P. 1
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu

Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu

|Views: 9|Likes:
Yayınlayan: Şamil Demir
Kişinin ölümünden sonra arzularını yerine getirmek, yakınlarının yerine getirmeyi isteyeceği bir iş olarak düşünülebilir. Ölüme bağlı tasarrufların nasıl yorumlanacağı konusunda uyuşmazlık çıkmış ve mahkemeye taşınmışsa artık miras bırakanın son arzularının değil, geride kalanların menfaat yarışının ön plana çıktığı görülür. Hâkim
oldukça etkileyici ve akıl çelici deliller arasında tarafsızlığını yitirmeden miras bırakanın son arzularının temsilcisi olarak hareket etmeye ve çatışan menfaatler arasında hukuka uygun bir denge kurmaya çalışır.

Her ne kadar ölüme bağlı tasarrufların yorumuna ilişkin prensipler borçlar hukukundan kaynaklansa da Miras hukukunun kendine has özellikleri farklı değerlendirmeler yapılmasını zorunlu kılmıştır. Hukukumuzda yoruma dair kuralların sınırlı olması yorum yapanlara serbesti sağladığı orandan onları zorlu bir faaliyetle baş başa bırakmıştır. Çünkü yorum türleri arasındaki farklar oldukça siliktir.

Hâkim, önüne gelen olayların özelliklerine göre gerektiğinde mirasbırakanın açık iradesini, yasal karineleri, gerektiğinde farazi iradesini, ya da sözleşme yapan tarafın güvenini esas alarak uyuşmazlığa son vermeye çalışacaktır. Hâkimin yorum yapabilmesi için davanın tarafları ve ileri sürdükleri delillere olduğu kadar mirasbırakanın karakterine ve yaşam tarzına da vakıf olması gerekir. Ancak bu şekilde mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruftaki beyanlarının ardında yatan iradesi anlaşılabilir, beyanlarına anlam verilebilir ve ortaya çıkan boşluklar doldurulabilir. Bu bakımdan miras bırakanın son arzusunun gerçekleşmesi, hâkimin ölüme bağlı tasarrufun yorumu sırasında harcayacağı mesai ve göstereceği gayretin derecesine bağlıdır.
Kişinin ölümünden sonra arzularını yerine getirmek, yakınlarının yerine getirmeyi isteyeceği bir iş olarak düşünülebilir. Ölüme bağlı tasarrufların nasıl yorumlanacağı konusunda uyuşmazlık çıkmış ve mahkemeye taşınmışsa artık miras bırakanın son arzularının değil, geride kalanların menfaat yarışının ön plana çıktığı görülür. Hâkim
oldukça etkileyici ve akıl çelici deliller arasında tarafsızlığını yitirmeden miras bırakanın son arzularının temsilcisi olarak hareket etmeye ve çatışan menfaatler arasında hukuka uygun bir denge kurmaya çalışır.

Her ne kadar ölüme bağlı tasarrufların yorumuna ilişkin prensipler borçlar hukukundan kaynaklansa da Miras hukukunun kendine has özellikleri farklı değerlendirmeler yapılmasını zorunlu kılmıştır. Hukukumuzda yoruma dair kuralların sınırlı olması yorum yapanlara serbesti sağladığı orandan onları zorlu bir faaliyetle baş başa bırakmıştır. Çünkü yorum türleri arasındaki farklar oldukça siliktir.

Hâkim, önüne gelen olayların özelliklerine göre gerektiğinde mirasbırakanın açık iradesini, yasal karineleri, gerektiğinde farazi iradesini, ya da sözleşme yapan tarafın güvenini esas alarak uyuşmazlığa son vermeye çalışacaktır. Hâkimin yorum yapabilmesi için davanın tarafları ve ileri sürdükleri delillere olduğu kadar mirasbırakanın karakterine ve yaşam tarzına da vakıf olması gerekir. Ancak bu şekilde mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruftaki beyanlarının ardında yatan iradesi anlaşılabilir, beyanlarına anlam verilebilir ve ortaya çıkan boşluklar doldurulabilir. Bu bakımdan miras bırakanın son arzusunun gerçekleşmesi, hâkimin ölüme bağlı tasarrufun yorumu sırasında harcayacağı mesai ve göstereceği gayretin derecesine bağlıdır.

More info:

Published by: Şamil Demir on Dec 27, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/06/2014

pdf

text

original

1151

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN YORUMU

Interpretation of Testamentary Dispositions

Şamil DEMİR

ÖZET
Kişinin ölümünden sonra arzularını yerine getirmek, yakınlarının yerine getirmeyi
isteyeceği bir iş olarak düşünülebilir. Ölüme bağlı tasarrufların nasıl yorumlanacağı
konusunda uyuşmazlık çıkmış ve mahkemeye taşınmışsa artık miras bırakanın son
arzularının değil, geride kalanların menfaat yarışının ön plana çıktığı görülür. Hâkim
oldukça etkileyici ve akıl çelici deliller arasında tarafsızlığını yitirmeden miras bırakanın
son arzularının temsilcisi olarak hareket etmeye ve çatışan menfaatler arasında hukuka
uygun bir denge kurmaya çalışır.
Her ne kadar ölüme bağlı tasarrufların yorumuna ilişkin prensipler borçlar hukukundan
kaynaklansa da Miras hukukunun kendine has özellikleri farklı değerlendirmeler
yapılmasını zorunlu kılmıştır. Hukukumuzda yoruma dair kuralların sınırlı olması
yorum yapanlara serbesti sağladığı orandan onları zorlu bir faaliyetle baş başa
bırakmıştır. Çünkü yorum türleri arasındaki farklar oldukça siliktir.
Hâkim, önüne gelen olayların özelliklerine göre gerektiğinde mirasbırakanın açık
iradesini, yasal karineleri, gerektiğinde farazi iradesini, ya da sözleşme yapan tarafın
güvenini esas alarak uyuşmazlığa son vermeye çalışacaktır. Hâkimin yorum yapabilmesi
için davanın tarafları ve ileri sürdükleri delillere olduğu kadar mirasbırakanın
karakterine ve yaşam tarzına da vakıf olması gerekir. Ancak bu şekilde mirasbırakanın
ölüme bağlı tasarruftaki beyanlarının ardında yatan iradesi anlaşılabilir, beyanlarına
anlam verilebilir ve ortaya çıkan boşluklar doldurulabilir. Bu bakımdan miras bırakanın
son arzusunun gerçekleşmesi, hâkimin ölüme bağlı tasarrufun yorumu sırasında
harcayacağı mesai ve göstereceği gayretin derecesine bağlıdır.
Anahtar kelimeler: Ölüme bağlı tasarruf, vasiyetname, miras sözleşmesi, yorum
prensipleri, mirasbırakanın son arzusu.
ABSTRACT
It is possible to think that realizing the wishes of a person after his/her death is a job that
his/her relatives would want to do. If there has been a conflict regarding the interpretation

vukat, Ankaia Baiou 0yei, Çankaya 0niveiitei SBE 0zel Bukuk Boktoia Piogiami ogiencii,
amilÇamiluemii.av.ti
1152
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
of testamentary dispositions and it has been brought to trial, it is seen that the interest race
of the remaining persons comes into prominence and not the dying wish of those who
legate. Without losing his impartiality, the judge tries to establish a justifiable equilibrium
between the conflicted interests among very impressive and enticing proofs by trying to
act as the representative of the persons who legate.
Although the principles regarding the interpretation of testamentary dispositions take
their source from the Obligations Law, the specific characteristics of the Law of
Inheritance have necessitated making different evaluations. The fact that the principles
concerning interpretation are limited provides freedom to interpreters but it also leaves
them with a difficult activity. Because the differences between interpretation types are
very indistinct.
According to the characteristics of the experienced events, the judge would try to end
the conflict by considering the open will of the legator when necessary, the legal
presumptions, his/her fictious will when necessary or the trust of the contracting party.
For the judge being able to make legal interpretation, he/she should be acquainted with
the character and life style of the legator as much as the parties of the case and the
proofs they adduce. It is only how the will of the legator lying behind his/her
declarations in testamentary dispositions could be understood, his/her declarations
could be construed and the gaps which show up could be filled. In this regard, the
realization of the dying wish of the person who legates depends on how much the judge
would work and how much it would make efforts during the interpretation of the
testamentary disposition.
Keywords: Testamentary dispositions, testamenti, inheritance contract, principles
regarding the interpretation, last requests of legator.

GİRİŞ
Ölüme bağlı tasarrufların ifade bulduğu metin çoğunlukla yeterince açık
değildir. Tasarrufta bulunanın metinde kullandığı bazı ifadelerin ne anlama
geldiği net olmadığından, hukuken nasıl değerlendirilmesi gerektiği sorun
oluşturabilir. Bu nedenle ölüme bağlı tasarruflardaki ifadelerin yorum yoluyla
açıklığa kavuşturulması önem arz eder
1
.
Hukuki işlemin yorumu, işlemin içeriğini belirlemek ve işlemi meydana getiren
iradenin ne anlama geldiğinin araştırılmak için yapılan mantıksal bir faaliyettir.
Konu, ölüme bağlı tasarrufların yorumu olduğunda belli bir yorum kuralının

1
Inan, Ali Naim¡Eita,, $eief¡Alba,, Bakan: Niia Bukuku 8. B., Izmii 2u12, . 26S; 0ztan, Bilge: Niia
Bukuku Tablolai ve 0inekleile, S. B., Ankaia 2u12, . 2u4; $enei, Eat: Niia Bukuku, Ankaia 1977, .
97-98; Eigüne, Nehmet Seikan: vaiyetnamenin Yoiumu, Itanbul 2u11, . 1 vu.
1153
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
benimsenerek esas alınması imkânı yoktur. Buna her şeyden önce
vasiyetnamenin tek taraflı, miras sözleşmesinin ise çok taraflı olma niteliği engel
olacaktır
2
. Diğer yandan kişinin iradesinin yorumunda, o kişiye özgü duygusal
ve sübjektif tercihlerin ön plana çıkması ve bunların anlaşılmaya çalışılması
yorum yapılırken belirli bir kurala bağlanmayı engellemektedir. Çeşitli hukuk
sistemlerinin yorum için belirli kurallar benimsemesi de uygulayıcıları bu
kurallarla bağlı kalarak, kurallarla sınırlı yorum yapmak zorunda bırakmıştır
3
.
Yine, bir ölüme bağlı tasarrufun sonuç doğurduğu zaman ile mirasbırakanın o
tasarrufa ilişkin iradesini beyan ettiği zaman arasında uzun bir süre geçmiş
olması, mirasbırakanın isteklerini açıklarken özenli davranmaması, yorumu
zorlaştıran bir faktörlerdendir
4
.
Alman Medeni Kanunu (BGB) ve Fransız MK'ndan farklı olarak, İsviçre ve
Türk MK'nda yorum prensiplerine pek az yer verilmiş ve bu suretle hâkime
geniş bir takdir hakkı tanınmıştır. Türkiye’de kanun koyucu, bir yandan
hâkime yol gösterirken diğer yandan onun vereceği kararı kısıtlayan ayrıntılı bir
düzenleme yapma yoluna gitmemiştir. Türk hukukunda MK’da, doktrinde ve
Yargıtay içtihatlarında bazı temel yorum kuralları kabul görmüştür. Fakat
yorum kurallarının azlığı bir yandan yorum yapmak zorunda olan hukukçulara
belirli ölçüde serbesti tanırken, diğer yandan onları zorlamakta ve oldukça fazla
zaman harcamalarına neden olmaktadır
5
.
Ölüme bağlı tasarrufların yorumu konusu incelenirken, uygulanabilecek yorum
prensiplerindeki farklılıklar nedeniyle vasiyetnamenin yorumu ile miras
sözleşmesinin yorumunu ayrı ayrı ele almak gerekir
6
. Bu nedenle çalışmada
yorumun amacı, önemi ve yorum prensipleri incelendikten sonra,

2
Inan¡Eita,¡Alba,, . 266. uonenay, Samim¡ Biien, Kemaleuuin: Niia Bukuku 2. B., Itanbul 196,
. 179-18u; Kocayuufpa,aoglu, Necip: Niia Bukuku, . B., Itanbul 1987, . 27; Inan¡Eita,¡Alba,, .
272; Buial, Nutafa¡0z, Tuigut; Tüik 0zel Bukuku Cilt Iv Niia Bukuku, S. B., Itanbul 2u11, . 217;
Ayan, Nehmet: Niia Bukuku, . B., Konya 2uuS, . 116, Antalya, 0. uokhan: Niia Bukuku, Itanbul
2uu, . 19u; Baygin, Cem: 0lúme  Boqlt  TosorruflorJo  Yorum", E0BFB, C. Iv. S.1-2, 2uuu, . S67;
Akoy-Buiun, Sanem: 0lúme Boqlt Tosorruflortn Yorumuno 0oir Bot 0úúnceler" 0BFN C. LXvI, S.
2, 2uu8, . 11.

Echei, A.: Neueni Kanun $eihi, (Çeviien: Sabii $akii Anay) Ankaia 1949, . 88;
Inan¡Eita,¡Alba,, . 266.
4
uonenay¡Biien, . 172; Kocayuufpa,aoglu, . 21; Inan¡Eita,¡Alba,, . 266; 0guzman, . 17u;
Akoy-Buiun, . 11.
S
Echei, . 88; uonenay¡Biien, . 172; Inan¡Eita,¡Alba,, . 266; Imie, Zahit¡Eiman, Baan.: Niia
Bukuku, 8. B., Itanbul 2u11, . 1u7; 0guzman, . 17u; Ayitei, Nu,in¡Kiliçoglu Ahmet: Niia Bukuku,
. B., Ankaia 199, . 1Su; Aybay, Ayuin: Niia Bukuku Beileii, Itanbul 2uuu, . S8-S9; $enei, .
98-99; Baygin, . S69; Eigüne, . 42-4, S7.
6
Kocayuufpa,aoglu, . 21, Inan¡Eita,¡Alba,, . 266-267; Kiliçoglu, Ahmet N.: Niia Bukuku 4. B.,
Ankaia 2u12, . 184; uençcan, 0mei 0gui: Niia Bukuku, Ankaia 2uu8, . 288; Aybay, . S9;
Baygin, . S7u.
1154
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
vasiyetnamenin ve miras sözleşmesinin yorumunda uygulanabilecek yorum
kuralları ve prensipler ayrı ayrı ele alınacaktır.
I. YORUMUN AMACI, ÖNEMİ ve YORUM PRENSİPLERİ
Ölüme bağlı tasarruftaki beyanların ne anlama geldiğinin hâkim tarafından
araştırılarak tespit edilmesine yorum
7
, bu amaçla açılan davaya ise “yorum
davası” denir
8
. Yorum davası, ölüme bağlı tasarrufun lehtarının belirlenmesi için
açılmışsa tespit, edayı isteme hakkının kimde olduğu konusunda tereddüt yoksa
eda davası niteliğindedir
9
.
Hâkimin yorum yapabilmesi için öncelikle içeriğinde mirasbırakanın iradesinin
ortaya konduğu bir ölüme bağlı tasarrufun olması gerekir. Mirasbırakanın bir
irade beyanı yoksa ya da beyan, içeriği nedeniyle veya kanuni şekle aykırı olması
nedeniyle hükümsüzse, yorum yapılmasına da gerek yoktur. Miras bırakanın
gerçek iradesin yorum yoluyla araştırılmasına girişilmeden önce yapılan işlemin
niteliğinin -gerektiğinde yorum yoluyla- tespiti gerekir. Bu her yorumda geçerli
bir şarttır
10
.
A. Yorumun Amacı
Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufundaki iradesi açık ve anlaşılır olmayabilir
yahut kullandığı kelimeler farklı anlamlara gelebilir. Ek olarak metin, tek başına
mirasbırakanın amacını anlaşılması için yeterli olmayabilir. Kullanılan ifadeler
kadar mirasbırakanın yaşadığı yer, zaman, aldığı eğitim beyanın anlaşılmasını
kolaylaştırabileceği gibi zorlaştırabilir. Özellikle hukuki yardım alınmadan
hazırlanan metinler, yanlış anlamda kullanılan terimler, mirasbırakanın
sonradan meydana gelebilecek gelişmeleri tahmin edememiş olmasından
kaynaklanan durumlar, ölüme bağlı tasarruftan menfaati olanların uyuşmazlığa
düşmesine neden olabilir. Bu gibi durumlarda ölüme bağlı tasarrufun yorumu
gerekir. Yorumun amacı mirasbırakanın iradesinin ve ölüme bağlı tasarrufla
meydana gelmesini amaçladığı durumun yorum prensipleri ve kanuni

7
Eien, Fikiet: Boiçlai Bukuku uenel Bükümlei, 14. B., Ankaia 2u12, . 147.
8
"vaiyetin yeiine getiiilmei için tenfiz memuiu atanmi,tii. vaiyet açilmi, yorum davastyla
vasiyetname yorumlanmty, bu kaiai keinle,mi,tii." (Yaig. 2. BB. 19.u4.1999 729¡762, SINP,
eii,im taiihi: u6.12.2u12).
9
"Bava uilekçeinue yei alan açiklamalaia goie; talep, vaiyet alacakliinin vaiyetnamenin
yoiumlanmai uietiyle beliilenmeine ili,kin olup Tüik Neueni Kanunu'nun Su4¡2 mauueine
uayanmaktauii. vaiyetnamenin yoiumuna ili,kin hükümlei çeiçeveinue uelilleiin toplanip
uegeilenuiiileiek onucuna goie vaiyet alacakliinin ya ua vaiyet lehtaiinin beliilenmei
geiekiiken, euayi iteme hakkinin kime ait oluugu bilinmeuen, uavacinin eua uavai açacakken tepit
uavai açmai geiekçeiyle itegin ieuui uogiu goiülmemi,tii." (Yaig. 2. BB. u6.u4.2uu9, S2¡6S1,
SINP, eii,im taiihi: u6.12.2u12).
1u
Echei, . 89; Ayan, . 11S; Antalya, . 187; Aybay, . S9.
1155
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
düzenlemeler doğrultusunda açıklığa kavuşturulması ve mirasbırakanın
tasarrufundaki beyanların, gerçek iradesine uygunluğunun tespit edilmesidir
11
.
B. Yorumun Önemi
Ölüme bağlı tasarruflarda ortaya konulan iradenin anlamı yorum yoluyla tespit
edilir
12
. Ölüme bağlı tasarrufun metninde geçen ifadelerin iyi düşünülmeden,
genellikle duygusal bir ruh haliyle kaleme alınması nedeniyle anlaşılmasından
zorluklar yaşanabileceğinden ve mirasbırakanın da iradesini yeniden açıklama
olanağı kalmadığından, yapılacak yorum ölüme bağlı tasarrufun sonuç
doğurması bakımından çok önemlidir
13
. Bunun yanında, ölüme bağlı tasarrufun
kaleme alındığı tarihle sonuç doğuracağı tarih arasında ilişkilerde ve koşullarda
meydana gelen değişiklikler yorumun önemini artırır. Yaşanan bu tereddütler,
taraflar arasında uyuşmazlığa yol açtığında, hâkimin tasarrufun gerçek anlamını
ortaya çıkarmak için yorum yapması gerekir
14
.
C. Yorum Prensipleri
Ölüme bağlı tasarrufların yorumunda, miras bırakanın istekleri ile beyanının
birbirine uygunluğunun tespitine çalışılırken, uzun bir süreçte ortaya çıkan üç
yorum prensibinden yararlanılır. Bunlar, irade, beyan ve güven (itimat)
prensipleridir
15
.
1. İrade Prensibi
İrade prensibine (irade teorisi - Willenstheorie) göre, bir ölüme bağlı tasarrufta,
mirasbırakanın içinden geçen irade ve irade beyanına verdiği anlam ve esastır.
Kişinin iradesi ile onun dışa vurulmuş hali olan beyan arasında bir uyumsuzluk
varsa beyanının dayanağını teşkil eden irade

esas alınır. Kişinin iç iradesini temel
alan irade prensibi sübjektif bir prensiptir ve bu prensibe göre yapılacak yorum
sırasında, ölüme bağlı tasarrufa başkalarının ne anlam verdiği araştırılmaz
16
.
İrade prensibine göre beyan, ancak iradeye uygunsa mevcut ve geçerli kabul

11
Echei, . 89; Inan¡Eita,¡Alba,, . 26S; Eien, . 147; Imie¡Eiman, . 1u6; Kiliçoglu, . 18; Ayan, .
11S; Antalya, . 186; Zevklilei, Ayuin¡Eita,, $eief¡Bavutçu, Ay,e¡uüipinai, Bamla: Neueni Bukuk, 7.
B., Ankaia 2u12, . 441; Baygin, . S67; Eigüne, . .
12
0guzman, N. Kemal: Niia Bukuku, 6. B., Itanbul 199S, . 17u.
1
Seiozan Rona¡Engin, Ilkay Baki; Niia Bukuku . B., Ankaia 2u12, . 4-S; Imie¡Eiman, . 1u6;
Baygin, . S67-S68.
14
Kocayuufpa,aoglu, . 21; Inan¡Eita,¡Alba,, . 266; 0guzman, . 17u; Seiozan¡Engin, . S; Baygin,
. S68-S69; Baygin, . S67.
1S
Inan¡Eita,¡Alba,, . 26S; Eien, . 148-149.
16
uonenay¡Biien, . 17; Eien, . 149; Kiliçoglu . 18; Seiozan¡Engin, . S; Baygin, . S7u; Akoy-
Buiun, . 19 vu; Eigüne, . S; Antalya, . 187.
1156
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
edilebilir
17
. Ölüme bağlı tasarrufta mirasbırakanın yorumda esas alınacak
iradesi, tasarrufun yapıldığı zamandaki açık veya farazi iradesidir. Fakat
mirasbırakanın iradesinde tasarrufundan sonra meydana gelebilecek değişiklikler
de yorum sırasında dikkate alınabilir. İrade prensibi, muhatabın her zaman
beyan sahibinin iç iradesini bilmesinin mümkün olmadığı, sadece beyan
sahibinin iradesini dikkate aldığı, buna karşılık muhatabın beyandan
çıkarabileceklerini dikkate almadığı, sonuç olarak hukuki güvenliği ve istikrarı
göz ardı ettiği ve fazlaca bireyci olduğu gibi gerekçelerle eleştirilmektedir
18
.
2. Beyan Prensibi
Yorum prensipleri içinde en eskisi olan beyan prensibine (beyan teorisi -
Erklaerungstheorie) göre, bir ölüme bağlı tasarrufta mirasbırakanın irade
beyanına, muhatabın verdiği anlam esastır
19
. Beyan prensibinde, irade
prensibinin aksine irade ile beyan arasında bir uyumsuzluk varsa kişinin
beyanından anlaşılanlar tercih edilmelidir. Beyan prensibi, müşterek hukuk
döneminde baskın olan irade prensibine tepki olarak ortaya çıkmıştır. Her ne
kadar ekonomik ve sosyal hayatın devamlılığı açısından beyan prensibine göre
yorum yapılması gerektiği savunulsa da borçlar hukukunun gerçek iradeyi esas
alması ve beyan prensibini benimsememesi nedeniyle bu prensip miras
hukukunda kabul görmemiştir
20
.
3. Güven (İtimat) Prensibi
Güven prensibi (güven teorisi - Vertrauenstheorie - principe de la confiance), irade
ve beyan prensiplerini bağdaştırması ve adil bir çıkar dengesi gözetmesi
nedeniyle Türk ve İsviçre hukukunda benimsenen yorum prensibidir
21
. Hukuki
işlemlerde irade beyanının anlamı genellikle MK. m. 2'den temel alan güven
prensibine göre tespit edilir
22
. Güven prensibine göre, bir ölüme bağlı tasarrufta,
mirasbırakanın irade beyanına, beyanın sahibi ya da muhatabın yüklediği anlam
değil, hayat şartları, teamüller, toplumda o dönemde konuşulan dil ve hayat
tecrübesine göre, objektif iyiniyetli üçüncü bir kişinin verebileceği anlam esas
alınır
23
. Son zamanlarda güven prensibine yöneltilen eleştiriler nedeniyle bu
prensibin daha gelişmiş bir hali olarak kabul edilen "yeni güven prensibi" güven

17
Eigüne, . S-6.
18
Eien, . 149-1Su; Seiozan¡Engin, . 41; Eigüne, . 6, 72 vu.
19
Eien, . 1Su; Kiliçoglu . 18; Baygin, . S7u.
2u
uonenay¡Biien, . 17; Inan¡Eita,¡Alba,, . 26S; Eien, . 1Su, 1S2; Eigüne, . 6, 8.
21
uonenay¡Biien, . 17; Inan¡Eita,¡Alba,, . 26S; Eien, . 1S2; Baygin, . S7u; Eigüne, . 8.
22
0guzman, . 17u; Eigüne, . 8-11.
2
uonenay¡Biien, . 17; Inan¡Eita,¡Alba,, . 26S-266; Eien, . 1S; Kiliçoglu . 18; Seiozan¡Engin,
. S; Eigüne, . 8-9.
1157
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
prensibinin yerine kabul görmüştür. Yeni güven prensibine göre, yorum
sırasında muhatabın irade beyanına dürüstlük kurallarına göre vermesi gereken
anlam esas alınmalıdır
24
.
II. VASİYETNAMENİN YORUMU
A. Vasiyetnamenin Yorumlanmasında İrade Prensibi
Mirasbırakan vasiyeti yaparken ortaya koymak istediği iradeyi net olarak
açıklayamamış, iradesine uygun düşen kelimeleri veya doğru hukuki terimleri
kullanmamış olabilir. Vasiyetnamede geçen ama net olmayan ifadeler yorum
yoluyla açıklığa kavuşturulabilir. Bu bakımdan vasiyetnamenin yorumu,
mirasbırakanın yapmak istediği tasarrufun kapsam ve mahiyetini tespit
faaliyetidir
25
.
Miras hukukunun genel yapısı, borçlar hukukundan farklı değerlendirmeler
yapılmasını zorunlu kılar. Bu doğrultuda vasiyetnamenin yorumlanmasında
borçlar hukukundaki güven prensibinin aksine büyük oranda irade prensibi
hâkimdir. Vasiyetnamenin irade prensibine göre yorumunda, esas olarak
metinden mirasbırakan dışındakilerin ne anladığı değil, mirasbırakanın metinde
açıkladığı iradesiyle ifade etmek istedikleri önem kazanır. Bu nedenle gerçek
iradeyi, yani murisin "son arzusunu" araştırmak üzere sübjektif nitelikte bir
yorum yapılması gerekir. Hal böyle olunca, mirasbırakanın iradesinin üstün
tutulması karşısında ailenin korunması anlayışı ve işlem güvenliği kavramı
önemini yitirir. Vasiyetname, tek taraflı ve her zaman dönülebilen bir ölüme
bağlı tasarruf olduğundan, bireylerin vasiyetname metninde geçen beyanlara
olan güvenini korumak gibi bir ihtiyaç doğmaz. Hâkim kendini mirasçıların
değil, mirasbırakanın yerine koyarak yorum yapmalıdır. Bununla birlikte,
yorum, ancak vasiyetnamede geçen bir irade beyanı için yapılabilir.
Vasiyetnamede hiç geçmeyen ve herhangi bir dayanağı olmayan konular yorum
yoluyla vasiyete dâhil edilemez
26
. Fakat vasiyetnamede, bir iradeye dayanak
olabilecek hususların açık ve net bir şekilde ifade bulmaması halinde, anlamının
tespit edilebilmesi için vasiyetname dışındaki olgulara başvurularak tamamlayıcı
yorum yoluna gidilebilir
27
.

24
Eien, . 1S vu.; Inan¡Eita,¡Alba,, . 266.
2S
Kocayuufpa,aoglu . 21; 0ztan, . 2u4.
26
"Keza vuigulamak geiekii ki, noimal olaiak yoium ancak vaiyetçinin beyaninua yazili aizuunu bii
ueieceye kauai üzmektii. Fakat beyanua hiç bii uayanagi yok iken onu tamamlamak uegiluii."
(YBuK 21.11.199u, 2-46¡S86, SINP, eii,im taiihi: u6.12.2u12).
27
uonenay¡Biien, . 17-17S; Kocayuufpa,aoglu, . 22-2; Inan¡Eita,¡Alba,, . 267; Imie¡Eiman,
. 1u8-1u9; 0guzman, . 17u-171; Seiozan¡Engin, . 4u-41; 0ztan . 2u4-2uS; Kiliçoglu, . 184-18S;
1158
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
Diğer yandan doktrinde, her ne kadar vasiyetnamelerin yorumunda irade
prensibi esas olsa da, ölüme bağlı tasarrufla bazı mirasçıların mirasçılık hakları
olumsuz yönde etkilendiğinden, yasal mirasçıların durumunun açıklığa
kavuşturulabilmesi için, beyan prensibinin de esas alınabileceği
savunulmaktadır
28
. Fakat gerek İsviçre Federal Mahkemesi gerekse Yargıtay,
mirasbırakanın son arzusunun araştırılması gerekliliğini vurgulayarak irade
prensini benimsemektedir
29
.
B. Vasiyetnamenin Yorumunda İleri Sürülen Görüşler
Alman MK'nun aksine, Türk ve İsviçre hukukunda yorum kuralları ayrıntılı bir
şekilde düzenlenmemiştir. Bu nedenle Türk hukukunda yorum konusundaki
boşluk doktrindeki görüşler ve yargı kararlarıyla doldurulmaktadır. Bunun bir
sonucu olarak da Türk hukukçusu yorum konusunda daha fazla serbestiye
sahiptir
30
.
Vasiyetnamelerin yorumu konusundaki görüşler çok çeşitli ve tartışmalıdır
31
.
Fakat en göze çarpanı, açıklayıcı ve tamamlayıcı yorum ayrımıdır. Açıklayıcı
yorumda mirasbırakanın gerçek iradesine ulaşılmaya çalışılırken; -dönüştürücü
nitelikteki- tamamlayıcı (varsayımsal) yorumda mirasbırakanın meydana gelen
gelişmeleri önceden kestirebilseydi ne isteyeceğine dair farazi iradesi araştırılır.
Bu ayrıma rağmen gerçek ve farazi iradenin nerede başlayıp nerede sona
erdiğinin tespiti hiç de kolay değildir
32
.

Buial¡0z, . 21-214; Batemi, Büeyin: Niia Bukuku, 4. B., Itanbul 2uu4, . 1u9; Ayitei¡Kiliçoglu, .
1Su, uençcan, . 288; Zevklilei¡Eita,¡Bavutçu¡uüipinai, . 441; Baygin, . S7u; Eigüne, . 17-18.
28
Inan¡Eita,¡Alba,, . 267.
29
"...olüme bagli taaiiuflaiua ua tasarrufu yaan taraftndan atlanan irade ile bu taaiiuflaiin
metninin aptanmai geiçek anlaminin vaiyetçinin on aizuuna uygun biçimue beliilenmei ve
açikliga kavu,tuiulmai büyük onem ta,imaktauii. ...vasiyetinin son arusuna uyun ere
iradesinin elirlenmesi ve astl olaa sonua re ir arar verilmesi ereir 0 neuenle
yukaiiua açiklanan biçimue aia,tiima ve inceleme yapilmauan veiilen kaiai 0ul ve Yaa'ya uygun
olmauiginuan uiienme kaiaii bozulmaliuii." (YBuK. 21.11.199u, 2-46¡S86, SINP, eii,im taiihi:
u6.12.2u12). "asiyetname yorumlantren murisin ere iradesinin atga çthartlmastna
gayret gösterilmelidir. Yorum yaptltrhen mümhün olduhça muris arzulartntn ayahta
halmastna dihhat edilmelidir. Nuii 21.9.199 taiihli vaiyeti ile uemlik Kuian Kuiuna, e,ine,
Inegol kuian kuiuna muayyen mal vaiyetinue bulunmu,tui. vaiyetçi (gayeinin) amacinin oz
konuu kuilaiuan itifaue euilenleie uetek aglamak oluugu açiktii. uayenin olu,mainua oiumlu
kamu kuiulu,unun kimligi onem ta,imaz. 0 halue yukaiiua açiklanan kuiallai çeiçeveinue olaya
yakla,mak bu gayenin geiçekle,mei için tahiin bii vakif kuimaya elveii,li olmauigi anla,ila uahi
mükellefiyet biçiminue kabulü ile murisin gayesini ve son arzulartnt ayahta tutmah gerehirhen
olaya uygun düymeyen düyüncelerle de vasiyetnamenin iptali dogru bulunmamtyttr" (Yaig. 2.
BB. 1u.uS.2uu1, S921¡712, SINP, eii,im taiihi: u6.12.2u12).
u
Imie¡Eiman, . 1u7-1u8; Buial¡0z, . 214; Ayan, . 11S-116; Ayitei¡Kiliçoglu, . 1Su.
1
0ztan, . 2uS vu.
2
Seiozan¡Engin, . 6; Baygin, . S68.
1159
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
1. Açıklayıcı Yorum (Vasiyetname Metnine Bağlılık)
Açıklayıcı yorum (erlauternde Auslegung), mirasbırakanın iradesiyle neyi ifade
etmek istediğini sözcük, ifade ve tabirleri dikkate alarak hukuken tespit etmek
için yapılan yorumdur. Bu yorum türü açıklık-seçiklik prensibini ve ima
prensibini kapsar
33
. Ölüme bağlı tasarruflarda kural olarak açıklayıcı yorum
yapılır
34
.
a. Açıklık-Seçiklik Prensibi
Açıklık-seçiklik prensibi, “sarahat kuralı” ve “sarih beyan kuralı” olarak da ifade
edilmektedir. Açıklık-seçiklik prensibine (Eindeutigkeitsprinzip) göre,
mirasbırakanın vasiyetnamede kullandığı ifadeler açık ve netse yorumlanamaz.
Bu prensibe göre “vasiyetnamedeki ifadeler” vasiyetnamede kastedilenin açıklığa
kavuşturulmasında esas unsurdur. Çünkü önemli olan vasiyetnamedeki
ifadelerden üçüncü kişilerin ne anladığı değil, mirasbırakanın vasiyeti kaleme
alırken o kelimelere ne anlam yüklediğidir. Bu nedenle hukuki tabirlerin yanlış
anlamlarda kullanılması tasarrufa zarar vermez. Bununla birlikte vasiyetnamede
geçen ifadeler açık ve net değilse ve birden çok anlama gelmeye müsaitse
vasiyetname dışındaki belge, mektup, hatıra defteri, günlükler ve tanık beyanı
35

gibi delillere başvurarak yorum yapılabilir
36
.
Vasiyetnamede geçen sözcük, ifade ve tabirlerin açıklık-seçiklik prensibine göre
yorumu sırasında mirasbırakanın düşünsel dünyası esas alınır. Mirasbırakanın
vasiyetnameyi kaleme alırken içinde bulunduğu düşünsel dünyanın
anlaşılabilmesi için mirasbırakanın yaşı, aile ilişkileri, dostlukları ve
düşmanlıkları, karakter yapısı, içinde bulunduğu yaşam tarzı, kişisel yakınlıkları,
siyasi görüşü, yerel ve ailevi adetler, mirasbırakanın kişileri ve eşyaları ifade
etmek üzere kullandığı kendine has ifadeler, malvarlığının durumu, başka
ölüme bağlı tasarruf yapıp yapmadığı gibi dış olgular dikkate alınır. Dış
olguların vasiyetname metni ile birlikte ele alınması sayesinde mirasbırakanın

Buial¡0z, . 211; 0ztan, . 2u4, 2uS; Seiozan¡Engin, . S; Akoy-Buiun, . 12.
4
Antalya, . 186.
S
'a goie yoium iiainua ba,vuiulacak ui, unuilai auece ,ekle bagli uelillei olabilii. Bu
neuenle ea itibaiiyle tanik uinleme yoluna giuilmemeliuii (. 11u). Fakat hâkimin tanik uinlemeini
engelleyen bii hüküm mevcut uegiluii (Baygin, . S74).
6
Echei, . 9u-91, 92; uonenay¡Biien, . 174; Kocayuufpa,aoglu, . 21; Inan¡Eita,¡Alba,, . 267;
Imie¡Eiman, 11u; 0guzman, . 171; 0ztan . 2u6; Kiliçoglu, . 18S; Buial¡0z, . 21; Seiozan¡Engin,
. S; Ayan, . 116; Ayitei¡Kiliçoglu, . 1S1; uençcan, . 291; Aybay, . S9;
Zevklilei¡Eita,¡Bavutçu¡uüipinai, . 441; Baygin, . S72; Akoy-Buiun, . 22; Eigüne, . 6 vu.
1160
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
açıklamak istediği irade tespit edilebilir ve birden çok anlama gelebilecek
kelimeler netlik kazanır
37
.
Açıklık-seçiklik prensibine göre yapılacak yorumla mirasbırakanın esasında neyi
düzenlemek istediği değil, vasiyetname ile ne düzenlemek istediği tespit
edilmeye çalışılır. Dolayısıyla sadece mirasbırakanın vasiyetnamede açıkladığı
iradeye hukuki sonuçlar bağlanmaya çalışılır. Özellikle kanuni şekle uyularak
yapılan vasiyetnamede ifade edilmeyen hususların yorum yoluyla varlığı kabul
edilemez. Bununla birlikte, vasiyetnamede geçen ifadeler yoruma yer
bırakmayacak kadar açık ve net olduğu hallerde mirasbırakanın amacının başka
bir sonuç ortaya çıkarmak olduğu iddia edilse bile, açıklık-seçiklik prensibine
göre yorum yapılamaz ve vasiyetnameye mirasbırakanın varsayılan (farazi)
iradesi (Hypothetischewille) dâhil edilemez. Açıklık-seçiklik prensibi,
vasiyetnamede kullanılan ifadelerin net olup olmadığının da yoruma muhtaç
olabileceği gerekçesiyle kabul edilmemektedir
38

b. İmâ Prensibi
Dayanak prensibi olarak da adlandırılan imâ prensibine (ima teorisi -
Andeutungstheorie) göre yorum yapılabilmesi için, mirasbırakan vasiyetnamede
açık bir ifadeye yer vermemekle birlikte ne istediğini vasiyetnamenin bir yerinde
imâ etmelidir. Diğer bir deyişle, mirasbırakan, vasiyetnamedeki iradesi açık
olmamakla birlikte, açıklamak istediği iradesini imâ eden bir ifade
kullanmalıdır. İma prensibinin bu yapısı açıklayıcı yorumun sınırlarını
belirlemesine yol açmıştır. İmâ prensibinde, ölüme bağlı tasarrufu dış olgulara
dayanarak yorumlamak mümkün olmadığından yorum olanakları sınırlanmakta
bu nedenle imâ prensibinin getirdiği çözümler, hukuki güvenliği zedeleyecek
oranda rastlantısal olma sakıncası barındırmaktadır. Ayrıca bu prensip,
mirasbırakanın iradesini imâ etmeye yarayacak ipucunun yeterliliği çoğunlukla
takdire kaldığı, şekil ve yorum konusunun birbiriyle karıştırıldığı gerekçeleriyle

7
Echei, . 89-91; uonenay¡Biien, . 174-17S; Kocayuufpa,aoglu, . 21; Imie¡Eiman, 111;
0guzman, . 171; 0ztan . 2u6; Kiliçoglu, . 18S; Ayan, . 116; Antalya, . 186-188; Ayitei¡Kiliçoglu, .
1S1, uençcan, . 291; Aybay, . S9; Zevklilei¡Eita,¡Bavutçu¡uüipinai, . 441; Baygin, . S72; Akoy-
Buiun, . 2S; Eigüne, . 6 vu.
8
Echei, . 9u; uonenay¡Biien, . 174-17S; Kocayuufpa,aoglu, . 21; Inan¡Eita,¡Alba,, .
267-268; Imie¡Eiman, 1u8; Seiozan¡Engin, . 44-4S; 0ztan . 2u4, 2u6; Buial¡0z, . 214;
Ayan, . 116; Antalya, . 187; Aybay, . S9; $enei, . 4u2; Zevklilei¡Eita,¡Bavutçu¡uüipinai, .
441; Akoy-Buiun, . 22.
1161
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
de eleştirilmektedir. Zaten MK'nun özel yorum kurallarının büyük çoğunluğu
ima prensibinin uygulanmasına izin vermez
39
.
2. Tamamlayıcı Yorum
Tamamlayıcı yorum (erganzende Auslegung), mirasbırakanın ölüme bağlı
tasarrufa yansımamış, farazi yani varsayımsal (Hypothetischewille) iradesinin
belirlenmesine dayanan bir yorum prensibidir. Mirasbırakanın vasiyetnamedeki
iradesi açık olmasına rağmen, gerçek iradesinin bu olmadığı tespit edilebiliyorsa
vasiyetnamede ortaya çıkan boşluğun doldurulabilmesi için gerçek iradesi
bulunmalıdır. Yöntemi açısından bu yoruma "tamamlayıcı yorum" denir.
Açıklayıcı yorumdan farklı olarak tamamlayıcı yorumda, mirasbırakanın
beyanlarının gerçek anlamı yerine, vasiyetnamede açık ya da örtülü bir ifade
bulmayan konuların yarattığı boşluklara, yorum yoluyla hukuki sonuçlar
bağlanmaya çalışılır
40
. Tamamlayıcı yoruma MK m. 504/II örnek gösterilebilir.
Maddeye göre "Ölüme bağlı tasarrufta kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık
yanılma halinde mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebilirse,
tasarruf bu arzuya göre düzeltilir." Buna göre, tasarrufta bulunan kişi, iradesini
beyan ederken kişiler veya eşyalar konusunda açıkça anlaşılan bir yanılgıya
düşmüş; fakat dış olgulardan yararlanmak suretiyle gerçek isteği tereddüde yer
bırakmayacak şekilde tespit edilebiliyorsa, tasarrufun iptali yerine,
mirasbırakanın iradesine uygun şekilde düzeltilmesi yoluna gidilir
41
.
Vasiyetnamenin yapıldığı sırada mirasbırakan tarafından öngörülemeyen
olağanüstü değişikliklerin yaşanmışsa ve mirasbırakan durumun farkında olsaydı
vasiyetnamede bazı tasarruflarda bulunmayacağı haller söz konusuysa
vasiyetnamede ortaya çıkan boşluğun doldurulması için tamamlayıcı yoruma
başvurulur
42
. Tamamlayıcı yoruma, özellikle vasiyetname tarihiyle mirasın
açıldığı tarih arasında geçen sürede vasiyetnamenin düzenlenmesinde dikkate
alınan olgular ve ilişkilerde büyük değişiklikler yaşanması halinde uyarlama
yapmak üzere ihtiyaç duyulur. Böyle bir durumda mirasbırakanın meydana
gelen değişiklikleri önceden görebilmiş olsaydı, ne gibi önlemlere başvuracağı

9
eioan¡nin, . 44-46; tan . 2u7; Bayin, . S72; Akoy-Buiun, . 2; iüne, . 4S-46;
qúne'ye gie, beyanin içinue en azinuan ima yoluyla ua ola yei bulmu, olan iiaue, hiç
açiklanmami, bii iiaueuen uaha fazla nem ve ilgiyi hak etmekteuii (Eigüne, . 46-47).
4u
Kocayuufpa,aoglu, . 26; Imie¡Eiman, 1u8; 0guzman, 171, ztan, . 2u9; Buial¡z, . 212;
Seiozan¡Engin, . S; Akoy-Buiun, . 14; Eigüne, . Su-S1, 219 vu.
41
Echei, . 9u; Inan¡Eita,¡Alba,, . 268; Seiozan¡Engin, . 9; Antalya, . 187; Akoy-Buiun, . 17-
18; Eigüne, . 22.
42
Echei, . 9; Kocayuufpa,aoglu, . 27; ztan . 2u9; Seiozan¡Engin, . S, 9; Ayan, . 116; $enei,
. 4u2; Eigüne, . 219, 22S.
1162
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
tespit edilmeye çalışılarak, vasiyet değişen şartlara uydurulmaya çalışılır
43
. Fakat
mirasbırakan vasiyetnamede oluşan boşluğu bilmesine rağmen doldurmak için
herhangi bir girişimde bulunmamışsa artık tamamlayıcı yoruma gitmek
mümkün değildir
44
. Tamamlayıcı yorum aynı zamanda mirasbırakanın saikinde
meydana gelen hataları tespit etmeye ve aslında neyi istediğini bulmaya da yarar.
Mirasbırakan saikteki hatasını bilseydi, farklı bir ölüme bağlı tasarrufta
bulunacağı ispat edilirse yoruma başvurulabilir. Ancak bu husus ispat
edilemezse, vasiyetin saik hatası nedeniyle iptali kaçınılmaz olur
45
.
Mirasbırakanın vasiyetnamede ortaya çıkan boşlukları kendisi doldurmuş
olsaydı bunu nasıl yapacağını kestirmek oldukça güçtür
46
. Bu nedenle
tamamlayıcı yorum, vasiyetnamenin yorumu sırasında mirasbırakanın
iradesinin yerine, yorum yapanın iradesinin geçtiği gerekçesiyle
eleştirilmektedir. Tamamlayıcı yorumun bir sınırlama getirilmeden
uygulanması halinde, mirasbırakanın aslında lehine hiç tasarrufta bulunmak
istemediği kişiler lehine tasarrufta bulunmuş gibi yorum yapılması ve
mirasbırakanın arzu etmediği bir sonuca ulaşılması mümkündür. Fakat
doktrinde değişen duruma rağmen mirasbırakanın iradesinin vasiyetnameden
anlaşılabildiği hallerde, sınırlarını imâ prensibi oluşturmak üzere ortaya çıkan
boşluğun doldurulmasına öncelik verilmesi gerektiği de kabul edilmektedir
47
.
Tamamlayıcı yorum, ileride açıklanacak olan favor testamenti kuralının geniş
kapsamlı bir uygulamasıdır. Favor testamenti kuralının tamamlayıcı yorumda
olduğu gibi sınırlama olmaksızın uygulanması, birçok soruna yol açacağı için
kabul görmemiştir
48
.
C. Vasiyetnamelere İlişkin Genel ve Özel Yorum Kuralları
1. Genel Yorum Kuralları
Vasiyetnamenin yorumunda iki genel yorum kuralının varlığı kabul
edilmektedir. Bu yorum kuralları yorumun gerektiği değişik birçok durumda
uygulanabilir. İlki şüphe halinde hukuki işlemi ayakta tutma (favor negotii),

4
Echei, . 9; Kocyfp,ogl, . 26-27; ineklei için bkz. Imie¡Eimn, 1u8; 0gzmn, . 171-
172; Seiozn¡Engin, . S; Bil¡z, . 212; Seiozn¡Engin, . 7; Eigüne, . S1.
44
Eigüne, . 226.
4S
Seiozn¡Engin, . 9.
46
ineklei için bkz. Bil¡z, . 212-21.
47
0gzmn, . 171; ztn . 2u9; Kiliçogl, . 18S; Bil¡z, . 21; Antly, . 188; Akoy-Bin, .
16; Eigüne, . S2.
48
Bil¡z, . 21.
1163
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
ikincisi ise şüphe halinde yasal mirasçılığa öncelik verme (goldene regel)
kuralıdır
49
.
a. Vasiyetin Üstün Tutulması Kuralı (Favor Testamenti)
Şüphe halinde hukuki işlemi ayakta tutma (favor negotii) kuralı,
vasiyetnamelerde vasiyetin üstün tutulması (favor testamenti) kuralı olarak
adlandırılır. Favor testamenti, Roma hukukundan günümüze kadar gelen eski ve
yaygın bir yorum kuralıdır. Favor testamenti, MK’da açıkça düzenlenmemekle
birlikte, gerek doktrinde gerekse Yargıtay tarafından vasiyetin yorumlanması
sırasında uygulanacak bir kural olarak kabul görmüştür
50
. Türk hukukundaki
bu duruma karşın favor testamenti kuralı, Alman MK § 2084'te "Bir ölüme bağlı
tasarrufun içeriğinin farklı şekilde yorumlanması mümkünse, tasarrufun sonuç
doğurmasına imkân veren yoruma öncelik tanınır"
51
şeklinde düzenlenmiştir.
Favor testamenti prensibine göre bir vasiyetnamenin yorumu sonucunda
mirasbırakanın iradesi farklı şekillerde anlaşılabiliyor, vasiyetnamenin hem
geçerli hem de geçersiz sayılmasına yol açacak sonuçlar ortaya çıkıyorsa,
vasiyetnamenin geçerli sayılmasına yarayacak şekilde vasiyet lehine yorum
(Begünstigung des Testaments) yapılmalı, mirasbırakanın son arzusunun
gerçekleşmesine olanak sağlayan yoruma üstünlük verilmelidir. Bu yorum
kuralıyla esasında geçersiz sayılabilecek bir vasiyetname, kurtarmak amacıyla
yorumlanarak (benigna interpretatio) geçerli bir vasiyete çevrilir (konversiyon),
tamamlanır veya budanır. Buna karşın favor testamenti kuralı, mirasbırakanın
açık ve net bir şekilde ifade ettiği iradesini değiştirmek, düzeltmek veya
boşlukları tamamlamak için kullanılmaz. Vasiyetin üstün tutulması kuralı,
doktrinde ve uygulamada kabul görmüştür. MK m. 504/II (düzeltici yorum);

49
ztn . 21u.
Su
YBuK 21.11.199u, 2-46¡S86, (SINP, eii,im tiihi: u6.12.2u12); "Nii kenuiine bii tevcihte
blnmk iteuigi kimenin lümünuen oniu uvini,i üzeiinue ,itl etkili olmyi
mçlybilii. B uvini, ypmk vey ypmmk biçiminue geiçekle,ebilii. Biu il oln
lüme bgli tiifti. $it tli nitelikteuii. Ölüme baglt tasarruflart, dar bir düyünceden uzah,
hanunun amactnt zedelemeden vasiyeti ayahta tutacah yehilde yorumlamah gerehmehtedir.
{favor Testamenti] {MK. m. 451J2]. Tiif eklenen ,it knn yht hlk ykiii ie olüme
bgli tiif hükümüzuüi. (NK. m. 462¡2) Kil b olmkl beibei, mii biikn, ,itin knn
ve hlk ykiiiligi ebebiyle tiifn hükümüz klcgini bileyui ,it olmun u tiif
ypcgi kntine l,ilii, uece knim ve hlk ykiii ,iti hükümüz ymk, tasarrufu
ayahta tutmah gerehir" (Yig. 2. BB. 27.u.2uuu, 2641¡627, SINP, eii,im tiihi: u6.12.2u12);
uoneny¡Biien, . 176; Kocyfp,ogl, . 2; Inn¡Eit,¡Alb,, . 268; Imie¡Eimn, . 1u7;
0gzmn, . 172-17; ztn . 211; Kiliçogl, . 18S; Bil¡z, . 21S; Ayn, . 117; Antly, . 188;
uençcn, . 291; Bygin, . S74; Eigüne, . 42, 7S vu.
S1
Bil¡z, . 214-21S; B,k çeviiilei için bkz. Bygin, . S7S; Eigüne, . 76.
1164
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
m. 515/III (budayıcı yorum); m. 519/II; 577/II (çevirici yorum) ve m. 583/II
bu kuraldan temel alan düzenlerdir
52
.
MK m. 580 ve m. 581’e göre, mirasbırakanın ölümü anında gerçek kişiler (sağ
doğmak şartıyla) ve tüzel kişiler (tüzel kişiliği kazanmış olmak şartıyla) mirasçı
veya vasiyet alacaklısı olabilirler. Bu durumda kişilik kazanmamış olanlar lehine
yapılan tasarrufların hükümsüzlüğü gündeme gelir. Favor testamenti kuralını
temel alan MK m. 577/II'ye göre, "Tüzel kişiliği bulunmayan bir topluluğa belli
bir amaç için yapılan kazandırmaları, o topluluk içindeki kişiler, mirasbırakan
tarafından belirlenen bu amacı gerçekleştirme kaydıyla birlikte edinmiş olurlar;
amacın bu yolla gerçekleştirilmesine olanak yoksa, yapılan kazandırma vakıf kurma
sayılır." Görüldüğü gibi kanun koyucu, mirasbırakanın arzusunun öngördüğü
şekilde gerçekleşme olanağı bulunmayan hallerde, yapılan tasarrufun amacına
ulaşabilmesi için vakıf kurulma sayılacağını düzenleyerek, vasiyetnamenin
ayakta kalmasına olanak tanımıştır
53
.
Mirasbırakanın ölümünden önce kıymet verdiği fakat hak ehliyetine sahip
olmayan, kuşu, kedisi ya da köpeği lehine yaptığı ölüme bağlı tasarruf
geçersizdir. Bu tasarruf geçersiz olsa bile, mirasbırakanın son arzusunun
gerçekleşebilmesi için imkân varsa tasarruf, mirasçılara bir mükellefiyet yükleme
olarak yorumlanabilir (MK m. 515/III)
54
. Favor testamenti kuralına
gösterilebilecek diğer bir örneğe MK m. 504/II hükmünde rastlanmaktadır.
Düzenlemeye göre, tasarrufta bulunan kişi, iradesini beyan ederken kişiler veya
eşyalar konusunda açıkça anlaşılan bir yanılgıya düşmüşse ve dış olgulardan
yararlanılmak suretiyle gerçek isteği tereddüde yer bırakmayacak şekilde tespit
edilebiliyorsa, tasarrufun iptali yerine, mirasbırakanın iradesine uygun şekilde
düzeltilmesi yoluna gidilir. Mirasbırakanın yaptığı tasarrufu yanlış nitelemesi
ona zarar vermez, iptaline neden olmaz (Falsa demonstratio non nocet)
55
.

S2
Echei, . 92; uoneny¡Biien, . 178-179; Kocyfp,ogl, . 2; Ayitei¡Kiliçogl, . 1S2,
Inn¡Eit,¡Alb,, . 268-269; Imie¡Eimn, . 1u7, 111; 0gzmn, . 172-17; ztn . 211; Kiliçogl,
. 18S; Bil¡z, . 21S; Seiozn¡Engin, . 6, 41-42; Btemi, . 1u9; uençcn, . 291, Ayby, . S9;
$enei, . 99-4uu; Zevklilei¡Eit,¡Bvtç¡uüipini, . 441; Bygin, . S74-S7S; Akoy-Bin, .
12 vu.; Eigüne, . 77.
S
uoneny¡Biien, . 176; Ayitei¡Kiliçogl, . 1S2; Imie¡Eimn, . 111; Inn¡Eit,¡Alb,, . 269;
0gzmn, . 17; ztn . 211; Bil¡z, . 216; Seiozn¡Engin, . 9; Ayn, . 117; Antly, . 188-
189; Btemi, . 1u9; $enei, . 4uu; Bygin, . S79-S81; Akoy-Bin, . 1; Eigüne, . 2S1 vu.
S4
Ayitei¡Kiliçogl, . 1S2; Imie¡Eimn, . 112; Seiozn¡Engin, . 6, 9; Ayn, . 117; $enei, . 4u1;
Bygin, . S81; Akoy-Bin, . 14.
SS
"Sgliii i,lemleiue olug gibi, olüme bgli tiifliu u tiif ypn tifinun
çiklnn iiue ile b tiifliin metninin ptnmi geiçek nlminin viyetçinin on izn
ygn biçimue beliilenmei ve çiklig kv,tilmi büyük onem t,imktuii. Bnn
ptnminu u yoim kimnn yglnmi geiektigi ,ikâiuii. Bemen beliitmek geiekii ki
1165
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
Vasiyetname kanunda şekli belirlenmiş bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan,
favor testamenti kuralı sadece tasarrufun konusuna uygulanabilir,
vasiyetnamenin şeklindeki eksiklikleri gidermek için uygulanamaz. Çünkü favor
testamenti kuralı kanun hükümlerinin değil, vasiyetin yorumuna ilişkin bir
kuraldır. Fakat doktrinde vasiyetin şartları tespit edilirken ve bazı şartların
varlığı konusunda yorum yapılırken, karara varmakta zorlanılıyorsa, vasiyeti
ayakta tutmak için şekle ilişkin şartların varlığının kabul edilmesi gerektiği ifade
edilmektedir
56
.

Neueni Knn ve Boiçli Knn'nu yoim ili,kin killi geni, biçimue uüzenlenmi,, kine
yoiml ilgili hükümleie z yei veiilmi,tii. N.K.'nn 4S1¡2. muueinue yei ln "tiif ypn
kime, ,hi vey ,eyi tyin eueiken çik bii hty uü,mü, ie kenuiinin hkiki izn ktiyetle
tyin mümkün olug tkuiiue htli tiif b izy goie uüzeltilii" biçiminueki hüküm
Knnmzn olüme bgli tiif ypnin geiçek iiueine, on izn, itegine büyük onem
veiuigini çikç oity koymktuii (Piof. Bi. Bülent Kopiülü Nii Bkk Beileii 2. Bi, S.222,
22 vu). Yine viyetnmenin yoimnu gozonünue blnuilmi geieken killiun biii,
Yigity B.u.K.'nn 7.6.1966 gün 78-u9 yili kiiinu u viglnuigi üzeie, olüme bgli
tiifn geçeililigini ütün ttn, Rom Bkknun beii geni, yglm lni bln Fuvor
1extemuntl pienibi, uigeii ue yoimn knni miiçilik yiiin yoimlnmi ilkeiuii. Bnli
goie mii biiknin olüme bgli tiifliini iptluen ziyue mhfz etmek viyetçinin iz ve
iiueine uh ygn uü,ei. B itibil yoimu b gyenin uim gozonünue ttlmi, ,üpheli ve
müphem hlleiue tiifn mhfzi lehine yoimn ypilmi geiekii. B ilke Almn Nhkeme
Içtihtliinu viyetnmenin yoim onn iptlinuen once gelii ,eklinue ifue olnmktuii. Kez
viglmk geiekii ki, noiml olik yoim nck viyetçinin beyninu yzili izn bii
ueieceye kui üzmektii. Fkt beynu hiç bii uyngi yok iken on tmmlmk uegiluii.
viyetnmenin metni yoim kâfi gelmeze, bnn yninu yiuimci olik ui, etken ve olgli
oinegin viyetçinin notliin, mektpliin, uotliin ve ykinliin yptigi çiklmli ili,kin
belgeleie bkmk icp euei. Ihtiyç olug tkuiiue, tiifn ui,inuki olgliun, belgeleiuen ve
uynkliun yiilnilmi geiektigi Bkk ogietiinue tm bii goiü, beibeiligi içeiiinue
vnlmkl biilikte Iviçie Feueil Nhkeme Kiilii'nu u ynen benimenmi,tii. B itibil,
olyu hkkl ve glikli çozüme l,ilbilmei için oncelikle viyetçinin Yoncli Koyünue uin
kyitli t,inmzlii blnp blnmuiginin ptnmi geiekii. Yine viyetçinin Neikez Ilçe Enne
Koyü Yoncli mevkiinue bii t,inmzi mevct olug beliilenmi,tii. Enne Koyü ile Yoncli Koyü'nün
onceleii bii koy olp olmuiklii, Yoncli ozcügünün Enne Koyü'nün b mevkiinueki t,inmzliin
tnimlnminu kllnilip kllnilmuiginin tebiti icp euei. B tebitleiin geiektiginue ke,fenue
ypilminun oni ykiiu çiklnuigi üzeie toplnck uigei yn uelilleiuen yiilnilik
vasiyetinin son arzusuna uygun gereh iradesinin belirlenmesi ve bastl olacah sonuca gre
bir harar verilmesi gerehir. 0 neuenle ykiiu çiklnn biçimue i,tiim ve inceleme
ypilmun veiilen kii 0l ve Y'y ygn olmuiginun uiienme kiii bozlmliuii." (YBuK
21.11.199u, 2-46¡S86, SINP, eii,im tiihi: u6.12.2u12); "TNK'nn S4. muueinueki ongoiülen
ilkelei geçeililik ,itiuii. Bnliun biiinin ekikligi viyetnmeyi geçeiiz kili. Bnnl biilikte,
vasiyetnamenin yorumunda murisin iradesini ayahta tutacah bir yol izlenmelidir. viyetin
mümkün olug kui ykt ttlmi yni zmnu viyetçinin iiueine uyln ygininu
çik bii ifuei olcktii." (Yig. . BB. 28.u9.2u1u, 7829¡1SS9, SINP, eii,im tiihi: u6.12.2u12);
Inn¡Eit,¡Alb,, . 268; Imie¡Eimn, . 112; Seiozn¡Engin, . 42; Bil¡z, . 21S; Antly, .
188; Akoy-Bin, . 1; Eigüne, . 77.
S6
Ayitei¡Kiliçogl, . 1S2; Inn¡Eit,¡Alb,, . 269; Bil¡z, . 21S; Antly, . 189, Btemi, . 1u9.
1166
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
b. Yasal Mirasçılığa Üstünlük Tanınması Kuralı (goldene Regel)
Yasal mirasçılığa üstünlük tanınması (yasal geçiş - kanuni intikal) kuralı,
vasiyetnamenin yorumu sırasında şüpheye düşülmesi halinde iradi mirasçılar
yerine yasal mirasçıların üstünlüğünü esas alır ve mirasbırakanın kanunun
öngördüğü miras geçiş hükümlerini dikkate aldığı ve bu kurallarla bağlı olmak
istediği karinesi kabul edilir. Yasal mirasçılığa üstünlük tanınması kuralına göre,
bir vasiyetin yorumu sırasında vasiyetnamedeki ifadeler birbirinden farklı
sonuçlara yol açıyorsa ve ortaya çıkan yorumlardan birisi yasal mirasçılığı
düzenleyen MK hükümlerinden birisiyle örtüşüyorsa, yasal mirasçılık yönünde
yorum yapılmalıdır
57
. Geleneksel olarak kabul edilen yasal mirasçılığa üstünlük
verilmesi kuralının günümüz şartlarında anlamını yitiren bazı tarihsel nedenlere
dayandığı, bu nedenle de gerçekçi ve bağlayıcı olmadığı ifade edilmektedir
58
.
MK'da yasal geçiş prensibine ilişkin genel bir hüküm bulunmamakla birlikte,
bu prensiple örtüşen düzenlemeler vardır. Bunlara MK m. 560/II ve MK m.
647/III örnek gösterilebilir. MK m. 560/II'ye göre, "Yasal mirasçıların paylarına
ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü
olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır". MK m.
647/III'e göre ise "Aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasbırakanın
tereke malını bir mirasçıya özgülemesi, vasiyet olmayıp sadece paylaştırma kuralı
sayılır"
59
. Bunlara ek olarak MK m. 583/II’de yer alan “Mirasbırakan tarafından
önmirasçı atanmamışsa, yasal mirasçı, önmirasçı sayılır” hükmü de yasal
mirasçılığa üstünlük tanınması kuralının başka bir örneğidir
60
.
2. Medeni Kanun'un Özel Yorum Kuralları
MK'da vasiyetnamenin yorumuna ihtiyaç duyulması halinde uygulanacak
yorum kuralları dağınık bir şekilde düzenlenmiştir. MK'un özel yorum
kuralları, mirasbırakanın aksini arzu etmediği durumlarda uygulanmak üzere
konulmuştur. Her ne kadar özel yorum kuralları emredici nitelikte göründeler
de uygulanması mirasbırakanın iradesine ve somut olaya uygun düşmüyorsa, bu
kuralların mirasbırakanın farazi iradesi ile uygulanma imkânını yitiren "yedek

S7
Echei, . 92; uoneny¡Biien, . 176-177; Inn¡Eit,¡Alb,, . 27u; Imie¡Eimn, . 11;
Seiozn¡Engin, . S6; ztn . 211; il¡z, . 216; Ayn, . 118, Antly, . 189; uençcn, . 292;
Ayby, . 6u; $enei, . 4u4; Zevklilei¡Eit,¡Bvtç¡uüipini, . 442; Bygin, . S88; Eigüne, . 84 vu.
S8
Seiozn¡Engin, . S6; Eigüne, . 87.
S9
uoneny¡Biien, . 177; Kocyfp,ogl, . 2S, Inn¡Eit,¡Alb,, . 27u; ineklei için bkz.
Imie¡Eimn, . 11; Seiozn¡Engin, . S6; il¡z, . 216; Ayn, . 118; Antly, . 187; Bygin, .
S89; Eigüne, . 8S.
6u
Eigüne, . 8S.
1167
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
yorum kuralları" olarak değerlendirilmesi gerekir
61
. MK'un getirdiği yorum
kurallarına şu örnekler verilebilir
62
:
Bir kişinin, mirasın tamamını veya belli bir oranını almasını içeren her tasarruf,
mirasçı atanması sayılır" (MK m. 516/II). Mirasbırakanın yaptığı tasarrufun bir
mirasçı ataması mı yoksa bir vasiyet mi olduğu konusu, yorumu en çok
gerektiren konulardandır. Bu hüküm sorunun hallini kolaylaştırmaktadır.
Mirasbırakan vasiyetname ile malvarlığının belirli bir kısmını bir kimseye
bırakmışsa, şüphe halinde bu tasarrufu mirasbırakanın mirasçı ataması olarak
yorumlamak gerekir. Mirasbırakanın iradesini açıklarken kullandığı ifadelerdeki
deyimler bağlayıcı olmadığı için ifadelerin arkasında yatan iradesinin
araştırılması gerekir
63
.
"Bırakılan belirli mal terekede bulunmadığı takdirde, tasarruftan aksi
anlaşılmadıkça, ölüme bağlı tasarrufu yerine getirmekle yükümlü olanlar borçtan
kurtulurlar" (MK m. 517/III). Fakat mirasbırakanın vasiyette belirttiği mal
terekede yoksa vasiyet etkisiz kalacaktır
64
.
"Yasal veya atanmış mirasçı, mirası reddetmiş olsa bile lehine yapılmış bir
tasarrufun yerine getirilmesini isteyebilir" (MK m. 519/III).
"Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir
vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak surette önceki vasiyetnameyi
tamamlamadıkça, sonraki vasiyetname onun yerini alır” (MK m. 544/I). Belirli
mal bırakma vasiyeti de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın
sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta
bulunmasıyla ortadan kalkar" (MK m. 544/II). Fakat mirasbırakanın vasiyette
belirttiği mal terekede yoksa vasiyet etkisiz kalacaktır
65
. MK m. 544/I, kuralına
göre mirasbırakan açıkça istemedikçe, ikinci vasiyetin ilkini tamamen ortadan
kaldırması, mirasbırakanın aksi yöndeki iradesini kısıtladığı gerekçesiyle
eleştirilmektedir
66
.
"Aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasbırakanın tereke malını bir
mirasçıya özgülemesi, vasiyet olmayıp sadece paylaştırma kuralı sayılır" (MK m.
647/III). Mirasbırakanın bir malın tahsisi ile ilgili olarak mirasçılar lehine
yaptığı tasarrufların, bir mal vasiyeti mi yoksa miras bırakan tarafından

61
Seiozn¡Engin, . S1; Akoy-in, . 2S vu.
62
Imie¡Eimn, . 1u7; Seiozn¡Engin, . vu.; Antly, . 191-192; ztn . 212; Btemi, . 11u-111.
6
Kocyfp,ogl, . 2S-26; Inn¡Eit,¡Alb,, . 271; Seiozn¡Engin, . S1; ztn . 212;
il¡z, . 217.
64
Seiozn¡Engin, . 7-8.
6S
Seiozn¡Engin, . 7-8, S1.
66
Seiozn¡Engin, . S1.
1168
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
konulmuş bir paylaştırma kuralı mı olduğu konusunda kararsızlık yaşanıyorsa,
MK m. 647/III kuralı uygulanır
67
.
“Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını
devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna
yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş
olmadıkça, denkleştirmeye tabidir" (MK m. 669/II).
“Yapılan kazandırma miras payını aştığı takdirde mirasçı, mirasbırakanın bunu
kendisine bırakmak istediğini ispat ederse, bu fazlalık denkleştirmeye tabi olmaz.
Diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır” (MK m. 672).
“Çocukların eğitim ve öğrenimi için yapılan giderler sebebiyle geri verme
yükümlülüğü, mirasbırakanın aksini arzu ettiği ispat edilmedikçe, ancak alışılmış
ölçüleri aşan kısım için mevcuttur” (MK m. 674/I).
MK m. 581/II, 520 ve 580'de, vasiyet alacaklısı ve atanmış mirasçının
mirasbırakandan önce ölmeleri halinde bu kişilerin mirasçılarının halefiyet
yoluyla mirasbırakanın vasiyet alacaklısı veya atanmış mirasçısı olamayacağı
düzenlenmiştir
68
. Ayrıca MK m. 504/II, m. 512/III, m. 515/III, m. 551/II, m.
558/II, m. 557/II düzenlemelerinde de yorum kurallarına gösterilebilecek diğer
örneklerdir
69
.
III. MİRAS SÖZLEŞMESİNİN YORUMU
A. Miras Sözleşmesinin Yorumlanmasında Güven Prensibi
Miras sözleşmesi, vasiyetnameden farklı olarak, iki taraflı ölüme bağlı
tasarruftur. Miras sözleşmesi, vasiyetnamede olduğu gibi mirasbırakanın son
arzularını içeren tek taraflı bir hukuki işlem değil, mirasbırakan ile karşı tarafın
birbirine uygun irade beyanları ile kurulan iki taraflı bir hukuki işlemdir.
Mirasbırakan vasiyetnameden her zaman dönebilirken miras sözleşmesinden
kural olarak dönemez. Bu nedenle de mirasbırakanın miras sözleşmesindeki
iradesine, sözleşmenin diğer tarafının dürüstlük kuralına (objektif iyiniyet) göre
vermesi gereken anlam, miras sözleşmesinin yorumlanması sırasında esas
alınmalıdır
70
. Miras sözleşmesi tarafların irade beyanlarıyla kurulduğundan,
irade prensibine değil, borçlar hukukuna hâkim olan güven prensibine üstünlük

67
I¡E,¡lb, . 271; z . 212.
68
ly . 192; z . 212.
69
z . 212.
7u
uoey¡ie . 179-18u; Kcyfp,gl . 27; I¡E,¡lb, . 272; l¡z . 217;
y . 116 ly . 19u.
1169
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
tanınır
71
. Özellikle miras sözleşmesinde karşılıklı edimlerin kararlaştırıldığı
durumlarda güven prensibi daha da önem kazanır. Miras sözleşmesinin güven
prensibine göre yorumunda sözleşmedeki beyana, tarafların sözleşmenin
yapıldığı andaki iradesine göre değil, mirasbırakanın kazandırmalarda
bulunduğu kişinin içinde bulunduğu hal ve şartlara göre anlam verilmeye
çalışılır
72
. Miras sözleşmesinin güven prensibine göre yorumu, işlemin niteliği
gereği açıklık-seçiklik prensibiyle sınırlı yorum yapılması gerekliliğini
doğurmuştur. Yani miras sözleşmesinin yorumlanabilmesi için iradenin miras
sözleşmesinde dayanağının olması, hiç olmazsa nüve halinde ifade bulmuş
olması gerekir
73
.
Vasiyetnamenin yorumlanması ile ilgili olarak ifade edilen yorum kuralları,
miras sözleşmesinin yorumunda öne çıkan güven prensibine aykırı düşmediği
oranda miras sözleşmeleri içinde uygulama bulur
74
. Örneğin, MK m. 504/II’ye
göre ölüme bağlı tasarrufta kişinin veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma halinde
mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebilirse, tasarruf bu arzuya
göre düzeltilir. Görüldüğü gibi MK m. 504/II, ölüme bağlı tasarrufun
mirasbırakanın gerçek arzusuna (iradesi) göre düzeltileceği kuralını
benimsenmiştir. MK m. 504/II hükmü ölüme bağlı tasarrufun yorumunda
mirasbırakanın "iradesini" esas aldığından, güven prensibinin esas alınacağı
miras sözleşmelerine uygulanamaz
75
.
Fakat miras sözleşmesinde yer almakla birlikte içeriği itibariyle tek taraflı ölüme
bağlı tasarruf olarak kabul edilebilecek işlemler açısından yorum prensipleri
farklılık arz eder. Çünkü bu tasarruflar her ne kadar miras sözleşmesi içinde
düzenlenmiş olsalar da vasiyetname hükmündedir. Dolayısıyla bu gibi
tasarruflar açısından güveni korunması gereken bir sözleşme tarafı
bulunmadığından, yorum sırasında güven prensibi değil irade prensibi esas
alınır
76
.
B. Miras Sözleşmesinin Üstün Tutulması Kuralı (Favor Pacti Successoralis)
Vasiyetnamenin yorumunda geçerli olan favor testamenti kuralı, favor pacta
successoralis şeklinde ifade edilmek suretiyle, miras sözleşmesini geçerli kılacak

71
uoneny¡Biien, . 18u; Kocyfp,ogl, . 27; Inn¡Eit,¡Alb,, . 272; 0gzmn, . 17u-171;
Kiliçogl, . 184; ztn, . 247; il¡z, . 217; Btemi, . 1u9.
72
uoneny¡Biien, . 18u; Antly, . 19u; ztn, . 247.
7
uoneny¡Biien, . 18u.
74
Kocyfp,ogl, . 27; Inn¡Eit,¡Alb,, . 272; 0gzmn, . 171; il¡z, . 214,
Antly, . 189.
7S
Inn¡Eit,¡Alb,, . 272; Fikli goiü,lei için bkz. Antly, . 19u.
76
Kocyfp,ogl, . 27; ztn . 247.
1170
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
yorumun tercih edilmesi kuralı olarak benimsenmiştir
77
. Nasıl mirasbırakanın
vasiyetnamedeki tek taraflı iradesinin korunması gerekiyorsa miras
sözleşmesinde de diğer tarafın menfaatlerinin miras sözleşmesini geçerli kılacak
şekilde yorumlanması gerekir. Çünkü miras sözleşmesinin ayakta kalması bütün
tarafların çıkarınadır
78
.
Miras sözleşmesi kanunda gösterilen şekilde yapılmalıdır. Bu nedenle favor pacta
successoralis kuralı, miras sözleşmesi adı altında yapılmakla birlikte gerçekte
miras sözleşmesinin unsurlarını taşımayan hukuki işlemleri yorumlamak için
kullanılamaz. Örneğin, mirastan feragat sözleşmesinin vasiyetname şeklinde
yapılması halinde, bu ölüme bağlı tasarruf esasında tek taraflı bir hukuki işlem
olduğundan, feragat sözleşmesinin tarafının çıkarlarının korunmasını öngören
favor pacta successoralis kuralı vasiyete uygulanamaz. Mirasbırakan vasiyetten her
an vazgeçebileceğinden, muhatabın güveninin korunması gerekmez
79
.
C. Yasal Mirasçılığa Üstünlük Tanınması Kuralı
Yasal mirasçılığa üstünlük tanınması kuralı, miras sözleşmelerinin yorumu
sırasında sözleşmenin yapısına en çok uyan yorum kurallarından birisidir
80
.
Yasal mirasçılığa üstünlük tanınması kuralı, miras sözleşmesinde aksi
kararlaştırılmadıkça, mirasbırakanın yasal miras intikali kurallarına bağlı kalmak
istediğini karine olarak kabul eden yorum kuralıdır. Bu kurala MK m. 560/II
hükmü örnek gösterilebilir
81
. MK m. 560/II'ye göre yasal mirasçıların paylarına
ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü
olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.
D. Sözleşmenin Yapıldığı ve Yürürlüğe Girdiği Ana Göre Yorum
Miras sözleşmesinin yapıldığı andaki duruma göre yorumlanması, güven
prensibi bakımından bir görüşe göre
82
mümkün olmakla birlikte diğer görüşe
göre mümkün değildir
83
. Sözleşmenin yapıldığın andaki duruma göre
yorumlanamayacağını ileri süren görüşe göre, miras sözleşmesinin yapıldığı
andaki hukuki ve maddi duruma göre yorumlanması, tarafların sözleşmeyle elde
etmek istedikleri ortak amaca uygun olmayabilir
84
. Aynı yöndeki bir görüşe göre

77
0gzm . 171 17 ly . 191; ueçc . 29; ygi . S78.
78
uoey¡ie . 182; I¡E,¡lb, . 27; ygi . S78.
79
I¡E,¡lb, . 27.
8u
I¡E,¡lb, . 27; ly . 191.
81
uoey¡ie . 182-18; 0gzm . 17; ueçc . 29.
82
uoey¡ie . 18.
8
I¡E,¡lb, . 27.
84
I¡E,¡lb, . 27.
1171
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
de miras sözleşmesinin yorumunda, sözleşmenin yapıldığı zamanın koşulları
dikkate alınmalı ve daha sonra oluşan statü ve koşullar tarafların amaçlarına
uymuyorsa bunlar yorumda dikkate alınmamalıdır
85
.
Miras sözleşmesinin yürürlüğe girdiği andaki maddi ve hukuki duruma göre
yorumlanabileceğini savunan görüşe göre, miras sözleşmesinin güven prensibine
göre yorumunda, tarafların sözleşmenin yapıldığı andaki iradelerinin değil,
sözleşmedeki beyana mirasbırakanın kazandırmalarda bulunduğu kişinin içinde
bulunduğu hal ve şartlara göre anlam verilmeye çalışılır
86
. Vasiyetnamenin
aksine, iki taraflı bir sözleşme olan miras sözleşmesinde, özellikle sözleşme
yürürlüğe girdikten sonra, artık taraflardan birinin tek taraflı iradesi ile değişen
duruma ayak uydurulması mümkün olmadığından, sözleşmenin yorum yoluyla
değişen duruma uyarlanması mümkündür
87
.
SONUÇ
Ölüme bağlı tasarruflarda mirasbırakanın beyanından gerçek iradesinin çeşitli
sebeplerle anlaşılamaması nedeniyle, beyanla ortaya konulmak istenenlerin
açıklığa kavuşturulması ve bunlara hukuki sonuçlar bağlanabilmesi için yorum
yapılması gerekir
88
. Fakat ölüme bağlı tasarrufun anlaşılması için yapılacak
yorumun türleri arasındaki farklar oldukça "silik"tir. Bu nedenle doktrinde
yorum prensiplerini tasnif etmek için harcanan çaba çoğunlukla sonuca
ulaşmamıştır
89
.
Her ne kadar yoruma ilişkin prensipler borçlar hukukundan kaynaklansa da
Miras hukukunun kendine has özellikleri farklı değerlendirmeler yapılasını
zorunlu kılmıştır. Hukukumuzda yoruma dair kuralların sınırlı olması yorum
yapanlara serbesti sağladığı orandan onları zorlu bir faaliyetle baş başa
bırakmıştır. Hâkim, önüne gelen olayların özelliklerine göre gerektiğinde
mirasbırakanın açık iradesini, yasal karineleri, gerektiğinde farazi iradesini, ya da
sözleşme yapan tarafın güvenini esas alarak uyuşmazlığa son vermeye
çalışacaktır. Hâkimin yorum sırasında başvuracağı dağınık düzenlemeler her ne
kadar emredici nitelikte hükümler gibi kaleme alınmış olsalar da ancak
mirasbırakanın iradesine ve somut olaya uygun düştüğü ölçüde uygulama

8S
ueçc . 29; ygi . S91.
86
uoey¡ie . 18u; ly . 19u; z . 247.
87
uoey¡ie . 18.
88
Egüe . 11.
89
Sez¡Egi . 6.
1172
Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu
Şamil DEMİR

TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
bulabilecek "yedek yorum kuralları" olarak değerlendirilmeli
90
ve tespit
edilebildiği ölçüde mirasbırakanın iradesi esas alınmalıdır.
Kişinin ölümünden sonra arzularını yerine getirmek, yakınlarının yerine
getirmeyi isteyeceği bir iş olarak düşünülebilir. Fakat özellikle vasiyetnamede
olduğu gibi yapılan tasarrufların çoğu zaman yasal mirasçıların menfaatlerini
zedelemesi ne şekilde yorum yapılması gerektiği konusunda uyuşmazlık
yaşanmasına neden olabilir. Eğer ölüme bağlı tasarrufun nasıl anlaşılacağı
konusunda uyuşmazlık çıkmış ve bu mahkemeye taşınmışsa artık
mirasbırakanın arzularının değil, geride kalanların menfaat yarışının ön plana
çıktığı görülür. Hâkim oldukça etkileyici ve akıl çelici delil ve emareler içinde
tarafsızlığını yitirmeden miras bırakanın son arzularının temsilcisi olarak hareket
etmeye ve çatışan menfaatler arasında hukuka uygun bir denge kurmaya çalışır.
Hâkimin yorum yapabilmesi için davanın tarafları ve ileri sürdükleri delillere
olduğu kadar mirasbırakanın karakterine ve yaşam tarzına da vakıf olması
gerekir. Ancak bu şekilde mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruftaki beyanlarının
ardında yatan iradesi anlaşılabilir, beyanlarına anlam verilebilir ve ortaya çıkan
boşluklar doldurulabilir. Bu bakımdan mirasbırakanın son arzusunun
gerçekleşmesi, hâkimin ölüme bağlı tasarrufun yorumu sırasında harcayacağı
mesai ve göstereceği gayretin derecesine bağlıdır.

KAYNAKÇA
Aksoy-Dursun, Sanem: “Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumuna Dair Bazı
Düşünceler” ÜHFM C. LXVI, S. 2, 2008, s. 311-326.
Antalya, O. Gökhan: Miras Hukuku, İstanbul 2003.
Aybay, Aydın: Miras Hukuku Dersleri, İstanbul 2000.
Ayan, Mehmet: Miras Hukuku, 3. B., Konya 2005.
Ayiter, Nuşin/Kılıçoğlu Ahmet: Miras Hukuku, 3. B., Ankara 1993.
Baygın, Cem: “Ölüme Bağlı Tasarruflarda Yorum”, EÜHFD, C. IV. S.1-2,
2000, s. 567-594.
Dural, Mustafa/Öz, Turgut: Türk Özel Hukuku Cilt IV Miras Hukuku, 5.
B., İstanbul 2011.

9u
Sez¡Egi . S1; y- . 2S u.
1173
Interpretation of Testamentary Dispositions
Şamil DEMİR


TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013)
Eren, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 14. B., Ankara 2012.
Ergüne, Mehmet Serkan: Vasiyetnamenin Yorumu, İstanbul 2011.
Escher, A.: Medeni Kanun Şerhi, (Çeviren: Sabri Şakir Ansay) Ankara 1949.
Gençcan, Ömer Uğur: Miras Hukuku, Ankara 2008.
Gönensay, Samim/Birsen, Kemaleddin: Miras Hukuku 2. B., İstanbul 1963.
Hatemi, Hüseyin: Miras Hukuku, 4. B., İstanbul 2004.
İnan, Ali Naim/Ertaş, Şeref/Albaş, Hakan: Miras Hukuku 8. B., İzmir 2012.
İmre, Zahit/Erman, Hasan.: Miras Hukuku, 8. B., İstanbul 2011.
Kılıçoğlu, Ahmet M.: Miras Hukuku 4. B., Ankara 2012.
Kocayusufpaşaoğlu, Necip: Miras Hukuku, 3. B., İstanbul 1987.
Oğuzman, M. Kemal: Miras Hukuku, 6. B., İstanbul 1995.
Öztan, Bilge: Miras Hukuku Tablolar ve Örneklerle, 5. B., Ankara 2012
Serozan Rona/Engin, İlkay Baki: Miras Hukuku 3. B., Ankara 2012
Şener, Esat: Miras Hukuku, Ankara 1977.
Sinerji İçtihat ve Mevzuat Programı (son erişim: 16.12.2012)
Zevkliler, Aydın/Ertaş, Şeref/Havutçu, Ayşe/Gürpınar, Damla: Medeni
Hukuk, 7. B., Ankara 2012.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->