T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA

ANKARA 2009

1

İÇİNDEKİLER

2

AÇIKLAMALAR

MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

3

Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir. Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş.. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim. Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır.GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı. gereç. bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. 4 . Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız. Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır.

5 .

Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. yüzeyden binlerce metre derinde. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. Giderek daha derine gömülen bu organik madde. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir.1. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. Doğalgaz. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. genelde. Enerjinin. dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. 6 . Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz. DOĞAL GAZIN TANIMI. Doğalgaz. Doğalgaz. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. basınç. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. 1.

1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz. Böyle bir durum. Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar. 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı.1. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır. 5000 m. Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı. Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. bugün için çok az bir ihtimaldir. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler.1. Eskişehir’de. karbondioksit. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur. Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. Daha aşağılarda. 7 . hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır.1. potasyumdan ise argon ürer. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir. kerojene dönüşür. karbondioksit. 1. 1992 yılında İstanbul’da. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. azot ve azot oksit ürer. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. Bursa’da. İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan.

yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur.1. Depolanması 1. fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir. Basınç altındaki gaz suyu iter. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir. oluşan boşluğa doğalgaz basılır.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1.3 Doğal Gazın Taşınması. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür.3. enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. 1. Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur.1. Şekil 1.3. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur.1. Diğer bir yöntem. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. 8 . Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir. Elde edilen tuzlu su alınırken.1.Türkiye. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak.2. Bugünkü teknik ilerlemeler. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir.

1.1. 9 . Doğalgaz. Havadan hafiftir. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4. Resim 1. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. propan. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur. havayı kirletmez. zehirsiz. oksijen. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir. 1. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır.4. Doğalgaz havadan hafiftir.1. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur. bedeli sonra ödenir. Yavaş yanan bir gazdır.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz. Doğalgaz. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir. Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. buna karşılık çok daha ekonomiktir. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir. Ekonomik : Doğalgaz kömür. Önce kullanılır. Metan dışında az miktarda etan. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar. Tablo 1. Temiz bir yakıttır. kuru bir gazdır. serbest halde iken yükselir ve birikmez. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. renksiz ve kokusuzdur. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. hacmi 600 kat daha küçülmektedir.5.1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. zehirli değildir. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. rutubetsiz.Yanma verimi yüksektir.1. külsüz ve dumansızdır. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar. Ağır hidrokarbonlar. konforlu bir yaşam sağlar. fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır. Çevreye zarar vermez.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2. Diğer yakıtlardan ucuzdur. Zahmetsiz. Ayrıca azot. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. Doğalgaz.

209600 2. temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de. Düğmeye basarsanız.90 0. Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur.93 YTL / 1000 kcal 0.2. Diğer gazlar gibi zehirli değildir. hava kirliliğine neden olmaz. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte.324 0.210 0.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 .000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır. 1.250 Tablo 1.80 0.200 YTL/kg 11.197 0.297 0. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır. doğalgaz konforunu yaşarsınız. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.660000 0.90 0.84 0. Çevreci : Doğalgaz.875 860 7.420000 0. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır. koku yapmaz. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0.2.99 0. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez.168 0. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3.330000 3. pişirme. Özetle. Tutuşturma derdi yoktur. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1.078 YTL/kg 10. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti.389 0. kül ve artık bırakmaz.000 YTL/kg 11. ısınma.1.092 0. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır.65 0. Resim 1.000 8. üretim.938200 1. konutlarda.

2. teknik şartname açısından irdelenmeli. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. Resim 1.4 : Doğal gaz kazanı 11 . Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. buhar-kızgın yağ ısı santralleri. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları. soba ) 1.1. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır. tavlama ocakları. daldırma tip ergitme havuzları. kat kaloriferi. gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması.3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1. döküm ergitme ocakları.2. Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. EX-pro of emniyet sistemleri.3. tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. teknik şartnameler çerçevesinde. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. Resim 1.2. sanayi. her türlü endüstri. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür. homojenizasyon fırınları. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri. doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir.3. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır.2. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir.1. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü. Kazan daireleri. Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar.

elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır. Bu tip sobalar. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir.3. ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. Yanmış gazlar da dışarıya atılır. 12 . Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. Kapalı yanma olan hermetik sobalar. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında.2. Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. hava kirliliği yaratmazlar. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda. Genellikle. verimleri düşüktür. radyatöre gerek yoktur. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda. Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. kazan dairelerinde havalandırma. Doğalgaz sobaları. pencere alanları. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir. soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü.2. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır.5 : Doğal gaz sobaları Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. Resim 1. Bu kapasite. diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar. 1. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz. Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde. yakıt giderlerini arttıracaktır. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar. Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . Bu yüzden. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir.

diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri. Daha az yer kaplarlar. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır.5 kw . Isıtma eşanjörü bakır. Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite. İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında. boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı. fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır. sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer. Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Resim 1. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. Resim 1. kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. Kapasiteleri ise 20. ısıtma devresinin programlandığı. Kat kaloriferlerinden farkı.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler. Baca sorunu daha kolay çözümlenir. Bacalı. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır. hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir.6 : Kombiler 13 .35 kw ) arasındadır.000 Kcal/h ( 17. duvarlara monte edilirler. En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. pilot alev sürekli olarak yanar. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte.000 Kcal/h ile 30. çelik ve döküm olan tipleri vardır. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. projelendirmeden sonra belirlenir. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır.

Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. kapalı genleşme deposu. diğeri. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp. baca gazını dışarı atar.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. Havalandırma çok önemlidir. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır. dolaşım pompası. 14 . bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. Kombiler. Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler. sıcaklık ve basınç göstergeleri.

Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8. Soru-1.İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 .Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2.Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6.

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. 16 . Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz.

Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir. boyut ve tipine bağlıdır. 2. Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. Doğal Gaz Kazanları 2.1.1. Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz. sağlamlılığına. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. 17 . ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir. DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına.1. Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır. Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli. İlk yatırım ve işletme maliyeti.

İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2. 1. Gözetleme Camı 9. Gövde Yalıtımı 10. Açılabilir Kapak 6.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 . Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir.Şekil 2.1. Kazan Kaset Sacları 8. Ön Kapak Yalıtımı 7. Ayaklar 11. Kazan Gövdesi 5. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2.2.

manometre borusu ile bağlanır. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur.1.2.1. İzolasyon sacı 10. Baca temizleme kapağı Şekil 2.2: Manometreler 19 .2. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır. Arka dilim 5.1. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir. Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için. Ön dilim 3. Bunun üzerinde bir de vana bulunur. Baca 7. Brülör kapağı 2. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır. Su çıkış adaptörü 14.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2. ateşin yanışını düzenler. Orta dilim 4. Bu sebepten kazana bağlanırken. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir. Resim 2. Su giriş adaptörü 13. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır. Gözetleme kapağı 8. Kaide 15. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Menteşe 12. Arka kapak 6.1. 2. İzolasyon 11. Kapak vidası 9.2.

4: Emniyet sifonu 20 . Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa.2.1. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır. Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir.3. Resim 2.1.2. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı).5. 2.2.2. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler. Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir.3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2. Resim 2.1. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2.4. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2.

1.6. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır. Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir. 21 .2. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır.1. Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. Yaygın olarak kullanılırlar.1. Su kazana pompa ile verilir. düşünce açar. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur.1. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması.2.. Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır. Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan. Resim 2.1. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken.1. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar. buhar girişini kapar. Presostat Kazan basıncını sabit tutar.13.11.2. Resim 2. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır. . Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu.8.1. Sürgü motoru şalteri.2. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir.2. 2. Genellikle kazanın üst yanında bulunur.7. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır. önlenmiş olur.2. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. 2. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde.2.5: Doldurma boşaltma musluğu 2. 2.9.2.10.12. komutayı brülörden alır. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır. 2.2. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır.2. Duyar uç.1. ayarlanan sabit bir değerde tutar.6: Kazan termostatı 2.

Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır.14. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler.2. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır. Bu akışkan su. Kazan Verimleri Kazanlar. buhar girişini kapar.2. 2. kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar. Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür. 2.1.1. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir.15. 2. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır.18. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler. Su için ve yakıt için olanları vardır.2. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir. Su borulu kazanlarda.1.17.3. Otomatik ve selonoid vanalardan.16. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır.2.2. düşünce açar 2. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. kazandan bağımsızdır. 2. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır. Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır. Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır.1. brülör çalışırken blöf yapılmaz.2. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar.1. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir.1. 22 . Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar. hava veya kızgın yağ olabilir. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar.

9 82.1 73.9 83.8 84.7 86.6 88.0 75.4 80.1 87.4 76.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .9 90.8 84.4 81. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.0 74.0 89.7 86.1 87.5 80.4 83.5 Motorin 10000 kcal/kg 89.0 79.8 75.9 82.6 87.7 86.8 83.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.9 89.80) ºC Tablo 2.2 86.9 82.5 81.6 87.8 83.2 84.3 83.0 78.2 85.0 80.8 85.0 80.1 88.4 81.9 80.3 83.5 80.3 77.5 89.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .8 84.1 87.0 88.4 89.0 88.2 77.6 87.3 84.8 76.4 82.5 79.1 86.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.8 86.4 82.3 84.7 77.9 81.180 ºC 140 .4 81.2 86.4 82.4 90.6 89.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .2 87.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.7 87.9 81.9 81.4 75.3 82.6 88.2 85.4 81.8 83.7 85.8 85.5 77.4 82.6 74.8 84.0 Kömür 3000 kcal/kg 77.6 75.4 74.2 75.5 89.2 76.0 81.8 74.9 82.9 77.6 76.2 86.6 88.0 79.5 88.200 ºC 170 .9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .2 74.5 % LPG 11600 kcal/kg 90.2 85.3 83.7 85.4 81.3 84.0 76.3 85.

Bu malzemeler: 24 . Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır.1. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. Kömürde %95. 2. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin. Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır. binanın içinde.1.4. atık gazların açık havaya atılması için. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca. iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. 2. düşük verimli kazan.4.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur. Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 .1. 2. Başka bir deyişle. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. Ülkemizde. Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir.4. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir.2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar.1. Doğal Gaz ve LPG de %100. otel. Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır. Motorinde %99. 2. Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır.Tablo 2. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar.

TIG ve MIG kaynağı yapılabilen. oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir.5 2-2.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 . nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı.03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16. uzayabilen ve bükülebilen.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0. çekme.5-18.5 11-14 Ti5x%C-0.8 Tablo 2.08 16. ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2.5 2-2.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0.5-18.

26 .8: Çelik bacalar 2.1. Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir. çatı eğimlerine. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır. Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir. Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir. Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir.Resim 2.4. Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir. Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir.3. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır. Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır. Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır. Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır? Bacalar uygun kesitte olmalıdır.

1. cihaz seçimi.2. Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir.Şekil 2. * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır.5: Kazan baca bağlantısı 2. 27 . Yandığında karbondioksit. kokusuz havadan hafif bir gazdır. nitrik asit. Tüm bu tanımlamalar ışığında. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır.4. bacanın uygunluğu. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın. * Bacanın uygunluğu. Doğalgaz temiz bir gazdır. Doğalgaz renksiz. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm.4. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. Doğru teknik. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi. 2. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır. havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit.

4.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. 2. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. 5 yaşından büyük çelik kazanlarda.Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. 28 . Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir. Sonuç: a. durumuna.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. b. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir. boyut ve tipine bağlıdır.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak.Mekanik durumu zayıf ise. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır. Havalandırma. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır. 3. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir. gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir. Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1.

5 katı daha pahalı olacaktır. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır. aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır. d. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır. kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı.) bir servis boşluğu bırakıp. 2. yeni kazan almaya göre ortalama 2.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır. Ayrıca vantilatör çalışmadan. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için.3. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir. Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2.5 cm ilave 2 edilmelidir.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır. Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır. Ancak pis hava baca kesitinin. Resim 2. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. Temiz hava giriş kesiti. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa. 29 . Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0. hidrofor vb. Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır.c. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir.5 m / h olmalıdır. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2. arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir.

DKP sac v.13: Üst menfez 30 . Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419).2) tabii olarak yapılabilir. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0. alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır. Alt havalandırma cebri. 2. Tek basma üst havalandırma cebri olamaz. alınmalıdır.11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır.1. üst havalandırma tabii olabilir.5 m. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir. Resim 2.5 m.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır. kolay yanmayan. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. alüminyum. Üst havalandırma. Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m.3. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim. havalandırma bacası ile (Grafik.b.. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. galvaniz. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır.12: Alt menfez Resim 2. bakır. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda.

SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1.Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. k ı sa kenar ı n ı n 1.2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1. k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır.1 :Uzun kenar ı .5 m 3 /h olmal ı d ı r.25 :Uzun kenar ı . S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı .2 :Rüzgarl ı F = 1.6 m /h hava ihtiyacı vardır. toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0.5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1. 31 . Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r.

Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.304 * 3. Izgara kafes vb.3.1. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır. 2. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2.Sü= SA X 0 . Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.2.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. olmalıdır. 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm.184 * 3.6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2.709 * 3. Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir.781 * 3. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 .6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.4.4. olmalı d ır.

2 mm. Bakır çubuk elektrotlar. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı.5 m2.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1. 33 . Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir.2. Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli. Topraklama tesisatı: a) 0. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde. b) 0. toprak üzerinde kalan iletken. Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. Ø16 mm çapında en az 1. bakır elektrotlar veya levhalar.dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2. 3 mm. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. kalınlığında bakır levha. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır.5 m2.4. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur. sınırlarının altında kalmalıdır.

34 .Şekil 2.6: Brülör elektrik bağlantı şeması .

UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .

170 ºC D) 190 .Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 .Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 .OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise.150 ºC C) 160 . 7. 1. C) Mekanik durumu çok iyi ise.210 ºC 6. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm.Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5.Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. 8.110 ºC B) 140 .Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4.Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2.

Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. 37 . Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz.

3. havalandırılan. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz.Sayaçlar. endeksi kolay okunabilir. 5. 4.yi aşmamalıdır.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir.yi bina dışında 180 cm. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. 3. 3.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri.Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler. havalandırılabilen. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3.Sayaçlar. malzeme deposu. 1. 6. Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir. 2. ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz. çöplük vb.1. Sayaçlar. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 . gıda maddeleri deposu. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır.Gaz sayaçları kesinlikle balkon.1. dış etkenlere karşı korunmuş. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz.1. yerden bina içinde 220 cm.Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır.

Resim 3. Regülatör 4. Filtre 3.2. 40 m3/h ile 25. Sayaç konsolu Şekil 3.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3.1.3: Türbinli sayaç 39 .3.1: Körüklü sayaç 3.2.2. Esnek bağlantı elemanı 5. Resim 3.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir. Doğalgaz sayacı 6. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır.Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır.2.2.2.2.5 m3/h’den 1. 2. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır. Küresel vana 2. 3. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır. Bu sayaçlar 2.2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır.

Sayaçlar elektrik anahtarı. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. priz. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. havalandırılabilen.Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır. Montajı Kazan sayaçlarının montajı. sıcak su borularından en az 15 cm.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez. uzağa yerleştirilmelidir. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır. 2. 40 . Şekil 3. 7-Sayaçlar. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. elektrik sayacı. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası.Sayaç ve bağlantı boruları. duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1. 3. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır.3. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık.

4. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. 1. Şekil 3.2.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır. 11. 5.1. 3.4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır. 5. 2. 12.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3. 9. 3. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır.1. 2.G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 . 3. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. 4.

1. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğal Gaz Tesisatı 3. ana vana.3.1. flanşlı ve tam 42 .1.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. yalıtım parçası. Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. yeterince aydınlatılmış. binanın girişine yakın. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir. Bina bağlantı hatları binaya. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. kapıcı dairesi. bina ortak mahalli olmayan yerler.3. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı.Şekil 3. Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. kuru.4: Sayaç muhafazası 3. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. ( TS 9809 veya TS EN 331 ). Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek. sığınak. basınç regülatör kutusunu kapsar. yakıt deposu bulunan vb. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. yerlerden geçemez (TS7363). Doğalgaz boruları.

duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm. Koruyucu borunun iç çapı. Doğal gaz hatlarının. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. daha büyük olmalıdır. gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. TS EN 751-2. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. Aşağıda hem bina içinde.6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır.geçişli küresel vana olmalıdır. Şekil 3. taşmalıdır. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1.

7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi. bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.

) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. Kaynaklı. Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda. Bağlantılar. 3. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Solenoid vana.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine.3. kazan dairesinden çıktıktan sonra. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Solenoid vana. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır. binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise.3. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur.1. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Flanşlı 45 . Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir.3. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir.1. Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır.2. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir.3. Kazan gaz besleme boru hattı. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır. kazan besleme hattı denir. Flanşlı. Vidalı Kaynaklı. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir.

8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.Şekil 3.5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .

9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 . Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır.Resim 3. Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı.6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3.4. Şekil 3.1. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır. Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir.3.

Elle veya otomatik ateşlenebilir. Şekil 3.2. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 . kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.7: Brülör gaz besleme hattı 3.1.1. Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır. Doğal Gaz Brülörleri 3. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır. Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri.10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276. özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır.Brülör bağlantı hattı Resim 3. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır. Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben.

12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir. Şekil 3.Atmosferik brülörler. Şekil 3. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür.2.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3.2. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi. basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.

Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir. Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır. Gaz yolu armatürleri gaz . İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır. karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur. Şekil 3.2.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder. Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır.2.2. Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3.2. II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler. 3. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner.1. gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır. 50 . Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar.2. Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör.

Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer. Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı.2. Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü . gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. 3. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır.3.Bunlardan birincisi fan havasına.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir. 51 . servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır. Ön ateşlemenin başlaması ile. ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır.2. oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar.

3. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar.1. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı.1. Gaz Basınç Ventilleri 3.3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3.3.2.regülatörü – bulunması şarttır. 52 . 3.3. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.1.1.1.3. 3. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar.3.Şekil 3.

Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini.2. 3.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar. Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar. 3.2.17: Yanma havası ayar 53 . Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz. Şekil 3.3. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür. Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları.3. 3. Şekil 3.1.4.16: Hava ayar klapesi Şekil 3.3.3. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar.1.3. Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır. Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır.2. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz.2.3.3.

7.3.3.3.3. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir.5.vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız.2. Şekil 3.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir. Brülörün Diğer Donanımları 1.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür.4. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır. 2. yanma başlığına gaz geçişini sağlar. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır. Türbülatörün hassas ayarını sağlar. 54 . Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar. Brülör elemanlarını üzerinde taşır. Üç adet elektrot bulunur.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. 3. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1. 3. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar. Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır.6.18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3. Verimli yanmayı gerçekleştirir. 3.

19.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır.Multiblok: Filtre. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını. 55 . Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz. regülatör.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar. 8. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır.8. Doğrudan alevin gözlenmesi. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar.7. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. 3. 17. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir. Brülör Kumanda Panoları.7. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar. 10.Bu kompakt dizayn. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir.Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur.3.3. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar. 18. 12.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir. Topraklama iyi yapılmalıdır. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri. Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır. 11. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır. 3.

8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 .Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. h1: Brülör 1. T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız).Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır. kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır. kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa. Resim 3. TL: 1.19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2. Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3.

Şekil 3.20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz. Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız. Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız.Şekil 3.21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 .

UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .

59 . Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. (D) (Y) 1. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. (D) (Y) 5. (D) (Y) 7. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. (D) (Y) 4.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz.

pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır. talimatlara uyabileceksiniz. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir.1. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması. ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 . DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI.Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu. 4. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır. Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır.58-0. Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz. gerekli emniyet tedbirleri.. 4. 4.3. Havaya göre yoğunluğu 0. Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır. Doğalgaz zehirli değildir. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız..2.1.1. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir. havadan hafiftir.. Sistem topraklanmalıdır. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak .emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak.79 arasında olup (Hava=1) .1.1. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4. Doğal Gazın Güvenli Yakılması. her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak.

Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar. 4. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 .1. 6. 7. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. beklenmesi gerekir. kıvılcım korumalı kapalı tiptir.tesisata kireç tutucular takılmalıdır. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız.4. 1. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. 5. DİKKAT ! .oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz. TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4. 2. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz.. Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler. 3. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. 4. alarm durumunu gösteren kırmızı renk. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte. gösterge lambaları bulunmaktadır. Sensörler yarı iletken tiptedir. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır.

2. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. 6.2. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Izgaralar gözden geçirilmelidir. 62 .1. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır. Geçerli işletme talimatları. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir. 5. 3. Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır.2. Tesisatın suyu tamamlanmalıdır.2. alınacak olan talimatlardır. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir. elektrik tesisatı.Şekil 4. alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir. 4. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. 2. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız.1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4.

28.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda. 10. Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin. doldurun. gibi) iki adet yedekli olmalıdır. Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin.b. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı. gaz 16. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1.5 bar. 11. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli.. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. 22. Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. 12. iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın. Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. 23. 2. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. 27. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. 4. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. 5. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. 24. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9.2. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. Uygun yangın tüpü bulundurunuz. 3. 4. mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. 3. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. 8. 19. 5. 20. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7. Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. 14. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin. 2.1. 13. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. yaptırılmalıdır 26. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin. 21.3. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz. 63 . Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz.

Resim 4. Emisyon değerlerinin sınırı. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek. En yüksek yanma verimi. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam.2. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa.4. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu. diğer bir deyişle fakir yanmayı. Tüketici dostlarımız mesken. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir. fabrika. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek. Yalıtımlar kontrol edilir. bina. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır. CO. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2. Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. Buna da zengin yanma denmektedir. ikincisi de hava ayarıdır. 4. 64 . Birincisi yakıt ayarı. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. atölye fırın vb. Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir. CO2. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir.6. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir. Bozulan yerler yenilenir. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı.

Unutulmamalıdır

ki…!

Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.

YAKIT

BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %

MİN. 1 9,5 4 92 1,05

MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)

DOĞALGAZ

CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi

Hava Fazlalığı

Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.

Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri

65

Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş

Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu

4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
Kalorifer kazanlarını, işletme kurallarına göre, güvenlik önlemlerini alarak çalıştıran, basit bakım ve onarımını yapan kişidir.

4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.

4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,

4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.

66

6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.

KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir

67

Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6.Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2.Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3.5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1.Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6. çalışmayanları çalıştırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.Isıtma kazanlarının. makinelerin.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur.

1. 4. 6. ELEKTRİK DÜĞMESİ. BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. 2. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. SİGARA İÇİLMEMELİDİR. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR. İÇİLİYORSA HEMEN 69 . BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. 3. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. 11. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR. SÖNDÜRÜLMELİDİR.4. 5. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR. 7.5. GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. 8. 9. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR. 10. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR. BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR.

Kazan dairesini temiz tutunuz.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık.Kazan dairesini genel temizlemek.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz. Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz. 2. 8. 70 .Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6.Dolaşım bakmak. İşlem Basamakları Öneriler 1. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız.Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız. 5.Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız.İşletme yerleştirmek.Genleşme depolarına bakmak. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. 4.Yangın ve emniyet tedbirlerini almak. 7.b temizleyiciyle temizleyiniz.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9. 10. Kazanın genel bakımını yapınız. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v.

kontrol edilmelidir 8. pislik ve istenmeyen ……………. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ……………….bulunmamalıdır. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9.Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları ……………………………. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 . Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır.. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. ayarı. bakım ve ………………………….konulmalıdır. ikincisi de ………………………. 1.yaptırılmalıdır 10. yapar 7. birincisi ………………………. telefon aranarak bildirilmelidir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız..oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir... 2. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan ……………………. Her cihaz için V otomat …………………. 1.. 3. Doğalgaz hava ile ……………….ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A. ayarıdır.. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör. 2.

Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız. Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 . 2.MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1.

3. 73 . Verilen brülörün elemanlarını yazınız.

! Evet Hayır 74 . Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz. Sizi kutlarız. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz.

Ayaklar 11. Kazan Gövdesi 5. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2.2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1.CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 . Açılabilir Kapak 6. Gövde Yalıtımı 10. Kazan Kaset Sacları 8. İkinci Geçiş Duman Boruları 3.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. Ön Kapak Yalıtımı 7. Gözetleme Camı 9.

6. 3. Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. 2. 8. 10. 5.FAALİYET. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET.3.4. 11. 9. 7.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1. 4. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 .

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .

tr www. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı. ISISAN Çalışmaları No:153.KAYNAKÇA ERDEM Ömer. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш. MEB Devlet Kitapları.com.com www.E.anadoluisi. TMMOB Yayınları.burakmuhendislik.com.MEB Yayınları SIDAL Cavit. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10.baymak.tr www.intervalf.com. Yayın no:43. Ankara.com. İstanbul-Eylül-1987. E.ampyazilim.akkaya. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02. Kalorifer Tesisatı. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84.cankaya. KÜÇÜKÇALI Rüknettin.tr İnternet Kaynakları 78 .edu. Ankara KUMRAL Sabri. Kalorifer Ateşçiliği.pakkens.sınıf.tr www.gpd.İ. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www.kar-el.fentek.1989.com.com www.tr www. YILDIRIM Kenan.com.1997 SEVİNÇ Cemil.com.com.net www. T.tr www.tr www.com.C. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi. Ankara.buhara. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi. Ankara 2006. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П.tr http://ari.aknur. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05.tr www. Ders Notları ve Modül Çalışmaları. Kalorifer Tesisatları.tr www. Nisan. İstanbul-Eylül-1987.İ. 2003.

Yetsan Yapı Elemanları Tic.com. Göksan Güenş Ener. Sesinoks Paslanmaz Mam. Tek Isı Dağ. A. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San. Eraslanlar I.edu. Vaillant Isı San.com. com.tr www.tef.Şti.San.tr www.Ş.T. A.Tic.tr www. tr.tekisi.Ltd.com.ferroli.tr www.com.Ş.susler.tr www.com. Lti.tr www.net www. System. Ve San.com.Ş. Ltd. A. Şti.Şti. Tic.Ve Tic.com. M.marmara. Gemak Mak.S.sesinoks. www. tr www.NA Doğsan Isı San. Viessmann Isı Tek.vaillant.baymak. www.demirdöküm. Isıtma Ve Soğ.Ş.gemak. Tic. San Ve Tic. Ferroli Isıt.alfa kazan com. A.tr www.erensan.tr 79 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful