T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA

ANKARA 2009

1

İÇİNDEKİLER

2

AÇIKLAMALAR

MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

3

Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır.. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim. 4 . Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır. Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı. bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız. Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir.GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz. gereç. Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir. Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş. Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı.

5 .

basınç. Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir. yüzeyden binlerce metre derinde. Doğalgaz. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız.1. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. Doğalgaz. genelde. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür. Enerjinin. Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz. 1. 6 . Giderek daha derine gömülen bu organik madde. DOĞAL GAZIN TANIMI. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. Doğalgaz. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır.

Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz.1. çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. 5000 m. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. potasyumdan ise argon ürer. bugün için çok az bir ihtimaldir. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. 1992 yılında İstanbul’da.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. azot ve azot oksit ürer. Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur.1. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. Eskişehir’de. İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır. hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan. Daha aşağılarda. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir. Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz. Böyle bir durum. 1. karbondioksit. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur. kerojene dönüşür. Bursa’da. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. karbondioksit.1. 7 . 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur.

3.1. Bugünkü teknik ilerlemeler.1. Diğer bir yöntem. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar. oluşan boşluğa doğalgaz basılır. fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir. 8 . Basınç altındaki gaz suyu iter.3.2. Elde edilen tuzlu su alınırken.Türkiye. enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. 1. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir. yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur.3 Doğal Gazın Taşınması.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1. Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır. Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak. Şekil 1. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan.1. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür. Depolanması 1. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur.1.

Doğalgaz. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur. Zahmetsiz. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. kuru bir gazdır.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz. Ağır hidrokarbonlar. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur. Ekonomik : Doğalgaz kömür. Havadan hafiftir. Temiz bir yakıttır. havayı kirletmez. renksiz ve kokusuzdur. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir. 9 . hacmi 600 kat daha küçülmektedir. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. propan.1. Önce kullanılır. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar. Doğalgaz havadan hafiftir. Doğalgaz. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. zehirli değildir. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur. oksijen. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2. bedeli sonra ödenir. zehirsiz. Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. külsüz ve dumansızdır. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur.4. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna. rutubetsiz. Ayrıca azot. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır. konforlu bir yaşam sağlar. Diğer yakıtlardan ucuzdur.Yanma verimi yüksektir. Doğalgaz. 1.1.1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. Metan dışında az miktarda etan. Resim 1. Tablo 1.1.1. buna karşılık çok daha ekonomiktir.5. Yavaş yanan bir gazdır. Çevreye zarar vermez. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. serbest halde iken yükselir ve birikmez. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır.

250 Tablo 1.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1.297 0.324 0.000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9.1.000 YTL/kg 11.99 0. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 . Özetle.84 0.2. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır.092 0. pişirme.2. Tutuşturma derdi yoktur. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır. doğalgaz konforunu yaşarsınız. koku yapmaz. Diğer gazlar gibi zehirli değildir. ısınma.93 YTL / 1000 kcal 0.90 0.660000 0. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır.938200 1. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte.209600 2. Resim 1. konutlarda. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır. hava kirliliğine neden olmaz. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.168 0.420000 0.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti.90 0. temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de. Çevreci : Doğalgaz.80 0.875 860 7.389 0. üretim. 1. Düğmeye basarsanız. Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur.078 YTL/kg 10.330000 3.200 YTL/kg 11.197 0.210 0. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide.65 0. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar. kül ve artık bırakmaz.000 8.

Kazan daireleri. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır. Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir.1. tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır. doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir. buhar-kızgın yağ ısı santralleri. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri.3. Resim 1. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları. sanayi. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi. daldırma tip ergitme havuzları. soba ) 1.3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1.2. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. EX-pro of emniyet sistemleri.4 : Doğal gaz kazanı 11 . Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür. teknik şartnameler çerçevesinde. teknik şartname açısından irdelenmeli.2.2. gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması.1. kat kaloriferi. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır. döküm ergitme ocakları. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. Resim 1. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. homojenizasyon fırınları.2.3. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır. her türlü endüstri. Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. tavlama ocakları. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır.

elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. kazan dairelerinde havalandırma. Resim 1. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları. Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar. Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir. ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. Yanmış gazlar da dışarıya atılır. 12 . Bu yüzden. Doğalgaz sobaları. verimleri düşüktür. yakıt giderlerini arttıracaktır.5 : Doğal gaz sobaları Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. pencere alanları. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında. 1. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Bu tip sobalar. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda. radyatöre gerek yoktur. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar. soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir.2. hava kirliliği yaratmazlar. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar. Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda.2. Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır. Bu kapasite. Genellikle.3. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır. Kapalı yanma olan hermetik sobalar. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur.

Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır. ısıtma devresinin programlandığı.6 : Kombiler 13 . çelik ve döküm olan tipleri vardır. şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır. Isıtma eşanjörü bakır. sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer.000 Kcal/h ( 17. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır. diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir.5 kw . Bacalı. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında. Resim 1. En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı. Kapasiteleri ise 20. pilot alev sürekli olarak yanar. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir. Daha az yer kaplarlar. Kat kaloriferlerinden farkı. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte. Baca sorunu daha kolay çözümlenir.35 kw ) arasındadır. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır. projelendirmeden sonra belirlenir.000 Kcal/h ile 30. Resim 1. fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır. kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri. duvarlara monte edilirler.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler.

baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. baca gazını dışarı atar. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . dolaşım pompası. Havalandırma çok önemlidir.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. Kombiler. sıcaklık ve basınç göstergeleri. • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp. 14 . kapalı genleşme deposu. aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. diğeri. Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir.

Soru-1.Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2.İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 .Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. 16 . modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.

Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir. Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir.1. ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz. Doğal Gaz Kazanları 2. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır.1. Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur. Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir. 2. İlk yatırım ve işletme maliyeti. sağlamlılığına. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır. boyut ve tipine bağlıdır. 17 .1.

Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir. 1. Gözetleme Camı 9. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Ayaklar 11.Şekil 2. Açılabilir Kapak 6.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2.1.2. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 . Kazan Kaset Sacları 8. Ön Kapak Yalıtımı 7. Kazan Gövdesi 5. Gövde Yalıtımı 10.

Ön dilim 3. ateşin yanışını düzenler. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Gözetleme kapağı 8. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır. Kaide 15.2. İzolasyon 11.1. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir. Brülör kapağı 2. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için. Arka kapak 6. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur. Kapak vidası 9.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2. Baca 7. 2.2: Manometreler 19 . Menteşe 12.1.2.1.1. Su giriş adaptörü 13. Arka dilim 5. Su çıkış adaptörü 14. Resim 2. Bunun üzerinde bir de vana bulunur. Orta dilim 4. İzolasyon sacı 10. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır. Bu sebepten kazana bağlanırken. Baca temizleme kapağı Şekil 2.2. Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi. manometre borusu ile bağlanır.

2. Resim 2. Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı). Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir. Resim 2.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2.1.3.4: Emniyet sifonu 20 .2.4. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler. Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler.5. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır.3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2.2. 2.2.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2.1.1.

Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan. .2.2. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır. Resim 2. Sürgü motoru şalteri. Su kazana pompa ile verilir.2.2. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur. 2. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır. 2.1. önlenmiş olur. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır.12.5: Doldurma boşaltma musluğu 2. komutayı brülörden alır.2.2.1.13. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır.1.9. Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde. Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar. 2. ayarlanan sabit bir değerde tutar.2.11.2. Genellikle kazanın üst yanında bulunur.6: Kazan termostatı 2.6. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir.2. Yaygın olarak kullanılırlar.1. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması. Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır. buhar girişini kapar. düşünce açar.1.10. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır.1. 2. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar. 21 .1.8. Presostat Kazan basıncını sabit tutar. Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu.2. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır.7. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken.1. Duyar uç. Resim 2..

1. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar.2. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar.2. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır. 2.2. Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır. Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır.18. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar. Bu akışkan su. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar.15. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır. kazandan bağımsızdır.1. 22 . Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir. Su için ve yakıt için olanları vardır. brülör çalışırken blöf yapılmaz. Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler.2.2. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler. kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır.1. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir. 2. 2.17. Kazan Verimleri Kazanlar. 2. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir.1. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar. buhar girişini kapar.14.3.16. Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya.2. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır. düşünce açar 2. Su borulu kazanlarda.1. hava veya kızgın yağ olabilir. Otomatik ve selonoid vanalardan.1.

1 86.0 81.6 89.4 89.180 ºC 140 .0 79.2 77.6 74.6 88.2 87.8 75.8 84.4 81.9 82.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .8 76.4 74.7 86.6 88.7 77.4 82.8 85.9 81.2 86.1 87.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .5 % LPG 11600 kcal/kg 90.0 79.2 84.3 83.80) ºC Tablo 2.5 Motorin 10000 kcal/kg 89.0 74.0 80.0 Kömür 3000 kcal/kg 77.2 85.2 86.9 80.1 87.8 85.8 84.6 87.0 78.3 84.4 82.3 84.4 81.0 88.4 81.7 86.2 85.3 83.8 83.6 87.4 81.9 77.2 85.2 76.3 83.1 88.8 84.4 81.4 90.5 89.1 73.4 83.0 75.4 82.6 76.4 75.8 83.0 89.8 84.9 82.1 87.6 75.0 80.2 86.5 81.5 89.5 77.7 85.9 89.9 83.3 82.7 85.5 80.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.4 80.8 83.5 88. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.9 81.9 90.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .5 80.3 77.7 87.5 79.8 86.4 76.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .9 82.0 76.6 88.2 75.2 74.3 85.4 82.0 88.3 84.6 87.9 82.9 81.200 ºC 170 .8 74.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.7 86.

Doğal Gaz ve LPG de %100. iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur. Kömürde %95. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler. Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır.1. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Motorinde %99.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir.1. 2. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir. 2. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir. 2. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4.Tablo 2. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar. düşük verimli kazan. otel. Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır. Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. 2. binanın içinde. Bu malzemeler: 24 .2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98.4.1. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar. Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. Başka bir deyişle. Ülkemizde.4. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır.4.1. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. atık gazların açık havaya atılması için. Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır. Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 .

5-18.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey.08 16.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0. nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı.5 2-2. oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir.8 Tablo 2. çekme.5-18. uzayabilen ve bükülebilen.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0.5 11-14 Ti5x%C-0. ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2.5 2-2. TIG ve MIG kaynağı yapılabilen.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 .03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16.

Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir.4. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır. Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır.3. Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır. Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir. Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri. Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir. Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir.1. Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir. 26 . Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir. Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır? Bacalar uygun kesitte olmalıdır. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır.Resim 2.8: Çelik bacalar 2. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. çatı eğimlerine. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir. Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir.

4. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit. * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi.5: Kazan baca bağlantısı 2. Doğalgaz renksiz. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm. Tüm bu tanımlamalar ışığında. havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. nitrik asit. Doğalgaz temiz bir gazdır.2. bacanın uygunluğu. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması.1. 2.Şekil 2. Doğru teknik. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. Yandığında karbondioksit. 27 .4. cihaz seçimi. Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir. kokusuz havadan hafif bir gazdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır. * Bacanın uygunluğu. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır.

5 yaşından büyük çelik kazanlarda. yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir. gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. durumuna.Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır.Mekanik durumu zayıf ise. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır. boyut ve tipine bağlıdır. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak. b.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır. 2.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi. 3. 4. Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. 28 . Havalandırma. Sonuç: a. yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir.

Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır. d. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır. Ayrıca vantilatör çalışmadan.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak.5 katı daha pahalı olacaktır. 2. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır.5 m / h olmalıdır. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır.) bir servis boşluğu bırakıp. 29 . doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır.3. kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır. Resim 2. Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise.5 cm ilave 2 edilmelidir.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır. Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır. arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir. hidrofor vb. yeni kazan almaya göre ortalama 2. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır.c. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz. Temiz hava giriş kesiti. Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2. aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır. Ancak pis hava baca kesitinin.

1. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. havalandırma bacası ile (Grafik. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır.2) tabii olarak yapılabilir. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. üst havalandırma tabii olabilir. Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m. alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır. Resim 2. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0.13: Üst menfez 30 . Tek basma üst havalandırma cebri olamaz. Alt havalandırma cebri. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda.12: Alt menfez Resim 2. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. 2.. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. galvaniz. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2.3. bakır. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. alınmalıdır.b. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim. Üst havalandırma. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). alüminyum. DKP sac v.5 m.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1.5 m. kolay yanmayan.11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır.

2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r. 31 .25 :Uzun kenar ı .5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1.2 :Rüzgarl ı F = 1.1 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1.5 m 3 /h olmal ı d ı r.6 m /h hava ihtiyacı vardır. SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 1. S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı . toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0.Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1.

Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.709 * 3.781 * 3.4. Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm.1. Izgara kafes vb. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. olmalıdır.4.Sü= SA X 0 . Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 . Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir.3.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. 2. olmalı d ır.304 * 3.184 * 3.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır.2. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2.

Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir.2. Ø16 mm çapında en az 1. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır. bakır elektrotlar veya levhalar. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir.dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir. 3 mm.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. Bakır çubuk elektrotlar. kalınlığında bakır levha. Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. toprak üzerinde kalan iletken. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde. Topraklama tesisatı: a) 0.5 m2. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli. 2 mm. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı. 33 .5 m2.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1.4. sınırlarının altında kalmalıdır. b) 0. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır.

6: Brülör elektrik bağlantı şeması .Şekil 2. 34 .

UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .

Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 .170 ºC D) 190 . 8.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2.Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 .OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. C) Mekanik durumu çok iyi ise.210 ºC 6.110 ºC B) 140 . 1. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. 7.Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5.Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3.150 ºC C) 160 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A.Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu.Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4.

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 37 . Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz.

havalandırılan. havalandırılabilen. gıda maddeleri deposu. 5.Gaz sayaçları kesinlikle balkon. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 .yi bina dışında 180 cm. 4.Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır.Sayaçlar. malzeme deposu.Sayaçlar. 2. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır. ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız. endeksi kolay okunabilir. dış etkenlere karşı korunmuş. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz. 3. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. 3.1. çöplük vb.yi aşmamalıdır. yerden bina içinde 220 cm.1. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. 3.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında. 6. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz.1. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz.Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. Sayaçlar.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir. 1.

Doğalgaz sayacı 6.3.3: Türbinli sayaç 39 . Resim 3. Sayaç konsolu Şekil 3.2.2. 40 m3/h ile 25.2.3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır. Filtre 3.2. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır.2. Küresel vana 2.2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir.5 m3/h’den 1. 3.2. 2. Bu sayaçlar 2.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3.2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır.2.Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır.1: Körüklü sayaç 3. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.1. Esnek bağlantı elemanı 5. Regülatör 4. Resim 3.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.

40 . ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri. priz. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır. sıcak su borularından en az 15 cm. 3. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. uzağa yerleştirilmelidir. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır. elektrik sayacı. 7-Sayaçlar.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır.Sayaç ve bağlantı boruları. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır.Sayaçlar elektrik anahtarı. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. Şekil 3. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5.3. havalandırılabilen. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. Montajı Kazan sayaçlarının montajı. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir.Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır. 2. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır.

G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır. Şekil 3. 9. 2.4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır. 2.2. 5. 3. 1. 3. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır. 3.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. 12. 11. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır. 4.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. 4.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. 5. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3.1.1. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 .3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.

4: Sayaç muhafazası 3. Bina bağlantı hatları binaya.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. kuru.Şekil 3. binanın girişine yakın. Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır.1. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. yeterince aydınlatılmış. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. basınç regülatör kutusunu kapsar. yalıtım parçası. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. bina ortak mahalli olmayan yerler. yerlerden geçemez (TS7363). Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır.1. Doğalgaz boruları. yakıt deposu bulunan vb. Doğal Gaz Tesisatı 3. ana vana. ( TS 9809 veya TS EN 331 ). Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir. sığınak.3. kapıcı dairesi.1. flanşlı ve tam 42 . Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir.3. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı.

gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir. Koruyucu borunun iç çapı. Şekil 3. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. taşmalıdır. Aşağıda hem bina içinde. Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. TS EN 751-2. daha büyük olmalıdır.6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır.geçişli küresel vana olmalıdır. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1. Doğal gaz hatlarının. duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır.

Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi. bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .

merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir. binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir.3. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir. kazan dairesinden çıktıktan sonra.3. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir. Vidalı Kaynaklı.3. Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir.1.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Solenoid vana.) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir. Kazan gaz besleme boru hattı. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. 3. Bağlantılar. Flanşlı 45 . Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda. Solenoid vana. kazan besleme hattı denir. Kaynaklı.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır.2. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır.3. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir. Flanşlı.1.

8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.Şekil 3.5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .

4. Şekil 3. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır. Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir.6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3.3.Resim 3.9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 . Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı. Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır.1.

özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır. Elle veya otomatik ateşlenebilir. Şekil 3. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 . Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri. Doğal Gaz Brülörleri 3. Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben. Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.2. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır.10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276.Brülör bağlantı hattı Resim 3.7: Brülör gaz besleme hattı 3. kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır.1. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır.1.

12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3. Şekil 3.Atmosferik brülörler. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . Şekil 3. Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir.2. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.2. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir.

Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir. Şekil 3. gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır.1.2. karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler.2.2. Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder. Gaz yolu armatürleri gaz .Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner. 50 .2. Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır. Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener. 3.2. II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak. İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur. Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler.

Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır.Bunlardan birincisi fan havasına. Ön ateşlemenin başlaması ile. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır. ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. 51 . ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü . servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır.2. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde. gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı.3.2. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir. 3.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır.

52 . Gaz Basınç Ventilleri 3.2. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.3.1.3. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar.1.1.3.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3.Şekil 3.3. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar. 3.3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3. 3.1. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı.3.regülatörü – bulunması şarttır.1.

Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar. Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir. 3.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar.2. 3. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini. Şekil 3.3.3. 3.3. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz.3.2. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar. Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır.1. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır.3. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür.4.3. Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez.1.3.2.2. Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz.16: Hava ayar klapesi Şekil 3.17: Yanma havası ayar 53 . Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları. Şekil 3.

18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3. Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır.3.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır.6.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür.4.vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız. 3.7. yanma başlığına gaz geçişini sağlar. 3. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır. 3. Brülörün Diğer Donanımları 1. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu. 54 . Türbülatörün hassas ayarını sağlar. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar. Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar.3. Üç adet elektrot bulunur. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. Verimli yanmayı gerçekleştirir. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1.2.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır. 2.3.5.3. Şekil 3. Brülör elemanlarını üzerinde taşır.

3.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur.3.7. Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir. 10. 17.7. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır.Bu kompakt dizayn. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar. 18. regülatör. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar. 11. 3. Doğrudan alevin gözlenmesi. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2. Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar. Brülör Kumanda Panoları. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır. Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır.8.Multiblok: Filtre. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir. 19. Topraklama iyi yapılmalıdır. 55 . 8. 3. 12.Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır.

kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa. kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır. T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız). Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3.Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır.Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. h1: Brülör 1.19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2. Resim 3.8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 . TL: 1.

20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz.Şekil 3.21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 . Şekil 3. Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız. Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız.

UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. (D) (Y) 5. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3. İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar. 59 . (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. (D) (Y) 1. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9. (D) (Y) 4. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. (D) (Y) 7.

1. talimatlara uyabileceksiniz. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 . Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır. 4. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4. pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır.. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. Havaya göre yoğunluğu 0. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız. Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir.1. ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir.1. Sistem topraklanmalıdır. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ. her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek.1.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında.Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu.2. Doğalgaz zehirli değildir. 4.79 arasında olup (Hava=1) .emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak..58-0. Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak . havadan hafiftir. Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz. Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır. gerekli emniyet tedbirleri.1.. Doğal Gazın Güvenli Yakılması. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması.3. 4. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak.

tesisata kireç tutucular takılmalıdır. Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 . 4. TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte. 1. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. beklenmesi gerekir. DİKKAT ! . Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. gösterge lambaları bulunmaktadır. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. 6. Sensörler yarı iletken tiptedir. 4.4. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır. 3. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler.oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz. 7. Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar.1. kıvılcım korumalı kapalı tiptir. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4.. 2. 5.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. alarm durumunu gösteren kırmızı renk.

2. Izgaralar gözden geçirilmelidir. elektrik tesisatı. 62 . 5. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4.Şekil 4. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir. Geçerli işletme talimatları.1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4. 4.2.1. 6. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir.2. Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır.2. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. 3. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır. alınacak olan talimatlardır.2. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. Tesisatın suyu tamamlanmalıdır.

Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin. gibi) iki adet yedekli olmalıdır. 22. 13. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir. 4. 5. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. 27. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. 2. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. 23. 3. 14. 4. 28. iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin.b. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz. yaptırılmalıdır 26. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir.5 bar. 20. 11. 10. 21. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. doldurun. Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli. 24. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7.1. Uygun yangın tüpü bulundurunuz. 19. Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır.. 3. 12.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. gaz 16.2. 2. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız. Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda.3. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir. 5. 8. 63 . Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin.

yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur. 64 . En yüksek yanma verimi. Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa. 4. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. Tüketici dostlarımız mesken. Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu. Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. atölye fırın vb. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir. Bozulan yerler yenilenir. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı. Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir. bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. fabrika. diğer bir deyişle fakir yanmayı.2. Birincisi yakıt ayarı. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. CO2. Buna da zengin yanma denmektedir. Yalıtımlar kontrol edilir. bina.4. CO. Emisyon değerlerinin sınırı. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır.6. Resim 4. ikincisi de hava ayarıdır.

Unutulmamalıdır

ki…!

Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.

YAKIT

BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %

MİN. 1 9,5 4 92 1,05

MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)

DOĞALGAZ

CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi

Hava Fazlalığı

Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.

Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri

65

Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş

Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu

4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
Kalorifer kazanlarını, işletme kurallarına göre, güvenlik önlemlerini alarak çalıştıran, basit bakım ve onarımını yapan kişidir.

4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.

4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,

4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.

66

6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.

KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir

67

Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3.Isıtma kazanlarının. çalışmayanları çalıştırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5. makinelerin.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7.5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6.Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.

7. 5. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR. 6. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR. 1. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR. ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. 8. GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. ELEKTRİK DÜĞMESİ. 3. SİGARA İÇİLMEMELİDİR. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA. SÖNDÜRÜLMELİDİR. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR.5. 9. 10.4. 11. 4. BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR. 2. İÇİLİYORSA HEMEN 69 .

4. Kazan dairesini temiz tutunuz. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız.İşletme yerleştirmek. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. İşlem Basamakları Öneriler 1.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız. 5. Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz.Genleşme depolarına bakmak. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz. 8.Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız.Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6.Yangın ve emniyet tedbirlerini almak.b temizleyiciyle temizleyiniz.Kazan dairesini genel temizlemek. 10. 7.Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek. Kazanın genel bakımını yapınız. 70 .Dolaşım bakmak. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz. 2.

2. Her cihaz için V otomat …………………. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. yapar 7. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör. 1. telefon aranarak bildirilmelidir.. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan ……………………. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.. ayarıdır. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol.Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları ……………………………. Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır.. pislik ve istenmeyen ……………. 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A.. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 . ayarı.konulmalıdır. ikincisi de ………………………. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız.. kontrol edilmelidir 8. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 1. bakım ve ………………………….yaptırılmalıdır 10. birincisi ………………………. 3. Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9..bulunmamalıdır. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ……………….oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir. Doğalgaz hava ile ……………….

2.MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1. Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 . Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız.

3. 73 . Verilen brülörün elemanlarını yazınız.

! Evet Hayır 74 .PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz. Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Sizi kutlarız.

Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 .CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Ayaklar 11. Gövde Yalıtımı 10. Kazan Kaset Sacları 8.2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1. Ön Kapak Yalıtımı 7. Gözetleme Camı 9. Kazan Gövdesi 5. İkinci Geçiş Duman Boruları 3.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Açılabilir Kapak 6. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4.

gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET. 10. 8. 3.FAALİYET. 5.3.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 . 11. 2. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. 9. 6.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1. 4.4. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. 7. Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276.

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .

fentek.com. 2003. Ankara.com www.com www.net www. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10.com.buhara. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi. Yayın no:43.edu.tr www. Ders Notları ve Modül Çalışmaları. TMMOB Yayınları. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri.tr www. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi.kar-el.MEB Yayınları SIDAL Cavit. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84. KÜÇÜKÇALI Rüknettin. Ankara.com.intervalf.tr www. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www.E.C.burakmuhendislik.tr www. İstanbul-Eylül-1987.sınıf. E. ISISAN Çalışmaları No:153.tr www.com. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш. İstanbul-Eylül-1987.tr www. Kalorifer Ateşçiliği.tr www. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05.com.com. Kalorifer Tesisatı.tr www.akkaya.tr http://ari. Nisan.İ.KAYNAKÇA ERDEM Ömer.com.İ.pakkens. YILDIRIM Kenan.cankaya. T. Ankara 2006.1989.tr İnternet Kaynakları 78 .gpd. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı. Kalorifer Tesisatları. Ankara KUMRAL Sabri. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П.anadoluisi.com.ampyazilim.aknur.1997 SEVİNÇ Cemil.com. MEB Devlet Kitapları.baymak.

Ş. M.com.edu.tr www.Tic. com.net www.tr www.Şti.Şti.tr www.vaillant.ferroli. tr. Tic.baymak.com.Ltd. A. Yetsan Yapı Elemanları Tic. Ferroli Isıt.San.com.tr 79 . Ltd. www. Eraslanlar I. tr www.tr www.susler.tr www.S.tr www. A.com. A.tekisi.sesinoks.NA Doğsan Isı San.com. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San. Vaillant Isı San. Viessmann Isı Tek.Ş. A.tr www.Ş. Şti.com.tef. Tic.alfa kazan com. Gemak Mak. Sesinoks Paslanmaz Mam.marmara.Ş.com.erensan.T.Ve Tic. Göksan Güenş Ener. Lti. San Ve Tic.demirdöküm. www.gemak. Tek Isı Dağ. System. Ve San. Isıtma Ve Soğ.