T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA

ANKARA 2009

1

İÇİNDEKİLER

2

AÇIKLAMALAR

MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

3

Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz. bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim. Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız. 4 . Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır. Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir.GİRİŞ Sevgili Öğrenci.. Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş. Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz. gereç.

5 .

kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. Doğalgaz. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. Doğalgaz. Giderek daha derine gömülen bu organik madde. Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. Enerjinin. basınç. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız. 6 .1. yüzeyden binlerce metre derinde. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. genelde. Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır. DOĞAL GAZIN TANIMI. Doğalgaz. Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız. Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. 1.

Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Eskişehir’de. 1. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. Daha aşağılarda. Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur. 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı. 7 .1. potasyumdan ise argon ürer.1. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır. Böyle bir durum. İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi.1. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan. bugün için çok az bir ihtimaldir. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir. karbondioksit. azot ve azot oksit ürer. çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. kerojene dönüşür. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar. Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur. 5000 m. Bursa’da. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini. Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. karbondioksit. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz. hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır. 1992 yılında İstanbul’da. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı.

3 Doğal Gazın Taşınması.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1.1. Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir. 1. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar.1. Diğer bir yöntem.3.3. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur. yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur. Basınç altındaki gaz suyu iter.1. Şekil 1.1. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır. 8 . fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir.Türkiye. Depolanması 1.2. enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. Elde edilen tuzlu su alınırken. oluşan boşluğa doğalgaz basılır. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir. Bugünkü teknik ilerlemeler.

hacmi 600 kat daha küçülmektedir. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir. Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. Doğalgaz. kuru bir gazdır. rutubetsiz. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur. Doğalgaz havadan hafiftir. zehirsiz. konforlu bir yaşam sağlar. Metan dışında az miktarda etan. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur. zehirli değildir.4. serbest halde iken yükselir ve birikmez. Çevreye zarar vermez.1. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. Zahmetsiz.5.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz. Ekonomik : Doğalgaz kömür. havayı kirletmez. bedeli sonra ödenir. Havadan hafiftir. Yavaş yanan bir gazdır. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4. Diğer yakıtlardan ucuzdur. Önce kullanılır. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. oksijen.1. Resim 1. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna.1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. renksiz ve kokusuzdur.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2. Doğalgaz. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar. Temiz bir yakıttır. Tablo 1. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. Ayrıca azot. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. propan. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır. 1. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar. külsüz ve dumansızdır. Ağır hidrokarbonlar.1. Doğalgaz. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur. buna karşılık çok daha ekonomiktir. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır.Yanma verimi yüksektir. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir.1. 9 .

2.000 8. Resim 1.324 0.93 YTL / 1000 kcal 0. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır.875 860 7. Düğmeye basarsanız. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.000 YTL/kg 11.65 0.84 0.99 0.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0.092 0. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır. ısınma.197 0. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide. üretim. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3.168 0.250 Tablo 1. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar.209600 2.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti. kül ve artık bırakmaz.420000 0. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte. konutlarda.078 YTL/kg 10. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır. hava kirliliğine neden olmaz. Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır. Tutuşturma derdi yoktur.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1.938200 1. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır. Çevreci : Doğalgaz. pişirme. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır.389 0.210 0. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez.000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9.297 0.200 YTL/kg 11. doğalgaz konforunu yaşarsınız.330000 3. 1.80 0. Özetle. koku yapmaz.1.2.660000 0.90 0.90 0. Diğer gazlar gibi zehirli değildir.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 . temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de.

3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi.1. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır.2. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. homojenizasyon fırınları. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları.4 : Doğal gaz kazanı 11 . tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır. EX-pro of emniyet sistemleri. sanayi. her türlü endüstri. Kazan daireleri. teknik şartname açısından irdelenmeli. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır.2. Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü. buhar-kızgın yağ ısı santralleri. soba ) 1. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. Resim 1. teknik şartnameler çerçevesinde. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür.3. döküm ergitme ocakları. Resim 1. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır.1. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir.2.3. doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir. tavlama ocakları. Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri. gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması.2. daldırma tip ergitme havuzları. Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. kat kaloriferi.

Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları. elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde. Bu yüzden. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. yakıt giderlerini arttıracaktır. hava kirliliği yaratmazlar. diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir. Bu kapasite. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda.3.2. Genellikle.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. 1. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır.2. Kapalı yanma olan hermetik sobalar. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir. Doğalgaz sobaları. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar. 12 . Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. Yanmış gazlar da dışarıya atılır. Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar. Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır. Bu tip sobalar. kazan dairelerinde havalandırma. soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. verimleri düşüktür. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. Resim 1. radyatöre gerek yoktur.5 : Doğal gaz sobaları Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler. pencere alanları. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir.

fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır. ısıtma devresinin programlandığı. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır.000 Kcal/h ( 17. boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. Resim 1. kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. çelik ve döküm olan tipleri vardır. Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri. Kapasiteleri ise 20. diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir. Baca sorunu daha kolay çözümlenir. sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer. Resim 1. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir. Isıtma eşanjörü bakır. Kat kaloriferlerinden farkı. pilot alev sürekli olarak yanar. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. duvarlara monte edilirler. En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte.6 : Kombiler 13 . şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır. projelendirmeden sonra belirlenir.5 kw . İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında. Bacalı. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. Daha az yer kaplarlar.000 Kcal/h ile 30. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler.35 kw ) arasındadır.

İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. kapalı genleşme deposu. baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. 14 . dolaşım pompası. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. sıcaklık ve basınç göstergeleri. Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler. Havalandırma çok önemlidir. baca gazını dışarı atar. bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir. Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. diğeri. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. Kombiler.

Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6. Soru-1.Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2.İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 .Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8.

Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. 16 .DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz.

İlk yatırım ve işletme maliyeti. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz.1. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır.1. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli. 2. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. 17 . Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir. Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır. Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir. Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz. Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır.1. Doğal Gaz Kazanları 2. DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. sağlamlılığına. boyut ve tipine bağlıdır. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir. Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında.

1.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2. Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir. Gözetleme Camı 9. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir.2. Gövde Yalıtımı 10. Kazan Kaset Sacları 8.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 . Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Ayaklar 11. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2. Kazan Gövdesi 5. Açılabilir Kapak 6. 1.Şekil 2. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Ön Kapak Yalıtımı 7.

Bunun üzerinde bir de vana bulunur. Orta dilim 4. Arka kapak 6.1. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır.2: Manometreler 19 . İzolasyon sacı 10. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir. manometre borusu ile bağlanır. Baca temizleme kapağı Şekil 2. Menteşe 12. Su çıkış adaptörü 14. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır. Ön dilim 3.2. Resim 2.1.1. ateşin yanışını düzenler. Kapak vidası 9. Bu sebepten kazana bağlanırken.1. 2. Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için.2. Brülör kapağı 2. Baca 7.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2. İzolasyon 11. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir.2. Su giriş adaptörü 13. Arka dilim 5. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır. Kaide 15. Gözetleme kapağı 8.

1. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar. Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir.4. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler.1.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır.3.2.3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler.5. 2.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2.2.2. Resim 2. Resim 2.4: Emniyet sifonu 20 . Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı). Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa.1. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır.2.

7. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir.8. düşünce açar. Resim 2.6: Kazan termostatı 2. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır.2. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken. Presostat Kazan basıncını sabit tutar.2.2.9.2. 2. komutayı brülörden alır. önlenmiş olur.1.2.. .12. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır.5: Doldurma boşaltma musluğu 2.1. ayarlanan sabit bir değerde tutar.13. buhar girişini kapar. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır.1.1. Genellikle kazanın üst yanında bulunur. Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır. 2.1. Duyar uç. Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır.2. 2.2. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar.2. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu.1.1. Resim 2.2. 2. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır.10.1.11. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince.6. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde. Su kazana pompa ile verilir. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını.2. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur. Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar. Yaygın olarak kullanılırlar. 21 . Sürgü motoru şalteri.

22 . 2. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir.2. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir.14. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar. kazandan bağımsızdır. Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar. hava veya kızgın yağ olabilir. Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır.2. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır. Otomatik ve selonoid vanalardan. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler. buhar girişini kapar.3. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler.2.1.2. Bu akışkan su. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir.1. Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür.17. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar. 2. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar. brülör çalışırken blöf yapılmaz. Su için ve yakıt için olanları vardır.1. Su borulu kazanlarda. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır.16. kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. 2. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar. Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir.1. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır.18.1.2. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. 2. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır.1.15.2. düşünce açar 2. Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya. Kazan Verimleri Kazanlar. Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır.

4 81.3 84.2 74.2 75.6 87.1 87.9 89.4 90.0 74.5 81.6 74.8 83.9 77.2 86.5 89.8 85.0 79.3 85.9 83.2 86.8 83.7 86.4 83.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.3 83.2 77.6 89.4 81.3 84.0 79.0 75.4 75.4 82.5 88.2 85.9 82.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .3 77.1 87. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.8 74.8 86.4 76.8 84.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.1 88.4 89.1 86.8 84.5 79.8 83.7 77.5 80.4 80.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .6 88.0 88.0 81.7 87.3 83.5 89.180 ºC 140 .2 86.0 80.0 78.9 90.2 85.2 76.6 88.8 84.5 % LPG 11600 kcal/kg 90.9 81.3 82.7 85.4 82.4 74.6 76.4 81.5 77.9 81.2 84.9 82.6 87.8 84.0 89.4 82.2 87.9 81.4 81.3 83.80) ºC Tablo 2.4 82.9 82.7 85.6 75.0 Kömür 3000 kcal/kg 77.1 87.8 75.0 88.0 76.7 86.8 76.2 85.4 81.7 86.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .5 Motorin 10000 kcal/kg 89.6 88.3 84.0 80.5 80.6 87.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.200 ºC 170 .8 85.1 73.9 80.9 82.

2.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir. 2. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin.4. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. Motorinde %99.4. 2.4.Tablo 2. Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır. otel. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar. atık gazların açık havaya atılması için. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca. Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. binanın içinde.1. 2. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. Başka bir deyişle. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan.1. düşük verimli kazan. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir. iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır. Bu malzemeler: 24 .1.1. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4. Ülkemizde.2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98. Doğal Gaz ve LPG de %100. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. Kömürde %95. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 . Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde.

uzayabilen ve bükülebilen.03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16. ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 .5-18. oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı. nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey.8 Tablo 2. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir. çekme. TIG ve MIG kaynağı yapılabilen.5-18.5 2-2.08 16.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0.5 2-2.5 11-14 Ti5x%C-0.

Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır? Bacalar uygun kesitte olmalıdır. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir. Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır. çatı eğimlerine. Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir. Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir.8: Çelik bacalar 2.1.Resim 2. Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri.3. 26 . Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir. Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır.4. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır. Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır. Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır. Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir.

havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir.2. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması. * Bacanın uygunluğu. 27 . Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit. cihaz seçimi. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın.5: Kazan baca bağlantısı 2. Doğalgaz temiz bir gazdır.4. Doğalgaz renksiz.4. nitrik asit. bacanın uygunluğu. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğru teknik.1. 2. Tüm bu tanımlamalar ışığında. Yandığında karbondioksit. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi. * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır. kokusuz havadan hafif bir gazdır. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm.Şekil 2.

gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir. b.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir. 5 yaşından büyük çelik kazanlarda.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır. 3. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır. Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir. boyut ve tipine bağlıdır. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. durumuna. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. Sonuç: a. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. 2. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır. 4. 28 .Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. Havalandırma. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine. yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi.Mekanik durumu zayıf ise. Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak.

Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır. d.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise. Ayrıca vantilatör çalışmadan. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır.5 cm ilave 2 edilmelidir. Ancak pis hava baca kesitinin. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir. kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde. Temiz hava giriş kesiti. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır.3. Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. 2. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır.c. Resim 2. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı.5 katı daha pahalı olacaktır.) bir servis boşluğu bırakıp. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için. 29 . arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır.5 m / h olmalıdır. hidrofor vb. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0. yeni kazan almaya göre ortalama 2. Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır. Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır.

Resim 2. Alt havalandırma cebri.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m.11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2. 2. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. alınmalıdır. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır.3. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim. alüminyum.2) tabii olarak yapılabilir..1. galvaniz. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir.12: Alt menfez Resim 2. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. kolay yanmayan. Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m. havalandırma bacası ile (Grafik. Tek basma üst havalandırma cebri olamaz. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır.5 m. üst havalandırma tabii olabilir. Üst havalandırma. bakır. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır.b.13: Üst menfez 30 . DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. DKP sac v.5 m. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir.

2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1.6 m /h hava ihtiyacı vardır. S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı .1 :Uzun kenar ı . Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı .2 :Rüzgarl ı F = 1. 31 .5 m 3 /h olmal ı d ı r. toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0.5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1.Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r. k ı sa kenar ı n ı n 1. k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1.25 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1.

2. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 .6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.709 * 3.184 * 3.4.304 * 3.4.Sü= SA X 0 .3. olmalı d ır. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.781 * 3.2.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır. Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir.1.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. Izgara kafes vb.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2. 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm. Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1.6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. olmalıdır. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır.

Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. kalınlığında bakır levha.4. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli.dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2.2. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde. sınırlarının altında kalmalıdır. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı. Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. b) 0.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1.5 m2. bakır elektrotlar veya levhalar. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır. Ø16 mm çapında en az 1. Topraklama tesisatı: a) 0. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır. toprak üzerinde kalan iletken.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. Bakır çubuk elektrotlar. 33 . 2 mm. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır. 3 mm.5 m2. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur.

Şekil 2.6: Brülör elektrik bağlantı şeması . 34 .

UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .

Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 .Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5. 8. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2. C) Mekanik durumu çok iyi ise. 7.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A.210 ºC 6.170 ºC D) 190 .Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 . 1.Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm.Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.150 ºC C) 160 .Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3.110 ºC B) 140 .

Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. 37 . Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı.

ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız.yi aşmamalıdır.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri.Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır.yi bina dışında 180 cm. 4. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz. havalandırılabilen.1.1.Gaz sayaçları kesinlikle balkon. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3. endeksi kolay okunabilir.Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 . dış etkenlere karşı korunmuş.Sayaçlar. gıda maddeleri deposu. Sayaçlar. yerden bina içinde 220 cm. 3. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir. havalandırılan. 1.1. 3. malzeme deposu. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık.Sayaçlar. 5. 2.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz. 6. çöplük vb.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. 3. Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir.

Bu sayaçlar 2.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır.2.2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir.2. Regülatör 4.2.3: Türbinli sayaç 39 .2. 3. Sayaç konsolu Şekil 3.2.3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır.2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır.2. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir. Filtre 3. 40 m3/h ile 25. Doğalgaz sayacı 6.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.5 m3/h’den 1.3. Resim 3.1.2.1: Körüklü sayaç 3.Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır. 2. Esnek bağlantı elemanı 5. Küresel vana 2. Resim 3. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır.

Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır.3. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır. uzağa yerleştirilmelidir. ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. priz. havalandırılabilen. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan. 2. Montajı Kazan sayaçlarının montajı. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir.Sayaç ve bağlantı boruları. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1. sıcak su borularından en az 15 cm. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. Şekil 3.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır.Sayaçlar elektrik anahtarı. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. elektrik sayacı. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez. duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. 7-Sayaçlar. 40 . 3.

5. Şekil 3. 4. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3. 9. 2. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır.1.4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır.2.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. 12. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 .1. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır. 3.G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır.3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır. 5. 4. 11. 2. 1. 3. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. 3.

( TS 9809 veya TS EN 331 ). yakıt deposu bulunan vb. Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı.1. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğalgaz boruları. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. sığınak. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir. binanın girişine yakın. Bina bağlantı hatları binaya. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı. yerlerden geçemez (TS7363). ana vana. Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir.Şekil 3. Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. yeterince aydınlatılmış. yalıtım parçası.3. flanşlı ve tam 42 .4: Sayaç muhafazası 3.1. bina ortak mahalli olmayan yerler. Doğal Gaz Tesisatı 3. kuru.3. kapıcı dairesi. Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek.1. basınç regülatör kutusunu kapsar. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir.

gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. Doğal gaz hatlarının. taşmalıdır. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm.geçişli küresel vana olmalıdır. daha büyük olmalıdır. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Aşağıda hem bina içinde. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir.6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . Koruyucu borunun iç çapı. Şekil 3. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. TS EN 751-2. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1. Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır.

bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi.7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .

Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir. Flanşlı 45 . Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda. 3. merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir.3. Vidalı Kaynaklı. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. kazan dairesinden çıktıktan sonra. Flanşlı.2. binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. Kaynaklı. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir.3. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine. Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır.) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. kazan besleme hattı denir.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Bağlantılar. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise.1. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır. Kazan gaz besleme boru hattı.3.1. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir.3. Solenoid vana. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir. Solenoid vana. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir.

Şekil 3.5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.

6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır.9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 . Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir.Resim 3.3.4.1. Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı. Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır. Şekil 3.

Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır. Doğal Gaz Brülörleri 3. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 .Brülör bağlantı hattı Resim 3. Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben.2. Elle veya otomatik ateşlenebilir.10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276.1. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır. özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır. Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri. kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.7: Brülör gaz besleme hattı 3. Şekil 3. Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır.1.

gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.Atmosferik brülörler. Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi.2. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3. Şekil 3. Şekil 3.2. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir.12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır.

Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır.2. 3.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3.Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir.2. Şekil 3.1. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler. karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır. 50 . Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder.2. Gaz yolu armatürleri gaz . gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner. İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur. Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar. II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener. Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır.2. Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör.2.

Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü .2. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar. Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer. ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır. 51 . Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir.3. servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır.Bunlardan birincisi fan havasına.2. 3. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde. Ön ateşlemenin başlaması ile. gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır.

3. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı.3.1.regülatörü – bulunması şarttır.3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.1.1. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar.Şekil 3. 3.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3. Gaz Basınç Ventilleri 3.1. 3.3.1.2.3. 52 .3.

3. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır. Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar. Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz. 3.3. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir.3.1.2.1. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür.3. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar. Şekil 3. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3.2. 3. Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz. 3. Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez.16: Hava ayar klapesi Şekil 3.4. Şekil 3. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini.3.17: Yanma havası ayar 53 . gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar.3. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır. Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar.2.2.3. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser.

7. Üç adet elektrot bulunur. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür.vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir.3. 3. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar.3. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu. Şekil 3.4. 3. Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar.3.2. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır. Brülörün Diğer Donanımları 1. yanma başlığına gaz geçişini sağlar.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır.5.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. Brülör elemanlarını üzerinde taşır. Türbülatörün hassas ayarını sağlar. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar. Verimli yanmayı gerçekleştirir. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir.6. 2. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır. 3.18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3. 54 .3.

19. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar. 3. Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. 11.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır. Doğrudan alevin gözlenmesi. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir. Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar. 55 . Topraklama iyi yapılmalıdır. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar. 17. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır.Multiblok: Filtre. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. 8. 3. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır. 10. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2.Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır.7.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını. 12. Brülör Kumanda Panoları. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri. 18. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir.8.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar.3. regülatör.7. Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır. Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez.Bu kompakt dizayn.3.

kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır. Resim 3. Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3.Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır. TL: 1.Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa.8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 . T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız). h1: Brülör 1.19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2.

20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz. Şekil 3. Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız.21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 .Şekil 3. Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız.

2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.

modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. (D) (Y) 5. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. (D) (Y) 4. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6. İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. 59 . (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. (D) (Y) 7. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. (D) (Y) 1.

Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ. gerekli emniyet tedbirleri.Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu. 4. Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4.emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız. Doğal Gazın Güvenli Yakılması.79 arasında olup (Hava=1) . Doğalgaz zehirli değildir. Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz.. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.58-0. Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir. pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız.1.1. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması.1. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir. Sistem topraklanmalıdır. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak .1. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak. 4.. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 .. talimatlara uyabileceksiniz. 4.3. Havaya göre yoğunluğu 0. Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır.1. her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. havadan hafiftir.2. DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI.

7. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır. beklenmesi gerekir. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız. Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar. Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. 6. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte. 2. Sensörler yarı iletken tiptedir. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. kıvılcım korumalı kapalı tiptir. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir.oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 . 5. TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. 4.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. 1. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. alarm durumunu gösteren kırmızı renk. gösterge lambaları bulunmaktadır.tesisata kireç tutucular takılmalıdır. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. 4. Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler. 3. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır.1. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4.4. DİKKAT ! ..

2. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir. Tesisatın suyu tamamlanmalıdır. alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir.Şekil 4. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4. 6. alınacak olan talimatlardır.2. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Geçerli işletme talimatları.2. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız. elektrik tesisatı. 2. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. Izgaralar gözden geçirilmelidir.1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4.1. 5. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. 4. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır. 3. 62 . Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır.2. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4.

8. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. 4.1. Uygun yangın tüpü bulundurunuz. 24. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir. gibi) iki adet yedekli olmalıdır. 5. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin. 2. 10. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz. 11.2. Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. 3. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli. doldurun.5 bar. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17.b. 4.3. 14. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda. Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7. iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. 12. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9. Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1. 28. yaptırılmalıdır 26.. Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz. 2. 5. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir. gaz 16. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. 21. 20. 27. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin. 3. 13. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. 22. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin. 23. 19. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. 63 . Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır.

Yalıtımlar kontrol edilir. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır. bina. diğer bir deyişle fakir yanmayı. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır. 4. Buna da zengin yanma denmektedir. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır. Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir.2. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı. Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır. yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa. fabrika. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek. bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse.4. Birincisi yakıt ayarı. Tüketici dostlarımız mesken. Resim 4. 64 . Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. CO2. atölye fırın vb. ikincisi de hava ayarıdır. Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir. CO. En yüksek yanma verimi. Emisyon değerlerinin sınırı. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek.6. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. Bozulan yerler yenilenir. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir.

Unutulmamalıdır

ki…!

Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.

YAKIT

BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %

MİN. 1 9,5 4 92 1,05

MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)

DOĞALGAZ

CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi

Hava Fazlalığı

Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.

Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri

65

Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş

Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu

4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
Kalorifer kazanlarını, işletme kurallarına göre, güvenlik önlemlerini alarak çalıştıran, basit bakım ve onarımını yapan kişidir.

4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.

4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,

4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.

66

6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.

KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir

67

5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1.Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur.Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3. makinelerin.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3.Isıtma kazanlarının. çalışmayanları çalıştırılır 2.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6.

9. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR. ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR. BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. 5. BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR. 11. İÇİLİYORSA HEMEN 69 . SİGARA İÇİLMEMELİDİR. GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. 4. 10. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR.5. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. 3. 1. 7. BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR.4. 2. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR. 8. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. ELEKTRİK DÜĞMESİ. SÖNDÜRÜLMELİDİR. 6.

Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz. 2.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız.Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz. 4.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz. 70 . İşlem Basamakları Öneriler 1. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz.Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6. 7.İşletme yerleştirmek. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız.Dolaşım bakmak.b temizleyiciyle temizleyiniz. 5.Kazan dairesini genel temizlemek. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v. 10. 8. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz.Yangın ve emniyet tedbirlerini almak. Kazan dairesini temiz tutunuz.Genleşme depolarına bakmak. Kazanın genel bakımını yapınız.Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek.

birincisi ……………………….. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör.yaptırılmalıdır 10..OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız.oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A. 2. telefon aranarak bildirilmelidir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol. kontrol edilmelidir 8.. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan ……………………. pislik ve istenmeyen ……………. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 . bakım ve …………………………. ayarıdır. yapar 7. ikincisi de ………………………. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları ……………………………. 1. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu. Her cihaz için V otomat …………………. Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9. Doğalgaz hava ile ………………. ayarı.konulmalıdır.. Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır. 2. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ………………. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. 3. 1..bulunmamalıdır.

Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız. 2. Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 .MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1.

3. 73 . Verilen brülörün elemanlarını yazınız.

Sizi kutlarız. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz. Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.! Evet Hayır 74 . Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz.

Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Gözetleme Camı 9. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 . Ayaklar 11. Kazan Kaset Sacları 8. Kazan Gövdesi 5.CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Ön Kapak Yalıtımı 7. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4.2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1. İkinci Geçiş Duman Boruları 3.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. Açılabilir Kapak 6. Gövde Yalıtımı 10.

3. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET.FAALİYET. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. 7. 8.4.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 . 5. 4. 2. 11. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. 9. 10.3.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1. Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. 6.

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .

Ders Notları ve Modül Çalışmaları.com.tr www.baymak. Kalorifer Tesisatları. MEB Devlet Kitapları. TMMOB Yayınları. E.ampyazilim. Ankara 2006.buhara.kar-el. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П.1989.tr www.com.pakkens.com www.KAYNAKÇA ERDEM Ömer.tr www. Ankara.C. İstanbul-Eylül-1987.akkaya. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02. Nisan.tr www.net www. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı.com. Kalorifer Tesisatı. YILDIRIM Kenan.com.com.com.intervalf.MEB Yayınları SIDAL Cavit. Yayın no:43.edu. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri. Ankara KUMRAL Sabri.tr www.anadoluisi.aknur.E. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi. KÜÇÜKÇALI Rüknettin.İ.1997 SEVİNÇ Cemil. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www. 2003. T. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш.tr www. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10.tr www. ISISAN Çalışmaları No:153.cankaya.com www.com.burakmuhendislik.com.fentek.gpd.tr İnternet Kaynakları 78 .tr http://ari. Kalorifer Ateşçiliği. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84. İstanbul-Eylül-1987.sınıf.İ.com. Ankara.tr www.

Sesinoks Paslanmaz Mam.marmara. Tic.Ş. www.com.net www.tr www. A. Tek Isı Dağ.demirdöküm.sesinoks.vaillant. Lti.com. Ve San.erensan. System.Ltd. Ferroli Isıt.Tic.tr 79 .Ş.susler. Ltd. com.NA Doğsan Isı San. A.edu.ferroli. Eraslanlar I. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San.Şti. San Ve Tic.com. M.tef.Şti.tr www. www.Ve Tic. Tic.com.com. Vaillant Isı San.tekisi.tr www.tr www.Ş.gemak.com.tr www. tr www.Ş. A.baymak.S. Isıtma Ve Soğ.tr www. Yetsan Yapı Elemanları Tic.San. Viessmann Isı Tek.com.tr www.T.alfa kazan com. Göksan Güenş Ener. Gemak Mak. Şti. A. tr.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful