P. 1
BİLİM ŞENLİĞİ PROJELERİ HAZIRLAMA REHBERİ

BİLİM ŞENLİĞİ PROJELERİ HAZIRLAMA REHBERİ

4.0

|Views: 6,436|Likes:
Yayınlayan: hulyakar
İlköğretim okullarında bilim şenliği projelerinin hazırlanmasıyla ilgili bir doküman
İlköğretim okullarında bilim şenliği projelerinin hazırlanmasıyla ilgili bir doküman

More info:

Published by: hulyakar on Sep 05, 2009
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/11/2014

pdf

text

original

BİLİM ŞENLİĞİ PROJELERİ HAZIRLAMA REHBERİ Hazırlayan Hülya Karıncaoğlu, Emekli Çorlu Atakent İlköğretim Okulu Fen Bilgisi

Öğretmeni (Kaynak: school.discovery.com) Bilim şenliği için bir proje hazırlamak istiyorsunuz. Çalışmanız, okulunuzdaki bilim şenliğine katılabileceği gibi diğer benzeri yerlere de katılabilir. Bir katılımcı olarak yaptığınız işi gösterecek, belkide bir ödül alacak ve diğer katılımcıların bilimsel çalışmalarını gözleyerek bilim hakkında daha çok şey öğreneceksiniz. Bir bilim projesi, sizin cevaplarını aradığınız bir gizemdir. Bilim projeleri, sizin araştırmacı özelliklerinizi deneyip teşhir edebilmeniz için olanak yaratır. Bununla da kalmaz, kim, ne, ne zaman, nerede, nasıl ve neden gibi sorular sorarak yaratıcı tasarım yöntemleri geliştirmenizi sağlar. Bu kitap, size bilim projesi hazırlamanız için rehberlik ve fikir sunacaktır. Cevapları bulmak sizin göreviniz olacaktır. Bu kitap bilim şenliklerinde başarılı olmak için önemli olan noktaları kapsamaktadır. Aşağıda bilim projeleri için gerekli olan bilgi ve aşamalar anlatılmaktadır. 1. Bilimsel yöntem Proje için araştırma yapmak, problemi net olarak ortaya koymak, çözümle ilgili sav ileri sürmek, deneyler yapmak, sonuca varmak. 2. Konu araştırmaları Proje türleri, işlem basamakları, araştırma devresi, proje konusu seçimi. 3. Proje araştırmaları Birincil derecedeki araştırmalar, ikinci derecedeki araştırmalar. 4. Bir proje örneği Projenize başlamak, deneyin iş ve işlem basamakları, deneyin sonuçları, deneyinizin sonuçlarının açıklanması. 5. Proje raporu Başlık sayfası, içindekiler sayfası, özet, giriş, deney ve veriler,sonuçlar, kaynaklar, bilgilendirmeler. 6. Gösterge Yardımcı ip uçları, yapılması yararlı olanlar, yapılmaması gerekenler, güvenlik. 7. Sunum ve geliştirme Projenizin değerlendirilmesi, şenlikteki davranışlar.

1

1

BİLİMSEL YÖNTEM

Bir bilim projesi, bilimsel yöntem kullanılarak, belirli bir soruya cevap aranmasıdır. Projenize başlamadan önce, bilimsel yöntemin anlaşılması gerekmektedir. Bu bölümde bilimsel yöntemin anlaşılması için bazı örnekler verilecektir. Bilim adamları, sorulara cevap bulabilmek içim bilimsel yöntemi bir araç olarak kullanırlar. Bir problemin muhtemel çözümlerini düşünmek yoluyla, teker teker her olasılığı deneyerek, en iyi sonucu bulmayı amaçlar. Bilimsel yöntemin çeşitli basamakları bulunmaktadır. Bunlar aşağıdadır. 1. 2. 3. 4. 5. Proje için araştırma yapmak Problemi net olarak ortaya koymak Çözümle ilgili sav ileri sürmek Proje ile ilgili deneyler yapmak Proje ile ilgili sonuca varmak

1.1

Proje için araştırma yapmak

Kendi tecrübelerinizi, bilgi kaynaklarını ve deneyleri kullanmak yoluyla, çeşitli bilgiler toplamalısınız. Araştırmaya ilk olarak proje konusu bulmak için başlamalısınız. Buna konu araştırması denilmektedir. Örnek: Ekmek dilimleri üzerinde oluşan renk değişikliklerinin, ne oldukları ve oraya nasıl geldikleri. Konunuz mantarların üremesi olacaktır. UYARI: Bu tür mantar oluşumlarına karşı alerjiniz varsa, bu konu size göre değildir. Daha güvenli başka bir konu seçiniz. Bir konuyu seçtikten sonra, proje araştırmasına başlayabilirsiniz. Bu araştırma, size konuyu anlamanıza, tez oluşturmanıza ve tezinizi doğrulayacak deney hazırlamanıza yardımcı olacaktır. Yukarıdaki örnekte konu edilen proje için, bir parça ekmeğin bir ekmek saklama kabında uzun süre bekletilmesi gerekecektir. Bu deneyin sonucu ve araştırmanız, problemin tanınmasına ve bir sonraki adımda yapılacaklar için size yol gösterici olacaktır.    Kitap, dergi, gazete gibi basılı başvuru kaynaklarıyla, bilgisayar, İnternet gibi elektronik kaynaklardan bolca yararlanınız. Profesyonel çalışanlardan, mühendislerden bilim adamlarından, doktor ve veterinerlerden bilgi toplayınız. Konunuzla ilgili başkalarının yapmış olduğu deneyleri sizde tekrarlayınız.

1.2

Problemi net olarak ortaya koymak

Problem, çözülmesi gereken bilimsel sorudur. Problem en iyi şekilde, açık uçlu, yani evet veya hayır ile cevaplanamayacak tarzda sorularak ifade edilmelidir. Örnek, “Işık, ekmeğin üzerindeki küf oluşumuna nasıl etki eder?  Problemin sınırlarını belirleyiniz. Örnek soru, küfün bir yaşam süresi içinde geçirdiği evreler idi. Küf olarak ekmek küfü alınmış ve etki olarak ışık

2

seçilmişti. Işığın küfler üzerindeki etkisi şeklindeki bir soru için pek çok küf çeşidi ve pek çok yaşam süreci söz konusu olacaktır. Deneylerle çözülebilecek türde bir problem seçiniz. Örnek, “Küf nedir?” sorusunun cevabı sözlüklerden ve ansiklopedilerden bulunabilir. Fakat, “Oda sıcaklığında ekmek küfünün gelişme hızı nedir?” sorusunun cevabı deneylerle bulunabilir.

1.3

Çözümle ilgili sav (tez, hipotez) ileri sürmek

Bir problemin çözümü için ileri sürülen fikre sav denir ve bilgi ve araştırmaya dayanır. Sav, tek bir cümleden ibaret olup başarılı bir projenin temel özelliğidir. Tüm proje araştırmalarınızda, bir problemi ifade etme ve bir sav ileri sürme çabası yanında, proje için deney tasarlanması da gerekmektedir. Proje deneyleriniz, öne sürdüğünüz savın test edilmesi için gerçekleştirilecektir. Sav, iki faktörün birbirleriyle olan yakın ilişkilerini ileri sürmektedir. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi, ışık ve ekmek küfü arasındaki ilişki aşağıdaki örnek savda ilişkilendirilerek verilmiştir. “Ekmekte küfün oluşması için ışığa ihtiyaç olmadığına inanıyorum.” Çünkü;  Klorofilli bitkiler yaşamak için ışığa ihtiyaç duyarlar. Küflerin klorofili yoktur.  Deneyim sırasında ekmeği karanlık saklama kabı içinde ışıksız bir ortamda bıraktım.    Gerçekleri, savınızı desteklemesi için geçmiş tecrübe ve gözlemlerinize dayanarak ifade ediniz. Proje deneyinize başlamadan önce, savınızı yazıya geçiriniz. Deney sonuçları savınızı desteklemese bile, savınızı değiştirmeyiniz. Eğer zaman yeterli ise, deneyinizi sizi destekleyecek şekilde, yeniden yapınız veya deneyi yeniden tasarlayınız.

1.4

Proje ile ilgili deneyler yapmak

Proje deneyleri savınızın doğruluğunu test etmek için gereklidir. Deneyin sonuçlarına etki eden faktörlere değişkenler adı verilir. Deneylerinizde birbirinden farklı 3 türlü değişken vardır. Bağımsız değişkenler, bağımlı değişkenler ve kontrollü değişkenler. Bağımsız değişkenler sizin bilerek değiştirdiğiniz değişkenlerdir. Bağımlı değişkenler, bağımsız değişkenlerdeki değişikliklere göre gözlediğimiz değişkenlerdir. Diğer değişkenlere ise, kontrollü değişkenler denir. Örnekteki problem, ışığın, ekmek küfünün üremesi üzerindeki etkisi ile ilgilidir. Deneydeki bağımsız değişken ışıktır. Bağımlı değişken ise küfün oluşumudur. Bağımlı değişken, yani küf oluşumundaki değişikliği ölçmek için bağımsız değişken kontrol altında tutulmalıdır. Deney, bu değişken değiştirilmek suretiyle, diğer şartlar 3

aynı bırakılarak kontrol edilir. Diğer değişmeyen şartlara ise, kontrollü değişkenler denir. Ekmek saklama kabının aynı tip ve büyüklükte olması, içine konulan ekmek miktarı, kapların ışık almaması gibi değişkenler kontrollü değişkenlerdir. Son kararımızı vermeden önce, deneyle, ışıklı ortamda küf oluşumu gözlenmelidir. Aynı miktar ekmek, aynı ölçüdeki saklama kabında, ışıklı ortamda bekletilmelidir. Deney için, çevre şartları, saklama kaplarının bulunduğu yer, sıcaklık ve rutubet gibi diğer tüm değişkenler sabit tutulmalıdır. Bunlar kontrollü değişkenlerdir. Proje deneyinizi tasarlarken, sonuçların ölçülebilmesi için gerekli olan basamakları da sıralamalısınız. Örnek olarak küf büyüklüğünü ölçmek için şeffaf bir kağıt veya plastik üzerine, santimetre kare cinsinden ölçülü bir ölçüm düzeneği hazırlamalısınız. Bunun yardımıyla küf alanının büyüklüğünü kareleri sayarak, santimetre kare cinsinden bulabilirsiniz. Birden fazla deney yaparak, birden fazla kontrol şansı bulabilirsiniz. Her deney için bir kontrol sonucu elde edilecektir.      Bir deneyde yalnız bir bağımsız değişkeniniz bulunsun. Sonuçları doğrulamak adına, deneyinizi birden fazla yapınız. Deney sonuçlarını için ölçüm kontrolü yapınız. Bir deneyde, birden fazla ölçüm kontrolü yapınız. Ölçüm değerlerini düzenleyiniz.

1.5

Proje ile ilgili sonuca varmak

Projenin sonucu, deneyde elde edilen sonuçların bir özeti ve bu sonuçların sav ile olan ilişkisinin ifade edilmesidir. Deney sonuçlarında sava karşı olan sonuçlar da ifade edilmelidir. Eğer mümkünse, sonuç kısmı başka bir testin yapılmasını önererek son bulabilir. Eğer deney sonuçları savınızı desteklemiyorsa:     Savınızı değiştirmeyiniz. Savınızı desteklemeyen deney sonuçlarını, deney dışı bırakmayınız. Savınız ve deney sonuçları arasındaki farkın nedenlerini anlatınız. Sonucu elde edecek başka deney yöntemleri veriniz.

Eğer deney sonuçları savınızı destekliyorsa: “Savımda belirttiğim gibi, ışığın küf oluşumunda gerekli olmadığına inanıyorum. Yaptığım deney bu fikri desteklemektedir. Eğer bu deneyi geliştirmek gerekirse, ışık geçirmeyen alüminyum folyo gibi bir malzeme kullanılabilir.”

4

2

KONU ARAŞTIRMALARI

Günlük tutunuz
Günlüğünüzü tutmak için bir defter edininiz. Bu deftere, konu ve proje için yapacağınız araştırmaları yazınız. Sadece size ait olan araştırmaları değil, fakat ayni zamanda basılmış yayınlar ve diğer kişilerden edindiğiniz bilgileri de kayda alınız. Ayrıca bu deftere şekiller, grafikler, yaptığınız gözlemler ve deneyler için çeşitli notlar yazacaksınız. Her bölüm düzenli ve günün tarihi yazılmış olmalıdır. Düzenli bir günlük tutulması, başlangıçtan sona kadar, projenizle ilgili tüm kayıtların görülmesini sağlar ve proje raporunuzun yazılmasında yardımcı olur. Kayıt aynı zamanda, savınızı doğrulamak için yaptığınız deney ve harcadığınız zaman için bir kanıt olacaktır. Tüm projenizle birlikte günlüğünüzü de sergilemek isteyeceksiniz.

Konunun seçimi
Şurası gerçek ki, siz projenizle pek iyi almak, ödül kazanmak ve bilim hakkında pek çok şey öğrenmek isteyeceksiniz. Bu isteklerinizin hepside mümkün olabilir. Projeniz çok zamanınızı alacağından, ilginizi çekecek bir konu olması önemlidir. İlginizi çekecek bir konu bulduğunuzu düşünüp, daha sonra, konunun ilginizi çekmediğini düşünüyorsanız, konuyu değiştiriniz. İlginizi çekmeyen bir konudan, ilginizi çekemeyen başka bir konuya sürekli değişiklik yapmak akıllıca olmayacaktır. Bununla beraber konunuza iyice sarılın. İlginizde azalma olduğunda bile, sizi heyecanlandıracak yeni bulgularla karşılaşabilirsiniz. Şunu unutmayın ki, bir bilim projesinin amacı, bilim hakkında bir şeyler öğrenmektir. Projeniz başarılı olmak için çok karmaşık olmak zorunda değildir. Günlük yaşamımızda karşılaştığımız, çok temel sorulara cevap verebilecek mükemmel bir proje hazırlayabilirsiniz. Konu seçerken pek çok kolay yol bulunmaktadır. Aşağıda bunlardan bazılarını bulacaksınız.

2.1 Proje türleri
Bilim şenliği için seçilebilecek proje türleri üçe ayrılmaktadır. 1. Araştırma türü projeler Örnekler:   Spor çalışması sonrası kalbin normal çalışmasına dönmesi ne kadar sürer. Bir bobin ve bir mıknatısla üretilebilecek elektrik miktarı ne olabilir.

5

Bir bitkinin nişasta üretebilmesi için gerekli en kısa süre nedir.

2. Bir model veya maket inşa edilerek yapılan projeler Örnekler:    Güneş enerjisi kullanan bir ev yapmak Akvaryumda çevrebilim Yalıtkan malzemeler ve yararları

3. Bilimsel bir kuralın gösterilmesi Örnekler:    Akciğerlerin kapasitesinin ölçülmesi Atomun parçalanmasında yağ damlacığı modeli Elektrikli duman kapanı

Şimdi yukarıdaki fikirlerin bir bilim projesi haline nasıl dönüştürüleceğini düşünüyor olmalısınız. Yukarılarda öğrenmiş olduğunuz, bilimsel yöntemi takip ediniz. Aşağıda, her türden bir örnek seçilerek, bilimsel yöntemin bilim şenliği projeleri için nasıl kullanılacağı gösterilmiştir. 1. Araştırma türü proje için örnek: Spor çalışması sonrası kalbin normal çalışmasına dönmesi ne kadar sürer. Amaç: Projenizde tam olarak neyi göstermek istiyorsunuz? Bir cümle ile yazınız. Örnek: 8. sınıftaki öğrencilerin kalbi, beden eğitiminde, antrenman sonrası ne kadar süre içinde normale gelir? Sav: Bildikleriniz kadarıyla bir cevap bulmaya çalışınız. Savınız olarak en uygun tahmininizi seçiniz. Deneylerinizle, savınızın doğruluğunu bulmaya çalışacaksınız. Örnek sav: 8. sınıftaki bir öğrencinin kalbi, antrenman sonrası normale 5 dakika sonra gelir. İşlem basamakları  Araştırma devresi: Cevabınıza yararlı olacak bilgiyi toplamalısınız. Kitaplar, dergiler, görüşmeler, televizyon gibi kaynakları kullanmalısınız. Uzmanlardan, görüş almaya çalışınız. Spor konusunda çalışan kişilerden ve doktorlardan yardım alabilirsiniz. Deney aşaması: Ortaya koyduğunuz savın, doğruluğu veya yanlışlığını ortaya çıkarma şansı deneyle mümkündür. 8. sınıftan 10-20 arası öğrenci

6

arkadaşınızın, başlangıçtaki nabız sayılarını ölçünüz. 10 dakikalık bir koşu sonrası öğrencilerin nabız atışlarını ölçünüz. Öğrencilerin nabızlarının normal nabız sayısına ne kadar sürede geldiklerini ölçünüz. Sonuçlar: Deneyden çıkan sonuçları listeleyiniz. Bu listeleri grafik haline getirebilirsiniz. Bilgisayardan grafikler için yararlanabilirsiniz. Sonuçlarla ilgili olarak kanılarınızı değil, gerçek verileri kullanmalısınız. Karar: Proje size neyi öğretti? 8. sınıf öğrencilerinin nabızlarının, antrenman sonrası ortalama olarak, ne kadar sürede normale geldiğini öğretti. Deney sonuçları sizin savınızı doğrulamasa bile bir şeyler öğrendiniz.

2. Bir model veya maket inşa edilerek yapılan projelere örnek Güneş enerjisi kullanan bir ev yapmak Amaç: Bir model veya maketi, üzerinde bir şeyi göstermek veya bir soruya cevap verebilmek için nasıl kullandığınızı düşünün. Örnek: Amacınız, güneş enerjisinin bir evde nasıl depolanabileceğini bulmak olsun. Sav: Savınız, bulmaya çalıştığınız fikir olmalıdır. Güneş enerjisini bir evde(.....) şeklinde depolayabiliriz. Test sonucu, amacınıza erişmenizi sağlayacaktır. Örnek: Güneş enerjisi kullanan, gerçek bir evde, ısınma amacıyla kullanılan güneş enerjisi depolama sistemi, size bazı depolama ünitelerini gösterecektir. İşlem basamakları   Araştırma devresi: Güneş enerjisi ile ilgili modelinizi gerçekleştirmek ve öğrenmek için size yararlı olacak bilgiyi toplayınız. Kitapların ve İnternet’in yanında, güneş enerjisi ile ilgili mühendis veya mimarlarla konuşabilirsiniz. Deney aşaması: Savınızın testten geçmesi gerekir. Bir evde güneş enerjisinin depolanabileceğini nasıl kanıtlayacaksınız?

Sonuçlar: Deneyinizden doğru ölçü ve çıktılar almalısınız. Karar: Projenizin önemi nedir? Projeniz ne sonuç çıkartılmasını sağlar. 3. Bilimsel bir kuralın gösterilmesi için örnek Akciğerlerin kapasitesinin ölçülmesi Amaç: Yapacağınız gösteriden zevkle öğrenmeyi arzuladığınız özel konu ile ilgili olarak düşününüz. Mesela, büyük bir akciğer kapasitesine sahip olmanın sporda avantajlı olacağını göstermeyi amaçlayabilirsiniz. Sav: Deneyinizin neyi göstereceğini açıklayınız. Örnek: Büyük akciğer kapasitesine sahip öğrenciler yorulmadan daha çok spor yapabilirler. 7

İşlem basamakları   Araştırma devresi: Akciğerlerin görevi, nasıl çalıştıkları ve spordaki önemleri ile ilgili bilgi toplayınız. İlave olarak kitaplar ve İnternet’ten yararlanınız. Çevrenizdeki doktorlardan ve sağlık kuruluşlarından bilgi alınız. Deney: Savınızı testten geçiriniz. Aynı cüsse ve kiloda öğrenci arkadaşlarınızdan yararlanınız. Akciğer kapasitelerini ölçerek, spor sonrası nabızlarını sayınız.

Sonuçlar: Öğrendiklerinizi liste haline getiriniz.Deneyiniz neyi kanıtladı? Karar: Topladığınız bilgiler neye yaradı? Savınız doğrumuydu? Projenizin önemi nedir?

2.2 Konu seçiminde yararlanılacak 3 temel unsur
Bilim şenliğine katılmayı düşünüyorsunuz, fakat nereden ve nasıl başlayacağınızı bilmiyorsunuz. Proje konusu bulmada ilk aşama çok önemlidir. Sizin ilgileneceğiniz bir konu bulmanız durumunda projeden zevk alacağınız kesindir. Aşağıda konu seçiminde yaralanacağınız 3 temel unsur aşağıda verilmektedir. 1. Sizin en çok ilginizi çeken bir alan seçiniz.         Hayvanlar İnsanlar Bitkiler Denizler Kayalar ve taşlar Uzay Hava Elektrik

2. Sizin ilgilendiğiniz bir alandan proje başlıkları üretiniz  Hayvanlar: Köpeğimi nasıl eğitebilirim?  İnsanlar: İnsanı yetişkin yapan şey nedir?  Bitkiler: Bitkileri zararlı böceklere karşı nasıl koruruz?  Denizler: Denizler kirlenir mi?  Kayalar ve taşlar: Taş ve kayalara rengini veren şeyler nelerdir?  Uzay: Gece gök yüzünde neler var?  Hava: Hava değişimleri nasıl olur?  Elektrik: Bir pil nasıl elektrik üretir? 3. Şimdi aynı fikri daha detaylı olarak ele almaya çalışınız. Projenizde neyi ön plana çıkarmak istiyorsunuz. Özel olarak ele almak istediğiniz soru nedir? Bilimde çalışmak istediğiniz konu ile ilgili bilgi mutlak olmalıdır.

8

       

Hayvanlar: Köpeği eğitmek için harcanan sürenin, köpeğin eğitilmesinde etkisi var mı? İnsanlar: 8. sınıftakilerle yetişkinler arasında farklar var mı? Bitkiler: Bazı bitki türleri diğer bitkileri zararlı böceklerden korur mu? Denizler: Evsel atıkların denizlerin kirlenmesindeki payı nedir? Kayalar ve taşlar: Kayaların içindeki mineralleri nasıl tespit ederiz. Uzay: Gök yüzünün gece görünüşü ile ilgili bir harita yapılabilir mi? Hava Meteoroloji ölçümlerinde kullanılan aletler nelerdir? Elektrik: Kullanılmış bir pil enerji üretebilir mi?

İşte size bir proje listesi, beğendiğiniz bir tanesini seçiniz. Konuyu seçerken çevrenizdeki kaynaklardan yaralanınız.

Proje konusu seçimi için bazı öneriler
a) Konu seçiminde, çevrenizdeki dünyadan yararlanın “Nasıl olduğunu merak ediyorum?” sorusunu kullanmak yoluyla, günlük yaşamınızda karşılaştığınız pek çok konuyu, proje konusu yapabilirsiniz. Örneğin vazoda kesilmiş ve günlerce bozulmadan duran çiçekleri görürsünüz. “Kesilmiş çiçeklerin, vazoda bozulmadan günlerce nasıl durduklarını merak ediyorum?” sorusu bitkiler alanında güzel bir örnektir. Bu bir proje konusu olabilir mi? Çiçeklerin cinsi, suyun özelliği veya çiçek saplarının kesim şekli, uzun süre dayanmayı etkiler mi? Sürekli sorular sormak yoluyla, çiçeklerin suyundan başlayarak, bitkiler dünyasına doğru bir yolculuk yapmış olursunuz. Gözlerinizi ve kulaklarınızı dört açıp, kendinize yeni sorular üretin. Acaba sol elini kullanan insanların oranı nedir? Acaba bunların kızlarla oğlanlar arasındaki dağılımı nedir. Acaba evimiz kaç yılda bir boyanıyor? Acaba bir parça tahta üzerinde çeşitli boyaların dayanımlarıyla ilgili denemeler yapabilir miyim? Bu konuyu bir bilim şenliği projesine dönüştürebilir miyim? İşte bu tür sorular size proje konusu bulmanızda yardımcı olacaktır. b) Konu seçiminde, tecrübelerinizi kulanın Soğuk algınlığı iyi bir hastalık değildir. Fakat bir proje konusu olabilir.Hastalandığınızda yediklerinizin lezzetini anlayamazsınız. Acaba burnunuz tıkalı olduğu için yiyeceğin kokusunu mu alamıyorsunuz diye düşünün. Koku ve lezzet ile ilgili bir bilim projesi çok başarılı olabilir. Proje sonrası kokunun lezzeti nasıl etkilediği konusunda bilgi sahibi olacaksınız. Bir sav öne sürerek deneyinizi şekillendirmeye başlayın. c) Konu seçiminde, bilim ve teknoloji dergilerinden yararlanın Bu tür dergiler, bilim projesi oluşturacak toplu bilgiyi vermezler. Fakat sizi sorular üretmenize yardımcı olurlar. Antarktika ile ilgili bir makale size bu bölgede yaşayan hayvanlarla ilgili sorular sorduracaktır. Acaba penguenler nasıl soğukta yaşıyor? 9

Şişman penguenler mi yoksa zayıf penguenler mi daha az üşüyor? Vücudun yalıtkan bir örtü ile kaplı olmasının, önemi nedir? Böyle pek çok soru sorularak çeşitli projeler üretilebilir. d) Konu seçiminde, yapılmış bilim şenliği projelerinden yararlanın Çeşitli yayınlarda, geçmiş yıllarda yapılmış projeler görülebilir. Bazı kitaplar ise, çeşitli bilim deney ve projelerini anlatır. Bu yayınlar, soru üretilmesinde kaynak olarak kullanılabilirler. Hatırlatma: Bazı tıbbi deney konuları, sağlığınıza ve çevrenize zarar verebilir. Bu tür konularda profesyonel destek alınmalıdır. Bazı deney konularında ise özel izin alınması gerekebilir. Proje yapılabilecek konulara genel bir bakış Bilim projesine bir soru ile başladığınızı hatırlayın. Sizi en çok ilginizi çeken alan neydi? Bu alanla ilgili en çok merak ettiğiniz konu neydi? Savınızdan başlayarak, sonuca kadar izleyeceğiniz proje hazırlamak için, çeşitli konular aşağıda verilmektedir.          Hayvanlar ve böcekler Dünya, güneş ve yıldızlar Yiyecekler ve vücudumuz Okyanuslar, nehirler ve akıntılar Bitkiler ve bahçecilik Su kalitesi Hava Diğer konular Hayvanlar ve böcekler  Elektrik meyve sineklerini nasıl etkiler?  Meyve sineklerinin beslemesinde meyvenin cinsi önemlimidir?  Dünya, güneş ve yıldızlar      Dünyanın dönüşünü ve kuyruklu yıldızlar arasında bir ilişki var mı? Dünyanın büyüklüğü nedir? Güneş Isının emilmesinde, zemin renginin önemi nedir? Güneş lekeleri haberleşmeyi nasıl etkiler?

Yiyecekler ve vücudumuz      Yeme alışkanlığındaki bozukluklar nelerdir? Kahvaltı yapmanın okuldaki başarıya etkisi nedir? Hangi yiyeceklerde mantar üremesi daha çabuk olur? Etilen meyvenin olgunlaşmasını nasıl etkiler? Dişler flor ve asitlerden nasıl etkilenir? 10

Okyanuslar, nehirler ve hava veya su akıntıları  Su miktarı dalgaların büyüklüğünü etkiler mi?  Akıntı en hızlı nerede oluşur?  Ayın evreleri iklimi etkiler mi?

Bitkiler ve bahçecilik  Hangi tür toprak suyu daha iyi tutar?  Asit yağmurları ile kirlenmiş bir toprakta anti-asit maddeler yardımcı olarak kullanılabilir mi?  İnsan saçı bitkilerin büyümesinde etken midir?  Bitkilere su verilirken spreyleme yapılması etkili midir?  Seraların bitki yetiştirilmesindeki etkileri nelerdir?  Çeşitli sebze ve meyvelerdeki su oranları neleridir?  Hangi bitki ve sebzeler daha çok boya üretir?  Bitkinin büyümesinde suyun cinsi önemli midir?  Bitki yetiştirmede toprak gerekir mi?  Nadas bitki büyümesini nasıl etkiler?  Güneş ışığı mı yoksa suni ışık mı bitkiler için daha iyidir?

Su kalitesi      İçme suyumuzun içinde neler var? Bölgemiz suları asidik mi? Bölgemiz topraklarına asit yağmurları yağmış mı? Çeşitli su örneklerindeki kireç miktarları nedir? Sular nasıl kirleniyor?

Hava     Bir yerin coğrafi konumu hava şartlarını nasıl etkiler? Aralık ayı sıcaklıkları her yıl aynı mıdır? Hava basıncı ile hava durumu arasında ilişkiler var mıdır? Tüm hava değerleri birbiriyle ilişkili midir?

Diğer konular  Evde zeytinyağı ile yapılan sabunlarla ticari sabunlar arasında temizlik yönünden fark var mıdır?  Su içine atılan parçacıkların büyüklüklerinin çökelmeye etkisi nelerdir?

11

3

PROJE ARAŞTIRMALARI

Bir bilim projesi konusunu araştırdıktan ve konuyu seçtikten sonra, proje ile ilgili araştırmalara başlayabilirsiniz. Bu araştırmalar, proje konusu araştırmasına göre daha titiz ve eksiksiz yapılmalıdır. Proje araştırmaları, proje ile ilgili bilgi toplamayı amaçladığından, kaynak olarak, yazılı kitap ve dergiler, çeşitli yazılımlar, annebabalarınız, öğretmenleriniz, bilimle uğraşan kişiler ve profesyonel çalışanlar olacaktır. Keza yapılmış deneylerden yararlanacaksınız. Seçtiğiniz konuyu iyice anlayıncaya ve diğerlerinin tecrübelerini öğreninceye kadar okumanız gerekir. Günlüğünüzdeki notlarınıza, önem derecesine göre puan vererek, sıralama yapabilirsiniz. Projenizde ne kadar başarılı olacağınız, konuları ne kadar anladığınıza bağlıdır. Ne kadar çok okur ve ne kadar çok insanlara soru sorarsanız, anlamanız o kadar fazla olacaktır. Sonuç olarak projenizi diğer insanlara ve özellikle şenlik başkanlığına açıklamanız kolaylaşacaktır. Proje araştırmalarınızı tamamladıktan sonra, savınızı kanıtlamak için ve yapacağınız deneyler için topladığınız bilgileri kullanmaya başlayacaksınız. Proje araştırmalarında elde ettiğiniz bilgiler, proje raporunda yararlı olacaktır. Örnek proje bölümü, bu konuyu daha iyi anlamanızı sağlayacaktır. Araştırmalar bilgi kaynaklarınıza göre iki kısma ayrılırlar. Birinci derecedeki araştırmalar ve ikinci derecedeki araştırmalar. a) Birinci derecedeki araştırmalar Birinci derecedeki araştırma bilgileri, sizin doğrudan topladığınız bilgilerdir. Bunlar yaptığınız deneyler, araştırmalarınız ve görüşmeler yoluyla elde ettiğiniz bilgiler ve mektuplara verdiğiniz cevaplardan oluşur. Görüştüğünüz kişiler kendi konularında uzman olan kişilerdir. Öğretmenler, doktorlar, bilim adamları ve konusunda kariyer sahibi kişilerdir. Konunuzun dinozorların hızları olduğunu düşünelim. Dinozorlar hakkında kim bilgi sahibidir? Önce öğretmeninizden başlayın. Öğretmeninizin konuya özel ilgisi olabilir veya konuyu bilen birilerini önerebilir. Yakın bir yerde bir dinozor müzesi olabilir. Bölgenizdeki üniversiteden yaralanmayı düşününüz. Görüşme talep ettiğiniz kişi ile görüşmeden önce konuya hazırlanınız. Sormak istediğiniz soruların bir listesini çıkarınız. Konunuz hakkında hiçbir şey bilmeyen kişilerle de görüşünüz. Bu sizi düşünmeye zorlayacak, belki de yeni sorular aklınıza gelecektir. Aşağıda örnekleri verilen nezaket kurallarına uyduğunuzda, pek çok kişi, size yardımcı olmakta istekli olacaktır. 1. Kendinizi tanıtın. 2. Bulunduğunuz okulun adını ve öğretmeninizin adını tanıtın. 3. Kısaca neden aradığınızı söyleyin. Projenizin konusunu ve size kimin yardımcı olabileceğini belirtin. 4. O kişiye uygun olabilecek gün ve saat için randevu isteyin. Bu bir telefon görüşmesi veya yüz yüze görüşme olabilir. Görüşmenin 20-30 dakikayı geçmeyeceğini belirtin. 12

5. Görüşmeyi kayda alıp alamayacağınızı sorun. Yazı yerine kayıt, daha çok soru sormanıza yardımcı olacaktır. 6. İlk görüşmenizde, o kişinin hemen size zaman ayırabileceğini düşünerek sorularınızı hazırlamış olarak randevu talebinde bulunun. 7. Randevunuza zamanında gidin ve zaman kaybetmeden görüşmenize başlayın. Görüşmenizi zamanında bitirme nezaketini gösterin. 8. Görüşme sonrası size zaman ayırdığı ve verdiği bilgiler için, o kişiye teşekkür edin. 9. Görüşme sonrası, ilgili kişiye bir teşekkür yazısı gönderin. Görüşmeler dışında, yazılı mektupla bilgi de isteyebilirsiniz. Ayrıca görüşme talebinde de bulunabilirsiniz. b) İkinci derecedeki araştırmalar İkinci derecedeki araştırmalar, başkaları tarafından yapılmış olan araştırmalara ait bilgilerdir. Bu bilgilere kitaplar, dergiler, makaleler, ansiklopediler, elektronik kitaplar (e-kitap), ve İnternet aracılığıyla ulaşabilirsiniz. İkinci derecedeki bilgiler kullanılırken mutlaka nereden alındıkları belirtilmelidir. Bu bilgileri daha önce günlüğünüze kaydetmiş olmanız gerekir. Günlüğünüze kaydederken aşağıdaki kaynakça bilgilerini belirtmek gerekir.       Kitaplar için ”Yazarın adı, kitabın adı, basıldığı yer, yayımcının adı, basıldığı yıl, bilginin bulunduğu sayfa numaraları.” Dergiler için “Yazarın adı, makalenin başlığı, derginin adı, derginin cilt ve sayı numarası, basım tarihi, dergi içindeki sayfa numaraları.” Gazeteler için “Yazarın adı, makalenin başlığı, gazetenin adı, basım tarihi, bölüm ve sayfa numarası.” Ansiklopediler için “Ansiklopedinin adı, basıldığı yer, yayımcının adı, basıldığı yıl ve sayfa numaraları.” Elektronik kitaplar için “Programın adı, sürüm numarası, firmanın adı, firmanın bulunduğu şehir adı.” İnternet’ten sağlanan bilgiler için “Dokümanın yazarı (biliniyorsa), dokümanı yayına veren kuruluşun adı, kuruluşun bulunduğu yer, dokümanın tarihi, dokümanın temin edileceği e-mail adresi veya site adresi

13

4

BİR PROJE ÖRNEĞİ

Bu bölümde bir proje fikrinin nasıl gerçek bir projeye dönüştürüldüğünü göreceksiniz. Savınızı destekleyecek bilgilerin toplanması ana hedeflerdendir. Bu bilgiler sistemli bir şekilde kullanılarak bir proje oluşturulacaktır. Proje oluşmasında ki evreler dikkatle izlenmelidir.

4.1 Projeye başlarken
Bilimsel özellikte bir projenin oluşması için, aşağıdaki sıralama izlenmelidir. 1. 2. 3. 4. Proje günlüğünün tutulması Başlık ve problemin ifade edilmesi Malzemeler 6 haftalık program

1. Proje günlüğünün tutulması Projenin her aşamasının bir günlük tutularak kayıt altına alınması gerektiği daha önce de ifade edilmişti. Deneyleriniz tamamlandıktan sonra, proje raporu hazırlamak için, günlüğünüzde yazılı olan bilgilere ihtiyacınız olacak. Proje raporu bölümünde, raporun yazılmasıyla ilgili bilgileri bulacaksınız. 2. Başlık ve problemin ifade edilmesi Aşağıda probleminizde kullanabileceğiniz bir başlık örneği ve problemin ifade ediliş şekli verilmektedir. Başlığınızı çok çarpıcı ve yaptığınız projeye uygun olarak bulmak istiyorsanız, konuyu iyice öğrendikten sonra başlık bulmaya çalışınız. Problemin ifade edilişinde, okuyanlar için çok kısa ve net bir soru cümlesi bulunmalıdır.

SORU
GÜNEŞ GÜN İÇİNDE HANGİ SAATTE EN YÜKSEKTEDİR?

Şekil 4.1: Örnek deney için başlık ve problemin açıkça ifade edilmesi

14

3. Malzemeler Deneyiniz için kullanılacak malzemelerin bir listesini yapmalısınız. Deneyinizi yapacağınız malzemeler genellikle çevrenizde bulabileceğiniz veya marketlerden ucuz fiyatlarla satın alabileceğiniz türden olmalıdır. Deneye başlamadan önce, deneyinizi tamamlamanıza engel olacak, eksik bir malzeme kalmamış olmalıdır. Bu sayede, deney sırasında, sıkıntı çekmeden eğlenceli bir deney yapmış olacaksınız. Bir malzemenin yerine, ona benzer başka bir malzeme kullanmayınız. Benzer malzeme kullanmak zorunda kaldığınızda, büyüklerden veya bilenlerden malzemelerin birbirlerine eş olduğu konusunda bilgi alınız.

Deney için gerekli malzeme listesi          Kalem 3 yemek kaşığı dolusu alçı 2 yemek kaşığı su Plastik bir bardak 1 metre uzunluğunda ip Seloteyp ve koli bandı Cetvel İletki Bir yardımcı

Şekil 4.2: Örnek deney için gerekli malzeme listesi

4. 6 haftalık program Deneyinizi düşünüp, malzemeleri hazırlamanız ve deneyinizi başarıyla yapabilmeniz için bir takım ön çalışmalar yapmanız gerekecektir. Deneyinizi rahatlıkla yapabilmeniz için hazırlıklarınızı çok iyi yapmalısınız. Günlüğünüzü kullanarak 6 haftalık çalışma programını planlamalısınız. Deneyiniz için diğer faaliyetlerinizi bir kenara bırakamazsınız. Planlamanız, size diğer işleri de birlikte götürme imkanı sağlayacaktır.

15

4.2 Deneyin iş ve işlem basamakları
Örnek deneyimiz için yapacağımız iş ve işlemler, adım adım aşağıdaki örnek listede, (Şekil: 3) verilmektedir.

DENEYLE İLGİLİ İŞ VE İŞLEMLER

UYARI: Güneşe direk olarak bakmayınız. Gözlerinizde kalıcı hasar meydana gelebilir. Deney açık ve güneşli bir havada, dışarıda yapılmalıdır. Deneyde, güneşin sabah saatlerinden, batmaya yakın saatlere kadarki seyri inceleneceğinden, deney alanı olarak uygun bir yer seçilmeli ve gerekli hazırlıklar buna göre yapılmalıdır.
1. Plastik bardak içine alçı ve suyu dökünüz. Kalemin arka kısmı ile karıştırınız. Alçı serleşene kadar kalemi alçının içinde bekleterek birlikte dondurunuz. 2. Alçı serleştiğinde plastik bardağı parçalayarak, alçıyı çıkarınız. Alçı içinde donan kalemin sivri uç kısmına ipi, bantla yapıştırınız. 3. Bir masanın üzerine cetveli yatırınız. Cetvelin bir ucu güneşe doğru bakmalıdır. (Bakınız, Şekil 4) İletkiyi cetvele 90º dik şekilde bantla yapıştırınız. Yapıştırma noktası olarak, cetvel ve iletkide 0 (sıfır) noktaları seçilmelidir. 4. Deney sırasında cetvel ve iletkide oynamalar olmaması için, ölçüm düzeneğinizi masaya bantla yapıştırınız. Bu size deneyiniz sırasındaki ölçümlerde güven sağlayacaktır. Cetvelin yönü, ölçüm hattı olarak anılacaktır. 5. Alçı içinde donmuş ve ucuna ip yapıştırılmış olan kalemi, cetvel üzerinde öyle bir noktaya koyunuz ki kalemin gölgesine ait uç noktası cetvelin sıfır noktasına gelsin. 6. Kalemin ucuna yapıştırılmış olan ipi, iletkinin sıfır noktasına gererek açıyı ölçünüz. Bu işlem sırasında size yardımcı olacak arkadaşlarınız bulunmalıdır. 7. Her saat sonunda, deneyinizi, o anki güneşin durumuna göre tekrarlayınız. Ölçülen açı değerlerini ve ölçüm saatlerini tablo halinde kayıt ediniz. Not: Kalemin gölgesinin ölçüm için kullanılan cetvelden daha uzun olabileceği ihtimaline karşı, uzun bir cetvel veya iki cetvel eklenerek kullanılması tavsiye edilir. Ölçüm sırasında güneşin yüksekliği açı cinsinden ifade edileceğinden, güneş ufukta ise açı en küçük, güneş tepede ise açı en büyük olacaktır. Güneşin sadece ekvatorda 90 º olacağı unutulmamalıdır. Masanızın üzerinin yere paralel olmasına dikkat ediniz.

Şekil 4.3: Örnek deney iş ve işlem basamakları 16

Şekil 4.4: Örnek deneyin hazırlanış ve uygulanışı

4.3 Deneyin sonuçları
Deneyle ilgili sonuçları açıklamadan önce, deneyde elde edilen ölçüm değerlerinin tablo haline getirilmesi gerekir. Deneyde elde edilen sonuçlar düzenlememişse kaba bilgiler olarak kalırlar. Her deney ölçümü günlüğünüzde yerini almalıdır. Bu bilgiler toplu olarak bir tablo ve arkasından bir grafik haline getirilmelidir. GÜNEŞİN YÜKSEKLİĞİ
SAAT
SAAT 08:00 SAAT 09:00 SAAT 10:00 SAAT 11:00 SAAT 12:00 SAAT 13:00 SAAT 14:00 SAAT 15:00 SAAT 16:00

AÇISAL YÜKSEKLİK
29º 38º 47º 51º 58º 51º 47º 38º 29º

Şekil 4.5: Örnek deney ölçüm değerleri tablosu

17

Ölçüm değerleri kullanılmak suretiyle grafik düzenlemek mümkündür. Grafikler için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Aşağıda bu yöntemlerden en çok kullanılan ikisi olan bar-grafik ve çizgi grafik uygulamaları verilmektedir. Siz bu grafik türlerinden diğerlerini de araştırarak, deney sonuçlarınızın görsel hale getirilmesinde yaralanabilirsiniz.
Güneş yüksekliği (derece cinsinden)

Günün saatleri

Şekil 4.6: Bar grafik türünde deney sonuçlarının gösterilişi

Güneşin yüksekliği (derece cinsinden)

Günün saatleri

Şekil 4.7: Çizgi grafik türünde deney sonuçlarının gösterilişi Yukarıdaki örnekler dışında dairesel veya pasta dilimi şeklinde grafikler olabilir. Bunlarda bir bütünün içindeki oransal bölünmeyi göstermek için kullanılırlar. Dilim ne kadar büyükse oran o kadar büyük demektir. Pastanın tamamı % 100 ü temsil eder. Bunların dışında fotoğraflar da bazı durumların tespitinde kullanılırlar. Deney için hazırlanan düzeneğin gösterilmesi gibi.

18

Aşağıda örnek deneye ait deney sonuçlarını bulacaksınız. Bu bilgiden yaralanarak daha başka deneyler tasarlamak ve başka proje problemleri ortaya koymak mümkündür. Neden? Ölçüm sırasında, ipin ucu güneşe doğru tutulmaktadır. İple metre arasındaki açı, güneşin yer düzlemi ile arasındaki açısıya eşittir. Bu nedenle açının ölçülmesi güneşin yüksekliğini verecektir. Öğle saatinde güneş en yüksek noktadadır. Güneş gök yüzünde yer değiştirmektedir. Aslında hareket eden güneş değil kendi ekseni etrafında dönen yer küredir. Bu nedenle güneş gök yüzünde belirli bir yüksekliğe çıkmış gibi görünmektedir. Bu hareket bir eğri boyunca olmaktadır.

Sonuçlarda uyumsuzluk olduğunda
Sonuçlar umduğunuz gibi çıkmamışsa ne yaparsınız? Öncelikle paniğe kapılmamanız gerekir. Eğer zamanınız varsa deneyi tekrarlayarak sonuçtan emin olunuz. Bütün bilim adamları için gerçek olan şey bazen savın yanlış çıkmasıdır.Raporunuzda gerçek sonucu açıklayın. Ne umduğunuzu ve sonucun ne olduğunu belirtin.Eğer savınız yönünde bulguya rastlarsanız, raporunuzda bunu belirtin. Savınızı öne sürerken neleri göz önüne aldığınızı ve savınızla nasıl çeliştiklerini belirtin. Açıklamalarınız bilimsel olmalıdır. Örnek olarak, kardeşinizin deneyiniz için kullandığınız malzemeye dokunmuş olmasını, bu nedenle deneyin yanlış sonuç verdiğini yazamazsınız. Bunun yerine, deney için hazırlanan yerin, çevre şartlarından etkilenmesini ve doğru sonuç alınamamasını gösterebilirsiniz. Böylece sıra deneyinizi, detaylı bir raporla sonuçlandırmaya gelmiş olacak.

4.4 Sonuçların açıklamalı bir raporla sunulması Sorularla konuyu geliştirme
Daha önceki konularda, bir konu ile ilgili mümkün olduğu kadar soru üretilmesinin yararlarından söz edilmişti. Bu tekniği kullanarak araştırmalarımız ve deney sonuçlarından sorular üretmek mümkündür. Örnek ”Deney yaptığımız yer, deney sonuçlarını etkiler mi? Güneş her yerde günün aynı saatinde aynı yükseklikte midir? Bu tür soruların çoğaltılması, yapmış olduğumuz deneyin, giderek gelişmesine ve bizim daha çok soru sormamıza yardımcı olacaktır. Yaptığımız deneyde, küçük değişiklikler yaparak yeni sorulara, cevaplar bulabileceğiz. İşte bu sorulardan bazıları:  Güneş her gün aynı yüksekliğe mi çıkar? Deneyi çeşitli günlerde tekrarlayarak sonucu görünüz.

19

Aynı gün, aynı saatte çeşitli bölgelerde güneşin yüksekliği hep aynı mıdır? Aynı deneyi başka bölgelerde yapan arkadaşlarınız varsa onlardan yararlanınız.

Aşağıda, iki yeni soru kümesi ile konu genişletilmiştir. Bu sorular, farklı araştırmalara yönelmeyi ve farklı deneyler tasarlamayı önermektedir. 1. Dünyanın ekseni, kendi yörüngesi tarafından belilenen düzleme göre 23,5º eğimlidir. Bu eğim nedeniyle, dünya üzerindeki herhangi bir yer, yılın belli günlerinde güneşe doğru yaklaşırken, belli günlerde ise güneşten uzaklaşmaktadır. Bu nedenle bir yılın içinde güneşin yüksekliği sürekli değişir. Bu değişiklik mevsimleri yaratır. Kuzey yarım kürede güneşin en yüksek olduğu zamanda dünyanın kendi yörüngesinde nerede olduğunu gösteriniz. Bu zaman yılın en sıcak olduğu yaz dönemi olacaktır. Güneşin yörüngesinde dönen bir dünya modeli oluşturun. Dünya ekseninin güneşe göre nasıl hareket ettiğini gösterin 2. Bu modelde kuzey ve güney yarım kürelerdeki farklı durumu tespit edin. Güneşin her zaman en yüksekte olduğu dünya parçaları var mı? Bu araştırmalarda sorulan sorular, ikinci derecede araştırmaları zorunlu kılar. Araştırmaya başlamanın en iyi yolu gene kitaplar ve kütüphaneler olacaktır. Bu arada başka sorularda gündeme gelecektir. 1. Kuzey yarım kürede güneşin en yüksek olduğu gün 21 hazirandır. Bu güne yaz gündönümü denir. Bu gün, güneşe en yakın olan yerler, yengeç dönencesi üzerinde olan yerlerdir. Güney yarım küre için aynı şartlar ne zaman ve nerede olur? 2. Ekvator, kutuplara göre güneş enerjisini 2,25 kat daha fazla alır. Güneş ışınlarının açısının, ısınmadaki etkisi nedir? Özet olarak dünya güneşin etrafında dönmektedir. Güneşin gök yüzündeki yüksekliği günün saatlerine göre değişir. Güneş ne kadar yüksekte ise, ışınları dünyaya o kadar dik gelir ve hava sıcak olur. Bu nedenle yazın güneşin yüksekte olduğu saatler çok sıcak olur. Bu deney, sizin yakın çevrenize ait temel bazı bilimsel gerçekleri tespit ederek, size yaralı bilgiler kazandıracktır. Problem ve savınız ile ilgili durum tespiti yapmak Proje araştırmanızı tamamlayarak bir sonuca ulaştınız. Şimdi başa dönerek, güneş ışınlarının dünyaya geliş açısı ve hava sıcaklığı arasındaki ilişkiyi araştırmak için proje tasarlamak istiyorsunuz. Aşağıda konuya ilişkin iki soru örneği sunulmaktadır. 1. Güneş ışınlarının açısı, mevsim sıcaklıklarını nasıl etkiler? 2. Güneş ışınlarının açısı, dünya yüzeyinin alacağı enerji miktarını değiştirir mi? Eğer durum öyle ise, bu değişiklik farklı mevsimlerde sıcaklıkları nasıl etkiler? Her iki soruda da amaçlar aynı hedefe yönelmiştir. Fakat birinci soru daha kısa ve kolay okunur durumdadır. Bu nedenle “bilim şenliğinde kısa sürede anlaşılabilmek” çok önemlidir.

20

Problemi sorduğunuza göre sıra, savınızı öne sürmeye gelmiştir. Savınız ”Güneş ışınlarının dünyaya geliş açısının mevsimsel ısı değişikliklerini yarattığını düşünüyorum. Dik açılar hava sıcaklığını arttırmakta, yatay açılar ise sıcaklığı azaltmaktadır.” şeklinde olabilir. Bu sav aşağıdaki gerçeklere dayanmaktadır.    Araştırmalarımda güneş ışınları ile gölgelerin açılarının aynı olduklarını keşfettim. Güneş ışınları sadece saatler içinde değil, farklı günlerde de açı değiştirmektedir. Deneyimde, gölgelerin boylarının güneşin en yukarıda olduğu anda, en kısa olduğunu gözledim. Güneş ışınlarının en yatay geldiği ve gölgelerin uzun olduğu sabah erken ve akşam saatlerine doğru havanın soğuduğunu gördüm.

Neler yapmanız gerekecek? 1. 2. 3. 4. 5. Bir veye birden fazla test düzenleyerek, savınızı doğrulamanız gerekecek. Güneş ışınlarının açısını ölçecek bir alete ihtiyacınız olacak Güneş ışınlarının açısını ölçerken, hava sıcaklığını da ölçmeniz gerekecek. Bu deneyi farklı mevsimlerde yapmanız gerekecek. Deneyinizi tasarladıktan sonra, bilgiş toplamanız, tablolar hazırlamanız, grafik ve şemalar çizmeniz ve fotoğraflar çekmeniz ve tüm bunları sergilemeniz gerekecek.

Deneyleri yapabilmek için çeşitli mevsim farklılıklarına ihtiyacınız olacaktır.

21

5

PROJE RAPORU

Raporunuza, başlangıcından bitişine kadar olan sürede, tutmuş olduğunuz tüm kayıtları yazmalısınız. Konuya yabancı olan bir kişi, raporunuzu okuduğunda, ne yaptığınızı, hangi amaçla yaptığınızı, sonuçların ne olduğunu ve savınızı destekleyip desteklemediğini açıklıkla anlayabilmelidir. Sizin olmadığınız yerlerde, raporunuz sizin bir sözcünüz olmalı ve daha ötesinde yaptıklarınızı belgelemelidir. Raporunuzun çoğu günlüğünüzdeki bilgi ve notlardan, alıntılar yapılarak yazılacaktır. Günlüğünüze tüm detayları yazmış olmanız bu nedenle önemlidir. Yapacağınız iş, günlüğünüzü yeniden düzenlemektir. Tabloları, grafikleri ve şemaları sade ve renkli olarak hazırlayınız. Gerekirse bir bilgisayardan yaralanabilirsiniz. Öğretmeninizle raporu şenlik için gereken bir yapıda sunabilirsiniz. Genellikle bir proje raporu, her satır arasına, iki satır boşluk bırakılarak yazılır ve bir dosya içine alınır. Rapor, aşağıdaki bölümlerden meydana gelir. Her bölümün sonunda, yeni bölüme, yeni bir sayfayla başlayınız. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Başlık sayfası bölümü İçindekiler bölümü Özet bölümü Giriş bölümü Deney ve veriler bölümü Sonuç bölümü Başvuru kaynakları bölümü Teşekkür bölümü

22

Başlık sayfası bölümü Bu bölüm dikkat çekici olmalıdır. Genellikle isminiz burada yer almaz. Örnek projede, “Başlık ve problemin ifade edilmesi” yanında, farklı olarak, projenin konusu görülmelidir. Gene örnek proje için bir başlık düzenlenmesi gerekirse, aşağıdaki başlık kullanılabilir.

Aşağı ve yukarı
Mevsimsel sıcaklık değişiklikleri ve güneş ışınlarının açısı

Şekil 5.1: Başlık sayfası

23

İçindekiler bölümü Raporunuzun ikinci bölümü, raporun içindekileri listelemelidir. Raporunuzun içindeki her başlık, içindekiler listesi veya tablosunda yer almalıdır.

İçindekiler
       Özet Giriş Deney(ler) Veriler Sonuç Kaynakça Teşekkür

Şekil 6.2: İçindekiler tablosu

24

Özet bölümü Projenin kısa olarak anlatıldığı bölüme, özet bölümü denir. Bir sayfayı geçmemelidir. Projenin başlığını, amacını, savı, kullanılan yöntemi ve deneyin sonuçlarını anlatmalıdır. Özet yazmanın bir yöntemi yoktur. Aşağıdaki örnekte görüleceği gibi kısa olmalıdır. Özet sayfası projenin sunuş konuşması olarak kullanılabilir.

ÖZET Aşağı ve yukarı
Mevsimsel sıcaklık değişiklikleri ve güneş ışınlarının açısı

Bu projenin amacı, öğle saatlerinde yeryüzüne düşen güneş ışınlarının, mevsim sıcaklıklarına olan etkisini bulmaktır. Hava sıcaklıklarını ve öğle saatlerinde güneş ışınlarının açısını farklı mevsimlerde tespit etmek amacıyla deneyler düzenlenmiştir.

Güneş ışınlarının açısı ve hava sıcaklığı ekimden, nisan ayına kadar ölçülmüştür. Ölçümler sonunda, savımda olduğu gibi güneş ışınlarının dik geldiği günlerde hava sıcaklığı artmıştır.

Bulgular, benim güneş ışınlarının dik geldiği günlerde hava sıcaklığının artacağı yönündeki inancımı doğrulamıştır. Hava sıcaklıklarının az olduğu günlere göre, sıcaklığın fazla olduğu günlerde güneş ışınlarının yer yüzüne daha dik geldiğini tespit ettim.

25

Giriş bölümü Giriş bölümünde amacınızı ve sizi bu çalışmaya iten nedenleri yazmalısınız. Savınız kısaca verilmelidir. Sizin bu projeyi seçme amacınızla ilgili bilgiler ve ilham aldığınız konular bulunmalıdır. Aşağıda bu konudaki örneği bulacaksınız.

GİRİŞ Hava sıcaklığı gün içinde az da olsa değişmektedir. Bu durum, ardışık günler içinde geçerlidir. Fakat hava sıcaklıkları mevsimlere göre daha fazla değişmektedir. Güneş ışınlarının dik geldiği yaz günlerinin daha sıcak olduklarını düşündüm. Daha sonra araştırma yaptığımda, güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde yer yüzünün daha sıcak olduğunu buldum. Buradan, güneş ışınlarının her gün aynı saatte aynı diklikle dünyaya gelmediği sonucuna vardım. Güneş ışınlarının yer yüzüne geliş açısı ve mevsim sıcaklıkları ile ilişkisine olan merakım yüzünden, bu proje ortaya çıktı.

26

Deney ve veriler bölümü Projeye ait her deneyi, proje raporundaki bu bölümde listeleyin. Bu bölümde deney veya deneylerin amacını, kullanılan malzeme isimleri ve miktarlarını ve deneyin basamaklarını yazınız. Aşağıda, 7 ay boyunca güneş ışınlarının yere olan açılarının, aylık ortalaması verilmektedir. Her ayın ortalama sıcaklıkları ölçülmek suretiyle ikinci bir deney yapılacaktır. Deneyle ilgili verileri, her insanın anlayacağı kadar sade bir şekilde yazınız. Grafikler, tablolar ve şekiller mutlaka adlandırılmalıdır. Aşağıda bu bölümle ilgili olarak bir örnek sunulmaktadır.

Deney Amaç: Güneş ışınlarının farklı mevsimlerde yer yüzüne geliş açısının tespit edilmesi.

Malzemeler:  Kalem  3 yemek kaşığı dolusu alçı  2 yemek kaşığı su  Plastik bir bardak  1 metre uzunluğunda ip  Seloteyp ve koli bandı  Cetvel  İletki

Bir yardımcı

27

Deneyin basamakları: 1. Saat 11.45 civarında dışarıda deney düzeneğinin hazırlanması, metrenin masa üzerinde, bir ucunun güneşe doğru gelecek şekilde yerleştirilmesi. 2. Bardak ve içindeki dondurulmuş kalemin metre üzerine, gölge metrenin üzerinde kalacak şekilde yerleştirilmesi. 3. Gölge boyunu ölçecek şekilde, bardağın metre üzerinde gezdirilmesi. (Not: Metre kısa gelirse daha uzun bir metre kullanılmalıdır.) 4. Gölgenin ucu ile kalemin ucu arasında, ipin gerilerek, güneşin açısının iletki ile ölçülmesi. (Not: Bu işlemler için bir yardımcı kullanılmalıdır.) 5. Deneyin her hafta bir gün için tekrarlanması. 6. Her ay ölçülen değerlerin ortalamalarının alınması. Güneş ışınlarının öğle saatindeki açıları Aylar Ekim Kasım Aarlık Ocak Şubat Mart Nisan Aylık ortalama güneş ışınlarının açısı 40° 31° 24° 31° 40° 48° 56°

Tablo: Güneş ışınlarının aylara göre geliş açıları ortalamaları

60 50 40 30 20 10 0

m Ka sı m

O ca k Şu ba t

Ar al ık

ar t M

Ek i

Grafik: Güneş ışınlarının aylara göre geliş açıları ortalamalarının grafiği

Ni s

an

28

Sonuç bölümü Sonuç bölümünde, bir sayfayı geçmeyecek şekilde, deneyde bulduğunuz sonuçları yazınız. Bu bölümde savınız ve deneyin savınızı destekleyip desteklemediğini belirtiniz. Deneyinizin, sizi başka deneylere yönlendirebileceğini düşünüyorsanız, bu görüşlerinizi ilave ediniz.

Sonuç Tezimde belirttiğim gibi, öğle saatlerinde, yere düşen güneş ışınlarının açısı mevsimsel sıcaklıkları etkilemektedir. Dik gelen ışınlar havanın ısınmasına yatay gelen ışınlar ise havanın soğumasına neden olmaktadır. Deney sonuçları benim savımı destekleyecek yöndedir. Güneş ışınlarının açısı ile mevsimsel hava sıcaklıkları arasında doğrudan ilişki bulunmaktadır. Bu ilşiki, çeşitli mevsimler için de geçerlidir. Yatay ışınlar, soğuk mevsimleri, dikey ışınlarsa sıcak mevsimleri yaratır. Güneş ışınlarının açısı ile gölgelerin uzunlukları arasında da bir ilişki bulunmaktadır. Bu ilişkiye göre güneş ışınlarının dik geldiği günlerde güneş en tepede olmakta ve gölgeler kısalmaktadır. Güneş ışınlarının yatay geldiği günlerde güneşin yükseklği daha az olmakta ve gölgelerin boyu uzamaktadır. Deney ve gözlemlerime göre her günün uzunluğu farklı olmaktadır. Bir başka deneyde günlerin uzunluğunun hava sıcaklığına olan etkisi araştırılmalıdır.

29

Başvuru kaynakları bölümü Başvuru kaynakları bölümünde, deneylerinizde yararlandığınız bilgi kaynaklarını yazmanız gerekir. Bunlar çeşitli kitaplar, dergiler makaleler ve görüştüğünüz kişiler olmalıdır. Yazılı kaynaklar için bir kaynakça hazırlayınız. İkinci derecedeki araştırma bilgileri bölümünde kaynakça konusuna ve ne tür bilgilerden meydana geldiğine değinilmişti. Görüştüğünüz kişilerin soyadlarını alfabetik olarak sıralayınız. Ünvanlarını, izin verdikleri takdirde telefon numaralarını ve adreslerini yazınız. Bunlar ev telefonu ve adresi olmamalıdır.

30

Teşekkür bölümü Her ne kadar projeniz size ait ise de projenizi yaparken size yardım ve destek olan kişiler vardır. Bu bölümde bir liste yapmayacaksınız. Fakat bu kişilere kısa da olsa bir teşekkür paragrafı hazırlamalısınız. Bunlar aile yakınlarınız ise, isimleri yerine sizin hitap ettiğiniz şekilde söz ediniz.

Teşekkür

Bu projenin hazırlanmasında bana yardımcı olan aile fertlerine, yazıları bilgisayarda yazan anneme, panelin hazırlanmasında yardımları olan babam ve ablama, tesekkür ederim.

Özel olarak, astronomi bölümünde profesör olan sayın Emin Örsel’ e ve asistanı Orhan Kuşçu’ ya, Meteoroloji müdürü sayın İrfan Küçük’ e, teşekkürlerimi sunarım.

31

6

ŞENLİK SUNUM PANOSU

Şenlik sunum panosu ile, yaptığınız tüm çalışmaları sunacaksınız. Sunum panosu, bir fon kartonu üzerine hazırlanmalıdır. Sunum panosu, projeyle ilgili hazırladığınız, proje raporu, grafikler, tablolar, fotoğraflar ve projeyi temsil eden diğer belgelerden meydana gelir. Projenin hikayesi, onu izleyenler tarafından kolayca anlaşılabilecek şekilde sunulmalıdır. Çok fazla sayfadan hazırlanmış panoların anlaşılması zorlaşır. Panonun büyüklüğü değişmekle birlikte, standart fon kartonu ebatları kullanılmalıdır. (50 cm x70 cm veya 70 cm x 100 cm gibi). 3 e bölünmüş ve bükülmüş bir karton kullanışlı olacaktır. Taşınırken hasar görmemesi ve ayakta durabilmesi açısından maket kartonları da kullanışlı olurlar. Bunun dışında, ince olmak kaydıyla, tahta veya sunta plakalar kullanılabilir. Kırtasiyecilerden temin edilecek kartonlar ve hazır panolar, ekonomik olacaktır. Maket kartonları, çeşitli renklerdeki kağıtlarla kaplanarak sunulabilir. Renk seçiminde, projenizin görünür olmasına dikkat ediniz. Ana başlık ve alt başlıklar bir metre mesafeden okunabilmelidir. Kısa bir başlık dikkat çekici olacaktır. Kırtasiyecilerden hazır harfler alınarak başlık yapabilirsiniz. Kendi yapacağınız renkli kağıtlardan kesilmiş harfler de kullanabilirsiniz. Ayrıca bilgisayarda yazılarak basılmış başlıkların kullanılması da mümkündür. Öğretmenler tarafından sunum formatı önerilebilir. Örnek: Problem, Sav, Deney (Malzemeler ve Basamaklar), Veriler, Sonuçlar, Hüküm, Yeni proje önerisi gibi. Proje başlığı en üstte ve orta bölümde olmalıdır. Diğer yazılar başlığın altında uygun bir dağılımla yerleştirilmelidir. Aşağıda bir sunum panosu örneği verilmektedir. Yazıları panoya yapıştırmadan önce dizilimi ile ilgili farklı yerleşim örneklerine çalışınız.

İyi düzenlenmiş bir pano örneği

32

Yararlı ipuçları 1. Tüm yazılı metinleri renkli bir zemin üzerine yerleştiriniz. Her yazılı metin arasında, 1 cm civarında aralık bırakınız. Yazıların kenarlarının mümkün olduğu kadar düzgün kesilmiş olmasına dikkat ediniz. 2. Proje başlığını büyük harflerle yazınız. Konu başlıklarını biraz daha küçük harflerle yazınız. 3. Harfleri pano üzerine yapıştırmadan önce panoya yerleştiriniz. Kurşun kalemle işaretleyerek ve bir cetvel yardımı ile harflerin ayni aralık ve seviyede yerleşmesini sağlayınız. Harfleri yapıştırmadan önce arkadaşlarınızın, ailenizin öğretmeninizin fikirlerini alınız. 4. Panonuz için küçük bir pilli lamba ile aydınlatma düşünebilirsiniz. Bu durumda gerekli emniyet ve korunma sağlanmış olmalıdır. 5. Zor durumda kaldığınızda kullanabileceğiniz yedek harfler, tutkal, makas, yapışkan bant, raptiye, tel zımba, çeşitli kalemler gibi, acil yardım çantanız bulunsun. Bu çantaya size yardımcı olabileceğine inandığınız her şeyi koyabilirsiniz. 6. Panonuzu sergilediğiniz masanızın üzerine, panonuza uyan renkte bir örtü örtünüz. Böylece masanızın dikkat çekici olmasını sağlayınız. Yapmanız gereken şeyler         Bilgisayarda üretilmiş grafikleri kullanınız. Uygulama ve sonuçları ile ilgili fotoğrafları kullanınız. Kontrast renkler seçiniz. Kullanacağınız renklerin sayısını sınırlayınız. Panonuz için alternatif görüntüler yaratınız. Birden fazla grafik varsa grup halinde üst üste yerleştiriniz. Panonuza yazıları dengeli bir dağılım içinde yerleştiriniz. Tutkalınızı sürüldüğünde kağıdı buruşturmayan cinsten seçiniz. Gerekirse çift tarafı yapışkan bant kullanınız.

Yapmamanız gereken şeyler     Panonuzda büyük boşluklar bırakmayınız. Panonuzu koyduğunuz masanın ön kısmını boş bırakmayınız. Proje günlüğünüz, proje raporunuzdan bir kopya, varsa kullanmış olduğunuz bir model, projenizin bir özetini koyabilirsiniz. Panonuzun ön tarafında elektrik kabloları ve lamba tesisatı bırakmayınız. Panonuzun başlığını okunamayacak kadar küçük harflerden ve uyumsuz renklerden seçmeyiniz. Harfleri düzensiz yerleştirmeyiniz.

33

  

Elle yazılmış harfler kullanmayınız. Kağıtların panodan düşmelerini önleyiniz. Gramer ve formül hataları yapmayınız.

Güvenlik ve emniyet tedbirleri Temel olarak diğer öğrencilere ve kamunun kullanımındaki mallara zarar veren her hangi bir şey yapılmamalıdır. Aşağıda belirtilen hususlara özellikle dikkat edilmelidir. Bunlara öğretmenlerinizin ilave edeceği konular olabilir. Projeye başlamadan önce öğretmeninizden görüşünü alınız. Bu sizin güvenliğiniz ve kabul görecek bir proje hazırlamanız için gereklidir. Canlı olarak gösteriminde sakınca bulunan nesne ve cisimlerin fotoğraflarını getirebilirsiniz. Kabul edilemeyeceklerin listesi              Canlı hayvanlar Mikrop ve mantar kültürleri İnsan ve hayvan bedenine ait parçalar. Su dahil sıvı maddeler Kimyasal maddeler ve onların ambalajları Açık veya gizli alevli maddeler Üst kapağı açılmış piller Patlayıcı maddeler Aeresol içeren tüpler ve kaplar Zehirli ve uyuşturucu maddeler Kamu için zararlı cihaz ve aletler Ucu sivri ve keskin aletler, iğneler, bıçaklar Gazlar

34

7

SUNUM VE GELİŞTİRME

Öğretmeniniz, sizden sözlü olarak projenizi sınıfta sunmanızı isteyebilir. Sunumu kısa fakat eksiksiz yapmalısınız. Projenizi arkadaşlarınızın önünde sunmak, projenin en zor kısımlarından biridir. En iyi sunum için bol pratik yapmalısınız. Eğer mümkünse sunumunuzu evde kameraya alıp, kendinizi geliştirmek için izleyebilirsiniz. Bu arada kendinizi eleştirerek ilerleme sağlayabilirsiniz. Sözlü sunum alışkanlığı bilim şenliği için de yararlı olacaktır. Projenizin açıklıkla anlaşılır şekilde anlatabilmeniz, jüriden puan alacaktır. Her şeyi planlı bir şekilde açıklamanız, projenizi anlatıp soruları açıklayabilmeniz, jüriyi, projenizi bilinçli bir şekilde yaptığınız konusunda ikna edecektir. Eğer cevabını bilmediğiniz bir soru ile karşılaşacak olursanız, tahmini cevaplar vermeyiniz veya bilmiyorum demeyiniz. Bunun yerine araştırmanız sırasında böyle bir konunun aklınıza gelmediğini fakat size enteresan gelen başka bir noktanın olduğunu belirtip, onu açıklayınız. Projenizle gurur duyunuz ve onu jüriye coşkuyla sununuz. Şenlikte sunum için kıyafetinizle uyum içinde olunuz. Projenizi temsil eden bir kişi olarak yaptığınız işle ne kadar gurur duyduğunuzu çevrenize yansıtınız. Projenizin değerlendirilmesi Projenizin daha iyi bir derece alması için aşağıda belirtilen noktaları dikkatle okuyunuz. 1. Projenin amaçlarını çok iyi belirlemek     Orijinal fikirler ortaya koymak Problemi açıklıkla ifade etmek Değişkenleri tanımlamak Konu ile ilgili çok okumak

2. Proje ile ilgili becerilerde iyi olmak    Kullanılan alet ve edevatla ilgili bilgili olmak Emniyetinizin dışında, proje çalışmalarını mümkün olduğunca yanlız yapmak Raporunuzda belirtilen bilgileri toplamaya yönelik işlerle ilgili becerileri göstermek

3. Bilgi toplamada iyi olmak     Araştırma günlüğünü iyi tutmak Proje deneyini tekrarlayarak sonucu doğrulamak Projeyi tamamlamak için gerekli ve yeterli zamanı harcamak Ölçülebilir sonuçlar elde etmek

35

4. Verilerin yorumlanmasında iyi olmak     Toplanan verileri kullanarak araştırmayı yorumlamak Yorumlarken grafikleri, tabloları ve şekilleri kullanmak Sonuca varmak için yeterli miktarda veri toplamak Sonuca varmak için yanlız toplanmış verileri kullanmak

5. Projenin iyi sunulması       Tam ve geniş bir rapor sunmak Sorulara doğru cevaplar vermek Sözlü sunumda panoyu kullanmak Deney verilerini kullanarak sonuçları savunmak Öğrenilenleri özetlemek Yarartıcılığı göstermek açısından çekici ve enteresan bir sunum panosu hazırlamak

Şenlikte davranışlarınızla ilgili olarak aşağıdaki önerileri dikkate alınız.     Çevrenize nazik ve arkadaşça davranınız Diğer sunumculara projeleriyle ilgili sorular sorunuz ve kendi projenizle ilgili bilgiler veriniz. Bu durum sakinleşmenize yardımcı olacaktır. İleride yapacağınız projeler için size yol gösterici olacaktır. Eğlenmeye bakınız Yüksek sele konuşmayınız ve gülmeyiniz. Bu durum diğer projesini sunan arkadaşlarınızı olumsuz etkileyecektir.

Okulunuzu temsilen katıldığınız proje yarışmalarında, okulunuzun bir elçisi olduğunuzu unutmayınız. Diğer insanların okulunuz ve öğrenci arkadaşlarınızla ilgili düşüncelerini etkilemek sizin elinizdedir.

36

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->