T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA

ANKARA 2009

1

İÇİNDEKİLER

2

AÇIKLAMALAR

MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

3

Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim.GİRİŞ Sevgili Öğrenci. bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz. gereç. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır.. Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş. Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız. Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır. Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz. Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı. 4 . Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı.

5 .

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp. yüzeyden binlerce metre derinde. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır. genelde. Doğalgaz. Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. Doğalgaz. Giderek daha derine gömülen bu organik madde. DOĞAL GAZIN TANIMI. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. 1. dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. Doğalgaz. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir. basınç. Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 6 .1. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. Enerjinin.

Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. Eskişehir’de. 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. 7 . Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz. hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur. karbondioksit. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı. Daha aşağılarda. karbondioksit. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz.1. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir. İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. Bursa’da.1. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini. 1. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. potasyumdan ise argon ürer. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. azot ve azot oksit ürer. Böyle bir durum. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur. çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan. Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. kerojene dönüşür. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. 5000 m. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. 1992 yılında İstanbul’da. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. bugün için çok az bir ihtimaldir. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir.1.

Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur. fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir.3 Doğal Gazın Taşınması.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir. Basınç altındaki gaz suyu iter. Depolanması 1.1. Bugünkü teknik ilerlemeler.Türkiye. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir.3. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir. Diğer bir yöntem. enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. 8 . oluşan boşluğa doğalgaz basılır.3.2. Şekil 1. yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar.1. 1. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak.1.1. Elde edilen tuzlu su alınırken. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır. Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan.

1. renksiz ve kokusuzdur. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur. Metan dışında az miktarda etan.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar. hacmi 600 kat daha küçülmektedir. Doğalgaz. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. Resim 1. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. Yavaş yanan bir gazdır. Diğer yakıtlardan ucuzdur. Önce kullanılır. Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. oksijen. Çevreye zarar vermez.Yanma verimi yüksektir. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır. fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır.1. propan. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna. serbest halde iken yükselir ve birikmez. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4.5. rutubetsiz. 9 .1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. havayı kirletmez. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir. zehirsiz. Havadan hafiftir. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. Temiz bir yakıttır.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz. Zahmetsiz. konforlu bir yaşam sağlar.1. Tablo 1.4. Ekonomik : Doğalgaz kömür. Ayrıca azot.1. Doğalgaz havadan hafiftir. Doğalgaz. bedeli sonra ödenir. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur. külsüz ve dumansızdır. kuru bir gazdır. Doğalgaz. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. zehirli değildir. Ağır hidrokarbonlar. buna karşılık çok daha ekonomiktir. 1. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar.

875 860 7. Düğmeye basarsanız.330000 3. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide.000 8.389 0. koku yapmaz. Diğer gazlar gibi zehirli değildir.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti. kül ve artık bırakmaz.092 0.93 YTL / 1000 kcal 0.324 0.2.80 0. hava kirliliğine neden olmaz.660000 0. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır. konutlarda.000 YTL/kg 11.250 Tablo 1. doğalgaz konforunu yaşarsınız.168 0. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır. üretim.65 0. 1.2.197 0. temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır. Tutuşturma derdi yoktur. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3.84 0. pişirme. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez.000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0. Resim 1.420000 0.938200 1.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 .297 0.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır.209600 2.99 0.078 YTL/kg 10. Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır.210 0. Çevreci : Doğalgaz.1. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.90 0. ısınma. Özetle. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar.90 0.200 YTL/kg 11.

Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. soba ) 1.3. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür. her türlü endüstri. döküm ergitme ocakları.4 : Doğal gaz kazanı 11 . doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur.1. sanayi. Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. Resim 1. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır. Kazan daireleri. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır. buhar-kızgın yağ ısı santralleri.3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri.2. teknik şartnameler çerçevesinde. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi. tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır.1. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar. Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır. homojenizasyon fırınları.2. tavlama ocakları. daldırma tip ergitme havuzları.3. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü.2. gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması. kat kaloriferi. EX-pro of emniyet sistemleri. teknik şartname açısından irdelenmeli. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. Resim 1.2.

Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları. Yanmış gazlar da dışarıya atılır.2. hava kirliliği yaratmazlar. Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur. soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü. pencere alanları. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır. elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. Bu kapasite. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir.3. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında. Resim 1. 12 . diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar.5 : Doğal gaz sobaları Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir. Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . 1. kazan dairelerinde havalandırma. Doğalgaz sobaları. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır. Bu yüzden. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar. Bu tip sobalar. Genellikle. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir. ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. Kapalı yanma olan hermetik sobalar. radyatöre gerek yoktur. Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir.2. verimleri düşüktür.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda. yakıt giderlerini arttıracaktır.

000 Kcal/h ( 17.5 kw . hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir. Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. Bacalı. pilot alev sürekli olarak yanar. Isıtma eşanjörü bakır. fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır. ısıtma devresinin programlandığı. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite. Daha az yer kaplarlar. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır. Resim 1. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. Kapasiteleri ise 20.6 : Kombiler 13 . projelendirmeden sonra belirlenir. sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır. şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır.000 Kcal/h ile 30. Baca sorunu daha kolay çözümlenir. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. çelik ve döküm olan tipleri vardır. Kat kaloriferlerinden farkı. duvarlara monte edilirler. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. Resim 1. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri.35 kw ) arasındadır.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler. İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında. boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı. diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir.

sıcaklık ve basınç göstergeleri. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. Kombiler. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir. dolaşım pompası. Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır. diğeri. baca gazını dışarı atar.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. kapalı genleşme deposu. Havalandırma çok önemlidir. 14 . Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler. • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp.

Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2. Soru-1.Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 .En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 16 . modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz.

ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur. Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. sağlamlılığına. 2. boyut ve tipine bağlıdır. DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir. Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz.1. Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır.1. Doğal Gaz Kazanları 2. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır. 17 . Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir.1. İlk yatırım ve işletme maliyeti. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli.

Ayaklar 11. Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Gözetleme Camı 9.Şekil 2. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Açılabilir Kapak 6.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2.1. Ön Kapak Yalıtımı 7. 1. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2.2.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 . Kazan Gövdesi 5. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2. Kazan Kaset Sacları 8. Gövde Yalıtımı 10.

Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi. Orta dilim 4.1. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır.1. Baca 7.2. Gözetleme kapağı 8.2. İzolasyon 11.2. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur. Kaide 15. Bu sebepten kazana bağlanırken. Resim 2. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir. ateşin yanışını düzenler. 2. Brülör kapağı 2. Arka kapak 6. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir. Su çıkış adaptörü 14. Su giriş adaptörü 13. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Baca temizleme kapağı Şekil 2. Kapak vidası 9. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için.1.2: Manometreler 19 . Bunun üzerinde bir de vana bulunur. Menteşe 12. Ön dilim 3.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2. Arka dilim 5.1. manometre borusu ile bağlanır. İzolasyon sacı 10. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır.

2. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır.4: Emniyet sifonu 20 .1.2.2. Resim 2. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler.1. 2. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı).5. Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa.3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2. Resim 2.4. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2. Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir. Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler.3.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2.1.2.

Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını. düşünce açar. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince. Duyar uç.11. ayarlanan sabit bir değerde tutar. buhar girişini kapar. Presostat Kazan basıncını sabit tutar. Genellikle kazanın üst yanında bulunur.1. 2. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır.6.1.1. Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan.1. Resim 2. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir.2. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur. 2. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır.2.1.2. 21 . 2.6: Kazan termostatı 2. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır. . Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. önlenmiş olur.2. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması.5: Doldurma boşaltma musluğu 2. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır.2.9. Su kazana pompa ile verilir..8. Resim 2.1.1. Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır.12.2. komutayı brülörden alır.1.7. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır.2.2.10. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar.13. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir. Sürgü motoru şalteri. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. Yaygın olarak kullanılırlar.2.2. 2. Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar.

2.2. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir.2. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar. 2. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır. 2. Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir. Su için ve yakıt için olanları vardır. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir.3. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür. Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler.1.17. Otomatik ve selonoid vanalardan. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar.1.2. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler. Kazan Verimleri Kazanlar.2.1. brülör çalışırken blöf yapılmaz.2. kazandan bağımsızdır. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır.16. 22 . kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır. Su borulu kazanlarda.1. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar. buhar girişini kapar.18. hava veya kızgın yağ olabilir. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır. Bu akışkan su. Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır.1.15. Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır.14.1. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır.2. 2. düşünce açar 2. Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya.

0 Kömür 3000 kcal/kg 77.9 83.2 74.4 80.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.0 76.8 84.5 89.2 86.0 79.1 73.4 81.0 88.3 85.2 76.0 88.4 83.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .4 81.2 84.8 76.0 89. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.9 82.8 83.3 82.0 80.3 84.7 85.9 80.4 76.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.0 81.4 81.4 82.4 89.8 84.5 Motorin 10000 kcal/kg 89.9 77.9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .0 80.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .6 87.8 74.9 82.8 85.5 81.6 88.1 87.6 74.7 85.6 89.7 86.1 88.8 85.9 81.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.200 ºC 170 .7 87.9 82.2 86.5 79.6 88.5 80.3 84.4 74.4 75.1 87.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .0 75.5 % LPG 11600 kcal/kg 90.80) ºC Tablo 2.0 74.9 81.2 77.4 82.6 87.7 77.5 77.6 88.8 86.2 75.4 81.0 78.5 80.0 79.3 83.5 88.7 86.7 86.2 85.4 90.3 77.8 75.4 82.3 83.5 89.8 83.9 82.8 84.9 81.1 86.8 84.2 85.6 76.4 81.2 86.6 87.8 83.6 75.3 83.2 87.3 84.180 ºC 140 .2 85.9 90.4 82.1 87.9 89.

Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 . iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır.Tablo 2. Kömürde %95.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir. 2. Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır.4. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. 2.1. Motorinde %99. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır. düşük verimli kazan.4. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. binanın içinde. Ülkemizde. 2. 2. Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. atık gazların açık havaya atılması için. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca.1.1. otel. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur.1.4. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir. Doğal Gaz ve LPG de %100. Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar.2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98. Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir. Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler. Bu malzemeler: 24 . Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. Başka bir deyişle. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin.

oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı.5 2-2.5 2-2. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir. ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2. uzayabilen ve bükülebilen.03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16.5-18. nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı.5-18.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 .08 16.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0.8 Tablo 2. TIG ve MIG kaynağı yapılabilen.5 11-14 Ti5x%C-0. çekme.

Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır. Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır. Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir. 26 .4. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir. Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır. Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir.8: Çelik bacalar 2. Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri.3. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir.Resim 2. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır. çatı eğimlerine. Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir.1. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır? Bacalar uygun kesitte olmalıdır. Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir.

2. 2. 27 . Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. Tüm bu tanımlamalar ışığında. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi. bacanın uygunluğu. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır.1.4.4.5: Kazan baca bağlantısı 2. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm. Doğalgaz renksiz. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir. * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması. Doğalgaz temiz bir gazdır.Şekil 2. Doğru teknik. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın. Yandığında karbondioksit. nitrik asit. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi. kokusuz havadan hafif bir gazdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır. * Bacanın uygunluğu. cihaz seçimi. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir.

Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır.Mekanik durumu zayıf ise. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. b. 2. Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. boyut ve tipine bağlıdır. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır. Sonuç: a. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. 4. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır. 28 . yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir. 3. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir. 5 yaşından büyük çelik kazanlarda. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır.Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak. durumuna. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. Havalandırma.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir.

kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır.5 cm ilave 2 edilmelidir.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır. Temiz hava giriş kesiti. Ancak pis hava baca kesitinin. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir. Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa. aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır.5 katı daha pahalı olacaktır.c. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz.3.5 m / h olmalıdır. hidrofor vb. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır. 29 . Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0. d.) bir servis boşluğu bırakıp. doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır. arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2. Resim 2. 2. Ayrıca vantilatör çalışmadan. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır. Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2. yeni kazan almaya göre ortalama 2.

Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. galvaniz..2) tabii olarak yapılabilir. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). alüminyum. Tek basma üst havalandırma cebri olamaz. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir. Üst havalandırma.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. bakır. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır. Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. kolay yanmayan. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2. DKP sac v. Resim 2.5 m.13: Üst menfez 30 .3. üst havalandırma tabii olabilir.12: Alt menfez Resim 2. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim.11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır.1.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1. alınmalıdır. Alt havalandırma cebri. havalandırma bacası ile (Grafik.b. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır.5 m. 2.

2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1. k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1. k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1. 31 .5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1.2 :Rüzgarl ı F = 1. Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r. toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0.6 m /h hava ihtiyacı vardır. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı .25 :Uzun kenar ı . k ı sa kenar ı n ı n 1.Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı .5 m 3 /h olmal ı d ı r.1 :Uzun kenar ı .

Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.184 * 3.4.709 * 3.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 . Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.3. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm.4.Sü= SA X 0 . Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. Izgara kafes vb. olmalıdır.304 * 3.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır.2. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır. olmalı d ır. 2.1.781 * 3.6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2. 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.

Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı. Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır. Ø16 mm çapında en az 1. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde. toprak üzerinde kalan iletken. 2 mm. bakır elektrotlar veya levhalar.5 m2. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli. sınırlarının altında kalmalıdır. 3 mm. 33 .dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2.5 m2. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır.2. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. Bakır çubuk elektrotlar. b) 0. Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir. kalınlığında bakır levha. Topraklama tesisatı: a) 0. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir.4. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır.

Şekil 2.6: Brülör elektrik bağlantı şeması . 34 .

UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .

150 ºC C) 160 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise.210 ºC 6. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 . 7. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm. C) Mekanik durumu çok iyi ise.Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5.Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 .Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3. 8.Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu.170 ºC D) 190 .110 ºC B) 140 .OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız. 1.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2.Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4.Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise.

Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. 37 . Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz.

4.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. 3. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız.Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler.yi aşmamalıdır.Gaz sayaçları kesinlikle balkon. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. 3. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 . Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında. çöplük vb.Sayaçlar. yerden bina içinde 220 cm. Sayaçlar. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir. havalandırılabilen. 3.yi bina dışında 180 cm. 5.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır. ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz. gıda maddeleri deposu.Sayaçlar. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz.1. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3. dış etkenlere karşı korunmuş. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz. 1.1.1. malzeme deposu. havalandırılan. endeksi kolay okunabilir. 6. 2.Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır.

2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır. 40 m3/h ile 25.2.1.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.2. Filtre 3.2. Resim 3.1: Körüklü sayaç 3.2. Resim 3. 2.2. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır. 3.2. Esnek bağlantı elemanı 5. Bu sayaçlar 2.3: Türbinli sayaç 39 .2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir.3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır.5 m3/h’den 1. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.3. Küresel vana 2. Sayaç konsolu Şekil 3.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3.2.Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır. Doğalgaz sayacı 6. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır. Regülatör 4.

3. duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez. 2. uzağa yerleştirilmelidir.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1. Şekil 3. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. 3. priz. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. 7-Sayaçlar. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası. ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır.Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır. sıcak su borularından en az 15 cm. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir. elektrik sayacı. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır.Sayaçlar elektrik anahtarı.Sayaç ve bağlantı boruları. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. 40 . Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır. havalandırılabilen. Montajı Kazan sayaçlarının montajı.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan.

3.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. 4.G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır. 9. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3. 3. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. 4. 3. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır.3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır. 5.1. 1. 11. 12.2.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 . 2.1. 2.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır. 5. Şekil 3. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır.

1. Doğal Gaz Tesisatı 3. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. yeterince aydınlatılmış. binanın girişine yakın. Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. yakıt deposu bulunan vb.1. Doğalgaz boruları. flanşlı ve tam 42 . ( TS 9809 veya TS EN 331 ). Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek.4: Sayaç muhafazası 3. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir.1. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. ana vana. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir. kapıcı dairesi. yalıtım parçası.Şekil 3. sığınak.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. bina ortak mahalli olmayan yerler. yerlerden geçemez (TS7363). Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı.3.3. Bina bağlantı hatları binaya. Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek. basınç regülatör kutusunu kapsar. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. kuru.

Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. TS EN 751-2.geçişli küresel vana olmalıdır. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1. duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Şekil 3. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir. gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. taşmalıdır. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır. Doğal gaz hatlarının. Koruyucu borunun iç çapı.6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . daha büyük olmalıdır. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. Aşağıda hem bina içinde.

Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi. bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .

3. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. kazan dairesinden çıktıktan sonra. Flanşlı 45 . Bağlantılar. Kaynaklı. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur. Solenoid vana. Kazan gaz besleme boru hattı. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir.) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır.1.1. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. Vidalı Kaynaklı. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir. Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır. kazan besleme hattı denir. Solenoid vana. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir. 3. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından.3.3. binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. Flanşlı. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir.2.3. Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır. Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda.

5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .Şekil 3.8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.

6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3. Şekil 3. Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır. Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir.3.9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 .4.1.Resim 3. Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır.

1. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 . Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben. Elle veya otomatik ateşlenebilir.7: Brülör gaz besleme hattı 3.2. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276. özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır.Brülör bağlantı hattı Resim 3. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır. kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Şekil 3. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır. Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır. Doğal Gaz Brülörleri 3. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır. Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri.1.

Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3.Atmosferik brülörler. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.2. basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.2. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir. Şekil 3. Şekil 3. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir.12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276.

İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer.Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir. Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır. Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır. karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler.2. Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar. Gaz yolu armatürleri gaz . Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler.2.2.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir. II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak.2. Şekil 3.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3. gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur.1. 50 .2. Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner. 3.

Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü . Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer. oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir. Ön ateşlemenin başlaması ile. Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı. ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır. gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar.Bunlardan birincisi fan havasına. ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır.2.3. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır. 3. 51 .2. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir.

2.3. 3.3.3. 52 .1. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3.1. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı. 3.3.3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar.1.3.Şekil 3.regülatörü – bulunması şarttır.1. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar.1. Gaz Basınç Ventilleri 3.

3. Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir. Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir.3.2. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar. Şekil 3.16: Hava ayar klapesi Şekil 3.3. gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini.3.2. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser. 3.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır.3. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz. Şekil 3. Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır.3.1.3.2. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür. Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz. 3. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . 3.2. Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar.1. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır.4. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar. Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları.17: Yanma havası ayar 53 .

3.2.18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3.6.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. Şekil 3. Brülörün Diğer Donanımları 1. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir. Brülör elemanlarını üzerinde taşır. 2. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. yanma başlığına gaz geçişini sağlar. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1. Türbülatörün hassas ayarını sağlar.3.4. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir. 3. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır. Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar. Verimli yanmayı gerçekleştirir. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir. 3.3. Üç adet elektrot bulunur.5.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar. 3.vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız.3. 54 .7.

7.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir.3.7. 18. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır. 17. 19. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. 3.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar. Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır. Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir. 3. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır. 12. Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. Brülör Kumanda Panoları. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri. regülatör. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır.Multiblok: Filtre. 55 .Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır.Bu kompakt dizayn. 10. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur. 8. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır.8. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar. Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir. Doğrudan alevin gözlenmesi. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. Topraklama iyi yapılmalıdır. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını.3. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. 11.

Resim 3. kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa. kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır. T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız).19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2.8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 . h1: Brülör 1.Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3. TL: 1.Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır.

21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 . Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız.Şekil 3.20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz. Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız. Şekil 3.

2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.

Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. 59 . İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3. (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A. Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. (D) (Y) 4. (D) (Y) 7. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. (D) (Y) 5. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. (D) (Y) 1. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6.

gerekli emniyet tedbirleri. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız.79 arasında olup (Hava=1) . 4. 4. Doğal Gazın Güvenli Yakılması.58-0.Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu. Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması. talimatlara uyabileceksiniz.1. 4. pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak. Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır.1. Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ. Havaya göre yoğunluğu 0. ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz. havadan hafiftir. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 . Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir.1.1. DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında.. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4.. Sistem topraklanmalıdır.3.2.emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak .. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız. her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek.1. Doğalgaz zehirli değildir.

4. 3. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. DİKKAT ! . TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır. kıvılcım korumalı kapalı tiptir. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz. 2. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4.tesisata kireç tutucular takılmalıdır. Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. 4. Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız.1. Sensörler yarı iletken tiptedir. 7.oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar.. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır. 5. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 . beklenmesi gerekir. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. 4. gösterge lambaları bulunmaktadır. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. 1. Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. 6. alarm durumunu gösteren kırmızı renk.

1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4.2.1. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir. 2.Şekil 4. 6.2. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4. 62 . alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. elektrik tesisatı. 5.2. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. 3.2. alınacak olan talimatlardır. Izgaralar gözden geçirilmelidir. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız. 4. Tesisatın suyu tamamlanmalıdır. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4. Geçerli işletme talimatları. Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır.

gaz 16. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir. Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız.1. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız.. 14. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. Uygun yangın tüpü bulundurunuz. doldurun. 3. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. yaptırılmalıdır 26. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. 8. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. 24. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. 3. 2. 4. Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. 5. 11. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. 4. 5. 63 . Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. 10. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin. 13. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz. 12. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17.2. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır. 19. 23. Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. 27. 20. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. 2. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir.5 bar.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. 28.3. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. 22. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda. 21. gibi) iki adet yedekli olmalıdır.b. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin. iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı.

Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı.6. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek. 4. fabrika. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. CO2. yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur.4. Buna da zengin yanma denmektedir. Birincisi yakıt ayarı. 64 . bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır. Resim 4. diğer bir deyişle fakir yanmayı. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. Yalıtımlar kontrol edilir. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. En yüksek yanma verimi. Bozulan yerler yenilenir. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. atölye fırın vb. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu. Tüketici dostlarımız mesken. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir. Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. bina. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir. Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse. ikincisi de hava ayarıdır. CO. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir. Emisyon değerlerinin sınırı. Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir.2. Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir.

Unutulmamalıdır

ki…!

Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.

YAKIT

BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %

MİN. 1 9,5 4 92 1,05

MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)

DOĞALGAZ

CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi

Hava Fazlalığı

Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.

Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri

65

Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş

Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu

4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
Kalorifer kazanlarını, işletme kurallarına göre, güvenlik önlemlerini alarak çalıştıran, basit bakım ve onarımını yapan kişidir.

4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.

4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,

4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.

66

6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.

KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir

67

Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur. makinelerin.Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3.Isıtma kazanlarının.5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2. çalışmayanları çalıştırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5.Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6.

BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR. SİGARA İÇİLMEMELİDİR.4. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. 10. 5. 8. 4. 7. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. İÇİLİYORSA HEMEN 69 . BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR.5. BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. 1. 2. 3. ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. 6. 11. GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. ELEKTRİK DÜĞMESİ. 9. SÖNDÜRÜLMELİDİR. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR.

Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek. İşlem Basamakları Öneriler 1.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız.Yangın ve emniyet tedbirlerini almak.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9.Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6.b temizleyiciyle temizleyiniz. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz.Kazan dairesini genel temizlemek. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız.Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3.İşletme yerleştirmek. Kazan dairesini temiz tutunuz. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz. Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz. 8. 5.Genleşme depolarına bakmak.Dolaşım bakmak. 2. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v. 4. 7. 70 . Kazanın genel bakımını yapınız. 10. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık.

ayarıdır.oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir. 1. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu..yaptırılmalıdır 10.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol. Doğalgaz hava ile ……………….. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 1. Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız.. Her cihaz için V otomat …………………. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ………………. 3. 2. ikincisi de ………………………. 2. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. telefon aranarak bildirilmelidir.. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 . kontrol edilmelidir 8. ayarı. yapar 7.bulunmamalıdır. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. birincisi ………………………. bakım ve …………………………..konulmalıdır. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör.. Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır.Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları ……………………………. pislik ve istenmeyen ……………. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan …………………….

Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız. Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 . 2.MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1.

Verilen brülörün elemanlarını yazınız. 73 .3.

PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz.! Evet Hayır 74 . Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Sizi kutlarız.

Ön Kapak Yalıtımı 7. Kazan Kaset Sacları 8.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Gözetleme Camı 9. Gövde Yalıtımı 10.CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Kazan Gövdesi 5. Ayaklar 11. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 .2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Açılabilir Kapak 6. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2.

gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET. 11.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1.3. 5. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.4. 4. 7. 6. 8.FAALİYET. Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. 9. 10. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. 2. 3.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 .

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .

intervalf. Yayın no:43. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш. İstanbul-Eylül-1987.tr www.buhara. Ankara 2006. MEB Devlet Kitapları.tr www.KAYNAKÇA ERDEM Ömer.net www.E.com. E. İstanbul-Eylül-1987.İ.baymak.tr www.MEB Yayınları SIDAL Cavit. Ankara.tr İnternet Kaynakları 78 . Ankara. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05.com. YILDIRIM Kenan.tr http://ari.tr www.anadoluisi. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi. Kalorifer Tesisatı. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi. ISISAN Çalışmaları No:153.com.tr www. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84.tr www.fentek.pakkens.kar-el. T. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı.com www. Kalorifer Tesisatları.1997 SEVİNÇ Cemil.tr www.edu.1989.com.aknur.com.com.burakmuhendislik. Ders Notları ve Modül Çalışmaları.gpd.akkaya. 2003.tr www. Nisan.com. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www. TMMOB Yayınları.ampyazilim.İ.cankaya.com. Kalorifer Ateşçiliği. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02.sınıf. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri.com www.com. KÜÇÜKÇALI Rüknettin. Ankara KUMRAL Sabri.C.

tr www.tef. Yetsan Yapı Elemanları Tic.Şti. Tek Isı Dağ. tr.Ş.com. Ltd.Ltd.com. tr www.Tic. A.tr www.tr www.sesinoks.com.demirdöküm.susler. Ve San. Isıtma Ve Soğ. Tic.baymak. A.Ş. A. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San.gemak.tekisi. Şti.erensan. Tic.S. A.marmara.Ve Tic.NA Doğsan Isı San.net www.San.vaillant.T.com. Göksan Güenş Ener. Lti.ferroli.edu. System.tr www.Ş.tr www. M.tr www.com. San Ve Tic. Eraslanlar I.Ş. Vaillant Isı San.tr www. Gemak Mak. Viessmann Isı Tek.Şti. Sesinoks Paslanmaz Mam. Ferroli Isıt. www. com.com.com. www.alfa kazan com.tr 79 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful