir. Ken#i !ahsiyetinin insanC #e%erleri ne#eniyle >mam0#"r. 8 hal#e >mamet veraset ve tayinle #e%il#ir. Tavsiye ve (nerme ile olan bir makam #a #e%il#ir. Yani ben si*e bir isim (neriyor m& si* hem ona& hem #e isterseni* ba!kas"na rey verebilirsini*. 3a*" ay#"nlar b a6"klamaya inan"yorlar#". 3en ken#im #e (nceleri b na inan"yor# m. Ama sonra& b n n kab l e#ilmesinin m)mk)n olma#"%"n" '(r#)m. @)nk) kon & b ')nk) kavramlara y)klenileme*. D !alde ;edir/ 3ir makam"n asl"n#a nas"l mey#ana 'el#i%ini '(relim. W6 6e!it makam var#"r: 3irincisi: 5e6imle olan makam. Yani 'elip rey at"yorlar. @o% nl k bana rey veriyor ve ben ekseriyetle se6iliyor m. Rey olmasay#" bakan olma*#"m& 1alanca makam"n sahibi olma*#"m. <8lma#"%" *aman #a #e%ilim= o hal#e sahip ol# % m b makam halk"n vermi! ol# % reylerin son c # r. Rey verme#ik+
DR%MF9 "@9İ8İ

<1. leri *aman +makam"n ne ka#ar b)y)k ol rsa ols n+ art"k ona sahip olamam. @)nk) o makam se6imle 'er6ekle!iyor. 3enim s"ra#an bir insan olmamam m)mk)n#)r. Ama beni temsilcili%e se6tikleri i6in& temsilci ol yor m. A%er #)nyan"n b)t)n 1a*iletlerine sahip olsam bile bana rey verme*lerse si*in temsilcini* olamam. Ş n n i6in& temsilcilik s len benim si*in se6meni*le al#"%"m bir makam#"r. >kincisi: Tayinle olan makam: 3ir ok l var. 3en ok l n m)#)r) ol yor m. 8 ok l n ba!kanl"%" veya i#aresi sahip ol# % m bir makam#"r. 3 makam tayinle mey#ana 'elmi!tir. Yani tayin i!inin ken#isi ok l m)#)rl)%)n) benim i6in mey#ana 'etirmi! ve beni m)#)r yapm"!t"r. A%er tayin e#ilmesey#im ehil olsay#"m bile reis olma*#"m. 3en& 2ok l n say"n m)#)r)X 3enim liyakatim #aha 1a*la#"r benim m)#)r olmam 'erekir2 #iyemiyor m. @)nk) liyakatla il'ili #e%il#ir tayinle ol !t r lan bir makam#"r.

W6)nc)s): >mamet. >mamet b ikisin#en hi6birinin ben*eri #e%il#ir. >mam" ne tayin etmi!ler#ir& ne se6mi!ler#ir. 8 hal#e ne#irY 3ana 2>ran0"n en y)ksek #a%" han'isi#irY2 #iye sor# % n * *amanY 3en: Demaven# #iyor m. 5i* co%ra1yam"n iyi ol# % n biliyors n *V 'ara*l" bir insan #a #e%iling& s(*)m) kab l e#iyors n *. Şim#i >ran0"n en y)ksek #a%" Demaven#0#ir& <b #a%= si*in *ihnini*#e en l y)ksekli%e sahiptir. Acaba Demaven# si*in se6im tayin ve (nermeni*le mi b s"1at ve makama sahip olm !t r. 9i6biriyle >l'isinin olma#"%" a6"kt"r. @)nk) asla b iki mesele ile bir ili!kisi yokt r. 3en#en >ran0"n en b)y)k !airi kim#irY #iye sor# % n * *aman. 3en cevap veriyor m meselO 9a1"* #iyor m. Şiiri tan"#"%"ma ve bir 'ara*"m"n olma#"%"na inan#"%"n"* i6in& s(*)m) kab l e#iyors n *. !afız >ran0"n en b)y)k !airi ol yor. K)lt)r ve 5anat 3akanl"%" veya A#ebiyat Mak)ltesi tara1"n#an bir bil#iri yay"nlanma#an veya halktan rey al"nmaks"*"n

<11
Dİ%MF9 "@9İ8İ

kab l etmi! ol yors n *. D)nyan"n en b)y)k matematik6isi Ainstein0#ir. 3)t)n #)nyan"n ilmC te!kilatlar" ben#eni*in #)nyan"n en b)y)k matematik6isi ol# % ma rey verirlerse bile& yine o #)nyan"n en b)y)k matematik6isi#ir. A%er #)nyan"n b)t)n halk"& ba!ka birinin ismini ya*"p #)nyan"n en b)y)k matematik bil'ini#ir #iye san#"klara atsalar bile b)t)n b reyler son 6s * ve bo!t r. D)nyan"n en b)y)k matematik6isi b(ylece yine Ainstein0#ir. An b)y)k #a% olmak& en b)y)k matematik6i olmak& en b)y)k !air olmak& !ahs"n *Ot" s"1at"#"r. 9alk"n se6mesiyle veya )st makamlar"n se6mesiyle ol !t r lm ! bir makma #e%il#ir. A%er ne se6im& ne tayin #e%ilse& o hal#e ne yapmak 'erekirY ?(stermek 'erekir. Kimin '(stermesi 'erekirY Daha iyi tan"yan& #aha iyi anlayan kimsenin. Daha temi* ve #aha 'ara*s"* olarak h)k)m veren kimseninV Eey'amberi& #aha iyi tan"yan& #aha ol' n olan kimsenin #aha 6ok '(r)! sahibi olan kimsenin. >!te on ne pey'amber tayin e#iyor& ne halk se6iyorV halka '(sterilmesi 'erekir. 3 tepeler aras"n#a han'i tepe& hepsin#en #aha y)ksektirY Ali <a.s.= 3 n n a#" 2vesayet0tir. 4e tayin#ir& ne se6im ne #e (nerme#ir. ;i,in ?nerilmi& De%ildir/ @)nk) (nerme h)r ve ira#eye ba%l" bir tasar"m#"r. :eselO bir )niversite yapmak istiyor *. 3en !ehrin ')neyini (neriyor m& si* !ehrin y kar"s"n"& bir ba!kas" !ehrin ortas"n"& biri #o% y & biri bat"y" (neriyor 3 i! i6in 1alanca yeri )cretsi* tahsis ettim& e%er si* 'elip o #i%er yeri al"rsan"* oray" yaparsan"*& )niversite ora#a olacakt"r. 3enim (ner#i%im yer#e #e%il. Ama en y)ksek #a% Dema+ven#0#ir #e#i%im *aman& e%er si* ba!ka bir #a%"n tepesini <meselO 2@ehel Tepe2yi= (nerirseni* bile yine Demaven# tepesi+#ir. A%er resmC bir #a%c"l"k te!kilat" tara1"n#an bil#iri yay"nlan"rsa& o #a% y)ksektir #ense #e& b)t)n bil#iriler ve ilOnlar"n bir #i+
Dİ%MF9 "@9İ8İ 323

narlık #e%eri bile yokt r. @)nk) en b)y)k #a% olmak *atC bir s"+tatt"r& tayin etme& se6me ve (nerme imkOn" yokt r.

6ESA9ET
Nesayette iki mesele var#"r. Ayn" *aman#a se6me #e%il#ir& tayin etme #e%il#ir& (nerme #e%il#ir& veraset #e%il#irV bir 'er6e%i '(stermektir. 9erkesten #aha iyi tan"yabilen kimse tara1"n#an halka bir 'er6e%in '(sterilmesi#ir& ayn" *aman#a tavsiye#ir. Tavsiye ne #emekY Yani ben si*e tayin etmiyor m& si* on se6ini*. Şim#i bi* se6ince& acaba #i%er birini se6me hakk"na sahip miyi*Y 9ay"r& 6)nk) se6imle olan bir makam #e%il#i. 5i* en y)ksek r ha #aha )st)n liyakata& hakka sahip olan& en hakl" sor ml s n *. 8n hem #aha iyi tan"#"%"ma inan"yors n *& hem #e on n hakk"n#a #aha 1a*la '(r)! sahibiyimV 6aresi* se6eceksini*. 3 ne#enle vesayette se6im !ekli halka hitapt"r& ki >mama k #ret vermenin kayna%"#"r ve >mam0" tan"makt"r. Ama se6ici ayn" *aman#a& ona kar!" #i%er herkesi se6me hakk"na sahip #e%il#ir. Rira mesele on n *Otm#aki bir 'er6ektir& b n n ke!1e#ilmesi 'erekir. ?erek se6im& 'erekse tayin !ekliyle belirlememek 'erekir. Nesayet meselesi& siyasC bir #)*en nvan"yla& se6ime ba%l" bir mesele#ir& imamet ise bir siyasC 1else1e nvan"yla # ir... <3 kon y #i%er bir 1"rsatta anlat"p& bitirece%im.=

D):?<?%C? DF93

*Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. 9int r h ve ! r n tan"mak sa#ece insanl"k tarihinin #erin #op#ol ve maneviyat kaynayan ocaklar"n#an birini tan"mak #e%il& belki insan cinsinin en esaslı ve en #erin boy tlar"n#an birini #e tan"makt"r. ?enel anlam"yla 2maneviyata ve r ha y(nelme2 olarak isim+len#irilebilen 9int #)!)ncesi (*ellikle yeni 6a%#a #aha 6ok (nem ve #e%er ka*anm"!t"r. R(nesanstan !im#iye ka#ar insanl"k asla b ')nk) ka#ar 2r htanJ#in#en2 *akla!mam"! ve insan 1"trat"n"n #erinli%in#eki 'i*li ca*ibeye b ka#ar yabanc"la!ma+m"!t"r. 3 ')nk) insan"n ve ya!am"n"n h"*la r htan& insan"n 1"tra+t"n#aki b maverai boy t n#an *akla!mas" ve yabanc"la!mas" (yle bir noktaya la!t" ki& b na tepki olarak 3at"0n"n 'en6 neslinin ve hatta ')n)m)*)n bir6ok bil'in ve #ahisinin 9>nt #)!)ncesine y(nel#i%ini '(rmekteyi*. 3 tepki& ken#ili%in#en& ')n)m)* 3at" ya!am ve me#eniyetinin y(nel#i%i temellerin tam aksine#ir. 3 ne#enle& bi* kon y bir #inler tarihi (%retmeninin y(ntemine ters #)!ecek bir tar*#a s n yor *. @)nk) (nce#en soy+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<1>
le#i%im ve iyice anla#"%"n"* 'ibi& b raya #inlerle il'ili bil#i%im tarihC incelemeleri veya ! kitaptan& b eser#en yapt"%"m al"nt"lar" tekrarlamaya 'elme#im. @)nk) b & si*in #e yapabilece%ini* bir i!tirV ara!t"rma i6in yeterli kitap #a var#"r... Ancak mesele& #inleri #erin bir incelemeyle& #o%r & ilmC ve tara1s"* olarak anlamak& onlar" ')n)m)*e aktararak tahlil etmektir+ 3 n nla #a b)y)k #inleri 'er6ekten tan"mak ve >slOm0" kavrayabilmek i6in 1ay#al" olabilecek bir ortam ha*"rlamakt"r. 5(yle#i%im 'ibiV ki!i a6"k olarak #i%er #inleri tan"ma#an >slOm0" tan"yamayaca%" 'ibi& #i%er #inleri #e re##e#ip aleyhlerin#e b l nama*V yeteri ka#ar bat"l ve k)1)r sayama*. @)nk)& ancak ken#i #ininin #e%erlerini tan"yabil#i%i oran#a #i%er #inlerin #e%erlerini tam olarak tan"yabilir. 3 ne#enle ken#i #inini 'er6ek ve bilimsel olarak tan"#"%m#an emin olmas" 'erekir. 3enim esas #ersim b(yle bir y(nteme #ayanmakta#"r. A%er bir eksiklik ol rsa b & y(ntemim#en #e%il ben#en kaynaklanm"! olacakt"r. 9int r h n J#inini ve s"rr"n" tan"mak i6in& ters y(n#en ba!lamam"* 'erekir. Yani& (ncelikle bi*.L asr"m"* insan"n"n r h n co!k yla& t t !arak ve a!kla 9int tara1"na y(nelten etkenleri tan"rsak 9int s"r ve # y mlar"n" tan"mak i6in ken#ili%in#en bir ortam ol !t rm ! ol r *. Akıl ve Refah ?)n)m)* ya!ant"s"& k)lt)r)n temeli olan akl"n ve hayat"n temeli olan re1ah"n )st)nl)%)ne #ayanmakta#"r. Yani b)t)n ilimler& 1else1eler& sanatlar& ahlOk& hareket tar*" ve #)nya '(r)!) anlam"n#a 6a%"m"* k)lt)r)n) ol !t ran mant"k ve anali*e #ayanan ak"l y)r)tme y(ntemlerinin t)m)& insan"n #)!)nce tan"+yabilme yetkilerinin esas kayna%" olan akla #ayanmakta#"r.
.L+ 3 ra#aki 2bi*2& b ')nk) as"r ve me#eniyetin r h yla ya!ayan kimse anlam"n#a#"r. Ken#i 6a%"n#a ya!ayamayanlar anlam"n#a #e%il.

<1? Dİ%MF9 "@9İ 8İ
3 ')n& #)nya k)lt)r)ne k r & kaba ve r hs * bir rasyonali*m hakim#ir. 9er ne ka#ar ')n)m)* me#eniyeti bir6ok ba!ar" ve ilerlemesini akl"n )st)nl)%)ne bor6l ise #e ')n)m)* #)nyas"n"n nimetlerin#en& 'e6mi! insan kitlelerinin 1ay#alana+ma#"%" #a bir 'er6ektir. 3 na ra%men tabiat ve etkin ')6lerine& sosyal ya!ama& sosyal yap"n"n yenilenmesine& k r mlara& ekonomiye& siyasC #)*ene& h k k sistemine ve ben*erlerine h)kme#ebilmek& ')n)m)*#e akl"n hayata ve bil'iye e'emen olmas"na ba%l"#"r. Ama bir yer#e ak"l& eksiklik ve yetersi*lik hisse#ince& ha##ini a!"p sal#"r'anla!"r. 3 sal#"r"lar"n"n k rban" #a& insan"n varl"k ve hayat"n"n en #e%erli& en a*i* sermayeleri ve insan r h n n en y)ce boy tlar" olmakta#"r.

@a%"m"*#a akl"n ')6l) bir e'emenlik el#e e#i!i& 6a%#a! insana #a 'enel olarak 2tan"maJbilme2 ve 2')6 yetirebilme2 #iye i1a#e e#ilebilecek iki b)y)k yetenek ka*an#"rm"!t"r. Makat akl"n sal#"r'anl"%" (yle kon lar" k rban etmi!tir ki& insan hayat" b ')n onlars"* kal#"%" i6in 1else1esini& r h n & he#e1ini ve anlam"n" yitirmi!tir. @)nk) hayata anlam ve he#e1 ka*an#"ran sa#ece tabiatta varolan ak"l& ilim ve teknoloPinin insana s nabil#i%i !eyler#en >sti1a#e etmek #e%il#ir. 3elki insan hayat"n"n 6o% & #i%er #e%erlere& mant"kC olarak incelenmeleri m)mk)n olmayan !eylere ba%l"#"r: s"rlar& y(neli!ler& l)t 1lar& 'ayretler 'ayr+" mant"kC #e%erler ve ihtiya6lar... ?ayr+" mant"kC #e#i%imi* '(r)yors n *V mant"%"n *"##"#"r #emiyor m. 3ir!ey mant"kC 2;o'"a e2 ol r& bir!ey 2Illo'"a e2 <mant"%"n *"##"=& #i%er bir!ey #e 2Analo'"a e2 <mant"ks"*= olabilir. 3 Earetto0n n 'r plan#"rmas"#"r. 8 hal#e mant"ks"*l"k& mant"%"n *"##" olmaktan ba!ka bir+!ey#ir. :eselO men1aatlar"n" m)kO1at istemeksi*in ba!ka birine veya #i%erlerine 1e#a e#en birinin yapt"%" i!& mant"kC olmayan bir i! ol r ama mant"%"n *"##" #e%il#ir. :ant"ks"* ol ! & mant"k ile tahlil e#ilmeyi kab l etmeyi!i& akl"n on a6"klayamay"!"n+#an#"r. 8rta#a bir 'er6ek var#"r ve ayr"ca akla ve mant"%a #ayanmamakla beraber as"ls"* ve yanl"! #a #e%il#ir. Me#akOrl"k ve
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<1@
c(mertlik& ba!kalar"n" veya bir #i%erini sevmek <insan"n m hta6 ol# klar"n#an #aha y kar"s" veya ken#isine ihtiya6 # y lma#an& bir yarar ve bir m)kO1at bekleme#en olan !eyler= sev'i ve tapma 'ibi !eylerin hepsi mant"kC olmayan !eyler olmakla beraber mant"%"n *"##" #a #e%il#irler. Diyeceksini* ki 2sevmek2 #e bir anlam#a mant"ksal bir y(nelme#ir. @)nk) men1aat& maslahat ve cinsellik '(*ar#" e#ilme#en sev'i 'evme # y' s na ken#ilerini 1e#a e#erler. 5evenin *evk almas" sa#ece b n n mant"ksal #ayana%"#"r. Şim#i si*e sor yor mV men1aat& maslahat& cinsiyet& h * r& selOmet sa%l"k ve hatta hayat"n bile k rban e#il#i%i 2sev'i2& nas"l ol r #a *evk verebilirY Wstelik b nlar"n t)m) *evk etkenleri ol# klar" hal#e b(yle bir # r m#a onlar #a (lmekte#irlerX.. 3 *evk #e%il& "*#"rapt"rX Diyeceksini* ki& evet b "*#"raplar#an #ost a#"na *evk al"n"yor. 2:ant"kC olmayan2 bir 'er6e%i tan"mak i6in& tam ve a6"k bir (rnek b l# k: 2I*#"raptan *evk almak2 #o%r # r ve b y)ce bir *evktir. Revkler )st) bir *evk... ;e**etler )st) bir le**et... ;e**eti terk etme le**eti... Ama mant"%a s"%m"yor. D y' & a6"k ve #o%r b l# % n itira1 etmekte& ancak ak"l& b # r ma bakakalmakta ve b 'er6ek kar!"s"n#a s s p # rmakta#"r. >nsan hayat" b 6abalar& #e%erler ve ak"l (tesi inceliklerle #aha bir r h& he#e1 ve #e%er ka*anmakta#"r. 3 nlar olma#an hayat ')6l) ama #e%ersi*#ir. >nsan bil'in ama k r & sanat mahir ama ko1& ilim her t)rl) araca sahip ancak abesle i!ti'al etmekte#ir. >nsan y)r)yebilme yetene%ine sahiptir ama nereye 'i+ #ece%ini bilme* bir !a!k"n 'ibi olm !t r. Akl"n ba!latt"%" hamleler#en biri& insan"n m ka##esatlar"na ve on n hayat"n"n y)ce #e%erlerine bir hamley#i. De%erleri tahlil e#ip21ay#a2 halin#e s nmak iste#i..B Ama insan hayat"n#aki 6o% #e%erlerin men1aata #(n)!t)r)lmesi m)mk)n #e%il#i. 3 #e%erler insan"n sev'i besle#i%i& a!"k ol# % & say'" '(ster#i%i&
3+- 4( kon(yla il'ili olarak&Tahran A#ebiyat Mak)ltesin#e ver#i%im 2De%erler #e Devrim2 kon(l( konferansa m"ra#aat
e#ebilirsini*.

32B Dİ%MF9 "@9İ8İ

tapt"%"& hatta hayat"n" 1e#a etti%i #e%erler#i. Ancak ka*an6l"& kOrl" olmay"p sa#ece ken#ilerin#e )st)nl)k var#". Ak"l onlar" mant"kl" !ekil#e tahlil etmek istiyor# . @)nk) mant"k& 1ay#a bil'isi #"!"n#a bir bil'iye #ayanmamaktay#". 3 y)*#en ak"l t)m)ne sal#"r#"& onlar" inkOr e#ip alaya al#" ve son 6ta hepsini etkisi alt"na al#". 4ihayet b ')nk) akıllı ve mant"kl" insan nesline la!t". 3 ')nk) insan"n ak"l ve mant"k y)r)t+mesiyle b ')n)n r h na e'emen nesil... 3 ')nk) nesil& #)nyan"n her!eyin#en 1ay#alanmakta ve her #(nem#eki insanlar#an #aha iyi ko! llar#a ya!amakta#"r. Ama ni6in ve nas"l ya!amas" 'erekti%ini 'e6mi!teki her nesil#en 'elen insanlar#an #aha a* bilmekte. 3 y)*#en k(kl) sapmalar s(*kon s ol# . >nsan"n tabiata olan hakimiyeti ve tabiattan yararlanmas" artt"k6a& i6 ')#)leri #oy# k6a masra1ta art"! olmakta& b n#an sonra sor nlar #aha ci##C boy tlara la!makta#"r. 2Narl"k2"n m tl e!i%ine la!m"!"* Ancak 2varl"k2"n ken#isi ni6in#irY

>lm& teknik& )retim& cinsel (*')rl)klerV AhlOkC 'elenekler#en& #inC kay"tlar#an k rt l ! 9ayat"n b)t)n yollar"n"n son na la!t"rm"!t"r. 8 *aman neY >nsan tabiata emretmekte 9ayat #oym ! Ak"l #)nyay" tan"m"! >nsan" a6"klam"! ve b)t)n istekleri temin etmi!tir. 9i6bir s"r kalmam"!. 9i6bir beklenti bi*i ken#isiyle %ra!t"rmamakta A!k ilk #e1a hayat"m"*#an s)r)lm)! ve A1sanelere& #estanlara 'itmi!& n t lm !& ka6m"!t"r. >man& bir ate! 'ibi kervan#an 'eri kalm"!& so% maya y1nelmi&
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<10
Kervan k"! ve 'eceye #o%r h"*la 'itmekte 5anki hayat"n b)t)n yollar"n"n son na varm"!"* >htiya6lar"n art"k bir ca*ibesi yok. Wmit ve inti*ar& insan kalbin#e yol ha*"rl"%"n" yapm"! Narl"k& s"rs"*& a!ks"*& i#ealsi*& imans"*& hareketsi*& 3eklentisi*& sev'isi*& beyh #e& abes& bo!X Tabiat" ir#elemek& tabiata hakim olmak& b)t)n tabiC k vvetleri hi*metine ko!t rmak i6in insan"n elin#e 6ok etkin ')6ler b l nmakta#"r. Ama insan b ')6leri nere#e k llanaca%"n" ve emrin#eki b etkili mal*emelerle han'i binay" yapaca%"n" bilmemekte#irX.. D)nyan"n her!eyi yava! yava! a6"kl"%a kav !t . >lim ve ilmin )r)nleri arac"l"%"yla s"rlan a6"l#". 9ayat& birka6 ilmC ve teknik 1orm)le #(n#). >nsan& b)t)n #ertleri& ihtiya6lar"& s"rlar"& he#e1leri ve 2varl"k2 1else1esi& tam anali* e#ilen bir ol' # r m na 'el#i. Mi*yoloPi ve biyoloPi ona 2ne ol# % n 2 ekonomi ve teknoloPi ona 2nas"l ya!amas" 'erekti%ini2 ilim #e #)nyan"n 2nas"l2 ol# % n s(yl)yor. 9er!ey a6"%a kav ! nca #aha ba!lan'"6ta 2bo!2 ve 2beyh #e2 ol# % anla!"l"r. @)nk) ')nl)k hayat"n bir6ok problemin#e m hta6 # r ma 'iren bir insan"n he#e1i& b ihtiya6lar"n" 'i#ermek ol r. 3 ihtiya6lar"n" 'i#er#i%in#e& art"k b nlar ken#isine he#e1 olmaktan 6"kar ve 6(*)mlenmi! sor nlar )*erin#e # rma*. 24e i6in2ler tekrar s(*kon s ol# . >lim ve ak"l art"k b nlara cevap veremiyor# . TeknoloPi& art"k& tabiatta b l nmayan insan"n (*el ihtiya6lar"na cevap veremiyor# . 8 ihtiya6lar& kay'"lar& a!klar& imanlar& y)ce tapmalar 'ibi& insan#a mevc t olan !eylere... ?e6mi!te b)t)n b nlara #in cevap veriyor# . Ama b ')n a6"klamas" yetersi* ve sesi k"s"lm"!t"r. 3ir #e 1else1e cevap verebiliyor# . Ama b ')nk) 1else1e ilmC kar'a!alar"n esiri#ir. >lim& 1enomenlerinin irtibatlar" ile ken#ini s"n"rlan#"rm"!t"r... >nsanV #)nya& ya!am"n ve varl"%"n en son he#e1inin hakikatlerini a6"k+
33# Dİ%MF9 "@9İ8İ

layam"yor. >nsan"n ve #)nyan"n anlams"*l"%"& hayat"n bo!l % & yava! yava! b ')nk) #)nya '(r)! ve 1else1esinin esas" olm !t r. :e#eniyet& sa#ece cinsel #)rt)ler& cinsel (*')rl)kler& ileti!im ve la!"m 'ibi kon lar#a tabiata ')6 yetirebilme bak"m"n#an 'en6li%i #oy rabilir ve iste#i%i !eyleri emrine verebilir. Ancak #aha 6ok bil'i e#in#ik6e ')nl)k le**etlere ba%l"l"%" hay"1lan#"%"n#an insan"n i6in#eki hareketlilik ve birikimlere cevap vermemekte. $evap b lamayan insan isyan etmekte <bir 6e!it varol !6 l k=& b isyan& asr"m"*"n #ervi!li%i say"labilecek 2hippilik2 !eklin#e ortaya 6"kmakta veya #aha #e%i!ik !ekiller#e #e '(r)ne+bilmekte#ir. Akla #ayanan ekonomik #)*ene kar!" isyan... T)ketim ve re1ah #)*enine kar!" isyan... Urne%in& re1ahtan b nalm"! olan ve babalar"n"n 'er6ek ihtiya6lar"n" kar!"lamaks"*"n sa#ece re1ah ba%"!layan #)*enlerine kar!" ba!kal#"ran 'en6li%in b isyan"& k(r) k(r)ne& he#e1si*& #(n)!s)* ve son 6s * bir is+ yan#"r. Neya bir hakikati arama#a 9in# i*m0e y(neli!tir.

3 ')nk) insan"n ya!am"n"n #ayana%" <ak"l ve re1ah=& insan" her!ey#en 6ok ak"l+)st) 'er6e%i aramaya te!vik e#erken& re1ahtan #aha ci##i bir he#e1e& bir ya!am 1else1esine y(neltmekte#ir. 9ayat"n sa#ece yar"s"na sahip olan b isyan i6in& 9in# i*m iyi bir cevapt"r. Rira 9in# i*m& sa#ece ve sa#ece manevC ihtiyaca& insan"n r h na& r hsal yap"s"na hitabe#er. Ne esasen ma##C hayat"& topl m ve b #)nya#aki ili!kiler sor n n ya!a#"%"m"* #)*ey#e ele alma#"%"n#an& 6a%#a! insan& ken#ili%in#en ma##e#en ibaret olan ya!am#an ka6"p salt r htan ibaret olan bir yere s"%"n"r. 9in# i*m tamamen akl"n *"##"& t)ketiminin ve re1ah"n *"##" bir #in#ir. Yani ')n)m)* me#eniyetinin tersy)* e#ilmi! hali#ir. Asl"n#a 9int #)nya '(r)!)& (*el bir bil'i e#inme y(ntemine #ayan"r. Ne 9in# i*min b)t)n k rallar" insan#a b y(ntemi 'eli!tirmeye y(neliktir. 3 y(ntem aklC& sanatsal& bilimsel& teknik ve hatta i#eoloPik bir y(ntem #e%il#ir. Daha 6ok& olaylar"n
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<<.
arkas"n" 'Urebilme y(ntemi ve insan"n 1else1i olarak ken#ini tan"mas"#"r. 3 n #a kavramak ol# k6a *or# r. U*ellikle ak"l#an ba!ka (l6) tan"mayanlar"n kavramas" ise tamamen imkOn+s"*#"r. Ne#a 3 '(r)!& tan"y"! ve (*el bil'i y(ntemine 2Ne#a2 a#" verilir. 3 na k tsal ak"l& 'er6ek ay#"nl"k '(r)!& ilme kar!" ir1an& hikmet ve Y nanl"lar"n 25ophia2 #e#ikleri !ey #e #enilebilir. Daha (nce #e s(yle#i%imi* 'ibi b)y)k #inler ve 1else1C ekoller& yani b)t)n be!eriyet s)rekli ak"l& ilim& teknik& k)lt)r& sanat ve e#ebiyat"n ka*an#"r#"%" bil'i e#inme y(ntemi #"!"n#a ve on#an #aha )st)n bir y(ntem b lma 6abas" i6in#e olm !t r. @)nk) insan 6e!itli ilimlerin ken#isini bir noktaya ka#ar '(t)r)p ileriye '(t)reme#i%ini anlam"!t"r. Ayn" *aman#a el#e etti%in#e # y' per#elerini bir kenara itip (tesin#eki )st)n& 'i*emli& y)ce ve m tlak hakikati el#e etmesine yar#"mc" olacak #aha )st bir y(ntemin varl"%"n" #a (%renmi!tir. >!te b y(ntem sayesin#e insan& ebe#iyeti anlayabilir& m tlak olan" kavrayabilir& sons *l % tan"yabilir& v)c # n 'i*li 2s"r2r"n" ve s)rekli bilmeye 6aba sar1etti%i 2'ayb2" b labilir. Ama b bil'iler s"n"rl" bir 6er6eve#e mahp st r. >!te b n n i6in 5ok+rat 25ophia2yi <yani ilim ve 1else1e (tesi hikmeti= aramaya 6"kmakta ve !(yle #emekte#ir: 25ophia2yi el#e e#en asla s)r6me*. Sokrat'ın 5ophia 0#an kast" ise ilim ve 1else1e #e%il& hikmettir. >slOm ve K r0On0#an& pey'amberlerin insanl"%a kitap& hikmet ve a#alet vermeye 'el#iklerini # y yor *. ?(r)yor * ki& bi*im k)lt)r)m)*#e pey'amberlerin as"l mesaPlar"& o (*el bil'i y(ntemini o 2Eromethe s ate!i2ni& 2(*el ay#ml"k2" insana vermek ve he#iye etmektir. 3 #a ilim #e%il#ir. @)nk) bi*im pey'amberlerimi*in hepsi )mmC#ir. 9i6biri Olim ve 1ilo*o1 olarak tan"nmam"!t"r. 8 hal#e o bil'i 'ayr+i ilmC& 'ayr+i 1else1C ve 'ayr+i teknik bir bilin6tir& bil'i#ir& yani 2hikme10tir.

<<1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

:aalese1 bi*im k)lt)r)m)*#e hikmet& 1else1e mOnOs"n#a terc)me e#ilmi!tir+ 9alb ki <Eisa'or0 n ver#i%i= ilk anlam"n#a 1else1e& 2hikmeti sevmek2 anlam"n#a#"r. Milo*o1& hikmeti arar 2ve#a2 ise hikmetin ta ken#isi#ir ve 'er6ek ilim#ir. 2Ne#O2#an ba!ka& b)t)n ilimler as"ls"*#"r. 3 nlar& hakikati anlayamayan veya hakikatin yanl"! anla!"lmas"na sebep ol p& sap"kl"%a #)!)ren ilimler#ir. 9atta #o%r olan ilim bile& sap"kl"%a #)!)r)r. @)nk) insan& #aha *ak bir bel#enin yok ! # r. >limler insan" yol n yar"s"n#a b"rak"rlar. 3 ise bi**at bir 6e!it sapma#"r. 3 ne#enle ak"l #)r)st k"lav *l k yapar. Ama insan" nihaC he#e1ine la!t"rama*V on yar" yol#a orta#a b"rak"r. Ken#isi Oci* ol# % n#an insan" sap"kl"%a #)!)rmesi ka6"n"lma*#"r. 3 ne#enle b)t)n 9in# #in ve 1"rkalar"n"n 6abas"& bilincin o kayna%"n" berrakla!tirmak ve batil ilimlerin )st)ne per#e 6ekti%i insan 1"trat"n"n #erinliklerin#e b l nan 'aybC s"rlar"n hakikatini el#e etmek olm !t r..I Geda ve Di%er >limler 2Ne#a2 veya 2Ni#eyO2 Mars6a0#aki 2#i#en2 <'(rmek=& 2bine!2 <keskin *eka& v k 1& '(r')= ve 2binaC2 <'(r)!= kelimeleriyle Mrans"*ca0#a ki 2voire2 kelimesi <5anskrit k(kenli ol# klar"n#an= ayn" k(kten 'elmekte ve hakikati #o%r #an al'"layan bir t)r bak"! ve #er nC basiret anlam"na 'elmekte#ir& 3er'son0 n #e#i%i 'ibiV ilimler& insan"n hakikat ile temas"n" sa%lar. Ama i!rak& hakikati #o%r #an insan"n # y lar"na yerle!tirir. 3 & yerle!ik ha*"r ilim& #o%r #an ve kesintisi* bir ilim#ir.

>!te ve#a veya vi#eyO b(ylesi bir ilim#ir. :eselO& insan"n& !ekerin tatl" olmas"na ili!kin bil'isi #o%r #an olmayan #olayl" bir bil'i#ir+ ;Okin !ekeri #ilini*le tatt"%"n"*#a el#e etti%ini* bil'i 1arkl"#"r. 3 n n neticesin#e tatl"l"k ile alOkal" bil'ini* vas"tas"*& #o%r #an& an"n#a hissetti%ini* bir bil'i ol r. 3 & ol' #an haber#ar olman"n (tesin#e& hissetmektir.
.I+ Kavramlar"n"n ben*eri ol ! n tabii kar!"lamaliyi*. @)nk) >slOmC tasavv 1 <:)sl)manlar"n tasavv 1 = ile 9in# ekolleri aras"n#a bir6ok ben*erlikler var#"r& Dİ%MF9 "@9İ8İ 333

3il'in& a!k" tan"y"p on#an #ikkatli ve mant"kl" olarak s(* e#er. Ama a!"k on ken#in#e b l r. 80n n a!k ile il'ili bilinci& ken#isiyle il'ili ! r ve bil'isi#ir. 3 & ha*"r bil'i <# y msanan& t)m # y larla hisse#ilen bil'i=#ir. T"pk"& #erimi*e vas"tas"* #e%#i%in#e yakan ve "s"t"veren ate! 'ibi. 3(ylelikle #e hakikat& bi*im anlay"! ve kavray"!"m"*#a som tla!"r. 3i*im anlay"!"m"*"n bir par6as" ol verir. 3i* #e hakikatin bir par6as" ol r *. 3 kon ir1an"m"*#a a!"k& ma! k ve a!k birli%iV k)lt)r)m)*#e ak"l& akle+ #ilen ve bilenle bilinenin birli%i !eklin#e#ir. '(rt(l(& Col( 3 ne#enle& akla kar!" tek k rt l ! yol & 2Ni#eya2y"& m htemelen Ni#eya0n"n terc)mesi olan ir1an" ve 'er6ek mari1eti b lmakt"r. 9"ristiyanl"kta k rt l ! yol & 21e#akOrl"k ve ba!kalar"n" 2sevmek2& Rer#)!t #inin#e 2#o%r '(r)!& #o%r s(* ve #o%r amel2& 3 #a #inin#e 0ihtiyac"n re##iyle #o%an s)kQnet2 ve >slOm0#a sa#ece 2rTevhi#2#ir. Tevhi# esas"na #ayan#"klar" m)##et6e k rt l !a ne#en te!kil ettiklerin#en 9"ristiyanl"%"n& 3 #i*m0in ve Rer#)!t #ininin #ayan#"%" b etkenlere >slOm #a belli oran#a #ayan"r. 3ireysel bir (*ellik ta!"malar"& i6')#)sel olmalar"& mant"ksal bir a6"klamalar"n"n b l nmay"!" ve ba%lay"c" nitelikte birer sebep olamay"!lar" y)*)n#en& s"r1 ba!kalar"n" sevmek& ahlOkC #o%r l k& #)r)stl)k ve hatta yaln"*ca mari1et bile k rt l ! i6in bir ne#en te!kil etme*ler. >!rak >nsana 'er6ek hakikati '(steren ve anlamay" sa%layan& akla ra%men akim (tesin#eki bir 1akt(r#)r. >!rak <Intition= #e#i%imi* b 1akt(r& hakikati tan"mam"*a ve hissetmemi*e yar#"mc" olmakta#"r. >!rak& tasavv 1 m *#a '(n)l olarak anlamlan#"r"lan !ey#ir. ?(n)l& akl"n anlamaktan Oci* ol# % b)y)k hakikatlar" kolayl"kla anlar.

<<=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

2Ak"lc"lar"n ayaklar" a%a6tan#"r& 2ak"l hakir#ir2& 2akl"n aya%" k"r"kt"r2& 2'(n)lle 6mak ve miraca 6"kmak 'erekir2 'ibi kavramlar Ne#a #ininin temel #)!)ncelerini a6"kl"%a kav !t ran ns rlar#"r. 3 n n i6in#ir ki beyin 2'(n)l0e kar!" ak"l #a i!rak0a kar!" yer almakta#"r+ Akl" ve beyin a!a%"lanm"! ol p& yol bir yere var#"rama#"klar" 'ibi& ma##C hayatta #a s"n"rl"#"rlar. >!rak ve '(n)l b his ve # y per#elerini yarabilir& m tlak ve ebe#iyete el *atabilir ve hakikatin (*)n) b labilir. K r0On+" KerCm0#e 21 a#2 ve 2l)bb2 olarak #a 'e6en 2kalb2 ve 2ak"l2 kavramlar" aras"n#a herhan'i bir 6eli!ki s(*kon s olmay"p& ayn" anlam" i1a#e e#en bir tek kavram#an ibarettirler. 9akikatin anla!"lmas"na yar#"mc" ol rlar. 3eyin ve '(n)l ayn" anlam#a k llan"lm"!t"r. Ş var ki& K r0On+" Kerim hakikatlar"n anla!"lmas"n#a akl"n temel etken ol# % n (nemle v r' lamakta#"r. Albette b akl"n& 2Aristo2& 2Kant2 veya2Descartes2 'ibilerin tara1tar ol# klar" 2raison2 ve 2ration2 n ayn"s"#"r #emek istemiyor m. Dolay"s"yla K r an& insan i6in bir tek i#rOk ve anlama k vvetin#en ba!kas"n" kab llenmiyor. Ki o #a hakikati& Allah0a 'i#en yol b lman"n ve ayn" *aman#a ma##enin esrar"n" ve kan nlar"n" ke!1etmenin arac" olan ak"l#"r. Yani hem tabiat& hem tabiat Utesi& hem e!yan"n mahiyetini anlamak& hem #e Allah0" tan"mak& ak"l y)r)tmeyle m)mk)n#)r. Ama tasavv 1a '(re& ak"l#an *iya#e esas olan i!rakt"r. Yeni 6a%#a& Descartes ve Kant0a kar!"& Eascal ve 3er'son0 n ileri s)r#)%) #e b # r. 23en2 9in# i*m kon s n#a anla!"lmas" 'ereken meseleler#en biri 2ben2 <;emoi=#ir. Melse1C anlam#a& 2ba!kalar" #e%il2& yaln"*ca <In#ivi# = 1ert anlam"na 'elen ve ken#imi*i on nla i#rOk etti%imi* 2ben2& #ilbil'isin#e ol# % 'ibi psikoloPi alan"n#a #a (nemli bir yer t tmakta#"r. 3 2ben2in ilk #e1a 9int 2Ne#a2 #inin#e
Dİ%MF9 "@9İ8İ

EEH

#erince tahlil e#il#i%ini '(r)yor *. 9ei##e''er 'ibi !ah"slar"n e'*istansiyali*m#e ')n#eme 'etir#ikleri meselelerin 6ok #aha #erin ve 6ok #aha ol' n !ekli& )6bin y"l (nce 9int0te ortaya konm !t r. 9in# i*min 2Ne#O2s"n#a 2ben2& ki!inin ba!kalar"yla ili!ki ve irtibatlar" s"ras"n#a hissettikleri ve b l# klar"n"n toplam"n#an ibaretse #e asl"n#a b hissettikleri& 'er6ek olmayan& yalanc" 2ben2#ir. 3 n#an (t)r) 2ben2 'er6ek bir ol' #e%il#ir. @)nk) #i%erlerin#en y)*lerce ba%& 1ertte bir araya 'elmi! ve #)%)mler ol !t rm !lar#"r. Uyle #)%)mler mey#ana 'elmi! ki& yalanc" bir # y' halin#e beliren b #)%)m veya #)%)mleri& herkes ken#i 2ben2i olarak hissetmekte#ir. 3ir aynan"n kar!"s"n#a # r p ken#i 2ben2ini*i te!kil e#en b)t)n ns rlar" ayr"!t"r"n. 5on n#a si*in i6in neyin kal#"%"n" '(r)n. Di%erleriyleV e!& akraba& sev'ili& #)!man& reis& tai1e& kom! V tarihC& ilmC& e#ebC& 1else1C !ahsiyetlerV sev#i%ini* ve ne1ret etti%ini* e!ya ve !ah"slarV si*in 1ikirlerini*#e& # y' lar"n"*#a olanlarV 'enel olarak tan"#"%"n"* herkes ve her!eyle olan b)t)n il'ilerini*i kopar"rsan"*& b>r!ey kalma#"%"n" anlars"n"*. 8 hal#e !im#iye ka#ar& 2ben2 #e#i%imi* !ey& #i%erlerinin toplam"n"n 2hi62 aynas"na <2ben2 bile olsam= yans"yan "!"%"#"r. Yans"malar"n& re1lekslerin ve itibarC ba%lar"n bir toplam"#"r. 3 ra#a #)%)mlenmi! olan" 2ben2 olarak hayal etmi!i*. A%er 2ben2& b 2mikro1on2 'ibi bir hakikat olsay#"& <e%er b n '(ren& sesini i!iten ve hisse#en b)t)n 1ertler olmasa bile yine ol# % 'ibi var olacakt"= #i%erlerinin som t varl"%" olma#an #a olmas" 'erekir#i. 8 hal#e& o hareket ve tasvirlerin toplam"& hakiki bir varl"k #e%il#ir. A%er ken#ini bilen biri& yaianc" bir ayna veya 2vi#eyO2ya sahip olsa& !im#i topl m n kar!"s"n#a ken#ini '(r)yor 'ibi& 2vi#eyaC2 a!amaya <ken#ini bilme a!amas"na= la!"rsa ken#i a#"yla '(r#)%) b)t)n b nlar"n ve ken#i 2ben0i olarak tan"#"%" her!eyin yalan ol# % n '(r)r#). 23en2 olarak tan"mla#"%" !eylerin ba!ka !eyler ol# % n anlar#". A%er onlarla olan b ba%lar" keserse& bir hi6 billQrla!mas" ol r. Renksi*& !ekilsi*& ki!iliksi*& hareketsi*& anlams"* ve boy ts * bir billlr. 23en2 9e+
33/ Dİ%MF9 "@9İ8İ

9ei##e''er0in 2'er6ek v)c #0a kar!" 2meca*C v)c #2 olarak a#lan#"r#"%" !eyin ta ken#isi#ir. .lk Ş)phe 3 ra#an hareketle i#rOk ve hayat r h n n en hassas& en #erin& en m)phem noktas" olana ve Descartes !)phecili%in#en <septisi*m0#en= #aha b)y)k olan 9int !)phecili%ine la!"r"*. 9er!eyi ona '(re #e%erlen#ir#i%imi*& on n i6in iste#i%imi*V Descartes0in #eyimiyleV ken#isi bi**at !)pheci ol# % i6in her+!ey#en !)phe etmemi*e ra%men ken#isin#en asla !)phe etme#i%imi* 2ben2& b # r m#a ilk !)phe e#ilen !ey olmakta#"r. Ama neyin#enY 5a#ece varl"%"n#an #e%il& hakikatin#en ve anlay"!"n#an #a !)phe e#ilmekte#ir. Asl"n#a 2ben2 #e#i%im *aman& maksa#"m& herkesin 2ken#i2 olarak hissetti%i 2ben2#irV 2ten2& 2ben#en2 olarak hissetti%i #e%il. 3 2ben2 1er#in !ahs" <perssone= veya !ahsiyetini <personnalit0e= ken#ine 1arkl" k"lmakta#"r. 9erkes se6kin& belir'in be#enC 6i*'ilerini #i%erlerine kar!" se6ip al"r. Mert 8n#ivi# = 2ben2 anlam"n#a#"r. 5osyoloPi#e #e 21ert& topl m ol !t r r& #e#ikleri *aman #a 2ben2 anlam"n#a#"r. Anne ve baban"n ol !t r# klar" bir 2be#en2 anlam"n#a #e%il.

"4en"in Reddi
8 hal#e& 2ben2e& b b)y)k yalan kar!" olmas" 'ereken ilk isyan insan"n isyan" olmal"#"r. Ama han'i vas"taylaY 4as"lY 2vi#eyO2 ile miY Ni#eyO& bi*i hakikat ve kOinat"n esrar"na la!t"rabilece%i 'ibi& b)y)k yalanlara kar!" #a bilin6li ve haber#ar k"labilir. 3)t)n ilimler 2ben2#en s(* e#erler. Ancak sa#ece vi#eyO& 2ben2in yalan ol ! n & bo! ol ! n ispat etmi!& 2ben2in alt"n#a '(m)l) olan ben+(tesi hakikati ortaya 6"karm"!t"r. 9ei##e''er #iyor ki: Tan"#"%"n"* her!ey& si*in *ihin& # y' ve tan"man"*a n)1 * e#erek varl"k b lma boy tlar"n"*#an biri ol verir. Ş an#aki varl"%"n"*& tan"ma ve bilmeni*in toplam"n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<<@
#an ibaret olan 2meca*C varl"k2t"r. Ancak on >nkOr etmekle hakiki varl"%"n"* <a thentia e e[istence= ke!1e#er ve ken#ini*i hissetmi! ol rs n *. 2Ne#a2#a s(ylenenler b s(*lerin ayn"s"#"r. 3 ne#enle e%er 2ben2.K b ra#a bir ara#a olan birbirine kar"!an ve bir 'r p ol !t ran e!ya ve !ah"slar ile ba%l"l"k #i*isinin toplam"n#an ibaretse b # r m#a yalanc" bir varl"kt"r ve hi6bir *aman #a var olmam"!t"r. >plik y ma%" ve #)%)m)#)rV ba!ka bir!ey #e%il. 8 hal#e b 2ben2i& b b)y)k yalan" ve al#at"c" v)c # yok etmek 'erekir. 3 iplik #)%)mlerini a6mak ve 'eri#e hi6bir !eyin kalma#"%"n"

'(rmek 'erekir. 3 n '(r#)kten sonra hakikate la!mak m)mk)n#)r. 3 hakikat& yalanc" 2ben2in v + r lmas"yla ortaya 6"kar. 9a1"*0mV 25en ken#in& ken#ine hicabs"n J9a1"*0" orta#an kal#"rX2 #erken kastetti%i b y# . >nsan"n ken#i hakikat"na la!mas"& ken#inin hi6 olma#"%"2 'er6e%ine la!makX2 Şaraps"* !i!e#en !i!esi* !arab" isteX2. Tasavv 1 m *#a& (*ellikle #e 2vah#et+i v)c #2 kon s n#a 'e6en 2innCyet2& 2enOniyet2 ve 2menCyet2 yani 2benlik2 mes0elesinin t)m) ken#in#en *akla!"p hakiki varl"k ve varl"k 'er6e%ine la!ma 6abas"n#an ba!ka bir!ey #e%il#ir.

"4en"i ;asıl Cok Adelim/
Ni#eyO& ben ol' s n ke!1e#ip ortaya 6"kar"nca ve 2ben2in asl"n#a ba!kalar"yla ili!kiler birikimi ol# % n anla#"%"m"*#a b yalanc" 2ben2 ve ba%lar#an k rt lmam"* i6in b ili!kileri kesmemi* yeterli olacakt"r. 3 n n 'er6ekle!mesi i6inse riya*et #evreye 'irer.

Riyazet
Riya*et& seni sen#en alan her!ey ve herkesle olan t)m ba%lar"n" kesmen#en ibarettir. 5en e!ya ve !ah"slar"n yan"n#a yer alan parlak bir aynas"n. 3 yalan tasvir ve hayaller orta#an kalkma#"k6a seni !ekillerin ve renklerin toplam"n#an ibaret sa+
.K+ 2islOm ŞinasCV Tevhi#in Temdi" a#l" kitabta"" 29an'i 3enY2 makalesini ok yabilirsini*.

<</
Dİ%MF9 "@9İ8İ

yan b karanl"k #)!)nceler s)r)p 'i#ecektir. ?(r)nt)n)n ay#"nlanmas" ve s y n berrakla!mas" i6in b hayaletlerin s ve ayna ile ili!kisini kesip orta#an kal#"rmam 'erekir. 3 ne#enle riya*et makas" 2ben2i yok e#ebilir. 2$ ki2 ya #a #i%er bir i1a#eyle 2yo'a2& riya*etin !i##etli y(ntemlerin#en biri#ir. An sa#e !ekliyleV * n s)re t t lan or 6lar& be#ensel al"!kanl"klar < * n s)re sabit bir noktaya bakmak& s sk n # rmak& yememek+i6memek& kon !mamak ve ben*erleri= 'ibi riya*etler& insan" ')6l) k"larlar. 3(ylelikle #e insan"& bir ba!kas"na ba%"ml" k"lan t)m istek ve ihtiya6lar"n esaretin#en k rtar"rlar. :eselO& beni s)rekli& her an #"!ar"ya ba%layan ns rlar#an biri al#"%"m ne1estir. Ya!am"m i6in 'erekli olan ne1esi as'ariye in#irebilirim. Ancak b n nas"l 'er6ekle!tirebilirimY 3)t)n hayallerimi& 1ikirlerimi& hat"ralar"m" ve *ihnim#e kor # % m #e%erleri yok e#ip ken#im#e Ul#)r#)kten sonra sa#ece ve sa#ece ne1es almay" #)!)nmek s retiyle. 3eynin ')c)n) bCr nokta#a yo% nla!t"rmak yo'a y(ntemlerin#en biri#ir. 4e1es almay" #)!)n#)%)m *aman& b)t)n k vvetimi& t)m bilin6 ve # y lar"m" ne1es al"!"m#a topla#"%"m#a& ne1es al"!"m" kontrol alt"na alabilirim. 3 kontrol alt"n#a t tmay" (yle tekrarlamal"y"m ki& ne1es al"p vermeyi #)*enli bir pro'ramlamaya tObi t tabileyim. 3 al"!t"rma son c n#a birka6 saniye hatta birka6 #akika # rabilirim. Ayn" !ekil#e b al"!t"rmay" ')n#en ')ne& ay#an aya ve y"l#an y"la 6o%altarak son 6ta (yle bir ')6 el#e e#erim ki& )6 ')n toprak alt"n#a ne1essi* kalsam yine #e canl"l"%"m" s)r#)rebilirim. 3 nlar !im#i #e var olan 'er6ekler#ir. 3eni #"!ar"ya ba%la+yan #aimC ba%lar#an birinin ne1es ol# % apa6"kt"r. 9er saniye ve her #akika evin kap"s"na 'elen kap"y" v ran& kap"y" y)*)ne a6t"%"m ve 1akat beni s)rekli oyalay"p # ran& rahats"* e#en bir varl"kt". 8n ba!"m#an sav"nca art"k ha1ta#a sa#ece bir+ iki #e1a pe!im#en 'el#i%ini '(r)yor m. 3 !ekil#e ben& her an& her tara1" #ola!an 6apk"nlar"n ba!"bo! bak"! ve hevesleri !eklin#eki& hi6bir !ey#e karar k"lmayan
Dİ%MF9 "@9İ 8 İ

<<0
#aima beni& ba!kas"naJba!kalar"naV e!yaya ve boy tlara y(nelten '(*)m) #e kontrol alt"na alabilirim. 3a%#a! k r p ot r yor m& bak"!"m" sa#ece en yak"n '(rme noktas" olan b rn m n c na #ikiyor m <An yak"n yer ve en *or bak"! tar*"=. 3 na o ka#ar #evam e#iyor m ki bak"!"m"& t"pk" e%itilmi! bir k ! 'ibi& ken#ime esir hale 'etiriyor m. 3ir yere tak"lmak veya bakmak istiyorsa o an i6in ben#en i*in almak *or n#a#"r. Art"k # r m& benim on n m)saa#esine ba%l" olmam#an 6"km"!t"r. Yine& b n n 'ibi& sa% aya%"m" sol kal6am"n& sol aya%"m" sa% kal6am"n alt"na koy p ellerimi 6apra* olarak )st )ste koyabilirim. 3 ot rmaya #evam e#ip& birinci ')n )6 saat& #i%er ')n be! saatV yava! yava! bir ')n& bir ')n bir 'ece bir ay& iki ay ve (mr)m)n son na ka#ar #evam e#ebilirim. 5)rekli beni par6a par6a e#ip y tan& ben#e bir!ey b"rakmayan #o%al etkenleri& b)t)n insanC& sosyal ve t)ketim etkenlerini etra1"m#an #a%"t"p& ken#imi y"kay"p& okyan s n ba%rm#aki (*')rl)%)n sembol) olan k r bir a#a& bir 2Upa2 yapabilirim. 9i6bir y(n#en& hi6bir tara1tan yol olmayan bir a#a. Yar"m a#alar"n aksine ba!ka tara1a la!maya yol aram"yor& b na ihtiyac" #a yok. Di%erleri ona m hta6t"r. 8na #o%r k(pr) k rarlar. >nsan #a b hale 'elince& ba!kalar" ona ihtiya6 # yar. @)nk) yar"m insanlar #a

ba!ka yerlerle ba%lant"l" yar"ma#alara ben*erler. Yo'a kelimesi Mars6a0#aki 2Y %2 <boy n# r k= kelimesi ile ayn" k(kten#ir. 3e#eni boy n# r k alt"n#an 6"karmakla& ken#ini seyretmekle& ')c)n) bir nokta#a toplamakla& !i##etli riya*et <veya s)k net= sayesin#e (r)lm)! olan ba%lar" makaslay"p kesiyo+ r m. Neya en a*"n#an 'ev!etiyor m. Yalanc" 2ben2i ol !t ran >l'ileri kesiyor m ki ken#imi (*')r k"lay"m. K rt l p bir a#aya #(n)!)nce '(*lerimi kapat"p i6 Olemimi seyre #al"yor m. Art"k bak"! a6"m #e%i!mi!tir. Topl m n bireyi olan 2ben2 # r m n#aki a#am& #aima #"!ar"ya bakar. A%er bir ')n evine kapat"lsa& bir k(!e#e mahp s& bir ca##e#e yaln"* kalsa& kork ya kap"l"r. @)nk) bo! ol# % n

3C# Dİ%MF9 "@9İ8

er
ken#i '(*)yle '(r)r. Yaln"*l"k& bo! ol ! n ken#ine '(steren en b)y)k ns r# r. 3 y)*#en bo! insan& #aima ken#ini topl m n i*#iham"n#a kaybe#er. Narl"%" #i%erlerine ba%l"#"r. A% #i%erleri olma*sa o yokt r. Rira on n 2ben2i #i%erlerinin ayn si#ir. 3a*" ki!iler& ba!kalar"n"n varl"%"na yerle!mi! (*ellikler 'ibi ba!kalar"n"n ki!iliklerin#e varl"klar"n" s)r#)r)rler. A%er o bankalar" yok ol rsa ken#ileri #e orta#an kalkarlar. T"pk" k(k)n#en kesilip masa olarak k llan"lan bir a%a6 'ibi ba!kalar"n"n isteklerine boy n e%mi!ler#ir+ Art"k b nlar"n varl"%" bir mOnO i1a#e etme*. Ne#a ir1an"& yo'a ve riya*etle h)rriyet ve k rt l !a eren kimse& ken#i i6ine bak"nca ans"*"n acayip& hayrette b"rakan ve tahmin e#ilmesi m)mk)n olmayan bir hakikate la!"r. Şim#i hep beraber i*liyor *: Kanser 'ibi her!eyi ve varl"%"n b)t)n hakikatini orta#an kal#"rm"!& kaybetmi! ve ken#in#e eritmi! olan yalanc" 2ben2i orta#an kal#"r#"%"m"*#a bir ')ne! 'ibi i6imi*#e #o%an o hakikati b lmam"* ve 'i*li olan hakikatimi*in 'er6ek mahiyetini i#rOk etmemi* m)mk)n ol r. Ancak !im#i '(r)yor * ki orta#a hi6bir !ey yok. 3 n#an (nce i6 #erinli%e bakt"%"m"*#a 2ben2 isimli bir ki!ilik hisse#iyor# k& ama !im#i b(yle bir varl"%"n olma#"%"n" '(r)yor *. Yalanc" bir ki!ilikti. 8rta#an kalk"nca haliyle yeri bo! kal#". 23en2in # varlar" 6(kt)X.. 23en2& 2atman2 ol# . Atman 2Atman2& b)t)n 2ben2ler#eki <yani b)t)n yalanc" 2ben*er#eki hakiki 2ben2#ir. 3 yalanc" 2ben2Ierin alt"n#a 2ben0lerin beni2V 2'er6ek ben2 '(m)l)#)r. 8 hal#e ken#im#e yalanc" 2ben2imi yok etti%im#e anl"yor m ki ben 2o2y m. 282 Kim#irY 282 'er6ek varl"kt"r. Ken#i ba!"na var#"r. Narl"%" ba!kas"na ba%l" olma#"%" 'ibi ba!kas"n#an #olay" #a #e%il#ir. 282 'er6e%i& b)t)n insanlar"n varl"k (*)n#e mevc tt r.
Dİ%MF9 "@9İ 8 İ 3C1

3 ra#a 2ben2#e bir #evrim mey#ana 'eliyor. 3 n#an (nce ken#im#e 1er#iyet ve ba!ka !eyler#en ayr" olmay" hissettim. <Şahsiyet& yani beni #i%erlerin#en ay"ran& belirleyen !eyler#ir. 3 !ahsiyet ve yalanc" ben !im#i ren'ini kaybetmi!& orta#an kalkm"!t"r. Art"k ken#i varl"%"m" hisse#iyor m=. ?e6mi!in aksi+ ne. ?e6mi!te ken#imi #)nya#an& b)t)n 1ertler#en ba%"ms"* '(r#)%)m#en& 2#i%erlerini2 2ben2#e b l yor# m. 8ysa !im#i ken#imi 2#i%erleri2n#e b l yor m. ?e6mi!te sahip ol# % m b)t)n *ahiri t tk larla 1er#iyet halin#eyim. 9er!ey#en kop k ve ayr" i#im. Şim#i *ahirC ba%lant"lar"m" kesmi!im. 3 n#an sonra b)t)n insan 1er#ine <be!er cinsine= 'irebilirim. 3or6l bir kale ve kal"n # varl" bir hisar 'ibi beni i6ine hapse#ip #i%er evler#en& topraklar#an ve kaleler#en ay"ran b)t)n # varlar" y"kt"m. 8 an ben& # varlar" y"k"lan kale 'ibi yery)*)yle ayn" seviyeye 'el#im. Yery)*)ne ba%lan#"m. ?i#erek yery)*)n)n ken#isi ol# mV yery)*)n#en bir par6a #e%il& b)t)n yery)*) ol ver#im. ?(r)yor * ki b ra#a& b b)y)k i6 s"6ray"!la b !ahsC hicretle 2Atman2a la!"yor *. Mer#in art"k ken#isi i6in bir!ey isteme#i%i yere la!"yor *. @)nk) her!eye h"r5la sar"lan ve ba!kalar"na cephe alan

2ben2& !im#i herkesle yak"nl"k ve beraberlik hisse#erek b)t)n insanlara& b)t)n "rklara& b)t)n renklere akrabal"k ve !ahsC a!k besleyecek # r ma 'elmi!tir. Şim#i ben& b)t)n 2ben2ler#eki ortak 2ben2#en ba!ka bir!ey #e%ilim. Ari1lerimi*in #eyimiyle <bir te!bihle ')*elce a6"klan"yor= ben& #eni*#e hayvanm biriktir#i%i bir kabarc"k i#im& ken#imi 2ben2 hisse#iyor# m. Şim#i hava ile il'imi kesince ken#im#en k rt lm ! m ve art"k #eni*#eki kabarc"k #e%ilim. 4ehir& ken#i ta!l"+6ak"ll" yata%"n#a& ken#i a# ve san"yla akt"%" s)rece "*#"rap& peri!anl"k ve heyecana mahkQm# r. @)nk) "rmakt"r& #eni* #e%il. Yani 2#i%er "rmaklar #e%il2& ani hi6... @)nk) #eni*e kav ! nca art"k "rmak 1alan #e%il#ir. Ken#ini inkOr e#ip #eni*le!iyor. 2Irmak beni2 yok ol p 2#eni* beni2 ortaya 6"k+y"or. Ken#ini art"k "rmak #e%il s olarak hisse#iyor. 3 #a b)t)n "rmaklar"n 'er6ek 2ben0l#ir. Tasavv 1 m * n #a #e#i%i ! +
3C2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

# r: 23eka yok olma#a#"r2. Mena1illah <Allah0ta yok olmak=& bekObillah <Allah0ta baki olmak=... Deni*e 'iren bir "rmak 'ibi& Tanr"0n"n varl"%"na kar"!"yor m. 80n#a 1Oni ol p ken#imi inkOr e#iyor m. 3 !ekil#e 2ben2 ol ! m * orta#an kalk"yor& #eni*in bir par6as"& Tanr"0n"n bir par6as" ol yor *. Şahsiyet ve !ahsClik kaybol yor& ken#ini #e kaybe#ip 1anile!iyor& #eni*in bakili%in+#en #eni*le beraber bakile!iyor *. 9akikati tan"y"p #o%r bil'i <ve#O=yi el#e ettikten sonra ne1si riya*et ve yo'a0yla e%itmek s retiyle yalanc" ben0ine hakim olabilen insan 2b)y)k ben2in 2'enel ben 2in J2benlerin beni0nin ve Atman2"n sahiline yakla!abilir. 9atta ona 'irebilir& on#a (l)p& ya!ayabilir. 3 n#an sonra 1ert& hayret verici bir k #ret ka*anmakta#"r. K)6)c)k bir #arbeyle mi*ac"& hayat"& haklar" ve #i%er (*ellikleri alt)st olan a#am& bir #e bak"yors n * ki insan" #eh!ete #)!)ren bir ')6 e#inmi!tir. Art"k on n varl"%"n#a ')6 '(steren 2b)y)k ben2#ir& 2yalanc" ben2 #e%il... A%er #)!)nce bir yere la!am"yorsa& 6evresi ile olan ili!kilerin#e ve ba%lar"n#a eksiklik ve y)*eysellik e'emen olan 2yalanc" ben2 #)!)n)yor #emektir. Makat 2b)y)k ben2& Atman0a la!m"! b *ay"1 1er#in #avran"!lar"na n)1 * etmi!se on#a #)!)nen <akl+" k)ll= 'enel akl"n ta ken#isi#ir. 3 b)y)k yan"kl"k& yalanc" ben#en #e%il bi**at Atman0a la!maktan#"r... Atman& men*illerin ba!lan'"c"na #o%r hareket etmekte#ir ve m tlak s"n"rs"*& ebe#C hakikat ')ne!i varl"%"na #o%# % *aman atman son mirac"n#a (tesine s"n"r b l nmayan bir s"n"ra ve mekan (tesi bir mekana& yani 3rahman0a la!"r.

4rahman
3rahman& m tlak hakikattir. 9er!eyin r h # rV #)nyan"n r h & varl"k Oleminin e*elC ve ebe#C r h V 2Atman2& 23rah+man2"n hakiki v)c # na kar!"& bir yalanc" ben0#ir. 23en2in 2At+man2"n hakiki v)c # na kar!" bir yalan olmas" 'ibi. 3 ra#a insan& Atman0a varm"!& ora#an #a 3rahman0"n 6s * b caks"* okyan s na 'irmi!tir. 8ra#a insan& sa#ece ken#ini tek par6a bir insan olarak hissetmek ve insanC birli%e la!makla kal+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<=<
m"yor& belki b)t)n evrene kar"!"p #)nyan"n r h yla birle!erek b)t)n varl"kla birli%e la!"yor. 3)t)n b !ekillere& "*#"raplara& #e%i!imlere ve #)nya 'eometrisin#e '(r#)%)m)* 6e!itli boy tlara bir 'enel 2birlik h)kme#iyor. Art"k ne 2ben2 var ne #e 2atman2V her!ey 23rahman2#"r. Art"k her!eyin 2o2 ol# % nokta b ras"#"r. >nsan 3rahman0a y(nelik b seyr+) se1erin#e& 3rahman0la ayn" amac"& ayn" yol & ayn" 'i#i!at" ve bilahare ayn" 'i#i! tar*"n"& ayn" niyeti ve ayn" se1er ahen'ini payla!"r.

Atman'in @irvesiN 4rahman
3en0#en Atman0a& Atman #an 3rahman0a #o%r s"ralanan b a!amalar varl"%"n #or klar"na ve r h n 1i*ik(tesine #o%r y)kselen en son ve en b)y)k mira6t"r. 2Atman2 )lkesini katetti+%im an#a& 3rahman0"n b)y)k ve ebe#C okyan s na kar"!"r"m. 3 ra#a 2Kri!na2 yani bir ve tek olan Tanr" ka#ar b)y)k& Atman ve 3rahman0"n birle!mesiyle ol !an ve ayn" *aman#a m tlak hakikat olan b)y)k bir birlik '(r)n)m. 9allac0"n 2ben Tanr"0y"mV benim elbisem alt"n#a 80n#an ba!kas" yokt r.2 #e#i%i hal b # r. 3 haleV 2ben2#en 'e6ip 2At+man2#an 23rahman0a& 23rahman2#an #a sons *l k *irvesine <2Kri!na2 yani 3)y)k Tanr"0ya ve Nah#et+i N)c #0a la!mak= i6in a!a%"#aki a!amalar#an 'e6mek 'erekir.

'âremâ Samsara ve ;irvana A&amaları

K rt l ! ve #o%r l %a ermek i6in& b a!amalar#an 'e6mek 'erekir. Ama nas"l ve ni6inY.. Tan"makla... Ama neyi tan"maklaY.. Rin#an" ve on#an ka6"! yol n ... Ama b *in#an han'i *in#an#"rY.. 2KOremO2 ve 25amsara2... 5amsara 5amsara& '(r)nen yani yalanc"& ba%"ml"& (*')n olmayan ve ba!kas"n"n yans"mas" olan cihan #emektir. Ken#i ba!"na bir varl"%a sahip #e%il. 9er!ey hayal& her!ey s"n"rl" ve ba%"ml"#"r. 3i*im e#ebiyat"m"*#a ebe#C olmayan& !a!k"nl"k ve "*#"raptan >ba+
3CC
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Dİ%MF9 "@9İ8 R

<=>
ret bir #)nyan"n terc)mesi#ir. 25amsara2. Uyle bir #)nya ki& ora#a hi6bir !ey s)rekli #e%il#ir. @)nk) hi6bir !eyin 'er6ek anlam#a bir varl"%" s(*kon s #e%il. 3 #)nya ebe#C #e%il#i. 3ir #eni* 'ibi kal"c" olmay"p& ol+mak+olmamak& varl"k+yokl k& (l)m+#o% m 'ibi yalanc" varl"klar aras"n#a 'i#ip 'elen #al'alar ve kabarc"klar 'ibi#ir. >nsan t)m b #al'a ve kabarc"klar aras"n#a ken#isi 'ibi i6i havayla #ol bir kabarc"k )*erine ot rm ! bo! bir hayata # 6ar ol+ m !t r. 3 ne#enle& s)kQnet& ')*ellik ve m tlak ebe#iyet ol p 'e6icilik& y"k"lm"!l"k& (l)m ve s)rekli #e%i!kenlik olmayan 2haki+kat0e la!mak i6in 5amsara0#an k rt lmak 'erekir.

Samsara'dan '(rt(l(& Col(
>nsan 5amsara0#an nas"l k rt labilirY 2Ni#eyO2 ileV 2(*2)n yok ol ! & 23en2in (l#)r)l)!) ve 2riya*et2 ile... >nsan b nlarla 5amsara0#an nas"l k rt labilirY Daire 'ibi s)rekli #(nen bir 'ir#aba 'iri1tar ol# % n ve b bo! #(n)!ten k rt lmak 'erekti%ini bilmekle... KOremO >nsan"n t tk n ol# % b 'ir#ap ne#irY KOremO0#"r& tena+s)h0t)r. Yani b *or n mahp s olan sen +her 1ert olarak+& 'eli!men& "*#"rap 6ekmen& 6aba '(stermen& kin ve a!k beslemen& mahr miyetleri '(rmen& ya!aman& ihtiyarlaman ve Ulmen 'erekir. Tekrar b #airevOri hareketin ba!lamas" 'erekir. Tekrar ba!+ ka bir insan"n veya hayvan"n be#enin#e #)nyaya 'elip& hayat"n b 6etin ve "*#"rap #ol a!amalar"n" 'e6irmen 'erekir. Do% me+vin#en ihtiyarl"%"n *irvesine 'i#ip& (l)m)n alt mevkiine #)!men 'erekir. Tekrar ikinci #e1a& )6)nc) #e1a& #(r#)nc) #e1a... 3(ylece ebe#e ka#ar. T"pk" Re s0 n #er'Oh"n#an kov lan ve on n emriyle bir kayay" #a%"n tepesine 6"karmakla '(revlen#irilen Y nan kahır man" 5i*in 'ibiX... Ta!" tam tepeye b"rakaca%" s"ra#a ta! elin#en kayar ve yeni ba!tan ta!" *irveye 6"karmaya 6abalarX... 3 & hepimi*in al"nya*"s"#"r. 5abahtan ak!ama ka#ar bir ta!" y kar" '(t)r)yor *& tekrar a!a%" kay"yor& ertesi ')n yeni+#en+.+T"pk" 2:esel)h)m kemeseli+t tOhQn2 'ibi. KOremO& sa#ece ')nl)k hayatta #e%il& belki hayat"n t)m 1else1esin#e s(*kon s e#ilen bir anlay"!t"r. 5en& #o% yors n& "*#"rap 6ekiyors n& ya!"yors n.. 3)t)n mahr miyetlere& kop kl klara& ba%l"l"klara& 'alibiyetlere& yenil'ilere& ac"lara& tatl"l"klara tahamm)l e#iyor ve (l)yors n. 3 tekrarlan"p # r yor... 3 #(nen #olab"n a#" 2KaremO2#"r. 5en& sons *a ka#ar s)rekli b #aire i6in#e #(nmeye mahkQm e#il+ mi!sin. 3 #olab"n esiri ve b *orlaman"n mahkQm ol# % n m)##et6e k rt lman imkOns"*#"r. 9alb ki b 2KOremO2 #enilen k"s"r #(n')#en k rt lman 'erekir. !int Dinindeki Sınıfların A,ıklanması 9int #inin#e k rt l ! n& kelimenin tam anlam"yla b tenas)h #(n')s)n#en k rt lmak ol# % apa6"kt"r. Tenas)h: Alli+altm"! y"ll"k hayat"m#a 'e6ir#i%im bir k"s"m sosyo+psikoloPik evreler y)*)n#en ol' nla!m"! olmam veya bo* lmam m)mk)n. Ul)p yeni#en #iril#i%im#e b ilk ya!am"m#an ikinci ya!am"ma etkiler ta!"r"m. 3irinci ya!am"ma '(re& m tl veya m ts *& al6ak veya )st)n& e1en#i veya !ak olmam veyah t bey ya #a k(le olmak *or n#a kalmam olay"#"r tenas)h. A%er (nceki hayatta bir tekam)l '(sterebilmi!sem bir k(le !eklin#e #e%il& belki bir beye1en#i ve a*i* !eklin#e #o%ar"m. A%er 'e6mi! ya!am"m#a bo*' nc l k ya!am"!sam *elil bir k(le olarak #o%ar ve b ra#a ce*as"n" '(r)r)m. 29int2 cennet ve cehennemi bir sonraki 2KOremO2#"r. Yani sonraki #olap ve sonraki hayat& (nceki hayat"m"n ce*a ve m)kO1at"n" vermekte#ir. :aalese1 b kork n6 bir 1else1e#ir. 9int topl m n#a& hayli tan6 verici ve vah!iyane olan b 1else1e& 9int0teki s"n"1 ve kast sistemini binlerce y"l#"r ayakta t tan ve kor yan& b)y)k ve en temel beton #irektir. @)nk) tenas)h& asaleti #o% ma ba%l"yor&

I
3C/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

insan"n yapt"klar"n" #e%il. Yani k(le& !ak& e1en#i& kO!eteryO ve raca& k(lelik ve beye1en#ilik (*elliklerine (nceki hayatlar"n#an #olay" sahiptiler. A%er k(le ise ba!ka bir!ey olma#"%" i6in k(le#ir. A%er e1en#i ise b on n (nceki hayat"n"n kesin neticesi#ir. 9int ve #i%er topl mlara e'emen olan s"n"1sal #)*enle bir il'isi ol# % n#an #e%il. 3 ')n 2raca2 olan (nceki hayr"n#an #olay" 2raca2#"r. A%er ! an k(t)yse (l)m#en sonra k(le olmas" m)mk)n#)r. Ama (lmeyene #ek& hakk"m"*" on#an istemek hakk"na sahip #e%ili*. 3 na '(re& k(lelerin ve "*#"rap 6ekenlerin yenil'iye %ramas" 'erekirV e1en#ilerin ve *alimlerin #e%il. @)nk) (nceki hayatlar"n#a 1esat 6"karm"! ve bo*' nc l k yapm"!larV b ')nk) 1esat #a o hayat"n neticesi#ir. 8 hal#e soyl #o%mak& nere#en ve han'i s"n"1tan #o%m ! olmakla alOkal"#"rY 3 na '(re& soyl l k aile ve s"n"1lara aittir. 3irini bir s"n"1a #ahil etmek veya bir s"n"1tan 6"karmak m)mk)n #e%il ve olmamas" #a 'erekir. 3 & sonraki kOremOlar#a ve sonraki #(nemler#e tenas)hle son 6lanmas" 'ereken bir i!tir. 9erkesin i6in#e b l n# % # r m #aha (nceki hayat"n"n #o%al son c ol# % n#an bir sonraki hayattaki sor ml l % belli olana ka#ar ! an#a i6in#e b l n# % s"n"1ta olmas" 'erekir. Ama >slOm: 29er #o%an& 1"trat Sselim ve ayn" yarat"l"!T )*erine #o%ar2 #iyor. Kon y b 1else1C ve kelam" 6er6eve#e inceleyen bi*ler i6in& b kon lar"n insanC #e%erleri a*#". Yani ben*er s"1atlarV (*ellikler& yetenek ve imkOnlar#a #o%an her insana& kan& "rk& soy& ne bir!ey ba%"!lar& ne #e on#an bir!ey alabilir. 9epsi ben*er bir 1"trat"n <yarat"l"!"n= sahibi#irV b #)nyaya ilk #e1a 'elmi!ler#ir. A%er birinin *elil& birinin a*i*V birinin e1en#i& birinin k(leV birinin Olim& birinin cahilV birinin 1ay#alanan& birinin mahr m ol# % n '(r)yorsak& b n n sebebi& e'emen olan sosyal #)*en#ir. 8n bir s"n"1tan #i%er bir s"n"1a '(t)recek olan !ey& on n ken#i sor ml l % # r& #aha (nceki bir #(nemin amelleri #e%il. $e6mi!ine ait bir ameli yokt r ki...

Dİ%MF9 "@9İ8
(4=

Ne i!te& 9int0te hakim olan s"n"1l" kast #)*eninin #evam" i6in& tenas)h)n ne ka#ar b)y)k ve #erin bir 1onksiyona sahip ol# % n '(rm)! ol# k. 9int D"zeninde Sınıflar 8lk sınıJ[ A!iret #)*enin#e& ')6l)ler& bile%i ')6l) olanlar& k vvetliler& a!irete e'emen ve (nc) ol yorlar#". :)lkiyet #(nemi mey#ana 'el#ikten sonra b ')6l)ler mOlik ve *en'in ol rlar. An ')*el ara*ileri ellerine 'e6irirler. Akonominin as"l ol# % na insan 1else1esinin aksine& ba!lan'"6ta 2*or2 m)lkiyet #o% r yor& m)lkiyet 2*or2 #e%il. :)lkiyet #)*eni mey#ana 'elince #e m)lkiyetin ken#isi *or ve ')6 etkeni olm yor& bilOkis ')6 m)lkiyet mey#ana 'etirmeye #evam e#iyor. 3 y)*#en kabile #)*enin#e )st)nl)k& sonra#an m)lkiyet ve *iraat topl m na e'emen olan 2*or2 n# r. ?)6l)ler& #)!manlar"na ve kar!"la!t"klar" olaylara kar!" onlar" kor # klar"n#an kabilelere e'emen ol yorlar. >!te b e'emenler#ir ki nesiller boy Ka!eterya s"n"1"n"& yani e!ra1& !ahlar ve !eh*a#eler s"n"1"n" ol !t rm !lar#"r. I İn1İ s"n"1: Kabile 1ertlerin#en k(t) r hlar" ve cinleri *akla!t"ran kimseler#ir. 3 nlar #in or# s y# ve yanlar"n#a 3rah+manlar var#". Bçün-ü sınıJ[ RiraC hayat" i#are e#enler ve 6i1t6iler. Dördün-ü sınıJ[ 5anatkOrlar& i!6iler ve k(leler. %e!in-i sınıJ[ Eis olanlar. 3 nlar bir tek y(n#en kirliy#iler. AryaC #e%iller#i. AryaClerin 9int0e 'elmesin#en (nce 9int0te ya!"yorlar#". 5 6lar" ise ZryaCler#en #aha eski olmalar"#"r. 3 kirliler& 6al"!anlar#". Wcretlerini alma s"ras"n#a ise e1en#ilerin ellerinin onlara #e%ip b la!mamas" i6in& ellerine bir tas almalar" 'erekenler#i. Şim#i #e b(yle#ir. Ancak )6bin k)s r y"l#an sonra ?an#i

b nlar" #a Allah0"n k llar" olarak isimlen#ire+biliyor# . 8 ka#ar ki& ')n)m)* topl m n#aki 2#in kar#e!i2& 2m)0min kar#e!i2& 2Allah0"n k l 2 anlam"n#a... 3 kar#e!li%in #e

<=/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

hi6bir 1iiliyat" yokt r& e!itlik anlam"n#a ise hi6 #e%il#ir. Yalan ilti1atlar#an biri yani... Ka6"! Col( 3i*i bir sonraki kOremOya tekrar 6eken neY.. 3i* eksi%i* ve b #(nen #olapta ol' nla!mam"* 'erekiyor. 8 hal#e Ne#a #in h)k)mleri& riya*et ve takva ile insan"n 5amsara ile ili!kisini kesip ya!am"n herhan'i bir #(nemin#e tekam)l ve ! r b labilece%i ikinci #e1a #(n)!eV bir #aha #)nya k)resin#e ortaya 6"kmas"na 'erek b"rakmayacak bir va*iyete 'etirebilir. 3 #)nya#aki hayatta s)k net& ihtiya6s"*l"k ve !ahsC ba%"ms"*l"%a la!t"%"m"* *aman (l)m#en sonra 2KOremO2 #olab"n"n #"!"na 6"kar& tekrar b #olaba #(nmekten k rt l r *. Eeki b n#an sonra nereye varaca%"*Y KOremO (tesine.& #aima #(nen ve her!eyi hayat ve (l)m& (l)m ve hayat& tekrar hayat ve (l)m #airesi i6in#e #(n#)ren b k"s"r #(n')n)n (tesin#e k rt l !a var"r"*. Art"k 24irvOna2ya la!m"!"* #emektir. 4irvOna 4irvOna0n"n 6e!itli anlamlar" var#"r: 9i6 kimse on n as"l mOnOs"n" #o%r olarak anlam"! #e%il#ir. <3 benim s(*)m #e%il& b #inin b)y)k Olim ve 1ilo*o1lar"n"n s(*)#)r=. Ama on & s(nm)! ate!& sakin ak"l& s)kQnet& esmesi olmayan r)*'Or ve *aya ben*etmek m)mk)n#)r+ 24irvOna2ya 'enel olarak& s)kQnet #enilebilir. Yani 25amsa+ra2n"n art"k olma#"%" #(nem. 3 kabarc"klar" ica# e#ip yalanc" hayat"& #)nyay" ve yalanc" 2ben0leri ol !t ran samsara#"r. T)m b ihtiya6lar& #ertler& kay'"lar ve *aa1lar bi*i ya!am"m"*#a s)rekli sa%a+sola 6ekip 6eviriyor ve (l)m#en sonra tekrar b hayata #(n)p imtihan vermeye

I
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<=0
*orl yor. Ama #"! #)nya ile olan ba%lar" kesmekten #o%an o b)y)k s)kQnet& ve#OC ! r& ne1sin yok e#ilmesiyle ka*an#an ')6 bi*i #"!ar"ya ba%layan b)t)n etkenlerin (l#)r)lmesi arac"l"%"yla el#e e#il#i%i *aman& art"k #olab"n #"!"na 6"km"! ol r *. Tahsili bitirmi!& cihana hakim& m tlak 'er6eklikte b l nan s)kQnete kav !m ! * #emektir. @)nk) b #)nyan"n sons *l % ve m tlak hareketlili%i s(*kon s #e%il#ir. 3i*im kelOm+c"lar"n #e#i%i 'ibi& her #e%i!ken ve hareketli varl"k hareket etmeye ihtiya6 # yar. Dolay"s"yla olmak iste#i%i 1akat b l nama#"%" tara1a y(nelmeyi ar* la#"%"n#an ve olmas" 'ereken her yer#e ol# % ve b(ylece la!mas" 'ereken ve b l nama* ol# % bir nokta #a s(*kon s olma#"%"n#an hareketlilik ve #e%i!kenlik yetene%ini kaybe#er. >!te b ras" tabii # r m& ken#ine (*') ve m tlak hakikat olan 24irvOna0#"r. 8ra#a 1ert& 2kOremO2 #olab"n"n #"!"naV yalan& 6)r)k ve ya!ant"n"n bo! "*#"raplar"yla #ol 25amsara2 hayat"n#an 24irvOna2ya la!"yor. Yo'a0n"n (*el bir "st"laha sahip ol# % n ve riya*et yapt"%"n" '(r)yor *. 9ayvan"n boyn na v r lan 2yo%2 <boy n# r k= ile ayn" k(kten 'elen 2Yo'a2 ve 2coki2 ayn" *aman#a k rt l ! etkenlerin#en ol# % n '(r#)%)m)* b kelime bira* #aha a6"klanmaya m hta6t"r. Deniyor ki& 2kOremO2#an& 2samsara2#an k rt l p& 2nirvO+na2ya la!mak i6in m tlak h)rriyet ve her!eye kar!" isyan i6in 2yo%2 alt"na 'irmemi* 'erekir. 3 n n& itaatla <ama yaln"*ca itaatla= isyan e#ilebilir& itaatla k rt l ! b l nabilir& (*')rl)%e la!"labilir& #iyen ilerici #)!)ncenin ayn"s" ol# % n '(r)yor *. 9an'i itaatlaY A%ilimlere itaat& *ora ve alt"na itaat hayatta insana hakim olan ve insan" *in#ana 6eken her ')ce itaat bir& esaret ol# % n#an ayaklanarak isyan e#ip& h)rriyeti el#e etmek 'erekir... Ama nas"lY >taat ile... Ama han'i itaatY 3oy n# r k alt"na 'irmekle... >nsanV boy n# r klar"n tahakk)m)n#en k rt labilir. 9an'i boy n# r klaY 9an'i itaat ileY : tlak hakikat"n

<>2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

h)k)mlerine& ebe#Cli%in yasas"na itaat. Al"nya*"s"na& #)nyaya e'emen k #retten #o%an kan nlara.

8 kan nlar"n ke!1i& o ira#eye itaat ve *)h#V insan" 2samsara+#an ve 2kOremO2#an <yani #i%erlerine k ll ktan= k rtar"yor. 3 y)*#en insan <b yalanc" ben= b a!amalar#a v)c #a hakim olarak ebe#C hakikata la!abilir& #)nya b)t)n)n#e bir par6a olabilir. 3 b)y)k mirac"& i6in#e 'er6ekle!tirebilir. Yani 1ert ken#i i6in#e varl"k Olemi (l6)s)n#e b)y)kl)k b labilir. 3 ihtiya6 # y lan ila6t"r ki& bat"y" s)rekli ken#ine 6ekmi!tir. 8ysa bat" b)t)n b ')6leri el#e etmi!tir. Makat (*)n#e karanl"k& pislik ve kok !m !l % ta!"mak s retiyle...

)%?%C? DF93 *Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
Rahman ve RahCm olan Allah0"n a#"yla. Unceki ot r m#a Ne#a #ininin 6ok 'enel esaslar" hakk"n#a kon !m !t m. ?enel esaslar #eyi!im& Ne#a #ininin bir6ok meselesini hen)* anlatmam"! olmam#an#"r. Anlatmay"!"m ise b n#an sonra <yani 23 #a2#an s(* etti%imi*#e= ken#ili%in#en o meseleleri ayr"nt"lar"yla ele alaca%"m"*#an#"r. @)nk) 3 #a Ne#a #inin#e bir re1ormc # r. Yani 3 #a 9int0te yeni bir #in k rm ! #e%il& #aha 6ok 9int0te bir "slahat6" ve re1ormc kon m n#a#"r. Ken#i ekol)n)& 9int #ininin& Ne#O0n"n temel ilkelerine ba!l"ca emirlerine #ayan#"r"r. Ne#O0y" tan"mak ister isteme* bi*i ve#a #ininin temel esaslar"n" ir#elemeye '(t)recektir. Ne#a #inini #e al"rken& b #inin #ayan#"%" temel savlar" anlatmakla yetinmem b y)*#en#i. Yine #e b temel esaslar"n herbirini (*etle anlatm"!t"k. 3 #ay" tan"ma& son #erece Unemse#i%im& # yarl" ol# % m bir kon # r. Daima b)y)k bir #)!)nce& !a!k"nl"k ve heyecan i6in#e olm !& hep ken#imle 6eli!mi!im#ir b kon #a. @)nk) # y' lar"m a!"r" bir !ekil#e 23 #a2n"n s(yle#iklerinin etkisin#e kalm"!& akl"m ise tam tersine !i##etle ona kar!" 6"km"!t"r. 3 y(n#en ken#i ken#imle s)rekli sava! halin#eyim...

<>1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 #an"n #)nyas"na #alma#an (nce& ! an#a s nmak iste#i%im birka6 (nemli te* var#"r. 3 nlar& #inler tarihine& belki 'enel anlam"yla insan"n #)!)nce tarihine& hatta insan hayat"n"n #e%i!im tarihine ili!kin sor nlar"n temelini ol !t rmakta#"rlar. 3 & iki )6 sene#ir )niversite#e #inler tarihi kon s n#a ver#i%im #ersler son c n#a var#"%"m bir #)!)nce#ir. Ancak si*ler b n yeni bir teori olarak al'"lamal"s"n"*V 2b # r& b n#an ba!kas" #e%il2 t)r)n#en bir inan6 olarak #e%il. @)nk) 2b # r& b n#an ba!kas" #e%il2 anlam"na 'elen s(*ler 'enellikle pek sa%lam #e%il#iler. @)nk)& herkesin s(yle#i%i her '(r)! ve anla#"%" her!ey i6in& 2b # r& b n#an ba!kas" #e%il#ir2 #emeye hakk" yokt r. Ancak& 'ayb kayna%"na ba%lanm"! ve s(*lerini o kaynaktan alan kimseler b(yle s(*ler s(yleyebilirler. Kesinlikle ve yakinen ! n #iyebilirler: 23 # r b n#an ba!kas" #e%il#ir.2 Ş(yle ki& pey'amberler b(yle s(*ler s(ylemi!ler ve hi6bir pey'amberV ben b(yle #)!)n)yor m...2 23(ylesi #e #o%r olabilir...2 2Ş an#a b(yle #)!)n)yor mV iler#e bir 'er6e%e ya #a #aha iyi bir teoriye rastlayabilirim #e2 'ibi s(*ler sar1etmemi!tir. Avet& 1ilo*o1lar b(yle s(yler& pey'amberler #e%il. Eey'amberler#en ba!ka& hakka y' n olarak& !airlerin& bil'inlerin& 1ikir sahiplerinin& ya*arlar"n& #)!)n)r ve Olimlerin hepsinin b tar*#a& b anlam#a s(* s(ylemeleri 'erekir. Anatole Mrance0"n bir s(*) var& hi6bir *aman on n tmamak 'erekirX.. 23i* 'ayb kayna%"yla ili!ki k rm ! ki!iler #e%ili*2 #er. Yine #iyor ki: Zlim& 2ben biliyor m2 ile 2ben san"yor m2 aras"n#aki 1ark" bilen kimse#ir. Dikkat e#in& b 6ok (nce bir tObir#ir. Avet Olim 2biliyor m2 ile 2san"yor m2 aras"n#aki 1ark" bilen ki!i#ir. 3 (l6) Olim ile cahil aras"n#aki 1ark" #a belirler. $ahil hep !(yle #er: 23 kon b(yle #e%il#ir& !(yle#ir2. 23 k(t)& o ')*el#irV b hak& o bOt"l#"r2. 23 k(t) a#am& o iyi a#am#"r2. 3 cahilin a6"klama ve i*ah tar*"#"r. Ama Olim !(yle #er: 23ir nokta#an& bir a6"#an b kon b(yle#ir. Di%er a6"#an ise !(yle#ir.2 23 itibarla 1alan kon hakk"n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<><
#a !(yle bir h)k)m 6"kar"labilir. Ama #i%er bir itibarla& ba!ka bir h)k)m.2 3aremler& 2b a6"#an ve o a6"#an& b sebepten ve o sebepten2& 2b itibarla ve ! itibarla2 !eklin#e inip 6"kar& veya Anatole Mrance0"n #eyimiyle 2san"yor m2 2biliyor nN0 n yerine k llanmak ancak insanca yor m n i1a#e bi6imi ol# % 'ibi bil'in olman"n '(ster'esi#ir #e. Al"!"lm"! insanlar aras"n#a sa#ece cahiller& m tlak& s"n"rl" ve #on k ka1al"#"rlar. $ahil i6in her!ey #aima& 2b # r& b n#an ba!ka bir!ey #e%il#ir2 olm !t r. Rihniyetleri 'enellikle& m hakkak& belli ve kesin#ir. @)nk) (mr) boy nca hi6bir *aman ken#i '(r)!)n) yenileme # r m olmam"!t"r& k la%"na

yeni bir s(* la!mam"!t"r. Ken#isin#e yeni bir 1ikir #e (n plana 6"kmam"!t"r. 9i6bir *aman #a 6"kmayacakt"r. Rira te1ekk)r& te#bir& 1ikri #e%i!me& '(r)! #e%i!imi& bilahare yeni#en '(*#en 'e6irme& her ')n yeni bir s(*e sahip olma& her *aman eski s(*leri yeni#en #e%erlen#irme& iyi veya k(t) yapma 'ibi !eyler hareketli& canl" ve yap"c" beynin (*elliklerin#en#ir. Donm ! beyin& sabit kal"p ve sabit kapsamlarla #ol # r. Umr)n)n son na ka#ar #a onlarla me!' l ol p sarho! 'e*er. 5on n#a #a onlarla (l)r. Raten onlarla #o%m !t r. U%renciyken s"n"1ta bir kon1erans ha*"rlam"!t"m. 5osyolo'lar"n 2sosyal s"n"12 kon s yla il'ili topla#"%"m '(r)!lerini aktarm"!t"m. 3 ne#enle birka6 teori#e #e sosyoloPinin #)nya 6ap"n#a b)y)k !ahsiyetlerin#en biri olan )sta# ? rvich0in #)!)ncelerine #ayanm"!t"m. Kon1erans"n bitimin#e: 23 anlamlarla ve b ibarelerle nakletti%in teoriler kimin#ir2 #iye sor# . 3en 29ayret& si*in ken#ini*in2 #e#im. 29ay"r& benim #e%il2 #e#i. 3en !a!k"nl"kla kar"!"k bir sevin6le #e#im ki: 23en onlar" si*in kitab"n"*"n ! ! ... say1alar"n#an not alm"!t"m& <ken#i ken#ime& 2ya!lanm"!& herhal#e onlar" n tm !2 #iye #)!)n#)m=. Tekrar sor# : 29an'i tarihli bask"s"n#anY2 #e#i. BG.H+.- y"l"2. 23i* !im#i han'i y"l+ #ay"*Y2. 2/L+/B2 #e#im. De#i ki: 23en !im#i /L+/B y"l"n#a ya!"yo+r m ve sen hOlO b s(*lerin bana ait ol# % n s(yl)yors n. 3il+

<>=
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

<>>
men 'erekir ki onlar benim .H+.- y"llar"n#aki '(r)!lerim. 3en ! an#a .H+.- y"llar"n"n ? rvich0i #e%il /L+/B y"l"n"n ? rvich0iyim. 8 y"llar#aki s(yle#iklerim art"k benim s(*)m #e%il. 3en b BK+B. y"l *ar1"n#a (lme#im ve ya!a#"m. A%er tekrar o y"llar#aki s(*leri s(ylersem o *aman !im#iye ka#ar bo! na ya!am"!"m #emektir.2 3 & bir topl m#a& bir *ihin#e& ilmC bir 6evre#e 1ikir hareketinin '(ster'esi#ir. Ne b # r mla #a ancak (v)n)l)r. 3 t ha1 hat"rlatma#an sonra& ben on n hareketli bir Olim ve canl" bir #)!)n)r ol# % n (%renmi! ol# m. 9alb ki ta!la!m"! ve #onm ! bir topl m#an biri: 23enim yirmi y"l (nce bir teorim var#"& ama !im#i o teorimin #o%r olma#"%"n"n 1ark"na var#"m2 #erse& on n b s(yle#iklerini el#en ele& a%"*#an a%"*a #ola!t"r"rlar. 3ir ')n kon !malar"m aras"n#a bir kon #an bahse#iyorken bir hat"rlatma#a b l n# m. De#im ki: Malanca kon yla il'ili ya*#"%"m kitab" yeni#en '(*#en 'e6irip '(r)!lerimi yenilemek istiyor m. @)nk) o kon hakk"n#a ol# k6a yeni s(yleyeceklerim var. Daha evvel ya*#"klar"m"n 6o% n art"k eski say"yor m. @ok 'e6me#en& b s(*leri i!iten ba*"lar"n"n el ve ayaklar" t t !t . Ken#i i! ')6lerini bir kenara b"rakarak me!h r #eyimiyle 2ayakkab" ve k)lahlar"na yap"!t"lar2 .. 8n n b n n yan"na 'itti+ lerV 24e ot r yors n *YX Malanca !(yle !(yle kon !m ! emin ol n * ki b n ken#isi s(ylemi!2 #e#iler. Avet ben s(yle#im. Ancak s(yle#iklerim 1ikirlerim#en herhan'i biriy#i. Daha (nceleri si*in #e # y# % n * #i%er s(*lerim 'ibiX 3 ne #emektirY 3 & #i%er her insan 'ibi ve ba!kaca herkesin yapabil#i%i 'ibi ben #e et)# e#iyor& ok yor& #)!)n)yor m #emektir. 9akikati el#e etmek i6in ara!t"rma ve ok ma#a yetersi* #avranm"yor m. 9er yer#en ve her #in#en ve herkesin #ilin#en asla taass ba (#)n verme#enV kavim ve 1"rka veya #in taass b ne#eniyle bir hakk"& haks"*l"k haline 'etirmiyor m. 3ir 'r ba veya bir topl l %a
..+ Mars6a bir #eyim olan b i1a#e& haber merakl"lar"n"n # y# klar"n" ba!kalar"n A la!t"rmak i6in aceleyle yerlerin#en 1"rlay"!lar"n" anlat"r. <Re#akie e#en=

ba%lanma a#"na& haks"*" (ne 'e6irmiyor m. Ama hata ve s)r6menin '(r)lebil#i%i her *ay"1 insan 'ibi& ben #e ken#ili%im#en bir!eyi anla#"%"m#a haliyle b bir k ram (l6)s)n#e olacakt"r... 25an"yor m2& 2tahmin e#iyor m2& 2var say"yor m2& 2ihtimal veriyor m2 (l6)s)n#e. 3 a6"#an s(yle#i%im her her!eye 2k vvetli bir ihtimal veriyor m2& 2kesine yak"n bir ihtimalle b(yle#ir2 #iyor m. 5on n#a& s(yle#i%im !eyin kab l e#ilmesin#e b n#an 1a*las"n" #a beklemiyor m: 3 # r m#a itira* e#ilmesi #e m)mk)n#)r. 2:)mk)n ve m htemel b>r na*ariyenin ne 1ay#as" var#"rY2 veya& 2sonra#an yanl"! ilOn e#ilmesi ihtimali olan !eyleri ni6in (%renelimY2 #enilebilir. $evab"m !(yle: >nsanl"%"n takip etmek *or n#a ol# % tek yol b # r... 9atta vahiy kelimeleri )*erin#e ara!t"rmalar#a b l n rken #e b y(ntemi k llanmak 'erekir. R>ra bi* Nahiy Kitab"0n"n <K r0On= Oyetlerini& 2b # r& b n#an ba!kas" #e%il#ir2in kayna%" olarak anlarken yine ken#i anla#"%"m"* (l6)#e 2san"yor m ki b Oyetin anlam" b + # r2 #emek 'erekir. 23 !ekil#e anlaman"n #o%r ol# % n san"yor m.2 23enim na*ar"ma '(re

K r0On b(yle bir!ey #emi!tir2 #emek 'erekir. Dolay"s"yla K r0On0"n ken#isin#e& on anlaman"n s"hhati ve ara!t"rmac" insan"n hakikatlar" kavramas" y(n)n#en& anla#"klar"n" tekrar ba*en anlay"!larla #ikkatlice kar!"la!t"rmak i6in 2ben san"yor m2& 2var say"yor m2& 2'(r)!)m b # r2 neticesine '(t)recek h)k)m ve hikmetler 6okt r. A#am"n biri bir kitap ya*m"!t". 8 ka#ar bo! ve 1ay#as"* bir kitapt" ki& 'er6ekten e%er bo! la1 ya*ma i6in 4obel U#)l) kon lsay#"& b kitap bir#en birka6 (#)l al"r#"<X= A#am kitab"n" ya*#"ktan sonra ken#isine (v')l) tak#imler ya*s"nlar #iye ona b na verir#i<X= 3 tar* kitaplar"n s)re'elen bir al"!kanl"kla 'enel#e (nemli !ah"slar"n (v')lerine ihtiya6lar" var#"r. 3a*"lar" (v') ve tak#im ya*maya& c(mert6e methiyeler#e b l nmaya (nce#en ha*"r#"rlar. 5a#ece ya*ar ve kitab"n ismi& ha*"rlam"! ol# klar" metin#e bo! olarak # r yor. 9a*"r (v') metnine ya*ar"n ve kitab"n a#"n" ya*arak kon y halle#iyorlar. 3 & ama6la ona m)racaat ettiklerin#e #e problem an"n#a 6(*)mlenmi! olmakta<X=

K,/
Dİ%MF9 "@9İ8U

Tesa#)1en arka#a!lar#an biri b maksatla ken#i kitab"n" 'etirmi!ti. 8na #e#im ki: 23enim '(r)!)me '(re 6ok k(t)X2 K"*arak #e#i ki: 23eye1en#i& ne #iyors nY 3 kitapta 6ok say"#a rivayet var& ha#is var& K r0On Oyeti varX2 3a!ka bir arka#a!"m cevap vermeme 1"rsat verme#en ona #e#i ki: 2K(t)l)%) #e b yaX @)nk) b Oyetler ve rivayetler kitap metninin #"!"n#a ken#i ba!lar"na *aten iyi#irler. Ancak sen onlar" b ra#a k(t) bir # r m#a ser'ilemi!sin. A%er b)t)n kitap ken#i s(*lerin olsay#"& #aha 1a*la tahamm)l e#ilebilir#i...2 3(ylece& herkes bir s(* s(yler #e sonra on nla beraber birka6 Oyet ve rivayet s"ralarsa s(yle#ikleri #o%r lanm"! olmayacakt"r. 3 t)r !eyler& #o%r l % na kesinlik ka*an#"ran (l6)ler ol !t rma*. 9er ne ka#ar b k"yasa '(re Oyet ve rivayetler 'etirsek bile Oyetleri #e rivayetleri #e #o%r anlamam"* 'erekir. 3 i!te& #aima hata ve yanl"! ihtimali var#"r. 3 n n i6in Şia me*hebin#e <Ali0nin Şias"0n#a= ! esas b)y)k bir ilmC k ral#"r: 2>sabet e#en i6in iki sevap& hata e#en i6in bir sevap var#"r.2 Din i!in#e ara!t"rma yapan ara!t"rmac"& e%er hakikata la!"rsa ona iki sevap var#"rV hataya #)!er ve y(ntemi yanl"! ol rsa yine m)kO1at olarak ona bir sevap var#"r. A%er #o%r s(ylerse iki m)kO1at: 3iri 1ikrC e*iyet& #)!)nce ve ara!t"rmaya say'" i6in& biri #e son 6ta hakikata var#"%" i6in. Ara!t"rmac" ol p e*iyet 6ekmi!& #)!)nm)! 1akat yanl"! son 6 alm"! olan #a yine bir m)kO1at var#"r. Ara!t"rman"n ken#isi i6in bir m)kO1atV velev ki s(yle#i%i yanl"! bile olsa. 3 '(r)!& 2Malancalar"n s(*) yanl"! ol# % i6in& yery)*)n#en silinip yok e#ilmeli#ir2& #iyen kimselerin '(r)!lerin#en 6ok 1arkl"#"r. 3(yle #iyen '(r)!& IslOmC ve Şii '(r)! #e%il#ir. 5(yle#i%im ve b ra#a #a 'e6en anlay"! b)t)n insanl"k tarihinin ortaya koy# % bir netice#ir. 3 'er6e%i tamamen i*ah e#eme*sem #e y)*#e y)* #o%r ol# % na eminim. ?e6mi!teki kon !malar"m"n birin#e b kon n n son #erece hassas ve #erin ol ! n#an s(* etmi! olmamla beraber b ra#a yeni#en bir #ers atmos1eri i6in#e ir#elememi* yerin#e olacakt"r san"r"m.
Dİ%MF9 "@9İ8 3"?

>nsanl"k tarihini incele#i%imi*#e 2sembollerin birbirine yakla!mas"2 isimli sosyoloPik bir kon n varl"%"n" '(rmekteyi*. U*ellikle D rkheim i##ialar"n#a #a b kan na s"k6a ba!v rmakta#"r. 5osyoloPi#e 'enel olarak kan n ne t)r bir y(ntemle 6"kar"l"rY

D rkheim #iyor ki: 2Kan nlar"n ortaya 6"k"!"2 semboller aras"n#aki yak"nla!ma2 esas"na '(re#ir. Asasen 1i*ikte #e& tabii ilimler#e #e # r m b(yle#ir.2 4e #emek yaniY 5(*'elimi& )*)nt) ve s"k"nt" hali& s)rekli y)* k"*armas"& '(*ler#e # r m #e%i!mesi& a#alelerin kas"lmas"& y)*#e 6(k)nt) veya y m !ama ile i6 i6e#ir. 3 #(rt+be! i!aret birbirinin ben*eri#ir. Uyle ki be!ten #(r#) bir ara#a '(r)n#)%)n#e& 2be!inci i!aret #e ol ! p ortaya 6"kar2 !eklin#eki bir son ca kolayca varabiliri*. Yani bi*im veya ba!ka birinin kar!"s"n#a # ran ve halin#e 6(k)nt) olan bir kimsenin sesi ans"*"n ha1i1le!ir& y)*) y m !ar ve mahc p ol r& ba!" (ne #)!er& '(*leri (*el bir hale b)r)n)r& s rat" #a k"*ar"rsa bi* #e t)m b nlar#an yola 6"karak bir bilinme*e #o%r i* s)rebilir& netice olarak #a bir h)kme varabiliri*. 3 h)k)m #e ! ol r: Kork veya tanma.. 3 & #(rt alOmetten belli#ir. 3 #(rt i!aret& art"k bi*ce bilin#i mi& be!inciye i* s)r#)rebiliri*. 3 bi*im i6in bir bilinme*ken on 2yakla!ma kan n 2 esas"na '(re ke!1e#ebiliri*. @)nk) b be! i!aret& #aima birlikte ol# klar"n#an )6 veya #(rt tanesini bir ara#a '(r#)%)m)*#e #(r#)nc) veya be!inciyi #e tan"mlayabiliri*. Tarihin '(*)yle '(r#)%)m)*& tan"#"%"m"* her topl m #aima belli bir a!amaya la!"nca l)ksperestli%eV #eb#ebeye& isra1a& ayya!l"%a y(nelmekteV ')n)n) ')n etmek s retiyle a!"r"l"k yol na #)!mekte#ir. 3 kan n #o%r lt s n#a Y nan& Roma& @in& 9int ve IslOmC topl ma ka#ar b)t)n topl mlar" incele#i%imi*#e a!"r" l)ks& isra1 ve sav r'anl"ktan sonra onlar" bekleyen akibetin y"k"lma& par6alanma& 6(k)! ve #a%"lma ol# % n '(r)yor *. 3 na '(re& tarih boy nca& l)ks ve y"k"lma birbirini takip e#en iki hakikat ola'elmi!tir. 3 !ekil#e& topl mlar"n hayatlar"n#a l)ks ile bo* lma aras"n#a bir ka6"n"lma*l"k ol# % yani birinin

<>/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

#i%erini #o% r# % 'er6e%i sosyoloPik bir kan n olarak ortaya 6"km"! ol yor. 3 kan na '(re l)kse #)!k)nl)%)n il'i '(rmeye ba!la#"%" her topl m#a # r' nl k& y"k"lma ve #a%"lma an" yakla!m"! #emektir. 9atta tan"ma#"%"m"* ve # r m n bilme#i%imi* bir topl m hakk"n#a # r' nl k ve y"k"lman"n '(r)lmeye ba!la#"%"n" # yarsak b kan n 'ere%ince a#" 'e6en topl m#a l)kse a!"r" #)!k)nl)%)n& ayya!l"%"n yay'"n ol# % n bilimsel bir '(r)! olarak ileri s)rebiliri*. Rira l)ks ve y"k"lma birbirinin ayr"lma* par6as"#"rlar+ 3 i!aretler birbirine ba%l"#"rlarV birbirine yakm olarak ortaya 6"karlar. 3 son ca var#"ktan sonra birlikte ortaya 6"k"p& birlikte yok olan iki i!aretin nas"l yok ol# klar"na #air ba!ka bir kan n n varl"%"n" 1arke#iyor *. 5onra a!"r" l)ks son c # r' nl k ve #a%"lmaya ya #a # r' nl k ve #a%"lma son c a!"n l)kse #)6Or olm ! topl m n yerine beraberin#e bir yan"!& bir #evrim ve yeni#en yap"lanmay" 'etiren yepyeni bir topl m n mey#ana 'el#i%ini '(r)yor *. 3 merhale#e& topl m& y)kselme& ilerleme& k vvetlenme& 'eni!leme ve 'en6le!me halin#e#ir. 3 ra#a art"k l)kse ve s)se #)!k)nl)k& ayya!l"k& ')n)n) ')n etme yokt r. @)r)m)! e%lence batakhaneleri yokt rV sa#ece 6al"!ma& *ahmet 6ekme& *ahitlik& t)m 1ertler aras"n#a 1e#akOrl"%a y(nelme var#"r. 9atta *en'in ve servet sahibi kimseler bile *ahi#li%e ve sa#e ya!amaya il'i '(sterirler. 3 # r m l)kse #)!k)nl)k ile y"k"lma& sa#e ya!ama ile y)kselme aras"n#a bir ili!kinin ol# % n '(steriyor. 4e t)r bir ili!kiY 5ebep ve son 6 ili!kisi <3iri sebep #i%eri son 6=. 4etice#e her ikisi& birbirinin sebep ve son c # r. 3irbirlerini etkilemekte ve birbirlerin#en etkilenmekte#irler. 8 hal#e iki veya #aha 1a*la alOmet aras"n#aki sebep ve son 6 ili!kisinin topl m#a& her *aman birlikte ortaya 6"k"p birlikte orta#an kalktıklarını s(yleyebiliri* ve bi*& b nlar#an birin#en veya ikisin#en yola 6"karak ka6"n"lma* son 6lar" olan bir sonraki i!arete varabilir veya on n mey#ana 'elece%ini Unce#en '(rebiliri*. Ş an#aki kon m * olan #inler tarihin#e& #i%er kon lar#an 6ok b kon y & 'enel bir varsay"m !eklin#e a6"klamak i6in 'erek bir #ers olarak 'erekse b)t)n #inlere bir 'iri! olmas" bak"m"n#an (rnek sa#e#in#e anlat"yor m.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<>0
Tarihte be#evi #inler #(nemini a!t"ktan sonra <ki b nlar#an 'e6en #ersler#e (*et olarak bahsetmi!tim= b)y)k topl mlar"n ve k)lt)rlerin tarihin#e 6ok (nemli bir #(nemin ve 2b)y)k #o% !lar2"n yakla!t"%"n" '(r)r)*. 3 anlam#a @in0#e iki b)y)k pey'amberin 6"k"!"na !ahit ol yor *. ., Aralar"n#a bir nesillik s)re ka#ar *aman 1ark" var#". 3iri 21er#iyet6i2 olan ;ao+Ts #i%eri #e ken#i sele1inin aksine 2topl mc 2 olan Kon1)6y)s0t)r. Tarihin ya*#"klar"na '(re Kon1)6y)s& (mr)n)n son #emle+rin#eki ;ao+Ts 0n n hi*meti ile m)!erre1 ol# . 3 & onlar aras"n#a bir nesillik& yani ot * sene ka#ar bir *aman 1ark"n"n ol# % n '(steriyor. ;ao+

Ts :.8. ye#inci& Kon1)6y)s ise alt"nc" as"r#a ya!am"!. 9int0te #e& #)nya 6ap"n#aki en yay'"n #inler#en bi+
.,+ TarihC& sosyoloPik kavram"yla pey'amberV >slOmi kavram"yla #e%il. IslOmC "st"lahta A#em <a.s.=0#en 9alem0)l Anbiya 9*. : hamme# <s.a.v.=0e ka#ar olan ilOhi el6ilere pey'amber a#" verilmekte#ir. 3 nvan& 9alil >brahim <a.s.=0#en (nceki ve sonraki Anbiya silsilesine tahsis e#er. 3 y)*#en >slOmC terminoloPi#e b nlar" 2nebi2& #i%er #inlerin k r c lar"n" #a 2m)tenebib2 olarak isimlen#irmi!ler#ir. 29 #a2n"n <9al"lar anlam"n#a #e%il= 2Allah2 anlam"n#a olmas" 'ibi b ra#a o #ersle il'ili sosyoloPik kavran"lan k llan#"%"m *aman ! noktan"n #aima hat"r#a t t lmas" 'erekir. :eselOV 29int Tanr"larY #e#i%im *aman b n n #evam" ! # r: 23en o tanr"lara inanm"yor mX2 Ama her #e1as"n#a #a 23en o tanr"lara inanm"yor m2 #iyerek hat"rlatma#a b l n rsam b hem bo! bir telkin& hem #e beyh #e ve ')l)n6 bir i! ol rX 3(ylece her *aman 9int& @in& >ran pey'amberleri #ersem& beraberin#e 23en#eni* onlar"n #inin#en #e%ilimX2 'erece%ini #e s(ylemi! ol yor m 3 kon #aima parante* i6in#e& a6"klama ve #ipnot !eklin#e var#"r& art"k on her #e1as"n#a tekrarlaman"n bir anlam" yokX 3a*"lar" 2Tanr"lar2 #eyimini k llanmamam 'erekir& #iyerek beni tenkit etmi!ler: 2@)nk) <9Q#a= Tanr" bir tane#ir& bOt"l"n mab tlar" ise Tanr" <9Q#a= #e%il#ir.2 9alb ki Mars6a a6"s"n#an 29 #a2& 2>lah2 anlam"n#a#"r& >slOm anlay"!"n#aki ba!"n#aki har1+i tari1le <eli1+ lam= 2e!si* ve ben*ersi* ilah2 anlam"na 'elen 2Allah2 anlam"n#a #e%il. 9em t)m #inler a6"s"n#an #a K r0On0#a #a <Olihe= olarak 'e6en kelime 2Tanr"lar 29 #ayan2la e!anlaml" k llan"lm"!t"r. Asasen& bir k)lt)re& #ine& tarihe ve e1saneye U*') bir kelime veya kavram" k llanmak ona inan"l#"%"n"n #elili #e%il#ir. :esela bi* #aima hayaletten s(* e#eri*. Kon m Y& ona inanc"n nas"l ortaya 6"kt"%"#"r. 3 kavram ne#ir& inananlar"n *ihnin#e nas"l !ekillenmi!tirY 9an'i (*elliklere sahiptirY 3 s(*& bi*im hayalet0e inan#"%"m"*"n #elili #e%il#ir. 3elki b & ilmC ve tarihC bir kon # r. 3 n #e1alarca s(yle#im& bir #e1a #aha s(yl)yor m Rarars"* i!ler#e b)t)n b vesveseler niyeY A%er t)m #inC sor ml l klar#a b hassasiyetler '(sterilsey#i& Imam+" A*am0"n * h r na asla ihtiya6 kalma*#". 4i6in sa#ece be#ava& masra1s"* ve tehlikesi* i!ler#e hassasiyet '(steriliyorY 3irinin 6oc % Ulm)!t) sor# V A& benim !im#i ne yapmam 'erekirY Demi!ler#i ki: 2Ya yemek ye#ir veya hatim in#ir02 2?)*elX Y)* hatim #e in#iririmX2 #e#i. 3/# Dİ%MF9 "@9İ8İ

rinin k r c s olan 3 #a :.U. alt"nc" as"r#a ya!am"!t"r. Alt"nc" asr"n sonlar"& be!inci asr"n ba!lar" <! an#a 3 #a0y" takip e#enler& herhan'i bir #ine ba%l" olanlar aras"n#a en b)y)k 'r b ol !t r rlar=. >ran0#a bilinen bir #inin k r c s olan Rer#)!t #e :.U. ye#inci asr"n ba!lar"n#a ya!am"!t"r. U*ak Do% 0#a <yani @in0#en ba!lay"p 9int0e& ora#an >ran0a var#"%"m"*#a= #o% n n 6ok n)1 *l ve etkin #inlerinin k r c s olan b)t)n pey'amberlerin :.U. alt"nc" ve ye#inci as"rlar#a ortaya 6"kt"klar"n" '(r)r)*. 3 nlar yirmi+ot * sene aral"kla& 'er6ekte birbirlerine 6a%#a! olarak ortaya 6"km"!lar ve Aski D)nya0n"n b)t)n #inlerini k rm !lar. Di%er bir hamleyle& >ran0#an Y nan0a 'e6iyor *. Y nan0#a pey'amber ben*erlerini& bil'eleri ve Y nanl"lar yan"n#a #o% l pey'amberlerin itibar ve haysiyetine sahip ve onlar"n takip6isi # r m n#aki ahlak ve hikmet (%retmenlerini '(r)yor *. 5ok+rat ve #i%er 1ilo*o1lar& ye#i bil'ilerV #(rt& be!& alt" ve ye#inci as"rlar#a Y nan0#a ya!am"!lar#"r. Yani 3 #a& Kon1)6y)s& Rer#)!t ve ;ao+Ts 0n n ortaya 6"k"!lar"n#an bir iki as"r sonra. @)nk) Y nan me#eniyeti& birka6 as"rl"k k"sa bir mesa1e ve 'ecikmeyle 9int& @in ve Iran me#eniyetin#en sonra#"r. 5okrat ve ben*erlerinin Do% pey'amberlerine '(re bir veya iki as"r 'ecikmeyle ortaya 6"kmalar" b mesa1eyi i*ah e#ebilir. <3 mesa1e 6"karmak iste#i%imi* 'enel k ralla 6eli!me*=. 3(ylece #e #)nyan"n en b)y)k #inC ve ahlOkC ekollerinin k r c lar"n#an Do% 0#a& 3at"0#a ve b)y)k me#eniyetler#e birbiriyle 6a%#a! ol# klar" ortaya 6"k+ makta#"r. 3 yak"nla!ma bir tesa#)1 olama*. @)nk)& d"nyanın b)t)n #inC& 1else1C ve ahlOkC ekollerini incele#i%imi*#e <bir istisna#an ba!kaV #aha sonra b istisnay" anlat"p inceleyece%i*= sahip ol# % m * be!& alt" onbin senelik #)!)nce ve anlay"! tarihi boy nca ilk k r c lar"n Do% ve 3at"0#a ve birbirleriyle k)lt)rel ili!kiler b l nmayan topl mlar#a birka6 sene& en 1a*la bir as"r aral"kla ortaya 6"kmalar" tesa#)1 olama*. 4i6inY 3 n n bir sebebinin olmas" 'erekme* miY Kanaatimce #)nyan"n b ?nemli 1ikrC ve #inC li#er ve k r c lar"n"n ortaya 6"k"!lar"n" a6"klayan
Dİ%MF9 "@9İ8İ 3/1

tek !ey& #erin ve b)y)k bir sosyal ol' olabilir. 3 #(nemler#e hem #o% topl m & hem bat" topl m ken#i sosyal #e%i!imlerin#e al#"klar" yolla b sosyal ol' ya ve b ka6"n"lma* s)rece 'elmi!ler#ir. 5onra b sosyal ol' yla b (*el tarih s)reci aras"n#a& b b)y)k #inC bi0setlerin olmas" bir yak"nla!maya ne#en olm !t r. Dolay"s"yla b)t)n b nlar aras"n#a bir sebep ve son 6 ili!kisinin varl"%"n#an s(* e#ebiliri*. 3enim anla#"%"m 1akat !im#ilik a6"klamaya imkOn b lama#"%"m kon b # r. 3 kon tarih boy nca #)nyan"n katetti%i ekonomik #e%i!im s)reci kon s # r. @)nk) tamamen m)stakil olan b kon n n a6"klanmas" i6in en a* birka6 'eni! ot r ma ihtiya6 var#"r. 3 sosyal ol' ve ka6"n"lma* s)re6 tarih boy nca& sosyal #)*en ve ekonomik sistemin temel alt yap"s"& esas etkeni ve be!erC me#eniyetin #e%i!mesinin sebebi ol p her y(n)yle k)lt)r& maneviyat& ahlOk ve ta+ rihe !ekil vermi!tir.

8 hal#e bilimsel tarih 1else1esi0nin belirtti%i ve ekonomik sistemin #erinliklerine k(k salmam"! ekonomik& sosyal ve tarihsel bir kaynaktan (teye #ayanan ve sosyoloPi#e ele al"nmayan bir hareket #"!"n#a b)t)n #inlerin ve topl msal yan"!lar"n ekonomik sistem esas"na '(re yor m yap"labilir. 8nlar aras"n#a sebep ve son 6 ili!kisi 1arke#ilebilir. 3ir topl m i6in#en 'elip& bir ekol& bir i#eoloPi& bir #in 'etiren& bir li#erli%i y)klenen kimseler& sosyal #)*enin ekonomik temeline #ayanmak *or n#a#"r. Ancak& ba!ka bir kaynaktanV ma##e (tesi yasalar#an beslenen& #)nya& tarih ve ekonomik sistem (tesin#e bir mesaP ta!"yan birinin& b (l6)ye '(re #e%erlen#irilmesi m)mk)n #e%il#ir. ?e6mi!te ve ')n)m)*#e m)lkiyet& s"n"1sal ve ekonomik #e%i!imler tarihin#e b)y)k bir olaya tan"k olmaktay"* 'e6mi!te bir#en bire ortaya 6"k"p insanl"%" ken#ine ba%layan& t)m insanC ili!kileriV topl m n !eklini tamamen #e%i!tirerek alt yap" ve )st yap"s"n" tamamen ba!kala!t"ran bir olay... 3a!kala!t"r#"%" insanl"%" son 6ta b(len& ili!kileri insanca veya kabile ya!am"na (*') olmaktan 6"kar"p ekonomik rekabet ve #)!manl"%a #ayal" k"lanV al#atma& 1esat& 6eli!ki& h"rs& (6 alma& s(m)r)& istib#at& k(lelik&

<?1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

t %yan& isyan& yalan& y !t rma& bilimsel hileler ve as"ls"* 1else1eler y# rma ve ma##C 6"kar sa%lamak i6in sahte #inlere *emin ha*"rlayan b olay tarihin (*el m)lkiyet a!amas"na var#"%" ve (*el m)lkiyetin ol !t % #(nemlere #enk 'elmekte#ir. U*el m)lkiyet& tabiat"n ete%in#e tek par6a olarak& birlik halin#e& h)r ve m)re11eh ya!ayan kabileler#en ol !an insan topl mlar"n"n iki #)!man k t ba #(n)!mesine ne#en ol# . Kabile 'elene%in#e herkesin ortak ol# % sosyal alan#aki (*el m)lkiyete ili!kin kat"l"mc" tav"r& k rt ile k * n n ili!kisine ben*eyen iki *"t k tb n ili!kisine #(n)!t). Art"k biri #i%erini k(lele!tirmeye& #i%eri #e on#an intikam alma %ra!"s"na t t !t . 3 iki 'r b n #)!manca ili!kilerini takiben& her iki 'r pta ahlOkC hastal"klar ve binlerce 1esat mikrob ortaya 6"kt"V *ay"1 ve mahr m kalan 'r p intikamc"& y"rt"c"& h"rs"*& asi& #alkav k& me##ah& hi*metkOr& k(le veya !ak ol# . K vvetli 'r p ise *alim& al#at"c"& yalanc"& halk ve insanl"k #)!man"& '(*) #oyma* ve h"rsl" 2para biriktiren 1are2 haline 'el#i. ?it'i#e yeni *evklerin pe!ine #)!t). Daha 6ok mal ve alt"n biriktirmek i6in her 1"rsata #(rt elle yap"!t"& ihtiya6 # yma#"%" hal#e o ka#ar mal biriktirip ya%mala#" ki& b nlar ya!am" boy nca ken#isi i6in yeterli ol# % 'ibi& ken#isin#en sonra 'elecek nesillere #e yeter #e artar ol# . 5onra b nlar aras"n#a para'(*+l)k& alt"n& ya%ma h"rs"& *orbal"k ve bir t)r sa#i*m olan halka e*i+ yet etme ve onlara * lmetme hastal"%" belir#i. ?(r)yor * ki& insan (*el m)lkiyet a!amas"na 'elmekle 6eli!kiler& par6alanmalar& sava!lar& ahlak bo* kl klar"& tanma*l"klar&& ac"mas"*l"klar& katliamlar& al#atmalar& al6akl"klar& k rtla!malar& koy nla!malar ve tilkile!meleri #e #o% rm !t r. Topl mlar"n #e%i!imi s)recin#e& me#eniyetin 'eli!mesi oran"n#a k)lt)r seviyesi& ')6lenme ve tabiata e'emen olma #)*eyi y)kseliyor& m)lkiyet k vvetlen#i%i oran#a #a insan 'r plar" aras"n#aki 6eli!kiler ve ahlOkC bo* lma art"yor# . 4itekim ')n)m)*#eki me#enC )lkeler#e ahlOkC bo* lma& 'eri kalm"! )l+ keler#enV !ehirler#eki& k(yler#enV k(yler#eki )cra a!iretler#en #aha 1a*la#"r. A!iretler#e #e koy n s)r)lerin#en #aha 1a*la#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ 3/3

5onra& b kan n ve (l6)lerin a6"klanmas"yla herbiri #i%erini *or nl k"lan iki olay"n mey#ana 'eli! s)reci #e belli olmakta#"r. 3irinci olayV (*eC m)lkiyet #)*eninin 'eli!mesi#ir. 3 & elbette me#eniyet ve hakimiyeti artt"rarak rekabeti ol !t r# ve insan"n ha##in#en 1a*la tela!lanmas"na ne#en ol# . Daha (nce insan"n b)t)n serveti orman#an ve #eni*ler#en#i. ?)n#e bir #e1a ava 'i#erV bir av avlay"p 'elir#i. 3 n n #"!"n#a ba!ka bir i!i yokt . Ama !im#i& (*el m)lkiyet& senJet y"%ma h"rs" ve alt"n t tk nl % ol ! nca& 'ece+')n#)* 6abalamaya& #aha 6ok )retmenin yollar"m aramaya& ara!t"rmalar yapmaya ba!la#". 5on 6ta #a ba!kalar"n" i!in#e 6al"!t"rmay" becer#i. 3(ylece& ')6 artt"k6a servet #e artm"! ol# . Ancak bir #e b nlar"n *or nl bir son c olan ba!ka bir olay mey#ana 'el#i. 3 #a& ahlOk"n bo* l+ mas"& sap"kl"k& kaypak ili!kilerin ol !mas" ve insanlar aras"n#a #)!manca y(ntemlerle a#alet& e!itlik& kar#e!lik ve sev'inin orta#an kalkmas"y#". Topl mlar& b !i##etli sapma a!amas"na la!"nca& insan t)r)n) *eval ve 6(k)nt) ile teh#it e#en !i##etli r hsal hastal"klar onlar" ken#ili%in#en vah!i varl"klara #(n)!t)rmeye ba!la#". 3 n n son c n#a ba!ka bir # r m mey#ana 'el#iV topl m h"*la bir ol ! ma& bir #evrime& bir i#eoloPiye ve yeni bir hi#Oyete ihtiya6 # ymaya ba!la#". Topl m n b yeni ihtiyac"&

topl m n (*el m)lkiyet a!amas"na 'ir#i%i an#a ortaya 6"kmaktay#". AhlOkC 1esat #a& on nla ayn" *aman#a belirip *irveye varm"!t"& insanC ve sosyal ili!kilerin en k(t)s) olan ahlOk"n bo* lmas"& ken#ili%in#en !i##etli bir tepkiyi #o% r r. 3 tepki sosyal ili!kilerin "slah"& ahlOk"n "slah" ve s)rekli hayvanC a!ama#a # ran insanlar" k rtarmak i6in& 2lonesco2n n #eyimiyle 'er'e#ana #(n)!en veya 2Ka1ka0n"n i1a#esiyle 2#e%i!mi! insan2lan k rtarmak i6in#ir... 3 tepki& a*"k ta!"yan& soyl bir merkep !eklin#eki bir varl"%"& insanl"ktan *ak *ay"1 bir k * y & y"rt"c" bir k r# & "s"r"c" bir y"lan"& paraya tapan& ona ihtiyac" olma#"%" hal#e on y"%"p biriktirmekten *evk alan 1areyi k rtarmak i6in 'erekli#ir... ?(r)yor * ki b a!"r" sapma ve "*#"rapl" hastal"klar& b a!ama#an sonra ans"*"n insanl"%"n can"na m sallat ol p b ol m+

<?=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

s *l klar" mey#ana 'etirmi!tir. 3 nlar #a topl m n yeni bir #evrime& yeni bir hi#ayete& yeni bir i#eoloPiye olan ihtiyac"n" #aha #a h"*lan#"rm"!t"r. Dolay"s"yla b(yle bir ihtiya6tan #o%an istek ve tepki& b)y)k #inC ve ahlOkC mekteplerin k r c lar"n"n ve b)y)k li#erlerin ortaya 6"kt"%" #(nemlere rastlar. 3 ne#enle me#enC @in& 9int ve >ran topl mlar" #i%er topl mlar#an #aha erken m)lkiyet a!amas"na la!t"klar"n#an ve m)lkiyetin ken#isi #e #e%i!menin ve !im#iki me#eniyetin ol !mas"n"n ayn" *aman#a ahlOkC bo* lma& #)!manl"k& tecav)*& b nal"m ve insanC ili!kiler#e sapman"n ba!l"ca 1akt(r) ol# % n#an <sava! 1akt(r) 'ibi= tamamen s"n"1sal me#eniyetten #o%an sosyal ve ahlOkC b nal"ma& yani (*el m)lkiyetin son 6lar"na mahkQm ol p b)y)k bir "slah ve ahlOkC ayaklanmaya 'ebe ol# lar. 3 topl mlar"n tarihin#eki b)y)k #inC mekteplerin ortaya 6"k"!" i!te b #(nemlere rastlamakta#"r. Ama Y nan topl m & iki )6 as"rl"k 'ecikmeyle me#eniyetin b a!amas"na ve m)lkiyet b hran"na la!m"!t"r. Rira me#eniyet :.8. ye#inci& alt"nc" as"rlar#a hen)*& Y nan0a 'itmemi! ve M"rat0la Dicle aras"n#aki :e*opotamya ile :"s"r s"n"rlar" i6in#e#ir. 5onralar" ?irit a#as" ve #i%erleri yol yla Y nan0a #a 'e6mi! ve o )lkenin hayat #)*enini& me#eniyet ve k)lt)r)n)& )st #)*eye 6"karm"!t"r. >ki as"r sonra #a& ilerlemi! >ran& @in ve 9int seviyesine la!m"!t"r. >!te b #evre#e ahlOkC hareketleri ve #o% ya ben*er 1ikrC& 1else1C #o% !lar" bekleyebiliri*. 3 !ekil#e b)y)k Y nan 1else1e ve ahlOk ok llar"n"n& Ye#i 9ekimler0in ve 5okrat0"n #ine #ayal" olmayan bir temel )*erin#e k r lm ! ok l 'ibi insanl"%"n 6ok b)y)k ahlOk ok llar"na la!"yor *. Aristo& A1lOt n& Re+vaai ekol ve Apik)rc) ekol... T)m) b #(nem#eV :.U. #(r#)nc) ve )6)nc) as"r civar"n#a #o% #aki b)y)k #in ekollerin#en iki as"r sonra ortaya 6"km"!lar#"r. 3 ra#a #i%er bir 'er6ekle kar!"la!"yor *. 8 #a& m)lkiyet& me#eniyet ve i#eoloPi 'ibi )6 sembol aras"n#a sebep ve son 6 ili!kisinin varl"%"#"r. 3 #a m)lkiyet& s"n"1sal #)*en& sosyal s"n"1lar #i*isi& 'eni! k llan"m alanlar"& be#ava i! ')6leri& halk kitleleri& k(leler& )retim ')c)& rekabet& sava!& alet yap"m"& #)!)nce& teknik... ve ma##C ')6 ra%betini ortaya 6"kar"r. 3 nlar birlikte
Dİ%MF9 "@9İ8İ

EOH
me#eniyeti ol !t r rlar <:e#eniyetten kast"m olm ! ve ! ana olan#"r. 8lmas" 'ereken #e%il=. 3 nal"m& sap"kl"klar& #ertler& ihtiya6lar& 6irkinlikler ve yeni 6eli!kiler ortaya 6"karan me#eniyet& *or nl olarak ahlOkC ve "slah" hareketler i6in m)sait bir ortam ha*"rlar. Do% l ve 3at"l" r h ve #)!)nce tar*"na ba%l" b hareketler& @in& 9int ve >ran0#a #ine #ayal"& Y nan0#a ise 1else1ik karakter#e belir#i. Ancak her ikisi #e ahlOkC he#e1ler#e re1orm n temel ilkelerin#e& sosyal ili!kiler#e& yakla!"k olarak ortak veya en a*"n#an birbirlerine ben*iyorlar#"r. 5okrat& A1lat n ve Apik +ros <tan"tt"klar Apik)rc)l)%)n akine= RevakCler& ;ao+Ts & Kon+1)6y)s& 3 #a& Rer#)!t& #o% tasavv 1 ve *)h#e y(nelme aras"n#aki ben*erlik b ra#an kaynaklanmakta#"r. >nsanl"k tarihin#e b(yle bir # r m bir #e1a #aha belirir. 8 #a m)lkiyet 'ibi makinan"n ortaya 6"kmas"#"r. :akinan"n e'emenli%in#eki ya!am& s(m)r)n)n !i##etlenmesini& *"##"& s"n"1sal sava!"& ahlOk b nal"m"n" 'erektirir. >nsan ')c)ne olan ihtiya6 ve *or nl % en a*a in#irir. @aresi* olarak a* veya 6ok say"#a i!6iyi i!si* b"rak"r. Nah!i bir !ekil#e kapitalist #)*enin temel k r m & rekabete& )retim#e h"*l"l"%a #(n)!t)r)r. 3)y)k )retim sellerinin eritilmesi >6in t)ketimi hızlandırır. Ar#"n#an #)nyevC ve insanC ili!kiler#e 'e6mi!te '(r)lmemi! b>r b nal"m ortaya 6"kar"r. >lk olarak 2#)nya s(m)r)s)n)2 mey#ana 'etirir. 3)t)n milletleri ve halklar" iki *"t k tba b(l)p topl m#a s"n"1lar y !ma*l"%"& y)kselen s"n"1 sava!" olarak s nar. Rarar y)kl) bir etken halin#e son n#a& topl m n s(m)ren ve s(m)r)len #iye iki sa1a& insan"n s(m)ren ve s(m)r)len #iye iki bloka #(n)!mesine sebep ol r. Asna1 ve t)ccar her *amankin#en #aha !i##etli& #aha 'eni! ve #aha bir kapitalistle!>r. Art"k her

h)k)metin siyasC ')c) on n aleti ve oy nca%"#"r& hem #e bilimin ola%an)st) ')c). K(yl)& i!6i ve sanatkOr"n hepsi 2proleter2e #(n)!)r ve art"k hi6bir !eye sahip #e #e%il#ir. 4e i! ara6lar"na& ne ira#eye& ne #e se6meye. 5a#ece >! yapan kollar" var#"r. @aresi* olarak on #a satmas" 'erekir. 9em #e sat"n alan"n belirledi%i bir 1iyataX >ki k t pl yeni topl m: 5ermaye#ar her!eyin sahibi#ir& i!6inin hi6bir !eyi b l nmamakta#"r& hepsi b ka#arX
3//
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3)t)n b nlar#an sonra 'eni! iktisa#C& ahlOkC& 1ikrC ve itika#" b hranlar mey#ana 'elir. 3 b nal"m ve kaoslar insan" makina+*e#e yapar. Ken#in#en 'e6mi!& sava! ar* l s yapar. 3ir maki+nan"n #ıvatası ve ! rs * bir bilyesi haline 'etirip bir i#arenin& e!anlaml" n maralar" !ekline sokar. >nsanl"%" 2t)ketim i6in )retim ve )retim i6in t)ketim2 k"s"r #(n')s)ne t tk n e#er. De%i!ime %rat"rV cani& hastal"kl" i#ealsi* ve imans"* yapar. 3 y)*#en insan"n tekrar yeni bir ekole& yeni bir hi#ayete ve yeni bir '(r)!e ihtiyac" ortaya 6"km"!t"r. 3 sebeple :.U. alt"& be! ve #(r#)nc) as"rlar#aki ekol sahibi b)y)k li#erlerin !(hret ve !a!k"nl"k #(nemin#en sonra art"k #)nya 6ap"n#aki hareketler#en bir ses 6"kmam"!t"r. Ans"*"n i#eoloPilerin ar# ar#a ortaya 6"kt"%" on#o+k * nc asra ka#ar... 3 as"r#a inan6 ve 1else1e ok llar"& ekonomik ve sosyal #)*enler& siyasC rePimler& li#erli%e #ayanan rePimler ve yeni ahlOkC !ekiller mey#ana 'elmi!tir. 3 ne#enle b kon #an al"nacak 'enel bir son 6 bi*i ! na inan#"r"yor: AvvelaV b)t)n tarih boy nca iki ben*er #(nem var#"r: 3iri& 2m)lkiye10ten #o%m ! #inlerin #(nemi& #i%eri #e 2makina2#an #o%m ! i#eoloPilerin #(nemiX ikinci olarakV 'erek t)m b inan6 k r mlan 'erekse #e b)y)k #inC& 1else1C& ahlOkC hareketlerin t)m)& topl msal yap"n"n& topl m n ekonomik altyap"s"n"n ve 6evrenin ka6"n"lma* son 6lar"#"rlar. 3 'er6ek& ayn" *aman#a 'enel bir ilmC kai#e#ir. Ancak b kon #a #aha Unce i!aret e#ilen bir istisna var#"r: 3 kan n 2>brahimC hareketler2 kon s n#a 'e6erli #e%il#ir. >brahimi hareketler#en maksa#"m& >brahim0in k r c s Tevhi#i 9areket0#en kast"m& ken#ine (*') ol p k r c s n n >brahim& #evam ettiricilerinin #e : sa& >sa ve : hamme# <aleyhim)s+selOm= ol# % harekettir. K r0On0"n a6"k6a anlatmas"na '(re& b)t)n insanl"k tarihi boy nca& bir tek 2#in2 var#"r& o #a >slOm0#"r. 9*. Z#em0#en <insan t)r)n)n fiili ba!lan'"c"= itibaren : hamme# bin Ab# llah0a <s.a.v.= ka#ar 6e!itli pey'amberler& #(nemlerine y' nV ken#i as"r ve kavimleri& ken#ilerine (*') sosyal ya!ama ve 6evrelerine
Dİ%MF9 "@9R8N /'=

y' n olarak >slOmC h)k)mler#e& kan nlar#a& kitapta yeni yeni yor mlamalarla birbirlerini takip etmi!ler#ir. 3(ylece tarihteki vahiy ve n)b)vvet asr"n"n sona er#i%i ilOn e#il#i%i& m)kemmelli%in nihayetine var#"%" #)nya sath"n#a ortaya kon ncaya #ek... >brahim Tarihin ve #inC k"ssalar"n #e#i%ine& Tevrat ve K r0On0#a apa6"k a6"klan#"%"na '(re >brahim& sosyal #)*enin kabilevC ya!am !artlar"na tObi ol# % bir #(nem#e ya!am"!t"r. Ken#isi #e ArOmC kabilelerin#en bir kabileye mens b ol p #aima '(6 hati+#e ya!am"!t"r. 3 y)*#en >brahim0i ba*en 5)mer0#e& ba*en 3a+bil0#e& ba*en 9arran0#a& bir *aman :"s"r0#a #i%er bir *aman #a Arabistan0#a '(r)yor *. @)nk) ken#isi 6oban#"r ve 6(l) #ola!an& hayvanc"l"kla %ra!an bir kabileye mens pt r. Kabilesi hen)* !ehir ya!am"na ve yerle!ik #)*en a!amas"na la!mam"!t"r. 3a*" tarih6iler !(yle ya*m"!lar#"r: 2ibrahim ilk olarak ken#i topl m n <:e*opotamya0#a kabileler a!amas"n#an yerle!ik #)*en a!amas"na= me#eniyetin ba!lan'"c"na intikal ettirmi!tir. 3 ne#enle >brahim& kabile hayat" #(nemin#e ya!am"!t"r. 5osyoloPi a6"s"n#an 80n n topl m & 1eti!i*m& r hperestlik <animi*m= ya #a tabiat ')6lerine ve '(r)n)mlerine tapma <y"l#"*& ay& ')ne! vs.= a!amas"n#an 2i#eolatrie2 yani p tperestlik <en 'eli!mi! !irk #ini= a!amas"na y)kselten bir #inin k r c s veya b #o%r lt #a etkileyen biri olmas" 'erekir#i. 9alb ki ekonomik alt yap"n"n& sosyal #)*enin ve kabile a!amas"n#aki topl m n n tarihsel s)recinin aksine 8& evrensel Tevhi# Dini0n>n k r c s olarak bilinir. 5onralar"& : sa 'elir& ar#"n#an >sa ve en son n#a #a son pey'amber. 9er ne ka#ar& herbiri yeni bir kitap 'etirmi! olsa bile& hi6biri yeni bir #inin k r c s olmam"!t"r. Kitap& #in#en ayr"#"r. Kitap yeni bir !eriat 'etirir& yeni bir #in #e%il. >slOm0"n na*ar"n#a bir#en 1a*la #in yokt r. Reva6ta olan 2#inler2

kavram" ve #eyimi #o%r #e%il#ir. Rira #inV tektir& birka6 tane #e%il. Eey'amberler& kitaplar& h)k)mler& !eriatlar 6e!itlCyse #e #in tektir. 9ani1 #inV >slOm& ba!lan'"6ta insanl"%a Allah0a tapma& iyilik ve

<?/
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

hakk" ilham etmi!& her as"r ve kavim#e& b)y)k ve k)6)k pey'amberler insanlar" b #ine #avet etmi!ler#ir. >brahim b #ini& tarihte b)y)k bir hareket olarak som tla!t"r"rken : hamme# bin Ab# llah <a.s.=& evrensel ve en son !ekliyle *amanlar )st) ve belli bir kavme has olmaktan (te bir U*ellikle ol' nl %a er#irmi!tir. >brahim0i& sosyoloPinin b tahlili esas"na '(re& KGLL y"l (nceki bir :e*opotamyal" bir !ahsiyet olarak '(rmemi* 'erekir. 3elki b n#an I bin veya I,LL y"l (ncesin#e '(rmek 'erekir. 9em #e kabile #)*enin#en ve hayvanc"l"k )retimin#en #o% m olarak #e%il. 3elki bir imparatorl k #)*enine& b)y)k me#eniyete& kabile )st) ve kavim )st) bir topl ma ba%l" olarak. ibrahim& topl m n !irkten tevhi#e #(n)!mesin#e& b)t)n pey'amberler#en #aha Un#e#ir. 9em tan"nm"! @in& 9int ve >ran pey'amberlerin#en& hem #e tan"nm"! b)y)k Y nan hekim ve filozoflarından. 9alb ki k)lt)rlerin #e%i!imi ve me#eniyetin 'eli!mesi a6"s"n#an hepsin#en #aha 'eri bir tarihte#ir. KILL y"l ka#ar (nce <milattan bin)6y)* y"l (nce ve >brahim0#en ye#iy)* y"l ka#ar sonra= : sa 'eliyor. Makat sa#ece >srailo% llar"0n"n k rtar"c"s"#"r ve Yah #iler0e (*') bir pey'amber#ir. 8& insanl"%"n k rt l ! i6in 'elme#i& belki ken#i kavmini <>srailo% llar"0n"= Mirav n0 n bask"s"n#an k rtarmayaV Milistin0e '(t)rmeye 'el#i ve '(t)r#) #e. 3 n#an ba!ka #a bir!ey yapma#". : sa0n"n ar#"n#an& s"ra Na0#e#ilmi! K rtar"c" >sa0#a yani Yah #ilerin :esihin#e#ir. Ş(yleki& tarih6ilerin s(yle#iklerine '(re ba!lan'"6ta #avetini sa#ece Yah #iler0e yapm"!t". 5onra Yah #ilerin s(*lerine k lak verme#iklerini '(r)nce #avetini t)m insanl"%a yaymay" ye%le#i. Daha sonralar" ise evrensel bir h)viyet e#in#i. 9em sonra& b nlar"n hi6biri <: sa ve >sa= #in k r c s #e%iller. Kal#" ki >brahim ok l n n en son pey'amberi <9*. : hamme#=& Rer#)!t0ten& E #a0#an& ;ao+Ts ve Kon1)6y)s0ten bin y"l sonra k"yam etmi!. Topl m #a sosyoloPi a6"s"n#an sa#ece
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<?0
me#eniyet ve k)lt)r a!amas"na #e%il& kabile ya!am"n"n ol' nl k a!amas"na bile la!mam"!t"r. 'abile Ca&amının Dl)(nl(k A!amas" Kabilenin ol' nla!t"%" #(nem& kabilenin siyasC ve sosyal ')c)n)n bir reis veya (n#er#e som tla!t"%" #(nem#ir. 5osyal h k ka& ')6l) siyasC hakimiyete sahip ve ki!ilere i! yapt"ran bir reis ve li#er. 3 # r m& b topl m#a h)k)met ve li#erli%in ileri ve som t sosyal k r mlar !ekil#e ortaya 6"km"! ol# % n n i!areti#ir. Topl m#a sosyal stat)ler& y(netim ve li#erli%in asl"& sosyal bCr #)*en halin#e '(r)lm)!t)r. 3 kabile#e 29an2"n ol# % #(nem#ir. 9alb ki ilkel a!amalar#a& yani #aha be#evi kabileler aras"n#aki sosyal ili!kiler& piramitvarC bir #)*enV bir 2ba!2a& bir eksen veya siyasC ve i#ari merke*e ba%l" olma !eklin#e #e%il#i. 3elki nam s& kom! l k ve aile veya birbirlerine anla!malarla ba%"ml" olan ayr" ayr" 1ertlerin& 'r plar"n ili!kileri !eklin#ey#i. 3ir veya birka6 sakal" a%arm"! ya!l"& topl m n ')venini ka*anm"! ve kabilenin '(r)nen y)*) ola'elmi!ler#ir. 3 n #a ilerlemi! ya!lar"n#an (te m htemelen aile !ere1in#en& (*el ahlOkC #e%erler#en& (v)n)lecek olaylarla #ol olan bir 'e6mi!ten veya #aha 6ok temkinli olmalar"n#an #olay" e#inmi!ler#ir. 3 a!ama#a kabile#e 2pir2 <ya!l"= var#"r+ 3 #a hen)* 29an2 e#inme a!amas"na 'elinme#i%inin i!areti#irX 29an2& itaat ol nan& kabilenin b)t)n 1ertlerine hakim& ')6l) bir otorite#ir. 9alb ki !eyh& ya!l"& m hterem bir insan s"n"rlar"n" a!ama*. $ahiliyye #(nemin#eki Arap kabilelerinin >slOm0"n * h r e!i%in#e 2Şeyh2i var#". 3 anlam#a bir kabile mens b sakal" #aha beya* olan herkesi y(renin itimat e#ilenleri 'ibi !eyh olarak se6ebiliyorken& hi6 kimse #e !eyhe itaate *orlanma*#". Rira o& sa#ece !ikayet i6in meclise #avet e#ilen ve ba! k(!eye ot ran& a%"*lar"n#an #aha a%"r s(*ler 6"kan ya!l"lar 'ibi b>r ya!l"y#". 3 ya!l"lar"& s(yleyeceklerini tamamla#"ktan sonra #"!ar"ya b y r e#erler#i. 9alb ki kabile a!iret a!amas"na la!mas"yla birlikte bir han tara1"n#an i#are e#ilir. 9an #a b)t)n 1ertlere '(re ')6l) ve hakim bir kom tan#"r. 9)k)met& ekseriya verasetle#ir

<@2
Dİ%MF9 "@9İ8İ

veya se6imle olsa bile b belli bir aile ile s"n"rl"#"r. 9)k)met& soyl l k ve !ere1 on#a toplanm"!t"r. ./

3 #)*en#en& ans"*"n evrensel ve "rklar )st) tevhi#i bir kaynay"!"n ortaya 6"kt"%"n" '(r)yor *. 8ysa topl m n #e%i!imi ve sosyoloPik incelemelere '(re on k)lt)rel a6"#an ol# k6a 'eli!mi! ve k(kl)& bilimsel ve 1else1C a!aman"n e!i%in#e ya #a tarih ve topl m s)re6lerine '(re >ran0#a 9ahameni!& Rom a0#a se* arlar Urne%in#e ol# % 'ibi l sal birli%i sa%lam"! bir imparatorl k a!amas"n#a '(rmemi* 'erekir#i. 3 iki silsile aras"n#aki 6ok belir'in #i%er bir 1arka& <>slOm 3ilim= 2>slOm Şinasi2#e i!aret ettim. <9int& @in& >ran pey'amber+1eri silsilesi ile >brahimC pey'amberler silsileleri aras"n#aki b belir'in 1ark& sosyal k(ken ve onlar"n s"n"1sal ba%l"l"klar"#"r.= @in pey'amberleri <her ikisi= 3 #a& :ehavira& 4anek& Ne#a #ini ve 3 #a #ininin b)t)n re1ormc lar"V yine b n n 'ibi >ranl" )6 pey'amber& Rer#)!t& :Oni ve #e :a*#ek <Kom)ni*m yanl"s" ve planlay"c"s"=& b)t)n b)y)k Y nan bil'e ve 1ilo*o1lar" <5okrat& A1lat n& Aristo...= istisnas"* )st s"n"1a& yani e!ra1a& s ltanlara& *en'inlere& 1eo#allara& mec silere ba%l"#"rlar ve b)y)k r hanCler#ir. 3 nlar"n aksine hem tarihin rivayeti& hem >slOm Eey+'amberi0nin ken#i !ahsC beyan" ile >brahimC silsile#eki pey'amberler halk kitlesin#en se6ilmi! ve '(n#erilmi!ler#ir. Yani& #o% l pey'amberlerin s"n"1"na ve bat"l" 1ilo*o1lar"n s"n"1"na kar!" olan bir s"n"1tan. 3 'er6ek bi*im m teber metin ve kaynaklar"m"*#a <b c)mle#en olmak )*ere Ibn+i 9i!am0"n 5ireti2ni hat"rl"yor m= kay#e#ilmi!tir. Eey'amberimi*in ken#isi #e te0ki# et+
./+ Albette ahlOkC bak"m#an ve b ')nk) ay#"n"n '(r)!)yle han"n tayin ve verasete #ayanan #)*eninin& !eyhin se6im sistemin#en #aha 6ok 'eli!mi! ol# % n kab l etmek *or# r. Ancak0#"kkat etmek 'erekir ki b ra#a s(*& siyasC rePimlerin m kayese e#ilmesi hakk"n#a #e%il#ir. TarihC a!ama#an& sosyal k r mlar"n 'eli!mesin#en s(* e#ilmekte#ir& Şeyhin ol# % a!ama#a& topl m#a hen)* h)k)met k r m & siyaset meselesi ve topl m n i#aresi ortaya 6"kmam"!t"r. 9an a!amas"n#a& b k r mlar"n 'eli!mi! bir bi6im#e ve merke*e ba%"ml"Jmerke*iyet6i olarak 'er6ekle!tikleri '(r)l)r. 5osyal d"zenin )eli&me meselesi siyasC rePimler meselesin#en ayr"#"r. 9atta ahlaki meseleler#en bile. Ş(yle kiV k(lelik #onemi ilk ortak ya!am #(nemin#en <ilkel kominal #(nem#enX )eli&mi&tir. Daha 6ok 'eli!mi! olmak& 2#aha iyi2 olmaktan ayr" bir!ey#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<@. mi!tir: *Liç,ir pe&ga(,er &'kt r ki ç',anlık &ap(a(ı! .$s(n2- 4( b)t)n ibrahimC
pey'amberlerin topl m n en mahr m s"n"1"n#an ol# % n n tekrarlanma si#ir. 3 nlar mahr m s"n"1"n #a en mahr m *)mresi olan 6obanlar#an#"rlar. Tarihin nakletti%i 'ibi b nlar"n bir6o% bi**at 6obanl"k yapm"! olmakla beraber& #i%er birtak"m meslekler#e #e me!h r olm !lar#"r. 8nlar#an biri >brahim0#ir. @oban olmakla beraber& babas"n"n.H <veya amcas"n"n= emri alt"n#a sa#e bir i!6i 'ibi p thane#e 6al"!m"!t"r. 8nlar#an #i%er biri #e 4 h0t r ki& maran'o* ve 'emi yap"mc"s"y#". Arya #illerinin t)m)n#e <5anskrit6e& Mars6a ve Avr pa #illerin#e= birbirine yak"n emarelerle 24 h2 kelimesi& #ilbilim#e ayn" k(kten#ir. 4aval <'emi ve #eni*e mens p& #eni* ')c)=& 4ava'iati+on <'emicilik& #eni*cilik=& 4oyer <s #a batmak=& Mars6a0#a 2nOv2 kelimesi 2'emi2 anlam"n#a#"r. 3 n n ayn"s"n#an olan 24 2 kelimesi #e 24 h2 anlamm#a 'elerek& maran'o* ve 'emi yap"mc"s" anlam"n#a#"r. Dav t& *"rh yap"mc"s" ve has"rc"#"r. 9a*ret+i Amir <9*. Ali= 4ehc l 3ela%a0#a k"ssaya i!aret e#iyor: 2Dav #2 pey'amber *"rh yap"yor# & eliyle ba!"n"n )*erine koy yor& pa*ara '(t)r)yor# . 23 nlar" sat"n al"n& b na ihtiyac"m varX2 #iyor# . :aksa#" onlar" satmakla ekmek yemek ve a6l"%"n" 'i#ermekti.2 :esih <9*. Isa= ise K"*"l#eni*0in sahillerin#e bir bal"k6" i#i. ?eriye kalanlar ise en mahr m s"n"1tan 6"kan 6obanlar#"r. 3 sebeple b)t)n mahr mlar& #aima onlar"n etra1"n#a toplanm"!lar#". 8nlar"n m)ca#elelerinin y(n)& )st s"n"1lara kar!" olm !t r. 3 n#an (nceki bir anlat"m"m#a 2)mmC2n>n b anlam#a ol# % n a6"klayarak 2ok ma ya*mas" olmayan2 anlam"n#a #e%il#ir #emi!tim. K r0On 2WmmC2yi Eey'amber i6in& 6ok a6"k bir s"1at 'ibi res l mesabesin#e k llan"yor. Yani bi*im halktan olan b el6imi*& halk kitlesin#en& b s"n"1tan#"r. A*ilen mahr m& ve m hta6lar s"n"1"n#an <k rt l !a& ba%"ms"*l"%a ve a#alet m hta6
.H+ K r05n0#a <ve rivayetler#e= A*erin >brahim0in babas" ol# % var#"r. Te1sirler#e ise b ra#aki baba#an maksat& amca#"r #enilmi!tirX @ok ')*el& amcaX 8 amcanm emri alt"n#a 6al"!"yor# . Amcas"n"n i!i p t yap"mc"l"%"#"r ve >brahim0in i!i #e p tlar" pa*ara '(t)rmek ve satmak.

<@1 Dİ%MF9 "@9İ8İ
olan s"n"1tan=. Şere1lerini #aima halk kitlesini s(m)rmekten alan e!ra1 s"n"1"n#an #e%il. .K "Garlık" ve "!i,lik" ili&kisi Narl"kl" olma ve hi6lik aras"n#aki ili!ki& b ')nk) #)nyaya e'emen olan bir 1else1e#ir. 2$am s2& 23act2& 25artre2n>n takip ettikleri 2absor#ite2 1else1esi#ir.

29i6lik sanat"2& 2hi6lik tiyatros 2& 2manas"*l"k 1else1esi2& 2hi6lik sosyal #)*eni2... 3 ')n)n en mo#ern ve en yay'"n kon lar". Şim#i >ran0#a 6oklar" hi6li%in propa'an#as"n" yapmaktalar. 3o+! nay"*& bi*i #aha 6ok hi6le!tirmek istiyorlar. 3a!ka ne 6"karal"mV hi6ten hi6X 2Narl"kl" olma2 ile 2hi6lik2 aras"n#aki ili!ki& >nsan r h n n kan n # r. Re1ah& bo!l k& abes ve isyan ar#ar#a 'elen #(rt sembolX Tasavv 1& ir1an& *ahitlik ve #)nyay" hakir '(rme& #inin i!i #e%il#ir. 8 anlam#a te1ekk)r)n #e i!i #e%il#ir. Re1ah& hi6lik .ve isyan boll kta ya!am"! insan"n yapa'el#i%i#ir. Tasavv 1 ve *ahi#lik ise m)re11eh ya!am ve ekonomik boll % n ya!am"n" bo!l %a 6ekmi! ol# % insan"n bir tepkisi#ir. !ayatın bo!l % & on ya!ama kar!" k"!k"rtm"!t"r. Ya!ama kar!" isyan& yani tasavv 1a y(neli!& *ahitlik ve #)nyan"n hakir '(r)lmesi 'enel bir kan n# r. 5)rekli #)nyay" k(+t)leyen& on#an 1ay#alanma ')nlerini 'eri#e b"rakm"! olan kimse#ir. "*#"rap ve *orl % ar* layan& boll k i6in#e& rahat& y m !ak& na*ik& ince ve *ari1 yatakta ya!am"! olan kimse#ir. @(l) ar* layan& '(*leri tamamen a6"lm"!& ye!illi%i& h rmal"%"& ta*eli%i '(rm)! olan kimse#ir. 3)t)n b nlar kalbine v rm ! 6etin ve 6"plak 6(l) aramaya ba!lam"!t"r. Tatl"#an b"kan ki!i tatl"y" ye+
.-+ 3 meselenin ortaya konmas"yla ba*" a#amlar h)sn)niyetle itira* ettilerV Eey'amberi ni6in halk kitlesin#en olarak tan"tt"nY 9alb ki e!ra1tan#"rX #e#iler. 3a!ka bir yer#e #e#im ki& >slOm h)k)metinin :e#ine0nin cahiliye topl m )*erin#eki y(netimin#en on sene sonra bile hen)* cahiliye k(kleri ve e!ra1l"k k(kleri var#". 9alk ba&kan olarak e!ra1 ve &eyhlerin pe!in#en 'i#iyor# . A!ra1" #a birer birer tan"tt"m& yine bir 'r p itira* etmeye ba!la#": Ş na bak0 #e#iler. Kimleri e!ra1tan saym"! +A!ra1" !ere1li a#amlar anlam"n#a sanm"!lar#"+ De#im ki: Amerikan 1ilmlerine kovboy 1ilmlerine 'i#in ki !eri1in ne ol# % n anlayas"n"*Y 4e yapsak #a bir itira* noktas" b lsak #iye her i!in ve s(*)n bir tara1"n" e%riltmek istiyorlar.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

(=(

memi! olan veya a%*"n" a*"c"k tatlan#"rm"! olan #e%il#ir. 3elki bo%a*"na ka#ar #oym ! ve b"km"! olan kimse#ir. Yoksa yememi! olan tara1s"*#"r. A* yemi! olan tatl"y" seven biri#ir. boyce0 n ba*" kahramanlar"na bak"n"*& nas"l i!kence& *orl k ve e*iyet ar* l yorlar. @)nk) rahatl"k #"!"n#a bir!ey '(rmemi!ler#ir. bames boyce0 n hikOyelerin#en birinin kahraman" olan& ! an#a a#"n" hat"rlayama#"%"n han"ma bak"n"*. Kocas"n"n& annesinin ve etra1m#akilerin il'ilerin#en !ikOyet etmekte. 4i6in "slat"p& k r t p& penceresine koy yorlarY Daima !i!iriyorlar #iye isyan e#iyor. Ne hemen yal"n ayak soka%a 1"rlay"p 6(le ka6"yor. Ta!lar"n ve #ikenlerin )*erin#e 2ko!arken ayaklar"n#a ol !an yaralar"n ac"s"n#an ise *evk al"yor. 3 & a!"r" varl"kl" olmaya bir tepki#ir& b re1ah on isyana te!vik etmi!tir. 3 & insan r h n n bir kan n # rV a* sahip ol# % !eyler ve eri!ilme* '(r#)%) kimseler on n i6in he#e1 ol rlarV eksikleri b lman"n pe!in#e#ir. Ancak b(yle bir # r m#a hayat" 2bo!2 '(rme*& bo! sayma*& ken#ini bir!eyi b lma ve on el#e etme ile sor ml t tar. 3 l nca& ele 'e6irip 1ay#alan"nca& #i%er bir e%lenceye ve *evke y(nelir. ;e**etin art"k olma#"%" yere ka#ar. Asla hi6bir *evkte # rama*& e%er # rm !sa (lm)! veya #elirmi! #emektir. 8tomobil& k(!k& m)re11eh ya!am& cinsel *evk... her!eye sahip ol# % n#an art"k hi6bir !eyin pe!in#e #e%il#ir. 8 *aman #a yapay heyecanlar ol !t r r. 3at"0#aki b rP va*i sanat"& aristokrasi 'ecekon# lar" b 6e!it !eyler#en#ir. :eselO halk"n yar"s"n"n hayat"na m sallat ol p onlara h)kme#en 1alanca e!ra1& bir maskeli balo ile herkesin alay kon s olmakla b)t)n b nlar" n t yor. 9alb ki o #a ken#isiyle alay e#enlerin hepsiyle alay e#iyor. @)nk) ken#isi #e%il& e!ek k"l"%"yla ortaya 6"kan '(r)nt)s)#)r. <9er ne ka#ar b birka6 saatte e!ek '(r)n)m)n#e olan ken#isiyse #eX= 3alo son na #o%r boyn * ve k laklar"n" 6"kar"yor& herkes maskara olan a#am"n 1alanca m hterem ve me!h r = senat(r veya b)y)k kapitalist ol# % n anl"yor. 3ir#en heyecanlan"yorlarV kar"s" #iyor ki& #(rt saat benimle kon !t kocam ol# % n anlayama#"m. 9erkes bir 6e!it yalanla yapay bir heyecan ve ')r)lt)ye kapt"rm"!lar#"r ken#ilerini. ?ecenin veya toplant"n"n s n n#a #a 26ok ')*el 'e6ti2 #iyorlar.

,73
Dİ%MF9 "@9İ8İ

?a*neli :es t& T %r l ile sava!a 'i#iyor. Yol#a yetmi! ka#eh <bar#ak #e%il= !arap >6iyor ve nama*a # r yor. 3ir #i%eri ise& restorant"n ye#inci kat"n"n penceresin#e # r yor& !arap i6meye ba!l"yor. 9epsi #)!ecek mi #)!meyecek miY #Cye heyecana kap"l"yor. Di%erinin 6evresin#ekiler ise k)1)r e#ecek mi etmeyecek miYX #iye bekle!iyorlar. Temel !ey !im#i heyecan#"r. @)nk) art"k ba!ka bir!ey& ba!ka he#e1& maksa# ve ama6lar" yokt r.mg
.G+ 9er!eyi olan bir tan"#"%"m var#". Yery)*) on n i6in bir cennet& Earis ise cennetin merke*i i#i. 8& merke*#e rahat ve m tl y# . Iran b)y)kel6isi #ost y# . >ste#i%i her!eyi al"yor# . @)nk) paras" var#" ve itibar" #a 'eni!ti. ?)*el bir tipti& ')*el #e #ans e#er#i Riya*etlere 6ekilmi!ti: 3(ylelikle _r av" takip etmeye ve Avr pal" k rtlar"n pen6esin#en k rt lmaya ')6 'etiremeyen#i. 3)t)n b nlarla beraber 6ok #ertliy#i ki& #aima a%lama n(betleri 'e6iriyor# . 3eni '(rmeye 'eliyor& i6in#e b l n# % i* r# iraplar"n #an bahse#iyor# . Art"k (l)m#en ba!ka yol tan"m"yor& inliyor# :2Ken#i !ehrimi*#en ra*" #e%il#im& hicran#an yor lm !t mX #iyor# . Tahrana 'i#eyim #e#im&'el#im. Ara#"%"ma la!m"!t"m. 2?)n)n ka#"n"0& 23 ha1ta2 vb. 5er'iler me#eniyetin bana ne ol# % n '(ster#iler. ;)bnan yol na #)!t)m& s(yle#iklerinin 'er6ek ol# % n ve as"l #)nyan"n

ba!ka bir #)nya ol# % n '(r#)m. Ama o #a bir s)re sonra tamamlan#". Art"k hep ayn" ca##e& hep ayn" kal#"r"m ve ayn" 6ehreler. Earis& #)nya !ehirlerinin 'elini#ir& #e#im ve b raya 'el#im. 3ir sene#ir me!' l#)mV !im#i tekrar 6i*'iyi a!t"m. ?)n#)*leri (%le#en sonra saat /0#a yanmak& san#vi6 yemek& kabareye 'itmek. 9er kabareye y)* #e1a 'itmi!im#ir& hepsini tan"yor m2& #iyor# . Devamla: 25)rekli ayn" 6ehreleri '(rmek& '(rmemi! ve b i!leri yapmam"! olanlar i6in yeni bir!ey olabilir. <Unceleri benim >6in #e (yle ol# % 'ibi=. Ama ar"k benim i6in #e%il. 8y nc n n kim ol# % n & ne ol# % n ve han'i *evk ver#i%ini biliyor mV #evam etti%i s)receX Al#at"c" bir kahve ile hen)* ele 'e6memi! olan tamam#"r& a%*"n" a6"nca le! 'ibi kok yor. 4e bir 1ikri ve #)!)ncesi var#"r& ne #e bir s(*) ve hissi kalm"!t"r. 5evmiyor ve sev'inin ne ol# % n #a bilmiyor. ;e! kok s veren a%*"& on#an ba!kas"na hi6bir *evk vermemekte 5enin emsallerin b kabarelerin ve lambalar"n arkas"n#an 'e6ince& hayalini*#en& b ralar#a nas"l *evkler bekliyor #iye #)!l)yors n *. 8ra#akilerse ancak )cretli k"*lar"& hile& k rna*l"k ve yalanla soy p 6"plakla!t"rmaktan *evk almakta#"rlar. 3 na ra%men e%er hi6bir zevk alma#an b i!e #evam etti%imi '(r)yorsan b & b n n #"!"n#a bir i! bilme#i%im i6in#ir. 4e 1else1e biliyor m& ne #e e#ebiyattan *evk al"yor mV 4e il'im var ne #e #inC # y' lar"m. Şim#i hayata >syan etmeyip #e ne yapay"mY00 #e#i. 3 & *evkler#en ka6"nma& sahte heyecanlar#an #o%an yalanc" re1ah& maskeli balolar ve ben*erleri #e on memn n etmeye yetmiyor. 5osyal #)*ene kar!" isyan e#ip ma##C hayat" re##etmekte ve #)nya hayatiniV #)nya nimetlerini hep a!a%"lamakta#"r. 9i6lik ilan"yla ortaya 6"kan b(yle bir kimse& yery)*)n#e bo! na ya!a#"%" # y' s na kap"l"yor# r. 3)t)n tarih boy nca tasavv 1& r hbaniyet& i6e#(n kl)k& #)nya hayat"n#an ve halk ile ya!amaktan b"kma& ekonomi ve ma##iyat" hakir '(rme ve onlar#an ne1retV yaln"*l"k ve riya*etle %ra!ma& ken#ini ol# % n#an #aha 6ok #)nyaya b la!t"rma veya *akla!t"rma& i6 # y' lar& a!klara& r hlara ve mOnevi i6 meselelere s"%"nma& s)rekli m)re11eh bir hayat ya!am"! olan insanlar"n ka6ama%" olm(&t(r. 3)t)n yollar"n son na varm"!lar& art"k isyan e#iyorlar. Tok& #ol ve s"cak yalam"! olan heves ate!ini s(n#)rmek i6in 2nirvOna0ya aramakta#"r. A6& bo! ve so% k ya!am"! olansa 2nirvOna0y" #e%il& 2ate!2i ar"yor ki yaks"n #a ate! #e ken#isine s"cakl"k ve ay#"nl"k ba%"!las"n.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

,74
3 n n i6in& tabiat"n ve 1"trC ya!am"n 'ere%i olarak& @in& 9int& >ran ve Y nan0"n e!ra1 tabakas"na mens p pey'amberleri& *)h#& ir1an ve i6e y(nelmeye te!vik etmi!& b n n yan"n#a 6obanlar silsilesine ba%l" pey'amberler IbrahimC 6i*'i#en ol p )mmet sahibi ve )mmC olan b pey'amberler halk"n aras"n#an ve topl m n en yoks l katman"n#an se6ilmi!ler#ir. R hbanl"%a ve i6e kapan"kl"%a kar!" 6"km"!lar#"r. ?(r)yor * ki& ibrahim0in #aveti yap"c" ve yarat"c" bir #avettir. +Rahi#li%e y(neli! s(*kon s #e%il#ir+ Topl msall"%a ve kentle!meye y(nelik bir #avettir. Ayn" *aman#a 29acer2& k(k itibar"yla 2kent2 ve 2 y'arl"k2 anlam"n#a#"r& ibrahim ve kar"s" tarihin ya*#"%" en b)y)k '(6menler#ir. D"!ar"ya y(nelik bir '(6& i6e y(neli! anlam"n#a #e%il... Yani parampar6a kabileler arac"l"%" ile yery)*)n#e topl msal ve ma##C bir y'arl"k ol !t rma hareketi... >!te b y)*#en >brahim& :e*opotamya y'arl"%"n"n k r c s say"l"r. ?(r)yor * ki : sa0n"n ilk k"yam"& k(lelikten k rtarmak& k(leleri Mir0av n ve Kar n0 n #)*enin#en k rtarmakV 5amiri b)y)c)lerinin sap"k sihir ve b)y)c)l)k #iniyle& Kar n0 n ha*i+neperestleriyle& Mir0av n0 n *orba ve k(leci #)*eniyle m)ca#ele etmek olm !t r. >sa0n"n ilk ba!kal#"r"s" +Roma soyl lar"n"n y# r# klar" >sa #e%il+ emperyalist Roma imparatorl k #)*enine kar!" olm !t r. >slOm Eey'amberi0nin ilk a6"klamas"& p t6 l % & soyl l % ve k(le al"p sat"m"n" re##etmek olm !t r. Diyor ki: 23ana '(re en >%ren6 i! insan al"m sat"m"#"r& en b)y)k iba#et k(le a*a# etme veya bir k(lenin a*a# e#ilmesine katk"#a b l nmakt"r.2 3 #)*en& >brahimC #)*en#ir. :aneviyata 'iri! olarak ma##C #)*eni ve hayat" #)*enleyen bir sistem#ir. Reali*m #)*eni#ir. D)nyay" mam r etme #)*eniV #)nyay"& mal ve m)lkle& ma##C )retimle s)sleme#ir. Allah0a la!ma yol n n& ')*el bir yarma la!man"n& 'e6im yol n#an Zhiret0e 'itmenin a#"#"r. Yani #)nya& Ohiretin alt yap"s"#"r. 3 n n aksine Do% #)*enin#e& <>brahimC olmayan Do% l r h n#a= *ahi#lik ve i6 Oleme y(nelme& mal" hakir '(rme #)!)ncesi var#"r. 3 y(neli!& #aha sonra+

,76
Dİ%MF9 "@9İ8İ

lar" m)sl)manlarm *ihinlerine 'irerV bi*im k)lt)r)m)*) k)llen+#irip& hastalan#"r"r. >r1an" *ahi#lik& so1ilik ve e!ra1l"k& 5el6 kl T)rkleri ve ?a*+neliler0#en sonra yol#a! ol# lar. Tarih e!ra1l"%"n ve tasavv 1 n& #aima el ele ol# % na tan"k olm !t r. >brahimC olmayan #inlerin k r c lar"n"n ol !t r# % #inin& *ahi#lik ve serveti hakir '(rmeye y(nelik ol# % n '(r)yor *. 9alb ki K r0On& servet ve paray" 0hay"r0 olarak isimlen#iriyor. 3 & servet i6in en b)y)k (v')#)r. >slOm Eey'amberi #iyor ki: 29alk"n mal" 0hayr"0 sevmelerini severim.2 :al" sevmek& alt"n biriktirmekten& s(m)r)c) ve tekelci 1er#i m)lkiyetten ayr" bir!ey#ir. @)nk) tekelci 1er#i m)lkiyet <Roma !ekliyle=& Roma h k k n#a var#"r. >slOm h k k n#a #e%il. 3 & 'enel m)lkiyeti& 'enel serveti ve mal" sevmekten ba!ka#"r. :al" sevmek b)t)n halka (*')#)r. Ama Ero #hon0 n #eyimiyle 1er#i

m)lkiyet herkes i6in m)mk)n #e%il#irV *ira b & m)lkiyete ayk"r"#"r. A%er m)lkiyet k tsal ise herkes i6in k tsal olmas" 'erekir. 2:a0r 12 kavram" K r0On0#a& servet anlam"n#a#"r ve Allah0"n 1a*l"& her yer#e ma##C servet anlam"na #a 'elmekte#ir. 9*. Ali #iyor ki: *Ek(eği 'l(a&anın dini VdeW &'kt r* *Men 8Y %e5)e leh lY %+a&e leh * *Aeçi(i 'l(a&anın Yhireti de &'kt r"* Eey'amber #iyor ki: 2AI+Makr 1ahri2 +21akirlik i1tihar"m#"r2+ (yle ki ir1an" #in& a6"kl"kta ve 1akirlikte#ir. Ama pey'amberin i1tihar etti%i 1akirlik& sor ml #evrimci *ahi#liktir. Yoksa halk"n ekmek b lamamas" !eklin#eki sosyal bir hastal"k #e%il. 3 nlar"n ikisi birbirin#en 1arkl" #e%il birbirlerinin *"##"#"rlar. Yani b topl m#an sor ml olan& halk"n yol n#a 6aba '(steren ben& 1akir ve a6 kalmaktay"m. 9alk"m mal"n"& ken#i mi#emi #ol# rmak >6in toplam"yor m ve b 1akirli%imle i1tihar e#iyor m. @)nk) topl m n sor ml s ve li#eriyim. Ama a6 ve dilen#i bir topl m n )yesi olan ben& e%er halk yiyecek bir ekmek b lam"+yorsa b # r m#a 1akirli%imle (v)nmem art"k bir tan6t"r. ;i#erlerin ve y(neticilerin 1akir ol# % bir topl m& varl"kl" ve mes t bir topl m# r. Makir topl m ise& kapitalist *en'in li#erleri& sor ml lar" olan& ama halk" 1akir ve bir!eyi olmayan
Dİ%MF9 "@9İ8 İ

,77
topl m# r. 8 hal#e& Eey'amber0in 21akirlikten2 maksa#"& sosyal sor ml l % olan insan"n *ahi#li'i#ir& 'enel bir a6l"k # r m #e%il. Dolay"s"yla ir1an" a6l"k& >slOmC a6l"ktan ayr" ol p bir ira#e al"!t"rmas"n#an ibarettir. 3 #a topl m yol n#a& insan" *orl klara kar!" #ayan"kl" k"lma#a 6ok etkin bir e%itim#ir. Tabii ki bo! or 6lar #e%ilX >nsanlar 6o% nl kla #in#ar #e%ilse #e sosyal sor ml l klar" var#"r& 6al"!malar"n#a yararlar sa%layabilecek bir (*e sahip olabilmek i6in #e ken#ilerini or 6la y)k)ml) k"lmak+talar. 9*. Ali0nin tara1tar ol# % *ahi#lik& :ekke ve :e#ine0nin etra1"n#aki #a%lar"n bir k(!esin#e iba#ete ot ran bir a#am"n *ahi#li%i #e%il#ir. 3elki :e#ine0nin etra1"n#aki ta!l"klar#a& elleriyle s kanal" e!en& bir i!6i 'ibi saatlerce h rmal"kta 6al"!an bir a#am"n *ahi#li%i t)r)n#en bir *ahi#liktir. Makir#ir ve han"m" ve 6oc klar"yla b(yle ya!amakta ama& elleriyle :e#ine0#e birka6 h rmal"k ve s lama kanal" ol !t rabiliyor. Umr)n)n son n#a varl"kl" olabilmi!tirV ancak vasiyetine bak"n& elleriyle yeti!tir#i%i ba%lar" ve h rmal"klar" :e#ine 1akirlerine nas"l ba%"!la#"%"n" '(receksini*. 8& >slOm *ahi#li%ini b(yle yor ml yor# . 3 ')n beatli*m& hippii*m ve e'*istansiyali*m& ma##C hayat& elbise& l)ks ve t)ketimin re##in#e birinci #erece#e Amerikan 'enci& ikinci #erece#e >n'ili* 'enci& )6)nc) #erece#e Mrans"* ve >talyan 'enci& #(r#)nc) #erece#e >spanyol 'enci ve be!inci #erece#e #o% Avr pa 'enci b l nmakta#"r. @)nk) re1ah bak"m"n#an Amerika (n#e 'elir& sonra >n'iltere& sonra Mransa ve >talya& sonra >spanya& son olarak #a Do% Avr pa 'elir. Yani 3at" topl m & ekonomik boll %a la!t"%" (l6)#e insanV abes ve hi6li%e ko! yor& topl m na kar!" isyan e#ip ma##C hayat" re##etmek i6in ayaklan"yor. 3 # r ma !im#i hepimi* #e !ahi#i* ki orta#a bir 6e!it tasavv 16 l k ve 2yeni 5o1i*m2 var#"r. A#em0in mes t olarak ya!a#"%" cennetteki `b va0a# e#ilen $ennetten ayr"#"r= isyan"n ben*eri bir isyan. 9er!eye sahip ve her ne isterse ha*"r b l yor# . Z#em ise b)t)n b nlar" istemiyor& "*#"raps"*l"%a kar!" isyan e#iyor# . 3i* A#em0in !ahs"n#a m tl l k cennetin#e isyan ettik ve s)r)l#)k. :a##C ve t)ketimci cennet& bi*i #"!ar" s)r#). 3 ne+

<@/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

#enle A#em0in insan"n ka#erin#e& re1aha la!"nca isyan etmesi bir kan n# r. @)nk) re1ah& insan hayat"n" anlams"* ve abesle!+tirmekte. Art"k hi6bir !ey#e heyecan& "mit beklenti ve 'elecek b"rakmamakta. >6 Oleme y(nelme& *)h#& so1 l k& riya*et& i!kence& t)ketimi re##etmeyle %ra!t"rarak isyan ettiriyor. 23 #a2& b(yle bir insan" yans"t"r. 8 ken#i hayatının cennetine kar!" isyan etmekte#ir. 3 ')nk) 3at" insan"n"n la!t"%" #a b # r. T)m)yle ma##C olanV ken#isine hi6 maneviyat& mektep ve imam olmayan& re1ah ve salt yararlanma #)*enine kar!" isyan etmekte#ir. Ka#eri& sa#ece ma##C hayat& ma##e ve t)ketimin )st)nl)%) esas"na '(re& hayat"n" cennet yapmak isteyen insan"n ka#eri#ir ve son n#a var#"%" yer& bo!l k& isyan ve t)ke+timci hayat"n tahrip e#ilmesi#ir. 3 ')nk) 3at"0n"n ve 3 #a0n"n ka#eri #e b # r. 3 y)*#en 3 #a& b ')nk) bat"#a b)t)n pey'amberler#en #aha 6ok il'i '(rmekte#ir. `T)ketim ve i!& i! ve t)ketim& ahmakl"k ve bOt"l s"n"rlar#a 'en6leri #ola!t"ran 3at" #)*eni=. Amerikal" ve Avr pal"

'en6lik seli& 9int tara1"na #o%r ba! a!a%" akmakta#"r. 8 hal#e 3 #a0y" ve on n ka#erini tan"mak& t)ketim #)nyas"n" ve bat"n"n ka#erini tan"mak #emektir.

4(da'nın !ayatı
3 #a& 3enars0tan bir !eh*a#e#ir. 3abas" o )lkenin pa#i!ah" ve Racas"0#"r. Annesi hamile kal"nca& baba 6ok say"#a 3rahman ve kOhin 6a%"r"r. Derler ki: 23 6oc k& yar"c" ve yan"k bir 3 #a olacak& #)nyay" #e%i!tirecek ve b)y)k bir rahip olacakt"r.2 ;)kse #)!k)n olan babas" bir tek 6oc % #a ol nca korkmaya ba!lar. 3 #a #o%# % n#a& 80n yapay !artlar"n i6ine koyar. 80n n i6in acaip& m)re11eh ve s"n"rl" bir hayat ha*"rlar ki rahipler& topl m n se6kinler kesimi ve sosyal hayatla bir ili!kisi olmas"n. <Ki sonra s)r6er& hayat" re##etmeye& son n#a #a saltanat" kaybetmeye ve r hbaniyete mecb r ol r=. 3 y)*#en 80n n i6in ren'arenk ba%lar& b)y)k hav *lar yapar. 9er hav *#a& #e%i!ik renkten bir nil)1er. 3ir hav * k"rm"*" nil)1erli& bir hav * mavi& bir hav * beya*. D)nya#aki iyi ')*elliklerle s)slenmi! ha!metli
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<@0
saraylar. D)nyan"n en iyi m)*isyenleri& #ans6"lar"& sanatkOrlar" 80n n hi*metin#ey#i. 80n ipek bir 6a#"r"n i6ine koym !lar#"& )*erine asla ')ne! #o%m yor# . 80na asla s"cak& so% k& to* la!m"yor# V etkilerini hissetmiyor# . Asla ac" bir s(* i!itmiyor# . 3(ylesi bir s)kQnette. An iyi ve en ')*el k"*lar& yelpa*eyle on serinletiyorlar#". 3e#enini #)nyan"n en iyi ya%lar"yla s"va*l"yorlar#". K"sacas" !eh*a#eyi (yle bir terbiye etmeleri 'erekir ki hayat"n m tl l % n tats"n& b ma##C hayat"n le**eti on ir1an" kay'"#an& *)h# ve brahmanhktan 'a1il k"ls"nX 3 #a& B/+BH ya!lar"na la!"ncaV bir ')n sev#i%i arabac"s"na: 2?el beni 'e*meye '(t)r2 #er. Arabac" on 'e*meye '(t)r)r. 2Arabac"& b kimY2 3 bir ihtiyar#"r& #eyince: 2>htiyar kim#>rY2 #iye sorar. Der ki: 2Ya!lanm"!& senin ve benim 'ibi bir a#am.2 2Ya!l"l"k ne#irY2 #iye sorar. 29erkesin varmas" 'ereken bir a!ama&2 #er. 5onra: 23en#emiY2 8#a: 25i* bile.2 3 #a #er ki: 23en hen)* b ya!l"l"ktan 'e6memi! miyimY2 29ay"r&2 #er. 23enim #e mi on#an 'e6mem 'erekirY2 2Avet&2 #eyince: 23 ')nk) 'e*me benim i6in yeterli2 #er. K(!ke #(ner. Ama #)!)nceli#ir. T)m 'ece boy nca ve ertesi ')n boy nca hep ya!l"l"%" #)!)nmekte#ir. `80n n #a #)6Or olmas" 'ereken b kork n6 # r mXn 3irka6 ')n sonra #er ki: 2Arabac"& beni 'e*meye '(t)r.2 ?e*meye 'i#erler. ?(*leri a6"k& # #a%" sarkm"!& k r m !& a%*" a6"k kalm"!& ba!kala!m"!& !ekli #e%i!mi! bir a#am '(r)r. 23 kim#irY2 #iye sorar. 29asta#"r.2 28 ne#irY2 #iye sorar. Der ki:

</2 Dİ%MF9 "@9İ8İ
29asta& hastal"%"n ken#isini 1elOkete %rat"rcas"na 6arpt"%" kimse#ir.2 29astal"k kimi 1elOkete %ram"! 'ibi yaparY2 #iye sorar. Der k:: 29astal"k se6im yapma*& herkesiX2 23eni #emiY2 2Avet& hatta seni bile.2 23enim #e b n n 'ibi hasta olmam m)mk)n m)Y2 #er. 2AvetX..2 3 #a #er ki: 23 ')nk) 'e*me benim i6in yeterli beni k(!ke '(t)rX2

3 iki '(r)nt)& 80n birka6 ')ne ka#ar #)!)nce ve s sk nl %a s)r)kler. 3a!ka bir ')n& tekrar rica e#er ve 6"karlar. De%i!ik elbiseler 'iyinmi! ve birinin ba!"na toplanm"! insanlar '(r)r. 23eni onlara yakla!t"r2 #er. Yakla!t"r"r. 5orar: 23 kim#irY2 2Ul)2 #er. 2Ul)2 nas"l biri#irY2 #er. Der ki: 28l)& b # r ma mahkQm olan b)t)n insanlar#"r.2 23en #e miY2 #iye sorar: 25en #e.2 24as"l ortaya 6"karY #iye sorar.2 Der ki: 2Uyle bir ortaya 6"kar ki& o !ah"s tek ba!"na 'i#er. 4e anne& ne baba& ne e!& ne #e evlOt on art"k tan"ma*lar. 8 #a art"k b nlar" '(reme*. 8nlar i6in art"k (yle biri yokt r.2 Titremeye ba!lar. 3eni k(!ke '(t)r& #er. K(!ke #(ner. Art"k 'etir#ikleri en iyi yiyecekler bile a%*"na bir tat verme* ol r. An >yi na%meler on heyecanlan#"rma* ol r. An iyi le**etler ve ')*ellikler& # #a%"n#a asla en k)6)k bir tebess)m bile mey#ana 'etirme*. 9er )6) #eV ken#isini bekleyen (l)m kork s ya!l"l"k ve hastal"k her !eyi on n '(*)n#e anlams"*& 'e6ici& bo! yalan ve al#at"c" k"lm"!t"r. Daha sonralar" #er ki:
Dİ%MF9 "@9İ8İ

</.
2Arabac"& beni '(t)r. Art"k b k(!kte #ayanam"yor m.2 Artesi ')n on '(t)r)r. 5ar" elbise 'iymi! bir a#am '(r)r. 3a!" tra! e#ilmi!& O#eta bir #a% s)kQneti ile ot r yor. 5orar: 2Arabac" b kimY2 Der ki: 23 rahiptirV *ahi# ve riya*et yapan#"r.2 2Rahip& *ahi# ve riya*et yapan kim#irY2 Der ki: 2Dervi! <riya*et ehli olann asla ve asla hayata& hayat"n *evklerine ne1sini& v)c # n kapt"rmam"!& t)m)n) terketmi! olan kimse#ir.2 24e i! yapar& nas"l bir yol t tt rm ! #a her!eye 'i#en yol kesmi! ve b(ylesi s)kQnete la!m"!Y2 28n nla sohbet etmek istiyor m&2 #er. ?i#er ve: 2A#am& sen nas"l b(yle bir a*amet ve m tlak s)kQnete la!t"nY 9i6bir !ey& seni ne heyecanlan#"r"yor ne #e kork t yorY 5en #e benim 'ibi ihtiyar& hasta ve (l) '(r#)n m)Y2 Der ki: 2Avet '(r#)m. 9atta saraylar"n"*"& *evklerini*i& mavi& beya* nil)1erlerle s)slenmi! hav *lar"n"*"n hepsini '(rm)!)mV !im#i #e b yol se6mi!im...2 5orar: 23 han'i yol# rY2 2Av+barks"*l"k yol X Av+barks"*hk yol X2 2Arabac" beni 'eri '(t)r&2 #er. ?eri '(t)r)r. ?ece yar"s"#"r& esraren'i* ve 1"rt"na #ol bir 'ece <D)nya ve 3 #a0n"n i6i 1"rt"na #ol = o#as"na 'elir. >6 tara1taki o#a#a 9int prenseslerin#en birinin k"*" ve 9int0in en ')*el k"*lar"n#an biri olan e!i& e1sanevi ')*ellikteki karyolalar"n#a y m !lar#". 5imalar"n#an ')*ellik& mas miyet ve sev'i se*iliyor# . 5altanat hane#an"n"n '(* ay#"nl"%" olan birka6 ')nl)k 6oc k& beya* bir elbisenin i6in#e& anne k ca%"n#a yk ya #alm"!t". 3 #a b man*araya hayran kal"rV hayat"n"n ba!lan'"c" b yeni a!k"#"r. Der ki& b nlar" #aha iyi '(rebilmek i6in <e%er #aha yak"na 'i#ersem= e!imin ve evla#"m"n yanmas" m)mk)n. A!imin bak"!"n"n bana y(nelmesi #e m)mk)n. 8 *aman #a aram"*#aki ba% #aha
3B2 Dİ%MF9 "@9İ8İ

bir ')6lenebilir. 8 *aman onlarla ve#ala!mak benim i6in #aha bir *or olacak. 3 y)*#en b ra#a& kalbim#e onlarla ve#ala!"yor m. i6in#en ve#a e#ip at"na biner& son n#a 6s * b caks"* ormanlara& tek ba!"na #alar& kaybol r. @e!itli riya*et& i!kence& *orl k& b)y)k olaylara tahamm)l& b)y)k #ervi!lerin mektebin#e #ers ve sonra& #ervi!lerin hayat"n" #a re# a!amas". KUt) bir # r m#a bir a%ac"n alt"n#a istirahat e#iyorken ans"*"n& tan"man"n ay#"nl"%"& hakikatin yol kalbin#e a6"l"yorV 23 #a2 ol p yan"kl"%a la!"r S3 #a: Uyan"k& yanm"! anlam"na 'elir.T Şeh*a#eleri olarak terk etti%i 3enars halk"n"& !im#i mesaP 'etiren bir #ervi! s"1at"yla yarmaya 'itmek i6in aya%a kalkar.

3 #a0n"n la!t"%" ! r ve tan"ma tek bir esastan ibarettir. 8& !(yle #er: 2Ay insanX 4e (l)m#en sonraki kay'"y" ta!"& ne (l)m#en (nceki kay'"y". 4e riya*et 6ek& ne #e le**ete esir olX 3elki sa#ece tan". 4eyiY 3ir!eyi: 2>nsan& bir ns r#an yap"lm"!t"r. 8#a: I*#"rapX... I*#"raptan ibarettir.2 3(yle ol nca #a bir he#e1in olmas" 'erekir: 2I*#"raptan k rt l !.2 3 i! i6in& #(rt b)y)k hakikati tan"mak 'erekir. 3irincisi: 2I*#"rap ne#irY I*#"rab"n tan"nmas".2 >kincisi: 2I*#"rab"n ol# % yeri tan"mak.2 W6)nc)s): 2I*#"raptan k rt lma.2 D(r#)nc)s): 2I*#"raptan k rt l ! yol ve nirvOna s)kQnetine la!mak2. 3 #a mektebinin can #amar" olan& b)y)k esas" tan"mak. 3 esas: 2>nsan"n& "*#"rab"n nere#en kaynaklan#"%"n" bilmesi 'erekir: >htiya6tan& le**etten ve s sam"!l"ktan.2 3a%lanmak *evk verici#ir& ama "*#"rap #o% r r. @)nk) her ba%l"l"k bitti%in#e ac" verir. @)nk) her kav !ma #aha sonra hicreti 'etirmekte#ir. Tokl k& "*#"rap kayna%"#"r. @)nk) her tokl ktan sonra tekrar bir a6l"k 'elmekte. 5 ya kanmak "*#"rap kayna%"#"r. 9eves "*#"rap kayna%"#"r. @)nk) her hevesten sonra b"kk"nl"k 'elir. Tan"!"kl"k& "*#"rap kayna%"#"r. @)nk) her ta+
Dİ%MF9 "@9İ8İ 3B3

n"!ma#an sonra #)!manl"k 'elir. Dostl k "*#"rap kayna%"#"r. @)nk) her #ostl ktan sonra ayr"l"k 'elir. 8 hal#e "*#"rab"n b)t)n yollar" tan"nabilir. Rira b)t)n "*#"rap yollar" le**etten ha* # ymaktan 'e6er. Tek k rt l ! yol n n& ihtiya6& e%ilim ve le**etin 'e6ti%i b)t)n yollar" terketmek+tir. 3(ylece r h& b nlarla ol !an b)t)n kay'"lar#an k rt l r. 8 *aman her 2!ey2 bir a#a ol r. Ken#in#e sakin& b)y)k& ebe#C& sons *& ihtiya6s"* bir kahraman 'ibi& yery)*)n#e #aima tek ba!"na seyahat e#en bir 'er'e#an a*ametin#e. 9"rsl"& istekli bir kahraman 'ibi. K(peklerin& 6akallar"n l mas" seni etkileme*. Ar* ve iste%i& bir b(cek 'ibi ayaklar"n"n alt"n#a e*ersin. Ar* lara& #avetlere ba%lanmaks"*"n& ka#"n ve evlOt kay'"s" olma#an& yaln"* bir 'er'e#an 'ibi& se1ere 6"k. Nah!i bo%alar ve 1iller 'ibi. 9erhan'i birin#e ans"*"n bir hastal"k belirince onlar"nV 1illerin ve bo%alar"n kalabal"%"n#an ayr"l"p kenara 6ekilirler. 8rman"n bir k(!esine 'i#erler. Ken#i i6lerin#e ve #)!)ncelerin#e 'i*li bir s)kQta #alarlar. 5en #e hayat"n b ')nl)k kav'alar"n#an #"!ar" 6"k. Ken#ini batakl"ktan k rtar& bir 'er'e#an 'ibi tek ba!"na se+ yahata 6"kX >tika#" s l)n toplam"n#an ver#i%im 2#erme2 ile& ora#a sana y lmas" 'ereken #o%r bir h)k)m ve ailesi* bir se1er (%retilmi!tir. 3)t)n yollar"n sons *l % na la!mak& 2#erme2 #e #eni*in s)kQnetine ba%lanmak. <2Derme2 3 #a #ininin bir ilkesi#ir=. )%Bİ9İR5Cİ DF93

*Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""* A848Ş
<9)seyniye+i >r!a#= K r m n n m mi ve kap"s"n"n herkese a6"k olmas"n#an olacak ki b(yle s"n"1ta #ers vermeyi vaa* ve hitabe ot r mlar"yla bir t t yorlar. 3(ylelikle bir #erse kat"l"nca #a h)k)m ve kararlar"n" belirtebiliyorlar. Ş noktay" hat"rlatmak 'erekir ki #ers& vaa* ve hitabe #e%il#ir. Ki& bir ot r m#a s(* tamamlans"n ve neticesi a6"kl"%a kav !s n. :ant"k silsile+sin#eki ini! ve 6"k"!larlaV k s rlar" tesbit ve tahlillerle iyi veya k(t) 1ikirler belirlenerek ancak bir yere la!"labilir. Di%er bir kon #aV s(*'elimi& 9)seyniye+i >r!a# 'ibi >slOmC bir k r m#a& ni6in 3 #a0#an bahse#iliyorY #e#iklerini i!ittim. 3i*im b nlarla bir s(*)m)* yok. @)nk) >slOm0#a ve Şia0#a en #e%erli i!lerin& te1ekk)r& ilimle il'ili kon lar ve ilmC tart"!malar ol# % n bilmiyorlar. 3 & beye1en#inin bir k(!e#e ot rmas" ve 4asr ##in Şah0"n #eyimiyle& 1ikir ve hayaller b y rmas"<X= anlam"na 'elme*. 3ilOkis ilmC meseleler& 1ikirler& inan6lar& i#eoloPiler& hayatla il'ili ak"mlar& ken#i ka#eri ve ken#i insanC topl m yla il'ili kon lar#a #)!)nmeye ba!lamas" #emektir. 3ilin6li ki!i #o%r #)!)nceyi el#e e#ebilir <ancak ilmC ve ince bir bilin6le=& islOm& #)!)nmeye o ka#ar #e%er vermi! ki& !(yle #iyor: *%ir saatlik teJekkür

alt(ı! senelik i,adetten daha ha&ırlıdır"2
Dİ%MF9 "@9İ8İ 3B"

>slOm0#a iba#etten #aha )st)n olan te1ekk)rV bilimsel& meto+#ik& etkin ve yararl" son 6lar #o% ran"#"r. >mam0#an 0e%er birinin (l)m)ne bCr saat kalm"!sa ne yaps"nY0 sor s na cevaben ! n i!itiyorlar: 8 son saatini ilim el#e etmekle ve ilmC tart"!mayla 'e6irsinX 3(yle bir 1etva ver#i%i i6in al"!a'el#i%imi* #inC bir (n#er #e%il #e O#eta bir 1ilo*o1 veya 5iyonist ol# % n san"rs"n. 3 rivayetler bi*im topl m m *#a #a nakle#iliyor. Tabii kab l ve on nla amel

etmek i6in #e%il& belki rivayeti nakletmekle sevap el#e etmek i6inX @)nk) rivayeti nakletmenin sevab" var#"r. Rama*an ve : harrem ay" boy nca 2>slOm0#a ilmin 1ay#alar"n"2 anlatmak amac"yla minbere 6"k"yor& ilim ve (%retimin #e%eri hakk"n#a y)*lerce rivayet nakle#iyor. Diyor ki& Eey'amber !(yle b y r# : 2@in0#e bile olsa ilmC talep e#ini*.2 3irisi ilmi el#e etmek i6in bir a#"m atmak iste#i%in#e ise hemen bas"yor 1erya#". De%il bir @inli0#en #)nyevC ilmin& hatta Şii olmayan bir :)s+l)man#an K r0On0"n tecvi# ve k"raat ilminin al"nmas"na bile tahamm)l e#emiyorX 3en& s"ra#an bir (%retmen olarak& 6e!itli #inler#e& ahlOkC hatta materyalist ekoller#e #erinle!tik6e >slOm0" anlay"!"m #aha #a k(kl)& #inC #e%erlerim #aha #a ay#"nlanm"! ol y8r. .5i*ler #e& b # y' y ken#ili%in#en seveceksini*. 3 #ersleri a#"m a#"m takip e#enler& b i##ian"n tan"klar"#"r. A%er& esasl" bir son 6 almaya hen)* la!mam"!larsa bile& >slOmC '(r)!leri m tlaka #aha #erinle!mi!tir. Daha (nceleri 6o% nl kla inan#"klar" #inin #"!"n#a ba!ka bir #in#en bahse#ilsey#i& #in a6"s"n#an kalpleri sakinle!sin #iye ona hakaret etmeleri& on 6irke1 '(stermeleri& #e%ersi* ve k)6)k '(rmeleri 'erekti%ine inan"rlar#". Ama& b ara!t"rma ve inceleme#en sonra anla!"lm"!t"r ki& hakir '(rmek ve basit saymak ilim a6"s"n#an sa#ece nakletmeye ve #)!)nmeye ihanet etmek #e%il& belki bi*im #inimi*e #e ihanet etmek #emektir. 3 kon yla il'ili olarak Arnest Renan !(yle #er: 29er #ini a*ameti& on takip e#enlerin #)!)ncesinin a*ametine ve # y' n n *irvesine varmalar"na ba%l"#"r.2 Yani o #ine& # y' & ak"l ve kalpleriyle inanan kimselerin. 9erkes ak"l& # y' ve bil'isinin a*l"%" oran"n#a #ini kavram" ve !ahsiyetlerini <(n#er ki!ilik+

</?
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

lerini= hakir ve s)1li olarak #)!)n)r. Yani anlay"! ve # y' lar" kapasitesince. 5a16a ve kin ')tme#en inan#"klar"& kab llen#ikleri Eey'amber0in <s+a.v.= Ali0nin <a.s.=& MOt"ma0n"n <a.s.=& K r0On0"n.. a!"k ve me1t n ol# klar"n" '(r)rs)n. Ama anlay"! #)*eyleri #)!)k& #)nya ve #inlerle alOkal" bil'i ve tan"mlar" k"s"r ol# % i6in o b)y)klere isna# ettikleri 1a*ilet ve (*ellikler #e ken#i kavray"! ve ! rlar" oran"n#a#"r. Ali0nin t)m o hayretler yan#"r"c" a*amet ve esrarl" boy ttaki her antropolo'& 80n n yarat"l"!"n#a+ki b y(n)n insanl"%a ve tarihe ka*an#"r#"klar"na hayran kalm"!t"r& onlar"n k)6)k *ihinlerin#e& sa#ece k"l"c"n"n !ekli& *"rh"n"n cinsi... yemek yemesin#eki (l6)l) #avran"!" yer etmekteV #i%er t)m (*elliklerin#en (nce hat"rlamakta#"rlar. @)nk) basit belleklerin#e& #ar *ihinlerin#e b n#an ba!kas"n" #a canlan#"ram"yorlar. ,L
,L+ Eey'amberin ve1at" kon s n#a 2: ntehiy l A0mal2a bak"n"* B.. +Reva6ta olan bir kitapt"r. Cazan #a m ttaki ve ihlas sahibi olarak tanınan biri#ir+... 2Eey'amberin ba!" a%r"maya ba!la#". 3ak" kabristan"na 'ittiV #(n#)V (l)me ha*"rlanm"!t".. !azreti Amir0in evine 'el#i..2 3 ra#a herkesin kalbi heyecanla atmakta. Eey'amberin hayat"n"n son n#a& Ali <a.s.= 'ibi bir !ahsiyete vasiyet ne olacakt"Y 9ayran bakan bir a*amette olan b iki !ahsiyetin kon !mas" basit #e%il#iX2 De#i ki: Ay AliX Ne1at"m#an sonraV r h m #"!ar" 6"k"nca& av c na al ve y)*)ne s)r. >kincisi #e& kimsenin bak"!lar"n"n avret mahallime kaymas"na i*in vermeV k(r ol(r. 25onra evine #(n#)X2 3 tasvir takva sahibi& a!"k hatta Olim bir m)0min #in#ar topl m m * n son #(nem bil'inlerin#en birinin *ihnin#ekiV 9"ristiyan bir #oktor olan Dr. ?eor'e bor#ake0"n anlay"!"n#aki Ali0nin tasviri#ir: 2Ay *amanX 4e ol r# b)t)n ')6 ve yeteneklerini bir araya toplasay#"n #a bir se1er #aha Ali #o%say#"V b ')n)n insan" 80na (yle m hta6 kiX Ne in'ili* ya*ar $aryle0in& Eey'amber ile Ali0nin '(r)!mesinin tasviri: 23i0setin ba!lan'"6 anlar"n#a& Eey'amber0in akrabalar" 80n n #avetini hep kin ve alayla re##ettiler. 5eki* veya on ya!lar"n#a bir 6oc k olan Ali& 80na biat etti: 8 k)6)k el b elle birle!ti ve insanl"k tarihinin ak"!"n #e%i!tir#i2 <2Kahramanlara Uv')2 kitab"n#an=. 3 y)*#en yine tekrar e#iyor m: 2Tan"mak2 ve 2Tekrar tekrar tan"makX2 >man ve a!k sonra 'elir. Ancak telkin ve miras yol yla #e%il& tan"maktan #o%an a!k ve imanX.. Ali 'ibi b a#am" tan"mak i6in& anlay"! kapasitemi*i& ! r ve bil'i sermayemi*i& '(r)!)m)*) 'eni!letip en )st noktaya 6"karal"m ki& b(ylece #inimi*i #e y)ksek bir seviye#e tan"yabilelim. U%ren#ikten sonra& o b)y)kleri 2'(rme2 sanat"n"& risale 5 ve 1onksiyonlar"n" '(relim. 3)y)k ekolleri ve #inleri& m)mk)n ol# % ka#ar insa1la inceleyelim De%erlerini& b)y)kl)klerini& 1a*iletlerini #aha 6ok tan"yal"m. Do%r veya e%ri& hak veya bat"l tara1lar"n" #aha etra1l"ca anlayal"m ki islam0"n #aha )st)n ve #aha m)kemmel ol# % bi*im i6in a6"kl"%a kav !s n. 5(*'elimi& 3 #a0y" tan"makla +benim na*ar"m#a <sosyoloPik anlam"yla= k(t) bir pey'amber& ama 6ok b)y)k bir !air ve 1ilo*o1t r+veya :ehavira Rer#)!t& Kon1)6y)s& ;ao+Ts ve Sokra t .. R h Olemin#e& insan"n maneviyat"n#a& i6 Olemin#e b)t)n o k #ret& akamet ve #erinli%i el#e etmi! olan ki!iler& *ihnimi*#e bir#en Ali0nin <a.s.= !ahsiyetini 6a%r"!t"r+ Dİ%MF9 "@9İ8İ

</@
3 #a 3 #a& 2Ka!aterya2#an bir a#am#"r. Ka!aterya& 9int0te !eh*a#eleri& e!ra1" ve soyl lar" kapsayan bir s"n"1t"r. Y nan0#a soyl lara& asillere ve imtiya*l"lara <i#areciler& #evlet b)y)kleri ve e!ra1 b nlar#an#"=V 2Aristo2 <Aristokrat= olarak isimlen#irilen b s"n"1a 9int0te 2Ka!aterya2 #enil#i%ini '(r)yor *.

3)y)k r hanilerin t)m)n)nV 'enel#e& 3 #i*m0in k r c lar" ve 2Ne#a2 #ininin r hanilerin#en bir6o% n n 9int0in e!ra1 ve !eh*a#eler s"n"1"na ba%l" ol# klar"n" s(yle#im. Yine m)re11eh s"n"1ta ya!ayan insan"n r h n n nas"l bo!l %a ve hi6li%e var#"%"n" #a anlatt"m. 3o!l k isyana& isyan #)nya#an b"kmaya& hayat" hakir '(rmeye& i6')#)lerin ka1aya v rmas"na ne#en olmakta#"r. Revk& bir 6e!it (*el 1else1C veya #inC *ahi#li%e meyletme <?a*neli ve 5el6 kl T)rkleri #(nemi=& tasavv 1 n 'e6mesi& #e+ rebeylik ve 1eo#alitenin ortaya 6"kmas"& #)!)n)rlerin& 'en6 neslin isyan"V bir 6e!it #in#"!" *ahi#li%e y(neli!& kapitali*m ve re1ah #(nemin#e olan b ')nk) 3at"0#a ma##C hayat" re##e#en& ken#ine (*') e'*istansiyali*m hep b n#an#"r. 3)t)n 9int& @in& >ran& o ')nk) Avr pa #inlerinin b)t)n #)!)n)rleri& b)y)k #inC mekteplerin k r c lar"& b s"n"1a ba%l"#"rlar. Y nan0#a 25okra+tes2& 2Aristotales2& 2Elaton2& 2Demokritos2& 2;o sib s2V >ran0#a 2:ani2& 2:a*#ek2& 2Rer#)!t2V @in0#e 2Kon1)6y)s2&2;ao+Ts 2& 9int0te 2:ehavira& 23 #a2 A!ra1a& : betler& :e%an <Rer#)!t ve :ec si #in a#amlar"= s"n"1"na veya Ka!aterya s"n"1"na ba%l"y#"lar.
maktalar. 3 nlara kar!"n Atinin )st)nlW kistin i ve 1a*iletlerini an"yor ve onlar"n t)m)n)n sahip ol# klar"na& 80n n tek ba!"na sahip ol# % n '(r)yor *. >!te b anlay"! #e%erli#irV bi*im m)0minkrin birka6 hali1eyle yapt"klar" m kayese#en sonraki anlay"!lar" #e%il. Ali0yi ikincilerle k"yaslamalar"n#a ise onlar"& (ylesine k)6)lt)yorlar ki& b n nla #a ken#ilerince Ali0nin b)y)kl)%)n) ispatlam"! ol yorlarXX= Eeki& Ali0#en 'eriye ne kal"yorY Demaven# tepesini& 9ilton otelivle tart"yors n. Wstelik hem #a%"n tepesine 'itme#in& hem #e #)nya#a b bina#an b)y)k binalar" tan"m"yors n. Tahran0"n #"!"na 6"kmam"!s"n. 3 n nla beraber Tahran0#aki 9ilton otelinin b)y)kl)%)n) #e taass p ve #ar '(r)!l)l)%)nle ?)ney Tahran0#aki bir k)6)k k l)be 'ibi tant"yors nV sonra& !evk& a!k& i1tihar hatla tahri1 ve taass pla b k l)be& Demaven# tepesin#en #aha y)ksektir& #ive ispal+l"yors n<i= Te!ekk)rleriX= A%er biri: 9ay"r beye1en#i& 9ilton oteli k)6)k bir k l)be #e%il& Tahran"n en b)y)k binas"#"rV ama Demaven# #a%" kar!"s"n#a hi6bir !ey#irV o bina#"r& b ise #a%#"r& #erseV ba%"np k)1re#iyors n. Diyors n ki: 8& :evlO0n"n velayetine sahip #e%il#irX Te!ekk)rlerX

<//
Dİ%MF9 "@9İ8İ

2Re1ah2"n hi6li%e& hi6li%in isyana& isyan"n *)h# ve so1ice ir1anaV i#eali*me& i6e #(n)kl)%e& *ihniyetperestli%e ve a!"r" ahiret+6ili%e #(n)!t)%)ne ili!kin s"n"1sal psikoloPik temel& 23 #a2 i6in #e 'e6erli#ir. .lk Devrim 25i#arata2& 3rahmanlar"n tahminine '(re evsi* barks"* #ervi! ve *ahi# olarak l)ks #)nya hayat"n" ve saltanat" bo!layacak bir prenstir. 3abas" b tehlikeyi (nlemek i6in ona mevsimlik k(!kler <bahar k(!k)& sonbahar k(!k)& k"! k(!k)= yapt"r"r. 9av *lar& ba%lar& 6ok ')*el av yerleri& cennetvari e%lencelerle #op#ol bir hayat i6in 'erekli t)m vas"talar" ha*"rlayarak b k(!k ve ya!am i6in#e t tsak kalmas"na 6al"!"r. Ama Z#em0in $ennette isyan etmesi<X= 'ibi& 3 #a #a babas"n"n ha*"rla#"%" #eb#ebeli hayata isyan e#er& b)t)n o nimetler#en ka6ar. 3 #a0n"n 9in#0in en ')*el k"*"yla evlen#i%i #)%)n 'ecesin#e& en iyi m)*isyenler& #ans6"lar& !ark"c"lar& en #eb#ebeli 9int bah6elerin#eV 3 #a0n"n babas"n"n en son ev ve en sa%lam ipini 3 #a0n"n ayaklar"na ba%lamak i6in bir araya toplanm"!lar#". 9i*met6iler& U%retmenler& 3 #a0n"n babas" kork ve en#i!e i6in#e 3 #a0n"n #enetleyicisiy#iler. 3)t)n b ')*elli%i nas"l telakki etti%ini '(rmek istiyorlar#". 8l# k6a mera ki an#"na bir # r m var#". @)nk) hepsi ')r)lt) ve heyecan"n esiri bir Olemin *irve+ sin#e ol# klar"& ')*ellik ve le**ete batt"klar" bir an#a& 3 #a& <ken#i #eyimiyle= hasta bir 1il 'ibi ba*en kalabal"ktan *akla!"yor& bir pencerenin kenar"n#a # r yor& #akikalarca 'i*li bir s)kQtla& nitelen#irilmesi m)mk)n olmayan bir !ekil#e #al"yor# . 3abas" ve #i%erleri #e& on b # r m#an k rtarmak ve hayata #(n#)rmek i6in se1erber olm !lar#". 9er hal)kOr#a ona tebess)mler#e b l n yorlar#". Ama o a*"c"k bir 1"rsat b l nca& ken#i yaln"*l"%"na 'eri #(n)yor# . 3)t)n b nlar& 'encin i6in#e ba!ka bir #)nyan"n #o% ! halin#e ol# % na i!aretti. R h bir #evrim i6in#ey#iX 5onra bir 6oc % ol r. Ka#eri her ')n bir 6ivi ile hayat ve varl"%"n" yere 6ak"yor& b(ylece kopmas" ve se1ere 6"kmas" #aha
Dİ%MF9 "@9İ8İ

</0
bir *orla!"yor# . 3 # r m& ba!kalar"n"n 'irmesi yasak olan alt"n ka1esin#en ilk #e1a #"!ar" a#"m atmas"na ka#ar s)rer. D(rt i!aret ve #(rt kelime ile kar!"la!"r ve hayat" yor mlar... ,B Ya!l"l"k: >lk a#"m#a 2ya!l"l"k2 ile kar!"la!"r. K"r"lm"!& b r !m !& pePm)r#e bir hal#e. 3 n n& herkesin ka#eri ol# % n i!itti. 9er 'en6& hayat"n b mevsimine la!makta#"r. Kim ve ne ol rsa ols n& b n#an ka6"! yokt r. 9astal"k: >kinci a#"m#a& hastal"%" tan"r. Ke#erli& rahats"*& kans"*. 9er sa%lam olan"n b a!amaya la!t"%"n" # yar. 9astal"%a yakalanan& pePm)r#e bir hale 'elmekte#ir. Kim& ne ol rsa ol rsan ol& b ke#er#en ka6man m)mk)n #e%il.

Ul)mV W6)nc) a#"m#a& ka#erin son kelimesi ile kar!"la!"r. 2Ul)m2) # y' s * ve hareketsi* bir cesette '(*ler. 5orarV + 3 kim#irY Derler ki: +Ul). Ul) kim#irY #iye sor nca: + 8lmayan kimse#ir. Uyle bCr hal ki& her hayat"n # r# % ve sona er#i%i bir # r m# r. 3 n n )*erine: 3enim hayat"m #a m"Y #iye sorar ve cevab"n" kesin i1a#elerle al"r: + 5enin hayat"n #a. Ul)m& b)t)n b kale ve hisarlar#an 'e6ip senin pe!in#en #e 'elecek. 8 *aman 6oc kl % n#an beri r h n#a varolan 'i*li en#i!e ve #ine ait # y' lar& vic#an"n"n #erinliklerine ve iliklerine #ek i!leyen b )6 i!aret ile isyan e#er. 3ir sor & anm#a& n t1e ol !t rmaya ba!lam"!t"r: 9ayat ne#irY ister #"!ar#a ister i6er#e& isterse saray#a veya #a%#a& her kim ol rsan ol& her s"n"1ta ve her !ekil#e 2ya!l"l"k& hastal"k ve (l)m2 seni teh#it etmekte#ir. 3 y(+
,B+ Avliyan"n hayat"& 3 #a0n"n hayat"n"n ben*eri#ir. : ci*eler ve kerametler& tasavv 1 !ahsiy etleri vle il'ili#ir& imamlarla #e%il. >mamlar& b)t)n b m ci*elere sahip #e%il#ir. 3 #a0mn ya!am"na ben*er y(nler b nlar"n 6o% n n hayat"n#a tekrarlanm"!t"r. 3 3 #a0n"n biyo'ra1isinin& evliyan"n hayat"n#a etkili ol# % n n i!areti#ir. :esela& >brahim Athem& 3elhli b0ir !eh*a#e#ir& nimet ve *evke 'ark olm !t r. Daima av partilerin#e#ir. 3ir ')n tek ba!"na av"n pe!in#eyken& ans"*"n bir ses yakas"na yap"!"r ve hayk"r"rV nereve 'i#iyors nY 3 yar"c" v r' ha* ve nimetle ya!ayan #ertsi* !eh*a#eyi >brahim Athem yapar

<02
Dİ%MF9 "@9İ8İ

n)yle y)*y)*e 'elmeye 6aresi* b kesin ka#erle kar!"la!maya mahkQms n. ?en6li%e '(n)l ba%la#"k& ya!l"l"kla son 6lan#"V 5"hhatli& sa%l"kl" olmaya '(n)l ba%la#"k& hastal"k yakala#"V hayat"m"*& (l)mle son 6lan#" 8 hal#e nas"l ya!ayal"m ki b )6)n#en k rt labi+lelimY 3 #a& b)t)n b nlar"n cevab"n" son '(r)!mesin#e b l r. 3ir a#am '(r#)V ne ya!l"& ne hasta ne #e (l)me 'iri1tar#"r. 4e le**etin *irvesin#e& ne k #ret arabalar"n#a ve alt"n k(!kler#e#ir. 4e m hta6& ne hasta. 5ilahs"*& elbisesi*. 4e alt"n& ne ba!& ne *en'inlik... Ihtiya6s"*& sevin6& s)kQnet ve k #retin *irvesin#e& topra%"n )*erine #i* b)k)p ot rmakta. 5anki varl"%"n ve Olemin tepesine 6"km"!. 9i6bir ')ce sahip olmayan (yle bir insan& b(ylesine bir k #reti nas"l b labilmi!tirY 3 #a sorar: + 5en kimsinY + 3rahman"m& cevab"n" al"r. 5orar: 3)t)n b k #ret& b s)kQnet& sa1a& emin olma ve '(*lerin#eki b hOkimiyet parlakl"%" ner#en kaynaklan"yorY 3 *aa1taki b)t)n b ')6& b m ci*e kim#en#irY Makirlikte saltanat& bo! el#e b #ol l kX 3(ylesi hayat" ve s"hhati nere#en 'etir#inY $evap al"r: + Ailesi* ya!am#anX 5or yor: + Ailesi* ya!am ne#irY 5or s na kar!"l"k ! n # yar: + Ak"ll"l"%"n" (%renmi! olan insan"n ya!am"#"r: I*#"raps"*l"+%a ve ihtiya6s"*l"%a la!t"m. @)nk) b)t)n *aa1lar& *illetler& en#i!eler& )*)nt)ler& m hta6 olmaktan kayna klanmakta#"r. A%er& 2>steme*sen2 hi6 kimse seni *illet ve k(leli%e 6ekeme*. A%er sahip olma*an& hi6 kimse seni kork tama*. 3 insan hayat"n"n iki esas"#"r. <Albette b c)mleler& metin#en #e%il. 3elki olay"n yor m ve 3rahman '(r)!) #o%r lt s n#a ben s(yl)yor m.= 3 ne#enle& b a#am k #ret ve servete sahip #e%il#ir ki& on kor + mak i6in m ha1"* ve #alkav k ols n& vesvesesi* ve en#i!esi* bir an 'e6irme* ols n& on ka*anmak i6in her i!e b la!mak istesin. 23 #a2& k rt l ! yol n b lm !t r. 5araylar"n& yalanc" 'eni!li%inin ken#i *in#an"n"n #arl"%" ol# % n anl"yor. K(!k& ka+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<0.
#"n ve evlat& (*')r ve ha1i1 kanatl" 6mas" 'ereken ')vercinin ayaklar"na bir ba%#"r. 3ir 'ece yatak o#as"na 'i#er& <ihtiya6s"*l"%"n& ailesi*li%in ve m hta6 olmaman"n e!i%ine var#"%" 'ece=. Kar"s"n"& ipek bir yatakta& e1sanevi bir o#a#a "!"kl" bir atmos1ere 'arkolm ! olarak ')*elli%in ve 'en6li%in *irvesin#e '(r)r. Dinlenmekte ve y makta#"r. K ca%"n#a yeni #o%m ! 6oc % . 3(yle bir # r m#a kap"n"n e!i%in#e # r p& ken#i ken#ine: 5i*#e '(r#)%)m b)t)n b ')*ellik& ken#im#e '(r#)%)m b)t)n b sev'i ve !e1kat& i!imi *orla!t"r"yor. 3iliyor m& e%er ve#ala!mak i6in si*i yan#"r"r+ sam& y)k)m #aha #a a%"rla!acak& yolc l % m #aha #a *or olacakt"rX 3 y)*#en si*i yk #a b"rak"yor m& ve#ala!maks"*"n si*i terk e#iyor m. At"na atlay"p ormana #o%r s)rer. 3ir "rma%a la!"p s y n#an 'e6er ve 'e6mi! hayat"n#an kalan b)t)n *evk ve le**etleri b s yla y"kanm"! ve hayat"n b la!t"r#"%" pislikler#en temi*lenmi! olarakV at" <'e6mi!teki soyl ya!am"n"n son hat"ras"& #)nya ile son ba%"& hi6bir yere la!t"rmayan binekler#en

olan b son bine%i= "rma%"n tara1"n#a b"rak"r. Yaya olarak ')r orman"n #erinli%in#e kaybol r. 3e! b)y)k 3rahman0a ba%lan"r ve 3 #a olmaya ba!lar. '(rt(l(& Col( 6$(kshaL Daha (nce #e s(yle#i%im 'ibi. 3 #a #inin#e k rt l ! yol & 2riya*et2 ve hayatla olan ba%lar" kesmektir. 4e1sin hayatla olan ba%lar"n" kesme ve bi*im 2ne1si (l#)rme2 ,I #e#i%imi* b olay"n rarlama olma#an 'er6ekle!mesi m)mk)n #e%il. 4e1si *orlamak
,I+ 24e1si (l#)rme2 kavram"n"n 9int k)lt)r)n#en 'el#i%ini ve #aha sonralar" #ilimi*#e ve #inC 1ikrimi*#e yer e#inmi! ol# % n tahmin e#iyor m. Yoksa ilk islOmX metinler#e& 2(l#)rme nin yerine 2terbiye etme2 #eyimi varo la 'el mistir. 9atta K r0On ne1se yemin e#erek on n i6in 2bir toh m )ibi" #eyimini k llan"yor. 3ir *iraat6" 'ibi ona s vermek& on sa%lam olaraklcor mak& yar"lmas"n"& e%itilmesini (%renmek ve on#an mahs l almak 'erekir: 24e1se ve on !ekillen#ireneV ona takvas"n" ve 1)c r n <iyilik ve k(t)l)k kabiliyeti= ilham e#ene an# ols n ki: 4e1sini te*yike e#en k rt lm !t r ve on (rten kaybetmi!tir.2 <Şems @+ -& G&BL= 24e1s ie*kiyesi2ni& te1sircilerimiY. ve tebli%ci+ lerimi*& 2ne1sin pislik ve b la !"kl"klar#an ar"t"lmas" ve temi*lenmesi2 olarak yo+

<01
Dİ%MF9 "@9İ8İ

i6in 6ok 6etin bir pro'ram #o%r lt s n#a ')6l) bir ira#eyle ona 'em v rmak 'erekir. 3 i! i6in ken#ini b 2yo'a2 ayinine <Ne#a #inine (*') riya*ete= vermek 'erekir. 23 #a2& riya*ette (yle bir makama la!t" ki& 3rahmanlar on n hakk"n#a )mitvar olmaya& 8na tevess)l etmeye ba!la#"lar. @)nk) riya*et s"ras"n#a '(ster#i%i )st)n yetenekleri ve i!+
r mlam"!lar#"r. 3 n n #aha 6ok r hban" '(r)!)n etkisi alt"n#a olmas" m htemel#ir. 4e1si (l#)me riya*etine y(neli!in he#e1ini& #inC ve ahlOkC terbiye a6"s"n#an 2temi* olmak2 olarak al'"l"yorlar. 2A1laha2y" #a k rt lmak ile a6"kl"yorlarV b & insan"n mahp s olmas"& tabiata& ma##iyata ve i6')#)lere 'iri1tar olmas"n" 6a%r"!t"rmakta#"r. Do% tasavv 1 n#aki lezzet ve tabiata kar!" # y lan k(t)mserlikle ben*erlik te!kil etmekte#ir. 9alb ki 2e1laha2& 2*ekkO20& 2hObe2& 2#essO2 #(rt kavram aras"n#aki manevC y' nl k birinci âyet ile on n i*"##" olan ikinci Oyet aras"n#aki te*atV insan"n sor ml l % n#an bahse#il#i%ine i!aret etmekte#ir. 4e1sle beraber sor ml l k& k rt l !t r. A%er toh m& 1ili*lenirse i6in#eki ')6ler ve yetenekler beslenir ve "slah e#ilirse m ra#"na ermi!& <e1lahaT 1ay#alanm"! ol r+ e%er& o topra%"n alt"n#a si*li b"rak"l"r <#essO= ve '(m)l)r& s ve hava#an mahr m e#ilirse *iyan ol r. : ra#"na ermemi! ol r. 3 iki tar* yor mV iki ahlakC '(r)!) ve 6e!itli antropoloPik '(r)!leri a6"kl"yor. 3irinci#eV insa0n"n risale+ti <i!levi=& hayatta temi* kalmakt"r. >kincisin#e& insan"n risaleti 'eli!mekte#ir& 3irinci#e insan& sak"nan#"r. >kincisin#e insan& iyilik yapan#"r. K(t) i! yapmayan a#am ile iyi i! yapan insan aras"n#a 1ark var#"r. 3iri ol ms *# r& #i%eri ol ml . Te*kiyenin b(yle ol ms *l kla yor mlanmas"& maalese1 halk"n (*elliksi*& men1i ve i!si* tiplerin pe!in#en 'itmesine sebep olm !t r. 5a#ece b la!mayan& #)r)st kalan& insanlar"n pe!in#en. 9alb ki temi*lik& ! r ile e%itil#i%i& b)y)k bir # y' & bil'i& ira#e& liyakat ve yapı#ılık ile i6 i6e ol# % *aman #e%er ka*an"r& yoksa bir hi6tir. 3ir insan& b)t)n (mr)n) sak"nma ve perhi* karl"kla 'e6irse #e ')nahs"*l"k ve temi*likte 2al6"#anbir heykel2e& 2kar#an bir a#am0a veya bir 2ce naze"ye la!ama*X Diyecekler ki TakvaY Avet takvaX Ama bir ! rs * n& kabiliyetsi*in ve aylak"n takvas"n"n ne anlam" varY Takva& ken#ini sapmalar#an& pislikler#en& >hanetler#en kor makt"r. 5apma& pislik ve ihanet 1akt(rlerini& hatta on n 6e!itlerini bile tan"mayan& onlar" anlamayan bir a#am& nas"l takva sahibi olarak kalabilirY Ali `a.s.=0a kar!" sava!an 9ariciler0in k s r takvas"*l"k #e%il#i& ! rs *l kt . >kincisi& bir elini hi6bir !eye <siya ha+beya*a v rma#an= #ok n# rma#an elleri temi* kal"yorsa& b n#a (v)n)lecek ne var#"rY 5iyasC& 1ikrC& iktisa#C& sosyal kar+'ala!alar"n kalbin#e 6aba '(steren& sor ml l k y)klenen ve temi* ve sak"nm"! olarak kalan& ken#ini satmayan& *aa1 '(stermeyen& *orl klara tahamm)l e#en& !ahsC heveslere kar!" s)r6meyen& kaymayan insan"n takvas" takva#"r. Raman"n& # r m ve va*iyetleriyle i6ice olanla& *aman"n # r m ve va*iyetlerin#en bChaber olan bir mi#irY 9ayat"n"n bir k"sm"n" <ba!kalar"n"n= emin k"l#"%" kimsenin i!i #e temi* kalmakt"rV b & han'i takva#"rY Deneme ve te!hir alanlar"n#a yer almas" 'erekir. Ken#isini kor mas" 'erekir ki& takva sahibi ols n. Acaba 23aba K hi0nin in'ili*lerle olan s(m)r) anla!mas"n"n hi6birin#e im*as"n" '(rm)yorsak& b on n vatan satmayan& takva sahibi biri ol# % na m" i!arettirY Kebi0 A1en#i& 9a*ret+i Amir0in h)k)meti *aman"n#a b)t)n o kar'a!alar#an kenara 6ekiliyor& 'elip :e!he# yak"nlar"n#a ken#isine bir kabir yap"yor ora#a iba#etle me!' l ol yor. :)nker ve 4ekir0in soraca%" sor larla il'ili sor cevap temrinle+ rin#e b l n yor# X 3 ise takva #e%il#irX Takva& :alik A! ter0in ki#irV kar'a!a& tehlike& para& k #ret ve 3enC Wmeyye0nin vesveselerinin *irve#e ol# % bir ortam#a 6al"!"yor ve temi* kalabiliyor# . Dİ%MF9 "@9İ8İ

<0<
kenceler kar!"s"n#aki kahramanca #irencin#en sonra& hepsin#en (nce 4irvOna0ya la!aca%" a6"kt". 3 y)*#en 3rahmanlar"n )mit kayna%" ol# . Y)*y"ll"k bir yol ar!"nla#". A6l"k ve *aa1 <i!kence& riya*et& ken#ine e*iyet= pro'ramlar"n"n etkisiyle (yle bir s"n"ra la!t" ki ken#in#en 'e6ti& 3rahmanlar etra1"n#a toplan#"lar& (l#)%)ne kesin karar ver#iler. 3 bay'"nl"k& ken#in#en 'e6me ve takatsi*likten sonra& yeni#en ken#ine 'el#i. 3 # r m& bir #eri ve kemik kalana ka#ar tekrar tekrar s)r#). Z#eta bir hayalete #(nm)!t)r& babas" bile '(rse tan"yama*#". Riya*et& yani 2#emir2& yani ken#ini silah& makas ve b"6akla temi*leyerek ba!kala!t"rmak. 5eni sen yapan (*elliklerini (ylesine temi*lemelisin ki& #ostlar"n"n hi6biri art"k seni tan"yamas"n. 5ev'ilin seni '(r)nce& eski #ost olabilece%ini hisse#emesin. Annen ve baban seni '(r)nce art"k onlarla aran#a bir akrabal"k ba%"n"n olamayaca%"n" anlas"nlar. Rira (ylesine yabanc"s"n ki 'e6mi!inle olan t)m il'ini kesiyors n. Yeni #o% m b # r. Yani b>r ke* #aha ken#in#e #o% yors n. 8 *aman& (nceki ken#in 6)+ r)m)! ve kokm ! bir cenin 'ibi sen#en #)!) vermekte#ir. Ş tabir& 3aye*i#+i 3estamC0nin#ir. Diyor ki:

23en 3aye*i#lik0ten& #erisin#en 6"kan bir y"lan 'ibi& #"!ar" 6"km"!"m.2 $)ney#+i 3a%#a#C #iyor ki: 24 r0a bakt"mV ken#im#e #e n r olana ka#ar ot * y"l bakmaya #evam ettim.2 Yani& art"k 2$)ney#2 #e%il. 3 #a& b(yle bir a!amaya la!"nca ba!ar"n"n *irvesine& 4irvanO0ya nail olman"n #a e!i%ine 'el#i. 3 # r m& sesi t)m 9int0teV b)y)k 3rahmanlar& *ahi# 9int r hanileri aras"n#a #ola!t"%" ana ka#ar #evam etti. <3 #a art"k a!k ve kemOlin en son #erecelerini ar!"nlamakta#"r= >!te 3 #a& b nokta#a ans"*"n (1+ kelenip apayr" bir halete b)r)n#). 4(da'nın !ayatının ikin#i Devrimi 5i#OratO& b raya la!"ncaya ka#ar b)y)k bir 23rahman2 makam"na& b n#an sonra #a 23 #a2 makam"na kav !m !t r. Art"k 3rahmani*m #ininin b)y)k bir brahmani olmakla beraber& 80n s"n"rs"* b)y)kl)kteki makamlara er#irecek& hayreten'i* bir his #)nyas"na la!m"!t"r.

<0=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Akl"n Utesi ve Akl"n A!a%"s" Dikkat e#elimV ak"lla #irek alOkal" olmayan kon lar iki y(ntemle 6(*)me kav !t r l r. 3 nlar#an bir ak"l (tesi olan kon lar ol p ak"l #a <b nlar"= anlamak i6in ba!"n" y kar"#a t tmas" 'erekti%ini hisse#er Di%eriyse& basit #)*ey#e olan meseleler#ir ve ak"l #a b nlar" kolayl"kla i#rak etmekte#ir. 3 nlar"n 1ay#as"* ol# % n bilir ve b bil'isinin #o%r l % hakk"n#a hi6bir tere##)#) #e yokt r. 5(* kon s olan meseleler ise tamamen ak"l (tesi#ir. 3 ne#enle& akl"n" (rtecek& ir1an" # y' lar"n"*" ')6len#irerek (ne 6"karman"* 'erekecektir. 3(ylece :evlanO0n"n 3 #a0nm ya!am"n"n b en )st an"n" nas"l nitele#i%ini anlayabilesini*. Albette :evlanO0n"n anlat"m" tamamen so1iyane ve 3 #ac" bir anlat"m#"rV >slOmC #e%il. @)nk) >slOm& ba!ka bir tar*#a anlatmakta#"r: 4e1sin Al#atmas"

Et z &ıl sa)a! (e&danlarında sa)a!(ı! 'lan ,ir (ü-ahid+ ,ir kenara sığın(ı!+ ,atini saJlığı elde et(ek )e neJsini öldür(ek için ri&azete 't r( !t " Aünler-e ge-eler-e kendi &alnızlığında ri&azet &apı&'r+ kendine ezi&et edi&'r+ i,adetle ğra!ı&'rd + *el--ihadO el--ihadO da) l s'kakta+ -addede+ pazarda çınla&ana kadar" Şehirde -ihad ,a!la(ı!tı" Mü-ahidleri+ gençleri sa)a!a çağırı&'rlardı" Kö!ede kendi &alnızlığında 't ran (ü-ahid+ neJsini öldür(e&le+ z n i,adetler )e ağır 'r çlarla ğra!ı&'rd " %irden tanıdığı , sesle 8rkildi+ r h -anlandı+ açıldı" Kendinde+ (ü-ahidlere katıl(a&a )e -ihad sahnelerinde ilerle(e&e !iddetli ,ir arz , ld " Kahra(anlık !e)ki+ Allah &'l nda sa)a!+ !ehadet arz s + 'n harekete geçirdi" Şe)kle har, el,isesini gi&erken ansızın kendine geldi )e dedi ki[ *E& neJsi 9ine ,eni aldat(ak (ı isti&'rs nG Sa)a! (e&danlarından+ e)i(in selY(etine sen da)et et(edin (iG Kadın+ ç'- k )e s'r (l l ktan ,ahset(edin (iG Kadın )e ç'- ğ n hakkını )er(enin ne kadar se)ap 'ld ğ na dair ri)a&etler 'k (adın (ıG Ialan-a d anın e-ri !ehidinkin-den &et(i! (isli daha Jazladır+ de(edin (iG Kır(ızı ,ir narı &edikten s'nra+ 8ki rekYt na(az kıl(anın+ %edr$in kırk !ehidinin e-ri kadar e-ri Dİ%MF9 "@9İ 8 <0> )ardır+ de(edin (iG % !ekilde+ k'la& gösterileri+ ç'k kYrlı &'l göster(edin (iG *Pünkü+ nasihatlarına k lak )er(i&'rd (+ di&'rd ( ki[ *8ki rekYt na(azla elde edilen kırk !ehit se)a,ını iste(i&'r (" Kendi -anı(la+ kendi(i )e aile(i &'k et(ekle+ sade-e kırk değil hatta ,ir !ehYdete kar!ılık ,in se)a, elde et(e&i isti&'r (O *Sen+ sa)a! (e&danında da ,eni ,ırak(ı&'rd n+ )ar'lan ,e-erileri(i Jısıldı&'rd n" Hl(ek için ç'k sa&ıda insan )arS a(a ,eni( gi,iler azdır+ kendi(i diğerleri için k'r &a&ı(+ isti&'rd n" 9ine sözünü dinle(i&'r+ saldırı&'rd (" Sen , seJer+ pehli)anları hi(a&e ,ahanesi&le geride arkadan saldırı&a ğra(asınlar di&e k'r & - ları 'l(a(ı isti&'rd n+ ,en de 'l &'rd (" Lep kendi(i k'r &a&ı( di&e ğra!ı&'rd n"

*Şi(di ne 'l( ! ki+ -enga)erlerin da) l )e kösünün sesi&le ,ir üzerlik 't gi,i ate!i(in üzerine atlı&'rs n )e ,ö&le ,ir !iddetle ,eni sa)a! (e&danına gönderi&'rs nG AhlYk+ &a!a( tarzı )e inanç deği!ikliği öneren sen değil (isinG* *Şi(di anlı&'r ( ki+ ,edenin k'r n(ası )e kalı,ın ze)k al(ası için+ seni sa)a! (e&danına götürü&'r( ! (" %ütün ,en-illiklerin )e ideallerin kar!ılık , ls n d#&e" Kö!e!e 't r(a( gülü&'rd n" Şi(di kötü (üptela 'ld ğ n görün-e -çünkü sessiz )e &alnızlıktasın ki(se gör(eden-+ zerre zerre ,eni ,'ğ &'r+ sıkı&'r+ öldürü&'rs n" Kendi kendini öldürü&'rs n+ s'nra di&'rs n ki[ %en öldürül(ekte&i(" Made( öle-eği(+ , ha,ersiz &alnızlık &erine+ ,eni !ehit sa&a-akları ,ir &erde öle&i(" %irkaç ki!i görsün+ ,ü&ük -enga)erlerden 'ld ğ ( hatırlasınlar" Eğer -anı(ı ka&,ede-eksen en azından isi(+ ha&si&et )e ö)gü edine,ile&i( isti&'rs n"* *Sana tekliJ ettiği( !e&i görü&'rs nS sessiz+ 8ti,arsız )e isi(siz ,ir ölü(" % n n için ,eni -ihada gönderi&'rs n ki+ ha&si&et+ isi( )e t'pl (sal ,ir !öhret kazanasın"* 3 #a #a& b(yle bir ana la!"yor ve !(yle #iyor: *H&le ,ir (aka(a la!tı( ki+ Lind$in ,ütün %rah(anlar$ı ,eni( zahidliği(+ dindarlığı(+ tak)a(+ (üke((elliği( )e r haniliği(den ,ahsedi&'rlar" Lalkın hepsi+ ,eni k tsa(a&a d r &'rlar" %irden ! hakikati anlı&'r ( ki+ kendi(e &üklediği( ,ütün , !iddetli i!ken-eler+ z n 'r ç,66
Dİ%MF9 "@9İ8İ

lar+ ç'k z'r i,adetler+ ,irkaç haJtada sade-e ,irkaç tane pirinç )e ,irkaç &a%$a s ile &etin(eler+ k'rk nç )e a-aip ,ir he)esperesstliktir" %ütün , nlar+ isi( &ü-elt(e )e k tsalla!tır(a hedeJine la!(ak içindir" %ir &arı! çizgisine dü!tü(" Aörü&'r ( ki+ ,ütün , z'rl k+ 'r ç )e i!ken-elerden ha&dı&'rsa( da h'!lanı&'r (" Kdeta lezzet '-ağından )e ,ütün (add# içgüdüleri(in !iJa , l(asının ötesine çıkı&'r (" Te)Jik+ k dret+ hedeJe la!(a )e 'lg nl ğ hissedi&'r (" Kal,i(in hiç,ir kal,in k dretinde 'l(a&an ,ir güç )e esrarengiz te-ellilerin z h r ettiği &er 'ld ğ n dü!ünü&'r (" %ütün , nlar+ g r r+ ,a!arı+ iti,ar+ lezzet )e he)esperestlikten ,a!ka ,ir!e& değildir"""*
3(yle bir anlay"!& psikoloPi a6"s"n#an #a #o%r # r. :a*o!i*m& *ay"1 !ekliyle hepsin#e var#"r. K vvetli !ekli sa#i*m#ir& te#avi e#ilmesi 'erekir. 25a#i*m2 #i%erlerini e*iyet 6ekmesin#en *evk almakt"r. :a*o!i*m <ma*ohi*m= ken#ine e*iyetten *evk almakt"r. 9evesperest ve bencilce bir riya*ettir. Diyorlar kiV bir 6oc k b)y)k bir !evk ve *evkle annesine !(yle #iyor# : 2D)n 'ece r)yam#a bir k(leyi bana ba%"!la#"klar"n" '(r#)m& ben sevincin !i##etin#en ken#imi par6ala#"m.2 Annesi cevabenV 2Yar"s" #o%r # rX2 #e#i. 2Mesencan2m <et ve cevi*le pi!irilen 6erke* tav % na ben*eyen bir yemek= a#"yla irkilip hayli bir an s)kQt e#en& ob r bir insan"n 2Yo'a2 vas"tas"yla #erisi o ka#ar incelir& kemikleri '(r)n)r. Ati ve i6 ya%" (ylesine erir ki& a#am"n i6 or'anlar" ve ba%"rsaklar" '(*le '(r)l)r hale 'elir. 3 n#an sonra& re1lekslerine ve v)c t sistemine& i6')#)lerine hakim bir a#am haline 'elir. 9atta hayat"n"n #o%al kan nlar"n" el#e e#er. 3irka6 ')n ne1es almayabiliyor& ha1talarca yemeyebiliyor& y"llarca bir yer#e # r p hareket etmeyebiliyor. 23ihr 3aba2 'ibi yar"m as"rl"k bir s)kQt '(sterebiliyor. 5)kQt evvelki sene k"r"l#"& elli senelik s)kQt n sona ermesin#en sonra& yar"m as"r s(*)n bekleyenlere sa#ece #e#i ki& 2insanlarY Ken#i i6ini*e #ikkat e#ini*& her!ey i6eri#e#irY2 3 yar"m as"rl"k s)kQt (l6me#ir. 3)t)n b nlar #o%r # r& b(yle riya*etlere be#eni vermek b)y)k ')6 ve yetenek ister. Ama b n nla beraber& 3 #a0n"n #e+
DR%MF9 "@9İ8İ

,67
yimiyle: 2>6& (ylece karanl"k kal"yor2 Rahi#in riya*et6ili%i& k l ' r ra m)ptela e#er. <A%er 1"rsat"m olsay#" >slOmC ahlOk kitaplar"n#a ve # alar"n metnin#e b meselelerin ne ka#ar #erin ve 1ay#al" olarak +saptanm"! olarak #e%il+ ortaya kon l# % n '(sterir#im. 3 nama*lar"& # alar" ve tak#isi meslek e#inen kimselerin en b)y)k 1acialar"& ' r r# . 3 ' r r& b)t)n *ahmetlerini he#er e#er. ? r r k(t)#)r. T)m b imkOnlar"n& ba!ar"lar"n el#e e#ilmesi ve Allah0a yakla!man"n vermi! ol# % ' r r & b)t)n i6')#)lere ve heveslere 'alip 'elebil#i%i ve #i%erleri ken#isi 'ibi olama#"%"n#an #in#arl"k ve takva#a (ne 'e6ti%i i6in #i%er herkesi ken#in#en #aha a!a%"& #aha kirli ve #aha k(t) '(r)r.= Ki!inin ne1sin#e riya*et& r h n& sap"k *ahi#likler neticesin#e el#e etti%i pislikler#en ibarettir.

3 y)*#en 2*)h# i6in *)h#2 b)y)k bir insanC ve ilOhC 1else1e ta!"maks"*"n insan"n sapma 1akt(r)#)r. @ok kork n6 ahlOkC hastal"klar"n mikroplar"n"n ekil#i%i bir ocakt"r. 3 ne#enle *a+hi#ler#e <(*ellikle 3 #i*m #inin#e ve 9"ristiyanl"kta= 'eni! sapmalar '(r)yor *. :eselO *)h#le i6')#)lerini (l#)rm)!& 6apk"nl"%"n" (nlemi! olan kimse& hOlO pisbo%a*l"k yapabilmekte#ir. 3 & t"pk" bir cepten al"p #i%er cebe koymak 'ibi bir!ey#ir. A*altmak veya 6o%altmak #e%il#ir. 3 y)*#en 3ertnar# R ssell #iyor ki: 3ir >n'ili* atas(*) varV 2Ayya!l"klar"n"*" #evlet b)y)kleri ve s baylarla yap"n"*& yiyeceklerini*i *ahi#ler ve #in#arlarla yiyini*.2 @)nk) onlar"n hevesleri #ans ve m)*ik pistlerin#e#ir& yiyece%e (nem verme*ler. Ama b nlar )6 saatte bir yerler& iki saat #e yemekler kon s n#a kon ! rlar. Di%er vakitleriyse& ye#ikleri yeme%in ba!"n#a he#er ol p 'itmekte. Yani o 1"s"lt"lar& a!"kane kon !malar ve cinsC *evklerle 'e6irmeleri 'ereken *aman" b !ekil#e telO1i e#i+ yorlar.2 3 !ekil#eki *ahi#li%in yar"s" #o%r # r. 8 #a be#enin ba*" isteklerinin k"r"lmas" ve #o%al insanC i6')#)lerin *ay"1lat"lmas"#"r. Ama b amel& ki!i#e i!rak" yan#"rm"yor. <3 meselenin b !ekil#e 6"kar"m#a b l n larak a6"klanmas" >slOm0#aki anlam"yla 6ok ')*el anla!"lm"! ol r. 3 #a0n"n re# ve intikal # r +

<0/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

m & >slOm0#a esasl" bir mesele#ir. Ama 3 #a0n"n sonraki& ispat y(nleri ve 6(*)m yol n '(stermesi ba!ar"l" #e%il#ir=. Makirlik ve olanla yetinme& insana >6')#)sel le**et veren her!eyle ba%l"l"%"n olmay"!"& r ha sa1l"k& berrakl"k verme* ve hakikat "!"%" olmas"n" sa%lama*. R ha ha1i1lik vermiyor ki& miraca 'itsinV ma##C hayat"n pis batakl"klar"n#an k rt labilsin. 9ay"rX 9ay"rX R h& be#enin i!kencesiyle& be#enin !i!manlamamas"yla e%itim ve terbiye ka*anmamakta& belki (ylece *ay"1 kalmakta#"r. 3 23 #a2n"n s(yle#iklerinin esas"#"r. ?(n)l <?(n)lV kalp #e%il=& hisse#ilenlerin ve ma##C hayat (tesi esraren'i* hakikatlar"n >#rak oca%" ve merke*i anlam"n#a#"r. ?(n)l& i6 ya%"n"n eriyip s almas"& #erinin incelmesi& kemiklerin y m !amas" ve mi#enin bo!almas"yla 'eli!meyecekV on#an Uteye ve ebe#iyete olan pencereler a6"lmayacakt"r& $ ki0yle <Yo'a ve riya*etle=& be#enin *ay"1lat"larak r h n terbiye e#ilip e%itil#i%i !eklin#eki i##ia #o%r #e%il#ir. 3 r h n terbiye ve e%itim i6in be#eni *ay"1latmak #e%il& r h n e%itilmesi 'erekir. 3)t)n 9"ristiyan& hatta :)sl)man& 9int ve @in so1i mekteplerin#e ve kabile ya!am"n#a ba!ka !ekil#e #e olsa 6o% nl kla r h ve be#en aras"n#a #o%r #an olmayan bir ili!ki mevc tt r. T)m) i6in tek bir (rnek vermek yanl"! ol r. 9int0te ilk olarak 3 #aV 29akikata la!mak i6in r h be#ene kar!" bir kenara b"rakmam"* ne yeterli#ir& ne #e 'erekli#ir2 #e#i. 3Ot"n aynas"n" cilalamak i6in& *ahirC re##etmemek 'erekir. 3elki& bOt"n aynas"n" cilalaman"n yol n b lmak 'erekir. R h terbiye etmek i6in r h ilmini ve r h terbiyesini 'eni!letmek 'erekir. 3 ikisi `ilim ve pratik= bir #e%il#ir. 8 9al#e 4e Yapmak ?erekirY 3 #a& 2riya*etin2 be#eni yok etme #"!"n#a ba!ka bir!eyle son 6lanma#"%"n" anla#". Tam nirvOna ve ken#i tekOm)l)n)n e!i%in#e ol# % & a*amet& riya*et& ve#a r hanileri aras"n#a manevC ve r hanC (n#en *irveye la!t"%" an#a& bir#en b sistemin t)m)n) y"k"p viran etti.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

<00
imanları #o%r bil#iklerinin yol n#a canlar"n#an 'e6enler 6okt r. Ama ken#i isim& itibar ve !ere1in#en #e 'e6ecek olanlar 6ok a*#"r. 3 #a& b)t)n o !(hret ve itibar#an 'e6ti& 'eri #(n#). :)r!i# 3rahmanlar on#an )mitlerini kestiler. Um tlar"n" tamamen yitirince on b"rakt"lar. 8& ikinci #e1a tek ba!"na kal#" ve hicrete ba!la#". Ama b #e1a art"k v)c # m tlak )mitsi*likle #ol y# . Y"llarca riya*etV avarelik& ailesi*lik& ir1an ve mari1et #ersi (%renmek& ona sa#ece *ay"1 ve ')6s)* bir be#en ba%"!lam"!t" 5 i6ti& yemek ye#i& et ye#i canlan#"& kilo al#"V 6ok6a kaybetti%ini o *aman anla#". N)c # n#a ay#"nl"ktan en k)6)k bir "!"k olma#"%" hal#e (nce#en #e pek bir!ey 'etirme#i%i bir mey#an#a yenilmek. 3)t)n b nlara ra%men 23 #a2 )mitsi*li%e #)!me#i: 23 hayat #ersi#ir& sa#ece ba!ar" ihtimalinin ol# % *aman hakikat i6in 6aba '(stermemek 'erekir. 3elki hakikatin ken#isi i6in i! yapmak 'erekir. 9atta *erre ka#ar *a1er )mi#i olmasa bile. A%er yapma* #a # r rsa& bat"la teslim olm !& 6)r)m)!l)%) kab llenip boyn na 'e6irmi!tir.2 Aydınlık Col#(s(

An k)6)k bir )mi#i bile olmaks"*"n& yola #)!t). >kinci bir+hicreti ba!latt". 4e h"rs ve istek tanr"lar"n"n sava!"na 'itti& ne #e bask" ve sermaye tahakk)m) tanr"lar"n"n sava!"na <t)m b nlar hakikat #e%il#i=. Ay#"nl"k yok ! y# . 4 r tara1"na #o%r 'i#iyor# V 23o#hi2 a%ac"n"n #ibin#e 23 #a2l"%a la!t". Ulene veya b lana ka#ar ora#a kalmaya kesin karar ver#i. 4odhi 3o#hi& 3 #h yanmak& ! rl olmak& #ikkat etme& tan"mak k(k)n#en 'elip ay#"nlanmak& yan"! ve i!rak <ilham= anlam"n#a#"r. 23o2 <kok = a%ac"& cennetteki meyvesi yasak a%aca <Tevrat0"n nitele#i%i !ekil#e= ben*emiyor #e%il. Z#em& yasak meyveyi yemekle '(r)! ka*an"r. 3 #a #a 23o2 a%ac"n"n #ibin#e '(r)!e la!"r& hakikati ve yol n b l r.

=22
Dİ%MF9 "@9İ 8

23 #a2 y"llarca 23o2 a%ac"n"n #ibin#e kal"r. 9ayat& !ehir& !(hret ve !ehvetinin 6ekti%i b)t)n emellere ve heveslere kar!" *a1ere la!"p k rt l r. 5onra 2'(r)!2e la!"p 23 #a2 makam"na kav ! r. 23 #a2& Y nan kavram"yla 25ophia2 <hikmet= sahibi#ir art"k. Ne#a mektebin#e i*ah etti%im ilim& teknik (tesi bir tan"man"n sahibi. 3(ylece b a%ac"n alt"n#a& y"llarca e*iyet ve 'ayretten sonra& bol nimet i6in#e yeti!mi! !eh*a#e 5i#OratO& brahmanl"%"n riya*etine ve r hanili%in en )st makam"na ermi! ve t)m b nlar#an #a va*'e6ip k rt larak ba!"bo!l k ve bilimsi*likte 23o#hi2ye la!"p 23 #a2la!m"!t"r. 23 #a2& Uyan"! @a%r"s" 3 #a& 9int #)!)ncesin#e& her #(nem 'ayb Olemin#en 'elip& k rt l ! r h ba%"!layan biri#ir. $eliyor ve yan"kl"k 6a%r"s"n#a b l n yor. Amac" halk" k rtarmakt"r. 9alk" yer cehennemin#en k rt lmaya 6a%"rmakta#"r. 3ir 'r p on kab llenip k rt l !a eriyorV 6o% nl k ise kab llenmiyor ve helak ol yorlar. 23 #a2& tan"ma#"klar" biri#ir. Ancak halk"n ken#ilerini k rtarmaya 'elmesini bekle#ikleri bir nevi 9intli :esih0tir+ Unceki #(nemler#e #e bir6ok #e1a& 6e!itli '(r)n)mler#e ve m nta*aman 'elmi!ti. 3ir #e1as"n#a bir k ! '(r)n)m)n#e 9int ormanlar"n#an ve b)t)n #)nya ormanlar"n#an !(yle hayk"rm"!t": 2Ay yery)*) ormanlar"n"n b)t)n k !lar"X U6 n *X 3 2 tanca b la!m"!& ama y(nleri !ehir& ba% ve )mrana y(nelik olan2 ye!il ormanlar" b"rak"n"*. 3 hayat" b"rak"n"*X Şim#i yan'"n kap"ya varacak& b)t)n ormanlar yanacakt"r. Ate!ten sa#ece& '(%e y)kselmi! olan k !lar k rt lacakt"r.2 K !lar#an bir 'r p& ken#i 3 #a0lar"n"n 6a%r"s"n" kab llen#iler ve k rt l !a er#iler. Ya!am"n *evkin#en& orman#a ken#in#en 'e6mi! olanlar& orman"n ye!il #allar" )*erin#e !ark" ok y p c"v"l#a!anlar& 6a%r"ya cevap verme#ilerV k rt lama#"lar ve yan'"n"n ortas"n#a kal"p yan#"lar.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

C#1

9int0te k !lar"n b ka#ar ehemmiyet ta!"mas" <Kelile ve Dimne0ye ve 'enel 9int e#ebiyat"na bak"n"*V k !lar"n nas"l insanC bir ki!ili%e b)r)n#)r)l#)%)n) '(receksini*=& k !lar"n ve hayvanlar Olemin#e insan"n ir1an ve k rt l ! Olemine ait bir #)nya olarak kab llenilmesin#en#ir. A%er >stesey#i ?eri D(nmeyebilir#i 5a#ece m)kemmel olmayan r hlar"n (l)m#en sonra 'eri #(nmeye mecb r ol# klar"n" s(yle#im. Ama m)kemmel r hlar"n b(yle bir mecb riyeti yokt r+ 23 #a2& 4irvOna0ya& ak"l (tesi ! ra la!m"! bir insan#"& hakikati anlam"!t". 4irvOna0ya la!an kimse& art"k "*#"rap #ol hayata& insanlar"n ara!ma 'eri #(nm)yor ve ebe#iyette #aimC kal"yor. 3 #a& 23o2 a%ac"n"n #ibin#e 4irvOna0ya la!"nca& o Olem#e #inlenebilir ve bir #aha b 2KaremaC2 hayat 6ark"na ve 25amsaraC2 hayata 'eri #(nmeyebilir#i. Ama #inlenme#i& 'eri #(n#) Ken#isini& toprak hayat"n"n k"v"lc"mlar" aras"na att". :esh0in ken#ini k rban etmesi ve A#em0in ')nah"n#an y"kanmas" 'ibi. 3a%r!lanmas"yla& insanlar"n& cennetin yol n t tabilmelerini sa%la#" Yery)*)n#e s)r)lmeye ve # rmaya mahkQm olmalar"n" (nle#i. :)kemmel olmayan r hlar& bir kal"ptan #i%er bir kal"ba 'itmekte#irler. 3 # r m tekOm)l e#en ka#ar #evam e#iyor. Ama 23 #a2& Karemi halkas"n#an #"!ar" 6"km"!& k rt lm ! ve sakin ebe#iyete la!m"!t"V #(nmeyebilir#i. >nsan"n k rt l ! n#an <hayat '(r)!)n#en= bir mesaP 'etirmek ve onlara h)rriyet ba%"!lamak i6in 'eri #(n#). Tanr"lar ve K rban 9int& tanr"larla #op# l # r. 9er '(r)n)m#e bir tanr"V say"s"* '(r)n)m#e say"s"* tanr"lar b l nabilir. Ama as"rlar boy nca 'eli!menin etkisiyle say"lar" a*alm"!& #(rt be! bine inmi!tirX

=21
Dİ%MF9 "@9İ8İ

3 ra#a #ikkat e#elimV 2tanr"2#an maksat b)y)k tanr" #e%il#ir. K r0On0"n 2>lahe2 veya 2Alihe2 #e#i%i tanr"#"r. 3 n n 6o% l n n k llan"lmas"n#a bir sak"nca yokt r. ,K Tanr"lar 6ok say"#a ve 6ok masra1l"#"rlar. 9erbiri bir k rban istemekte#ir. >slOm0"n aksineV a6lar" #oy rmak >6in yap"lan k rban& b #inler#e halk i6in #e%il& tamamen tanr"lar i6in#ir. 3 y)*#en k rban" yak"yorlar& <Yah #i #inin#e #e k rban" kestiklerin#e yak"yorlar= ki tanr"lar # man"n kok s n alabilsin. 3ir tara1tan #a 3 #a& !(yle 1erya# e#iyor# : 23)t)n b ne*irleri& k rbanlar"& #ilekleri b"rak"nX Riya*et yol n#aki b tanr"lar#an #)nya#a bolca var ve ormanlar"n #erinlikleri b nlarla ta!makta#"r. 8nlarla bi*im bir i!imi* yok& onlar"n #a bi*imle bir i!i yokt r. 8nlar"n hayatlar" ken#ilerine& bi*im hayat"m"* #a bi*e. Ken#i ya!am"m"*"n 'ereklerini temin e#ip #)*enleyelim.2 3 b)y)k bir 6a%r"#"r. Uyle ki& b)y)k Ne#a mab #lar"nm 6ehresine ve 9int 3rahmanlar" s"n"1"n"n otoritesine b)y)k bir #arbe#ir. @)nk) 3 #a0n"n b #avetiyle b)t)n 'elirler yok olmakta& Ne#a #inin#en 'eriye sa#ece ve sa#ece karma!"k # alar ve 6ok acaip ayinler kalmakta#"r. 3 nlar"n #a lo'aritma cetve+liyle bile halle#ilmesi m)mk)n #e%il#ir. Tanr"lar ve Arac"lar Di%er tara1tan 23 #a0n"n 1erya#"& hep halk"& arac"lar"n ')c)ne kar!" isyan ettirmenin pe!in#e#ir. Dine ait en k)6)k bir amelin bile& 3rahmanlar vas"tas"yla son 6lan#"r"lmas" 'erekiyor# .
,K+ 9int halk"n"n& vakit& ')6& !evk& )mit& a!k& iman& hatta servetinin (nemli bir miktar" 3rahmanlar <Ne#a #in"nin r hanileri= arac"l"%"yla s"r1 tanr"lar"n memn n e#ilmesi& onlar"n il'ilerinin 6ekilmesi veya !erlerinin #e1e#ilmesi i6in k llan"l"yor# . Rira& onlara bir!ey la!may"nca& e*iyet e#iyorlar#". 3a*en #e e%er bir!ey vermesey#in n t yorlar#". 9alk ile tanr"lar aras"n#a& i! bitirici arac"lar halk"n i!lerini yol na koy yorlar#". :eselO 6ok say"#a ne*irler& k rbanlar b % lar ve b harlar yap"yorlar#" ki& '(kteki ilahlar"n yanlar"na var#"%"n#a insan"n ihtiyac"na cevap verebilsinler. 5onra kan nC yol#an veya kan nC olmayan yol#an te!ebb)s etsinler. Arac"lar"n say"s"& 1a*lay#" 4etice#e ken#ileri #e harcamak i6in para sahibi ol yorlar#". Ne#Olar#a herkesin 3rehmen0e bir inek vermesi s(*kon s +# r. <Yani& #e%ere #(n)!me. 3ir s)r)yle sevap ba%"!latma=. 3ir s)r) veren herkes& #)nyan"n tamam"n" ba%"!lam"! 'ibi#ir. 3 Ul6)#e sevab" var#"r.
Dİ%MF9 "@9İ8İG

C#3

3rahmanlar"n m)#ahalesi olma#an yap"lan k rban ve nama* sa#ece #e%ersi* olmakla kalm"yor& belki b)y)k bir ')nah #a say"l"yor# . 3 kork n6 #in s(m)r)s)& b s"n"1a s)reklilik sa%l"yor# . Ama hakimiyetlerinin ve onlar"n halkla olan irtibatlar"n"n re##e#ilmesiyle& 3rahmanlar"n ayaklar"n"n alt" oy lm ! ol# . 3)t)n o k #ret saray" y"k"l#". T)m 'elir kaynaklar" k r # . 3rahmanlar b y)*#en. 3 #a #ininin 9int0te yay"lmas"n" en'ellemek i6in& herkesten #aha 6ok 6aba harca#"lar. 9int0te #o%an 3 #a #inini& @in& Nietnam ve Kambo6ya0ya s)rene ka#ar& on n aleyhin#e 6al"!t"lar. Uyle ki& b ')n 9int0teki 3 #istler k)6)k bir a*"nl"ktan 1a*la bir!ey #e%il#ir. >nsan"n Tanr"lar0#an <Tanr"0#an De%il= Ken#ine ?eri D(n)!) 3 #a& tanr"lar"n ')c)n) ve arac"lar"n"n ')c)n) re##etti. >nsan"& ken#i benli%in#e varolan k vvetlere y(neltti. 8 hal#e& Avr pal" #in ara!t"rmac" ve (%reticilerinin aksine <b nlar 3 #a0y" ateist ve Allah0" inkOr e#en biri olarak tan"yorlar= 3 #a& 2tanr"lar2a inanm"yor# & onlar" ve onlar"n arac"lar"n" re##e#iyor# . 23 #a2& Ne#a #ininin say"s"* tanr"lar"yla kap"!t". 8nlar"n varl"%" (yle bir 1aciay#" ki& 9int topl m n#aki par6alanma ve s(m)r)n)n me!h r 9int y ! kl % n n& (yle bir ya!am#an ve her t)rl) sor ml l ktan yoks n b"rakt"ran ve 3rah+manlarca s)r#)r)le'elen as"ls"* ili!kilerin ol !t r# % ve 1ertler aras"n#aki ya!amaktan ve her t)rl) sor ml l k y)klenmekten yoks n b"rakt"ran temelsi* iba#etler silsilesinin ve y# rma tanr"lar"n varl"klar"n ol !t r# % kork ve en#i!enin tek sebebiy#iler. 3 #a& halk" as"ls"* tanr"lar#an ve #aha #a as"ls"* olan kork ve k r nt lar#an k rtar#". 8nlar"n #a%"n"kl"klar" ve ihtila1lar"yla& insanl"%"n s(m)r)s)n)& e!ekle!tirilmesini& par6a par6a e#ilmesini a6"kl"yor# . 3 & 2Tevhi#in re##e#ilmesi #e%il#ir& 2Şirk2in re##e#ilmesi#ir. A%er Avr pal" sosyolo'lar b ikisini bir t t yorlarsa& ! n#an olabilir ki& onlar hatta #in#ar olanlar" bile 2!irk2 ile 2tevhi#2 aras"n#a bir 1ark '(rm)yorlar& ikisini bir

=2=
Dİ%MF9 "@9İ8İ Dİ%MF9 "@9İ8İ

=2>

say"yorlar. 9alb ki b ikisi sa#ece birbirine ben*ememekle kalm"yor& ayn" *aman#a birbirlerine tamamen kar!"tt"rlar. 5)rekli bir sava! i6in#e#irler. 3 ne#enle& 3 #a0n"n Ne#a #inin#eki 9int tanr"lar"n" inkOr etmekle yapt"%" i!& insan"n ken#i insanC sor ml l klar"na ve ')6lerine 'eri '(n#erilmesi& !irk #inine ve !irk tanr"perestli%ine bir #arbe i#i. Tanr"s"* 4ir Din 5osyolo'lar <#aha 6ok materyalistler= 23 #a2 #inini tanr"s"* bir #in olarak biliyorlar. @)nk) iki #in#eki <tevhi# #ini& !irk #ini= tanr" kavram" aras"n#a bir 1ark tan"m"yorlar. 3ir k"sm" ise sa#ece& tabiat (tesini ve #in # y' s n inkOr etmek i6in her yer#e bir eser ve i!aret b lmaya 6al"!"yor& b labil#iklerini #e b)y)terek& te0vil e#erek veya y(n)n) #e%i!tirerek #ine bir #arbe v rabilmenin 6abas"n" '(steriyorlar. Di%er bir k"sm" #a b meseleleri hi6 anlam"yorlar. ?el '(r ki b nlar orta yere belli belirsi* teoriler s)r)yorlar& bi* #e ye#i%imi* yemekler 'ibi onlar" t)ketiyor *. 3 #a& !irk #ininin inkar"n" ilOn e#iyor. Şirk #inini& insan" *ay"1latan& as"ls"* ')6lere kar!" *illete #)!)ren bir 1akt(r olarak '(r)yor. Kon b # r& Tevhi#0#eki tanr"perestlik #e%il#ir. 23 #a2n"n #i%er i!lerin#en biri #e& riya*etlerle m)ca#elesi ve s"n"1lar" re##etmesi#ir. Sınıf D)*eni Ne#a #inin#e i!aret e#il#i%i 'ibi& 9int0te 2Ka!aterya2 s"n"1"& 3rahmanlar s"n"1"& i!6iler s"n"1"& en son ve en 1akir s"n"1& AryaC olmayan ve 2pis2 say"lan yerliler s"n"1" var#"r. 3(yle bir s"n"1lan#"rma mevc tt r& 6)nk) (ıni !irk #ini#ir ve tanr"lar& semboller& heykeller& s"n"1 say"s"n" ve s"n"1sal #)*eni a6"klayan bayraklar#"r. ?er6ek ! ki& tevhi# 1else1C hakikatperestlik0ten ayr" olarak insan birli%i& "rk ve s"n"1 birli%i ve varl"%"n birli%ini a6"klamak i6in yap"c" bir sosyal etken#ir. Narl"k Oleminin birli%i yani #)nyan"n y m & b)t)n ns rlar"n yak"nl"%"& yol#a!l"%"& insan"n y(n#e! ol ! ve tabiatUtesi k vvetlerin birbiriyle y(n#e! ol ! . Tevhi#in anlam" b # r. 3 #a& tanr"lar" re# etmekle s"n"1l" #)*eni #e ken#ili%in#en re##etmekte#ir. Yani on n #inin#en i6eri 'irmekle herkes& on n talimatlar"yla 24irvOna2ya la!abilir. 9alb ki 2Ne#a2 #inin#en herkes& ken#i s"n"1"n#a #aimi olarak esir#ir. A%er #i%er bir #)nyaya yol b labilse bile& k(k ve s"n"1 #e%i!tireme*. ?eri #(n)nce yine ken#i s"n"1"n#a #o% vermekte. !akikat ve Akıl 3 #a0n"n yapt"%" #i%er kar!" 6"k"!lar#an biri #e& hakikatin aranmas"n#a ve b l nmas"n#a ak"l ')c)n)n re##i#ir. 3 & son as"r#a 23er'son0 n& !im#i #e 2Rene ? enon0 n yapt"%" bir i!tir. Ari1lerimi* #e 'e6mi!te b(yle yap"yorlar#". 9atta imamlar"m"*"n #a i!i#ir. U*ellikle >mam 5a#"k0tan <a.s.= sonra& <ilk >slOm '(r)!)n)n #evam" olan= Şia mektebi # r' nla!s"n& y s n& kapal" kals"n ve kenara 6ekilsin #iye& 1else1C kon lar ortaya at"l"yor# . Abbasiler *aman"n#aki 1else1e ve akla il'i& terc)me yay"n"V Y nan 1else1C metinlerinin yay"lmas"& 9int so1 l % n n etkileri& Şii '(r)!) *ay"1latmak i6in#i. >slOmC '(r)!)n asil #evam" olan& ayn" *aman#a >lk Yol0 n )*erin#e Şii imamlar tara1"n#an #evam ettirilen Şii '(r)!& Abbasiler tara1"n#an me#enC )lkelerin ')6l) k)lt)rleri vas"tas"yla bir kenara b"rak"lmak isteniyor# . Amevi+ler ise b(yle bir i!in ! r n#a #e%iller#i. Abbasiler& b n#a b)y)k (l6)#e ba!ar"l" #a ol# lar. 9int0te& 9intli hekimler kOinat"n problemlerini ve v)c # n bilinmeyen y(nlerini halletmek yol yla& hakikati b lmak istiyorlar#". 3i* #e b na mahkQm ol# k. Ulema#an 6o% & hatta >mam $a1er 5a#"k0"n mektebine ba%l" leman"n 6o% nl % & #o% l ir1anC mektebin # y' lar"n"n !i##etle etkisi alt"n#ay#". Neya #olayl" olarak& Y nan 1else1C #)!)nce meto# n n ve '(r)!)n)n etkisine mahkQm ol# lar. 3 nlar bi*im Şii k)lt)r)m)*e n)1 * etti. :aalese1 o ilk r h ve y(n) *ay"1la#". 5onraki as"rlar#a #a kalma#".

=2?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

9>n# 1ilo*o1lar" ! meseleler#e tart"!"yorlar#"V 2tanr"lar"n #)nya ile ili!kisi ne#irY2& 2r h ne#irY2& 2(nce r h& sonra cisim mi mey#ana 'elmi!tirY Yoksa (nce cisim& sonra r h m mey#ana 'elmi!tirY2 2Ul)m#en sonra han'i men*iller kate#iliyorY 9an'i !ekiller mey#ana 'eliyorY2 2>nsan"n al"nya*"lar" nas"l olacakt"rY2 9atta (l)m#en sonras"n"n (*elliklerini ayr"nt"l" olarak a6"kl"yorlar#". 3)t)n ns rlar" hatta varl"%"n" yarat"l#"%" anlar" bile inceliyorlar& hakk"n#a '(r)! beyan e#iyorlar#". MikrC& *ihnC& mant"kC& Aristoc & 1else1C kon lar ve tart"!malar <#)nyan"n her 6e!it 1else1C problemlerin#en ol !an bir mektep i#i+ Şim#i #e var#"r=& 3 #a vesilesiyle !i##etli bir #arbe ye#i. 3 #a& 2ak"l ve 1else1e yol yla bir yere la!"lama*2 #e#i. 2R h n ne ol# % n ve nas"l ol# % n anlayama*s"n. A%er anlasan #a bo! na#"r. R h ve cisim& r h ve #)nya& ma##e ve mOnO& #o%al ve 'aybC

')6lerin ili!kisi& 1ilo*o1lar"n halle#ebilece%i meseleler #e%il#ir. 3)t)n b nlar" b"rak& ken#ini tan"maya 6al"!. 3 hem 1ay#al" hem #e m)mk)n#)r. 8nlar ise ne 1ay#al" ne #e m)mk)n#)r.2 'endini TanıM 3 #a0n"n bir takip6isinin %ra!mas" ve #)!)nmesi 'ereken tek mesele b # r. Ama 1ilo*o16a #e%il. :eselO: 3enlik& cisim mi#ir& r h m # r& b har !eklin#e mi#ir& s"v" m"#"r veya 'aybC mi#irY.. <9er hal)kOr#a 2ben2ini # y msar& 2ben2 #iye bir varl"%a inan"rs"n=. 8n e%itebilirsinV "*#"rap& peri!anl"k ve pislikten k rtarabilirsin. 3 yapabilece%in 1ay#al" bir i!tir. 8 hal#e& #)nyan"n bilinme*liklerini halletmeyi b"rak. 9isse#ilmeyen ')6lerin& insan"n la!mas"n#an *ak 1akt(rlerin kork ve k r nt lar#an& tanr"lar#anV onlara yakla!ma ve tevess)l etmenin kork ve kay'"s"n#a ken#ini k rtar. 3 nlar"n hayat" kork ve #eh!etle #ol # r. 5eni kork ve #eh!et #ol bir #)nyaya atm"!lar. Ul)m#en sonra ne olacak& han'i a!amalar olacak& (l)m#en (ncesi ne#irY 'ibi kay'"lar#an& asl"n#a olmayan kork ve veseveseler#en k rt l. 9ayat"n"n ve be#eninin b)t)n k vvetlerini eriten& sana bir 1ay#a sa%lamayan riya*etler#en el 6ek. 5a#ece 2ken#ini2 anla.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

40=

Ula!t"%"n 2ben2li%ini... 8n n sor ml s sensin& al"nya*"na #a m)#ahale etmen m)mk)n#)r. 3enli%imi*i 4as"l Anlayal"mY Tan"makla& a#aletle. 3 #ist anlam"yla a#aletV bi*im *ihnimi*#e olan anlam"yla #e%il. Ken#ini& i6')#)lerini& ba%l"l"klar"n"n ihtiya6lar"n" tan"makla& ken#ine 'eli!me 1"rsat ba%"!la. 3 & a#alet ve iti#alin 'eli!me i!areti#ir. A#alet& hayatta belirli bir ahlOk temeline ve ba!lan'"ca sahip olmam"* anlam"n#a#"r. 9isse#ilmeyen& 1else1C ve *ihnC meseleleri& riya*etleri b"rakal"m. 5a#ece ahlOk i6in bir temel ol !t ral"m. AhlOk ne#irY 8lman"n ve amel etmenin key1iyeti. 3 ahlOkC esas neye #ayanmakta#"rY A#alete. A#alet 4e DemekY A#alet& yani i6')#)ler& ba%lant"lar& emeller ve ihtiya6lar#an herbirine& tabilikleri (l6)s)n#e ya!am ')c) ba%"!lamak. 3)t)n b nlar aras"n#a y' n ve a#il bir ili!kiyi hakim k"lmakV tek kelimeyle& iti#al ve orta yoll olma. 3enim inanc"ma '(re& A1lOt n #a& ahlOk ve saa#etin temelini 6e!itli k vvetler <kin& (1ke= aras"n#aki y' n olacak orta hal olarak kab lleniliyor. Diyor ki: 23 nlar 6e!itli r hsal k vvetler#ir. 3 nlar aras"n#a y' nl k ol !t rmak& r h n selOmetini mey#ana 'etirir. 3e#en#e #e& insan"n mi*ac"n" yapan #(rt ns r +kan& bal'am& mi#e sal'"s"& sa1ra+ aras"n#a a#ilane bir ili!kinin ve ortalama bir y(netimin olmas" 'erekti%i 'ibi. @)nk) ma##C hayatta iti#al ile sa%l"kl" bir iktisa# el#e e#iyor *. :anevC k vvet+ ler aras"n#aki iti#al ile& sa%l"kl" bir r ha la!"yor *. 8& 2ma##C hayat2& b >se 2ahlOk2t"r.2 3 #a #a b(yle bir inanca sahiptir. AhlOk" b)t)n (*ellikleri ortak olan on esas )*erine bina e#iyor: B+ 9ayvanlar" (l#)rmemek& I+ 3a!kas"n"n mallar"na #ok nmamak& K+ Eislikten ve i11etsi*likten *ak # rmak&

=2/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

.+ Al#atmaktan *ak # rmak& ,+ :i#eyi t"ka+basa #ol# rmaktan sak"nmak& <(*ellikle (%le#en sonralar"=& /+ i6ki#en& sarho!l ktan *ak # rmak& H+ Dans+m)*ik& !ark"& !enlik& 1ay#as"* i! ve oy n#an sak"nmak& -+ Aletlerin s)s)n)& *iynetleri ve '(r)n)r ')*ellikleri re##etmek& G+ Y m !ak yataktan ayr"lmak <aile ve ocak anlam"n#a& salt yatak anlam"n#a #e%il=& BL+ Alt"n ve ')m)!) re##etmek. 3 on esasa bak"l#"%" *aman& '(*e 6arpan ilk !ey& on esas"n men1C ol# % # r. 3 bi**at 3 #a0n"n y)*)n)n sert 6i*'isi#ir. A%er y)*)n) resmetmek istersek& sert 6i*'ilerinin i1a#esi 2ha+y"r2#"r ve #ini #e 2hay"r2 #ini. 3 #a Dininin Amel ve Ayinleri Ayin ve ameller 6ok sa#e#irler. Karma!"k& *or ve teknikleri olan Ne#a #ini ayin ve amellerinin aksine herkes& tek ba!"na onlar" yerine 'etirebilir: B+ 5ar" elbise 'iymek bir 6e!it ihram#"rV "*#"rap i!areti#ir. 3 renk& mo#ern ressaml"kta #a b anlam#a#"r ve insan"n ya!am sembol)#)r. I+ 5a6 ve sakal" tra! etmek.

K+ 5)kQnet& #)!)nme ve i6 m rakabe <bi*im tasavv 1 m *#a ke!1& !)h # veya ce*be olarak a#lan#"r"lan !ey=& i6e bakma& yani her ')n birka6 saat i!ten sonra& ken#i i6ine sahip& ken#i i6inin sahras"n#a yanan # r mlar"& olaylar"& esrar" ve meltem #al'alar"n" #)!)nmek. Albette insanlar 6e!itli#ir& meltemler #e 1arkl"#"r. .+ 9)k)mler#en bir #i%eri #e #ervi!lik ke!k)l)#)r. ,. 3 #a& riya*eti re##etti%i *aman& iki #e1a #ervi!lik ke!k)l)n) eline al"r. 3 & on n yolc l % n n ba!lan'"c"#"r. Ke!k)l iki
,.+ Dervi!lerin k(llandıkları 9in#istan cevi*i veya abano*#an yap"lm"! kab #i+ I en # kab".
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=20
anlam"n sembol)#)r. %irin-isiS ke!k)l)n '(*ler#eki !ikOyetleri k"r"p bi*i ken#ine y(neltmesi#ir. 9akir '(r)lme ve a!a%"lanmayla '(n)l tokl % na& ihtiya6s"*l"%a ve a*amete la!"yor *. Relil a#amlar& #aima #i%erlerinin '(*)n#e ne #e%er ta!"#"klar"n" bilmek isterler. 8n n+b n n *ihnin#e& han'i !ekil ta!"#"klar"n" bilmek isterler. 3 & hepsine m hta6 ol# klar"n"n '(ster'esi#ir. Ama #ervi!lik ke!k)l)n) ele alan& hepsine m hta6 olma#"%" 'ibi& t)m)n#en bi*ar olmakta#"r. Di%erlerinin l)t 1& kah"r& ne1ret ve a1erin #emeleri on n i6in bir#ir. 8kin-isiS #ervi!lik ke!k)l) ileV 23en art"k riya*et6i #e%ilim& t)m ihtiya6s"*l"%"mla beraber& yeme& i6me ve y maya m htac"m. >htiya6 sebebiyle #ilencilik tas"n" alm"!"m... #er. 8 hal#e ke!k)l& iki *"t anlam"n sembol)#)r. : hta6 olmak ve m hta6 olamamak. 9em 1er#C ' r r re##e#iyor& hem #e ve#ai riya*eti re##e#iyor. Şevki re##e#iyorV sen#e olan her !evki. Ay benX 5en#e olan& seni ol# % n !ey#en k rtar"yor& iste#i%inin tara1"na #o%r seni 6ekiyor. 2Ken#i2n#en& 2i#eal2ine olan b yolc l kta ken#in ile yabanc"la!"yors n. Ken#ini s)slemenin yerine& !evk ve i!tiyak ile yol#a! ol p i#ealini #)!)n)yors n. 5en& ar* n#a k rban ol yors n. <3 insan"n y(neli!lerin#e 2aline olmas"2 anlam"n#a#"r. 9ei#e''er e'*istansiyali*min#e 6ok #erin olarak& BG. as"r+ #aki Alman ahlOkC sosyali*min#e #e 6ok ilmC bir !ekil#e ortaya konm !t r.= A%er& ken#ini "*#"raplar#an k rtarmak& a#alete #ayanan ahlOkC bir #)*enin esas"na ve 3 #ac" esaslara '(re ken#ini in!a etmek istiyorsan& i#eal& he#e1& a!k ve !evkinin 2ken#in2 olmas" 'erekir. 8 #a& 2ken#i2 '(steri!in i6in #e%il& belki ken#ini bina etmek i6in #aima 2ken#ini bilme halin#e2 olman 'erekir. @)nk) ken#ini #"!ar" v r# % n # r m#a ken#ini '(steriyors n. Ken#ini bir #i%erinin '(* ve bak"!"na 1e#a e#iyors n. 3 & O#eta insan"n ken#i i!in#e yapt"%" bir al#atma#"r. 3enciller& '(steri!6iler ve riyakOrlar& m)teva*iler#en (nce yaln"*l"%a& sakinli%e& ken#ilerine bakmaya ve ken#ilerine y(neli!e m hta6t"rlar. Ken#ilerini ayak alt" ve k rban etmi!ler#ir. :e6h l ve terke#ilmi! b"rakm"!lar#"r.

410
Dİ%MF9 "@9İ8

3 nlar ba!kalar"n"n anlay"!& s(* ve k rallar"yla y"k"lm"!lar#"r. Ken#ilerini bir !ahsiyet& bir varl"k ve ken#ileriyle var olan bir *at olarak '(rmemekteler. Kelimenin r hC ve mOnevi anlam"yla a#am #e%iller#ir& sa#ece #"! '(r)nt)ler#en ibarettirler. ,, 3 y)*#en bir kap" a6"l"p kapan"r #a yaln"* kal"rlarsa ken#ilerini bir hi6 olarak '(recektirler. Ken#i (l)mlerinin kork s na 'ark olm !lar#"r. 3 nlar yaln"*l"ktan korkarlar. 5)rekli k r ')r)lt) ve kar'a!al"klarla ken#i varl"klar"n" hissettirmeye 6abalarlar. 5(*kon s e#ilme#ikleri *aman& varl"klar"na inanm"yorlar <9ei#e''er0in #eyimiyle& 'er6ek v)c #lar" yok=. 8 hal#e 'er6ek varl"%" ar"yorlarsa 2'(steri!2 ve 2'(steri! merakl"s"2 olman"n yerine "sadakat"i se6meleri 'erekir. ?(steri! yapan insan& yapt"%" i!le ken#ini inkOr etmekteV 'i*lemekte#ir. 3(ylece bamba!ka bir!ey olarak kalmakta ve ken#i benli%ini n t p kim ve nere#e ol# % n bilme* bir hale 'elmekte#ir.

>nsan& ba%"ml"l"klar"& a!"r" istek ve ar* lar"& ba!kalar"na olan ihtiya6lar" aras"na #)!)p hi6le!mekte. Daha sonra #a ken#ini toplamaya kalk"!makta ve ken#ini b lmakta#"r. 2Ken#i0si ol nca #a 2ben2lik ka*anmakta#"r ve okyan s n ortas"n#aki bir 2a#a2#"r art"k... 3ir 2Upa2... 2Upa2& okyan s ortas"n#a bir a#a#"r. >nsan& ya!am"n ortas"n#a on n 'ibi olabilir. 4il)1er 'ibi& temi* ve #in#ar. 4as"l ve ni6in nil)1er 'ibiY 9av * n #ibin#eki bal6"%"n i6in#en ve s y n #erinli%in#en ba! kal#"r"p s y n )st)ne 6"kabilen tek 6i6ek ol# % n#an. Deni* y)*eyin#e 'eli!ir ve b)t)n v)c # n ')ne!in alt"na serer. 5 y n ve okyan s n ortas"n#a a6"lm"! olmas"na ra%men k r ve #eni*#en nem alma#an 2Ken#i2 olabilir. >nsan& ma##C hayat"n pisliklerin#en ve a!a%"l"klar"n#anV kirlilikler#en& yalanlar#an k rt lm ! ve a6"lm"! bir nil)1er olabilir. 8lan !ey#en *akla!ma#anV *lete 6ekilme#en& 1akat b)t)n b nlar#an #a temi* kalarak ')nl)k hayat"n 'ali* pisli%in#e bir
,,+ ?(steri!6i ve ken#ini s)sleyip # ran ki!inin varl"m"& ba!kalar"n"n anlay"!& d(y)( ve kararlar"n#a#"r. A%er& b)t)n '(*lerin kapan#"%"n" ve on '(rme#iklerim hisse#erse& ken#isini yokl kta b l r.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=.. nil)1er 'ibi ba!"n" ')ne!e #o%r *atabilir& ')ne!ten hissesini alabilir. 3 #a& b(yle bir ba!kal#"r" i6in& tan"man"n 'ere%ine inanmakta ve tan"may" #a )6 esasa #ayal" olarak kab l etmekte#ir: .- Dün&a+ E,ed# El(a&anların %ir T'pla(ıdır D)nya& ebe#C olmayanlar"n ve 'e6iciliklerin bir toplam"#"r. 9i6 i6in#e hi6& tamamen bo!. 2Amel k(!k)V 6etin& 'ev!ek olarak k r lm !t r.2 D)nya& hep r)*'Or"n )st)n#e. 3 nlar hep 3 #ist 1ikirler ve #)nya '(r)!)#)r. Melse1C ya #a #inC #)nya '(r)!)n#e #)nyaV anlaml" ve sa%lam bir #)*en#ir veya tanr" veya tanr"lar"n h)kmetti%i '(r)nen ve '(r)nmeyen Olemlerin birle!imi#ir. Neyah tta 2olan2 ve 2'(r)len2#en k r l bir 6a#"r#"r. Ancak 23 #a2n"n ilk #ersi ! olm !t rV (*Jcevher na*ar"n#a& ara* s"1at ve olaylar& hakikatlar" ve kon mlar" itibariyle 'e6ici#irlerV 2(lmek2 ve 2#o%mak2la s"n"rl"#"rlar. 3 ne#enle& her!ey bo! ve temelsi*#ir. 9i6bir !ey kal"c" #e%il#ir. 8 hal#e hi6bir !eye ve1a '(sterme+ mek lO*"m <'(sterilme* #e=. @)nk) 2ve1a2 ve 2ve1akOrl"k2"n ken#isi bile #e%i!ken#ir. 1- *%en* 9alandır 3 #a& b ra#a bo!l %a& 2hi6li%e2 var"yor& on#an sonra #a 2ben2e. Ama 2ben2 #e #)nya#an bCr i!aret ve 'er6ekliktir. 8n n nisbi terkip toplam"n"& 1ert bir (* olarak hissetmekte#ir. 9alb ki 2ben2& cisim#en& # y' #an& anlay"!tan& c)*0C ak"l#an ve selim ak"l#an bir terkiptir. 3 birka6 ns r n toplam"n"& ken#i 2ben2imi* olarak hisse#iyor *. 3 ns rlar& ne birbirinin hemcinsi#irler ne #e birbirleriyle bir irtibatlar" var#"r. Daima #e%i!im& #o% m ve (l)m halin#e#irler. 8 hal#e& 2ben2 yalan#"r. Yalanc" benim alt"n#a <baspers0m #eyimiyle= 2'er6ek ben2in atman0"n mey#ana 'el#i%ine inanan 2Ne#O2n"n aksine 23 #a2n"n inanc"na '(re& bir atman yokt r. 23en2& *at" olarak hissetti%im ns rlar#an bir terkiptir. 8 #a hem& hep kabarc"k& '(steri! '(l'e& hata& ebe#C olmayan ve yok olmaya mahkQm olan bir #)nya#an.

=.1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

K+ La&at Dzdıraptır
9ayat& yani #)nya#a olan 2ben0>n hayat"& sa#ece ve sa#ece bir ns r#an yap"lm"!t"rV "*#"rap... >nsan"n risaleti& hep bir k rt l ! yol b lmakt"r+ 8 #a ak"l& 1else1e ve beyinsel #)!)nme ile #e%ilV i!rak& se*'i ve riya*etle #e%ilV ma##e(tesi 6e!itli k vvetlere tevess)l e#erek #e%ilV #in ile #e%ilV belki sa#ece ve sa#ece 2ken#i2n#e ak"ll"ca #)!)nme ile. >*#"rab"n nere#en #o%# % n anlamak 'erekir. I*#"rap ne#irY I*#"raptan& e*iyetten k rt l ! yol han'isi#irY A%er b na la!"rsak& "*#"raptan k rt lm ! ol r * ve 'er6ek k vvetlere <"*#"raps"*hk haline= la!m"! ol r *. 8 hal#e insan"n #)nya#aki tek he#e1i& "*#"rap ve *ahmet 6ekmemektir. 3 #a #)nya '(r)!)n)n& b)y)kl)k& #erinlik ve a*ametin *irvesin#en 6ok kay'an bir e%ri#en ba!a!a%" #)!)!)n) '(r)yor *. @)nk) #)nya#a hi6bir hakikat ve sabit bir y(n olma#"%" *aman <#)nya= ken#ili%in#en bo! ol r. DostoyevskC0nin #eyimiyle <5artre #a b #eyimle 6ok il'ilenmekte& b y)*#en #evaml" tekrarlamakta#"r=: 2A%er Allah olmasa her!ey cai*#ir.2 4i6inY 5artre cevap veriyorV 2Uyle bir # r m#a her!ey e!ittir. 4eyin e!itli%iY 9i6 olan e!itlikX @)nk) #)nyan"n bana ve benim yapt"klar"ma kar!" bir tepkisi olma*sa& varl"k yapt"klar"m" i#rak etme*se& b # r m#a benim iyi ve k(t) i!im e!ittir.2 5e*'i ve tepkiyi anlama yol yla& ameller iyi ve k(t)& 6irkin ve ')*el& 1ay#al" ve *ararl" olarak 'r plan#"r"l"r. Tepki olma#"%" *aman& hepsi birbirinin ben*eri#ir ve her i! cai*#ir.

Albert $am s #a <Neba a#l" eserin#e= b noktaya var"yor. 9i6li%e& 'animet an"na. @)nk)& #)nya anlams"*& ! rs *& sahipsi* ol# % n#an& insan& ! rl & anlaml" ve m tl olama*. D)nyay" anlams"* ve ! rs * bilenler& ayn" *aman#a hayat& saa#et ve insan"n hakikat"n#an bahse#enler& bean Ay* le0nin #eyimiyle ! n istemekteler: Rehirli bir okyan s n i6in#en tatl" ve le**etli bir tas s almak istiyorlar. 3(yle bir!ey m)mk)n #e%il#ir. @)n+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=.<
k) insan her ne ka#ar varl"k cinsin#en y)ce #e olsa varl"k Olemin#e ve b insanC # r m#a#"r. 3 ne#enle ayr" bir hesaba sahip olmas" m)mk)n #e%il#ir. @)nk) varl"k Olemin#e ve alt yap"#a 'ereksi* yere& ken#i ken#ine #o%m ! hi6 ve anlams"* bir '(r)nt)#)r. 3 #a& i6in#e b l n lan an" 'animet sayanlar"n& yar"n" 'elmeyecek say#"klar"n#an #e%ersi* kab l e#enlerin& insan" ve her!eyi (l6) sayanlar"n& k(t) ve ')*eli e!it '(renlerin& tepkisi* ve s sk n '(renlerin aksine *evk #)!k)nl)%)n) kab l etme* ve 2aslolan *evktir2 'ibi tan"nm"! ve bilinen Apik)rvari ve 9ay+yamvari yalanlara kanma*. 3 nlar& #)nyan"n bo!l % na ve anlams"*l"%"na inanan bir kimsenin '(r)!)#)r. 23 #a2 ise b na ra%men *evkin as"ll"%"na inanan#an #aha ak"ll"#"r. 23 #a2& b)t)n insanC "*#"rab"n" *evk biliyorV hayat" tan"may"& "*#"rab" tan"mak olarak biliyor: 2>*#"rab" tan"ma2n"n ilk #ersi& 2i*#"rab"n ba!la#"%" yer2#ir. I*#"rap& nere#en #o% yor ki hayat"n t)m) say"l"yorY 5 s *l ktan. 5 sam"!l"ktan& ihtiya6 sahibi olmakt"r ki& bi*i #e 1enal"%a 6ekmekte#ir. 3 bir tara1a 6ekilmi! olmak& la!mak& almak& i6mek ve le**et ismin ta!"makta#"r. 8 hal#e le**et& hayat"n bi*im s s *l % m *a ver#i%i cevapt"rV b "*#"rab"n anas"#"r. Rira s sam"!l"%"m"* ve ba%l"l"%"m"* insan"& koparmaya& ay"rmaya mahkQm k"l"yor. 3 & insan"n b)y)k "*#"+rab"#"r. Avlat *evktir& (l)m) >se bi*im "*#"rab"m"*#"r. Doyma *evktir& a6l"k "*#"rab"m"*#"r. Kav !mak *evktir& ayr"l"k "*#"rap verir. T)t)n)n *evki& ' rbetin "*#"rabm"V tan"#"%"n *evki& *akl"%"n "*#"rab"n"V sa%l"k& hastal"%"V k #ret& *aa1"V isim& isimsi*li%iV 'en6lik& ihtiyarl"%"V sev'i& kin ve ayr"l"%" 'i#erip ha1i1letir. 3o%a*#an a!a%" inen her le**et lokmas"& bir i*#"rab"n ab"na sebep ol yor. 9i6bir *aman *evkten *evk alama*s"n"*. @)nk) *evk toh m n n meyvesi "*#"rapt"r. 3 y)*#en& a%layan ve y)re%i yanan bir ka#"n& 3)y)k 3 +#a0ya: 28%l m (l#)& !im#i on n (l)m)ne tahamm)l etmek be+
C1C
Dİ%MF9 "@9İ8İ

nim >6in *or& bana s)kQnet verX2 #e#i%i *aman. 3 #a cevap ver#i: 23enars0"n b)t)n a#amlar"& senin evlatlar"n olma#"%" i6in Allah0a !)kret. 5en& bir 6oc ktan ba!kas"na sahip olman"n *evkine erememi!sinX Aksi hal#e b)t)n b nlar"n (l)m)n)n l*#"rab"na tahamm)l etmen 'erekir#i.2 3 s(*lerin& <iki sene (nce ra#yo#an i!ittim& nere#en nakle#il#i%ini bilmiyor m=& 3 #i*mle ne ka#ar #erin bir !ekil#e kar"!t"%"na bak"n"*: 2.. Kimin mal" yoksa& haysiyeti #e yokt r. Kimin evla#" yoksa& '(* n r #a yokt r. Kim ki b nlar"n hi6birine sahip #e%ilse 'am" yokt r.2

)%İ:İ%Cİ DF93 *Sizden+ i&iliğe çağıran+ d'ğr l ğ e(reden )e kötülükten (eneden ,ir -e(aat 'ls n"""*
5on Tahlil#e 9in# i*m Şim#iye ka#ar 2Ne#a2 ve 23 #a2 #inlerinin inan6 esaslar"n" tan"m"! ol# k. Makat b & 2Ne#a2 veya 23 #a2 #inlerini tan"mak i6in sa#ece bir 'iri! olabilir. Dinin tan"nmas"n#aki problemler#en biri& #i%er ilmC kon lar"n" aksine& <6e!itli ilimlerin bahsetti%i kon lar"n= sa#ece aklC #elillerle isti#lal& 6(*)mleme& tahlil ve ilmC anali*le bir #ini tan"yaca%"m"*a emin ol namayaca%"#"r. beoolPi& t"p& *ooloPi& botanik ve astronomi#eV yer& be#en& hayvan& bitki ilmin kon s # r. >ktisa#"& yeri& hayvan"& bitkiyi veya y"l#"*" tan"mak i6in b ilmin veya b mektebin #ayan#"%" s l) bilmek ke!1etmek ve mant"kl" bir tari1 el#e etmek 'erekir. 5onra b ok l#a veya ilmC kon #a s(*kon s olan meseleleri tahlil +anali*+ etmek 'erekir. 3 i!ten sonra& b)t)n 'iri!imler#en ve ilmin kon s n ke!1e#ebilmek i6in k llan"lacak y(ntemlerin yeterlili%in#en emin ol nabilir. Ama b ilimlerin aksine& #inin meto# & Olim i6in yan"lt"c"#"r. Ş(yle kiV Olim& #ini& tarih 'ibi insanC ilimler#e veya be#en 'ibi tabii ilimler#e ilim kon s olarak kararla!t"rmakta ve on tan"mak i6in& y(ntem ve s l belirlemeye ba!lamakta#"r.

=.?
Dİ%MF9 "@9İ8İ

5onra& kon yla il'ili problemleri mey#ana 'etiren 1akt(rleri tahlil e#ip tan"mak i6in #)!)nmeye ba!lamakta. 9alb ki #in Olimleri #in bilimcileri& #in sosyolo'lar" ve hem #e #ine inanan halk +herbiri+&

meselO bir #inin s l) ve 1)r 0 n tan"makla& o #ini tan"m"! ol# klar"n" san"yorlar& ki b nokta#a hata e#iyorlar. :eselO& >slOm kon s n#a #aha iyi tan"#"%"n"* bCr #in olarak #in bilimci bir OlCm bir r haninin mollan"n aksine& #ini #i%er bran!lar 'ibi ilmC meto# yol yla ara!t"r"r. >slOm #ininin ahkOm"n"n s l ve 1)r 0 na la!makla& son n#a yan"lt"c" bir se*'iyle >slOm0" tan"#"%"n" sanabilir. 9alb ki >slOm& #i%er her #in 'ibi inan6lar"n& '(revlerin& sosyal ili!kilerin ve ahlakC #e%erlerin toplam"n#an ibarettir. Ama b nlar& b mektebi te!kil e#en ns rlar"& par6alar halin#e #e%erlen#irmeye al"rlar. 9alb ki b par6alar topl olarak canl" bir be#eni ol !t r p ken#ine (*') r h& 'i#i!at& '(r)! ve (*elliklere sahiptir. ?er6ek >slOm& b r h& b '(r)! ve s"1att"r. 3 y)*#en al"!"lm"! olarak #ini lema& #in bilimciler veya bir #ine inananlar& #ini canl" bir varl"k olarak #e%il belki 2or'anik2 bir toplam <6e!itli v)c t ve h)creler#en ol + !an or'ani*ma= olarak ara!t"rma ve anali* parmaklar" alt"n#a ayr" ayr" inceleme kon s yapmakta#"rlar. 3e#enlerin ve par6alar"n birer birer incelenmesi ilmi ve #ikkatli ol n# % oran#a #o%r bir neticeye #e la!"r. 3 n nla beraber& b nlar"n t)m) yine #e #inin hakikati #e%il#ir. 3irinin #eney ve anali* masas"na yat"r"lmas" ve b)t)n ns rlar"n"n ve par6alar"n"n #ikkatli bir !ekil#e a6"klanmas" 'ibi b)t)n incelemelerini* #o%r olsa #a yine on tan"mam"!s"n"*. Ancak o tan"nabil#i%in#e #e& ns rlar"n toplam"n" or'anik ve canl" terkibi halin#e kar!"n"*a al"n"*& on nla tan"!"n"*& 1ikri #e%i!im yap"n"*V ba!ka bir r h& hayat ve #avran"! olan be#enin toplam"n" ve m hteva ile tahlil kon s yap"n"*. 9er #in& bir be#en ve ayn" *aman#a bir r h sahibi#ir. Din ara!t"r"c"lar"n"n 6o% nl % & be#eni tan"may"& #inin ken#isini tan"nmas" olarak al"yorlarV i!te b nokta#an& 'a1il olmayal"m. 3en hemen ba!lan'"6ta& #aha 6ok& #inin r h na #ayan"yor m& e%er be#ene i!aret e#iyorsam& o #a (rneklen#irme i6in#ir.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=.@
3e#enin tan"nmas" ve a6"klanmas"n" ise kitaplara havale e#iyor m. @)nk) kitaplar #in i6in 6al"!ma 'ayretin#e #aha 1a*la hi*met etmi!tir. !ind(izm Adında $anl" 3ir Garlık 9in# i*min r h & 29in# #ini2 ismiyle #avran"!& ki!ilik ve ki!isel (*ellikler#en ibarettir. 3e#en ve or'anlar"& nama*lar"n k"s"mlar"& or 6lar& ameller ve 9in# !eriat"na '(re yerine 'etirilen h)k)mler#en >barettir. 3e#en ve or'anlar& #in r h n n kesin ve kat0C olarak tan"nmas"n#a bi*e yar#"m e#eme*ler. 3 y)*#en& ba*en be#enin her *amankin#en #aha 6ok kor nm ! ol# % n ve 'eli!ti%ini '(r)yor *. Ken#i topl m m *#a ol# % 'ibi. Ama toplam olarak& canl" ve y m halin#e bir terkibe sahip #e+ %il#ir. 3 sebeple hem var#"r& hem #e yokt r. Şim#i 9int #ininin +ki 3 #i*m ve Ne#a b #inin iki b)y)k ekol)n) ol !t r r+ itika#" temellerini birer birer incelemekten va*'e6iyor *. 9int0ten #"!ar" 6"k"yor *. ,L Şim#i 9int0ten #"!ar" 6"k"yor *V memleketin#en ayr"lan biri 'ibiV 9int 'iri! kap"s"n"n (n)n#e # r yor *. 5onra o b"rakt"%"m yere tekrar bak"yor m& son #e1a olarak 'enel bir bak"!la& 2s r+vol2 #iye a#lan#"r"lan ilmC bak"!la tekrar bak"yor m. Detaylı 4akı& ve 2enel 4akı& 25 rvol2 n anlam"n"n ay#"nlanmas" i6in ! (rne%i a6"klamak *or n#ay"m: 5i* sokak sokak& mahalle mahalle& ca##e ca##e& Tahran0" '(rm)!s)n)*V #ikkatli bir istatistik 6"karm"!& nisbe+ten bir tan"ma la!m"!"*. Ama b n n m)kemmel bir tan"ma olma#"%"n" biliyors n *. Şim#i& 6aktan Tahran0" seyre#iyors n *V b #e1a #aha 'enel olarak bak"yors n *. >!te b &2s rvol2 bak"!t"r ve (nceki bak"!"n tamamlay"c"s"#"r. 4itekim o bak"! #a&
,/+ Di%er #inlerinin hepsi& 2Ne#a2 ve23 #a2 #inlerin#en& (*ellikle ana #in olan 2Ne#a #inin#en ayr"lm"!lar#"r. 23 #a2& 2Ne#a2 #ininin #evrimci bir "slahat6"s" i#i. Makat 2Ne#a2 #ininin itika#" s l)n#en 6ok *akla!t". $"stakil bir #in ortaya 6"kar#".

=./
Dİ%MF9 "@9İ8İ

b bak"!a temel olma '(revini y)klen#i%in#en& b bak"!"n tamamlay"c"s"#ir. A%er par6alar" tan"rsan"* ama b)t)nl)%)n) '(rme*seni* Tahran isimli bir !ehrin 6ehresini tamamen '(rmemi!sini* #emektir. 3 n n 'ibiV bir ekol)n veya #inin t)m par6alar"n" bilmelerine ra%men o ekol)n ya #a #inin b)t)n)ne ili!kin #)!)nce#en habersi* *manlar"n 6o% tam olarak ona yabanc"#"rlar veya avamca #)!)n)yorlar#"r veyah t aksineV sa#ece ve sa#ece s rvol bir '(r)!e sahip olan ve bir #inin par6alar"n" incele+meyenler& *ihinsel (nyar'"lara m)ptela ol rlar. Ay#"nlar"m"*"n <ve #)nya ay#"nlar"n"n= m)ptela ol# klar" 'ibiV sabahtan ak!ama ka#ar topl m n hisse#ilen 'er6eklerin#en ve )retim#en bahse#erler&

halb ki topl m n hisse#ilen 'er6ekleriyle asla #o%r #an bCr ili!kileri olmam"!t"r. 3)t)n (m)rleri boy nca )retime bir katk" ve m)#ahaleleri olma#"%" hal#e& )retim#en bahse#erler. Neya halktan& halk"n aras"n#an& s"n"1sal 6eli!kiler#en& 1akirlikten.& bahse#erler& halb ki bir an bile b nlar" hissetme+ mi!ler#ir. 3elki sa#ece ok ma& ara!t"rma& bilimsel tart"!malar#an isti1a#e e#erek b *ihinsel i1a#elerle kon !maya ba!lam"!lar#"r. >lmC ve meto#ik i!ler#e ister ken#i #inimi* hakk"n#a ols n& ister #i%er bir #inin& ister bi*im i#eoloPimi*& istersa #i%er bir i#eoloPi hakk"n#a ols n iki bak"!a& yani 'enel ve par6alara ait bak"!a sahip olmam"* 'erekir. Kon y b iki bak"!la '(rmemi* 'erekir ki hem par6alar ve ayr"nt"ya tak"l"p kalmayal"m& hem #e 'enel mOnOs"n#an& hakikat ve istikametten 'eri kalmayal"m. !ind'e Topl( 4akı& Şim#i b y)ksek 'iri! kap"s"n#an 9in#0e topl bir !ekil#e '(* at"yor * ki& tam bir tasvir el#e e#elim #e #i%er memleketlerin #inleri ve 1else1C ekolleriyle kar!" la sarabilelim. 3 kar!"la!t"rmayla #a m)kemmel bir bil'iye la!"labilir. 3e!erC ilimler#e& en b)y)k ara!t"rma ve tan"ma y(ntemlerin#en biri& kar!"la!t"rma#"r. A%er bi* #inC ve insanC meseleler#e kar!"la!t"rma yapsay#"k tan"mam"* hem seviye hem #e #erinlik a6"s"n#an b var olan#an #aha parlak ol r# . @)nk) kar!"la!t"r+
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=.0
ma#a& tan"mam"*"n #o%r l % n kan"tl" olarak anl"yor *. :esleO Ab Rer+i ?"11ari0nin Eey'amber0in sahabesi ol# % n & >slOm0a nas"l 'ir#i%ini& :)sl)manl"%"n#an (nce neler yapt"%"n" ve :)sl)manl"%"n#a neler yapt"%"n"& Eey'amber#en sonra neler 6ekti%ini& hali1elere ve 8sman0a kar!" han'i 1ikirlere sahip ol# % n & 2Rab*e2#e (l#)%)n)& biliyor *. Ab Rerr hakk"n#a& *ihne sahip ol# % m * b par6a par6a bil'ilerle Ab Rerr0in portresini 6i*ebiliri*& ama i! bitmemi!tir. ?er6ek ki!ili%ini tan"#"%"m"* *amanV biyo'ra1isi ile il'ili t)m bil'ileri bir araya topla#"ktan& senet ve kaynaklar" #ikkatli bir tahlil#en sonra& Ab Rerr0in kaynaklara #ayanan tarihC 6ehresini #o%r #)r)st tasvir e#ebiliri*. <>slOmC& #ini veya tarihC ki!ilik olarak= b 6ehreyi anlayabiliri* ve b(ylece 25okrat2& 2A1lOt n2& 23 #a2& 25partak)s2& 24apol+yon2& 2bean boriss2 ve <a#alet ve s"n"1sal e!itlik i6in& s"n"1lara kar!" m)ca#eleye 'iri!en ve Ab Rerr ile kar!"la!t"r"lmalar" m)mk)n olan= B-. ve BG. as"rlar"n i#eoloPik li#erleriyle kar!"la!t"r"p karar verebiliri*. Kalben Allah0" tan"m"! ve Ab Rerr0in yapt"%" i!in bir ben*erini yapm"! olan 2Eascal2 ile <(*el m)lkiyete& ha*ine ve servet biriktirmeye !i##etle sal#"ran Ero #hon ile= Ab Rerr0in 6ehresi& tan"#"%"m"* b insanlar"n !ahs"n#a iyice belir'inle!ir. 3 saye#e Ab Rerr0in bilinmeyen birtak"m (*ellikleri ortaya 6"kabilir. Din#e #e b(yle#ir. >!aret etti%im 'ibi meto#ik olarak >slOm0m& bir me*hep olarak Şia veya me*hebimi*in Un#e 'elen !ahsiyetleri& #inC !ahsiyetler& hatta #inimi*#en inan#"%"m"* ba*" s(*leri& inan6lar" ve h)k)mleri& ben*er #inlerle kar!"la!t"rabiliri*. Kar!"la!t"r"l#"%" *aman ara!t"rma yapmak isteyen bi*ler i6in yeni #e%erler ke!1e#ilmi! ol r. Kar!"la!t"rmas"*& e%er >slOmC ilimlerle /L sene %ra!sak bile asla o #e%erleri el#e e#emeyi*. 3 n n 'ibi& 23 #a2 ve 2Ne#O2y" tan"#"ktan sonra 9int #inlerinin ortak r h n ortakl"klar"n" 29intli olmayan00 #inler& ekoller ve i#eoloPilerle kar!"la!t"rma#a bir#en 9int ekol)n)n 6ok parlak ve ol ml noktalar"n" b l r *. Makat b ara#a 6ok kork n6 *aa1 noktalar"yla #a kar!"la!"r"*.
S420 Dİ%MF9 "@ 9 İ 8 İ

L8CT D8C:E48C8C H7E::8K:E48
B+ 9int0te 5anat& Melse1e& AhlOk ve Dinin 3irli%i 9in# #ini r h n n (*elliklerin#en biri ! # r: 9int0te 1else1e& #in& ilim ve ahlOk hatta sanat& birbirlerin#en ayr" olmam"!lar#"r. 3 ')n #e ayr" #e%iller#ir. @)nk) 3rahmani*m #ini& ve#a #ini& hatta 3 #i*m #ini 6eli!ik olan 6e!itli kavramlar i6in 'eni!lik ar*e#ip b nlar" kab llenmekte#irler. Ş(yle ki& ba*en birbirine *"t 6e!itli ahlOk& '(r)! ve ya!am bi6imine sahip 1ertler b)t)n ihrila1lar"yla Ne#a #inin#en olabiliyorlar. 3 'eni!lik ve kab l& 1else1e& #in& sanat ve ahlOk"n #(rt s l #(rt boy t& #(rt 6ehre !eklin#e #e%il& bilOkis bir # y' ve #)!)+ce olarak ken#ine (*') yap"s"yla 9int #)nya '(r)!)n#e yan yana ve i6 i6e bar"n ab i >m i!tir. 3 y)*#en 9int0te 1ilo*o1& #in#ir ve ayn" *aman#a b)y)k bir Ne#Oc" #)!)n)r#)r. Milo*o1& (rnek bir !ahsiyet& #in ve ahlOk a#am"V sanatkOr ve ayn" *aman#a b)y)k bir sanat bilimci#ir. 3 'er6eklik Ta'or 'ibi *aman"m"*#aki a#amlar#a bile a6"k6a '(r)lmekte#ir. Ta'or& hem b)y)k bir

#inC !ahsiyet&.hem me!h r bir 1ilo*o1& hem #e ahlOkC a6"#an #)nya#a m)!ahhas b>r sima#"r. 3 !ah"s ayn" *aman#a b)y)k bir m sikC bil'ini& ressam& tiyatro ve 6ok se6kin romanlar"n ya*ar"#"r. Şim#i #e& 9int sanat 1estivallerin#e veya l slararas" 1estivaller#e 9int sanatkOrlar"n"& #i%er sanatkOrlar aras"n#a 6ok belir'in olarak '(rebilmekteyi*. 9intli sanatkOr& sanat"n#a #inC tekrarlamakta#"r. 9alb ki #i%er )lkelerin sanatkOrlar"n"n #inle alOkalar" yokt r& #ini #ayanaklarla il'ilerini tamamen kesmi!ler#ir. 9atta halk" #in#ar veya y(netimi resmen #ine #ayal" )keler#eki sanatkOrlar"n ken#ileri #in#ar& 1akat sanatlar" #in#en *akt"r. Ama 9int0te m sikC& #ans& resim sa#ece #inC olmakla kalm"yor& ayn" *aman#a #inin ayr"lma* bir par6as" # r m n#a#"r. Aski #inler#e m sikC& #ans ve ben*eri sanatlar"n #inC iba#et ayinlerinin bir par6as" ol !lar" 'ibi 9int0te& hen)* bir iba#et bi6i+ mi& bir yakar"! ve bir merasim !eklin#e#ir. 3 y)*#en ')n)m)* #)nyas"& bo! ve i6eriksi*& lOkin ')*el ve l)ks hem #e 6ok ilerlemi! b rP va*i sanat"n#a ve k kla # r +
Dİ%MF9 "@9İ8İ C21

m n#aki her sanattan !i##etle ka6"p 9int sanat"na y(nelip il'ilenir olm !t r. Avr pal" b)y)k sanatkOrlar& e%lenceye& # y' ve i6')#)lerin tahrikine y(nelik ve ekonomik kay'"larla s)slenmi! sanattan y)* 6evirmekte#irler. >nsan"n s"rlar"n"& 'i*li y(nlerini yor mlamak i6in yeni bir vas"ta aramakta#"rlar. 5anat" #in ve 1else1e kaynaklar"n#an beslenen& m sikCsi #in#en bir ses& #in # y' s n n lisan" ve hen)* 1else1enin hi*metin#e ve ahlOkla ba%l"l"%" olan sanatkOra yak"nl"k ve il'i # y yorlar. 3 & 9int #ininin (*elliklerin#en biri#ir. 9alb ki Y nan ve Roma0#a sanat"n IKLL y"l (nce #in#en ayr"lm"! ol# % n '(rmekteyi*. I+ 9in#0in :)kemmelli%e ve Y)kselmeye Y(neli!i 9intli r h n en tak#ir e#ilen y(n) ve #e%eri& m)kemmelli%e ve y)kselmeye y(neli!i#ir. 9in#0in sosyal y"k"lma 1akt(r) #e b # r. @)nk) bilimsel meseleler#e& asla tek alOmetle& m tlak mOnO#a bir h)k)m verileme*. @)nk) her alOmet ve i!aret nisbC#ir. Yani bir '(r)! a6"s"n#an ol ml & #i%er '(r)! a6"s"n#an ol ms *# r. Tara1s"* ve ilme ve1al" kalabilen kimsenin& meseleleri bir y(n#en '(rmeye& tek y(n#en h)km) vermeye mahkQm olmamas" 'erekir. 9int #)nya '(r)!)& al'"lanan& #)nya a6"s"n#an ol ms * bir esasa #ayanmakta#"r. Kavramlar"& tasavv 1 m *#a 6ok say"#a olan kavramlarla ayn"#"r. 3 kavramlar& enbiya mektebinin imamlar" ve ashabtan sonraki #(nem#e #o% ve bat" k)lt)rlerinin& >slOm0a sal#"rmas"n#an ve leman"n #a h)kmetme ')c) ka*anmas"n#an sonra& ahlOk& >slOmC ve #inC hikmet a#"yla& ahlOk ve 1else1eye& hatta :)sl)manlar"n #in ile il'ili anlay"! ve kavray"!lar"na n)1 * ettiler& me!h r ol# lar. Uyle ki b ')n bol miktar#a 3 #ist& Ne#Oist ve ;ao+Ts ist kavramlar" e#ebiyat& k)lt)r& hatta ahlOkCyat"m"*#a bile '(rebiliyor *. 3 ')nk) 9intli #)!)n)rler: 2Ra#ha Kriy!enan2 ve 2Ta'or2 'ibi 9int #inini kor mak ve al'"lanan #)nyaya ili!kin ol ms * '(r)!)n) sav nmak i6in& # r m a6"klamakla %ra!m"!lar#"r. Ama biliyor * ki& #aima *aa1 noktas" ta!"yan b)t)n #inlerin ve ekollerin Olimleri ve #)!)n)rleri& halk"n ay#"nlanmas" ve bilin6+

=11
Dİ%MF9 "@9İ8İ

lenmesiyle& *aa1 noktalar"n" >nkar etmeye veya yor mlamaya ba!l"yorlar ki& #in ve ekollerini 6a%a kar!" sav nabilsinler. Makat kan"t ve bel'eler her *aman yor mlar#an #aha 6ok !eyler s(ylerler. :eselO Avesta0#a& Rer#)!t #inin#e& k"* kar#e!le evlenmenin sa#ece cai* ol# % n a6"k olarak ok makla kalm"yor *& )stelik b evlilik ')nahlar"n ba%"!lanmas"na sebep ol r #iye ya*#"%"n" ve m)ekke# m)stehablar"n#an ol# % n #a '(r)yor *. 2:ahrem olanlarla evlenmek2 b #inin tarihC !ahsiyetlerinin s(yle#i%i (v')ler#en#ir. Ama sonra#an ahlOkC vic#an #e%i!ince& mahrem olanlarla evlenmek& ne1ret e#ilen bir i! olarak telakki e#ilirV #in Olimleri bir 6are arama 1ikrine kap"l"rlar. A6"klamalar yapmaya ve inkOra ba!larlar. 3 (rne%in ben*erleri 6okt r. 9intliler0in ol ms * t t mlar" ve b ')nk) 9int Olimlerinin sav nmas" #a b c)mle#en#ir. Temel#e 3 #ist '(r)! ve 9int '(r)!)& al'"lanan #)nyan"n bo! ol# % na #ayanmakta#"r ki& Avr pa b ')n b '(r)!e la!t"%"n" i##ia etmekte#ir. 8ysa 9intliler0in b '(r)!e& )6 biny"l (nce la!t"%"n#an haberleri yokt r. 8nlar"n bo! #e#i%i bi*im bil#i%imi* #)nya#"r ve >slOm0"n s(*)n) etti%i #)nya#an 1arkl"#"r. islOm0#a 2#)nya2& sa#ece i6in#e ya!a#"%"m"* yerk)re #e%il#ir. 3elki a!a%"& ma##C& bencilce ve ken#ine yak"n olan her!ey+#ir. Ama bi*im *ihnimi*#e olan 2#)nya2 kavram"& 2A ' sten 'elene%i2nin etkisi

alt"n#a mey#ana 'elmi!tir. Clk #e1a #)nya ve varl"k Olemini& #)nya ve Ohirete <birbirine *"t& iki iklim ve iki co%ra1C b(l'e anlam"n#a= b(l#): Ul)m#en sonras"n" ve 'ayb olan" Ohiret olarak isimlen#ir#i. 8lana ve (l)m#en (ncekine #e #)nya #e#i. Ul)m#en sonra olan"& y)ce+m ka##es olarak bil#iV (l)m#en (nce olan her!eyi ise a!a%"l"k ve k(t). Rihinlerimi*#e olan kavram"yla #)nya olarak hisse#ilen ma##C hayat 9int0te 2:aya2 olarak isimlen#iriliyor. +3i*im e#ebiyat"m"*#a ol# % 'ibi+ mahkQm ve ebe#C olmayan cihan#an ibarettir. 2:aya2 #)nyas"& 2'(r)nen2 #)nya#"r. A6"k& '(*lenebilen ve bi**at bir 'er6ekli%e sahip #e%il#ir. ?(r)len e!yalar 'aybC bir hakikatin '(l'eleri#ir. 2?(steri!2ler#ir& 2olma2lar #e%il.
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=1<
?aybClikle kaim olan hayaletler#ir. 8 'ayb& hakikC varl"kt"r ve ellerimi*in *anamayaca%" ka#ar *akt"r. 3 ne#enle varl"k Olemin#e '(r#)%)m)* her!ey yokt r& 2maya2#"r. 8 hal#e #)nya& asl"n#a varl"%" s(*kon s olmayan e!yan"n toplam"n#an ibarettir. 3i* onlar"n yalan varlı%ını tasavv r e#iyor *. @)nk) hissetmelerimi* #e yalan#"r ve hissin ken#isi ve 2ben0in o 'er6ek ben #e +ki hisse#iyor ve tan"yor+ #)nyan"n ve 2:aya2n"n cinsin#en#ir. De%i!meye& yok olmaya mahkQm# . 3 ne#enle m tlak ebe#C hakikati ken#ili%in#en al'"layama*. 3 y)*#en sa#ece ken#i cinsinin ben*eri olan !eyleri al'"layabilir. Yani bi**at bir 'er6eklikleri olmayan& ebe#C olmayan& hayalC ve yalanc" !eyleri #aimC olma yan 2ben 2i& *atili%in #"!" olarak hisse#iyor *. Nar ol# klar"m *anne#iyor *V halb ki yokt rlar. 2:aya2& ebe#C olmayan bir Olem#ir. 2Abe#C olmayana '(n)l ba%lamak yak"!ma*.2 5a#i0nin b s(*)& Upani!a#lar"n her!eyi #aimi olmayan ve b)t)n e!yay" yalan '(rmeleri esas"na #ayanan #)nya '(r)!)n) belirten c)mlesinin ayn"s"#"r. 3 #)nya '(r)!)n#e her!ey& ken#ili%in#en yalan#"r ve insan"n yalan !eylerin#en biri#ir. +Nar#"r& ama v)c # sahibi #e%il#ir<X= 3i**at kavrayan akl"n ken#isi& i#rOkin ken#isi& hissetmenin ken#isi& yapt"%"m"* ak"l y)r)tmelerin ken#isi& me6h ller#en ken#ilerine #o%r y(nel#i%imi* bilinenlerin ken#isi& beni bilinen#en bilinmeyene '(t)ren #elillerin ken#isi... 3)t)n b nlara #ayan"lmas" ve inan"lmas" m)mk)n #e%il#ir. 9i6biri insan" kesine la!t"rm"yor. 3 n n i6in benim #"! #)nya ve ili!kim olan hissetme& mant"k ve akl" y)r)tmem& yalanc"#"r. 3 n n 'ibi #"! #)nyayla il'ili olan 2ben2in ilim ve # y m #a #aimC #e%il#irV yalanc"#"r ve #"! bir v)c #a sahip #e%il#ir. Şairimi*in #eyimiyle: 2D)nya ve hayatV sarho!6a '(r)len peri!an bir yk # r.2 3 & 2maya2 esas"na #ayanan #)nya '(r)!)#)r. Yani b #inin& insan ile varl"k Olemi aras"n#aki ili!kiyle il'ili anlay"!"na #ayanan #)nya '(r)!)#)r. Avr pal" e'*istansiyalistler i6in& en ca*ibeli !ey& b # r. Reali*m a#" verilen 1else1eye kar!"n #)nyay" ve hayat" 2bo! tasavv r etme2 esas"na #ayanan bir '(r)!. Reali*m& #"!ar"#a hisse#ileni 'er6ek tasavv r etme esas"na #ayanmakta#"r.

=1=
Dİ%MF9 "@9İ8İ

Reali*m Reali*m& 2realite2 kelmesin#en#ir. 2Realite2ye inanan ekol#)r. 2Realite2 yani 'er6ekli%e sahip olan !ey& 'er6ek olan. 3i*im yo*la!m"! #ilimi*#e reva6ta ol# % n n aksine b & 2hakikat0ten ayr"#"r. <3 iki kelimeyi birbirlerinin m a#ili veya e! anlaml"s" olarak k llan"yorlar. 9alb ki b nlar& birbirlerin#en ayr" iki kavram#"r+ Asla& birbirleriyle bir ili!kileri yokt r.= ?er6ek& #"!ar"#a var#"r ve on al'"l"yor *. :eselO hoparl(r)n !ekli& a%"rl"k ve cinsini hisse#iyor *. K)6)k 'er6ekler#en yap"lm"! olan b)y)k bir 'er6ektir. 2Reali*m2&2'er6e%in2 2hakikat2 ol# % na inan"r. 29akikat2& bi*im ver#i%imi* h)k)mle #"!ar"#an al#"%"m"* h)k)m aras"n#aki ili!ki#en ibarettir. 3 ili!ki#e ba*en hakikat& ba*en bOt"l var#"r. 9akikat& olmas" 'ereken 'ibi olan !ey#ir. 9alb ki 2'er6ek2& olan !ey#irV 'er6ekli%i olan !ey#ir. 3a*en bir!ey var#"r ve 'er6ektirV ama hakikat ve hak #e%il#ir belki bOt"l#"r. $inayet& 1 h ! ve k(t)l)k& topl m#a bir realite ve 'er6ektir& ama hakikat #e%il#ir. @o% !eyler insanC hakikattir ama realiteli+%i yokt r ve topl m#a yokt r. Reali*m& 1else1e ve ilim#e <e#ebiyatta=& #"! #)nya ve e!ya& insan"n '(r#)%)& hissetti%i& tecr)be etti%i !ekil#e (ylece hakikattir& #iyen bir ekol#)r. Realist e#ebiyatV olan& olm ! olan veya olabilecek insanlar#an bahsetmekte#ir. Romanti*m& i#eali*m ve #"! bir 'er6eklik ta!"mayan veya ta!"mayacak olan 1ante*i hikOyelerin aksine olm ! ha#iseler#en veya olmas" m)mk)n olanlar#an. Realist e#ebiyatta !iir& resim& heykel... reel ve 'er6ek olan !ah"slar" ve e!yay" tasvir etmekte#ir. Eicasso 'ibi bir a#am ise& bir kibrit 6i*erV yarasaya ben*eyen& 'ece yarasa oCan kibrit... Tek '(*l) olan bir

a#am" resimler... 5(*'elimi& san renkli bir '(ky)*)n) resimleyebilmekte#ir. 3 nlar 2reel2 #e%il#ir ve 2realite2#e 'er6eklikleri yokt r& ama ress)m 6i*mekte#ir. @)nk) realist #e%il#ir.
Dİ%MF9 "@9İ 8

=1>
>#eali*m >#eali*m& reali*min aksine& 2reel2 Olemin hakiki bir 'er6ekli%e sahip olma#"%"na inan"r. D"! Olemi #)!)nen ve tahayy)l e#en& bi*im *ihnimi*#ir. 2>#e2 as"l#"r& 2Realite2 #e%il. Yani *ihnimi* olmaks"*"n #"! 'er6ekli%in varl"%" s(*kon s #e%il#ir. A%er *ihnimi* olma*sa& o #a hi6 yokt r. >#eali*m& m tlak anlam#a 2#"! #)nya ol# % 'ibi insan *ihninin eseri#ir2 esas"na #ayanmakta#"r. ?(*& renkleri olan"n aksine '(rmekte. Al'"lanan sertlik ve y m !akl"k& varolan b>T+!ey #e%il#ir. A%"rl"k& s"cakl"k& so% kl k #"! #)nya#a olmaks"*"n al'"lan"yorlar. A!yan"n !ekli ve tasavv r #a b(yle#ir. 8 hal#e #"! #)nyay"& *ihni olan bi* insanlar yapmaktay"*. Reali*m& b n n tam aksine insan"n ken#isinin #"! Olem#e en k)6)k bir etkinli%inin olma#"%"na inan"r. D"! #)nya '(r)l#)%) 'ibi#ir. :eselO bir a%a6& #"! #)nya#a #a '(*le '(r)l#)%) 'ibi#ir. D"! #)nya as"l#"r& *ihnim ise ona yan#"r ve sa#ece #"! e!yaya kar!" bir ayna#"r. 3 & materyalist ve nat ralist '(r)!t)r ki b reali*min #allara ayr"lm"! mektepleri#ir. 3)t)n #)nyay" ma##e bilen materyalistler& b)t)n #)nyay" enerPi bilen enerPistler& canl" tabiat" her!e+yin hatta insan"n yap"c"s" olarak tan"yan nat ra listler& hep realist '(r)!ten b(l)nm)! ve #allara ayr"lm"! #)!)nceler#ir. 3)t)n b nlar#an maksa#"m ! # rV me#eniyet& k)lt)r& hatta bat"l" antropoloPi& 5okrat ve Aristo *aman"n#aki Y nan0#an !im#iye ka#arki r(nesanstan sonraki ilmi ve me#eniyet *aman"V Ainstein& :a[ Elank vb.nin #(nemi reali*m esas"na '(re hareket etmekte#ir. 3 realist '(r)!le bat" tabiata hakim olm !t r. 3at"l"0ya& hayatta ve sosyal 'er6ekler#e ikti#ar ba%"!lam"!t"r. @)nk) bat" ve bat"l" 2realite2nin as"l ol# % na karar ver#i ve tasvir etti. Do% l & 2realite2 Olemini& #e%ersi* ve yalanc" tasavv rlar olarak tan"#" 9ayat ve tabiat a#" verilen yalanlar"n (tesin#e 'i*li s"rlar" ve 'er6ekleri aramaya koy l# V ki& b nlar bo! ve anlams"* realitenin arkas"n#a bekler # r m#ay#". 3 y)*#en bat"l"& tabiat ve realiste )*erin#e hakimiyet& k #ret ve bil'i sahibi#ir. @)nk) #)!)nsel ekol)& #aha ol ! m #(nemin#en beri realitenin "zeri42'
Dİ%MF9 "@9İ8İ

ne k r lm !t r& tabiat"n !ekil #e%i!tirmesine ayak y# rabilmekte#ir. 3(yle yapt"%" 'ibi& me#eniyet& topl m ve 'elene%ini #e 6(*)mleyip& tahlil e#erek #e%i!ik& bamba!ka yapabilmekte#ir. 8tomobilini #e%i!tirmekle& son #erece kolay bir !ekil#e ekonomik ve sosyal ili!kilerini #e #e%i!tirebilmekte. 9alb ki #o% l & ili!kilerini ve sosyal 'eleneklerini e*elC& ebe#C ve #e%i!me* olarak #)!)n)r. 3 nlar"n evren ve Z#em0#en (nce& Allah tara1"n#an ken#isine e'emen k"l"n#"%"n" *anne#er. De%i!mesini imkOns"* olarak '(r)r. 3(ylesi #o% l '(r)!& tabiat" a6"klanmas" m)mk)n olmayan& as"ls"* bir me6h l olarak '(r)r. 9int 2mOyO0s" b '(r)!)n sembol)#)r. 3at"l"& I/LL senelik tarihi boy nca 1i*yokratlar #(nemin#en !im#iye #ek realist bir yakla!"mla #)nyay" as"l ve (*')n olarak '(rm)!t)r. >nsan" #)nyaya tObi ve ma##C #)nyan"n sembollerin#en bir sembol olarak '(rm)!t)r. 3 & on #)nyaya hakim k"lm"!& tabiat" hakir '(rerek #aima ken#ini tabiata kar!" Oci*& yabanc" ve yaln"* hisse#erken bat"l" #a tabiat )*erin#e olan k #ret ve e'emenli%ine ra%men #)!)nce y)*eyselli%in#en& 1else1C olarak #ar ve r hs *& k(ks)* '(r)!l)l)%e mahkQm olmaktan ken#ini k rtaramam"!t"r. 9alb ki #o% 1else1eleri& #inleri& hatta sanat"& b)t)n hisse#ilenlerin )st)n#e bir s"r olarak ve y)ce bir hakikat olarak hikOye etmekte. 3 #inC bak"!"n esas"na '(re 9int& tarih sahnesin#e ken#i i6in#e #erin& tabiata kar!" *ay"1 ve 6aresi* insanlarV 3at" ise tabiatta k vvetli& ken#i i6in#eyse karanl"k ve #onm ! insanlar s nm !t r. 3 k ral #i%er b)t)n meseleler i6in #e +sanat& e#ebiyat& !iir& 1else1e 'ibi+ 'enelle!tirilebilir. 9atta <bat"n"n= *"t ekollerin#eV b rP va*inin *"##" olan :arksi*m0#e #e b b(yle#ir. ?e6mi!te #e ')6l) bir ir1an" '(r)! sahibi olan A1lOt n ile ')6l) bir realist olan Aristo aras"n#a b(ylesi bir ortak tara1 var#"r. <A1lOt n0 n ir1an"& Do% 0#an al"nma bir ir1an#"r. Y nan0"n (#)n6 al#"%" bir ir1an...= Y nan Ak"lc"l"%"na Kar!" 9int R hanili%i 9intli r hanilik& i6')#)lerin ve ')nl)k hayat"n (tesin#e #ert& ihtiya6 ve en#i!e #emektir. 9int r h s)rekli b n n
Dİ%MF9 "@9İ8İ

=1@
h * rs *l % i6in#e olm !t r. 9int 1else1e ve sanat"n"n b)t)n ')*elli%i #e b ra#a#"r.

DinC& 1else1C ve sanatsal 9int ekollerinin t)m)n#e& b ikibin k)s r y"l boy nca #aima 2: k+!a2 kay'"s" var#"r. 2: k+!a2 yani k rt l !& 1elah ve selOmet. 3 # r m 9intli r h n ya!am#a& tabiatta #aima ken#ini yabanc" ve yaln"* hisseti%ini '(stermekte#ir. >nsan"& 2bilme#i%i yer2#en #)nya ve tabiata at"lm"! olarak kab llenmi!tir. R h n#a #aima ' rbeti hissetmi!. Ken#ini bili!i ve ! r ')6len#ik6e& "rk& soy ve !ere1e vak"1 olm !& #)nya ile olan ' rbet& yaln"*l"k ve yabanc"l"%" #aha !i##etli& #aha koy ve #aha ke#erli olm !t r. Ama ak"lc" bat" '(r)!) <bat" rasyonali*mi= 5okrat *aman"n#an !im#iye ka#ar& #aima insan" ma##C tabiatla ayn" an#a #o%m ! ve tabiata yak"n olarak telakki etmi!tir. >nsan& akl"n" k llanarak kOinat ve tabiatla olan ili!kilerini #)*enleyebilir. Akl" k llanma ')c)yle tabiat"n esrar"n" ke!1e#ebilir. >nsan"n tabiattan e#in#i%i teknik2 ve sanat ')c)yle b)t)n insanC ihtiya6lar"n" <hepsi tabii ihtiya6lar#"r= tabiatta aray"p b labilir. Ama 9intli& tekOm)l etti%i (l6)#e& on tabiata ve tabiat e!yalar"na ce*be#en ihtiya,ların <yeme& i6me vb.= s nC& *oraki y)klenen ve l)* ms * ihtiya6lar ol# % n hisse#er. ;)t 1 ve iyilik etmek& b l# % imkOnlar (l6)s)n#e& 1"trat"n"n #erinli%in#e yeni ihtiya6lar olarak kaynarV tabiat b nlar" cevaplan#"ra+ ma*. 3 ra#an #a& #aimC a6hk& s s *l k b l r +tabiat"n ken#isine he#iye etti%i s lar#an ve so1ralar#an m)sta%ni#ir+ 3 y)*#en insan yan"!a la!"p& '(r)! sahibi ol# k6a #aimC bir s s *l k ve a6l"%" ve yol#a!" olan ' rbetle yaln"*l"%"& #aha 6ok hissetmekte#ir. Tabiat ve #)nya ile& ayn" an#a #o%ma#"%"n"& tek ba!"na mey#ana 'el#i%ini anlar+ Natan en#i!esi& ilk kayna%a #(n)! iste%i& yaln"*l"%"n son c # r. 5onra 2k rt l !2 ar* s & sonra ahlOk <insanC k rt l !a yakla!t"ran amellerin toplam"=& sonra #in <insan" o )mit kayna%"na ve b #)nyan"n #"!"na a6"k olan o k)6)k #eli%e 6eken yol=& sanatV insan"n vatan" olm ! olan& 2bilme#i%im yer2#eki hat"ralar"n#an !irin bir terenn)m#)r. Şim#i ona m hta6t"r ve on b lmay"& on terenn)m e#iyor. 3 t"pk"

=1/
Dİ%MF9 "@9İ8İ

:evlOna0n"n 2s sam"! a#am ve s 2 hikOyesi 'ibi#ir. Diyor ki: *Ce)iz-i 'lan ada(ın ,iri s sa(ı!tı"

%ir k & n n kenarına )ardı" K & da s 'l p 'l(adığını anla(ak için+ k & &a ,ir -e)iz attı+ s sesi geldi" S al(ak için ,ir ka,ı &'kt " 6akit geçtikçe s s zl ğ + s &a 'lan 8hti&a-ını arttırı&'rd " ihti&a-ını hatırladıkça k & &a ,ir -e)iz atı&'r )e s sesi+ &ine -e)iz )e s sesi" Daha ç'k s s zl k+ daha ç'k he&e-an" S &a ihti&aç daha !iddetli+ s sa(a ihti&a-ı daha ,ir JazlaS s sesini i!it(enin !e)ki+ daha k ))etliS gittikçe daha k ))etli" Tekrar s s zl ğ na -e)ap )ere-ek ,ir araç 'l(adığı için+ sade-e tekrar s &a ,ir -e)iz atıp+ s sesini i!it(e i(kYnı )ardı-* 3 #)nya#a& tabiatta olmayan s lar"n s sam"!" ve tabiatta olmayan so1ralar"n a6lar"y"*. 3i*i
o so1raya la!t"rmak i6in tabiat #"!"n#a #in bi*e yol '(steriyor. AhlOk kalbin& b pis kok l s lar#an& m r#ar#an nas"l kor naca%"n"& 'ayb"n o ho! kok l berrak s lar"na nas"l var"laca%"n"& o s lar"n v)c # m *#a nas"l k(r) k(r)ne #ola!mayaca%"n" '(sterir. 5anat& s y n sesi#ir. Tabiatta olmayan& ama sesi #aima k la%"m"*#a olan s . 5ervet ve sahip ol# klar"m"*& kalbimi*e ve can"m"*a t t nm ! olan !eylerin t)m) k y ya atmam"* 'ereken cevi*ler#ir. 3(ylece s y n sesini i!itebilelim. 5 y n sesi& 1e#akOrl"%a 2lebbeyk2 #emektir& k rt l ! m)P#esi#ir.

*S sesi&i( s sa(ı!ların k lağına ,en 9ağ( r gi,i la!ırı( gök&üzünden 3&an e& a!ık+ ,ırak ızdırap çek(e&i Liç s sesi gelirken s s z ki!i & r ( G*
3 & 9intli r h n #)!)ncesi#ir: 9ayatta her t)rl) *illet ve meskenete #)!enin !ere1i& b)y)k yoks nl % n a!a%"l"k varl"kl" hale 1e#a e#enin !ere1in#en #aha )st)n#)r. 3 y)*#en !i##etli a6l"k ve s s *l klar#a (lmek& ihtiyac"n" kirli '"#a ve tats"* s larla 'i#ermekten #aha )st)n kab l e#ilir. 9alb ki bat" 2rasyonali*m2X 3 #a0#an beri 9in#0in 'eri#e b"rakt"%" b)t)n #(nem boy nca ak"l y)r)tmelerle #)!)ncesini 'eli!tirmi! 2bi* tabiattan bir par6ay"* ve on n yak"n"y"*2 ilkesine #ayanm"!t"r. 3 & 2tabiata akraba olan insan2"n '(r)!)#)r. 9er!eyi b k)lt)rel b(l'e#e halletmekte. T"pk" insan" tabiatta
Dİ%MF9 "@9R8 R

=10
yaln"* kab llenen 1else1eyi& ahlOk" ve #inC ay#"nlatan 9intli '(r)! 'ibi. 8 hal#e& insan"n ken#in#e hissetti%i b)t)n *ar retlerin tabiat"n on n be#enine ve r h na koy# % ihtiya6lar ol# % ortaya 6"kmakta#"r. 3i*#e mevc t olan b)t)n bil'i ve yetenekler ihtiya6lar"m"*" 'i#ermekte bi*e yetmekte#ir. K !k s * tabiat& her #)*ey#eki ihtiya6lar"m"*a cevap verebilir. 9alb ki 9int0te& ba!lan'"6tan beri ! karamsarl"k var#"rV yer seviyesin#en bir a#"m y)kselirsek& tabiat bi*i

#oy rmaktan Oci* kalacakt"r. A* #a olsa hayat yk s n#an yanm"! bir insan"n # #a%"n#a ho!n tl k+ tan& tokl ktan ve boll ktan kaynaklanan bir tebess)m '(rmek m)mk)n olmayacakt"r. 8ra#a her!ey *emini#irV a6"k& hisse#ilen ve tan"nan. 3 ra#a her!ey& r hanC ve ilOhC#ir. 9int0te ma##C e!ya #a ilOhC ve r hanC#ir. Y nan0#a tanr"lar bile ma##C#irV Şehname0nin kahramanlar" ve pehlivanlar" 'ibi#ir. 2Re s2 'ibi b)y)k tanr"lar#aV anla!malar"n ihanetlerin& !ehvetlerin& bencilliklerin& kinlerin& te+ cav)*lerin& #olan#"r"c"l"klar"n& #i%er tanr"lar" )6 kO%"#a 'etirmenin& rekabetlerin i6in#e#irler. Asl"n#a b nlar tanr"lar"n !ahs"n#a som tla!an Y nanl"lar"n ken#ileri#ir. Y nan0"n tabiat(tesi ve 'ayb Olemi& Atina 2site2si ile kap" kom! s # r. Tabiat ile tabiat(tesi aras"n#a n)1 * e#ilmesi m)mk)n& 6ok ince ipekten bir # var var#"r& insanlar o tara1a 'itmekte ve kahramanlara #(n)! vermekte#irler. Tanr"lar b tara1a 'elip s"ra#an a#ama& hatta basit insan#an #a a!a%" bir a#am #(n)!)yorlar 3 Y nan0"n tabiat(tesi '(%)n)n& ne ka#ar al6ak ol# % n '(steriyor. Ama 9int 1else1esin#e tab>at(tesin#en bahse#il#i%i *aman& s(* *ak ve elin la!ama#"%" 2bilme#i%im yer2 hakk"n#a#"r. 5a#ece tabiat hayat"na ben*ememekle kalm"yor& belki insan"n k r nt ve hayalin#e !ekil alacak !eye bile yabanc"#"r. : tl l k 9int0te m tl l k& hayret e#ilecek #erece#e m ci*evari bir # r m# r. >nsan m tl l %a la!t"%" *aman& yokl k sahras"n#an 'e6iyor. M"trat"n#a kaynayan b)t)n 'ayretleri& ka#"n& evlat& ak+

=<2
Dİ%MF9 "@9İ 8İ

raba& vatan& hatta ilim& h)rriyet& a!k& sev'i& # O etmeye y(nelten etkenleri bir insan"n ihtiya6 # y# % b)t)n *ar retleri kesmesi ve b nlar" ken#in#e (l#)rmesi 'erekir. 3 9int 1else1esin#e m tl l % n tari1ini o ka#ar zorla&tırıyor ki& 1ilo*o1lar ve b)y)k !airler i6in bile nere#eyse imkOns"* bir # r m#a#"r. Ama Y nan#a bir 1ilo*o1 6ok sa#e ve a6"k olarak #iyor ki: 2: tl l k iki !ey#e#irV ba!ar" ve !(hret2& #i%er bir 1ilo*o1 ise m tl l % & m)re11eh hayattaV ')*el evlat& sa%lam be#en ve sosyal prestiP#e aramakta#"r. T"pk" bi*im be! parmak #oym !l kla il'ili 1else1emi*X... >ki anlay"! aras"n#a& ne ka#ar 1ark ol# % n )1r"yor(z. 9int0te Ne#aC '(r)!le #)nyaya bakan ve 23o#hi2ye ermi! olan kimse bir #amla 6i%#e <o& hakiki 'aybtan bir yapra%"n )*erine #amlam"! olan '(*ya!"#"r=& bir terenn)m#e& bir m"r"lt"#a& hatta kaba ve b)y)k bir ta!"n a!a%" y varlanmas"n#a 'aybtan ve Allah0#an bir i!aret '(rebiliyor& ilham alabiliyor. Uyle ki& on n k la%"na bir mele%in 1"s"l#a#"%"n" san"rs"n. 8n#an ba!kas"n"n #a b sesi i!itmeye hakk" yokt r. Ama Y nan0#a 2rasyonali*m2in bak"!"yla #)nyaya bakan& sa#ece ken#ini ve insan" ma##e olarak '(rmekle kalmamakta& belki tanr"lar bile& on n '(*)n#e yery)*)l) ve ma##C#irler. 2>6ten k rt l !a ermek2 9int0in (*elliklerin#en#ir. 2D"!ar"#an k rt l !a ermek2 5am"& >brahimC& Aram" ve Avr pal"0ya (*')#)r. 3 nlar& #"!ar#an bir k rtar"c" arama kon s n#a s)rekli ortakt"rlar. 5ami #inleri <ki bi* de b 'r ba #ahili*= #aima #"!ar"#an k rt l ! ba%"!layan bir beklentinin i6in#e#irler. Ya tanr"#"r veya tanr"n"n '(n#er#ikleri#irV 'elip elimi*i t tmakta& bi*e k rt l ! ve selOmet ba%"!lamakta#"r. Neya k rtarmas" 'erekir. 8 hal#e k rt l ! (%retmeni& #"!ar#an 'elen biri#ir ve yabanc"#"r. 3 ne#enle 9intli olmayan #inlerin (*elliklerin#en biri& #"!ar"#an inti*ar#"r. K rt l !& (%retim ve selOmet i6in bekleyi!... TekOm)l ettik6e '(*& #"!tan i6eriye 6ekilmekte#irV b & 9intli0nin (*elliklerin#en biri#ir. D"!ar"#a * h r e#en k rtar"c"y" beklemeye ba!lamakta#"r.
Dİ%MF9 "@9İ 8 i

=<. !int Dinlerinde Tanrı 9int #inlerin#eki tanr" kavram" #i%er #inler#eki <b c)mle#en olmak )*ere ibrahimC #inler#eki= tanr" kavram"n#an 1arkl"#"r. 3 1arkl"l"k& Avr pal" sosyolo'lar" hataya #)!)rm)!t)r. 3(ylece 9int #inlerin#e& 3 #a #inin#e <veya @in #inlerin#e= tanr" yokt r #iye h)kme varm"!lar#"r. @)nk) sosyolo'lar"n tanr" hakk"n#a *ihinlerin#e ken#ilerine (*') bir kavramlar" ol !m !t r. 9int #inlerinin ise apayr" bir kavram" var#"r. 3 nlar& b #inler#e tanr" # y' s veya tanr"ya iman"n olma#"%"n" sanm"!lar#"r. 3 hep tan"maman"n i!areti#ir. 9int

#inlerin#eki tanr" kavram"n" ve on n #i%er #inlerle olan 1ark"n" anlamak i6in& 6ok #ikkat etmek 'erekir. @)nk) b & 6ok6a #erin#irV (ylesine sars"c" ve ince#ir ki bil'inleri bile kolayca yanl"!a '(t)rebilir. 3en& bir :)sl)man& bir 9"ristiyan& >brahim0in #inine mens p bir ki!i olarak Allah0a inan"r"m. 8V B= 3enim yarat"c"m& I= RabV benim tanr"m anlam"n#a. 5ahibim& mOlikim. +Rab& sahip anlam"n#a#"r& Tanr" anlam"n#a #e%il& b V 2Rab2bm *"mnC anlam"#"r+ K= Tan"#"%"m y)ce m tlak zât. : tlak m)kemmellik& ebe#C& #aimC ve m)nhas"r. Allah ayn" *aman#a benim #)nyam"n sahibi ve i#arecisi#ir. Ayn" *aman#a y)ce *Ot anlam"n#a#"r. Y)ce *Ot& yani tek& bi**at hakiki v)c t. An )st)n#)r& kemOl+i m tlakt"r. Din tan"mak& Allah0" tan"may" 'erektirmekte#ir. Din& bi*i 82n sevmeye& 80na yakla!maya& m)mk)n ol# k6a 80na #aha 6ok yak"n olmaya #avet e#iyor. 3 a!a%" #)nyal"k ki!ili%i& ilOhC *Ota #(n)!t)relim #iyor: 2Allah0"n ahlOk" ile ahlOklan"n"*.2 3 ne#enle 'eli!im seyrimi*#e m tlak m)kemmelli%in *irvesine yakla!"rsak& Allah0a yak"n olmak hi6 anlams"* ol r m Y Allah i6in *ak ve yak"n s(*kon s #e%il#ir. 3i*e ken#imi*#en ve !ah#amar"m"*#an #aha yak"n#"r. Allah0a yakla!may" ! kavray"!la anlayal"m: =<1
Dİ%MF9 "@9İ8İ

23 & amellerle m)kemmellik tara1"na #o%r y)kselebilme#ir. 3 & insan"n Allah tara1"na #aimC mirac"#"r. Di%er tara1tan Allah& benim k rtar"c"m#"r. 3eni a!a%"l"ktan& ne1simin *aa1"n#an k rtaran#"r. @)nk) 8& m)kemmel *Ott"r& y)ce ve OlC#ir2 9int0te ise b n n aksi #o%r # r: Diyor ki: 2Tanr"0y" )st)n ve y)ce *Ot (*elli%iyle tan"mak +#elil& alOmet ve sebep+son 6 y(ntemiyle+ senin al6alm"! ki!ili%ine asCa ol' nl k ba%"!lay"c" bir etki yapma*. Ş(yle ki& ate!i ve on n yak"c" k #retini tan"mak& so% k alm"!& kar#a ve b *#a #onm ! olan beni "