T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

DOĞAL GAZ KAZANI YAKMA

ANKARA 2009

1

İÇİNDEKİLER

2

AÇIKLAMALAR

MODÜLÜN KODU ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Yetkili Kalorifer Ateşçiliği Doğal Gaz Kazanı Yakma Doğal Gaz Kazanı Yakma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/24 Katı Yakıtlı Kazanı Yakmak ve Sıvı Yakıtlı Kazanı Yakmak modülünü almış olmak. Doğal gaz kazanını yakmak. Genel amaç: Bu modülü tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında tekniğine ve standartlara uygun olarak doğal gaz kazanını güvenli bir şekilde yakabileceksiniz. Amaçlar: 1- Doğal gazın tanımı, özellikleri ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. 2- Doğal gazlı ısıtma sistemlerini bileceksiniz. 3- Merkezi sistemde kullanılan doğal gaz sayaçları, tesisatı ve brülörleri tanıyacaksınız. 4- Doğal gazın güvenli yakılması, gerekli emniyet tedbirleri, periyodik bakımlar ve talimatları öğreneceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Doğal gazla çalışan kazan dairesi, kazan donanımları, kazan temizleme araçları, doğal gaz brülörü, gaz yolu elemanları, gaz sayacı, el aletleri, baca elemanları, alarm cihazları v.b. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Öğretmeniniz ayrıca, modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

3

bilinçli eleman bulmakta firmalar çok zorlanmaktadır. Yakıtımızı tam ve verimli yakalım çiçeklerimizi ve havamızı güldürelim. Doğalgaz tesisatında kullanılan araç. Konut ısıtmasında doğalgaza dönüşüm yapılırken en son yeniliklerin izlenmesi gerekir. gereç. Bu modülle doğal gaz kazanlarını bilinçli ve emniyet kurallarına uygun yakmayı öğreneceksiniz. konfora ve çevre sağlığına kavuşacağız. Özellikle konut ısıtmasında birçok şehirde doğalgaz yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Bilinçli yakıcılar sayesinde hava kirliliği kalmadı. Doğalgazın konutlarda ve sanayide kullanılması son yıllarda çok yaygınlaştı. Doğal gaz konusunda bilgisi olmayanları aydınlatabileceksiniz.GİRİŞ Sevgili Öğrenci.. Bu da ancak sizlerin bu modülü iyi öğrenip ve öğrendiklerinizi doğru uygulamanız ile mümkün olacaktır. Doğal gaz bilinçli kullanıldığında hiçbir tehlikesi olmayan yakıttır. cihazların ve yapı elemanlarının standartlara uygun olması halinde büyük kolaylıklara. 4 . Oldukça yeni olan bu sektörde yetişmiş. Bilinçli hareket edilmesi can ve mal emniyeti açısından son derece önemlidir.

5 .

basınç. Endüstrinin gelişmesiyle enerjiye olan ihtiyaç da artmaktadır. Doğal gaz kullanan sanayi şirketlerini gezerek doğal gazı nerelerde kullandıklarını araştırınız. sıcaklık ve bir ihtimalle de bakteri ve radyoaktivitenin etkisiyle ayrışarak petrol kömür ve doğalgazı oluşturmuştur. Doğal Gazın Tanımı ve Özellikleri Doğalgaz doğal olaylar sonucu oluşmuştur. günlük yaşamımızdaki önemi her köşede görülebilir. Doğalgaza en çok dağ silislerinin yamaçlarında rastlanmaktadır. Dolayısıyla doğalgaz uygarlığın temel taşlarından biridir. Geçmişte insanlara ve hayvanlara yaptırılan tekdüze işler makinelere yüklenmiştir. genelde. DOĞAL GAZIN TANIMI. ARAŞTIRMA • • • • Bölgenizde bulunan gaz dağıtım şirketini ziyaret ediniz ve doğal gaz hakkında bilgi alınız. Doğalgaz. yüzeyden binlerce metre derinde. Doğalgaz. Doğalgaz. ÖZELLİKLERİ VE KULLANIM ALANLARI 1. Giderek daha derine gömülen bu organik madde. dibe çökerek çamur ve kumla kaplanarak kayalaşmıştır. dünyamızın önemli enerji kaynaklarından biridir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda standartlara ve tekniğine uygun olarak doğal gazın tanımını yapabileceksiniz. milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarının zamanla yeryüzü kabuğunun derinliklerine gömülüp kimyasal ayrıma uğraması sonucu ortaya çıkmıştır. 6 . Organik madde olarak bilinen bu bitki ve hayvan artıkları doğal süreçler sonucu göl ve okyanuslarla taşınıp. özelliklerini ve kullanım alanlarını öğreneceksiniz. İnternetten doğal gaz dağıtımı yapan şirket sayfalarını inceleyiniz. 1. Bu dağların bir bölümü milyonlarca yıl önce meydana gelen jeolojik değişiklikler sonucu okyanuslarla kaplanmıştır. kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuş olarak bulunur. Yaptığınız araştırmaları rapor halinde kataloglarla birlikte arkadaşlarınıza sununuz.1. Enerjinin. Bu katman gaz geçirmeyen ve bu özelliğiyle doğalgazın kaçmasını önleyen bir başka kayaç katmanıyla örtülüdür.

İzmit’te doğalgaz pazarı genişledi. altındaki derinliklerde ise molekül parçalanması kerojen artıkları ve kuru metan oluşumuna yol açar. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğalgaz temini için anlaşmalar yapmıştır. Ayrıca çeşitli oranlarda azot. Kerojende ısıl ayrışmayla petrole ve doğalgaza dönüşür. hafif ve gaz halindeki hidrokarbonların oluşumu alır. 1. azot ve azot oksit ürer. Doğalgaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. Metan bakımından (%95) çok zengindir ve içinde ağır hidrokarbonlar da bulunur. Özellikle evsel kullanımda doğalgazın kesilmesi riski yoktur. Toryum ve uranyum radyo izotoplarından helyum. 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Doğalgazda bulunan helyum ve argon radyoaktif parçalanma ürünleridir. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi. Ayrıca işlemi tamamlanınca ticari özelliklere uygun gaz elde edilir. Daha aşağılarda.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğalgaz.1.1. Çökellerin altındaki tortuların gömülmesiyle bakteri etkinliği sona erer ve organik maddeler. Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. bugün için çok az bir ihtimaldir. 7 . çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır. Eskişehir’de. İçerdiği sıvıların ve katıların ayrışılması amacıyla çeşitli işlemlerden geçirilir. Doğalgaz yataktan çıkarıldığı haliyle kullanılmaz. 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğalgaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı.2 Türkiye’de Doğal Gaz Türkiye’de doğalgazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek. Bursa’da. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla. Buna karşılık etan ve daha ağır hidrokarbonlar hemen hemen hiç bulunmaz. 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı. Doğalgazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına. Bazı bakterilerde hidrojen sülfür oluşturur.1. potasyumdan ise argon ürer. 1000 -3000 metre arasındaki derinliklerde ilk aşamada metan ve karbondioksit ile birlikte ham petrol oluşur. 5000 m. Bu aşamada bol miktarda metan gazı oluşur. hidrojen sülfür ve başka kükürt bileşikleri içerir. Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğalgaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır. kerojene dönüşür. karbondioksit. 1992 yılında İstanbul’da.1 Doğalgazın Oluşumu Denizlerin ve göllerin dibine çökelen tortularda önce yoğun bir bakteri etkinliği gerçekleşir ve buradaki organik maddelerden metan. Böyle bir durum. karbondioksit. tortulun kalınlığı ve sıcaklığı arttıkça petrolün yerini.

1. Basınç altındaki gaz suyu iter.1.3 Doğal Gazın Taşınması. Gaz depolamak için ısı yitimi sorunu daha önemsiz olduğundan.1. Türkiye stratejik konumu gereği Ortadoğu ve Hazar Denizi doğalgaz üretim alanları ile Avrupa tüketim pazarı arasında köprüdür.3. Diğer bir yöntem. Elde edilen tuzlu su alınırken. Doğalgazın Taşınması Doğalgazın boru hatlarıyla ve yüksek basınç altında taşınılabilir olması ekonomik bir enerji alternatifi olarak ülkemiz ekonomisinde yerini almıştır. 6500 km’nin üzerindeki taşımalar için sıvılaştırma yoluna başvurulmuştur. ülkemizin enerji ithali gereksinimi arttırmaktadır.1. fakat killi tabakalardan çıkamayacağı için yeraltına hapsedilir. Bugünkü teknik ilerlemeler.1: Türkiye’de Doğal Gaz Boru Hatları 1. oluşan boşluğa doğalgaz basılır. Doğalgazın Depolanması Pik tüketim dönemlerinde kullanmak. 8 . enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. 1. Ayrıca boşalmış petrol ve gaz hazneleri doğalgaz depoları olarak kullanılabilir. doğalgazın atmosferik basıncın 80 katı bir basınçta 140 cm çaplı borularla 6000 km gibi uzaklıklara taşınmasına imkan vermektedir. stratejik miktarları elde bulundurmak ve boru hatlarıyla ulaşılmayan noktalarda kullanım sağlamak amacıyla doğalgaz yeraltı depolama sistemi geliştirilmiştir.3. Killi tabakalara gaz basılarak basınçlı ortam oluşturulur. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar. yeraltı tuz kaynaklarına su basılarak tuz tabakalarının erimesi sağlanır. Şekil 1. Depolanması 1.2.Türkiye. yeraltı sularının dondurulmasıyla su sızmaz duruma getirilen donmuş topraktan oluşturulmuş yeraltı hazneleri kurulur.

zehirsiz. hacmi 600 kat daha küçülmektedir.4. Bileşiminin büyük bölümünü metan gazı oluşturur.7 birim Linyit = 1 birim doğalgaz • • • • • • • • • • Yandığı zaman artık bırakmaz. Genelde petrol yatakları ile birlikte bulunur. Doğalgaz havadan hafiftir. Diğer yakıt giderlerinden daha fazla tasarruf sağlar. külsüz ve dumansızdır. rutubetsiz. Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Karşılaştırılması Doğal gazın yanma verimi oduna.5. havayı kirletmez. Doğalgaz. 9 . fakat yüksek konsantrasyonlarda oksijen olmayacağı için boğucu etkisi vardır. Doğalgaz. Doğalgazın içerisinde yanmayan hiçbir madde yoktur.1. Depolama alanları başka kullanıma ayrılabilir. Temiz bir yakıttır. konforlu bir yaşam sağlar. propan. Ancak uygun koşulların oluşturulmaması sonucu tam yanma sağlanmazsa karbon monoksit oluşur.1 : Doğal Gazın Yanması Gaz kaçaklarının fark edilmesi için THT (tetrahidrofen) katılarak özel olarak kokulandırılır. kömüre ve fuel oil"e göre daha yüksektir. buna karşılık çok daha ekonomiktir. Zahmetsiz. Yavaş yanan bir gazdır. serbest halde iken yükselir ve birikmez. 1012KWh/m3 / 8600-10300 KWh/m3 mertebesinde kalorilik değere sahiptir. işletme ve bakım maliyetleri düşüktür. Ayrıca azot. Yanma sonucu 8250 kcal ısı açığa çıkar. Doğalgaz atmosferik şartlarda 163° soğutulduğu zaman sıvılaşmakta. Depolama ve taşıma maliyeti yoktur. oksijen. zehirli değildir. nem ve sülfür bileşenlerinden ayrıştırılarak kullanıma sunulur.1. Metan dışında az miktarda etan. fuel oil ve elektriğe kıyasla ekonomik ve verimli bir yakıttır. Tüketimi sayaçlardan okunur ve kontrol edilebilir. renksiz ve kokusuzdur. Doğalgaz. Doğalgazın yanma hızı 34 cm/sn’dir. Tablo 1. Havadan hafiftir. bütan gibi diğer karbonlar bulunur. bedeli sonra ödenir. karbondioksit hidrojen sülfür ve bazen de helyum gazına rastlanır. Diğer yakıtlardan ucuzdur.1. Ekonomik : Doğalgaz kömür. Doğalgaz ile diğer enerji kaynaklarının orantısı: 6 birim LPG = 4.Yanma verimi yüksektir. Ağır hidrokarbonlar. Çevreye zarar vermez. Resim 1.6 birim Motorin = 3 birim Akaryakıt = 2.1. kuru bir gazdır. Doğalgazın Özellikleri Doğal gaz yeraltından çıkartılır. 1. Ayrıca kükürt ve kükürtlü maddeler de olmadığı için kükürt dioksit gibi zehirleyici gaz açığa çıkarmaz. Önce kullanılır.

koku yapmaz.000 YTL/kg 11. Pişirme amaçlı olarak konutlarda ocak ve fırınlar kullanılmaktadır. fuel oil azaldı dertlerinden kurtarır. Düğmeye basarsanız. kül ve artık bırakmaz.2. Diğer gazlar gibi zehirli değildir.250 Tablo 1. üretim.938200 1. ısınma.93 YTL / 1000 kcal 0. doğalgaz diğer yakıtlara göre önemli üstünlükler taşımaktadır.660000 0.65 0.597 Isıl değer kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kg kcal/kWh kcal/kg kcal/m3 Verim 0. konutlarda.90 0. çevrim tesisleriyle elektrik üretmekte. Mutfaklarda Doğal Gaz Kullanımı Pişirme için konutlarda tüp gaz denilen LPG kullanılmaktadır. sıcak su elde etme ve ısınmada kullanılır. Tutuşturma derdi yoktur.2: Mutfakta doğal gaz kullanan cihazlar 10 . Güvenli : Doğalgaz tesisatı ve cihazları düşük basınçla çalıştığı için LPG tüpleri gibi patlama tehlikesi ve basınçlı parça tesiri yoktur. Çevreci : Doğalgaz.90 0.330000 3.1. artığı olmadığı için çevreyi kirletmez. temizliği ve sürekliliği nedeniyle pişirme de.000 YTL/kg YTL/kWh YTL/kg YTL/m3 9. 1. Doğalgazla hem evlerimiz hem de kentimiz temiz kalır.168 0. pişirme.84 0.200 YTL/kg 11. Doğal Gazın Kullanım Alanları Doğal gaz sanayide. Özetle.092 0.078 YTL/kg 10.1: Doğal Gazın Diğer Yakıtlarla Isıl Değerinin Veriminin ve Birim Fiyatının Karşılaştırılması 1.80 0.2.99 0. hava kirliliğine neden olmaz.209600 2.000 8.Konforlu : Doğalgaz sizi kömür bitti. Doğalgazın tüp gaza göre temel üstünlüğü sürekli oluşu ve maliyet düşüklüğüdür.875 860 7. Resim 1. Yakıt Tüp Gaz Motorin LPG-Propan Fuel-Oil 4 Elektrik Kömür(İthal) Doğalgaz Birim Fiyat 3.389 0.324 0.297 0. LPG kullanan bu tür aygıtların memeleri değiştirilerek doğalgaza dönüşümleri söz konusudur ancak bu işlemler " yetkili servisler " tarafından yapılmalıdır. Tüp gaz ise konutunuzda yakıt depolama tehlikesi yaratır ve tüp değiştirilmesini gerekli kılar. doğalgaz konforunu yaşarsınız.197 0.210 0.420000 0.

3. pişirme kurutma amaçlı tünel veya kamara tip fırınlar. Ortak Isınma ( Kalorifer Kazanları ) Büyük kentlerimizde nüfusun önemli bir bölümü kömürlü ya da fuel-oilli kalorifer kazanları ile ısınmaktadır. hava kirliliği yaratan nitelikte çok az atık oluşur. sanayi. Özellikle kapalı mekanlarda olası gaz kaçaklarına karşı gerekli emniyet tedbirleri özenle alınmalıdır. buhar-kızgın yağ ısı santralleri.3. kat kaloriferi. Kullanım kolaylığı ve ucuz olması bakımından sanayi tesislerinde tercih edilen yakıtların başında gelir. Kazan daireleri. doğru tercihler yapılmalı ve gerekli adaptasyonlar yerine getirilmelidir. *** Doğalgaz yakıt depolama ve kömürde olduğu gibi kül atma sorunlarını ortaya çıkarmaz. döner tip ısı jeneratörlü kurutucular ve bu ünitelerde yakıcı cihaz olarak kullanılan atmosferik. Resim 1. toplu konut ve konutların ekonomik olduğu sürece vazgeçilmez enerji kaynağıdır. Şöyle ki: *** Doğalgazın yanmasıyla. Resim 1. gazın teslim noktasında yakıcı cihaz ve ünitelerine kadar boru şebeke ve bu şebekeler dahilinde teknik emniyetin sağlanması. homojenizasyon fırınları. Sanayi tesislerinin doğalgaz dönüşümü. soba ) 1.2.2. tavlama ocakları. üflemeli gaz brülörleri ve gaz bekleri. Doğalgaz kullanımı ise önemli yararlar sağlayacaktır. tekstil amaçlı tesislerde ramöz makinaları. EX-pro of emniyet sistemleri. daldırma tip ergitme havuzları. Sanayide Doğal Gaz Kullanımı Doğalgaz. Isıtmada Doğal Gaz Kullanımı Tüm diğer yakıtlarda olduğu gibi doğal gazla ısınmanın da iki temel şekli vardır. Ortak ısınma ve bağımsız ısınma (kombi. teknik şartname açısından irdelenmeli.1.4 : Doğal gaz kazanı 11 .3: Sanayide doğal gaz kullanan tesisler 1. her türlü endüstri.2.1. Sanayi tesislerinde ihtiyaç duyulan gaz debisi ve basınç değerleri gaz teslim noktalarına kadar %100 maksimum kapasite artışına uygun olmalıdır. Yakıt olarak diğer yakıtlara göre baca gazı emisyonu açısından en çevreci yakıt türüdür. döküm ergitme ocakları. Bu tür kazanlar büyük ölçüde hava kirliliği yaratmaktadır. tüm kademelerde gazın akışından yanma noktasına kadar belirlenen teknik esaslar dahilinde olmalıdır. teknik şartnameler çerçevesinde.2.

Zaman içerisinde aile bütçesinin olanakları ölçüsünde. Bacalı sobaların kullanılacağı durumlarda. diğer odalara da doğalgaz sobası taktırılabilir. Sobalar Doğalgaz kullanma özelliğine sahip çok değişik tip ve kapasitelerde sobalar geliştirilmiştir. 12 . Bu kapasite. yakıt giderlerini arttıracaktır. 1970'li yıllarda Avrupa'da 9 kw'ye kapasiteye kadar doğalgaz sobaları üretilmekte idi. Temiz ve sürekli bir yakıt olan doğalgazla çalışan bu aygıtlar. gerekse yapılarda daha iyi yalıtım yapılmasından ötürü 2-3 kw kapasitesindeki sobalar uygun olabilir. pencere alanları. Küçük bir oda için gereğinden çok daha büyük bir sobanın kullanılması. Bağımsız Isınma Konutların bağımsız ısınması doğal gaz sobaları. Bu tip sobalar açık yanma hücreli ve atmosferik brülörlüdür. Bu durum sabit gelirli aileler için şöyle bir yarar sağlayabilir. yapının yalıtımı gibi noktalar belirlenmeli ve soba seçimi buna göre yapılmalıdır. Günümüzde gerek oda hacimlerinin küçülmesi . Soba ile birlikte montajı yapılan iç içe takılmış iki boru dış hava bağlantısını sağlar. bacanın uygunluğu ile odanın havalandırılmasına özen gösterilmeli ve mutlaka uzman kişi ve kuruluşların önerilerine uyulmalıdır. Doğalgazın bu özelliğinden yararlanarak evlerde istenilen sıcaklık kısa sürede elde edilebilir ve otomatik kontrol aygıtları ile önemli yakıt tasarrufları sağlanabilir. Öncellikle en çok kullanılan odaya doğalgaz sobası taktırılır.3. Yanmış gazlar da dışarıya atılır. Böylece ilk yatırım giderleri zamana yayılmış olur. kat kaloriferi veya kombi ile yapılabilir. Bu tip sobalar. Yanmış gazları ise baca yoluyla dışarıya atarlar. Resim 1. yanma için gerekli havayı bulundukları odadan almazlar. Bacalı Sobalar Bacalı sobalar yanma havasını doğrudan bulundukları odadan alırlar. Kalorifer kazanlarında doğalgazın yakılmasının yukarıda belirtilen tüm üstün özelliklerine karşın bazı zorlukları da vardır. Yanma için gerekli temiz hava dışarıdan alınır. yapının konumuna ve yapım kalitesine bağlı olarak değişebilir. Banyolarda ve 8 m³ 'den küçük odalarda kullanılmaz. ayrıca atmosferik ya da üflemeli brülörlü kazan seçimi de yapılabilir. kazan dairelerinde havalandırma. hava kirliliği yaratmazlar. radyatöre gerek yoktur.2. verimleri düşüktür. Aydınlıklara bakan duvarlara takılamazlar. Varolan kazanların önemli bir bölümü ise çok eski olup. soba seçerken ısıtılacak odanın büyüklüğü. 1.*** Doğalgaz diğer yakıtlardan daha verimli yakılabilir ve daha ekonomiktir. Doğalgaz sobaları. elektrik ve baca tesisatları kurallara uygun yapılmamaktadır.5 : Doğal gaz sobaları Hermetik ( denge bacalı ) Sobalar. genellikle hermetik ve bacalı olarak üretilmektedir. Kapalı yanma olan hermetik sobalar.2. Ayrıca doğalgazın yakılmasında denetim olanağı çok yüksektir. Genellikle.en az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri ve en az 8 m³ hacimli odalarda kullanılabilir. Ortak ısınmada dökme dilimli kazan veya çelik kazan seçimi yanında. Doğalgaz sobalarının kullanılacağı odalarda. Bu yüzden. daha çok pencere altlarına ve soğuk dış duvarlara takıldığı için uygun bir ısınma sağlayabilirler.

Daha az yer kaplarlar. Bu tür aygıtların çalışma ilkesi şöyledir. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri vardır.5 kw . Kat Kaloriferleri Konutun ısıtılması için gerekli kapasite.6 : Kombiler 13 . En az 150 cm² alt ve üst havalandırma delikleri açılmış ve en az 8 m³'lük hacmi olan mekanlara konur. hermetik yada bacaya bağlanan açık yanmalı tiplerde olabilir. dış hava kompanzasyonlu ( uyumlu) paneli ile iç ortamı ile dış ortamın uyumunu sağlayan tiplerde bulunmaktadır. İçinde eşanjör ( ani su ısıtıcısı ) ile sıcak kullanım suyu hazırlanan tipleri yanında. fanlı ve hermetik olarak üç grupta toplanır.000 Kcal/h ( 17. hızlı pratik ve verimli olan bu aygıtlar yaygınlaşmıştır. Kombi aygıtlarının ilk yatırım giderleri. Sıcak su gereksinimi kombi aygıtı içindeki boyler veya ani su ısıtıcısı ile sağlanır.35 kw ) arasındadır. Kapasiteleri ise 20. Bacalı. diğer ısınma sistemlerine göre daha yüksektir. Resim 1. Dubleks ve tripleks konutlar yetecek kapasitede kat kaloriferleri vardır. ısıtma devresinin programlandığı. Kat kaloriferlerinden farkı.5 : Doğal gazlı kat kaloriferi Kombiler Duvara monte edilecek şekilde yapılan kombiler. Çelik veya döküm kat kaloriferi seçimi yapılır. Elektronik ateşlemeli aygıt açıldığında otomatik olarak ateşleme yapılır. Resim 1. Baca sorunu daha kolay çözümlenir. kazanda depolanmış su ısıtılarak pompa ile radyatöre gönderilir ve ortam ısıtılır. duvarlara monte edilirler. pilot alev sürekli olarak yanar.000 Kcal/h ile 30. Isıtma eşanjörü bakır. boylerli olup sıcak su ve ısıtma devrelerinin otomatik olarak çalıştığı. Yani akış durumundaki suyun anında ısıtılması söz konusudur. Pilot alevli ve elektronik ateşlemeli tipleri geliştirilmiştir. projelendirmeden sonra belirlenir. Pilot alevlide manyetolu çakmak kullanılarak pilot alevin oluşması sağlanır. şofbenlerde olduğu gibi bir boru demetinden akan suyun ısıtılmasıdır. sıcak su kullanımı bittiğinde musluk kapanınca tekrar ısıtma işlevine geçer. Doğalgazın yaygın olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte. Sıcak su kullanımı için musluk açıldığında ısıtma işlevine ara verilir. çelik ve döküm olan tipleri vardır.

bulunduğu mekanın havasını kullanmayan özelliktedir. ortam hacmi en az 8 m³ olmak zorundadır. 14 . Bu nedenle iç ortam havalandırma koşulları sorunu yoktur. dolaşım pompası. Bacalı kombi aygıtları yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alırlar. sıcaklık ve basınç göstergeleri. Alt ve üst havalandırma delikleri en az 150 cm² . baca gazlarını da dışarı atan dolayısıyla. diğeri. kapalı genleşme deposu. baca gazını dışarı atar. aydınlık gibi yerlere konmaya uygun değildir. Hermetik kombiler genellikle dışa bakan duvarlara konabilirler. Havalandırma çok önemlidir.• Bacalı Kombiler Bacalı kombi aygıtı kullanılacak yerde öncellikle baca çekişi etüd edilmelidir. • Hermetik Kombiler Yanma için gereken havayı dışardan alıp. atık gaz atma yanında alevin sönmesi durumunda gazı kesme düzeneklerine sahip gaz tüketim aygıtlarıdır. İçiçe geçmiş iki borudan birisi yanma havasını sağlar. Kombiler.

İlk doğal gaz antlaşması hangi ülke ile yapıldı? a ) ABD b) SSCB c) İran d) Bulgaristan Soru-3.Doğal gazın ısıl değeri nedir? a) 7500 Kcal/cm³ b) 8250 Kcal/cm³ c) 8500 Kcal/cm³ d) 8850 Kcal/cm³ Soru-7.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız.Doğal gazın içinde en çok bulunan yanıcı gaz aşağıdakilerden hangisidir? a ) Metan b) Etan c) Hidrojen d) Oksijen Soru-2.Kombiler de aşağıdaki elemanlardan hangisi bulunmaz? a) Dolaşım pompası c) Sıcaklık göstergesi b) Açık genleşme deposu d) Basınç göstergesi 15 .Aşağıdakilerden hangisi kombilerin ısıl kapasiteleridir? a) 20000-30000 Kcal/h c) 45000-55000 Kcal/h b) 35000-40000 Kcal/h d) 600000-75000 Kcal/h Soru-10. Soru-1.Doğal gaz kullanmaya ilk başlayan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir? a) İstanbul b) Eskişehir c) Ankara d) Konya Soru-4-Aşağıdakilerden hangisi doğal gazın özelliklerinden değildir? a) Renksiz b) Kokusuz c) Zehirsiz d) Havadan ağır Soru-5.ÖLÇMEVE DEĞERLENDİRME ÖLE DEĞERLENDİRME A.En konforlu yakıt aşağıdakilerden hangisidir? a) Doğal gaz b) Fuel-oil c) Kömür d) Odun Soru-6.Doğal gaz sobaları en az kaç m³ hacimli mekanlara montaj edilebilir? a) 5 m³ b) 6.5 m³ c)7 m³ d) 8 m³ Soru-9.Aşağıdakilerden hangisi bağımsız ısınmada kullanılan doğal gaz cihazlarından değildir? a) Bacalı kombi b) Kat kaloriferi c) Yoğuşmalı kazan d) Hermetik soba Soru-8.

Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. 16 . Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz.DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı.

Ancak kazan duman borularının aynalara kaynak edilmesi ve boru uçlarında fazla çıkmalar varsa taşlanmalıdır. ARAŞTIRMA • Doğal gaz kazanlarını ve donanımlarını araştırarak bu bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. Aşağıdaki şekilde doğal gaza dönüşmüş kazandaki sıcaklıklar görülmektedir.1. sağlamlılığına. boyut ve tipine bağlıdır. Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin %30'u kadardır.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında. Kazanlar çelik ve döküm kazan olarak ikiye ayrılır. Merkezi kazan sistemi bireysel ısıtma sistemine göre daha avantajlıdır. Doğal Gaz Kazanları 2. dökülen kısımlar varsa tamir edilmeli. doğal gazlı ısıtma sistemlerini tanıyacak ve öğreneceksiniz. kazan ısıtma yüzeyleri pislik ve kurumdan temizlenmelidir.Ocak yanma hücresi zaman içinde bozulur. Sıvı Yakıtlı Kazanların Doğal Gaza Dönüşümü Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğalgaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğalgaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. Mevcut kazanların doğalgaz dönüşümü yakıt sarfiyatı ve tekrar arızalanma riski bulunduğundan tercih edilen bir yol değildir.1. İlk yatırım ve işletme maliyeti.1. Doğalgaz da kullanılan kazanların ömrü hayli uzundur. Duman borularına mutlaka türbülatör yerleştirilmelidir. kullanım konforu gibi önemli avantajları nedeniyle bireysel ısıtma sistemi yerine merkezi kazan sistemi daha avantajlıdır Sıvı yakıt yakan kazanlarda doğal gaza dönüşümde pek büyük problemler çıkmaz. Kazanda doğal gaz yakılması ile sıvı yakıttakinin aynı ısıl kapasite elde edilir. 17 . DOĞAL GAZLI ISITMA SİSTEMLERİ 2. 2.

1.1: Sıvı yakıtlı kazanın doğal gaza dönüşümü 2. Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4. Açılabilir Kapak 6. Kazan Kaset Sacları 8. İkinci Geçiş Duman Boruları 3. Ön Kapak Yalıtımı 7. Aşağıda sıcak sulu ve buharlı kazanların donanımları verilmiştir. Gövde Yalıtımı 10. Ayaklar 11. Gözetleme Camı 9. Kazan Gövdesi 5.1: Doğal gazlı sıcak sulu çelik kazan parçaları 18 .2. 1.Şekil 2. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 Resim 2. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2. Doğal Gaz Kazan Donanımları Doğal gaz kazanlarının donanımları ısınan akışkana göre farklılık gösterir.

Baca temizleme kapağı Şekil 2.2: Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazan parçaları 2. Arka dilim 5. Su giriş adaptörü 13. Kapak vidası 9. Bunun üzerinde bir de vana bulunur. ateşin yanışını düzenler. İzolasyon 11. Gözetleme kapağı 8. Bu cihaz kazandaki buhar basıncına göre. Manometre Kazan içerisindeki buhar basıncını gösterir. Bu yayın elastikiyetinin bozulmaması için. onun ısı tesirlerinden korunması gerekir. Bu sebepten kazana bağlanırken. buharla çalışan kazanlara da regülatör konur.2. Buhar basıncını Kg/cm²(atü) ve mbar cinsinden ölçen elemandır.2: Manometreler 19 . Su çıkış adaptörü 14. Yapılışları hidrometrenin yapılışının aynısıdır. Menteşe 12. Baca 7. Ateş Ayar Cihazı (Regülatör) Sıcak sulu kazanlarda olduğu gibi.2. manometre borusu ile bağlanır. Arka kapak 6. İzolasyon sacı 10. Manometrenin hassasiyeti içindeki yaya bağlıdır.2. Ön dilim 3.1. Brülör kapağı 2. Orta dilim 4. 2.1. Kaide 15.1. Resim 2.1.

Resim 2.5. Emniyet Ventilleri veya Sifonu Kazanın emniyetini sağlar.4: Emniyet sifonu 20 .1. Sifonlar ise basıncı karşılayacak çap ve uzunlukta borular kıvrılarak imal edilirler.4: Ağırlıklı ve yaylı emniyet ventili Şekil 2.2. Sadece emniyet ventilleri kullanılıyorsa. Haberci Düdükleri Buhar basıncının ve su azlığının tehlikeli duruma geldiğini haber verir.2. her kazan üzerinde birer adet olmak üzere yaylı ve ağırlıklı emniyet ventili bulunmalıdır.2. Bu emniyet cihazlarının gövdesi buhar basıncı yükselince fazla buharı dışarı atarak kazanın patlamasını önler.1.3. Su Seviye Şişesi(Camı) Kazan içindeki suyun seviyesini gösterir.2.3 : Su seviye göstergesi bölümleri 2.1.3: Su SeviyeGöstergesi Şekil 2. Buhar basıncı önceden belirlenmiş değeri geçince açarak buharın dışarı kaçmasını sağlayan cihazlardır. Bunlar emniyet sifonları (tek kollu ve çok kollu) ve emniyet ventilleridir (ağırlıklı ve yaylı). 2.4. Resim 2.

2. sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda bulunur ve basınç artınca brülörü durdurur. Bu şekilde brülör işletme dışı kalınca gereksiz çekiş ile kazanın soğuması. ayarlanan sabit bir değerde tutar. yakıt ve hava miktarı da kademeli olarak değişir. Duyar uç. Su Düzeyi Güvenlik Elemanları (Tağdiye Cihazları) a) b) Elektrotlu. Baca Düzenleyici Brülörlü kazanlarda brülörün işletmeden çıkmasıyla baca sürgüsünü kapayan.1. Düzey Kontrollü Su Besleme Aygıtları: İki elektrot ve bir komuta kutusundan oluşurlar.7. 2. 2.1. brülör çalışmaya başlayınca açan bir sürgü motoru ve sürgüden oluşan cihazdır. Resim 2.2. Sistemde bulunan basit termostat ile sıcaklık belirli bir değere düşünce sistemin tekrar devreye alınması sağlanır. 21 . Resim 2.6. sanayide ise bir çok ısıtıcı sistemde kullanılmaktadır. . 2.13.12.1.2. Bunların en basiti iki kontaklı tiplerdir. Genellikle kazanın üst yanında bulunur.1. ısıtılan suyun çıkışına bağlanmıştır.2. Doldurma Boşaltma Musluğu Kazanlara soğuk su doldurmada kullanılır.2.2.11.1. Bunlar tek kademeli brülörlerin ONOFF kontrolüne bağlanır.1. buhar girişini kapar.8.. önlenmiş olur.5: Doldurma boşaltma musluğu 2.2.2. Termostatik vana su çıkışını hangi sıcaklıkta istiyorsak o sıcaklığa gelince. Presostat Kazan basıncını sabit tutar. Termostatik Vana Sıcaklık kontrol ve ayar aygıtıdır. komutayı brülörden alır.9. Besleme Suyu Girişi Buhar kazanının suyu eksilince su vermeye yarar. Bunlar çoğunlukla ısı değiştiricileri ve boylerlerde.1. Su kazana pompa ile verilir. Yaygın olarak kullanılırlar. Şamandıra sistemi cıva kontağına kumanda ederek su besleme sistemini devreye sokar veya devreden çıkartır.6: Kazan termostatı 2. Termometre Kazan içindeki buharın veya sıcak suyun sıcaklığını gösterir. Sürgü motoru şalteri.2. Oransal termostat ayarı ile su sıcaklığı kademeli olarak değiştirilirken.2. 2. Şamandıralı ve Cıva Kontaklı Su Besleme Aygıtları: Özellikle buhar kazanlarında yaygın biçimde kullanılırlar.1. düşünce açar. Kazan termostatı Kazan termostatı kazandaki su sıcaklığını.10.

hava veya kızgın yağ olabilir. Su borulu kazanlarda. 22 .2. 2. Kazan Verimleri Kazanlar. Kazan ayarlanan sıcaklığa gelince. Herhangi bir kazanda baca gazı çıkış sıcaklığı çalışma rejimine ve kullanılan yakıt cinsine göre aşağıda belirtilen değerler aralığında olmalıdır. kondenstoplardan ve buhar düzenleyicilerden önce kesinlikle süzgeç konulmalıdır.2.1.17. Yakıt Alt Isıl Değeri: Bu özellik yakıtın kendisi ile ilgilidir. Zarf Kayıpları : Kazan gövdesinden çevreye olan ısı kayıplarıdır.2. kısmen de kazan dizaynına bağlıdır.18. Separatörler Kazan çıkışında ve cihazlardan önce kullanılacak bu su ayırıcı cihazlar. Otomatik ve selonoid vanalardan. Bu akışkan su.1.1. Su için ve yakıt için olanları vardır. Blöf miktarı ve zamanı kazan suyunun çözümlenmesiyle belirlenir. Motorlu Vanalar Sıcaklık ve basıncın elektrik sistemlerini uyarmasıyla çalışırlar.2. Bunlar 2 – 3 ve 4 yollu olarak yapılırlar.16. Baca gazı çıkış sıcaklığı öncelikle kazanın çalışma rejimine sonra kazanın dizaynına bağlıdır. düşünce açar 2. buhar girişini kapar. işlevleri gereği bünyelerinde yakılan yakıtlarda açığa çıkan ısı enerjisini içlerindeki akışkana aktaran cihazlardır. 2. Bu kayıplar kazanın büyüklüğü ve ısı izolasyonu ile yakından bağıntılıdır. Blöf Düzeni Kazan içindeki çamur ve çökeltileri atmak için yapılır. Yukarıda sıralanan üç faktör genelde sabit değerlerdir.3. ancak verim hesabında etkili faktörlerden biridir. Bir kazanın verimini belirleyen dört ana faktör vardır. 2. brülör çalışırken blöf yapılmaz. Kazanda yakılan yakıtın yanması sonucu açığa çıkan ısı enerjisinin kazan bünyesindeki akışkana hangi ölçüde aktarıldığını belirler.1. Günümüzde otomatik olarak çalışan blöf sistemleri de kullanılmaktadır. Tersi durumlarda bunların çalışmalarını önler. 2.1.15. kazandan bağımsızdır. Süzgeçler (Filtreler) Buharın veya suyun içindeki pislikleri tutmak için kullanılır. Selonoid Vanalar Elektro mıknatısla çalışırlar. Akışkanın geçiş yönü üzerinde belirtilir.14. Baca Gazı Çıkış Sıcaklığı : Kazan verimini etkileyen ve belirleyen en önemli faktördür.2. su zerreciklerini ve kondens filmini buhardan ayırarak tesisata kuru buhar gitmesini sağlarlar.1.2. Yanma Verimi : Büyük ölçüde yakıcıya.

4 74.2 86.8 83.4 90.2 86.6 87.5 80.5 81.9 80.3 84.3 83.0 74.8 84.0 80.4 76.4 83.9 82.5 Motorin 10000 kcal/kg 89.3 83.0 80.9 90.4 82.0 75.3 84.2 85.5 77.0 79.4 81.9 83.6 88.0 88.7 86.4 89.0 79.6 75.4 82.70) ºC Üretilen kızgın yağ sıcaklığı +( 60 .5 89.1: Yakıt türlerine göre baca gazı sıcaklıkları Yukarıda belirtilen değerlerin üstünde baca gazı çıkış sıcaklığına sahip kazanlar düşük verimli kazanlar olarak adlandırılırlar.6 89.8 84.9 81.1 87.8 75.4 81.5 89.6 87.0 76.2 85.9 82.8 86.6 76.5 79.2 75.7 86.1 86.7 85.4 81.5 Doğal Gaz 8500 kcal/Nm3 90.Kömür ve Fuel oil yakıtlı kalorifer kazanlarında Motorin yakıtlı kalorifer kazanlarında Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında Buhar Kazanlarında Kızgın Yağ Kazanlarında 190 .0 Kömür 3000 kcal/kg 77.2 76.Aşağıda yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri verilmiştir.9 82.6 74.3 85.2 74.8 83.180 ºC 140 .0 88.8 74.4 82.0 81.9 89.7 77.150 ºC Üretilen buhar sıcaklığı +( 50 .2 85.4 81.5 % LPG 11600 kcal/kg 90.6 88.80) ºC Tablo 2.3 82.7 86.4 82.9 Yakıt Cinsi ve Alt Isıl Değeri 23 .5 80.2 84.2 77.8 83.9 81.6 87.7 85.8 76.3 83.2 87.0 89.200 ºC 170 .5 88.8 84.9 82.6 88.4 80.4 81.1 88.1 73.1 87.8 85.9 81.1 87.4 75. KAZAN VERİMLERİ Baca Gazı FUEL oil Çıkış 9700 Sıcaklığı ºC kcal/kg 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 310 320 330 340 350 88.3 77.7 87.8 85.8 84.2 86.3 84.0 78.9 77.

Bacalar neden önemlidir ve hangi malzemeler ile imal edilmelidir? Bacalar uygun malzemelerden imal edilmelidir. düşük verimli kazan. binaya bitişik veya açık havada serbest olarak inşa edilmiş ve inşaat tekniği kurallarına uygun şartları sağlayan sistemdir. Sadece bir birimin kullanımı mevcuttur. ısıl genleşmeleri de hesaba katılarak ve kaynak gerilmelerini de karşılaması gerektiğini bilerek seçilmesi gerekmektedir. Doğalgazın birçok artısı nedeni ile cazip hale gelmesi kullanım alanlarını daha da artırmıştır. atık gazların açık havaya atılması için. Bu malzemeler: 24 .1. Normal değer olarak yukarıdaki değerlere %1 ilave edilmelidir. teknolojilerinin bize geldiği ülkelerde bile artık üretilmeyen ve satılmayan kazanlar. Yukarıda da belirtildiği gibi bu kadar yoğun su buharı ve asidik ortama maruz kalan malzemenin. Motorinde %99. Ülkemiz 1992 yılından itibaren özellikle konut. Doğal Gazda Bacalar ve Özellikleri Baca. kendisine ödenen paradan çok daha fazlasını ısıyı bacadan atarak yakar. karşı basınçlı ve yüksek verimli olarak adlandırılan. gerçekte tanımının aksine aşırı derecede düşük verimli olan. otel. Verilen değerlere göre kazanların işletilmesi hepimizin kazancıdır. Zarf Kayıpları : % 3 alınmıştır.4. Bu anlamda yapılan araştırmalar ve uygulamalar sonucunda ortaya çıkan malzemeler AISI 304 AISI 316. Kullanıcılar öncelikle satın alırken daha sonra kullanırken kazanlarının veriminden sorumludurlar ve bunun bedelini öderler.2 yıl içinde kendine ödenen bedeli (fiyat farkını değil kazan bedelini !) amorti ettiği görülecektir. binanın içinde.1. Zarf kayıpları asgari değer olarak : Kalorifer kazanları için %3. Ülkemizde. Ancak tüm mekanik tesisatlar için kullanılması gereken bir ifade ve ortak kural doğalgazla çalışan sistemler ve donanımları içinde geçerlidir. 2. Kazanlar arasında verim kıyaslaması ve gerekli hesaplamalar yapıldığında yüksek verimli kazanların düşük verimli diğer kazanlara oranla yakıttan sağladığı tasarrufun genelde 1 . Sıcak Hava kazanları için %3 alınmalıdır. Doğru ve tekniğine uygun kazan yakma sizlerin elinizde. Verimi yüksek kazan ülke ekonomisine de katkıdır. 2. yapılarının basit olması nedeniyle çok sayıda firma tarafından üretilmekte ve fiyatlarının ucuzluğu nedeniyle müteahhitler ve bilinçsiz kullanıcılar tarafından tercih edilerek çok sayıda konut ve işyerlerinde kullanılmaktadırlar. Doğal Gaz ve LPG de %100.1. Bilinçli yakma baca gazının az çıkmasıdır. 2.1.4.4.2:Yakıt cinsleri ve kazan baca gazı çıkış sıcaklıklarına bağlı olarak kazan verimleri Tablonun hazırlanmasında Yanma Verimleri : Fuel oilde %98.Tablo 2. Başka bir deyişle. iş merkezleri ve sanayi kuruluşlarında yoğun olarak doğalgaz kullanımına başlamıştır. Doğal gaz cihazları sadece ferdi bacalara bağlanabilir. Müstakil (Ferdi) Bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselir. 2. Kömürde %95. Buhar ve Kızgın Yağ kazanları için %4. AISI 316 L ve AISI 316 Ti diye tanımladığımız malzemelerdir.

8 Tablo 2.3: Baca yapım malzeme özellikleri Yukarıda belirtilen malzemelerin hepsi yüksek sıcaklıklarda (900–1100 C°) kaynak mukavemeti üst düzey. TIG ve MIG kaynağı yapılabilen. çekme.08 16.5 2-2.5 2-2.5 11-14 X6CrNiMoTi 17 12 2 0.5-18.03 % Cr % Mo % Ni % diğer - 16.5-18.5 11-14 Ti5x%C-0.Malzeme AISI 316 L AISI 316 Ti İçeriği X2CrNiMo 17 13 2 % C max 0. oksidasyona ve sürtünmeye dayanıklı. nemli ve rutubetli ortamlara dayanıklı. akma ve uzama dayanımları üst düzey ve sert malzemelerdir. uzayabilen ve bükülebilen.7: Kazan çelik baca bağlantısı 25 . ( 500 N/mm²-710 N/mm²-%>40-HB 217 ) Resim 2.

Baca duman kanalları bağlantısının minimum 75 cm olması ve düşey bacaya bağlantısının ( Te ) mümkün olan hallerde açılı olarak bağlanması gerekmektedir. yapısına ve yanında bulunan binaların konumuna göre belirlenmelidir. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bu iş için baca çapı seçim tabloları ve hesaplama yöntemleri titizlikle incelenmelidir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Tam ve iyi yanma için kazan dairesinin kontrollü bir şekilde havalandırılmasının sağlanması gerekmektedir. Bacaların kendi içinde genleşme ve uzama yapabilecek bir yapıya sahip olmaları göz önüne alınarak imalat ve montajları yapılmalı ve denetlenmelidir. Bacalar yapıları itibarı ile gaz sızdırmazlığına haiz olmalıdır. Kazanla çalışma ilişkisi açısından uygun ve yeterli bir yükseklikte olmalıdır.8: Çelik bacalar 2. Bu nedenle de imalat yöntemi Argon Kaynağı ile alın alına birleştirme olmalıdır. Böylece atık gaz ve su buharı baca dışına kusmadan tahliye edilebilmelidir.Resim 2.1. Bacalarda uygun yerlerde temizleme ve kontrol kapağı bulunmalıdır. çatı eğimlerine.4. Bacalar ne gibi özelliklere sahip olmalıdır? Bacalar uygun kesitte olmalıdır. Bacalar sürtünme kayıplarını en aza indirilecek şekilde imal ve monte edilmelidir. Bacaların en üstünde sistem içine ters rüzgarların ve yoğun yağmur suyunun girmesini engelleyecek tarzda bir baca şapkası kullanılmalıdır. Bacaların dizaynı ve konstrüksiyonu sistemin doğru ve sorunsuz çalışması için iyi tasarlanmalıdır. Bacaların çatı geçişleri ve yükseklikleri. Kazan baca ilişkisi ve çap hesaplanması bakımından tüm veriler toplanmalıdır. Bacalar kondens yönüne göre imal ve monte edilmelidir. 26 . Bacalarda duman gazlarının soğuyup kondens oluşturmaması için izole edilmesi gerekir.3.

Şekil 2. Bunun için uygun çelik baca kullanılmalıdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere ‘’ Baca bir tahliye aracıdır.4.2. Doğru teknik. * Elektrik ve topraklama tesisatı Keşif ve Teknik Etüt Dönüşüm işleminden önce sistemin kurulacağı yerde teknik bir etüt yapılmalıdır. * Kalorifer kazanının uygunluğu ve dönüşüm. nitrik asit.4. cihaz seçimi. 27 . * Bacanın uygunluğu. Bu aşamada kurulacak sistemin ısıl kapasitesi. kokusuz havadan hafif bir gazdır. Kazan Dairelerinin Doğal Gaza Dönüşümleri Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalar aşağıdaki gibi sıralanabilir: * Keşif ve teknik etüt. 2. bacanın uygunluğu. hidroklorik asitler ve azot oksitler meydana gelir. Tüm bu tanımlamalar ışığında. havalandırma sisteminin belirlenmesi gibi dönüşümle ilgili teknik konularla ilgili ön çalışmalar yapılır. özellikle ısıtma sistemlerinde çok iyi bir yakıt ve alternatif olan doğalgazın. yandıktan sonra sisteme en az zararla tahliyesi. Doğalgaz renksiz.1.5: Kazan baca bağlantısı 2. Doğalgaz temiz bir gazdır. doğru malzeme ve doğru uygulama nasıl olmalıdır? Doğalgaz başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Su buharı ile birleşen bu asitlerde korozyona sebebiyet verirler. Yandığında karbondioksit. yani bir baca vasıtası ile atmosfere güvenli bir şekilde atılması gerekmektedir. su buharı ve sıcaklık çiğ noktasının altına düştüğünde ve uygun ortam bulduğunda da sülfirik asit. * Havalandırma sistemi ve kazan dairesinin havalandırılması.

gerekiyorsa yeniden ısı hesabı yapılarak kazan kapasitesi ve tipi belirlenir. durumuna. Alt ve üst havalandırma menfezlerinin boyutlarının hesabı standartlarda belirtilmiştir. Aşağıdaki durumlarda kazanın değiştirilmesi daha iyi olacaktır: 1. yarım silindirik ve radyasyon tipi kazanların doğal gaza dönüştürülmesi yerine.Ömrünün sonuna yaklaşmış ise. yeni doğalgazlı kazanlardan düşük olduğu için tercih edilmemektedir. Mevcut kazanda tadilatlar yapılarak dönüşümün sağlanabileceği durumlar vardır. b. 350 kw gücün altındaki kazanların da dönüştürülmesi yerine atmosferik kazanlarla değiştirilmesi daha ekonomiktir. Elektrik ve Topraklama Tesisatı Doğalgaz dönüşümünde kazan dairelerinde elektrik donanımı yönünden alınması gereken en önemli tedbir. Her kazan için ayrı topraklama yapılmalı ve aydınlatma sistemi standartlara uygun olarak yerleştirilmelidir. Doğalgaz kullanımında daha az yakma havası kullanılması nedeni ile daha az baca gazı oluşacaktır. Bu durum bacada hasarlara ve kazan borularında çürümeye neden olur. Doğalgaz kullanımında bacanın eski haliyle kullanılması bacada yoğuşmaya neden olur. 5 yaşından büyük çelik kazanlarda. Bu nedenle baca kesitinin daraltılması gerekmektedir. Bacanın Uygunluğu Doğalgaz dönüşümlerinde dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de dönüşümden sonraki baca daraltılmasıdır. Katı ya da sıvı yakıta göre hesaplanmış baca kesitinin doğalgaz dönüşümünden sonra tekrar hesaplanması gerekir. 28 . 4. ana elektrik şalterinin ve kumanda panosunun kazan dairesi dışına yerleştirilmesidir. yeni bir döküm doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi daha uygundur. Bu durumda ayrıca baca problemleri ile de karşılaşılmayacaktır.Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise. 2.Bu kazanların ömrü de doğal gaz kullanıldığında 3 – 5 yıl mertebesinde olacaktır.Sistem için çok büyük veya çok küçük ise. Ancak tadilatlı dönüşümden sonraki kazanların verimi. Sonuç: a. Havalandırma Sistemi ve Kazan Dairesinin Havalandırılması Yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir.Mevcut kazanların doğal gaza dönüşümü için yapılacak masraflar yeni bir kazan bedelinin % 20 – 30’ u mertebesindedir. 3.Mekanik durumu zayıf ise.Kalorifer Kazanının Uygunluğu ve Dönüşümü Mevcut kalorifer kazanının ısıl kapasitesi ile birlikte binadaki mevcut radyatörlerin kapasitesine bakılarak. Mevcut sıvı ve katı yakıtlı kazanların doğal gaz yakar hale dönüştürülmesi veya yeni bir doğal gaz kazanı ile değiştirilmesi mevcut kazanın yaşına. alt ve üst havalandırma menfezleri ile sağlanır. boyut ve tipine bağlıdır. Havalandırma.

Pis hava bacası kesiti en az 200 cm olmalı ve baca kesitinin % 25’ inden az olmamalıdır. doğal aydınlatma feneri ve cihazların dışarıya alınmasını sağlayacak boşluk da bu kısımda bırakılır. Vantilatörlerle havalandırma yapılıyorsa.c. 2.5 cm ilave 2 edilmelidir. d. bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Soğuk bölgelerde ve sürekli çalışmayan kazan dairelerinde donma riskine karşı havalandırma panjurları Resim 2. Ayrıca vantilatör çalışmadan. 29 . arıza nedeniyle ısıtmada kesintiler olabilecektir. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı. aspiratörün çalışmamamsını sağlayacak elektrikli kilitleme sistemi yapılmalıdır. Buna göre klasik kazanların doğal gaz dönüşümünün 3 – 5 yıl sonraki maliyeti. Kazan dairesi sıcaklığı + 5 ºC’ ye düştüğünde kazanlar çalışmıyorsa bu damper otomatik kapanmalıdır. Kesiti en az kalorifer bacalarının toplam kesitinde. idealde kalorifer kazanlarını etrafında toplam kesitinin iki katı olmalıdır. en az kalorifer bacası kesitinin yarısı olmasını öneririz.5 m / h olmalıdır.) bir servis boşluğu bırakıp. Doğal Gazlı Kazan Dairesinin Havalandırılması Bina altındaki kazan dairelerine taze havanın serbestçe girebilmesi için kuranglez bırakılmalı ve çatıya kadar çıkan bir havalandırma bacası yapılmalıdır. yeni kazan almaya göre ortalama 2. Temiz hava giriş kesiti. Resim 2. Yine bu kesit 50 kw güce kadar en az 300 cm olmalı bunun üzerindeki güçlerde 2 her kw için minimum kesite 2. bunu havalandırma için de kullanmak daha iyi çözüm olabilir. Hava yanma için gerekli teorik hava ihtiyacından daha fazlası kazan dairesine verilmelidir.3.10: Havalandırma menfezi arkasındaki damperlere oda termostatından kumanda alan bir servomotor bağlanmalıdır. hidrofor vb. brülörlerin toplam fan kapasitesi + aspiratör kapasitesinden % 10 daha büyük olmalıdır. kalorifer kazanlarının üstünde havalandırma için boşluk bırakılmalıdır. Kalorifer kazanlarının etrafında oluşacak ısının (daha çok kazanların arka kısmındaki duman sandığı ve baca civarında oluşur) dışarıya atılması için havalandırma menfezi kazan sonuna yakın yerde bırakılmalıdır. baca kesitinin % 50’ sinden 2 küçük olmamalıdır.Bu süre içerisindeki mevcut kazanların fazladan yaktığı yakıt miktarı ise yaklaşık olarak yeni bir bedeli kadar olacaktır.5 katı daha pahalı olacaktır. Bu durumda servis boşluğunun altında cihaz olmamasına dikkat edilmelidir.9: Kuranglez Bina dışında yapılan kazan dairelerinde ise. genellikle kazanların ön tarafı servis boşluğu olarak bırakıldığı için. Doğal havalandırma yapılamayan kazan dairelerinde kazan dairesine hava verecek vantilatör kapasitesi. vantilatör 3 debisi kw kazan gücü başına 0. Ancak pis hava baca kesitinin. Kazan dairelerindeki cihazların dışarıya çıkarılabilmesi için en büyük cihaz boyutunda (kazan boyler. Mahaller endirekt olarak havalandırılmamalıdır.Bu süre içerisinde bakım ve tamir masrafı yapılacak.

Havalandırma kanallarında 90°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda. alt havaland ı rma menfezi dö ş emeden en fazla 50 cm yukar ı da olacak ş ekilde açılmalıdır.Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. alüminyum. havalandırma bacası ile (Grafik.12: Alt menfez Resim 2. bakır. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. 2.13: Üst menfez 30 .11: Vantilatör dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. Tabii Havalandırmalı Sistemler (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0.b.3.2) tabii olarak yapılabilir. alınmalıdır. Üst havalandırma. Üst ve alt menfezler mümkün olduğ u kadar mahallin üst ve alt seviyelerine k ı sa devre hava ak ı mı n ı n engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir. bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır.5 m.. üst havalandırma tabii olabilir.1. Tek basma üst havalandırma cebri olamaz.45°'lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1. Resim 2. Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (mekanik) yapılabilir. galvaniz. Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm a ş a ğ ı da. DKP sac v. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre Resim 2.5 m. Alt havalandırma cebri. kolay yanmayan. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419).

S A = Q br /3600 Q br: :Toplam Anma Is ı l Gücü (kW) S A :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava at ı ş miktar ı . SA: Alt havaland ı rma net kesit alan ı (cm 2 ) F: Menfezin geometrisine bağ l ı katsay ı F=1 F=1 :Uzun kenar ı .5 kat ı ndan fazla olmayan dikdörtgen :Dairesel F = 1.2 Q br :Izgaras ı z :Izgaral ı : Toplam Anma Isı l Gücü (kW) Toplam kurulu gücü 1000 kW'ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her l kW'ı için 1. k ı sa kenar ı n ı n 5 kat ı na kadar olan dikdörtgen F =1.5 m 3 /h olmal ı d ı r. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. 31 . Buradan hareketle pis hava at ı ş ı için gerekli menfez kesit alan ı a ş a ğ ı daki formül ile hesaplanmal ı d ı r.1 :Uzun kenar ı .25 :Uzun kenar ı .6 m /h hava ihtiyacı vardır.2 :Rüzgarl ı F = 1.Toplam kurulu gücü 1000 kW'a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. k ı sa kenar ı n ı n 10 kat ı na kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ı zgara katsay ı s ı a=1 a =1. k ı sa kenar ı n ı n 1. toplam anma ı s ı l gücünün her 1 kW' ı için 0.

lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. Üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1.Sü= SA X 0 .304 * 3.2. 2. Izgara kafes vb. aşağıya sarkacak biçimde veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvarlara etanj tipi exproof flouresan armatürlerle yapılmalıdır.1.184 * 3. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Aydınlatılması 2.3.4. V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında alınmalıdır. Atmosferik brülörler için Alt havalandırma hesabı: Vhava = Qbr * 1. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır. Kazan Dairelerinin Aydınlatılması ve Armatürler Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm. olmalı d ır. olmalıdır.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.781 * 3. Cebri Havalandırmalı Sistemler Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir.4. Kazan dairelerinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden 32 . 6 S ü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm.6 Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m3/h) (m2) 3 ile 6 arasında alınmalıdır 3 ile 6 arasında alınmalıdır V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) 2. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır.6 (m3/h) Sa = Vhava / ( 3600 * V ) (m2) V =Kanaldaki hava hızı (m/sn) Üst havalandırma hesabı: VEgzost = Qbr * 0.6 (m3/h) Sü= VEgzost / (3600 * V ) (m2) 5 ile 10 arasında alınmalıdır.709 * 3.

kalınlığında bakır levha. bakır elektrotlar veya levhalar.25 m boyunda olmalı ve çubuk elektrotların topraklama direnci 20 Q. b) 0. kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan bütanlarla açma ve kapama yapılabilmelidir. en az 16 mm2 çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğalgaz tesisatına bağlanmalıdır. 3 mm. 33 .2. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. Ø16 mm çapında en az 1.5 m boyunda veya Ø 20 mm çapında en az 1.dışarıdan kumanda edebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesini sağlayacak ilave tesisat yapılarak kazan daireleri kontrol altına alınmalıdır 2. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte olmalıdır.5 m2. sınırlarının altında kalmalıdır.5 m2. Brülör kumanda panosu etanj tipi olmalı. toprak üzerinde kalan iletken. (NötrToprak voltajı ≤3V) Her üç halde. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisatı yapılması yeterlidir. Elektrik dağıtım panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarlarının ex-proof olmasına gerek yoktur.4. Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı yapılmalıdır. 2 mm. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli. Elektrik Tesisatı Ve Topraklama Cihazlar için gerekli elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi ex-proof olmalı. ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yere monte edilmelidir. Bakır çubuk elektrotlar. kalınlığında galvanizli levha (sıcak daldırma) veya c) Som bakır çubuk elektrotlar ile yapılmalıdır. Topraklama tesisatı: a) 0. boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna bağlanmalıdır.

Şekil 2.6: Brülör elektrik bağlantı şeması . 34 .

UYGULAMA FAALİYETİ-2 Aşağıda verilen çelik kazanın bölümlerini yazınız 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 1234567891011- 35 .

7.Termostat yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir ? A) 4 B) 3 C)2 D) 1 5.Aşağıdaki durumlardan hangisinde kazan değiştirilmez? A) Sistem için çok büyük veya çok küçük ise.110 ºC B) 140 .OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VEDEĞERLENDİRME Aşağıda verilen soruları size en uygun gelen seçeneği işaretleyerek cevaplayınız. B) Uygun bir brülör bulunmayacak tipte ise.Her kazan dairesi için özel topraklama tesisatı hangi metal ile yapılmalıdır? A) Bakır B) Çelik C) Demir D) Kurşun 36 .150 ºC C) 160 .170 ºC D) 190 .Kazan içindeki buhar ve su sıcaklığını gösteren donanım aşağıdakilerden hangisidir? A) Manometre B) Hidrometre C) Termometre D) Termostat 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-2 A. 1.Kazandaki su basıncını gösteren donanım yandaki şekilde kaç numara ile gösterilmiştir? A) 5 B) 4 C) 3 D) 2 4.Kazan dairesinin dönüşümünde dikkate alınacak aşamalardan aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Keşif ve teknik etüt C) Bacanın uygunluğu. D) Ömrünün sonuna yaklaşmış ise.210 ºC 6. C) Mekanik durumu çok iyi ise.Kazanların doğalgaza dönüşümü maliyet olarak yeni bir kazan bedelinin % kaçı kadardır? A)% 7 B) %30 C)%50 D) %60 2. 8. B)Kalorifer kazanının uygunluğu D) Kazanın markası ve kalitesi ve dönüşüm.Doğal Gaz ve LPG yakıtlı kalorifer kazanlarında baca gazı sıcaklığı kaç derecedir? A) 100 .

37 .DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz.

Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler. Doğal Gaz Sayaçları Tüketilen gazı m3 olarak ölçen cihazlara sayaç denir. bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır.Sayaçlar. 1. TESİSATI VE BRÜLÖRLER 3. dış etkenlere karşı korunmuş.yi bina dışında 180 cm. 3. 6. ilgili memurların kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri ayrıca görevlilerin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık.Sayaç numaratörlerin yükseklikleri. çöplük vb. rutubetsiz ve donmaya karşı korunan ve çok sıcak olmayan (en çok 35 C) yerlere yerleştirilmelidir. 4. şekilde kullanılmamalı ve yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konmamalıdır. doğal gaz sayaçlarını ve brülörleri öğreneceksiniz.Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. malzeme deposu.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyeti başarı ile tamamlandığınızda ve uygun ortam sağlandığında.Gaz sayaçları konut girişine uygun bir yere konulmalıdır.1. MERKEZİ SİSTEMDE KULLANILAN DOĞAL GAZ SAYAÇLARI. gıda maddeleri deposu. endeksi kolay okunabilir. Sayaç Yerlerinin Seçilmesi Sayaçlar nemsiz. yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Topladığınız bilgileri rapor haline getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. yerden bina içinde 220 cm. konut ve asansör giriş kapılarının üstüne konulmamalıdır 38 . 3. ARAŞTIRMA • Doğal gaz sayaçları ve brülörleri hakkında araştırma yapınız.Gaz sayaçları kesinlikle balkon. Araştırmanızı internet ortamında ve bu elemanları satan işyerlerinde yapabilirsiniz. Sayaçlar. havalandırılan.Sayaçlar. ticari yapılarda konut içine konulmamalıdır.yi aşmamalıdır. 2. 3. 5. havalandırılabilen.1.1.

3 Türbinli Sayaçlar: TS 5477’ye uygun olmalıdır. 160 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir.3.2: Rotary sayaç Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir. Esnek bağlantı elemanı 5.1: Körüklü sayaç 3. Filtre 3. 3. Doğalgaz sayacı 6.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim 3. Küresel vana 2.000 m3/h kapasitelere kadar üretilmektedir. Regülatör 4.2.2. 40 m3/h ile 25.2. Resim 3. 2.5 m3/h’den 1. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır.2 Rotary Sayaçlar: Genellikle 40 m3/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır.2.2.3: Türbinli sayaç 39 .Körüklü Sayaçlar: TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır.2. Resim 3.1. Sayaç konsolu Şekil 3.2. Bu sayaçlar 2. Çeşitleri Doğalgaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılmaktadır.

rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (en çok 35 °C) yerlere yerleştirilebilir. Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır: 1. 8-Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri. 3. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez.Sayaç ve bağlantı boruları. 7-Sayaçlar. buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan. Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır. uzağa yerleştirilmelidir. ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır.Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir 3-Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması 5. 2. ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık. havalandırılabilen. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır.65 m3/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m3/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. priz. Şekil 3.Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m3/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır. duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir.Sayaçlar elektrik anahtarı. filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır 4.3. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. 40 . elektrik sayacı. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Montajı Kazan sayaçlarının montajı. sıcak su borularından en az 15 cm.

2. Küresel vana Filtre Rotary sayaç Flanş Boru Şekil 3. 4. 3.G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır.2. 9. 5. 3.Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir. 4. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır. 10-G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır.1. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır 41 .3: Türbinli sayaç bağlantısı Küresel vana Filtre Türbinli sayaç Flanş Boru Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.4: Rotary sayaç bağlantısı Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır.1. 12. 3. 11. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır. Şekil 3. 1. Sayaçların Korunması Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır.Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır.Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. 5. 2.

yerlerden geçemez (TS7363).5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 3. ana vana. kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir. binanın girişine yakın. yakıt deposu bulunan vb. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir.3. kapıcı dairesi. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğal Gaz Tesisatı 3. sığınak. Ana Kesme Vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir Ana Kesme Vanası konulmalıdır. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. Bina bağlantı hatları binaya.3. kuru. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır.1. ( TS 9809 veya TS EN 331 ). yeterince aydınlatılmış. basınç regülatör kutusunu kapsar. kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. Doğalgaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek.4: Sayaç muhafazası 3. flanşlı ve tam 42 .Şekil 3. Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı. Servis Hattı Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı. Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde(bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek. DN 65 ve üzeri çaplardaki ana kesme vanaları. yalıtım parçası. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. bina ortak mahalli olmayan yerler.1.1. Doğalgaz boruları.

Doğal gaz hatlarının. taşmalıdır. TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. TS EN 751-2. Koruyucu borunun iç çapı. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir. Servis hattı anma çapı 80 mm’den büyük olan yerlerde bina dışına ikinci bir kapama vanası konmalıdır. Aşağıda hem bina içinde. daha büyük olmalıdır. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır. duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır.6: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı 43 . Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm.geçişli küresel vana olmalıdır. gaz borusunun dış çapından en az 20 mm. Şekil 3.

bina girişinde (bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir Şekil 3.Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi.7: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı 44 .

1. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini (merkezi ısınma tesisi hattı ve domestik hat dahil) engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. Kazan gaz besleme boru hattı.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine.3.2. boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir. Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Solenoid vana. (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır.1. Ortak hattan ayrılan veya müstakil olarak ilerleyen domestik hat için de bir kesme vanası kazan dairesi dışında ortak mahale tesis edilmelidir. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından. binanın mutfak ve sıcak su kullanımı için ayrı bir domestik hat tesis edilmelidir. 3. direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. Kaynaklı. Sayaç Hattı Kolon hattı ile sayaç girişi arasında bulunan hattır. merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı tesis edilmeli ve merkezi sistem hattı tekrar kazan dairesine dönmelidir. kazan besleme hattı denir. Kazan Dairesi İç Tesisatı Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Merkezi sistem sayaç vanası ve sayacı bina dışında veya bina içinde uygun olan bir ortak mahale tesis edilmelidir.3.3. Flanşlı 45 . Çap ≤ DN 65 Çap >DN 65 Şeklinde olmalıdır. Vidalı Kaynaklı. brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir.Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir.) Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Solenoid vana. kazan dairesinden çıktıktan sonra. Merkezi sistem sayaç vanası ile domestik hat vanası arasındaki mesafe 2 m’den fazla değil ise ortak hat üzerine bir AKV tesisine gerek yoktur. Bağlantılar.3. oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. Flanşlı. Eğer sayaç bina dışına yerleştirilemiyor ve merkezi sistem hattı ile domestik hat ayrı ayrı veya ortak tek bir hat olarak kazan dairesinden geçecek ise. Konutlarda merkezi sistem tesisatı yapıldığı durumlarda.

5: Kazan gaz besleme boru hattı 46 .8: Kazan dairesi gaz bağlantı detayları Kazan gaz besleme hattı Resim 3.Şekil 3.

9: Brülör gaz bağlantı detayları 47 .4. Brülör öncesinin gerekli testlerinin yapılarak boru hattının mükemmel olarak sızdırmaz olduğunun kontrolü yapılmalıdır. Brülör Bağlantı Hattı Gaz besleme boru hattı çapı. hattan geçecek gaz miktarına ve boru hattının uzunluğuna göre boyutlandırılmalıdır.Resim 3.3.6: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi 3.1. Şekil 3. Brülörü kolaylıkla sökmek ve kazan kapağını açmak için brülörün yakınındaki boru bağlantısı üzerine rekor bağlantısı gerekir.

Sanayide ise direk sıcak hava ve endirekt sıvı ısıtma üreteçleri.Brülör bağlantı hattı Resim 3. DIN 3386) Test nipeli Gaz basınç regülatörü (TS EN 88. özel kurutma fırınları ile pişirme ocaklarında kullanılır. Bu tip brülörlerde gaz basıncı konutlarda doğal gaz kullanımında 12 mbar’dır. Doğal Gaz Brülörleri 3. kat kaloriferi ve fırınlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.1. Şekil 3. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmaktadır. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.2. Elle veya otomatik ateşlenebilir.1. Brülörün gaz bağlantısında aşağıdaki şekilde görülen bağlantı elemanları kullanılır. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11391) 48 .10: Atmosferik brülör gaz yolu bağlantı elemanları 12345678910- Küresel vana (TS EN 331) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz filtresi (TS 10276. Termostatik ısı kontrol ve termoelektrik alev kontrollü tipleri vardır. Atmosferik Brülörler Konutlarda şofben.7: Brülör gaz besleme hattı 3.

Bu brülörlerde verimi yükseltmek amacıyla yakma havasının 20-400 ºC arasında yükseltilmesi mümkün olduğu gibi. Üflemeli Brülörler Yakma havasının ek bir fan ile basınçlandırılarak çok sayıda özel olarak açılmış delikten (nozuldan) yakma havasına verildiği brülörlere üflemeli brülör denilmektedir. Şekil 3. kazan ve baca arasına ısı geri kazanım üniteleri konulması da mümkündür. Üflemeli brülörlerde kapasite değişimine göre yakıt ve hava oranları ayarlanabilir. Şekil 3.11: Atmosferik brülör çalışma şekli 3.2. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.12: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1234567891011- Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. Atmosferik brülörün çalışma prensibi aşağıdaki şekilde görülmektedir.Atmosferik brülörler. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min.2. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 49 . basınçlı gazın bir lülede genleşmesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birincil hava ile karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil hava ile yanma prensibiyle çalışır.

karışımı basınçla içeri doğru ittiğinden alevin geri tepmesini önler.13: Üflemeli brülörün çalışma şekli 3.2.2. çalışmaya önce yarım yükle başlar ve ısı ihtiyacına göre tam yüke çıkar veya tekrar zayıf yüke döner. gaz yolu armatürleri içinde yer alan selonoid valfle birleşik çalışan basınç dengeleyicisi sayesinde yapılmasıdır.2.1. İki Kademeli Brülörler I) Basit iki kademeli Doğal Gaz Brülörleri Daha iyi bir ayar hassasiyeti ile kazanlarda başlangıç titreşimini önlemek amacıyla tercih edilirler. Üflemeli brülörlerde kullanılan türbülatör sürekli olarak hava ve yakıtı birleştirerek yanma stabilizesini sağlar. Bu tipte gazın "kapalı-yarım yük-tam yük" olarak akışını gaz yolu armatürü içinde yer alan iki kademeli selonoid vana sağlamaktadır.hava karışımını brülöre belirli oranlarda temin eder.Yüksek bir hızla hava ve gaz karışarak türbülatör de bir dönme hareketi verilir ve yanma odasına gönderilir. Yanma türbülatör önünde başlar ve yanma hücresinin içinde devam eder. Üç nokta ayar konumu "kapalı yük-tam yük" sayesinde brülör.2. 3. II) Basınç Dengeleme Regülatörlü İki Kademeli Doğal Gaz Brülörü Bu tipte uç nokta ayar konumunun sağlanmasında diğer tiplerden farklı olarak. Tek Kademeli Brülörler : Bu brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtmalarında kullanılmaktadır. Şekil 3. Hava klapesi ise gaz akışına uygun olarak bir servomotor sayesinde hareket ettirerek yeterli hava verilmektedir. Isı ihtiyacı yarım yükteki ısı üretiminden az ise brülör durur. 50 .2. Gaz yolu armatürleri gaz . Kapasite ayarı kapalıaçık olarak sıcaklığa bağlı yapılır. İstenilen sıcaklık sağlandığında brülör duruşa geçer.Üflemeli brülörlerde kullanılan fan ortamdan yakma havasını sağlamanın yanı sıra oluşturduğu basınç ile yanma hücresinin karşı basıncını da yener.

51 . ya da açık konumdadırlar ve sadece emniyet görevi yaparlar. III) Kaymalı İki Kademeli Doğal Gaz Brülörleri Bu tipte ise gaz/hava birleşik ayar düzeneği sayesinde. oransal brülörlerin kullanılması güvenilirlilik açısından gerekli olmaktadır. Ön ateşlemenin başlaması ile.2. Oransal Doğal Gaz Brülörler İki kademeli ayarlama sistemlerine ilave edilen sıcaklık (termostat) veya basınç (presostat) dedektörlü .2. servomotor kumandalı hava klapesi yarım yük açılır. Ön ateşlemenin başlaması ile birlikte servomotor hava klapesini ve buna bağlı bir kolla da gaz memesindeki yolu açarak yarım yükte yanma başlatmakta ve ısı gereksinimine gere servomotor hareket ederek hava klapesini ve meme yakımı birleşik olarak tam açmakta ve tam yüke geçmektedir. Bu sistemde selonoid vanalar ya kapalı.P kontrolü sayesinde kademesiz oransal kumanda şekline dönüşmektedir. Bu tip brülörlerde yanma artık yarım yükte değil de başlangıç yükünde gerçekleşmekte ve tam kapasiteye kayarak ulaşmaktadır. Bu sayede her yanma noktasında en uygun ve mükemmel yanış ayarlarına ulaşılarak yakıttan tasarruf imkanı da elde edilmektedir. Brülör tam kapasitede iken durma noktasına bu işlemin tersine geriye doğru uygulanarak yapmaktadır.3.Bunlardan birincisi fan havasına. Fan havası birinci kontrol hattı sayesinde regülatörü etkiler ve gazın geçişi yarım yüke uygun bir debide akışa başlar. Özellikle büyük kapasiteli brülörlerde ilk yanmanın yarım yükte başlaması da kazan vuruntusu ve titreşimlerini önleyememekte bu sebeple kademesiz. gaz ve hava miktarı oransal ayarlanmaktadır. 3. Aynı şekilde gaz debisindeki düşme ve artmada bu durum ikinci impuls hattı sayesinde yine dengeli bir konuma ulaşır. Daha sonra tam yüke geçerken servomotor hava gaz geçişine tam yükteki debiye geçer. ikincisi gaz hattına üçüncüsü ise kazan yanma odasına bağlanmaktadır.

regülatörü – bulunması şarttır. 3. Gaz Basınç Ayarı – Gaz Basınç Regülatörü DIN 4756 ve DIN 4788’e göre brülörden önce gaz basıncının sabit kalması için basınç ayarlayıcısı.3.3. Gaz Manyetik Vanası Herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak keser.1.14 : Üflemeli brülör elemanları ve kesit şekli 3.3.1.1.1. 52 .3 Doğal Gaz Brülörlerinin Donanımları 3.2.Şekil 3. Gaz Basınç Ventilleri 3. 3.3.3. Gaz Basıncı Kontrolü-Gaz Presostatı Gaz basıncı kontrol cihazları gaz basıncını kontrol eder ve gaz basıncının alt ve üst sınırların dışına çıkması halinde devreyi kapatır veya tekrar açar.1. Gaz ayarlayıcısı mümkün olduğu kadar brülöre sabit basınçta gaz gitmesini sağlar.

Gaz Emniyet Firar Vanası Gaz devresindeki ayar cihazlarında ve özellikle brülörden önce çıkan basınç artmalarını önlemek için kullanılır. Yangın Emniyet Vanası Gaz tesisatının bulunduğu yerde yangın çıkmasından 10 dakika gibi çok kısa zaman sonra yüksek sıcaklık nedeniyle gaz vanaları. Yangın emniyet vanasının içinde bilye kapamalı ısıl yay bulunup 70ºC sıcaklıkta gaz akışını keser.3. Gaz kaçak Kontrol Üniteleri 3. sayaçları ve tesisat ek yerleri kaçırmaya başlar.15: Türbülatör borusu ayarı Hava Klapesi Ayar Grubu: El ile kumanda edilerek yanma havası debisini ayarlar.3. Minimum Gaz Basınç Presostatı Gaz basıncını kontrol eden güvenlik elemanıdır.2. 3.3.16: Hava ayar klapesi Şekil 3.3. Türbülatör ayarı yandaki şekilde görülen ayar vidası ile yapılır. Şekil 3.2. Türbülatörü Pirinç tel fırça ile temizleyiniz. Brülörün fanını kapakları açarak prinç tel fırça ve basınçlı hava ile temizleyiniz.3. Gaz basıncı belirli bir değerin altına düşünce gazı keser ve brülörü durdurur . Testlere göre 1000 ºC’ye kadar iki saat süreyle ısıdan etkilenmez. Ayrıca gaz basınç regülatörlerinde iyi bir kapanma olmaması nedeniyle meydana gelen yüksek basınç içinde gereklidir.3.4. 3.3.2.1. Hava Klapesi: Hava geçiş miktarını ayarlar.1. Türbülatör: Havaya gerekli türbülansın ve yönün verilmesini. 100 mbar olan büyük giriş basınçları için öngörülmüştür. Şekil 3. gaz ile havanın mükemmel karışımını sağlar.17: Yanma havası ayar 53 . 3. Gaz/ Hava Ayar Ünitesi Fan: Yanma için gerekli havayı sağlar.2. Verimli yanma sağlayabilmek için yanma başlığı ve türbülatörün ölçülere uygun ayarlanması gereklidir.

vidası Brülörü işletmeye alırken ilk çalıştırmada havayı kısıp çalıştırınız. 2. Gözetleme Camı: Elektrotları taşır.3. 3. yanma başlığına gaz geçişini sağlar. Üzerindeki hava kanalları ve salyangoz formu ile kazan yönünden hava emişini gerçekleştirir. Fotosel Yerine) İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı kapatır.18: Ateşleme ve iyonizasyon elektrotları 3. Brülörün Diğer Donanımları 1.6. Üç adet elektrot bulunur.3.İç Kapak: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. 54 . Yanma Başlığı: Üzerindeki hava geçiş formu ile kapasite ayarını sağlar. Yandaki şekiller vasıtasıyla türbülatör ile elektrotlar arasındaki ölçülerin doğru şekilde konumlandırıldığı kontrol edilir. Hava takip sistemleri Hava Basınç Presostatı: Fan tarafından tedarik edilen yanma havasının basıncının yetersiz kalması durumunda brülörü durdurarak güvenliği sağlar. Yanma borusunun uzatılması ayar vidasının gevşetilerek 1.3. Hava klapesinin ayarını yanma başladıktan sonra yapınız. Alev Takip Sistemi (İyonizasyon Çubuğu. Ateşleme Trafosu: 220 volt ve 18 kV çalışarak elektrotlardaki ateşlemeyi sağlar.3. Yukarıdaki göstergede görülen 1 değeri klapenin kapalı 6 değeri ise tamamen açık olduğunu gösterir.4. Şekil 3.5. Verimli yanmayı gerçekleştirir.7. Türbülatörün hassas ayarını sağlar.Brülör Gövdesi: Alüminyum enjeksiyon dökümdür. İki adet ateşleme ve bir adet iyonizasyon elektrotu vardır.3 konumlarına getirildikten sonra sıkılır ve ayar yapılır. Brülör elemanlarını üzerinde taşır. 3. Ateşleme Sistemi Ateşleme Elektrotları: Ateşlemeyi sağlarlar.2. 3.

Doğal gaz brülörlerinde yakıtta böyle bir özellik istenmez. Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır.3. 55 . Sıvı yakıt brülörlerinde yakıtın belirli sıcaklıkta ve akışkan halde gelmesi gerekir. Doğal gaz sistemlerinde alev emniyet düzenleri. 11. iç kapak üzerindeki ekipmanların korunmasını ve havayı yönlendirmesi ile soğumasını sağlar. vana ve minumum gaz basınç presostatının birleşmesinden oluşan kompakt bir ünitedir. 3.Kapak Tespit Pimi: İç kapağın gövdeye kolayca sökülüp takılmasını sağlar. 8. Doğal gazın herhangi bir kaçak durumunda patlaması durumunda çevreye verdiği zarar çok fazladır. Sıvı Yakıtlı Brülörlerle Doğal Gaz brülörünün Karşılaştırılması Doğal gaz brülörlerinde sıvı yakıt brülörlerinde kullanılan fotoseller kullanılamaz. Pilot alevi kontrol eden sistemler daha çok atmosferik brülörlerde kullanılır. Normal çalışma sırasında brülörün alev kontrolünü yapar. herhangi bir sönme durumunda ana gaz emniyet vanasını kapatmalıdır.Kumanda Beyni: Brülörü belli bir programa göre çalıştırır.7. 10.Ön Kapak: Brülör gövdesinin emdiği havayı salyangoz formuna gönderir. Aşağıda verilen bilgiler ve şemalar birkaç üretici firmadan alınmıştır. Kumanda panosu içinde ayar değişikliği üretici firmaya danışılarak yapılmalı ve kontrol panosu şebekeden ayrılmalıdır. Brülör Kumanda Panoları.5’de 7 poz numarası) bağlanacak olan tüm kablolar brülör üzerindeki kablo rakorlarından geçirilmelidir. Merkezi sıcak su kazan sistemlerinde ve üflemeli brülörlerde ise ana alev gözlenir. 3. Alevin mavi donuk rengi dolayısı ile farklı bir alev emniyet düzeni kullanılmalıdır.8.Kazan Bağlantı Flanşı: Brülörün kazana bağlantısını sağlar.Dış Kapak: Brülörün sessiz çalışmasını. Sıvı yakıt brülörlerinin yakıttan dolayı arızalanmalarına sık rastlanır. Sigorta ve anahtarlama elemanlarının montajı standartlara ve gaz kuruluşlarının kurallarına uygun olarak yapılmalıdır. 17. Doğrudan alevin gözlenmesi. B u düzen alevi sürekli kontrol ederek. 19.7.Soket: Brülöre gelen elektrik bağlantılarının kolayca sökülüp takılmasını sağlar.Multiblok: Filtre. 18. Termo elektrik prensiple çalışan bu sistemler pilot alev söndüğünde ana gaz vanasını kapatırlar ve daha çok küçük yakıcılar için kullanılırlar.3. Alev arıza nedeniyle söndüğünde brülörü hemen durdurur. minimum basınç dönüşümü ile maksimum debiyi sağlar. Panoların Donanımları Pano Brülör Hattı Elektrik Devresi Brülör elektrik bağlantıları üretici firmanın vermiş olduğu montaj ve kullanım kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır. regülatör. pilot alevi kontrol edenler ve ana alevi gözleyenler olarak ikiye ayrılır.Bu kompakt dizayn. 12. Elektrik bağlantılarında kesinlikle nötr ile fazın yerini değiştirmeyiniz. Brülör üzerindeki soketlere ( Şekil 2. atmosferik brülörlerde gaz iyonizasyon düzenleri ile veya üflemeli brülörlerde ultraviyole düzenler ile gerçekleştirilir.Brülör Motoru: Özel tasarımlı monofaze motordur. Topraklama iyi yapılmalıdır.

Resim 3. TL: 1. Kademe çalışma sayacı IN: Brülör manuel durdurma düğmesi X4: 4 kutuplu soket X6: 6 kutuplu soket X7: 7 kutuplu soket PG: Minimum gaz basınç presostadı S: Arıza sinyali Şekil 3. kademe termostat TS: Emniyet termostatı VR: Ayar selenoidi VS: Emniyet selenoidi Monofaze brülörün besleme hattı üzerinde bir adet 6A otomatik şalter kullanılmalıdır.Kademe çalışma sayacı h2: Brülör 2. T6 ve T8 terminalleri arasına köprü atarak TR’yi devre dışı bırakınız).Elektrik bağlantı şemaları üzerindeki sembollerin anlamları aşağıda açıklanmıştır. kademe termostat ( eğer brülör tek kademeli çalışma şekline ayarlanacaksa.8: Brülör elektrik bağlantıları ve soketler 56 .19: Brülör elektrik bağlantısı TR: 2. h1: Brülör 1.

Şekil 3.20: Brülör elektrik detay şeması Hasar görmüş kabloları değiştiriniz.21: Şebekenin brülör elektrik soketine bağlanması 57 . Soketlerden gevşemiş olanları sıkıştırınız. Şekil 3. Kablo eklerini sıkı şekilde yapınız ve yalıtınız.

UYGULAMA FAALİYETİ-3 Şekil 2.2: Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 58 .

Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken kararsız kaldığınız sorular için faaliyetin ilgili bölümüne geri dönerek konuyu tekrar inceleyiniz. 59 . İyonizasyon elektrotları alev oluşmazsa beyine kumanda ederek gazı açar. Yanlış cevaplarınız doğru cevaplarınızdan fazla ise bu faaliyeti yeniden yapmanızı tavsiye ederiz. Atmosferik brülörler kazanla birlikte blok halinde piyasada bulunmazlar. Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına. (D) (Y) 7. Tek kademeli brülörler küçük kapasiteli merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır (D) (Y) 9. Tüketilen gazı metre olarak ölçen cihazlara sayaç denir (D) (Y) 2. gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır. Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-3 A. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz bir sonraki faaliyete geçebilirsiniz. Kalorifer kazanları için kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan daireleri içine yerleştirilmemelidir (D) (Y) 3.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. (D) (Y) 1. modül sonunda verilen cevap anahtarı yardımıyla kontrol ediniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. kazan besleme hattı denir (D) (Y) 6. Fan yanma için gerekli havayı sağlar (D)(Y)8. (D) (Y) 10 Besleme hattı kabloları ile emniyet ve çalışma termostatları veya presostatlarının bağlantısı elektrik şemasına uygun olarak yapılmalıdır. (D) (Y) 5. Gaz Manyetik Vanası herhangi bir ayar bozukluğu veya arıza durumunda gaz akışını otomatik olarak açar. (D) (Y) 4.

her cihaz için pako şalterler pano ön kapağına monte edilecek. GEREKLİ EMNİYET TEDBİRLERİ. PERİYODİK BAKIMLAR VE TALİMATLAR 4. mutlaka doldurma borusu girişine filtre takınız.3. 4. Gerekli Emniyet Tedbirleri 4. Doğal Gaz Emniyeti Doğalgaz normalde kokusuzdur ancak sızıntı halinde fark edilebilmesi için kokulandırılır.1. Suyun temiz olmadığından şüpheleniyorsanız. gerekli emniyet tedbirleri.2. Isıtıcı Akışkan Emniyeti Sistem standartlara uygun su ile doldurulmalıdır.emniyet tedbirlerini alacak ve periyodik bakımları yapacak. talimatlara uyabileceksiniz. pislik ve istenmeyen katı partiküller bulunmamalıdır. Sistem topraklanmalıdır. Bu tortu ve pislikler sirkülasyon pompası için son derece zararlıdır.58-0.1. ancak hava ile %5-15 oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.1. Elektrik Tesisat Ve Donatılarının Emniyeti Kazan dairesinde bulunan ana enerji panosu etanj tipi ve ex-proof olacak pano içerisine her cihaz için V otomat sigortalar konulacak. gerekli donanımı kullanarak doğal gaz kazanını güvenli yakacak . Doğalgaz zehirli değildir.. periyodik bakımlar ve talimatların neler oldukları ile ilgili araştırma yapınız elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.1. 4. Bu nedenle kaçak halinde tavana doğru yükselir. Havadan hafif olması nedeniyle mevcut doğal yada cebri havalandırma ile LPG'ye kıyasla çok daha kolay tahliye edilebilir ve gaz kaçak kontrol sistemleri daha kolay ve ekonomik dizayn edilebilir. ARAŞTIRMA Doğal gazın güvenli yakılması. DOĞAL GAZIN GÜVENLİ YAKILMASI.. havadan hafiftir..1. Ayrıca aşırı kireçli sular için 60 .Kazana ve tesisata basılacak su muhtevası içinde tortu.79 arasında olup (Hava=1) . Su sertliğinden emin değilseniz kontrol ettiriniz. 4. Bu nedenle doğalgaz tesisatı ve cihazı bulunan yerlerde gaz alarm sistemlerinin kullanılması gerekmektedir. Havaya göre yoğunluğu 0. Doğal Gazın Güvenli Yakılması.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetini başarı ile tamamladığınızda ve uygun ortam sağlandığında.

Selonoid valf için iki ayrı renkteki kabloyu valfin iki ucuna ayrı ayrı bağlayınız. Doğalgaz ve LPG yoğunluğu önceden ayarlanmış alarm seviyesinden yüksekse görsel-işitsel bir alarm sinyali verir. 2. Cihazı test etmek için çakmak gazı kullanabilirsiniz. 7. Her türlü konut ve işyeri için çok fonksiyonlu kullanım alanı istenildiğinde (12 V 24 V 220V) çift kontak çıkışlı (normalde açık-normalde kapalı) solenoid valflere kumanda edebilen üçüncü bir cihazı devreye sokabilen veya çıkaran fonksiyonlara Resim 4. 4.1: Alarm cihazı sahip son sistem elektronik teknolojisiyle uyumlu kombine cihazlardır. Cihaz kontak çıkış uçlarında 220 V elektrik vardır. Her iki sinyalde ancak hacim içerisindeki gaz yoğunluğu önceden belirlenmiş olan alarm seviyesinin altına indiğinde kesilecektir. Sistemdeki su sıcaklığını veya buhar istenen değerin üzerine çıkmasına izin vermeyiniz.. Ayrıca kontrol ünitesi için anahtarlama görevi de gören elektrik ile çalışan bir cihazdır. arıza durumunu gösteren sarı fault renkte.oğalgaz için tavandan 5-15 cm aşağıya LPG için yerden 15-25 cm yukarıya monte ediniz. Sistemdeki gerekli tüm vanaları açık konumuna getiriniz. Alarm Sistemleri Alarm sistemleri elektronik teknolojisi kullanılarak tasarlanmış olan her türlü konut işyeri ve benzeri yerlerdeki gaz kaçaklarını tespit ederek sesli ve ışıklı uyarı verir. 5. alarm durumunu gösteren kırmızı renk. Cihazın kontrol ve testi aşağıdaki gibi yapılır. Cihazın gaz algılama süresi (kalibrasyon) olan 20 sn. 3. kıvılcım korumalı kapalı tiptir. TSE standardı TS-EN 50194’e haiz olan A tipi (alarm + kontak çıkışlı) TSE standartlarına göre ayarlanmış cihazdır.4. Sensörler yarı iletken tiptedir. 4. Cihaz üzerindeki sarı led (fault) sensör arıza durumunda sürekli yanar 61 . 1.1. DİKKAT ! . Cihaz’ın kontak çıkış uçlarını valf ve benzeri cihazlara bağladıktan sonra prize takınız. Cihaz gazı aldığı anada sesli alarma geçer ve kırmızı led (alarm) yanar. 6. Cihaz çalışır durumda iken (Güç beslemesi halini) gösteren yeşil renkte. Prize taktıktan sonra yeşil led (power) yanar. Gaz alarm cihazlarında kontak veya anahtarlama için kullanılan röleler. beklenmesi gerekir. gösterge lambaları bulunmaktadır.tesisata kireç tutucular takılmalıdır.

3. 4. Izgaralar gözden geçirilmelidir. Doğalgaz kazan borularında aşırı kirlenme yapmadığından normal periyodik bakımını yapınız. Dolaşım pompasının elle kolayca dönüp dönmediği muayene edilmelidir.2. alınacak olan talimatlardır. 6.2. Doğal Gazlı Kazanların ve Gaz Tesisatının Periyodik Bakımları 4.Şekil 4. Ana yetkili müdürlüklerin uygun gördüğü zamanlarda doğalgaz kaçağı. elektrik tesisatı.2. 62 .1. Ateşçi takımlarının tamam olup olmadığını ve kazan üzerinde bulunan teferruatın faaliyete hazır olup olmadığı kontrol edilmelidir. Tesisatın suyu tamamlanmalıdır.2. 2. Dolaşım pompasını çeviren elektrik motoruna ait sigortalar kontrol edilmelidir 4.1: Alarm cihazı bağlantı şeması 4. Geçerli işletme talimatları. Haftalık-Aylık-Yıllık Bakımlar Doğalgazlı kazanlarda her bölgenin ana yetkili doğalgaz dağıtım müdürlüklerinin talimatları alınmalı buna göre kazan çalıştırılmalıdır. 5. Havalandırma menfezleri kapatılmamalıdır. Kazandan bacaya olan kısımla baca kontrol edilmelidir. alarm tesisatı ve doğal gaz tesisatında bir problemin olup olmadığı kontrol ettirilmelidir. Mevsim Başında Yapılacak Bakımlar 1. Mahalli gaz dairesinin belirlediği alt üst havalandırma sağlanmalıdır.

iç ortam sıcaklığı 20°C den yukarı olmayacak şekilde yakın. Kapalı genleşme deposu hava basıncını. 3. renkli sıvının içine daldığı kovanı sıvı yağ 6. Eksikse ilave ederek suyun basıncını ayarlayınız. Kazan dairesinde brülörün yanma havasının akışına engel şeyleri ortadan kaldırınız 9. Kalorifer kazanının genleşme tankına ve emniyet ventili bağlantısında kesinlikle hiçbir akış kesici vana olmamalıdır. 23. 12. Kazan durum boruları tamamen temizlenir. 63 . 22. doldurun. Ancak bunlar örnek olarak verilmiş olup yaklaşık değer olup yetkili servislerce ayarlanmalıdır. Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları yetkili servise 25. Kazan termostatı vasıtasıyla suyun sıcaklığı dış sıcaklığa göre ayarlanmalı ve kontrol edilmelidir. Kapalı genleşme deposu basıncını eksikse portatif hava kompresörü ile ayarlayınız. Dış hava sıcaklığının 15°C altında olması durumunda. brülör düğmesi açık duruma getirilmeli. Gaz kokusu hissettiğinizde sistemi durdurup. 2. Çalışıp çalışmadığı uygun basınçlarda açıp açmadığı yetkili servis ve yetkili kullanıcılarla devamlı kontrol edilmelidir. 21. 27. Kazan çalışmaz iken su soğuk iken işletme basıncının yaklaşık 5 mss fazla olarak ayarlanabilir. Arıza durumunda ilgili brülör firmasının el kitapçığındaki arıza prosedürleri yerine getirilmelidir 18. Uygun yangın tüpü bulundurunuz.5 bar. 20. 19. Fotoseli ve brülörü her hafta kuru ve temiz bir bez ile siliniz. Kazan işletmesini sıcaklık cetveline göre yapın. Emniyet ventili hem kazanın üzerinde hem de vana görmeyen başka bir yerde(genleşme tankı bağlantısı v. gibi) iki adet yedekli olmalıdır. Ark yapabilecek elektrik tesisatını exproof olacak şekilde yenileyin.3. Genleşme deposunun çürüyüp çürümediği gözden geçirilir. 3. Brülörü çalıştırmak için ana tablo şalteri açılmalı. Bu termostat azami sıcaklık kontrolü limit termostatı olarak çalıştırılacaktır 15. 11.1. 5. 8. Gaz basınç regülâtörünün ayarını kontrol edin.2. Kazan içindeki ateş artıkları dışarı çekilir. ana gaz vanasını kapatıp yöneticiye haber verip gaz ölçüm servisini çağırınız. vanası açılmalı ve dolaşım pompaları çalıştırılmalıdır 17.. 24. 13. Kazana giren ve çıkan devreler üzerindeki vanalar açık bulundurulmalıdır. Tesisat pompalarının bakımları yapılır. Ateşleme ve iyonizasyon elektrotlarının pozisyonunu kontrol edin.b. Üç katlı bir binada yaklaşık 20+5=25 mss yani 2. Selonoid vanalarda gaz kaçağını kontrol ediniz. Kazan termometresinin sağlamlığını kontrol edin. dolaşım pompa basıncı (metre ss) ilave edilerek bulunur 4. çatı havalık tüpü ile kazan dairesi döşemesi arasındaki yüksekliğe (metre). 4. gaz 16. Gaz detektörünün çalıştığını kontrol ettiriniz. Mevsim sonunda yapılması gereken hazırlıklar 1. 10. (ısı iletimi daha doğru ölçülür) 7. Hava ve gaz proses tatlarının ayarlarını kontrol edin. 4. Kazan sıcakken su ilavesi yapmayınız. 5. Kazan izole saçlarında ve kazanda tamire muhtaç kısımlar varsa giderilir ve bakımları yapılır.Basınç fazla ise supaptan ayarlayınız. 2. yaptırılmalıdır 26. mümkünse gaz tesisatına dayanımlı elektrik sistemi kurdurunuz. 14. Kazan dairesinin duvar ve döşemesinin ıslanmasına engel olunuz. Gaz filtresini ve hava fanını temizleyip test ediniz. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini hidrometreden kontrol ediniz. 28.

Doğalgaz yakan cihazlarda en uygun yanma değerinin anlaşılabilmesi ne yazık ki gözle yapılan ayarlarla mümkün değildir. Bu ölçüm ile yanma verimliliği en uygun ve ideal şekilde ayarlanabilmekte. kısa ve mor renkli alev ise yakıtın tam anlamı ile yakılamamasını ifade eder. hava/oksijen fazlalığının en düşük seviyeye çekilerek. ancak Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü sayesinde anlaşılabilmektedir. bina. fabrika. Bu da yanma veriminin kötü olduğunun. Resim 4. yakılan doğalgazdan istenilen enerji tam anlamıyla elde edilebilmektedir. Diğer bir konu eğer hava klapeleri gereğinden fazla açılırsa. yani yanmanın olduğu yanma odasına gereğinden fazla hava/oksijen girişi sağlanırsa bu defa da açığa karbonmonoksit çıkartılmış olur. yanma tam olarak gerçekleşemeyeceği için ortaya yüksek miktarlarda karbonmonoksit çıkar. 64 . Buda enerji kaybını minimuma indirmek demektir. Tüketici dostlarımız mesken. TC Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde tanımlanmıştır. Bu şekilde meydana gelen yanmada gözleri yaşartan ve genzi yakan bir gaz oluşumu meydana gelir ve bu oluşan gaz insan sağlığını tehdit ettiği gibi doğalgazın yanmadan kazan bacasından atmosfere atılması demektir. diğer bir deyişle fakir yanmayı. Gözle yapılan ayarla kazan içerisinde oluşan alevin rengine bakılarak yaklaşık bir ayar yapılabilir. atölye fırın vb. Şayet yanmanın gerçekleştiği ortama az miktarda oksijen girerse. Bu şekilde yapılan ayarlamada mavi alev rengi tam değerler bilinmemek kaydıyla uygun yanmaya yakın bir yanışı. Emisyon değerlerinin sınırı. ısı kaybının en düşük seviyede tutulması ile sağlanır. uygun ve ideal yanma için maksimum ve minimum değerler arasındaki bu dengenin sağlanabilmesi. Yani teorik olarak yanmanın oluştuğu ortamdaki doğalgaz tam anlamıyla yanmamış olacaktır. Fakat ortama verilen fazla hava sebebiyle ısıtma sisteminde soğuma meydana gelecek. Yalıtımlar kontrol edilir. En yüksek yanma verimi. CO2.2: Baca gazı ölçüm cihazı Kazan içerisinde tam. Buna da zengin yanma denmektedir. Yıllık Baca Gazı Analizleri Ve Baca Bakımları Baca Gazı Analizi ve Emisyon Ölçümü doğalgaz yakan cihazlarda doğalgazın yakma standart ve normlarına uygun şekilde yanıp yanmadığının elektronik ölçüm cihazıyla ölçülmesidir. Baca Gazı Analizi ve Emisyon ölçümü ile O2.6. Birincisi yakıt ayarı. baca sıcaklığı ve yanma verimliliği gibi değişkenler ölçülerek sistemin maksimum yanma verimi ile minimum verim kaybı kontrol altına alınır. Bozulan yerler yenilenir. yani doğalgazdan elde etmek istediğimiz enerjiyi elde edemediğimizi ve yakıtın yakılamadan bacadan sokağa atıldığının bir göstergesidir. Yanmanın gerçekleştiği sistemde hava ayarı dengeli bir şekilde ayarlanarak doğalgazın yanması için gerekli olan havanın en uygun şekilde ayarlanması gerekir. kazan içerisinde yakıtın en ideal şekilde yanma işlemi gerçekleştirilir. portakal rengi alev eksik yanmayı ve karbonmonoksit oluşumunu. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör vardır. Bu iki ayarın sürekli olarak maksimum ve minimum değerler arasında dengesi sağlanarak. ikincisi de hava ayarıdır. 4. tüm tesislerde çevre bilinciyle hareket ederek bu limitleri göz önünde bulundurmalı ve kullanmakta oldukları ısıtma sistemlerinin emisyonlarını kontrol altında tutmaları gerekmektedir.4. CO.2. bu şekilde oluşan bu dengesiz yanma sebebiyle yine enerji kaybı ortaya çıkacaktır.

Unutulmamalıdır

ki…!

Enerji zor kazanılır, bilinçsiz kullanımlar sebebiyle de kolay kaybedilir. Enerjiyi bilinçli ve tasarruflu kullanmak ülke bütçesine katkı sağlayarak ekonomimizin düzelmesine yardımcı olmasının yanında, geleceğimiz olan çocuklarımıza bırakacağımız büyük bir mirastır. 4.2.4.1. Baca gazı emisyon değerleri Baca gazı emisyon değerleri Tablo-8‘de verilen değerlerde olmalıdır. PALGAZ’ın gaz verme işlemini takiben cihazlara ait baca gazı emisyon ölçüm değerleri ilgili tesisat kontrol şefliklerine teslim edilmelidir.

YAKIT

BACAGAZI DEĞERLERİ O2 % % % %

MİN. 1 9,5 4 92 1,05

MAX. 4,5 11,5 8 96 (1,2 - 1,25)

DOĞALGAZ

CO2 Yanma Kaybı Yanma Verimi

Hava Fazlalığı

Tablo 4.1: Baca gazı emisyon değerleri

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın altında olan tesislerde (% 3 O2) CO 100 mg/m³ (Karbonmonoks 80 ppm it) miktarı 0,008 % NOX Herhangi bir sınırlama (Azot Oksitleri) yoktur. miktarı SOX 100 mg/m³ (Kükürt 34 ppm Oksitleri) 0,034 % miktarı Aldehit (Formaldehit 20 mg/m³ olarak, HCHO miktarı)

Yakma Isıl Gücü 100 MW'ın üstünde olan tesislerde (% 3 O2) 100 mg/m³ 80 ppm 0,008 % 500 mg/m³ 243 ppm 0,024 % 60 mg/m³ 21 ppm 0,0021 % Herhangi bir sınırlama yoktur.

Tablo 4.2: Kirletici parametreler ve sınır değerleri

65

Resim 4.3: Baca gazı emisyon cihazı üstten görünüş

Resim 4.4: Baca gazı emisyon cihazı ve probu

4.3. Yetkili Ateşçinin Görev Ve Sorumlulukları
4.3.1. Ateşçinin tanımı
Kalorifer kazanlarını, işletme kurallarına göre, güvenlik önlemlerini alarak çalıştıran, basit bakım ve onarımını yapan kişidir.

4.3.2. Ateşçinin görevleri
1. Kazanları kurallarına göre önlemlerini alarak çalıştırır, 2. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol, bakım ve basit onarımlarını yapar, 3. Kazan dairesinin düzenini ve temizliğini sağlar, 4. Kazanın ve kullanılan araçların günlük temizliğini ve bakımını yapar, 5. Çalışma yerinin düzen ve disiplinine uyar, 6. Mesleki gelişmeleri izler.

4.3.3. Ateşçinin sorumlulukları
1. 2. 3. 4. 5. 6. Yöneticinin talimatı doğrultusunda konutun kaloriferini zamanında yakmak ısıyı ayarlamak ve söndürmek, Hidrofor ve benzeri araçları çalıştırmak, Çalıştığı bölgenin ortak yerlerini ve tesislerini temiz bulundurmak, demirbaşlarını, araç ve gereçlerini, düzenli, bakımlı ve işler şekilde tutmak, Kendisine ayrılan konutu başka amaçlarla kullanmamak, konutu korumak, kendisi veya ailesinden birisinin konuta vereceği zarar ve hasarları karşılamak, Yöneticinin talimatı çerçevesinde konutun güvenliğini sağlayıcı önlemlere yardımcı olmak, Verilen eğitimlere uygun davranmak ve koruyucu malzemeyi kullanmak,

4.4. Doğal Gazlı Kazan Dairelerinin Temizlenmesi ve Talimatlar
1-Periyodik kontrolleri zamanında yaptırınız. 2-Yaz aylarında sirkülasyon pompalarını ayda 5 dakika çalıştırınız. 3-Havalandırma menfezlerinin önünü açık bırakınız. 4-Brülörü kesinlikle ıslatmayınız. 5- Elektrik tesisatının güvenlik kurallarına tam uyumlu olması gerekir. Sürekli kontrol ediniz.

66

6- Sistemin yıllık bakımını yetkili servise mutlaka yaptırınız, bu servis aşağıdaki bölümlerin bakımını içermelidir; a-Kazan b-Brülör c-Baca d-Ekopanel e-Kollektör sistemi ve pompalar f- Servisinizden mutlaka baca gazı analizini isteyiniz.

KAZAN DAİRESİ İŞLETME TALİMATI
SİSTEMİN İLK ÇALIŞTIRLMASI 1- Sistemde doğalgaz olup olmadığı sayaç gurubundaki elektronik sayaç göstergesinden kontrol edilir. 2- Sistemdeki doğalgaz basıncı manometreden kontrol edilir(eksiklik belediye ile irtibata geçilerek giderilir) 3- Doğalgaz brülörü elektrik panosundaki şalter kontrol edilerek açık pozisyona getirilir. 4- Doğalgaz brülörü üzerindeki elektrik açma kapama düğmesi kontrol edilerek açık pozisyona getirilir 5- Sistemdeki su basınç seviyesi kontrol edilir. Eksiklik varsa tamamlanır. 6- Sistemdeki mevcut zon pompaları (1 adetleri) çalışır duruma getirilir 7- Pompa grubundaki bay-pass vanaları hariç diğer vanalar açık konuma getirilir. 8- Bütün sistem gezilerek sistemdeki hava dışarı atılır. Sistemin yalnız su ile dolu ve yeterli basınçta olması sağlanır 9- Isı merkezi temiz tertipli, aydınlık ve havadar duruma getirilir. SİSTEMİN İŞLETİLMESİ Günlük Bakımı ve Kontroller: 1Sistem otomatik kontrollü olduğunda sistem ayarları ile oynanmamalıdır. Eğer ayar değişikliliği gerekiyorsa bu değişiklik mutlaka yetkili servis tarafından yapılmalıdır. 2Sistemdeki su basıncı seviyesi kontrol edilmelidir 3Sistem merkezi gece ve gündüz mutlaka aydınlık olmalıdır 4Sistem merkezi taze hava giriş ve egzoz havası atış ağızlarının açık olup olmadığı kontrol edilir. Açık konumda olmaları sağlanır 5Sistemdeki doğalgaz miktarı kontrol edilir(miktar haftada bir yetkililere iletilir) 6Sistemdeki doğalgaz basıncı kontrol edilir (basınçtaki düşüklük yetkililere acil iletilir) 7Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir (arıza durumu acilen yetkililere iletilir) 8Sistemdeki mevcut pompalar ; ayda bir çalışan pompa durdurulur diğeri çalışır duruma getirilir 1-2 saat kadar çalıştırılır daha sonra tekrar önceki çalışan pompalar devreye alınır. 9Varsa sistemdeki mevcut üç yollu karıştırma vanalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilir

67

Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından ısıtma kazanlarının bakımı yaptırılır 3.Kapalı genleşme tankları basınç göstergelerinin çalışıp çalışmadığı kontrol edilir 6.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından varsa üç yollu motorlu karıştırma vanalarının bakımı yapılır 4.Doğalgaz sayaç grubunda mekanik sayacın yağ kontrolü görevlilerce yapılmalıdır 7.Görevlilerce pislik tutucularının bakım ve temizliği yapılmalıdır 6. açma ile kapama araçlarının genel temizliği yapılmalıdır Yıllık Bakım ve Kontroller : 1.5: Kazan dairesi kumanda panosu Aylık Bakım ve Kontroller : 1.Tam geçişli küresel vanalar açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından sirkülasyon pompalarının bakımı yaptırılır 68 .Sistem atmosfere kapalı ise kapalı genleşme tankları emniyet ventilleri açıp kapatılarak çalışma devamlılığı sağlanmalıdır 5.Isıtma kazanlarının.Sistemdeki mevcut zon pompalarının çalışanları durdurulur.Doğalgaz brülörü temizliği ve yanma kontrolü yapılmalıdır 3. makinelerin. çalışmayanları çalıştırılır 2.10- Sistem merkezinin temizliği havalandırılması sistem durgun vaziyete geçtiğinde yapılmalıdır Resim 4.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından brülör bakımı yaptırılır 2.Isı merkezi görevlisi önderliğinde yetkililerin bilgisinde yetkili servis tarafından otomatik kontrol paneli ve elektrik tesisatı bakımı yaptırılır 5.

ŞALTERİ AÇIKSA KAPATILMAMALI. BÜTÜN ALEVLER HEMEN SÖNDÜRÜLMELİDİR. 1. ORTAMLARA AÇIK ALEVLE GİRİLMEMELİDİR. SÖNDÜRÜLMELİDİR. KAPALIYSA AÇILMAMALIDIR. GAZ SAYACINDAN ÖNCEKİ KÜRESEL VANA VEYA GİRİŞTEKİ ANA KAPATMA VANASI HEMEN KAPATILMALIDIR. DOĞAL GAZLI KAZAN DAİRELERİNDE TEHLİKE ANINDA YAPILMASI GEREKENLER DOĞALGAZDAN DOĞABİLECEK EN ÖNEMLİ TEHLİKE GAZ KAÇAĞIDIR. ELEKTRİK DÜĞMESİ. GAZ KOKUSU OLAN ODALARA. ORTAM HAVALANDIRILMALIDIR. HİÇBİR ELEKTRİK FİŞİ PRİZDEN ÇEKİLMEMELİDİR.4. BÜTÜN KAPI VE PENCERELER AÇILMALI. İÇİLİYORSA HEMEN 69 . 2. 4. HİÇBİR KİBRİT VEYA ÇAKMAK ÇAKILMAMALIDIR. SİGARA İÇİLMEMELİDİR. 5. 7.5. 3. İLGİLİ GAZ DAĞITIM ŞİRKETİ GAZ KAÇAĞI OLMAYAN BİR MAHALDEN (ÖRNEĞİN KOMŞUDAN) 187 NO’LU TELEFON ARANARAK BİLDİRİLMELİDİR. 8. BÜTÜN GAZ ARMATÜRLERİ KAPATILMALIDIR. 10. GAZ KAÇAĞI KOKUDAN HEMEN ANLAŞILABİLİR. 6. GAZ KAÇAĞI OLMASI HALİNDE HEMEN AŞAĞIDAKİ ÖNLEMLERİ ALINIZ. 11. HİÇBİR ELEKTRİK ZİLİ KULLANILMAMALIDIR. 9.

10. Brülör ve emniyet aygıtlarının servis bakımını yaptırınız. 4. 70 .Yangın ve emniyet tedbirlerini almak. ve bakım talimatlarını Kazan dairesini çamaşır suyu v.Kazanlara periyodik bakmak ve temizlik 3. Denetim ve kontrol elemanlarının tam ölçüm yapıp yapmadığına bakınız. 8.Yangınla mücadele donanımlarını kullanmak 9. Sistemi ve ısıtıcıları kontrol ediniz kaçak varsa tamir ediniz. Kazan dairesini temiz tutunuz.İşletme yerleştirmek.Dolaşım bakmak. 7.Merkezi sistemin ve ısıtıcıları kontrol etmek 6. 2. Yangın söndürücülerin kullanımını gözden geçiriniz. Kapalı genleşmenin basıncını kontrol ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ-4 Aşağıda verilen işlemleri öğretmeniniz ve yetkililerle doğal gaz yakan kazan dairesinde uygulayınız.Genleşme depolarına bakmak. pompalarına periyodik Pompayı çalıştırınız. Kazanın genel bakımını yapınız.Denetim ve kontrol elemanlarını kontrol etmek. 5.Mevsim başında yapılacak işlemler ve hazırlık.b temizleyiciyle temizleyiniz.Kazan dairesini genel temizlemek. sıkışma varsa ön kapağı açanız ve gevşetiniz. Kazan dairesinde kesinlikle yanıcı madde bulundurmayınız. İşlem Basamakları Öneriler 1. Talimatları kontrol ediniz okunmayanları yenileyiniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME-4 A... Dolaşım pompasının elle kolayca …………………………… muayene edilmelidir 9. bakım ve …………………………..oranında karıştığında patlama özelliğine sahiptir.yaptırılmalıdır 10. 1.bulunmamalıdır. Her cihaz için V otomat …………………. 2.konulmalıdır. ayarıdır. kontrol edilmelidir 8. telefon aranarak bildirilmelidir. ikincisi de ………………………. 1. Yanlış cevap verdiğiniz yada cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz ! 71 .. Kazana ve tesisata basılacak su içinde tortu. ayarı. Doğalgaz hava ile ………………. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen cümleleri size uygun sözcüklerle tamamlayınız. pislik ve istenmeyen ……………. birincisi ………………………. Kazan ve brülör sistemlerinde en uygun ve ideal yanmayı sağlayacak iki temel faktör.. Kazanı yakmadan önce tesisatın su seviyesini ………………. bir mahalden (örneğin komşudan) 6. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Kazanın ve tesisatın gerekli kontrol. İlgili gaz dağıtım şirketi gaz kaçağı olmayan ……………………. 3. yapar 7. Gaz sayacından önceki küresel vana veya girişteki ……………………vanası hemen kapatılmalıdır.Brülör yılda bir kez ehil bir teknisyene kontrol ettirilip gerekli bakım ve ayarları ……………………………. 2..

MODÜL DE ĞERLEND İRME MODÜL DE ĞERLEND İRME 1. 2. Doğal gazlı sıcak sulu dökme demir kazanın parçalarını yazınız. Türbinli sayaç bağlantısının elemanlarını yazınız 72 .

73 .3. Verilen brülörün elemanlarını yazınız.

Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Sizi kutlarız. Kendinizi başarılı buluyorsanız modülü bitirdiniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME Bitirdiğiniz faaliyet sonunda aşağıdaki performans testini doldurunuz.! Evet Hayır 74 . Hayır olarak işaretlediğiniz konuları öğretmeniniz ile tekrar çalışınız KONTROL LİSTESİ GÖZLEMLENECEK DAVRANIŞLAR İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi? Doğal gazın tanımını yapbildiniz mi? Doğal gazın kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Doğal gaz kazanlarını tanıdınız mı? Kazan dairelerinin doğal gaza dönüşümlerini öğrendiniz mi? Doğal gazlı kazan dairesinin havalandırmasını öğrendiniz mi? Sayaç yerlerini seçtiniz mi?? Sayaçları korumayı biliyormusunuz? Doğal gaz tesisatının bölümlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerini öğrendiniz mi? Doğal gaz brülörlerinin donanımlarını sayabildiniz mi? Doğal gazı yakarken emniyet tedbirlerini aldınız mı? Doğal gaz kazanlarının periyodik bakımlarını yaptınız mı? Görev ve sorumluluklarınızı öğrendiniz mi? Talimatları biliyor musunuz? Tehlike anında neler yapacağınızı sayabildiniz mi? Bakım ve onarım yaparken elektrik ve gazı kestiniz mi? Takım ve malzemelerinizin temizliğini yaptınız mı? Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.

Ön Kapak Yalıtımı 7. Ayaklar 11. Gözetleme Camı 9. Alev Geri Dönüşümlü Yanma Odası 2.CEVAP ANAHTARI SORU 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 CEVAP A B C D A B C D A B FAALİYET. Açılabilir Kapak 6.CEVAP ANAHTARLARI FAALİYET–1. Gaz / Sıvı Yakıt Brülörü 3 1 9 4 7 5 6 2 8 11 10 75 . Üçüncü Geçiş Duman Boruları 4.2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 B C D A 5 6 7 8 B C D A 1. Kazan Gövdesi 5. Kazan Kaset Sacları 8. Gövde Yalıtımı 10. İkinci Geçiş Duman Boruları 3.

Küresel vana (TS EN 331) Kompansatör (TS 10880) Test nipeli Gaz filtresi (TS 10276. 7. 4. 11. DIN 3386) Manometre (musluklu) (TS 827) Gaz basınç regülatörü (TS EN 88.4. gaz basınç) (TS EN 1854) Selenoid valf (TS EN 161) Brülör (TS 11392-11393) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D D Y D Y D D Y D FAALİYET.FAALİYET.3. 9. TS 10624) Relief valf (DIN 3381)(Regülatör ani kapamalı ise) Tahliye hattı (vent) Presostat (Min. 6. 8. 5. 3. 10. 2.CEVAP ANAHTARI Üflemeli brülör gaz yolu bağlantı elemanları 1.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 %5-15 Sigortalar Katı partiküller Ana kapatma 187 nu’lu 6 7 8 9 10 Basit onarımlarını Hidrometreden Dönüp dönmediği Yetkili servise Yakıt hava 76 .

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 77 .

Ankara KUMRAL Sabri.akkaya.tr İnternet Kaynakları 78 .İ.fentek. İstanbul-Eylül-1987.E.gpd.ampyazilim.tr http://ari.com.sınıf.tr www. Bina Enerji yöneticileri eğitimi notları (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) ALARKO Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı ALARKO Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı Demirdöküm Doğal Gazlı Kat Kalorifer Kazanları Bakım ve Onarım Kitabı Isısan Doğal gaz Brülörleri Bakım ve Onarım Kitabı www. MEB Yayınları Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları No:84. T. DEVLET BAKANLIĞI BAŞBAKANLIK Basımevi. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-02. E.com.com.com.tr www.com.anadoluisi. Demirdöküm Isı Danışma Merkezi Yayınları-05.tr www. Yapı Meslek ve İnşaat Teknik Lisesi.İ. YILDIRIM Kenan. İstanbul-Eylül-1987. Kalorifer Ateşçiliği.cankaya.tr www.1997 SEVİNÇ Cemil.com. Ders Notları ve Modül Çalışmaları. ISISAN Çalışmaları No:153.MEB Yayınları SIDAL Cavit. Kalorifer Tesisatı. Ankara.tr www.1989.pakkens.C.com www.tr www. Sıhhi Tesisat Bölümü Meslek Teknolojisi-Ш.baymak. Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10.tr www.com. Yayın no:43. MEB Devlet Kitapları. 2003. KÜÇÜKÇALI Rüknettin.com www. İstanbul1989 Merkezi Isıtma Sistemleri ve Boru Donanımının Tasarımı. Nisan.aknur.tr www. Ankara 2006.net www.KAYNAKÇA ERDEM Ömer.edu. MEGEP Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme bölümü modülleri. Kalorifer Tesisatları.com. Ankara. TMMOB Yayınları.intervalf.kar-el.com.buhara. Sıhhi Tesisat Meslek Resmi-Cilt П.burakmuhendislik.

com.tr www.com.edu.Ş. Yetsan Yapı Elemanları Tic.Ve Tic.T.San.tef.Ş. www.susler. Göksan Güenş Ener. Tek Isı Dağ. Ltd.demirdöküm.baymak.Ş. com. A.erensan.NA Doğsan Isı San.tr www. Viessmann Isı Tek. M.Tic.tr www. Tic. A.Ltd. Lti.ferroli.net www. Isıtma Ve Soğ. Sesinoks Paslanmaz Mam.com.tr www. Eraslanlar I.tr www.Şti. tr www.alfa kazan com.sesinoks. www.tr www. System. Vaillant Isı San. A. Ve San.com.com.gemak.Şti. Tic.Ş.vaillant. A. San Ve Tic.tekisi. Ferroli Isıt.tr 79 .marmara. Immergas Isısan Isıtma Ve Klima San.com. tr.com. Gemak Mak.S.tr www. Şti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful